Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk Злучаныя Штаты Амерыкі 0 1990 5154439 5124426 2026-06-14T20:47:16Z DenisBorum 139498 5154439 wikitext text/x-wiki {{Перанакіраванне|US}} {{Дзяржава | Беларуская назва = Злучаныя Штаты Амерыкі | Арыгінальная назва = {{lang-en|United States of America}} | Родны склон = ЗША | Дэвіз = [[In God We Trust]]»&nbsp;(з&nbsp;1956)<br /><small>бел. «На Бога спадзяемся»</small><br />«[[E Pluribus Unum]]»&nbsp;<small>([[Лацінская мова|лац.]],&nbsp;традыцыйны)</small><br /><small>англ. «Out of Many, One», бел. «Са шматлікіх — адзінае», ці «Адзінства са шматлікіх»</small> | Гімн = The Star-Spangled Banner | Дзяржаўны лад = [[федэратыўная рэспубліка]] | Аўдыё = Star-spangled banner.ogg | lat_dir = N | lat_deg = 40 | lat_min = 0 | lat_sec = 0 | lon_dir = W | lon_deg = 100 | lon_min = 0 | lon_sec = 0 | region = US | CoordScale = 20000000 | Дата незалежнасці = [[4 ліпеня]]&nbsp;[[1776]] года | Незалежнасць ад = [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]])<br />(прызнана [[Парыжскі мір (1783)|3 верасня 1783]] | Найбуйнейшыя гарады = [[Нью-Ёрк]], [[Лос-Анджэлес]], [[Чыкага]], [[Х’юстан]], [[Філадэльфія]], [[Фінікс]], [[Сан-Антоніа]], [[Сан-Дыега]], [[Далас]] | Форма кіравання = [[Прэзідэнцкая рэспубліка]] | Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнт]]<br />[[Віцэ-прэзідэнт ЗША|Віцэ-прэзідэнт]] | Кіраўнікі = [[Дональд Трамп]]<br />[[Джэймс Дэвід Вэнс]] | Месца па тэрыторыі = 4 | Тэрыторыя = 9 518 900{{efn|Без залежных тэрыторый.}} | Працэнт вады = 6,76 | Месца па насельніцтву = 3 | Насельніцтва = 313 232 044<ref name="cia.gov">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=U.S. POPClock Projection|lang=en|accessdate=9 кастрычніка 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225135647/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html%20|archivedate=25 снежня 2018|url-status=dead}}</ref> | Год перапісу = 2010 | Шчыльнасць насельніцтва = 32 | Этнахаронім = амерыканец, амерыканка, [[Амерыканцы ЗША|амерыканцы]] | ВУП = 14,256 трлн<ref name="IMF_GDP">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=40&pr.y=10|title=United States|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2010-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120707172248/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=40&pr.y=10|archivedate=7 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref> | Год разліку ВУП = 2009 | Месца па ВУП = 1 | ВУП на душу насельніцтва = 46 381<ref name="IMF_GDP" /> | ІРЧП = {{steady}} 0,910<ref name="hdi">[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf Human Development Index and its components] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101121150504/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |date=21 лістапада 2010 }}</ref> | Год разліку ІРЧП = 2011 | Месца па ІРЧП = 4 | Узровень ІРЧП = <span style="color:#090;">вельмі высокі</span> }} '''Злу́чаныя Шта́ты Аме́рыкі''' ({{Lang-en|United States of America, USA}}) — [[Федэрацыя|федэратыўная]] дзяржава ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. Саюз з 50 штатаў ([[Штаты ЗША|state]]), кожны з якіх афіцыйна лічыцца самастойнай (але не суверэннай або незалежнай) дзяржавай, што дэлегуе частку сваіх паўнамоцтваў [[Федэральны Урад ЗША|федэральнаму ўраду]]. Тэрыторыя дзяржавы складаецца з трох частак: * асноўнай — 48 [[Кантынентальныя штаты|сумежных штатаў]] і [[Вашынгтон|федэральнай акругі і сталіцы краіны — горада Вашынгтон]], на іх прыпадае 83,6% тэрыторыі і 99,4% насельніцтва краіны (у 2022 годзе), * паўэксклава — штата [[Аляска]], размешчанага на крайнім паўночным захадзе мацерыка Паўночная Амерыка; 16,2% тэрыторыі і 0,2% насельніцтва, * эксклава — штата [[Гаваі]], архіпелага у цэнтральнай частцы Ціхага акіяна; 0,2% тэрыторыі і 0,4% насельніцтва. Сумежныя штаты на поўначы маюць сухапутныя межы з [[Канада]]й, на поўдні — з [[Мексіка]]й. Аляска мае на ўсходзе і поўдні сухапутную мяжу з Канадай. Сумежныя штаты на захадзе абмываюцца водамі [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]; на поўдні, паўднёвым усходзе і ўсходзе — [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]] (у прыватнасці, на поўдні — водамі [[Мексіканскі заліў|Мексіканскага заліва]], ад [[Багамскія Астравы|Багамскіх астравоў]] і [[Куба|Кубы]] аддзелены [[Фларыдскі праліў|Фларыдскім пралівам]]). Аляска абмываецца на поўдні і захадзе водамі Ціхага акіяна (на захадзе — [[Берынгава мора|Берынгава мора]], на поўдні — [[Аляска (заліў)|заліва Аляска]]), на поўначы — [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] ([[мора Бофарта]] і [[Чукоцкае мора|Чукоцкага мора]]). Гаваі абмываюцца водамі Ціхага акіяна. Плошча тэрыторыі складае 9,15 млн км² (з улікам унутраных вод 9,83 млн км²). Колькасць насельніцтва 335,0 млн чалавек (ліпень 2023, ацэнка)<ref>[https://bigenc.ru/c/soedinionnye-shtaty-ameriki-640c9b Соединённые Штаты Америки]{{ref-ru}}</ref>. == Назва == У англійскай мове найбольш ужываецца назва '''Злучаныя Штаты''' ({{lang-en|the United States}}), якая ў беларускай мове мае больш афіцыйнае адценне, і ўтворная ад яго абрэвіятура '''the U.S.''', якая таксама з’яўляецца стандартным азначэннем, напр. ''the U.S. history'' — «гісторыя ЗША». Таксама сустракаюцца больш размоўныя варыянты '''Амерыка''' ({{lang-en|America}}) і '''Штаты''' ({{lang-en|the States}}), але ў беларускай мове яны ўжываецца часцей за англійскую. Ад першага слова ў абедзвюх мовах утвараецца назва жыхароў краіны — ''[[амерыканцы]]'' ({{lang-en|the Americans}}). На некаторых афіцыйных мерапрыемствах, у кантэксце гадоў утварэння федэрацыі і эпохі [[грамадзянская вайна ў ЗША|грамадзянскай вайны]] для апісання дзяржавы ўжываецца тэрмін '''Саюз''' ({{lang-en|the Union}}) == Гісторыя == {{Main|Гісторыя ЗША}} [[Файл:United States Declaration of Independence.jpg|thumb|left|[[Дэкларацыя незалежнасці ЗША]]]] Людзі на тэрыторыі ЗША ўпершыню з’явіліся, паводле ацэнак археолагаў, ад 12 да 40 тыс. гадоў назад. Як мяркуецца, яны трапілі сюды праз Аляску, [[Берынгія|якая ў той час злучалася з Азіяй]]. Гісторыі англійскіх паселішчаў, з якіх пасля сфарміраваліся ЗША, пачалася з заснавання [[Джэймстаўн (Віргінія)|Джэймстаўна]] ў Віргініі ([[1607]]). У [[1696]], прыняцце чарговага закона аб мараплаўстве і ўсталяванне новага міністэрства гандлю [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] заклалі асновы імперскай сістэмы. На працягу дзевяці дзесяцігоддзяў утварыліся 13 калоній, там развілася сістэма рабаўладання, укараніліся англійская культура, англійская мова і брытанскія палітычныя інстытуты. Наступны перыяд каланіяльнай гісторыі ([[1696]]—[[1763]]) быў адзначаны малаважнымі зменамі ў сістэме імперскай адміністрацыі і пераўтварэннем практычна ўсіх бакоў жыцця калоній. У гэты час адбываўся няўхільны рост насельніцтва, развівалася дынамічная, арыентаваная на экспарт, эканоміка, умацоўваўся аўтарытэт асамблей — незалежных інстытутаў прадстаўнічай улады, рэлігійнае і культурнае жыццё калоній дзівіла сваёй разнастайнасцю. Усе сем дзесяцігоддзяў былі апалены пажарамі еўрапейскіх войн, якія дакочваліся і да амерыканскіх берагоў. Гэтыя войны спрыялі кансалідацыі калоній з метраполіяй у агульным змаганні супраць французаў і іспанцаў, што ўгрунтаваліся ў Амерыцы. У выніку гэтых войн іспанцаў выцеснілі з [[Фларыда (штат)|Фларыды]], а французаў — з [[Канада|Канады]], і ад 13 калоній была адведзена пагроза знешняй агрэсіі. У [[1763]] брытанскі ўрад паспрабаваў замацаваць свой кантроль над амерыканскімі паселішчамі. Новае імперскае заканадаўства выклікала бурную рэакцыю ў калоніях. У выніку дзесяцігадовага супрацьстаяння і лютага змагання ў [[1776]] калоніі прынялі Дэкларацыю незалежнасці. Да [[1783]] мяцежныя калоніі заваявалі незалежнасць сілай зброі і ўтварылі вольную канфедэрацыю пад назвай Злучаныя Штаты Амерыкі. У [[1789]] суверэннымі грамадзянамі некалькіх штатаў была ўхвалена канстытуцыя, якая заклала асновы новай дзяржавы. [[Файл:USA Territorial Growth small.gif|thumb|left|360px]] Паводле першага перапісу [[1790]], у краіне пражывалі каля 4 млн чалавек. За перыяд з [[1790]] па [[1815]] колькасць насельніцтва падвоілася, а да [[1860]] дасягнула 31,5 млн. На працягу першай паловы [[19 ст.]] адбывалася міграцыя амерыканцаў на захад. Насельніцтва Паўночна-Заходняй тэрыторыі, дзе ўтварыліся штаты Агая, [[Індыяна]], Ілінойс, Мічыган і Вісконсін, узрасло з 51 тыс. у [[1800]] да 6,9 млн у 1860. За той жа перыяд колькасць насельніцтва [[Новая Англія|Новай Англіі]] ўзрасла з 1,2 млн чалавек да 3,1 млн. У 1790 у складзе насельніцтва пераважалі выхадцы з Брытанскіх астравоў, але былі таксама прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей ([[немцы]], [[валійцы]], [[французы]], [[швейцарцы]], [[галандцы]]). Этнічны склад насельніцтва фактычна заставаўся нязменным да наплыву нямецкіх і [[ірландцы|ірландскіх]] імігрантаў у 1840-1850-х гадах. У 1790 афрыканцы, якія былі дастаўлены сюды ў якасці рабоў, складалі пятую частку ўсяго насельніцтва, аднак з-за заняпаду тытуняводства ўвоз рабоў скарачаўся. Падчас Вайны за незалежнасць у большасці штатаў увоз рабоў быў забаронены, і ў [[1808]] годзе [[Кангрэс ЗША]] заканадаўча замацаваў гэту забарону. Аднак падпольны гандаль рабамі квітнеў яшчэ доўгія гады. Падчас рэвалюцыі рабы ў большасці паўночных штатаў атрымалі волю, аднак ім рэдка даводзілася атрымаць усе грамадзянскія правы ({{далей}} [[Англа-амерыканская вайна 1812-1814]]). === Гістарычныя даты === [[Файл:GezichtOpNieuwAmsterdam.jpg|thumb|[[Новы Амстэрдам]] (будучы Нью-Ёрк) каля 1650 года]] * [[1565]] — [[іспанцы]] заснавалі першае паселішча на тэрыторыі сучасных ЗША — горад [[Сент-Агасін]]. * 1585 — заснаванне [[Раанок (калонія)|калоніі]] на востраве [[Раанок (востраў)|Раанок]] — першая няўдалая спроба [[Каралеўства Англія|англійскай]] каланізацыі Амерыкі. * 1607 — заснавана першая пастаянная калонія [[Англічане|англічан]] у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] — [[Джэймстаўн (востраў Святой Алены)|Джэймстаўн]] ([[Вірджынія]]). * 1609 — іспанцы заснавалі [[Санта-Фэ]] — пачатак сур’ёзнага пашырэння [[Іспанская каланізацыя Амерыкі|іспанскай каланізацыі]] на Паўднёвым Захадзе сучасных ЗША. * 1620 — заснавана першая ў [[Новая Англія|Новай Англіі]] (гістарычным цэнтры ЗША) [[Плімуцкая калонія|калонія Плімут]]. * 1623 — заснаванне калоніі [[Нью-Гэмпшыр]]. * 1626 — [[Нідэрланды]] засноўваюць [[Новы Амстэрдам]] — сталіцу галандскіх уладанняў у Паўночнай Амерыцы, якая пазней стала [[Нью-Ёрк]]ам. * 1630 — брытанскія [[Пурытанства|пурытанне]] заснавалі [[Калонія Масачусецкага заліва|Калоніі Масачусетскага заліва]], сталіца якіх — [[Бостан]] — стала найбуйнейшым горадам брытанскіх калоній Паўночнай Амерыкі. * 1634 — англійскія перасяленцы-каталікі заснавалі калонію [[Мэрыленд]]. * 1636 — [[Баптызм|баптысты]], выгнаныя з калоніі Масачусетскага заліва, заснавалі калонію [[Род-Айленд]]. * 1638 — [[шведы]] заснавалі сваю калонію [[Новая Швецыя]] на тэрыторіі сучаснага штата [[Дэлавэр]]. Меней чым праз 20 год калонія пераходзіць пал кантроль Нідэрландаў. * 1638 — заснаванне калоніі [[Канектыкут]] выхадцамі з Калоніі Масачусетскага заліва. * 1670 — заснаванне брытанскай калоніі [[Караліна, калонія|Караліна]], якая ў 1729 годзе падзялілася на 2 калоніі — [[Паўночная Караліна|Паўночную]] і [[Паўднёвая Караліна|Паўднёвую]]. * 1682 — абвяшчэнне басейна ракі [[Місісіпі]] ўладаннем караля Людовіка XIV. * 1682 — [[Квакеры|квакер]] [[Вільям Пэн]] заснаваў калонію [[Пенсільванія]], першая сталіца якой ([[Філадэльфія]]) — стала сталіцай Трынаццаці калоній у час [[Вайна за незалежнасць ЗША|Вайны за незалежнасць]] і першай сталіцай ЗША. * 1701 — заснаваны порт [[Дэтройт]] — найбуйнейшага пункту французскай каланіяльнай экспансіі ў раёне [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]]. * 1718 — французы засноўваюць [[Новы Арлеан]], які стаў цэнтрам прасоўвання [[Французская каланізацыя Амерыкі|французскай каланізацыі]] на тэрыторыі сучасных ЗША. * 1724 — заснаванне самай паўднёвай брытанскай калоніі ў Паўночнай Амерыцы — [[Джорджыя|Джорджыі]]. * 1756—1763 — [[Сямігадовая вайна]]. Большасць калоній у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] апынулася ў руках [[Англічане|англічан]]. * 1763 — французы засноўваюць [[Сент-Луіс]] — найважнейшага апорнага пункту ў сярэдняй плані [[Місісіпі]]. * 1763—1764 — [[Паўстанне Пантыяка|паўстанне]] [[Індзейцы|індзейцаў]] на чале з правадыром [[Пантыяк (правадыр)|Пантыякам]]. * 1769 — іспанцы засноўваюць [[Сан-Дыега]], што робіцца пачаткам іспанскай каланізацыі [[Верхняя Каліфорнія|Верхняй Каліфорніі]]. * 1773 — [[Бостанскае чаяпіцце]] — пачатак [[Вайна за незалежнасць ЗША|Вайны за незалежнасць ЗША]]. * 1774 — [[Першы Кантынентальны Кангрэс|Першы Кантынентальны кангрэс]] — пачатак адкрытага супрацьстаянна паўночнаамерыканскіх калоній і метраполіі. * 1775—1783 — [[Вайна за незалежнасць ЗША]], якая таксама завецца Амерыканскай рэвалюцыяй.[[Файл:Surrender of Lord Cornwallis.jpg|thumb|[[Вайна за незалежнасць ЗША]], Капітуляцыя брытанскіх войскаў у Ёркутане, 19 кастрычніка 1781]] * 1784 — Заснаванне першага рускага паселішча ў [[Бухта Трох Свяціцеляў|Бухце Трох Свяціцеляў]] на востраве [[Кадзьяк, востраў|Кадзьяк]]. * 1787, 17 верасня — [[Філадэльфійскі канвент|Канстытуцыйным канвентам]], які склікалі ў [[Філадэльфія|Філадэльфіі]], прынята [[Канстытуцыя ЗША]]. * 1789, 25 верасня — Прыняцце [[Біль аб правах (ЗША)|Білю аб правах]] — першых дзесяці паправах да Канстытуцыі ЗША, якія гарантавалі асноўныя Правы і свабоды чалавека і грамадзяніна. * 1789 — першыя прээзідэнцкія выбары ў ЗША. Прэзідэнтам стаў [[Джордж Вашынгтон|Джордж Вашынгтан]], які атрымаў 100 %. Кіраваў 2 тэрміны, адмовіўся ад трэцяга і ў 1799 годзе сышоў у адстаўку. * 1799 — Заснаванне [[Расійска-амерыканская кампанія|Расійска-Амерыканскай кампаніі]] — пачатак комплекснага засваення [[Аляска|Аляскі]] ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]]. * 1800 — Перанос сталіцы ЗША з Філадэльфіі ў [[Вашынгтон|Вашынгон]]. * 1803 — [[Луізіянская купля|Луізіанская купля]] — набытак у [[Першая французская імперыя|напалеонаўскай Францыі]] французскіх уладанняў у Паўночнай Амерыцы за 15 мільёнаў долараў. У выніку плошча ЗША вырасла ўдвая. * 1804 — заснаванне Новаархангельска (цяпер горад [[Сітка]]) — будучай сталіцы [[Руская Амерыка|Рускай Амерыкі]]. * 1812 — заснаванне [[Форт Рос]]а — самай паўднёвай кропкі расійскай экспансіі ў ЗША. * 1812—1814 — [[Англа-амерыканская вайна (1812—1814)|англа-амерыканская вайна]], «Другая вайна за незалежнасць». * 1816—1817 — стварэнне расійскай [[Елізавецінская крэпасць|Елізавецінскай крэпасці]] на [[Гавайскія астравы|Гавайскіх астравах]]. * 1818 — Дамова з [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Велікабрытаніяй]] пра вызначэнне межаў паміж ЗША і брытанскімі ўладаннямі ў басейне [[Місісіпі]], у выніку чаго да ЗША адыйшла частка тэрыторыі [[Мінесота|Мінесоты]] і [[Паўночная Дакота|Паўночнай Дакоты]]. * 1819, 21 лютага — ратыфікавана [[дамова Адамс-Оніс]] аб куплі [[Фларыда (штат)|Фларыды]] за 5 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў ЗША]]. * 1820 — [[Місурыйскі кампраміс]], які дазволіў захаваць баланс паміж свабоднымі паўночнымі штатамі і [[Рабства|рабаўладальніцкімі]] паўднёвымі яшчэ на тры дзесяцігоддзі. * 1823 — Першы выклад [[Дактрына Манро|Дактрыны Манро]] як асноватворнай знешнепалітычнай канцэпцыі ЗША. * 1828 — Заснаванне [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакратычнай партыі ЗША]]. * 1830, 28 мая — [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс ЗША]] прымае [[Закон аб перасяленні індзейцаў]] на захад, у будучую [[Індзейская тэрыторыя|Індзейскую тэрыторыю]]. Закон прывёў да шматлікіх дэмаграфічных трагедый сярод [[Індзейцы|індзейскага]] насельніцтва. Іх землі вызваляліся ад карэнных жыхароў дзеля белых пасяленцаў.[[Файл:Mexican–American War-ru.svg|thumb|[[Амерыкана-мексіканская вайна]]]] * Продаж Форт-Роса грамадзяніну ЗША [[Джон Сатэр|Джону Сатэру]]. * 1845, 29 снежня — Далучэнне [[Рэспубліка Тэхас|Рэспублікі Тэхас]] да ЗША. * 1846 — Далучэнне (паводле дагаворы з Велікабрытаніяй) тэрыторыі [[Арэгон]]а — паўночнага захаду сучасных Злучаных Штатаў. * 1846—1848 — [[Амерыкана-мексіканская вайна]]. * 1848—1855 — Перасяленне [[Мармоны|мармонаў]] з [[Ілінойс]]а ў [[Юта|Юту]] — адно з найбольш масавых арганізаваных перасяленняў на [[Дзікі Захад|Захадзе ЗША]]. * 1850 — [[Закон аб беглых рабах]] на ўсёй тэрыторыі ЗША ў якасці кампраміса з Поўднем па пытанні прыняцця [[Каліфорнія|Каліфорніі]] ў Саюз у якасці вольнага штата. * 1853 — [[Купля Гадсдэна]]. ЗША набываюць частку тэрыторыі сучасных штатаў [[Арызона]] і [[Нью-Мексіка]]. Канчатковае ўсталяванне паўднёва-заходняй мяжы. * 1854 — Заснаванне [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканскай партыі ЗША]]. * 2001, 11 верасня — [[Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года|тэрарыстычныя акты 11 верасня]]. == Фізіка-геаграфічная характарыстыка == === Геаграфічнае становішча === {{main|Геаграфія ЗША}} Злучаныя Штаты Амерыкі — чацвёртая паводле плошчы краіна ў свеце пасля [[Расія|Расіі]], [[Канада|Канады]] і [[Кітай|Кітаю]]. Кантынентальная частка ЗША займае тэрыторыю ад [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] да [[Ціхі акіян|Ціхага]] акіяна, ляжыць паміж Канадай і [[Мексіка]]й і [[Мексіканскі заліў|Мексіканскім залівам]]. [[Аляска]] — самы вялікі паводле плошчы штат. Ён аддзелены ад кантынентальнай часткі Канадай, узбярэжжа Аляскі выходзіць да Ціхага і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў. [[Гаваі]] ўтвараюць архіпелаг у Ціхім акіяне на паўднёвы захад ад Паўночнай Амерыкі. Уладанне ЗША [[Пуэрта-Рыка]] — востраў у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. Тэрыторыя краіны амаль цалкам знаходдзіцца ў Заходнім пашар’і Зямлі (выключэнне — толькі тэрыторыя вострава [[Гуам]], які належыць ЗША, і заходняя частка Аляскі. === Рэльеф === [[Файл:Barns grand tetons.jpg|thumb|Скалістыя горы]] [[Файл:Dry Arkansas River.jpg|thumb|Вялікія раўніны]] Асноўную частку тэрыторыі ЗША па асаблівасцях рэльефу дзеляць на восем правінцый: [[Апалачы]], Берагавыя раўніны, Унутраныя ўзвышшы, Унутраныя раўніны (у т.л. [[Цэнтральныя раўніны]]), узвышша ля возера Верхняга, [[Скалістыя горы]], Межгорныя плато і Ціхаакіянскія Берагавыя горы. Аляска і Гавайскія астравы таксама з’яўляюцца самастойнымі правінцыямі. Найвышэйшы пункт краіны — [[гара Дэналі]] (6193 м). === Унутраныя воды === [[Файл:LightningVolt Lake Michigan Sunset.jpg|thumb|left|250px|возера Мічыган]] Амаль усе рэкі асноўнай тэрыторыі ЗША ўпадаюць у [[Атлантычны акіян]] і [[Ціхі акіян]]. Вялікая частка рачнога сцёку накіроўваецца ў [[Мексіканскі заліў]] (які з’яўляецца часткай Атлантычнага акіяна). Яго вадазборны басейн распасціраецца да [[Скалістыя горы|Скалістых гор]] на захадзе, Апалачаў на ўсходзе і межы з Канадай на поўначы. Некаторыя рэкі, як напрыклад [[Рыа-Грандэ]], цякуць непасрэдна ў Мексіканскі заліў. Большасць рэк належыць да гіганцкай сістэмы, сфарміраванай р. [[Місісіпі]] (даўжыня — 3757 км) і яе галоўным прытокам р. [[Місуры (рака)|Місуры]] (даўжыня — 4127 км). Мноства рэк, пераважна кароткіх, упадае ў Атлантычны акіян. Самыя доўгія з іх, працягласцю ў некалькі сотняў кіламетраў, пачынаюцца ў Апалачах. Сцёк з вобласці Вялікіх азёр накіраваны на паўночны ўсход па р. [[рака Святога Лаўрэнція|Святога Лаўрэнція]], якая ўпадае ў Атлантычны акіян на тэрыторыі Канады. На Захадзе ЗША сістэмы рэк [[Каларада (рака)|Калумбія]], [[Каларада (рака)|Каларада]] і Сакрамента-Сан-Хоакін утвораць асноўныя вадазборныя басейны і ўпадаюць у Ціхі акіян. Аднак у арыдных і семіарыдных раёнах, аддаленых ад узбярэжжа акіяна, мноства пересыхаючых рэк і некалькі рэк з сталым сцёкам упадаюць у азёры ў замкнёных катлавінах. Невялікая частка тэрыторыі ЗША, пераважна ў штатах [[Мінесота]] і [[Паўночная Дакота]], прымеркаваная да вадазборнага басейна, сцёк з якога накіраваны да поўначы праз [[Вініпег (возера)|возера Вініпег]], [[Нельсан (рака)|р. Нельсан]] і [[Гудзонаў заліў]] у [[Паўночны Ледавіты акіян]]. У ЗША знаходзіцца мноства азёр. Самае вялікае з іх — [[Мічыган (возера)|возера Мічыган]] (57 440 км²), адзінае з пяці [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]], цалкам змешчанае ў межах ЗША. Другое па памерах [[Вялікае Салёнае возера]] ў штаце [[Юта]] (2850 км²). === Клімат === ЗША адрозніваюцца вялікай разнастайнасцю кліматычных умоў. На асноўнай тэрыторыі краіны вылучаюць дзве галоўныя кліматычныя вобласці — Усходнюю і Заходнюю. Мяжа паміж імі праходзіць прыкладна ўздоўж мерыдыяна 100° з.д. Усходняя вобласць у цэлым характарызуецца вільготным кліматам з сярэдняй гадавой колькасцю ападкаў ад 500 мм уздоўж мерыдыяна 100° з.д. да больш 1500 мм на паўднёвым усходзе. Асноўная крыніца ападкаў — цёплае вільготнае паветра, якое паступае з боку Мексіканскага заліва, і — у значна меншай ступені — з боку Атлантычнага акіяна. Тэмпературы ў гэтай вобласці больш залежаць ад шыраты мясцовасці, чым ад вышыні паверхні, і даволі раўнамерна падвышаюцца з поўначы на поўдзень. У выніку лета на поўначы кароткае і цёплае, на поўдні працяглае і гарачае, а зіма на поўначы доўгая і халодная, на поўдні кароткая і вельмі цёплая. Вялікая частка Усходняй вобласці падвержана частым зменам надвор’я, галоўным чынам таму, што струмені цёплага паветра з поўдня часта перарываюцца масамі халоднага паветра, якое пранікае з поўначы. Асабліва зменлівае надвор’е ў Новай Ангдіі, дзе ветраныя дажджлівыя перыяды хутка змяняюцца бясхмарнымі і сухімі. У Заходняй вобласці горны рэльеф аказвае вялікі ўплыў на цыркуляцыю атмасферы. Калі вільготныя паветраныя масы, якія рухаюцца ад Ціхага акіяна на ўсход, падымаюцца над высокімі гарамі, там выпадаюць ападкі. Адпаведна наветраныя заходнія схілы гор значна лепш забяспечаныя вільгаццю, чым шырокія арыдныя тэрыторыі, размешчаныя з зацішнога боку ў дажджавым цені гор. Хоць у цэлым Заходняй вобласці ўласцівы арыдны клімат, сярэдняя гадавая колькасць ападкаў вагаецца ад меней 120 мм у пустыні [[Пустыня Санора|Санора]] да больш 2500 мм у некаторых мясцовасцях Берагавых хрыбтоў. Тэмпературы ў Заходняй вобласці залежаць ад шыраты і вышыні мясцовасці, а ў прыбярэжных раёнах адчуваецца ўздзеянне акіяна. Самыя высокія часткі гор знаходзяцца ў зімовых умовах, тады як у самых паўднёвых пустынях вялікую частку года пераважае гарачае надвор’е. Скалістыя горы абараняюць іх ад уварвання халодных паветраных мас з поўначы. === Флора === Раёны ад усходняга ўзбярэжжа да [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]] да 19 стагоддзя былі пакрыты лясамі, заходняе ўзбярэжжа ў раёне вільготных лясоў умеранага пояса было пакрыта лясамі, дрэвы якіх дасягалі 100 метраў у вышыню. У выніку гаспадарчай дзейнасці плошча лясоў скарацілася. На Гаваях расце 1 800 відаў [[кветкавыя|кветкавых раслін]], многія з іх — [[эндэмік]]і<ref>[http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf ''Plants'', National Biological Service] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf |date=24 ліпеня 2013 }} (PDF, 888&nbsp;kB)</ref>. Схілы [[Кардыльеры|Кардыльер]] пакрыты густымі хваёвымі лясамі, [[Апалачы]] — [[Шыракалістыя лясы|шыракалістымі лясамі]]. [[Прэрыя|Прэрый]] амаль не засталося. На поўначы [[Аляска|Аляскі]] распаўсюджана [[тундра]]вая расліннасць. Дастатак вільгаці судзейнічае развіццю самай разнастайнай расліннасці ў Прыатлантычных рэгіёнах і Апалачах, асабліва — лясной расліннасці. Дрэвы не сустракаюцца толькі на голых скалах і ў нізінных [[балота]]х; у апошніх расце высокі [[чарот]] і [[Мохападобныя|мхі]]. Апалачская флора вылучаецца вялікім багаццем [[Біялагічны від|біялагічных відаў]], у тым ліку драўнінных парод ([[амерыканскі каштан]], [[платан]]а, [[гікоры]], [[магнолія]], [[цюльпаннае дрэва]]). Лясная вобласць [[Новая Англія|Новай Англіі]] падобная сваімі драўніннымі пародамі на прычарнаморскія правінцыі [[Канада|Канады]]. На поўначы яе падпярэзвае вобласць хвояў з яе важнай прадстаўніцай — [[Хвоя веймутава|хвояй веймутавай]]. Вобласць лісцяных дрэваў цягнецца прыблізна да ракі [[Алегейні]], якая служыць мяжой для двух раслінных абласцей (пенсільванскай і перадмісісіпскай), але гэта размежаванне нярэзкае (адныя і тыя ж пароды сустракаюцца як у паўночных, так і ў паўднёвых прыатлантычных абласцях, нягледзячы на рознасць [[клімат]]у). Прыбярэджныя пясчаныя і балоцістыя нізіны паўдднёвых прыатлантычных штатаў пакрыты хваёвымі лясамі. Побач з [[Сосны|соснамі]] растуць вялізныя [[кіпарыс]]ы з прамымі стваламі, якія патоўшчаны ля «падмурку» (накшталт лукавіны). Галіны кіпарысаў абрастаюць сівой «[[Іспанская барада|іспанскай барадой]]». === Фаўна === [[Файл:Opossum 1.jpg|thumb|left|240px|[[Апосум]]]] [[Файл:Hystrix cristata qtl1.jpg|thumb|left|240px|[[Дзікабраз]]]] [[Файл:Haliaeetus leucocephalus2 flopped.jpg|thumb|240px|[[Белагаловы арлан]] — сімвал ЗША]] [[Файл:Grizzly_Denali_edit.jpg|thumb|240px|[[Мядзведзь Грызлі]] ў нацыянальным парку [[Дэналі, нацыянальны парк|Дэналі]]]] Фаўну ЗША прадстаўляюць 400 відаў [[сысуны|сысуноў]], 750 відаў [[птушкі|птушак]], 500 відаў [[рэптыліі|рэптылій]] і амфібій, а таксама больш 90000 відаў [[насякомыя|насякомых]]<ref>[http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html Global Significance of Selected U.S. Native Plant and Animal Species, in: Sustainable Development Indicators, 2007] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090118023008/http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html |date=18 студзеня 2009 }}</ref>, з 1973 года прыняты закон, які абараняе віды, якім пагражае знікненне. На тэрыторыі ЗША дзейнічаюць 58 нацыянальных паркаў і некалькі соцен ахоўных тэрыторый. Характэрная асаблівасць [[Фаўна|жывёльнага свету]] ЗША ў тым, што большасць [[Жывёлы|жывёл]] падобныя на тых, што насяляюць [[Еўразія|Еўразію]]. Магчыма, прычына — у [[Рух кантынентаў|сухапутнай сувязі]], якая раней існавала паміж [[кантынент]]амі. Акрамя падобных відаў ёсць і ўнікальныя. Фаўна і флора моцна залежаць ад кліматычнай зоны. Буйная [[Біялагічны від|віды]] [[Тундра|тундры]] — [[аўцабык]], [[мускусны бык]], паўночны алень [[Паўночны алень|карыбу]], дробная фаўна — [[палярная ласка]], [[палярны воўк]], а таксама грызуны — [[лемінгі]], [[Заяц-бяляк|зайцы-белякі]]. Багаты жывёльны свет прыбярэжных раёнаў поўначы ЗША (грэнландскі кіт, бялуха, нарвал, цюлені, маржы). У зоне [[Тайга|тайгі]] сустракаюцца лось, алень, снежны баран, [[мядзведзь грызлі]], [[барсук]], [[Янот-паласкун|янот]], [[Норка амерыканская|норка]], [[воўк]], расамаха. Найбуйнейшай жывёлінай тайгі быў лясны бізон, які цяпер захаваўся толькі ў запаведніках, — як і алені-вапіці, якія калісьці пасліся на волі вялізнымі статкамі. Шматлікія драпежнікі тайгі, большасць якіх — каштоўныя пушныя жывёлы ([[Скунсы|паўночны скунс]], [[выдра]], паўночнаамерыканская куніца). Сярод грузуноў найбольш тыповыя — [[канадскі бабёр]], [[андатра]]. Раней іх цалкам вынішчылі ў многіх раёнах, але пасля абмежавання палавяння зноў распаўсюдзіліся. Цікавы [[эндэмік]] [[паркупайн]] (буйны грызун з сямейства дзікабразавых, які жыве пераважна на дрэвах)<ref>[http://welcome-usa.ru/geography/fauna.html Фаўна ЗША] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170506071730/http://welcome-usa.ru/geography/fauna.html |date=6 мая 2017 }}</ref>. Дробныя грызуны тайгі — [[чырвоная вавёрка]], [[амерыканскі заяц]], [[бурундук]], мышы. У цэнтральнай зоне, дзе дамініруюць змешаныя лясы, жывёльны свет надобны на фаўну тайгі, аднак ёсць і свае мясцовыя віды — [[Алені|алень]], [[апосум]], [[Барыбал|чорны мядзведзь барыбал]], воўк, [[Лісы|ліса]], норка, [[Індык дзікі|дзікая індзейка]], [[вілахвосты лунь]]. У шыракалістых лясах сустракаюцца некалькі відаў [[калібры]], на поўдні — [[Алігатаравая чарапаха|місісіпкая алігатаравая чарапаха]], а таксама [[місісіпскі алігатар]]. На [[Вялікія раўніны|раўніннай мясцовасці]] вядуцца [[бізон]]ы, коні ([[мустанг]]і), каёты, лугавыя сабачкі, розныя грызуны, мноства відаў паўзуноў ([[яшчаркі]], [[змеі]], [[скарпіёны]]). У гарах Кардыльерах жыве [[пума]] і [[мядзведзь грызлі]]. * [[Іасеміцкі нацыянальны парк]] * [[Нацыянальны парк Кінгс-Каньён]] * [[Нацыянальны парк Рэдвуд]] == Дзяржаўны лад і палітыка == {{main|Дзяржаўны лад і палітыка ЗША}} [[Файл:Capitol Building Full View.jpg|380px|thumb|[[Капітолій, Вашынгтон|Капітолій]], у якім праводзіць свае пасяджэнні [[Кангрэс ЗША]]]] Дзяржаўны лад ЗША — прэзідэнцкая рэспубліка. Прэзідэнт абіраецца на дзвюхступенных выбарах. Кандыдаты ад палітычных партый спачатку павінны перамагчы ў [[праймерыз]] (якія ў некаторых штатах маюць назву ''кокусы''). У выбарах удзельнічае ўсё насельніцтва краіны ва ўзросце ад 18 гадоў незалежна ад палавой і расавай праналежнасці. Заканадаўчую ўладу ў краіне ажыццяўляе [[Палата прадстаўнікоў ЗША|Палата прадстаўнікоў]]. Гістарычна склалася, што большасць месцаў у Палаце Прадстаўнікоў маюць члены дзвюх партый — [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканскай]] і [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакратычнай]], што дало падставу лічыць амерыканскую палітычную сістэму дзвюхпартыйнай. Уладу ў штатах прадстаўляюць губернатары, якія абіраюцца мясцовым насельніцтвам. Прэзідэнт краіны абіраецца паводле традыцыйнай сістэмы, вядомай як ''[[калегія выбаршчыкаў]]''. == Узброеныя сілы == {{Асноўны артыкул|Узброеныя Сілы ЗША}} Узброеныя сілы Злучаных Штатаў складаюцца з: * Марской пяхоты * Сухапутных сіл * Ваенна-марскіх сіл * Ваенна-паветраных сіл * Берагавой аховы * Касмічных сіл Колькасць на красавік 2007 года — 1 426 700 чалавек рэгулярнага войска, 1 458 500 чалавек у рэзерве. Бюджэт 2007 года — 553 млрд долараў. == Праваахоўныя органы == {{Асноўны артыкул|Праваахоўныя органы ЗША}} * [[ЦРУ]] (Цэнтральнае раследвальнае ўпраўленне) * [[ФБР]] (Федэральнае бюро расследаванняў) Па становішчу на 2007 год у турмах ЗША заставалася 2 323 000 чалавек, гэта каля 1 % ад усяго насельніцтва краіны. З зняволеных 2.77 працэнта латынаамерыканцы, 6.66 працэнта афраамерыканцы. Для таго, каб пасадзіць у турмы, у 2007 годзе, спажывана 49 млрд долараў ЗША, да 2011 года выдаткі, як чакаецца, дасягнуць 74 млрд долараў. == Адміністрацыйны падзел == [[Файл:Map of USA with state names.svg|thumb|справа|lang=be]] Дзяржава складаецца з 50 [[Штаты ЗША|штатаў]], якія з’яўляюцца раўнапраўнымі суб’ектамі федэрацыі, і сталічнай [[Вашынгтон|федэральнай акругі Калумбія]]. Кожны штат мае сваю [[канстытуцыя|канстытуцыю]], заканадаўчую, выканаўчую і судовую ўлады. Штаты падзяляюцца на [[графствы ЗША|графствы]] (у [[Луізіяна|Луізіяне]] гістарычна склаўся тэрмін «парафія» (parish); у [[Аляска|Алясцы]] ўжываюць тэрмін «бора» (borough), — драбнейшыя адміністрацыйныя адзінкі, звычайна не якія маюць істотных урадавых функцый. Найбольш вядомай функцыяй графстваў з’яўляецца кіраванне дзяржаўнымі школамі. Мясцовым жыццём населеных пунктаў кіруюць муніцыпалітэты. <center> {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Агая]] | [[Файл:Flag of Ohio.svg|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Аёва]] | [[Файл:Flag of Iowa.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Айдаха]] | [[Файл:Flag of Idaho.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Аклахома]] | [[Файл:Flag of Oklahoma.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Алабама]] | [[Файл:Flag of Alabama.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Аляска]] | [[Файл:Flag of Alaska.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Арканзас]] | [[Файл:Flag of Arkansas.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Арызона]] | [[Файл:Flag of Arizona.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Арэгон]] | [[Файл:Flag of Oregon.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Ваёмінг]] | [[Файл:Flag of Wyoming.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Вашынгтон (штат)|Вашынгтон]] | [[Файл:Flag of Washington.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | | [[Вермонт]] | [[Файл:Flag of Vermont.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Вірджынія]] | [[Файл:Flag of Virginia.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Вісконсін]] | [[Файл:Flag of Wisconsin.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Гаваі]] | [[Файл:Flag of Hawaii.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Джорджыя]] | [[Файл:Flag of the State of Georgia.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Дэлавэр]] | [[Файл:Flag of Delaware.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Заходняя Вірджынія]] | [[Файл:Flag of West Virginia.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Ілінойс]] | [[Файл:Flag of Illinois.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Індыяна]] | [[Файл:Flag of Indiana.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Каларада]] | [[Файл:Flag of Colorado.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Каліфорнія]] | [[Файл:Flag of California.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Канектыкут]] | [[Файл:Flag of Connecticut.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Канзас]] | [[Файл:Flag of Kansas.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Кентукі]] | [[Файл:Flag of Kentucky.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Луізіяна]] | [[Файл:Flag of Louisiana.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мантана]] | [[Файл:Flag of Montana.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Масачусетс]] | [[Файл:Flag of Massachusetts.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мінесота]] | [[Файл:Flag of Minnesota.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Місісіпі (штат)|Місісіпі]] | [[Файл:Flag of Mississippi.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Місуры (штат)|Місуры]] | [[Файл:Flag of Missouri.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мічыган]] | [[Файл:Flag of Michigan.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мэн (штат)|Мэн]] | [[Файл:Flag of Maine.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap | [[Мэрыленд]] | [[Файл:Flag of Maryland.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Небраска]] | [[Файл:Flag of Nebraska.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Невада]] | [[Файл:Flag of Nevada.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap | [[Нью-Гэмпшыр]] | [[Файл:Flag of New Hampshire.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Нью-Джэрсі]] | [[Файл:Flag of New Jersey.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] | [[Файл:Flag of New York.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Нью-Мексіка]] | [[Файл:Flag of New Mexico.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Паўднёвая Дакота]] | [[Файл:Flag of South Dakota.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Паўднёвая Караліна]] | [[Файл:Flag of South Carolina.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Паўночная Дакота]] | [[Файл:Flag of North Dakota.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap | nowrap |[[Паўночная Караліна]] | [[Файл:Flag of North Carolina.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Пенсільванія]] | [[Файл:Flag of Pennsylvania.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Род-Айленд]] | [[Файл:Flag of Rhode Island.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Тэнесі]] | [[Файл:Flag of Tennessee.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Тэхас]] | [[Файл:Flag of Texas.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Фларыда (штат)|Фларыда]] | [[Файл:Flag of Florida.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Юта]] | [[Файл:Flag of Utah.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} |} </center> == Насельніцтва == {{Асноўны|Насельніцтва ЗША}} === Колькасць, рассяленне === [[Файл:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County.svg|thumb|290px|Найбуйнейшыя групы паводле паходжання па акругах у [[2000]] годзе]] Згодна са звесткамі Бюро перапісу насельніцтва ЗША насельніцтва краіны цяпер складае амаль 318,5 млн чалавек<ref>[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html U.S. POPClock Projection]. U.S. Census Bureau.</ref>, уключаючы 11,2 млн нелегальных імігрантаў. Насельніцтва ЗША павялічылася амаль у чатыры разы за [[20 стагоддзе|XX стагоддзе]], ад прыкладна 76 мільёнаў у [[1900]] годзе да сённяшняга паказчыку<ref>[http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf Statistical Abstract of the United States]. United States Census Bureau. 2005.</ref>. Злучаная Штаты з’яўляюцца трэцяй самай населенай краінай у свеце, пасля [[Кітай|Кітаю]] і [[Індыя|Індыі]], аднак ЗША з’яўляецца адзінай буйной прамыслова развітай краінай, у якой прагназуецца значнае павелічэнне колькасці насельніцтва<ref>[https://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html Executive Summary: A Population Perspective of the United States]. Population Resource Center.</ref>. Самым густанаселеным штатам з’яўляецца [[Каліфорнія]] з насельніцтвам у 36 893 799 чалавек. Паводле Бюро перапісу, самы хуткі рост насельніцтва з [[1990]] па [[2000]] год назіраўся ў штатах [[Невада]] (66,3 %), [[Арызона]] (40 %) і [[Каларада]] (30,6 %). === Гарады === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="table" style="font-size:80%" width=100% |- style="background:#3751bb; color:white; " !colspan=5|'''Найбуйнейшыя гарады ЗША''' |- style="background:#3751bb; color:white" !scope="col"|'''№''' !scope="col"|'''Горад''' !scope="col"|'''Штат''' !scope="col"|'''Насельніцтва''' |rowspan=21 style="background:white; text-align:center" width=230px|[[Файл:Top of Rock Cropped.jpg|190px]]<br />[[Нью-Ёрк]]<br />[[Файл:LA Skyline Mountains2.jpg|190px]]<br />[[Лос-Анджэлес]]<br />[[Файл:ChicagoFromCellularField.jpg|190px]]<br />[[Чыкага]]<br />[[Файл:Aerial views of the Houston, Texas, 28005u.tif|190px]]<br />[[Х’юстан]] |- |style="text-align:center"|1 |[[Нью-Ёрк]] |[[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] |style="text-align:center"|8,537,673 |- |style="text-align:center"|2 |[[Лос-Анджэлес]] |[[Каліфорнія]] |style="text-align:center"|3,976,322 |- |style="text-align:center"|3 |[[Чыкага]] |[[Ілінойс]] |style="text-align:center"|2,704,958 |- |style="text-align:center"|4 |[[Х’юстан]] |[[Тэхас]] |style="text-align:center"|2,303,482 |- |style="text-align:center"|5 |[[Фінікс]] |[[Арызона]] |style="text-align:center"|1,615,017 |- |style="text-align:center"|6 |[[Філадэльфія]] |[[Пенсільванія]] |style="text-align:center"|1,567,872 |- |style="text-align:center"|7 |[[Сан-Антоніа]] |[[Тэхас]] |style="text-align:center"|1,492,510 |- |style="text-align:center"|8 |[[Сан-Дыега]] |[[Каліфорнія]] |style="text-align:center"|1,406,630 |- |style="text-align:center"|9 |[[Далас]] |[[Тэхас]] |style="text-align:center"|1,317,929 |- |style="text-align:center"|10 |[[Сан-Хасэ]] |[[Каліфорнія]] |style="text-align:center"|1,025,350 |- |style="text-align:center"|11 |[[Остын]] |[[Тэхас]] |style="text-align:center"|947,890 |- |style="text-align:center"|12 |[[Джэксанвіл]] |[[Фларыда (штат)|Фларыда]] |style="text-align:center"|880,619 |- |style="text-align:center"|13 |[[Сан-Францыска]] |[[Каліфорнія]] |style="text-align:center"|870,887 |- |style="text-align:center"|14 |[[Калумбус (Агая)|Калумбус]] |[[Агая]] |style="text-align:center"|860,090 |- |style="text-align:center"|15 |[[Індыянапаліс]] |[[Індыяна]] |style="text-align:center"|855,164 |- |style="text-align:center"|16 |[[Форт-Уэрт]] |[[Тэхас]] |style="text-align:center"|854,113 |- |style="text-align:center"|17 |[[Шарлат]] |[[Паўночная Караліна]] |style="text-align:center"|842,051 |- |style="text-align:center"|18 |[[Сіэтл]] |[[Вашынгтон (штат)|Вашынгтон]] |style="text-align:center"|704,352 |- |style="text-align:center"|19 |[[Дэнвер]] |[[Каларада]] |style="text-align:center"|693,060 |- |style="text-align:center"|20 |[[Эль-Паса (Тэхас)|Эль-Паса]] |[[Тэхас]] |style="text-align:center"|683,080 |} === Нацыянальны склад === Злучаныя Штаты маюць вельмі разнастайнае насельніцтва, гэта значыць налічваецца 31 этнічная група паводле паходжання, у якія ўваходзяць больш за мільён жыхароў<ref name="ancestry">[http://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf Ancestry 2000]. U.S.Census Bureau.</ref>. Прыбыццё прадстаўнікоў этнасаў еўрапейскага паходжання мае даўнюю гісторыю, сыходзячы часцяком у [[19 стагоддзе|XIX]] або нават [[18 стагоддзе|XVIII]] стст., некаторыя з іх святаў укараніліся ў агульнаамерыканскай культуры (напрыклад, [[Дзень Святога Патрыка]]). Прыкладна адна дзясятая ад насельніцтва ЗША вядзе паходжанне ад пурытанаў — першых еўрапейскіх насельнікаў сучаснай тэрыторыі ЗША. Нямецкія амерыканцы з’яўляюцца самай вялікай этнічнай групай, у іх шэрагах налічваецца больш за 50 мільёнаў чалавек. Другой паводле велічыні з’яўляюцца ірландскія амерыканцы (каля 35 млн), наступныя — амерыканцы мексіканскага паходжання (каля 31 млн) і англійскія амерыканцы (каля 27 млн). Іншыя буйныя групы еўрапейскага паходжання ўключаюць у сябе італьянцаў, шведаў, фінаў і палякаў, пры гэтым усе з пералічаных этнасаў, як правіла, гістарычна сканцэнтраваныя ў тым ці іншым рэгіёне. З канца [[19 стагоддзе|XIX]] ст. з эканамічных прычын узнікае [[беларусы ў ЗША|беларуская дыяспара]], якая папаўняецца ў сярэдзіне наступнага стагоддзя дзякуючы эміграцыі антысавецкай інтэлігенцыі; дзякуючы ёй была разгорнутая параўнальна актыўная культурная дзейнасць, у прыватнасці, беларусы былі прызнаны ў рамках Акту аб паняволеных народах. Першай асобай беларускага паходжання, якая адзначылася вядомай дзейнасцю ў ЗША, з’яўляецца [[Тадэвуш Касцюшка]], які пэўны час удзельнічаў у незалежніцкім руху ЗША. Белыя амерыканцы з’яўляюцца самай вялікай расавай групай. [[Афраамерыканцы]] ёсць найбуйнейшай у краіне расавай меншасцю і трэцяй паводле велічыні групай паводле паходжання<ref name="ancestry"/>. Амерыканцы азіяцкага паходжання з’яўляюцца другой паводле велічыні расавай меншасцю краіны. Трыма найбуйнейшымі азіяцкімі амерыканскімі этнічнымі групамі з’яўляюцца амерыканцы кітайскага паходжання, філіпінскія амерыканцы і амерыканцы індыйскага паходжання<ref name="ancestry"/>. Амерыканцы індзейскага паходжання дагэтуль з’яўляюцца прыкметнай часткай насельніцтва ва ўсходніх штатах, па ўсёй краіне яны маюць рэзервацыі — своеасаблівую форму мясцовай аўтаноміі. У Алясцы пражываюць [[эскімосы]] і [[алеуты]] — апошнія адзначаюцца значнай дзеллю ахрышчаных у маскоўскае праваслаўе, атрыманае праз дзейнасць расійскіх даамерыканскіх каланізатараў. === Мовы === {{Асноўны артыкул|Амерыканскі варыянт англійскай мовы}} 1 сакавіка 2025 года прэзідэнт [[Дональд Трамп]] падпісаў указ пра прызнанне англійскай мовы дзяржаўнай мовай у краіне. Да гэтага ў ЗША за ўсю іх гісторыю ніколі не было дзяржаўнай мовы, зацверджанай на федэральным узроўні. На рэгіянальным узроўні англійская прызнана афіцыйнай мовай у 32 з 50 штатаў. Па дадзеных урада за 2019 год, амаль 68 мільёнаў жыхароў ЗША гаварылі ў сябе дома не па-англійску. Відавочная большасць з іх гаварылі на іспанскай мове: іх колькасць ацэньваецца звыш 40 мільёнаў<ref>[https://www.bbc.com/russian/articles/cq6y744j6e1o Трамп своим указом объявил официальным языком США английский. До сих пор у США официального языка не было]{{ref-ru}}</ref>. === Рэлігійны склад === {{main|Рэлігія ў ЗША|Пратэстантызм у ЗША|Каталіцызм у ЗША}} [[Файл:Saint Patrick's Cathedral by David Shankbone.jpg|thumb|300px|[[Сабор святога Патрыка, Нью-Ёрк|Сабор святога Патрыка]] ў Нью-Ёрку]] [[Файл:2009-0528-MN-IA10-Harmony-church.jpg|thumb|225px|Лютэранская царква [[Горад Хармані, Мінесота|Хармані]], [[Мінесота]]]] [[Першая папраўка да Канстытуцыі ЗША|Першая папраўка ў канстытуцыі ЗША]]<ref>{{cite web |url=http://www.law.cornell.edu/anncon/html/amdt1toc_user.html |title=Первая поправка: CRS Annotated Constitition |archiveurl=https://archive.today/20120805/http://www.law.cornell.edu/anncon/html/amdt1toc_user.html |archivedate=5 жніўня 2012 |accessdate=9 сакавіка 2017 |url-status=live }}{{Ref-en}}</ref>, прынятая 15 снежна 1791 года, абвяшчае аддзяленне царквы ад дзяржавы, якое «[[Бацькі-заснавальнікі ЗША|Бацькі-заснавальнікі]]» ЗША разумелі як забарону на ўсталяванне дзяржаўнай рэлігіі (якая [[Царква Англіі|мела месца]], напрыклад, у [[Вялікабрытанія|Велікабрытаніі]]). Паводле даследвання 2002 года, ЗША — адзіная развітая краіна, дзе большасць насельніцтва адказала, што рэлігія мае «вельмі важнае значэнне» у іх жыцці<ref>{{cite web|title=U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion|work=Pew Global Attitudes Project|url=http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=167|archiveurl=https://www.webcitation.org/616VVVp2K?url=http://pewglobal.org/2002/12/19/among-wealthy-nations/|archivedate=21 жніўня 2011|lang=en|accessdate=9 сакавіка 2017|url-status=live}}</ref>. Амерыканскі ўрад не вядзе афіцыйнай статыстыкі па рэлігіі. Паводле дадзеных «[[Сусветная кніга фактаў ЦРУ|Сусветнай кнігі фактаў ЦРУ]]» на 2007 год, 51,3 % насельніцтва ЗША лічаць сябе [[Пратэстанцтва|пратэстантамі]]. 25 % з іх — [[Баптызм|баптысты]], якія належаць да найбуйнейшых рэлігійных арганізацый «[[Паўднёвая баптысцкая кавенцыя]]» (каля 15,9 млн чалавек) і «[[Амерыканская баптысцкая царква]]» (''{{lang-en|American Baptist Churches USA}}''). * [[Пратэстанцтва|Пратэстанты]] — 46,5 % ** [[пяцідзесятнікі]] — 8,9 % (13,6 млн); ** [[Лютэранства|лютэране]] — 5,1 % (пераважваюць у Паўночнай і Паўднёвай Дакоце, 7,8 млн); ** [[Кальвінізм|кальвіністы]] — 3,8 % (5,8 млн); ** метадысты — 3,6 % (5,4 млн, пераважваюць у Дэлавэры); ** [[Царква Англіі|англікане]] — 1,5 % (2,3 млн); ** [[Адвентызм|адвентысты]] — 1,4 % (2,2 млн); ** [[рух святасці]] — 1,4 % (2,1 млн); ** іншыя — 0,9 % (1,3 млн)); * [[каталіцкая царква|Каталікі]] — 20,8 % (дамініруюць у паўднёва-заходніх і паўночна ўсходніх штатах); * не належаць ні да якай канфесіі — 12,1 %; * [[мармоны]] — 1,6 % (дамініруюць у Юце); * члены іншай [[Галіны хрысціянства|хрысціянскай канфесіі]] — 1,6 %; * [[Іўдаізм|іўдзеі]] — 1,9 %; * [[Будызм|будысты]] — 0,7 %; * 0,9 % — [[Іслам|мусульмане]]; * 2,5 % — іншае ці не пазначана; * 4 % — [[атэізм|атэісты]]<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People |title=United States — People — Religions |archiveurl=https://archive.today/20120805/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html%23People#People |archivedate=5 жніўня 2012 |accessdate=9 кастрычніка 2012 |url-status=live }}{{Ref-en}}</ref>. == Эканоміка == Эканоміка ЗША — буйнейшая нацыянальная эканоміка свету. ВУП ЗША ў 2008 склаў 14,3 трлн долараў. Даход на душу насельніцтва — 46,8 тыс. дол. з’яўляецца адным з самых высокіх у свеце (краіна ўваходзіць у першую дзесятку). Разам з тым для ЗША ўласцівыя высокая знешняя запазычанасць (13,6 трлн долл. у 2008), вялікія карпаратыўныя запазычанасці і запазычанасці па іпатэцы, нізкі ўзровень ашчаджэнняў, падзенне цэнаў на нерухомасць (праблема інвесціравання), вялікі плацёжны дэфіцыт. Узровень беспрацоўя — 9,5 % (май 2009). Асноўныя сектары: [[сельская гаспадарка]] (0,9 %), прамысловасць (20,6 %), сфера паслуг (78,5 %). Асноўныя галіны прамысловасці: нафтаперапрацоўка, металургія, машынабудаванне, аэракасмічная, хімічная, электронная, харчовая, [[ваенна-прамысловы комплекс|ваенная прамысловасць]]. == Адукацыя == [[Файл:University-of-Virginia-Rotunda.jpg|thumb|250px|Універсітэт Вірджыніі, які быў заснаваны Томасам Джэферсанам у 1819 годзе, з’яўляецца адным са шматлікіх дзяржаўных універсітэтаў краіны]] Пачатковая адукацыя ў ЗША пераважна дзяржаўная, кантралюецца і фінансуецца на трох узроўнях: федэральным, штату, мясцовым, і рэгулююцца Дэпартаментам адукацыі ЗША шляхам увядзення абмежаванняў на федэральныя гранты. Існуе разгалінаваная сістэма дзяржаўных школ. У большасці штатаў, дзеці абавязаны наведваць школу ва ўзросце ад шасці або сямі гадоў, пакуль ім не споўніцца 18 гадоў. Такім чынам існуе сістэма з 12 класаў, якая дае базавую сярэдную адукацыю. У некаторых штатах час навучання ў школе меншы<ref>[http://nces.ed.gov/programs/digest/d02/dt150.asp Ages for Compulsory School Attendance]. U.S. Dept. of Education</ref>. Каля 12 % дзяцей навучаюцца ў парафіяльных або рэлігійных прыватных школых. Крыху больш за 2 % дзяцей праходзяць хатняе навучанне. ЗША выдатковаўюць на адукацыю аднаго чалавека больш чым любая іншая краіна ў свеце, гэта значыць на 2010 год на кожнага школьніка была выдаткавана больш за 11 тысяч долараў<ref>[http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57590921/u.s-education-spending-tops-global-list-study-shows/ U.S. education spending tops global list, study shows] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130726002619/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57590921/u.s-education-spending-tops-global-list-study-shows |date=26 ліпеня 2013 }}. CBS.</ref>. Каля 80 % амерыканскіх студэнтаў наведваюць дзяржаўныя ўніверсітэты<ref>[http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php Public Education for the Common Good] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140801114734/http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php |date=1 жніўня 2014 }}. University of Minnesota.</ref>. У Злучаных Штатаў існуе вялікая колькасць прыватных і дзяржаўных вышэйшых навучальных устаноў. У адпаведнасці з міжнародных рэйтынгамі, 13 або 15 амерыканскіх каледжаў і ўніверсітэтаў уваходзіць у топ-20 навучальных устаноў свету<ref>[http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010 QS World University Rankings]. Topuniversities.</ref>. Узровень адукацыі ў ЗША складае 97 %, аднак паводле перапісу [[2003]] толькі 84,5 % амерыканцаў ад 25 гадоў і старэй мелі сярэднюю адукацыю. З гістарычных прычын адукацыя не ўпамінаецца ў [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыі]], з-за чаго рэгулюецца ў асноўным на ўзроўні штату. Адсутнічаюць уніфікаваныя федэральныя стандарты для навучальных устаноў. У горадзе [[Мантэсума]] (акруга Сан-Мігель, штат [[Нью-Мексіка]]) дзейнічае адзін з [[Каледжы аб’яднанага свету|каледжаў міжнароднай супольнасці]] — Заходнеамерыканскі. == Культура і мастацтва == {{main|Культура ЗША}} === Літаратура === {{main|Літаратура ЗША}} [[Файл:Mark Twain, Brady-Handy photo portrait, Feb 7, 1871, cropped.jpg|left|thumb|225px|[[Марк Твэн]] — адзін з найбольш вядомых пісьменнікаў свету. Фота 7.2.1871 года]] [[Файл:Лонгфелло Генри.JPG|thumb|225px|[[Генры Лангфела]] — амерыканскі паэт, Аўтар «Песні аб Гаяваце»]] У 18-м і пачатку 19 стагоддзя амерыканская літаратура была сфарміравана пад уплывам [[Англійская літаратура|англійскай]] і еўрапейскай літаратуры<ref>{{cite web|url=http://englishstory.ru/amerikanskaya-literatura-periodizatsiya.html|title=Американская классическая литература, периодизация|publisher=englishstory.ru|accessdate=2016-06-03}}</ref>. Найбольш вядомыя постаці першай паловы XIX стагоддзя — [[Джэймс Фенімар Купер]], [[Вашынгтон Ірвінг|Вашынгтан Ірвінг]]. Такія пісьменнікі, як [[Нітаніэль Гордан]], [[Эдгар Алан По|Эдгар По]], [[Генры Лангфела|Генры Лонгфела]], [[Марк Твэн]], [[Генры Дэвід Тора]], [[Герман Мэлвіл]], паэт [[Уолт Уітмен]] былі найбольш значнымі літаратарамі сярэдіны і другой паловы XIX стагоддзя<ref name=":2">{{кніга|аўтар=Emily Dickinson|загаловак=Bloom, Harold|адказны=|выданне=1999|месца=Broomall, PA: Chelsea House. p. 9.|выдавецтва=|год=|старонкі=|старонак=|isbn=0-7910-5106-4.}}</ref>. [[Эмілі Дзікінсан]], практычна невядомая пры жыцці, цяпер лічыцца найважнейшай амерыканскай паэткай. Раманы, якія адлюстроўваюць фундаментальныя аспекты нацыянальнага вопыту і характару — такія, як «[[Мобі Дзік]]» [[Герман Мэлвіл|Германа Мэлвіла]] ([[1951]]), «[[Прыгоды Гекльберы Фіна]]» [[Марк Твэн|Марка Твэна]] ([[1885]]), «[[Вялікі Гэтсбі (раман)|Вялікі Гэтсбі]]» [[Фрэнсіс Скот Фіцджэральд|Фрэнсіса Скота Фіцжэральда]] (1925) і «[[Забіць перасмешніка]]» [[Харпер Лі]] (1960) — маюць права быць аднесеныя да «вялікага амерыканскага рамана». 11 грамадзян ЗША атрымалі [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскую прэмію па літаратуры]], у тым ліку [[Тоні Морысан]] ў 1993 годзе. [[Уільям Катберт Фолкнер|Уільям Фолкнер]], [[Эрнест Хемінгуэй|Эрнест Хэмінгуэй]] і [[Джон Стэйнбек]] часта лічацца найбольш уплывовымі пісьменнікамі XX стагоддзя. Пісьменнікі [[Бітнікі|біт-пакалення]] ([[Джэк Керуак]], [[Чарлз Букоўскі]], [[Ален Гінзберг|Алэн Гінзберг]] і іншыя) адкрылі новыя літаратурныя стылі, пазней новы прарыў здзеснілі постмадэрністы ([[Пол Остэр]], [[Томас Пінчон]], [[Джон Барт]] і іншыя). === Філасофія === [[Трансцэндэнталісты|Трансцэндэнталістамі]] на чале з Г. Тора і [[Ралф Уолда Эмерсан|Ральфам Улда Эмерсанам]] быў створаны першы буйны [[Амерыканская філасофія|амерыканскі філасоўскі рух]]. Пасля [[Грамадзянская вайна ў ЗША|грамадзянскай вайны]] [[Чарлз Сандэрс Пірс]], а пазней [[Уільям Элісан Андэрс|Уільям Сандэрс]] і [[Джон Дзьюі]] былі лідарамі ў развіцці прагматызму. У XX стагоддзі працы У. О. Куайна і [[Рычард Рорці|Рычарда Рорці]], а пазней [[Ноам Хомскі|Ноама Хомскага]], паставіла аналітычную філасофію на першы план амерыканскай філасоўскай навуковай супольнасці. Працы [[Джон Ролс|Джона Ролса]] і [[Роберт Нозік|Роберта Нозіка]] прывялі да адраджэння паэтычнай філасофіі<ref>{{кніга|аўтар=Buell, Lawrence.|загаловак=The Unkillable Dream of the Great American Novel: Moby-Dick as Test Case".|адказны=|выданне=American Literary History 20|месца=|выдавецтва=|год=|старонкі=132–155.|старонак=|isbn=}}</ref>. === Выяўленчае мастацтва === [[Файл:Broadway_Crowds_(5896264776)_crop.jpg|thumb|306px|[[Брадвей, Нью-Ёрк|Брадвей]]]] Асабісты ўнёсак у выяўленчае мастацтва ЗША зрабілі: * мастакі: Гілберт Сцюарт, Джон Джэймс Одзюбан, Томас Гарт Бентан, Альберд Бірштат, Мэры Касат, Фрэдэрык Эдвін Чорч Томас Коўл, Эдварт С. Керціс, Рычард Дыберкорн, Томас Ікінс, Хелен Франкенталер, Аршыл Горкі, Марсдэн Хартлі, Эл Гіршфельд, Ганс Хофман, Уінслоў Хомер, Джорджыя О’Кіф, Лі Краснер, [[Веллем де Кунінг]], Рой Ліхтэнштэйн, Морыс Луіс, Джон Марцін, Агнэс Марцін, [[Джэнсан Полак]], Ман Рэй Роберт Раўшэнберг, [[Марк Ротка]], Альберт Нінкгем Райдэр, [[Эндзі Уорхал]], Уайет; * фатографы: Ансэль Адамс, Даратэя Ланж, Сінды Шерман; * скульптары: Аляксандр Кодлер, Дэвід Сміт, Фрэнк Стэла; * ілюстратары: Фрэдэрык Рэмінгтан, Норман Роквел, Ньюэл Конверс Уайет; * дызайнеры: Луіс Комфарт Тыфані, Фрэнк Ллойд Райт<ref>{{кніга|аўтар=Janson, Horst Woldemar; Janson, Anthony F.|загаловак=History of Art: The Western Tradition. Prentice Hall Professional|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=|год=2003|старонкі=|старонак=955|isbn=978-0-13-182895-7}}</ref>. === Музыка === {{main|Музыка ЗША}} [[Файл:Louis Armstrong restored.jpg|thumb|300px|[[Луі Армстранг]] — амерыканскі джазавы трубач]] Рытмічныя і лірычныя кірункі афра-амерыканскай музыкі, пад вялікім уплывам амерыканскай музыкі ў цэлым, адрознікаюцца ад еўрапейскіх традыцый. Элементы ідыём, такіх як блюз, і тое, што і цяпер вядома, як старадаўняя музыка, былі запазычаны і ператвораны ў папулярныя жанры, якія маюць сусветную аўдыторыю. === Кінематограф === {{main|Кінематограф ЗША}} [[Файл:Walt Disney 1946.JPG|thumb|225px|[[Уолт Дысней]] — амерыканскі мастак, аніматар, рэжысёр, прадзюсэр, заснавальнік сусветна папулярнай стыдіі «[[The Walt Disney Company]]»]] Амерыканскі кінематограф і мультыплікацыя не толькі сусветна вядомыя, але і паўплывалім на развіццё кінамастацтва ва ўсім свеце. == Спорт == Рынак для прафесійнага спорту ў Злучаных Штатах складае прыкладна 69 млрд долараў, прыкладна на 50 % больш за ўсе краіны [[Еўропа|Еўропы]], [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] і [[Афрыка|Афрыкі]], разам узятых<ref>[http://www.reuters.com/article/2008/06/18/us-pwcstudy-idUSN1738075220080618 Global sports market to hit,1 billion in 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141004154752/http://www.reuters.com/article/2008/06/18/us-pwcstudy-idUSN1738075220080618 |date=4 кастрычніка 2014 }}. Reuters.</ref>. [[Бейсбол]] стала разглядацца як нацыянальны від спорту, пачынаючы з канца [[19 стагоддзе|XIX стагоддзя]], не зважаючы на тое, што самым папулярным відам спорту ў ЗША з’яўляецца [[амерыканскі футбол]]<ref>[http://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337 Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation’s Favorite Sport]. Harris Interactive.</ref>. [[Баскетбол]] і [[Хакей з шайбай|хакей]] з’яўляюцца наступнымі дзвюма вядучымі прафесійнымі каманднымі відамі спорту ў краіне. Каледжаўскі амерыканскі футбол і баскетбол прыцягваюць шырокую аўдыторыю<ref>[http://www.footballfoundation.org/tabid/567/Article/53380/Passion-for-College-Football-Remains-Robust.aspx Passion for College Football Remains Robust] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140407075223/http://www.footballfoundation.org/tabid/567/Article/53380/Passion-for-College-Football-Remains-Robust.aspx |date=7 красавіка 2014 }}. National Football Foundation.</ref>. == Міжнародныя адносіны == {{main|Знешняя палітыка ЗША}} === Беларуска-амерыканскія адносіны === {{Main|Беларуска-амерыканскія адносіны}} Злучаныя Штаты прызналі незалежнасць Беларусі [[25 снежня]] [[1991]] года. Пасля таго, як дзве краіны ўсталявалі дыпламатычныя адносіны, у Мінску [[31 студзеня]] [[1992]] года было афіцыйна адкрыта пасольства ЗША. Першы пасол ЗША ў Беларусі Дэвід Суорц прыступіў да выканання сваіх абавязкаў 25 жніўня 1992 года і завяршыў тэрмін сваіх паўнамоцтваў у студзені 1994 года. Наступнымі пасламі ЗША ў Беларусі былі Кенет Ялавіц, Дэніел Спекхард, Майкл Козак і Джордж Крол. 21 ліпеня 2006 года Прэзідэнт Джордж Буш рэкамендаваў на пасаду пасла ЗША ў Беларусі Карэн Сцюарт. Яна прыбыла ў Мінск 18 верасня 2006 года і працавала да 2008 года, калі беларускі ўрад у аднабаковым парадку ўвёў абмежаванні на колькасць амерыканскіх дыпламатаў і вымусіў Злучаныя Штаты адазваць з Беларусі пасла. Дзве краіны абмяняліся афіцыйнымі візітамі на вышэйшым узроўні: [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]], тагачасны Старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, сустрэўся ў Вашынгтоне з Прэзідэнтам [[Біл Клінтан|Клінтанам]] у ліпені 1993 года, а Прэзідэнт ЗША наведаў Беларусь 15 студзеня 1994 года. == Гл. таксама == * [[Тэрыторыі ЗША]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * Нарысы амерыканскай гісторыі / Рэд.: Г. Сіннкота і інш., пер. Л. Калабан. — Вена: Інфарм. агенцтва ЗША, 1993(?). — 406 с.: іл. == Спасылкі == {{Commons|United States of America}} * [http://www.mfa.gov.by/ru/foreign-policy/bilateral/americas/aa86af2dd4c6af36.html Адмысловая старонка на сайце МЗС Беларусі]{{Недаступная спасылка}} {{ЗША ў тэмах}} {{НАТА}} {{G8}} {{Адміністрацыйныя адзінкі ЗША}} {{Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў}} {{Паўночная Амерыка}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:ЗША| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі]] [[Катэгорыя:Дзяржавы НАТА]] nmszbaapafe2dbskfzsu4io4m11oejb Мікеланджэла Буанароці 0 2330 5154540 5084006 2026-06-15T06:58:37Z Sailko 4103 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Studio romanelli, sa cesare zocchi, michelangelo giovane scolpisce la testa di fauno 04.JPG]] → [[File:Studio romanelli, da cesare zocchi, michelangelo giovane scolpisce la testa di fauno 04.jpg]] 5154540 wikitext text/x-wiki {{Мастак |імя = Мікеланджэла Буанароці |арыгінальнае імя = {{lang-it|Michelangelo Buonarroti}} |імя пры нараджэнні = ''Мікеланджэла дзі Ладавіка Буанароці Сімоні'' |партрэт =Miguel Ángel, por Daniele da Volterra (detalle).jpg |шырыня = |загаловак =''Партрэт '''Мікеланджэла'''<br /> <small> работы [[Якапіна дэль Контэ]] (пасля 1535) </small>'' |дата нараджэння =6.3.1475 |месца нараджэння = |дата смерці =18.02.1564 |месца смерці = |паходжанне =[[Італія]] |падданства = |грамадзянства = |жанр =[[скульптура]], [[жывапіс]] <br /> [[архітэктура]], [[паэзія]] |вучоба =[[Даменіка Гірландая]] <br /> [[Бертольда дзі Джавані]] |стыль =[[Адраджэнне]], [[маньерызм]] |працы =«[[Давід (Мікеланджэла)|Давід]]», «[[Вакх (Мікеланджэла)|Вакх]]», «[[П'ета, Мікеланджэла|П'ета]]», «[[Майсей, Мікеланджэла|Майсей]]», фрэскі [[Столь Сіксцінскай капэлы|столі Сіксцінскай капэлы]], «[[Страшны суд (Мікеланджэла)|Страшны суд]]», [[Грабніца Папы Юлія II]], статуі [[Капэла Медычы|капэлы Медычы]] («[[Джуліяна Медычы, Мікеланджэла|Джуліяна Медычы]]», «[[Дзень, Мікеланджэла|Дзень]]», «[[Ноч, Мікеланджэла|Ноч]]», «[[Ларэнца II Медычы, Мікеланджэла|Ларэнца II Медычы]]», «[[Раніца, Мікеланджэла|Раніца]]», «[[Вечар, Мікеланджэла|Вечар]]», «[[Мадонна Медычы]]»), купал [[Сабор Святога Пятра]] і інш.<br />''Гл. [[Творы Мікеланджэла]]'' |заступнікі =[[Ларэнца Медычы]], Папа [[Юлій II]], Папа [[Павел III]] |уплыў =[[Мазачыа]], [[Якопа дэла Кверча]], [[Ларэнца Гіберці]], [[Паала Учэла]] |уплыў на =[[Анібале Карачы]], [[Андрэа дэль Сарта]], [[Джакама Дэла Порта]], [[Гульельма дэла Порта]], [[Бенвенута Чэліні]], [[Эль Грэка]], [[Радэн]]а, [[Пітэр Паўль Рубенс|Рубенса]], [[Фрэдэрык Лейтан|Фрэдэрыка Лейтана]] і інш. |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} '''Мікела́нджэла дзі Франчэ́ска дзі Не́ры дзі Мінія́та дэль Се́ра і Ладо́віка дзі Леана́рда дзі Буанаро́ці Сімо́ні''' ({{lang-it|Michelangelo di Francesci di Neri di Miniato del Sera i Lodovico di Leonardo di Buonarroti Simoni}}; {{ДН|6|3|1475}}, [[Капрэзэ-Мікеланджэла|Капрэзэ]] — {{ДС|18|2|1564}}, [[Рым]]) — [[Італія|італьянскі]] [[Скульптура|скульптар]], [[мастак]], [[архітэктар]], [[паэт]] і [[інжынер]]. Яго творы лічыліся найвышэйшымі дасягненнямі мастацтва [[Адраджэнне|Адраджэння]] яшчэ пры жыцці самога майстра<ref name="brit">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379957/Michelangelo/ |title=Michelangelo |work=Encyclopædia Britannica |language=англ. |access-date=18 студзеня 2012 }}</ref>{{sfn|Wallace|2010|с=5}}. [[Рамэн Ралан]] пісаў пра яго: «''Няхай сам ён быў створаны з гэтага праху зямнога. Але з тлену ўспыхнуў агонь, які ачышчае ўсё, — агонь генія''»{{sfn|Роллан|1992|с=78—79}}. Мікеланджэла пражыў амаль 89 гадоў, цэлую эпоху, ад перыяду «Высокага Адраджэння» да пачатку «[[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]]». За гэты перыяд змяніліся 13 [[Папы Рымскія|Папаў Рымскіх]] — ён выконваў заказы для дзевяці з іх. Захавалася шмат дакументаў пра яго жыццё і творчасць — сведчанні сучаснікаў, лісты самога Мікеланджэла, дагаворы, яго асабістыя і прафесійныя запісы. Мікеланджэла таксама быў першым прадстаўніком заходнееўрапейскага мастацтва, чыя біяграфія была надрукаваная яшчэ пры яго жыцці<ref name="brit"/>. Сярод самых вядомых яго скульптурных прац — «[[Давід (Мікеланджэла)|Давід]]», «[[Вакх (Мікеланджэла)|Вакх]]», «[[П'ета, Мікеланджэла|П’ета]]», статуі «[[Майсей, Мікеланджэла|Майсея]]», «[[Лія, Мікеланджэла|Ліі]]» і «[[Рахіль, Мікеланджэла|Рахілі]]» для [[Грабніца Папы Юлія II|грабніцы Папы Юлія II]]. [[Джорджа Вазары]], першы афіцыйны біёграф Мікеланджэла, пісаў, што «Давід» «''перавысіў славу ўсіх сучасных і [[Антычнасць|антычных]] статуй, грэчаскіх і рымскіх, калі-небудзь зробленых''»{{sfn|Вазарі|1970|с=312}}. Адным з самых манументальных твораў мастака з’яўляюцца фрэскі [[Столь Сіксцінскай капэлы|столі Сіксцінскай капэлы]], пра якія Гётэ сказаў: «''не пабачыўшы Сіксцінскай капэлы, цяжка сабе наглядна ўявіць, што можа зрабіць адзін чалавек''»<ref>«''…Ohne die Sixtinische Kapelle gesehen zu haben, kann man sich keinen anschauenden Begriff machen, was ein Mensch vermag''» ({{кніга|аўтар =Dorothea Scholl. |загаловак =Von den «Grottesken» zum Grotesken: die Konstituierung einer Poetik des Grotesken in der italienischen Renaissance |спасылка =http://books.google.com.ua/books?id=UPAmrjmGDhsC&dq=goethe+michelangelo&source=gbs_navlinks_s |выдавецтва =LIT Verlag Münster |год =2004 |старонак =768 |старонкі =363 }}) {{ref-de}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wisdomportal.com/Enlightenment/Goethe.html |title=Johann Wolfgang von Goethe, Italian Journey (1786-1788), August 23, 1787 |language=англ. |access-date=18 студзеня 2012 }}</ref>, а [[Уільям Джэймс Дзюрант|Уільям Дзюрант]] пісаў, што ў сваім адзінстве яны — «''найвялікшае дасягненне чалавека ў гісторыі жывапісу''»{{sfn|Durant|1953|с=475}}. Сярод яго архітэктурных дасягненняў — праект купала [[Сабор Святога Пятра]], лесвіцы [[Бібліятэка Лаўрэнціяна|бібліятэкі Лаўрэнціяна]], [[Капітолій|Капіталійская плошча]] і іншыя. Даследчыкі лічаць, што мастацтва Мікеланджэла — гэта мастацтва, якое пачынаецца і завяршаецца адлюстраваннем чалавечага цела{{sfn|Эрпель|1990|с=7}}. == Жыццё і творчасць == [[Файл:Atto di nascita Michelangelo.jpg|thumb|справа|200px|<small><center>Копія запісу аб нараджэнні Мікеланджэла</center></small>]] === Дзіцячыя гады === Мікеланджэла Буанароці нарадзіўся [[6 сакавіка]] [[1475]]{{efn|name="нараджэнне"|У рэестры ({{lang-it|ricordanza}}) указаны 1474 год, бо фларэнційскі новы год пачынаўся з [[Дабравешчанне Найсвяцейшай Маці Божай|25 сакавіка]], г.зн. «''ад ўвасаблення''» ({{lang-la|ab incarnatione}}), у адрозненне ад Рымскага летазлічэння «''ад нараджэння''» ({{lang-la|a nativitate}}). Днём нараджэння Мікеланджэла ўказаны панядзелак, а значыць,''6 сакавіка'' — па [[юліянскі каляндар|юліянскаму летазлічэнню]],''15 сакавіка'' — па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскаму]].}} года ў вёсцы [[Капрэзэ-Мікеланджэла|Капрэзэ]] ([[правінцыя Арэца]]), дзе яго бацька, Ладавіка Буанароці ({{lang-it|Lodovico (Ludovico) di Leonardo Buonarroti Simoni}}), быў у той час 169-ым [[падэста]]м{{sfn|Tolnay|1943|с=11}}{{efn|name="Ладавіка"|Ладавіка быў [[падэста]]м і ў [[К’юзі-дэла-Верна]], бо ў 1428 годзе падэстаты двух населеных пунктаў былі аб’яднаны. У іншым населеным пункце падэсту прадстаўляў [[натарыус]].}}. На працягу некалькіх пакаленняў прадстаўнікі роду Буанароці Сімоні былі дробнымі банкірамі Фларэнцыі, але Ладавіка не ўдалося захаваць фінансавы стан банка, таму ён час ад часу займаў дзяржаўныя пасады<ref name="brit"/>{{sfn|Брион|2002|с=6}}. Згодна з запісам Ладавіка, які захоўваецца ў музеі «[[Каза Буанароці]]» ([[Фларэнцыя]]), Мікеланьёла{{efn|''Michelagnolo'' (паводле фларэнційскага правапісу)}} нарадзіўся «''(…) у панядзелак{{efn|name="нараджэнне"}} раніцай, за 4 ці 5 гадзін да світання''». У гэтым рэестры таксама ўказана, што хрысціны адбыліся [[8 сакавіка]] ў царкве Сан Джавані дзі Капрэзэ{{efn|[[Ян Хрысціцель]] лічыўся заступнікам вёскі.}}, і пералічаны хросныя бацькі{{sfn|Wallace|2010|с=63}}: {|class="wikitable collapsible collapsed" !colspan="3"|Хросныя бацькі Мікеланджэла |- ! Беларускае імя !! Італьянскае імя !! Заўвагі |- |Дон Даніэла дзі Сер Буанагуіда ||''Don Daniello di Ser Buonaguida''||з Фларэнцыі, парафіяльны святар царквы Сан Джавані |- |Дон Андрэа дзі … ||''Don Andrea di …''*||з [[Попі]], святар кляштара ў Дычыяна({{lang-it|Dicciano}}) |- |Джавані дзі Наўр’і ||''Giovanni di Naurii''||з Капрэзэ |- |Якопа дзі Франчэска||''Jacopo di Francesco''||з Казурыа ({{lang-it|Casurio}})** |- |Марка дзі Джорджа ||''Marco di Giorgio''||з Капрэзэ |- |Джавані дзі Б’яджа ||''Giovanni di Biaggio''||з Капрэзэ |- |Андрэа дзі Б’яджа ||''Andrea di Biaggio''||з Капрэзэ |- |Франчэска дзі Якопа дэль Андуіна ||''Francesco di Jacopo del Anduino''** ||з Капрэзэ |- |Сер Барталамеа дзі Санці дэль Лансэ ||''Ser Bartolomeo di Santi del Lanse''** ||натарыус{{efn|name="Ладавіка"}} |- !colspan="3"|* <small>''невядома''</small> ** <small>''неразборліва''</small> |- |} Маці Мікеланджэла была Франчэска дзі Неры дэль Мініята дзі Сіена ({{lang-it|Francesca di Neri del Miniato di Siena}})<ref name="cc">{{кніга|аўтар =Charles Clément. |загаловак =Michelangelo |выдавецтва =S. Low, Marston, Searle, & Rivington, ltd. |год =1892 |старонкі=5 |спасылка =http://books.google.com.ua/books/about/Michelangelo.html?id=G-sDAAAAYAAJ&redir_esc=y}} {{ref-en}}</ref>. Праз месяц пасля нараджэння сына, у Ладавіка скончыўся тэрмін знаходжання на пасадзе падэсты, і сям’я вярнулася ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыю]], а хлопчыка, паколькі ў Франчэскі былі праблемы са здароўем{{sfn|Брион|2002|с=9}}, аддалі карміцельцы з сяла [[Сеціньяна]], недалёка ад Фларэнцыі. Там быў размешчаны асабняк Буанароці (зараз — «[[Віла Мікеланджэла]]»), а таксама невялікі кар’ер мармуру і ферма<ref name="cc"/>. Хлопчык жыў у сям’і карміцелькі, жонкі муляра, і праводзіў шмат часу ў кар’еры. Лічыцца, што пазней Мікеланджэла, як жарт, сказаў [[Джорджа Вазары|Вазары]], што{{sfn|Вазарі|1970|с=298}}{{sfn|Tolnay|1943|с=11}}: {{Цытата|''(…) з малака сваёй карміцелькі я дастаў разец і малаток, якім я раблю статуі''}} [[Файл:Michelangelo Buonarroti - Codex Vallardi 2491 r.jpg|thumb|справа|150px|<center>«Граф Каноскі» <br /><small>(малюнак Мікеланджэла)</big></small>]] Мікеланджэла быў другім сынам Ладавіка. [[Фрыц Эрпелі]] прыводзіць гады нараджэння братоў: Ліянарда ({{lang-it|Lionardo}}) — 1473 г., Буанарота ({{lang-it|Buonarroto}}) — 1477 г., Джавансімонэ ({{lang-it|Giovansimone}}) — 1479 г. і Джызмонда ({{lang-it|Gismondo}}) — 1481 г. У тым жа [[1481|годзе]] памерла маці, а ў [[1485]] годзе, праз чатыры гады пасля яе смерці, Ладавіка ажаніўся зноў. Мачахай Мікеланджэла стала Лукрэцыя Убальдзіні{{sfn|Роллан|1992|с=91}}. Неўзабаве Мікеланджэла аддалі ў школу Франчэска Галатэа да Урбіна ({{lang-it|Francesco Galatea da Urbino}}) у Фларэнцыі{{efn|Паводле [[Шарль дэ Тальнай|Ш. дэ Тальная]] хлопцу тады было 10 гадоў, а паводле [[Эліс Сэджвік Воль|Эліса Сэджвіка Воля]] ({{lang-en|Alice Sedgwick Wohl}}) — 7.}}. Хлопец не праяўляў асаблівай цікавасці да навучання, а аддаваў перавагу зносінам з мастакамі і перамалёўцы царкоўных ікон і фрэсак{{sfn|Condivi|1999|с=9}}. Вядома, што Ладавіка ганарыўся сваім арыстакратычным паходжаннем, бо род Буанароці-Сімоні прэтэндаваў на кроўнае сваяцтва з маркграфіняй [[Мацільда, маркграфіня Тасканская|Мацільдай Каноскай]]{{sfn|Вазарі|1970|с=297}}, хоць і няма дастатковых дакументальных дадзеных для пацвярджэння гэтага. [[Асканіа Кондзіві]] сцвярджаў, што сам Мікеланджэла ў гэта верыў, успамінаючы аб арыстакратычным паходжанні роду ў сваіх лістах да пляменніка Ліянарда{{sfn|Condivi|1999|с=5}}. Паводле [[Уільям Уолес, мастацтвазнаўца|Уільяма Уолеса]], вызначальным з’яўляецца тое, што<ref>William E. Wallace, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Artist-Man-his-Times/dp/0521111994 Michelangelo: The Artist, the Man, and his Times]'', Cambridge University Press {{ref-en}}</ref>: {{Цытата|''(...)да Мікеланджэла, мала мастакоў прэтэндавалі на такое, і яшчэ менш верылі ў гэта з такой упэўненасцю. Мастакі не мелі не толькі гербаў, але і сапраўдных прозвішчаў. Іх звалі ў гонар бацькі, прафесіі або горада, і сярод іх такія вядомыя сучаснікі Мікеланджэла як [[Леанарда да Вінчы]] і [[Джарджонэ|Джарджонэ да Кастэльфранка]]'' {{oq|en|(...)few artists before Michelangelo made such claims, and fewer still could believe them with any confidence. Not only did artists not have coats of arms, many did not even have proper last names. Artists were named after their fathers, after a profession, or after their place of origin, such as Michelangelo’s famous contemporaries, Leonardo da Vinci and Giorgione da Castelfranco}}}} === Юнацтва. Першыя творы === [[Файл:Studio romanelli, da cesare zocchi, michelangelo giovane scolpisce la testa di fauno 04.jpg|thumb|справа|150px|<center><small>[[Чэзарэ Дзочы]]. «Юны Мікеланджэла высякае „[[Галава фаўна|Галаву фаўна]]“» ''(страчана)''</small></center>]] У 1488 годзе трынаццацігадовы Мікеланджэла стаў вучнем у [[Даменіка Гірландая#Майстэрня|майстэрні братоў Гірландая]]. Спачатку бацька быў супраць такой «неарыстакратычнай» кар’еры, але неўзабаве падпісаў кантракт з [[Даменіка Гірландая]], па якім апошні абавязваўся аплачваць працу Мікеланджэла{{sfn|Вазарі|1970|с=299}}. Тут хлопец атрымаў магчымасць азнаёміцца з асноўнымі матэрыяламі і тэхнікай, да гэтага ж перыяду адносяцца яго алоўкавыя копіі твораў такіх фларэнційскіх мастакоў як [[Джота дзі Бандонэ|Джота]] і [[Мазачыа]]{{efn|Зараз захоўваюцца ў [[Луўр]]ы, у [[Новая Пінакатэка|Новай Пінакатэцы]] ([[Мюнхен]]) і ў [[Альберцін]]е ([[Вена]]).}}; ужо ў гэтых копіях выявілася характэрнае для Мікеланджэла скульптурнае бачанне форм<ref>{{cite web |url=http://www.mikelangelo.ru/txt/1skulptor.shtml |title=Скульптура — светач жывапісу |language=рус. |access-date=20 студзеня 2012 }}</ref>. Да гэтага ж перыяду адносіцца яго карціна «[[Мукі Святога Антонія, Мікеланджэла|Мукі Святога Антонія]]» (копія гравюры [[Марцін Шангаўэр|Марціна Шангаўэра]]). Ужо праз год Мікеланджэла становіцца вучнем [[Бертольда дзі Джавані]], які быў вучнем [[Данатэла]]. Яго праца ў садзе скульптур [[Ларэнца Медычы|Ларэнца Цудоўнага]], прыцягнула ўвагу апошняга, і ў [[1490]] годзе хлопец пасяліўся ў палацы Медычы, застаючыся там да смерці Ларэнца ([[1492]]). Тут ён пазнаёміўся з філосафамі [[платонаўскай акадэмія|платонаўскай акадэміі]] ([[Марсіліа Фічына]], [[Анджэла Паліцыяна]], [[Джавані Піка дэла Мірандала|Піка дэла Мірандала]] і іншыя). Таксама ён сябраваў з [[Леў X|Джавані]] (другі сын Ларэнца, будучы Папа Леў X) і [[Клімент VII|Джуліа Медычы]] (пазашлюбны сын [[Джуліяна Медычы]], будучы Папа Клімент VII){{sfn|Wallace|2010|с=30}}. Сярод яго першых вядомых скульптурных прац — «[[Галава фаўна]]» (мармур, не захавалася), рэльефы «[[Бітва кентаўраў]]» і «[[Мадонна ля лесвіцы]]» (мармур, [[Каза Буанароці]], [[Фларэнцыя]]). У 1492—1493 гг. Мікеланджэла працаваў над «[[Распяцце, Мікеланджэла|Распяццем]]» (дрэва, царква [[Санта-Спірыта]], [[Фларэнцыя]]). Вядома, што ў той час [[П'етра Тарыджана|П’етра Тарыджана дэі Тарыджані]], які таксама быў вучнем Бертольда, пасварыўшыся з Мікеланджэла, ударам у твар зламаў насавую косць хлопцу<ref name="se">{{cite web |url=http://arthistory.about.com/b/2008/07/27/will-the-real-michelangelo-please-stand-up.htm |title=Will the Real Michelangelo Please Stand Up? |date=27 ліпеня 2008 |author=Shelley Esaak |language=англ. |access-date=20 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502095658/http://arthistory.about.com/b/2008/07/27/will-the-real-michelangelo-please-stand-up.htm |archive-date=2 мая 2013 |url-status=dead }}</ref>. ==== «Бітва кентаўраў» ==== {{Асноўны артыкул|Бітва кентаўраў, Мікеланджэла|l1=Бітва кентаўраў}} Рэльеф «Бітва кентаўраў» адлюстроўвае сцэну з грэчаскага міфа пра [[лапіфы|бітву людзей-лапіфаў з кентаўрамі]], якія напалі на іх падчас вясельнага банкету. Сюжэт быў прапанаваны Анджэла Паліцыяна, а яго сутнасць — перамога цывілізацыі над варварствам. Паводле міфа лапіфаў перамаглі, аднак у інтэрпрэтацыі Мікеланджэла вынік бітвы не зусім ясны і нават не важны. Гэтая скульптура вылучаецца тым, што гэта першая яго праца [[Разец, інструмент|разцом]]. На думку [[Эрык Шыльяна|Эрыка Шыльяна]], гэта — першая з завершаных «няскончаных» (тэхніка «[[non finito]]») скульптур Мікеланджэла{{sfn|Scigliano|2005|с=45}}. Гэта таксама была апошняя праца Мікеланджэла пад патранатам Ларэнца Цудоўнага. ==== «Распяцце» ==== {{Асноўны артыкул|Распяцце, Мікеланджэла|l1=Распяцце}} Драўлянае Распяцце было створана ў [[1492]] (або [[1493]]) годзе, але ўжо пасля смерці Ларэнца. Іменна ў гэты час Мікеланджэла пачаў вывучаць анатомію ў бальніцы пры кляштары Санта Марыя дэль Санта-Спірыта ({{lang-it|Santa Maria del Santo Spirito}}), што можна звязаць з тым, што ўкрыжаваны [[Ісус Хрыстос|Хрыстос]] адлюстраваны аголеным. Некаторы час Распяцце захоўвалася ў музеі [[Каза Буанароці]], цяпер — у царкве [[Санта-Спірыта]]. Аўтарства Мікеланджэла не было несумненным, і дыскусіі працягваліся амаль 40 гадоў, але ў 2001 годзе яно было пацверджана даследчыкамі<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1444780.stm |title=Crucifix 'confirmed' as a Michelangelo |date=18 ліпеня 2001 |work=BBC News |language=англ. |access-date=20 студзеня 2012 }}</ref>. <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:The Torment of Saint Anthony (Michelangelo).jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Buonarotti-scala.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo, centauromachia, 1492 ca. 01.JPG|center|border|x165px]] |[[Файл:Santo_Spirito,_sagrestia,_crocifisso_di_michelangelo_01.JPG|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>«[[Мукі Святога Антонія, Мікеланджэла|Мукі Святога Антонія]]» <br />(каля 1487-88)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Мадонна ля лесвіцы]]» <br />(каля 1491)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Бітва кентаўраў]]» <br />(каля 1492)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Распяцце, Мікеланджэла|Распяцце]]» <br />(1492-93)</div> |- |} </center> Таксама гэты перыяд — перыяд гарачых прамоў манаха [[Джыралама Саванарола|Джыралама Савонаролы]], які пагражаў Фларэнцыі «''акрываўленым мячом Госпада''». Пад гэтым уплывам у [[1491]] годзе старэйшы брат Мікеланджэла, Ліянарда, далучыўся да [[Дамініканцы|дамініканцаў]]{{sfn|Роллан|1992|с=92—93}}. [[Файл:Rubens, copia dell'ercole di michelangelo, louvre.jpg|thumb|справа|140px|<center><small>[[Пітэр Паўль Рубенс|Рубенс]]. «Юны [[Геркулес (Мікеланджэла)|Геркулес]]» <br />''(страчана)''</small></center>]] [[Ларэнца Медычы|Ларэнца Цудоўны]] памёр [[9 красавіка]] [[1492]] года. Мікеланджэла, застаўшыся без апекуна, некаторы час пажыў з сям’ёй, але [[20 студзеня]] [[1494]] года ён вярнуўся ў палац Медычы, ужо пад эгідай старэйшага сына і спадчынніка Ларэнца Медычы — [[П’ера дзі Ларэнца Медычы|П’ера]]. Да гэтага перыяду таксама адносіцца статуя «[[Геркулес (Мікеланджэла)|Геркулес]]» (мармур, не захавалася){{efn|Статую купіла сям’я [[Строцы]], каб усталяваць у [[Палацца Строцы]] ў Фларэнцыі (1506). У 1529 годзе [[Філіпа Строцы Малодшы|Філіпа Строцы]] прадаў яго [[Францыск I|Францыску I]], а ў 1594 годзе, у час кіравання [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрыха IV]], яна была ўстаноўлена ў садзе [[Фантэнбло]] ({{lang-fr|Jardin de l'Etang}})<ref>{{cite web |url=http://www.jstor.org/pss/878832 |title=Michelangelo's Lost Hercules |author=Paul Joannides |date=Aug 1977 |work=The Burlington Magazine |page=550 |language=англ. |access-date= 4 лютага 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://museumpublicity.com/2011/10/28/j-paul-getty-museum-acquires-francesco-primaticcio-bronze/ |title=J. Paul Getty Museum Acquires Francesco Primaticcio Bronze |date=28 кастрычніка 2011 |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>. З 1713 года, калі сады былі разбураны, пра лёс гэтай працы Мікеланджэла нічога невядома<ref>{{кніга|аўтар =R. J. Knecht. |загаловак =Francis I |выдавецтва =Cambridge University Press |год =1984 |старонкі=267 |спасылка =http://www.amazon.com/Francis-I-R-J-Knecht/dp/0521278872}} {{ref-en}}</ref>.}} і «Снежны волат». Заказ апошняга быў ідэяй кардынала {{нп3|Бернарда Давіцы|Біб'ены|ru|Бернардо Довици}}, якую падтрымаў [[П’ера дзі Ларэнца Медычы|П’ера]]. У рамане Карэла Шульца пра гэта напісана: {{Цытата| ''(…) Было б нядрэнна, калі б гэты юны скульптар дзеля забавы вылепіў са снегу вялікую статую, якая б пацешыла народ (…). Такога яшчэ не было ва ўсёй Італіі: статуя са снегу, пра яе, мабыць, усюды загаварылі б (…) паклікалі Мікеланджэла, і ён пагадзіўся''{{sfn|Шульц|2006|с=268}} }} Сярод даследчыкаў няма адзінага меркавання адносна таго, каго выляпіў Мікеланджэла ў сваёй снежнай скульптуры. Напрыклад, на думку Антоніа Форчэліна ({{lang-it|Antonio Forcellino}}) гэта быў прататып «Геркулеса»<ref>Antonio Forcellino, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Tormented-Life-Antonio-Forcellino/dp/0745640052 Michelangelo: A Tormented Life]'', Polity, 2009 {{ref-en}}</ref>. Джэймс Хол ({{lang-en|James Hall}}) лічыць, што гэта павінна была быць ''Мадонна''<ref>James Hall, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Reinvention-Human-Body-James/dp/0374208832 Michelangelo and the Reinvention of the Human Body]'', Farrar, Straus and Giroux, 2005 {{ref-en}}</ref>. === Балоння === Увосень, [[9 лістапада]] [[1494]] года, сям’я Медычы была афіцыйна выгнана з Фларэнцыі, а [[Джыралама Саванарола|Саванарола]] стаў дыктатарам. У Фларэнцыі ўсталявалася так званая «[[Фларэнційская рэспубліка#Другая рэспубліка (1494-1512)|Другая рэспубліка]]», першыя чатыры гады якой фактычна былі [[тэакратыя]]й. З-за небяспекі ўварвання войскаў [[Карл VIII Валуа|Карла VIII]] Мікеланджэла вырашае паехаць спачатку ў [[Венецыя|Венецыю]], а затым у [[Балоння|Балонню]]. Там хлопец жыў у Джанфранчэска Альдаўрандзі ({{lang-it|Giovan Francesco Aldovrandini}}). Тут ён стварыў тры невялікія скульптуры для грабніцы [[Святы Дамінік|Святога Дамініка]], якая заставалася недаробленай з-за смерці {{нп3|Нікало дэль Арка|Нікало дэль Аркі|en|Niccolò dell'Arca}}, скульптара, які пачаў працу{{sfn|Tolnay|1943|с=20—21}}. У гэты перыяд Мікеланджэла чытае творы [[Дантэ Аліг’еры|Дантэ]], [[Франчэска Петрарка|Петраркі]] і [[Джавані Бакача|Бакача]]{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:San Domenico36.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Autori vari, arca di san domenico, protettori di bologna, 02 petronio di michelangelo, 1494, 2.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Autori vari, arca di san domenico, protettori di bologna, 02 procolo di michelangelo, 1494.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Autori vari, arca di san domenico, angelo reggicandelabro di michelangelo, 1494, 01.jpg|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>[[Грабніца Святога Дамініка, Балоння|Грабніца Святога <br /> Дамініка]]</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Петроній, Мікеланджэла|Святы Петроній]]» <br />(каля 1494-95)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Прокл Балонскі, Мікеланджэла|Прокл Балонскі]]» <br />(каля 1494-95)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Анёл, Мікеланджэла|Анёл з кандэлябрам]]» <br />(каля 1494-95)</div> |- |} </center> === Першае падарожжа ў Рым === [[Файл:Michelangelo Bacchus.jpg|thumb|справа|140px|<center>«[[Вакх (Мікеланджэла)|Вакх]]» </center>]] Неўзабаве палітычная сітуацыя ў Фларэнцыі стала спакайнейшай, і Мікеланджэла вярнуўся дадому, але, не атрымліваючы заказаў ад новай улады, зноў пачаў працаваць на Медычы{{sfn|Tolnay|1943|с=24—25}}. Паводле Кандзіві, іменна ў гэты час [[Ларэнца дзі П'ерфранчэска дэ Медычы]] заказаў яму статую «[[Ян Хрысціцель, Мікеланджэла|Маладога Яна Хрысціцеля]]», а таксама статую «[[Амур, які спіць]]» (страчана), але з умовай так «апрацаваць» твор, каб мець магчымасць прадаць яго даражэй чым антычны{{sfn|Condivi|1999|с=19—20}}{{efn|Вазары аб гэтым эпізодзе не згадвае наогул, а [[Паала Джовіа]] адзначае, што Мікеланджэла сам хацеў прадаць статую як антычную.}}. Пакупніком гэтай скульптуры стаў кардынал [[Рафаэль Рыярыа]], які заўважыў падробку, але быў настолькі ўражаны майстэрствам працы, што запрасіў хлопца ў [[Рым]]. Дваццаціаднагадовы Мікеланджэла прыехаў у горад [[25 чэрвеня]] [[1496]] года{{sfn|Tolnay|1943|с=26—28}}, і прабыў там наступныя пяць гадоў. ==== «Вакх» ==== {{Асноўны артыкул|Вакх, Мікеланджэла|l1=Вакх}} [[4 ліпеня]] [[1496]] годзе Мікеланджэла пачаў працу над заказам кардынала — мармуровай статуяй [[Дыяніс|Вакха]], бога віна. Гэта двухметровая скульптура, прызначаная для кругавога агляду. П’янага бога віна суправаджае маленькі сатыр, які ласуецца гронкай [[вінаград]]у. «Вакх» быццам гатовы ўпасці наперад, але захоўвае раўнавагу, адхіляючыся назад, яго позірк звернуты на чару з віном. Мышцы спіны выглядаюць напружанымі, але расслабленыя мышцы жывата і сцёгнаў дэманструюць фізічную, а значыць, і духоўную слабасць. Мікеланджэла дабіўся ўражання няўстойлівасці без кампазіцыйнай неўраўнаважанасці, якая магла б парушыць эстэтычны эфект. Аднак, па завяршэнні твора кардынал адмовіўся ад яго, і скульптуру для свайго саду набыў банкір Якопа Галі (цяпер статуя знаходзіцца ў музеі [[Барджэла]] ў Фларэнцыі). [[Рамэн Ралан]] таксама згадвае «Барджэліўскага Адоніса» ([[Барджэла]]) і вялікага «Купідона» ([[Музей Вікторыі і Альберта]], Лондан){{sfn|Роллан|1992|с=94—95}}. [[Аляксей Карпавіч Джывелегаў|Аляксей Джывелегаў]] лічыў, што «Адоніс» — слабаватая праца для яго<ref>Дживелегов А. [http://www.michelangelo.ru/gv7.html Микельанджело]{{Недаступная спасылка}} / А. Дживелегов. — М.: Молодая гвардия, 1938. — 318 с.: ил. — (ЖЗЛ. Вып. 17—18 (137—138)). Библиогр.: С. 307—314. {{ref-ru}}</ref>. У 1497 годзе памірае мачаха Мікеланджэла — Лукрэцыя Убальдзіні{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. ==== «П’ета» ==== {{Асноўны артыкул|П'ета, Мікеланджэла|l1=П'ета}} [[Файл:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned.jpg|thumb|справа|160px|<center>«[[П'ета, Мікеланджэла|П’ета]]» <center>]] У [[1498]] годзе Мікеланджэла атрымаў заказ на «П’ету» ад уплывовага французскага кардынала {{нп3|Жан дэ Білер|Жана дэ Білера|it|Jean de Bilhères}} ({{lang-fr|Jean de Bilhères}}){{sfn|Wallace|2010|с=14}}{{sfn|Роллан|1992|с=94—95}}. Кантракт быў падпісаны [[7 жніўня]] таго ж года. Як зазначае У. Уолес, сама тэма «аплаквання Хрыста» была больш распаўсюджаная ў паўночнай Еўропе і [[візантыйскага мастацтва|візантыйскім мастацтве]], чым у Італіі эпохі Рэнесансу. Мікеланджэла трактуе тэму вельмі стрымана. Смерць і смутак нібы ўтрымліваюцца ў мармуры, з якога створана скульптура. Суадносіны фігур такія, што яны ўтвараюць нізкі трохвугольны нізкі конус. Аголенае цела Хрыста кантрастуе з пышнай, багатай вопраткай Маці Божай. Мікеланджэла адлюстраваў Маці Божую маладой, нібы гэта не Маці і Сын, а сястра, якая аплаквае заўчасную смерць брата. Ідэалізацыю падобнага роду выкарыстоўвалі і іншыя мастакі, сярод якіх і [[Леанарда да Вінчы]]. Акрамя таго, Мікеланджэла быў гарачым прыхільнікам [[Дантэ Аліг’еры|Дантэ]], у апошнім кантоне «[[Боская камедыя|Боскай камедыі]]» якога, у пачатку малітвы [[Святы Бернард|Святога Бернарда]], гаворыцца: «''Маці Божая, дачка свайго сына''» ({{lang-it|«Vergine Madre, figlia del tuo figlio» }}). Скульптар знайшоў ідэальны шлях для перадачы ў камені гэтай глыбокай багаслоўскай думкі. Гэтая статуя — адзіная з прац Мікеланджэла, падпісаная ім самім. Да гэтага перыяду таксама адносіцца незавершаная «[[Манчэстэрская Мадонна]]» ([[Лонданская нацыянальная галерэя|Нацыянальная галерэя]], [[Лондан]]). === Перыяд другой Фларэнційскай рэспублікі === [[Файл:'David' by Michelangelo JBU0001.JPG|thumb|злева|200px|<center>«[[Давід (Мікеланджэла)|Давід]]» </center>]] У [[1498]] годзе, у выніку інтрыг фларэнційскіх дзеячаў і папскага прастола, Саванарола і двое яго паслядоўнікаў былі асуджаны на спаленне на вогнішчы. Гэтыя падзеі ў Фларэнцыі непасрэдна не закранулі Мікеланджэла, аднак наўрад ці пакінулі яго абыякавым. На змену сярэднявеччу Саванаролы, якое часова вярнулася ў горад, прыйшла свецкая рэспубліка, для якой Мікеланджэла стварыў сваю першую вялікую статую ў Фларэнцыі, мармуровага «Давіда» ([[1501]]—[[1504]], [[Фларэнцыя]], [[Акадэмія вытанчаных мастацтваў, Фларэнцыя|Акадэмія]]). Дагавор на выкананне гэтай працы быў падпісаны [[16 жніўня]] [[1501]] года{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. ==== «Давід» ==== {{Асноўны артыкул|Давід, Мікеланджэла|l1=Давід}} Вобраз [[Давід]]а быў традыцыйным у Фларэнцыі. [[Данатэла]] і [[Верок'ё]] стварылі бронзавыя скульптуры юнака, які цудам забіў волата, чыя галава ляжыць каля ног біблейскага героя. Мікеланджэла ж вырашыў адлюстраваць момант перад боем. Давід стаіць з перакінутай цераз плячо [[прашча]]й, у левай руцэ сціскае камень. Правая частка фігуры напружаная, а левая крыху паралізаваная, як у атлета, гатовага да дзеяння. Вобраз Давіда меў асаблівы сэнс для фларэнційцаў, таму скульптура Мікеланджэла прыцягнула ўсеагульную ўвагу. «Давід» стаў сімвалам свабоднай і палкай рэспублікі, гатовай перамагчы любога ворага. Каласальная фігура вышынёй 5,17 м<ref>{{cite web |url=http://graphics.stanford.edu/projects/mich/more-david/more-david.html |title=We finish scanning the David |author=Marc Levoy |date=28 сакавіка 1999 |access-date=20 студзеня 2012 |language=англ. |trans-title=Мы скончылі сканіраваць Давіда }}</ref> павінна была стаяць у [[Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ|саборы]], аднак месца там не адпавядала яе грамадскай ролі, таму камітэт грамадзян пастанавіў, што скульптура павінна ахоўваць галоўны ўваход у будынак урада, [[Палацца Век’ё]], перад якім цяпер знаходзіцца яе копія. На эскізе бронзавага «Давіда» і правай руцэ мармуровага, захаваліся радкі Мікеланджэла, якія лічацца прыкладам яго найбольш ранняй паэзіі, якая дайшла да нас{{sfn|Микеланджело. Поэзия. Письма|1983|с=75}}: {{Quote box|width=25em|align=center|quote= <poem> ''Davicte colla fromba ''E io coll'arco ''Michelangelo </poem>}} У перакладзе — «''Давід з прашчай, а я з лукам. Мікеланьёла''». Існуе шмат трактовак гэтых слоў мастака<ref>Leonard Barkan, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Life-Paper-Leonard-Barkan/dp/0691147663 Michelangelo: A Life on Paper]'', Princeton University Press, 2010 {{ref-en}}</ref>. Паводле {{нп3|Абрам Маркавіч Эфрас|Эфраса|ru|Эфрос, Абрам Маркович}} — гэтыя радкі маюць метафарычнае значэнне «''з усіх сіл''» (праводзячы паралель з такімі такімі італьянскімі выслоўямі як «''con l’arco della schiena''» ці «''con l’arco dell’osso''»){{sfn|Микеланджело. Поэзия. Письма|1983|с=75}}. І як Давід уступіў у бой з Галіяфам, так дваццацісямігадовы Мікеланджэла стаў да бою з глыбай мармуру, якая павінна была стаць «Давідам»{{sfn|Wallace|2010|с=16—17}}. Гэта можна растлумачыць як проціпастаўленне сілы і прылад скульптара і яго тварэння, гэта значыць інтэлекта («лук») Мікеланджэла-скульптара і фізічнай сілы Давіда («прашча»){{sfn|Ryan|1998|с=504}}. Чарлз Сеймур ({{lang-en|Charles Seymour}}) трактаваў «лук» як інструменты скульптара<ref>Charles Seymour, ''[http://books.google.com.ua/books/about/Michelangelo_s_David.html?id=VcBtAAAAIAAJ&redir_esc=y Michelangelo’s David: a search for identity]'', University of Pittsburgh Press, 1967 {{ref-en}}</ref>. [[Файл:Tondo Doni, por Miguel Ángel.jpg|thumb|справа|<center>[[Мадонна Доні]]</center>]] ==== «Мадонна Доні» ==== {{Асноўны артыкул|Мадонна Доні}} Да гэтага ж часу адносіцца адзіная карціна, безумоўна намаляваная Мікеланджэла, — [[тонда]] «Мадонна Доні» ([[Уфіцы|Галерэя Уфіцы]], [[Фларэнцыя]]). Лічыцца, што заказ на карціну быў прымеркаваны да вяселля фларэнційскіх арыстакратаў-гандляроў Аньёла Доні і Мадалены Строцы ў 1504 годзе, хоць, невядома чаму гандляр Доні заказаў скульптару Мікеланджэла намаляваць карціну, а той — пагадзіўся з гэтай прапановай{{sfn|Wallace|2010|с=24}}{{efn|Паводле Вазары, Аньёла Доні быў сябрам Мікеланджэла.}}. Гэта таксама адзіная работа [[Тэмпера|тэмпернымі фарбамі]], тэхналогію працы з якімі ён мог вывучыць у [[Даменіка Гірландая]]{{sfn|Wallace|2010|с=25}}. Для гэтага твора характэрна імкненне мастака да перадачы складаных пастаў і пластычнай трактоўкі форм чалавечага цела. Цэнтральнае месца адведзена ўласна Святому сямейству — Мадонна схілілася направа, каб узяць/падтрымаць немаўля, якое сядзіць на калене Іосіфа<ref>d’Ancona, Mirella Levi (1968). ''[http://books.google.com.ua/books?id=Bye6Xt375N4C&pg=RA1-PA403&dq=The+Doni+Madonna+by+Michelangelo:+An+Iconographic+Study&hl=uk The Doni Madonna by Michelangelo: An Iconographic Study]''. The Art Bulletin (Taylor & Francis), p. 45 {{ref-en}}</ref>. Дзякуючы выкарыстанню тэхнікі «[[канджантэ]]», фігуры выглядаюць больш аб’ёмнымі і масіўнымі. На заднім плане размешчаны Ян Хрысціцель і пяць аголеных юнакоў, магчыма — грэшнікаў або язычнікаў. [[Файл:La batalla de Cascina - Sangallo.jpg|thumb|справа|150px|<center>«[[Бітва пры Кашыні, Мікеланджэла|Баталія пры Кашыні]]» <br /><small>(копія кардона Мікеланджэла)</small></center>]] ==== «Бітва пры Кашыні» ==== {{Асноўны артыкул|Бітва пры Кашыні, Мікеланджэла|l1=Бітва пры Кашыні}} Магчыма з удзелам [[Нікало Макіявелі]]<ref>{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/MIKELANDZHELO_BUONARROTI.html?page=0,1 |title=Мікеланджэла Буанароці |access-date=21 студзеня 2012 |language=рус. |archive-date=26 лістапада 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126100205/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/MIKELANDZHELO_BUONARROTI.html?page=0,1 |url-status=dead }}</ref>, у гэтыя ж гады быў задуманы яшчэ адзін буйны дзяржаўны праект: [[Леанарда да Вінчы]] і Мікеланджэлу было даручана стварыць дзве вялізныя фрэскі для залы Вялікага Савета (Сіньёрыі) у Палацца Век’ё на тэму гістарычных перамог фларэнційцаў пры [[Анг'яры]] і пры [[Кашына|Кашыне]]. Заказ быў зроблены {{нп3|П'ера Садэрыні|П'ера Садэрыні|ru|Содерини, Пьеро}}, [[ганфаланьер]]ам Фларэнцыі, у жніўні 1504 года. Вядома, што Мікеланджэла працаваў над кардонам да лістапада 1506 года{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. Захаваліся толькі копіі [[кардон, мастацтва|кардона]] Мікеланджэла, у прыватнасці зробленыя яго сябрам і былым памочнікам {{нп3|Быстыяна да Сангала|Арыстоцелем да Сангала|it|Bastiano da Sangallo}}. На кардоне была намалявана група салдат, якія кідаюцца да зброі ў той час, калі на іх знянацку напалі ворагі падчас купання ў рацэ. Сцэна нагадвае «[[Бітва кентаўраў|Бітву кентаўраў]]» — на ёй намаляваны аголеныя фігуры ў розных позах, якія цікавілі майстра больш, чым сам сюжэт. Паводле слоў скульптара [[Бенвенута Чэліні]], кардон быў «''крыніцай натхнення для многіх мастакоў''»{{sfn|Wallace|2010|с=20}}. Верагодна, [[кардон, папера|кардон]] знік каля 1516 года. [[Файл:Raffaello, studio del san matteo di michelangelo.jpg|thumb|справа|110px|<center>«[[Евангеліст Мацвей, Мікеланджэла|Евангеліст Мацвей]]» <br /><small>(эскіз [[Рафаэль Санці|Рафаэля]] з Мікеланджэла)</small></center>]] ==== «Евангеліст Мацвей» ==== {{Асноўны артыкул|Евангеліст Мацвей, Мікеланджэла|l1=Евангеліст Мацвей}} У [[1503]] годзе Мікеланджэла атрымаў заказ на 12 статуй апосталаў для сабора ў Фларэнцыі. У [[1506]] годзе Мікеланджэла пачаў працу над статуяй «Евангеліста Мацвея» ([[Фларэнцыя]], [[Акадэмія вытанчаных мастацтваў, Фларэнцыя|Акадэмія]]). Гэтая статуя засталася няскончанай, бо ўжо праз два гады Мікеланджэла з’ехаў у Рым. Фігура высякалася з мармуровага блока з захаваннем яго прамавугольных форм. Статую асабліва вылучаюць за надзвычайны кампазіцыйны [[кантрапост]]{{sfn|Wallace|2010|с=19}}: левая нага паднятая і абапіраецца на камень, што выклікае зрушэнне восі паміж тазам і плячыма. Гэта кампазіцыйнае рашэнне ён выкарыстаў пазней у статуі «[[Геній перамогі]]». 1502 годам датуецца заказ на бронзавую статую «Давіда», якая была скончана ў 1508 годзе (не захавалася). У 1504 годзе таксама былі завершаны чатыры фігуры — «[[Святы Пётр, Мікеланджэла|Святы Пётр]]», «[[Святы Пій І Мікеланджэла|Святы Аўгусцін]]»{{efn|Пазней была перароблена на статую [[Пій I|Святога Пія]].}} «[[Святы Павел, Мікеланджэла|Святы Павел]]» і «[[Святы Рыгор І, Мікеланджэла|Святы Рыгор I]]» — для [[Пікаламіні, алтар|алтара Пікаламіні]] ў [[Сіенскі сабор|Сіенскім саборы]]{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. Фларэнційскі перыяд творчасці Мікеланджэла быў адзначаны амаль ліхаманкавай актыўнасцю майстра: у гэты час ён стварыў таксама два рэльефныя [[тонда]] — «[[Мадонна Тадэі|Тадэі]]» і «[[Мадонна Піці|Піці]]» — з выявамі Мадонны, у якіх для стварэння выразнасці вобраза выкарыстоўваецца розная ступень закончанасці элементаў, і мармуровую статую «[[Мадонна Бругэ|Мадонны з немаўлём]]» ([[Царква Маці Божай (Бругэ)|Царква Маці Божай]], [[Бругэ]]). <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:Madonna michelangelo.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Taddei Tondo.JPG|center|border|x165px]] |[[Файл:Pitti Tondo (casting in Pushkin museum) by shakko 01.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo, san gregorio 01.JPG|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo.St Peter.Duomo di Siena.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo, san pietro 04.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo, san pio 02.jpg|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>«[[Мадонна Бругэ]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Мадонна Тадэі]]» <br /><small>(каля 1504-06)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Мадонна Піці]]» <br /><small>(каля 1503-05)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Рыгор І, Мікеланджэла|Святы Рыгор І]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Павел, Мікеланджэла|Святы Павел]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Пётр, Мікеланджэла|Святы Пётр]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Пій І, Мікеланджэла|Святы Пій І]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |- |} </center> === У Рыме часоў Юлія II і Льва X === У [[1503]] годзе [[Юлій II]] (Джуліяна дэла Раверэ) заняў папскі прастол. Ні адзін з мецэнатаў не выкарыстоўваў мастацтва ў мэтах прапаганды так шырока, як Юлій II. Ён пачаў збудаванне новага сабора Святога Пятра, рамонт і пашырэнне папскай рэзідэнцыі на ўзор рымскіх палацаў і віл, роспіс папскай капэлы і падрыхтоўку грандыёзнай грабніцы для самога сябе. У сакавіку 1505 года ён выклікаў Мікеланджэла ў Рым, каб абмеркаваць першы праект грабніцы. ==== Грабніца Папы Юлія II: Праект ==== {{Асноўны артыкул|Грабніца Папы Юлія II}} [[Файл:Tomba di giulio II, progetto del 1505.png|thumb|справа|150px|<center>Рэканструкцыя першапачатковага праекта грабніцы</center>]] Дэталі не зусім ясныя, але, мабыць, Юлій II уяўляў сабе новы храм са сваёй магілай накшталт пахавальні французскіх каралёў у [[Сен-Дэні (Сен-Сен-Дэні)|Сен-Дэні]]. Гэтая грабніца, як піша Р. Ралан: «''(…) павінна была пераўзысці ўсе маўзалеі Старажытнага Рыма''»{{sfn|Роллан|1992|с=100}}. Яна павінна была стаяць свабодна і мець памер 6 на 9 м. Унутры павінна было быць размешчана авальнае памяшканне, а знадворку — каля 40 статуй. Грабніца ніколі не была пабудавана па першапачатковаму праекту Мікеланджэла, і гэтая «трагедыя» пераследвала яго амаль 40 гадоў. План грабніцы і яе ідэйны змест магчыма рэканструяваць па папярэдніх малюнках і апісаннях. Найбольш верагодна, што грабніца павінна была сімвалізаваць трохступеньчаты ўздым ад зямнога жыцця да вечнага. На першым узроўні, па плану, павінны былі стаяць статуі апостала Паўла, Майсея і прарокаў, сімвалы двух шляхоў дасягнення збаўлення. Уверсе — два анёлы, якія нясуць Юлія II у рай. На працягу 1505—1506 гг. Мікеланджэла асабіста наведваўся ў [[Карара, радовішча|Карару]], выбіраючы матэрыял для магілы, у той час як Юлій II ўсё больш настойліва звяртаў яго ўвагу на будынак сабора Святога Пятра. Таксама Папа заказаў фрэскі для Сіксцінскай капэлы. Грабніца ж заставалася толькі ў планах. Вельмі раздражнёны, Мікеланджэла збег з Рыма [[17 красавіка]] [[1506]] года, за дзень да залажэння падмурка сабора. Незадоўга перад тым Мікеланджэла купіў маёнтак пад Фларэнцыяй. ==== Другі балонскі перыяд ==== Пасля трох пасланняў ад Папы да Сіньёрыі, Мікеланджэла змірыўся, і паехаў у Балонню, дзе атрымаў заказ на выкананне бронзавай статуі [[Юлій II, Мікеланджэла, бронза|пантыфіка]], над якой ён прапрацаваў да пачатку [[1508]] года. Урачыстае ўсталяванне адбылося [[21 лютага]] [[1508]] годзе, у царкве Сан Петроніа, а ўжо [[13 сакавіка]] [[1508]] годзе Ладавіка абвясціў Мікеланджэла паўналетнім. У той час таму споўнілася трыццаць тры гады{{efn|Афіцыйны акт аб гэтым быў выдадзены 28 сакавіка наступнага, 1509 года{{sfn|Роллан|1992|с=78—79}}.}}. [[30 снежня]] [[1511]] годзе бронзавая статуя Юлія II была знішчана балонцамі, якія ўзбунтаваліся супраць папскай улады{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. ==== Сіксцінская капэла ==== {{Асноўны артыкул|Сіксцінская капэла}} [[Файл:Cappella Sistina - 2005.jpg|thumb|right|150px|<center>Сіксцінская капэла</center>]] Сіксцінская капэла была пабудавана ў 1470-х гадах дзядзькам Юлія, Папам [[Сікст IV|Сікстам IV]]. У пачатку 1480-х гадоў [[алтар]] і бакавыя сцены былі ўпрыгожаны [[фрэска]]мі з евангельскімі сюжэтамі і сцэнамі з жыцця Майсея ([[П'етра Перуджыні|Перуджыні]], [[Бацічэлі]], [[Даменіка Гірландая|Гірландая]] і [[Раселі]]), а над імі былі размешчаны партрэты Папаў. [[10 мая]] [[1508]] года Мікеланджэла пачаў роспіс столі{{sfn|Роллан|1992|с=106—107}}. Праца працягвалася больш за два гады, у перыяд паміж [[1508]] і [[1512]], пры мінімальным удзеле памочнікаў. Першапачаткова меркавалася адлюстраваць постаці апосталаў на прастолах. Пазней, у лісце ад [[1523]] года, Мікеланджэла з гонарам пісаў, што пераканаў Папу ў безгрунтоўнасці гэтай задумы і атрымаў поўную свабоду. Паводле задумы мастака, на бакавых сценах капэлы прадстаўлены Эпоха Закона ([[Майсей]]) і Эпоха Божае ласкі ([[Ісус Хрыстос|Хрыстос]]), а сама столь адлюстроўвае пачатак гісторыі чалавецтва, Кнігу Быцця. Фрэскі столі Сіксцінскай капэлы маюць складаную структуру, якая складаецца з намаляваных элементаў архітэктурных дэкарацый, асобных фігур і сцэн. Па баках ад цэнтральнай часткі столі пад намаляваным [[карніз]]ам размешчаны гіганцкія фігуры старазапаветных прарокаў і [[Сівілы|язычніцкіх сівіл]], якія сядзяць на тронах. Паміж дзвюма карнізамі намаляваны папярочныя палосы, якія імітуюць пабудовы — імі размежаваны буйныя і дробныя апавядальныя сцэны з Кнігі Быцця. У [[Люнет (архітэктура)|люнетах]] і сферычных трохвугольніках пад роспісам, таксама размешчаны сцэны. Шматлікія фігуры, у тым ліку знакамітыя «''ignudi''» («голыя») абрамляюць сцэны з Кнігі Быцця. [[Файл:Cappella sistina, volta 02.jpg|thumb|цэнтр|800px|<center>[[Столь Сіксцінскай капэлы]]<br />(каля 1508—1512)</center>]] [[Файл:Creación de Adám.jpg|right|thumb|300px|<center>«Стварэнне Адама», 1508—1512, [[Сіксцінская капэла]]<br /></center>]] Сцэны з Кнігі Быцця, як і кампазіцыі на бакавых сценах, размешчаны ў храналагічным парадку, ад алтара да ўваходу. Вылучаюцца тры трыяды. Першая звязана са стварэннем свету. Другая — [[Стварэнне Адама|«Стварэнне Адама»]], «Стварэнне Евы», «Спакушэнне і выгнанне з Рая» — прысвечана стварэнню чалавецтва і яго грэхападзенню. Апошняя распавядае гісторыю Ноя, якая заканчваецца яго ап’яненнем. Адам у «Стварэнні Адама» і Ной у «Ап’яненне Ноя» намаляваныя ў аднолькавай позе: у першым выпадку чалавек яшчэ не мае душы, у другім — ад яе адмаўляецца. Такім чынам, гэтыя сцэны паказваюць, што чалавецтва не адзін раз, а двойчы пазбаўлялася Божай прыхільнасці. Апавяданне вытрымана ў духу гераічнага і ўзнёслага гуманізму, і жаночым, і мужчынскім постацям уласціва гераічная сіла. Фігуры аголеных шчытаносцаў, якія абрамляюць сцэны, сведчаць пра асаблівасці густу Мікеланджэла і яго рэакцыі на класічнае мастацтва. Узятыя разам, яны з’яўляюцца энцыклапедыяй становішчаў аголенага чалавечага цела, як гэта было і ў «[[Бітва кентаўраў|Бітве кентаўраў]]», і ў «[[Бітва пры Кашыні, Мікеланджэла|Бітве пры Кашыні]]». Мікеланджэла не быў схільны да спакойнага [[ідэалізм]]у скульптуры [[Парфенон]]а. Ён аддаваў перавагу магутнай гераічнасці рымскага мастацтва, [[элінізму]]у, якому ўласціва трагічная, поўная пафасу [[Лаакаон і яго сыны|група «Лаакаон»]], знойдзеная ў Рыме ў [[1506]] г. [[14 жніўня]] [[1511]] года адбылося адкрыццё скончанай к таму часу частцы роспісу. Пачатак [[1512]] года — завяршэнне працы Мікеланджэла. Урачыстае адкрыццё — [[31 кастрычніка]] [[1512]] года. ===== Рэстаўрацыя ===== [[Файл:Vatican-ChapelleSixtine-Plafond.jpg|thumb|200px|<center>[[Столь Сіксцінскай капэлы]]<br /><small>(пасля рэстаўрацыі)</small></center>]] Падрыхтоўчыя работы пачаліся яшчэ ў [[1979]] годзе. Расчыстка і рэстаўрацыя роспісу столі працягваліся з [[1980]] да [[1994]]. У выніку былі зняты адкладанні сажы, і цёмныя колеры саступілі месца ярка-ружоваму, лімонна-жоўтаму і зялёнаму; выразна праявіліся контуры і суадносіны фігур і архітэктуры. Мікеланджэла аказаўся тонкім каларыстам: ён здолеў узмацніць скульптурнае ўспрыманне натуры пры дапамозе колеру і ўлічыў вышыню столі (18 м), якая ў [[16 стагоддзе|16 стагоддзі]] не магла быць асветлена так ярка, як гэта магчыма зараз. Вынікі рэстаўрацыі таксама не пазбеглі крытыкі<ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-5072273.html |title=Have Italy's art restorers cleaned up their act? |author=Andrew Wordsworth |language=англ. |date=20 чэрвеня 2000 |publisher=The Independent |access-date=21 студзеня 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgLDK65?url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-5072273.html |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.arguimbau.net/article.php?sid=8 |title=Michelangelo's Cleaned off Sistine Chapel |language=англ. |author=Peter Layne Arguimbau |date=5 кастрычніка 2006 |access-date=21 студзеня 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6IJUxnaAd?url=http://www.arguimbau.net/article.php?sid=8 |archive-date=22 ліпеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. ==== Грабніца Папы Юлія II: Другі праект ==== {{Асноўны артыкул|Грабніца Папы Юлія II}} Папа Юлій II памёр у [[1513]]. На прастол узышоў [[Леў X]] з сямейства [[Медычы]]. [[6 мая]] [[1513]] года быў падпісаны дагавор на другі праект грабніцы — значна меншы. З [[1513]] па [[1516]] гг. Мікеланджэла працаваў над скульптурамі для грабніцы Юлія II: фігурамі двух ''рабоў''— «[[Звязаны раб]]» і «[[Раб, што памірае]]» ([[Луўр]]), і скульптурай «Майсея» ([[Сан П'етра ін Вінколі]], [[Рым]]). [[8 ліпеня]] [[1516]] года быў падпісаны дагавор на трэці праект грабніцы. ===== «Майсей» ===== {{Асноўны артыкул|Майсей, Мікеланджэла|l1=Майсей}} [[Файл:'Moses' by Michelangelo JBU140.jpg|thumb|злева|150px|<center>«[[Майсей, Мікеланджэла|Майсей]]» </center>]] Характэрнай асаблівасцю Майсея Мікеланджэла з’яўляецца наяўнасць «рагоў» — прамянёў святла, што было выклікана памылкай у перакладзе Бібліі на лацінскую мову (т. зв. «[[Вульгата]]»){{sfn|Wallace|2010|с=46—47}}. «Майсей» глядзіць налева, як і «Давід»; у ім нібы закіпае абурэнне ад убачанага пакланення залатому цяльцу. Правая частка яго цела напружана, да боку прыціснуты скрыжалі, а рэзкі рух правай нагі падкрэслены перакінутай цераз яе драпіроўкай. Гэты гігант, адзін з прарокаў, увасабляе ''terribilita'', «пагрозлівую сілу». Канчаткова статуя была дапрацавана значна пазней, у [[1542]] годзе{{sfn|Wallace|2010|с=46—47}}. ===== Рабы ===== «[[Раб, што памірае]]» — знясілены, ён нібы спрабуе падняцца, але ў бяссіллі замірае, схіліўшы галаву пад заламанай назад рукой. «[[Звязаны раб]]» выяўлены ў рэзкім павароце, падобна да «[[Евангеліст Мацвей, Мікеланджэла|Евангеліста Мацвея]]». Рабы не ўвайшлі ў канчатковы варыянт грабніцы — і Мікеланджэла падарыў іх Раберта Строцы{{sfn|Роллан|1992|с=85—86}}. <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:Dying slave Louvre MR 1590.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:MichelangeloPrigioni2ParisLouvre.jpg|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>«[[Раб, што памірае]]» <br />(каля 1513-16)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Звязаны раб]]» <br />(каля 1513)</div> |- |} </center> === Вяртанне ў Фларэнцыю === Гады паміж [[1515]] і [[1520]] былі часам прыгнечанасці Мікеланджэла. На яго аказвалі ціск спадчыннікі Юлія II, і адначасова ён служыў новаму Папе з роду Медычы. У [[1516]] ён атрымаў заказ на аздабленне фасада сямейнай царквы Медычы ў Фларэнцыі, [[Базіліка Сан-Ларэнца (Фларэнцыя)|Сан Ларэнца]]. У [[1517]] годзе Мікеланджэла правёў шмат часу ў Карары, распрацаваў мадэль фасада царквы. [[19 студзеня]] [[1518]] года дагавор быў падпісаны, але ўжо праз два гады, [[10 мая]] [[1520]] г., яго скасавалі{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. У [[1519]] годзе ён пачаў працу над «[[Хрыстос з крыжам|Хрыстом з крыжам]]» ([[Санта Марыя сопра Мінерва]], [[Рым]]), якую скончыў [[1520]]. Магчыма, менавіта ў гэты ж час скульптар пачаў працу над статуямі чатырох рабоў ([[Акадэмія вытанчаных мастацтваў, Фларэнцыя|Акадэмія]], [[Фларэнцыя]]), якія так і засталіся незавершанымі. [[25 верасня]] [[1520]] года нарадзіўся пляменнік Ліянарда (сын Буанароці){{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="10" |- |[[Файл:Michelangelo - Young slave.jpg|center|border|x200px]] |[[Файл:Michelangelo - Bearded slave.jpg|center|border|x200px]] |[[Файл:Michelangelo - Atlas.jpg|border|center|x200px]] |[[Файл:Michelangelo - Awakening slave.jpg|center|border|x200px]] |- |<div style='text-align: center;'>«[[Малоды раб]]» </div> |<div style='text-align: center;'>«[[Барадаты раб]]» </div> |<div style='text-align: center;'>«[[Атлант, Мікеланджэла|Атлант]]» </div> |<div style='text-align: center;'>«[[Раб абуджаецца]]» </div> |- |} </center> [[1525]] годам датаваны чацвёрты праект грабніцы Юлія II{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. З [[1526]] года Мікеланджэла перастаў падпісвацца «''Мікеланджэла, скульптар''», а стаў выкарыстоўваць сваё поўнае імя{{sfn|Wallace|2010|с=7}}. У пачатку 1500-х гадоў Мікеланджэла пастаянна ездзіў з Фларэнцыі ў Рым і назад, але перагаворы з [[Клімент VII|Джуліа дзі Джуліяна дэ Медычы]] (будучым Папам) па Новай сакрысціі (капэла Медычы) у царкве Сан Ларэнца і бібліятэцы Лаурэнціяна трымалі Мікеланджэла ў Фларэнцыі да [[1534]]. ==== Капэла Медычы ==== {{Асноўны артыкул|Капэла Медычы}} [[Файл:Life of Michael Angelo, 1912 - Tomb of Giuliano de Medici.jpg|thumb|справа|200px|<center>Новая сакрысція царквы Сан Ларэнца. Надмагілле Джуліяна Медычы</center>]] Ранні эскіз капэлы — з чатырма грабніцамі, які стаяць свабодна — датаваны лістападам [[1520]] года{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. Новая сакрысція царквы Сан Ларэнца ([[капэла]] Медычы) складала пару Старой, пабудаванай [[Філіпа Брунелескі|Брунелескі]] стагоддзем раней, яна засталася недабудаванай з-за ад’езду Мікеланджэла ў Рым у [[1534]]. Новая сакрысція была задумана як мемарыяльная капэла Джуліяна Медычы, брата Рымскага Папы Льва, і Ларэнца, яго пляменніка, якія памерлі маладымі. Сам Леў X памёр у [[1521]], і неўзабаве на папскім троне апынуўся іншы член сям’і Медычы, Папа [[Клімент VII]], які актыўна падтрымліваў гэты праект. «[[Мадонна Медычы|Мадонна з немаўлём]]», «[[Вечар, Мікеланджэла|Вечар]]», «[[Раніца, Мікеланджэла|Раніца]]» і «[[Ларэнца II Медычы, Мікеланджэла|Ларэнца II Медычы]]» былі амаль завершаны ў сакавіку 1526 года{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}, але ўжо ў красавіку [[1527]] года работы над капэлай былі спынены. У [[1528]] годзе ён атрымаў новы заказ ад Фларэнційскай рэспублікі — на статую «Геркулеса», але ён не быў выкананы. 2 ліпеня таго ж года памірае ад чумы брат Буанароці{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. З кастрычніка 1528 па жнівень 1530 Мікеланджэла займаецца інжынернымі работамі па абароне горада, уваходзіць у склад Вышэйшага ваеннага савета Фларэнцыі. «[[Раніца, Мікеланджэла|Раніца]]» і «[[Ноч, Мікеланджэла|Ноч]]» канчаткова завершаны ў [[1531]] годзе. Эфект скульптур «[[Джуліяна Медычы, Мікеланджэла|Джуліяна]]» і «[[Ларэнца II Медычы, Мікеланджэла|Ларэнца]]» пабудаваны на кантрастах. Ларэнца задуменны і сузіральны. Алегорыі «Вечары» і «Раніцы», якія знаходзяцца пад ім, настолькі расслабленыя, што, здаецца, могуць саслізнуць з саркафагаў, на якіх ляжаць. Фігура «Джуліяна», наадварот, напружаная — ён трымае ў руцэ жазло палкаводца. Размешчаныя пад ім «Ноч» і «[[Дзень, Мікеланджэла|Дзень]]» — магутныя, атлетычныя фігуры, скурчаныя ў пакутлівай напрузе. Існуе здагадка, што «Ларэнца» ўвасабляе сузіральны пачатак, а «Джуліяна» — дзейны. Калі Мікеланджэла, у [[1534]] годзе, з’ехаў у Рым, скульптуры яшчэ не былі ўстаноўлены і знаходзіліся на розных стадыях завершанасці{{efn|Грабніца была завершана па заказу [[Козіма I Медычы]] ў 1554—1555 гг. [[Вазары|Джорджа Вазары]] і [[Барталамеа Аманаці]]<ref>{{cite web |url=http://www.day.kiev.ua/14699/ |title=Медычы - сімвал эпохі Адраджэння |author=Наталля Кулікова |date=25 студзеня 2003 |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>.}}. Замалёўкі, якія захаваліся, сведчаць пра напружаную працу, якая папярэднічала іх стварэнню: былі праекты адзінай грабніцы, падвойнай грабніцы, і асобна стаячай. Магчыма, што статуя «[[Скурчаны хлопчык]]» ([[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]]) таксама прызначалася для капэлы{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== Бібліятэка Лаўрэнціяна ==== {{Асноўны артыкул|Бібліятэка Лаўрэнціяна}} У студзені [[1524]] года Мікеланджэла працаваў над праектамі бібліятэкі, будаўніцтва якой пачалі восенню. Чытальная зала бібліятэкі Лаўрэнціяна з’яўляецца доўгім будынкам з шэрага каменю і светлымі сценамі. Вестыбюль, высокае памяшканне з шматлікімі патопленымі ў сцяну падвоенымі калонамі, нібы з цяжкасцю трымае лесвіцу, якая выліваецца на падлогу. Лесвіца была скончана ў канцы жыцця Мікеланджэла, а вестыбюль быў завершаны толькі ў [[20 стагоддзе|20 стагоддзі]]. Гэта быў першы праект Мікеланджэла, у якім ён не выкарыстаў скульптурных элементаў<ref>{{cite web |url=http://www.mikelangelo.ru/txt/13bibliot.shtml |title=Мікеланджэла Буанароці: Бібліятэка Лаўрэнцыяна (1524-1534) |access-date=21 студзеня 2012 |language=рус. }}</ref>. ==== «Геній перамогі» ==== {{Асноўны артыкул|Геній перамогі}} Прыкладна ў [[1530]] Мікеланджэла стварыў невялікую мармуровую статую «[[Апалон, Мікеланджэла|Апалона]]» (Фларэнцыя, Барджэла) і скульптурную групу «[[Геній перамогі]]» (Палацца Век’ё, Фларэнцыя). «Геній перамогі» — гнуткая вытанчаная постаць з паліраванага мармуру, якую падтрымлівае фігура старога, які толькі злёгку ўзнімаецца над грубай паверхняй каменя. Гэтая група дэманструе блізкую сувязь Мікеланджэла з мастацтвам такіх вытанчаных [[маньерызм|маньерыстаў]], як Бранзіна, і з’яўляецца першым узорам спалучэння закончанасці і незавершанасці для стварэння выразнага вобраза. Да гэтага ж перыяду адносіцца страчаная карціна Мікеланджэла — «[[Леда і лебедзь, Мікеланджэла|Леда і лебедзь]]». <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:Laurentian library plan.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Leda and the Swan, After Michelangelo.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo-Buonarroti-Crouching Boy-3-Hermitage2.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Firenze.Palvecchio.500.Michelangelo2.JPG|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>План лесвіцы <br /> [[Бібліятэка Лаўрэнціяна|Бібліятэкі Лаўрэнцыяна]]</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Леда і лебедзь, Мікеланджэла|Леда і лебедзь]]» <br />(копія, каля 1530)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Скурчаны хлопчык]]» <br />(каля 1530)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Геній перамогі]]» <br />(каля 1532-34)</div> |- |} </center> У [[1531]] годзе памірае бацька Мікеланджэла, Ладавіка{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. [[29 красавіка]] [[1532]] года падпісаны дагавор аб пятым праекце грабніцы Папы Юлія II. Па ім у ансамбль грабніцы павінны былі ўваходзіць статуі: «[[Малады раб]]», «[[Барадаты раб]]», «[[Атлант, Мікеланджэла|Атлант]]», «[[Раб абуджаецца]]» і «[[Геній перамогі]]». === Знаходжанне ў Рыме === [[Файл:Michelangelo, Giudizio Universale 02.jpg|thumb|злева|200px|<center>«[[Страшны суд, Мікеланджэла|Страшны Суд]]» </center>]] [[Файл:Marcello venusti, santi biagio e caterina prima della censura, 1549.jpg|thumb|справа|100px|<center>[[Марчэла Венусці]]. «Страшны Суд» (фрагмент)</center>]] [[Файл:Michelangelo, giudizio universale, dettagli 24 san biagio e santa caterina.jpg|thumb|справа|100px|<center>Фрагмент перамаляваны Вальтэрай</center>]] У [[1534]] годзе Мікеланджэла пераехаў у Рым. У той час [[Клімент VII]] абдумваў тэму фрэскавага роспісу алтарнай сцяны Сіксцінскай капэлы, спыніўшыся на тэме Страшнага суда. 25 верасня таго ж года ён памёр, а новым Папам стаў [[Павел III]] (Алесандра Фарнезэ). Ужо [[1 верасня]] [[1535]] года Мікеланджэла быў прызначаны галоўным архітэктарам, скульптарам і жывапісцам [[Ватыкан]]а{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== «Страшны Суд» ==== {{Асноўны артыкул|Страшны суд, Мікеланджэла|l1=Страшны Суд}} Праца над фрэскай пачалася ў красавіку-маі [[1536]] года і працягвалася да кастрычніка [[1541]]. Урачыстае адкрыццё — [[31 кастрычніка]] [[1541]] года. Традыцыйна кампазіцыя Страшнага суда складалася з некалькіх асобных частак, тады як у Мікеланджэла яна паўстае авальным водаваротам голых мускулістых цел. Фігура Хрыста, якая нагадвае Зеўса, размешчана ўверсе — яго правая рука паднята ў жэсце праклёну тым, хто знаходзіцца злева ад яго. Сціснутыя вусны Хрыста выклікаюць сумненні ў тым, што ён праклінае, а значыць магчымы і іншыя трактоўкі для гэтай паднятай рукі<ref name="di">{{cite web |url=http://www.crucifixion.com/visual/theology/johndixon/terror.htm |title=The Terror of Salvation: The Last Judgment |author=John W. Dixon, Jr. |language=англ. |access-date=19 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814062959/http://www.crucifixion.com/visual/theology/johndixon/terror.htm |archive-date=14 жніўня 2007 |url-status=dead }}</ref>. Твор напоўнены магутным рухам: шкілеты паўстаюць з зямлі, выратаваная душа ўзнімаецца ўверх па гірляндзе з руж, мужчына, якога д’ябал цягне ўніз, ад жаху закрывае твар рукамі. «Страшны суд» стаў адлюстраваннем песімізму Мікеланджэла. Адна дэталь фрэскі сведчыць пра яго змрочны настрой і яго горкі «подпіс» — ля левай нагі Хрыста знаходзіцца постаць Святога Варфаламея, які трымае ў руках нож і ўласную скуру, якую з яго злупілі жыўцом. Твар на знятай скуры Святога Варфаламея — аўтапартрэт мастака<ref name="di"/>. Рысы ж аблічча самога святога нагадваюць П’етра Арэціна, які несправядліва нападаў на Мікеланджэла, бо лічыў, што мастак адлюстраваў рэлігійны сюжэт непрыстойна. На [[Трыдэнцкага саборы|Трыдэнцкім саборы]] была асуджана аголенасць фігур, выявы безбародага Хрыста і ўключэнне ў кампазіцыю [[Харон, міфалогія|Харона]]. Даніэлю да Вальтэра было даручана дамаляваць адзенне на некаторых фігурах яшчэ пры жыцці Мікеланджэла. Таксама ён цалкам перамаляваў фрагмент са [[Святая Кацярына|Святой Кацярынай]] і [[Святы Улас|Святым Уласам]], пастава якіх лічылася вельмі неадназначнай. Пасля яго фрэску «апраналі» таксама [[Джыралама да Фана]] і [[П'етра да Картона]]{{sfn|Вазарі|1970|с=505}}. Захавалася копія фрэскі Мікеланджэла да змен, зробленая Марчэла Венусці ў 1549 годзе ([[Музей Кападымонтэ]], [[Неапаль]]). На працягу 1990—1994 гг. была праведзена рэстаўрацыя і частковае аднаўленне першапачатковага выгляду фрэскі<ref>{{cite web |url=http://articles.latimes.com/1994-04-09/news/mn-43912_1_sistine-chapel |title=It's 'Judgment' Day for Unveiled Sistine Chapel: Vatican: The Pope praises the restored Michelangelo masterpiece. Gone is centuries of grime—and modesty |author=William D. Montalbano |publisher=The Los Angeles Times |date=9 красавіка 1994 |language=англ. |access-date=19 мая 2012}}</ref>. ==== Капэла Пааліна ==== {{Асноўны артыкул|Капэла Пааліна}} [[Файл:Michelangelo, paolina, martirio di san pietro 01.jpg|thumb|справа|150px|<center>«[[Распяцце Святога Пятра, Мікеланджэла|Распяцце Святога Пятра]]» </center>]] [[Павел III]] заказаў фрэскі для капэлы Пааліна (капэла Паўла{{sfn|Вазарі|1970|с=362}}). Там Мікеланджэла стварыў кампазіцыі «Абарачэнне Паўла» і «Распяцце Святога Пятра» (паміж 1542—1550 гг.) — творы, у якіх парушаны рэнесансныя нормы кампазіцыі. Іх духоўная насычанасць не была ацэнена; у іх бачылі толькі тое, што «''жывапіс, у прыватнасці праца над фрэскай, для старых людзей не падыходзіць''»{{sfn|Вазарі|1970|с=362}}. У канцы 1530-х гадоў Мікеланджэла займаўся ў асноўным архітэктурнымі праектамі, і пабудаваў некалькі будынкаў у Рыме, сярод іх найбольш значным з’яўляецца комплекс збудаванняў на Капіталійскім пагорку, а таксама праекты для сабора Святога Пятра. Гэты ж перыяд адзначаны яго сяброўствам з [[Віторыя Калона|Віторыяй Калона]]{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== Капіталійская плошча ==== {{Асноўны артыкул|Капітолій}} [[Файл:Michelangelo Brutus.jpg|thumb|злева|100px|<center>«[[Брут, Мікеланджэла|Брут]]» </center>]] У [[1538]] на [[Капітолій|Капітоліі]] была ўстаноўлена копія рымскай коннай бронзавай статуі імператара [[Марк Аўрэлій Карын|Марка Аўрэлія]]. Згодна з праектам Мікеланджэла, яе абрамленнем з трох бакоў сталі фасады палацаў. Найвышэйшы з іх — [[Палац сенатараў]], размешчаны ў цэнтры плошчы са сходамі з абодвух бакоў. На бакавых фасадах усталявалі велізарныя, велічынёй у два паверхі карынфскія [[Пілястра|пілястры]], увянчаныя карнізам з балюстрадай і скульптурамі. Комплекс Капітолія быў багата ўпрыгожаны старадаўнімі надпісамі і скульптурамі, сімволіка якіх зацвярджала моц старажытнага Рыма. У [[1539]] годзе — бюст «[[Брут, Мікеланджэла|Брута]]». Вядома, што ў ліпені [[1544]] годзе Мікеланджэла выказаў згоду за свой кошт зрабіць конную статую [[Францыск I|Францыска I]], калі той «''верне Фларэнцыі свабоду''»{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== Грабніца Папы Юлія II: Завяршэнне ==== {{Асноўны артыкул|Грабніца Папы Юлія II}} [[Файл:'Moses' by Michelangelo JBU010.jpg|thumb|справа|150px|<center>[[Грабніца Папы Юлія II]]</center>]] [[20 жніўня]] [[1545]] года — апошні дагавор адносна шостага праекта грабніцы Юлія II. У сваім цяперашнім выглядзе яна была завершана ў [[1545]] годзе. Майстар паспеў зрабіць толькі тры статуі — «[[Майсей, Мікеланджэла|Майсея]]», «[[Рахіль Мікеланджэла|Рахіль]]» і «[[Лія Мікеланджэла|Лію]]». Надмагілле ўсталявалі ў царкве [[Сан П'етра ін Вінколі]] (Святога Пятра ў аковах), дзе Папа служыў пры жыцці, а не ў саборы Святога Пятра, як планавалася раней{{sfn|Либман|1964|с=17}}. Цэнтральнай статуяй праекта стаў «[[Майсей, Мікеланджэла|Майсей]]», якога Лібман называе «''пэўным чынам партрэтам, фізічным і духоўным, Юлія II''»{{sfn|Либман|1964|с=17}}. Кандзіві сцвярджаў, што грабніца была «трагедыяй» ўсяго жыцця Мікеланджэла, бо яму так і не ўдалося завяршыць яе такой, якой яна бачылася спачатку. Уолес адзначае, што: «''(…)уяўляць якой грабніца магла б быць — гэта адмаўляцца бачыць тое, чаго Мікеланджэла ўдалося дасягнуць''»{{sfn|Wallace|2010|с=46—47}}. У кастрычніку [[1546]] года Мікеланджэла пачынае кіраваць будаўніцтвам [[Палацца Фарнезэ]] ў Рыме. ==== Сабор Святога Пятра ==== {{Асноўны артыкул|Сабор Святога Пятра}} [[Файл:PetersdomGrundriss.jpg|thumb|справа|150px|<center>План Сабора Святога Пятра <br /> <small> (паводле Мікеланджэла)</small></center>]] У [[1546]] памёр [[Антоніа да Сангала]], і Мікеланджэла стаў галоўным архітэктарам сабора [[1 студзеня]] [[1547]] года{{sfn|Вазарі|1970|с=364}}. План [[Даната Брамантэ|Брамантэ]] 1505 года прадугледжваў пабудову цэнтрычнага храма, але неўзабаве пасля яго смерці быў прыняты больш традыцыйны [[базіліка]]льны план Сангала. Мікеланджэла вырашыў прыбраць складаныя неагатычныя элементы плана Сангала і вярнуцца да простай, строга арганізаванай цэнтрычнай прасторы, над якой дамінаваў велізарны купал на чатырох апорах. Мікеланджэла не ўдалося цалкам ажыццявіць гэтую задуму, але ён паспеў пабудаваць заднюю і бакавыя сцены сабора з гіганцкімі [[пілястра]]мі [[Архітэктурныя ордары#Карынфскі ордар|карынфскага ордара]], з нішамі і вокнамі паміж імі. Купал завяршыў [[Джакама Дэла Порта]], ужо пасля смерці Мікеланджэла. У [[1548]] годзе партугальскі мастак [[Францыска д'Аланда]] завяршыў свой ​​трактат «''Da Pintura Antiga''» («''Аб антычным жывапісе''»), у другой частцы якога ўтрымліваліся т. зв. «''Рымскія дыялогі''» або «''Дыялогі з Мікеланджэла''»<ref>Francisco De Holanda, ''[http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1843680157/bibliodyssey-20/ Dialogues with Michelangelo]'', Pallas Athene, 2006 ISBN 1-84368-015-7 {{ref-en}}</ref>. Гэтыя «дыялогі» тычыліся перыяду роспісу Сіксцінскай капэлы (фрэска «[[Страшны суд (Мікеланджэла)|Страшны суд]]»). Кніга была апублікавана толькі ў [[1896]] годзе (Francisco D’Ollanda, ''Quatro Dialogos Da Pintura Antiga'', Porto, 1896), першы пераклад на італьянскую — у [[1926]]<ref>{{cite web |url=http://www.franciscodehollanda.eu/Default.asp?Area=preface&lang=en |author=Paulo Villac Filho |title=Da Pintura Antigua by Francisco de Hollanda |date=31 ліпеня 2004 |access-date=21 студзеня 2012 |language=англ. }}</ref>, англійскую — [[1928]]<ref>{{cite web |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1O2-HolandaFranciscode.html |author=Ian Chilvers |title=Holanda, Francisco de |work=The Oxford Dictionary of Art. 2004. Encyclopedia.com |access-date=21 студзеня 2012 |language=англ. }}</ref>. [[9 студзеня]] [[1548]] года памёр брат Джавансімонэ{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. У наступным годзе былі завершаны праекты для [[Бібліятэка Лаўрэнціяна|бібліятэкі Лаўрэнціяна]]. [[1550]] — абедзве фрэскі [[Капэла Пааліна|капэлы Пааліна]]. Па сведчаннях французскага дыпламата і крыптографа [[Блез дэ Віжэнер|Блеза дэ Віжэнера]], які ў [[1550]] годзе наведаў Рым і бачыў сямідзесяціпяцігадовага Мікеланджэла за працай, скульптар «''не быў вельмі моцным, аднак, за пятнаццаць хвілін ён адкалоў ад вельмі цяжкай груды мармуру больш, чым трое маладых муляроў маглі б зрабіць за тры ці ў чатыры разы большы час (…) Адным ударам ён адсякаў кавалкі ў тры-чатыры пальцы таўшчынёй, і так дакладна ў вызначаным месцы, што калі б ён закрануў яшчэ трохі мармуру, то рызыкаваў бы знішчыць усю працу''»<ref>Blaise de Vigenère. ''Les images ou tableaux de platte peinture des deux Philostrates sophistes grecs et les statues de Callistrate''. Paris, 1578, p. 855 {{ref-fr}}</ref>. ==== «П’ета II» ==== {{Асноўны артыкул|Фларэнційская П'ета|l1=П'ета II}} [[Файл:Michelangelo Pieta Firenze.jpg|thumb|справа|150px|<center>«[[Фларэнційская П'ета|П’ета II]]» </center>]] З канца 1540-х гадоў да [[1555]] года Мікеланджэла працаваў над скульптурнай групай «П’ета» (Сабор Санта Марыя дэль Ф’ёрэ, Фларэнцыя). Мёртвае цела Хрыста трымае Святы Нікадзім, а з двух бакоў падтрымліваюць Маці Божая і Марыя Магдаліна (скончана фігура Хрыста і збольшага Святой Магдаліны). У адрозненне ад «[[П'ета, Мікеланджэла|П’еты]]» сабора Святога Пятра, гэтая група больш плоская і вуглаватая, а ўвага засяроджана на зламанай лініі цела Хрыста. Размяшчэнне трох няскончаных галоў стварае драматычны эфект, рэдкі ў творах з гэтым сюжэтам. Магчыма, галава Святога Нікадзіма была яшчэ адным аўтапартрэтам старога Мікеланджэла, а сама статуя прызначалася для яго магілы{{sfn|Вазарі|1970|с=364}}. Выявіўшы расколіну ў камені, ён разбіў скульптуру малатком. [[Леа Стайнберг]] лічыў, што Мікеланджэла знішчыў статую, таму што адчуваў нейкую мяжу выразнасці свайго мастацтва<ref>{{cite web |url=http://www.collegeart.org/pdf/artbulletin/Art%20Bulletin%20Vol%2050%20No%204%20Steinberg.pdf |author=Леа Стайнберг |title=Фларэнційскай П'ета Мікеланджэла: Нага, якой няма |format=PDF |access-date=21 студзеня 2012 |language=англ. }}</ref>{{efn|19 верасня 1554 года Мікеланджэла адправіў Вазары санет (вядомы як санет CXLVII), у якім былі радкі: «''…Маё палкае ўяўленне — памятаю — / Мастацтва мой кумір, як ясныя зоркі, / У цемры ззялі''»{{sfn|Вазарі|1970|с=388}}<ref>{{cite web |url=http://terzotriennio.blogspot.com/2011/01/il-petrarchismo-atipico-di-michelangelo.html |title=Il petrarchismo atipico di Michelangelo |date=4 студзеня 2011 |language=італ. |access-date= 4 лютага 2012 }}</ref>.}}. Пазней статуя была адноўлена яго вучнямі{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. [[13 лістапада]] [[1555]] года памірае брат Джызмонда, а [[3 снежня]] — памочнік Урбіна{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== «П’ета Ранданіні» ==== {{Асноўны артыкул|П'ета Ранданіні}} «П’ета Ранданіні» ([[Замак Сфорца|Кастэла Сфарцэска]], Мілан), імаверна, была пачата ў [[1555]] годзе{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. Кампазіцыя — адзінокая Маці Божая падтрымлівае мёртвае цела Хрыста. Сэнс гэтага твора — трагічнае адзінства маці і сына, дзе цела паказана настолькі схуднелым, што не застаецца надзеі на вяртанне жыцця. За шэсць дзён да смерці Мікеланджэла працаваў над іншым варыянтам П’еты, магчыма, гэта была «[[Палестрынская П'ета]]»<ref>{{cite web |url=http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/m/michelan/1sculptu/pieta/palestri.html |title=Палестрынская П'ета |access-date=21 студзеня 2012 |language=англ.}}</ref>. === Смерць і пахаванне === [[Файл:Michelangelo's grave3.jpg|thumb|злева|150px|<center>Магіла Мікеланджэла </center>]] Мікеланджэла памёр [[18 лютага]] [[1564]] года ў Рыме. Сведкамі яго смерці былі [[Тамаза Кавальеры]], Даніеле да Вальтэра, Дыямедэ Леоні, лекары Федэрыга Данаці і Герарда Фідэлісімі, і слуга Антоніа Францэзэ{{sfn|Роллан|1992|с=196}}. Мікеланджэла завяшчаў «''душу — Богу, цела — зямлі, маёмасць — бліжэйшым сваякам''»{{sfn|Вазарі|1970|с=402}}. Ён сказаў, што хоча, каб яго пахавалі ў Фларэнцыі<ref>Ліст Даніеле да Вальтэра да Вазары ад 17 сакавіка 1564 г.</ref>. Праз тры дні ў Рым прыбыў яго пляменнік, Ліянарда, якому 15 лютага па просьбе Мікеланджэла напісаў ліст Федэрыга Данаці{{sfn|Роллан|1992|с=195}}. Папа [[Пій IV]] збіраўся пахаваць Мікеланджэла ў Рыме, адвёўшы яму грабніцу ў саборы Святога Пятра<ref>{{cite web |url=http://www.mikelangelo.ru/txt/24end.shtml |title=Апошні дзень жыцця, першы дзень спакою! (18 лютага 1564) |access-date=22 студзеня 2012 |language=рус.}}</ref>. [[20 лютага]] [[1564]] года, цела Мікеланджэла было часова пакладзена ў царкве [[Санці Апастолі]]. У пачатку сакавіка цела скульптара была таемна перавезена ў Фларэнцыю{{sfn|Вазарі|1970|с=419}} і ўрачыста пахавана [[14 ліпеня]] [[1564]] года ў Францысканскай царкве [[базіліка Санта-Крочэ|Санта Крочэ]]{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}, недалёка ад магілы [[Нікало Макіявелі|Макіявелі]]. ==== Грабніца Мікеланджэла ==== Магілу Мікеланджэла праектаваў Вазары. На магіле сядзяць тры музы — «Скульптура» (аўтар [[Валерыа Чолі]]), «Жывапіс» і «Архітэктура» (аўтар абодвух — [[Джавані Батыста Ларэнці]]). Партрэт-бюст Мікеланджэла над музамі — таксама аўтарства [[Джавані Батыста Ларэнці]], а фрэска «Аплаквання» (''П’ета'') — [[Джавані Батыста Налдзіні]]. Па абодва бакі ад бюста — барэльефы з трох пераплеценых вянкоў (лаўровы, дубовы і аліўкавы), якія сімвалізуюць адзінства трох мастацтваў<ref>{{cite web |url=http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Italian%20Images/Montages/Firenze/Santa_Croce.htm |title=Santa Croce (Florence): Tomb of Michelangelo Buonarroti |access-date=22 студзеня 2012 |language=англ. |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgRyiXs?url=http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Italian%20Images/Montages/Firenze/Santa_Croce.htm |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. Падобным на кольцы [[Сям'я Барамеа|Барамеа]] штампам (з літарай «М» у адным са знешніх сектараў) сам Мікеланджэла пазначаў абраны ім мармур<ref>{{cite web |url=http://www.liv.ac.uk/~spmr02/rings/florence.html |title=Borromean Logos: Michelangelo |access-date=22 студзеня 2012 |language=англ. |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgTJkZS?url=http://www.liv.ac.uk/~spmr02/rings/florence.html |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. Грабніца была пабудавана на працягу 1564—1574 гадоў. Яна стала ўзорам для праектаў наступных пахаванняў, напрыклад, для магілы [[Галілеа Галілей|Галілея]] (аўтарства [[Джавані Фаджыні]])<ref>{{cite web |url=http://www.museumsinflorence.com/musei/museum_of_opera_s_croce.html |title=Santa Croce: Church and Museum |access-date=4 лютага 2012 |language=англ.|work=The Museums of Florence}}</ref>, якая размешчана насупраць. Таксама ў царкве ёсць мемарыял [[Дантэ]] (узведзены ў 1800-х гадах). == Паэтычная спадчына == {{Main|Паэзія Мікеланджэла}} {|class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#FFF8DC; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" |style="text-align: left;" | <poem> О, смерці прывідзе, што няшчасце спыняе, сам душы і сэрца вораг, апошні верны сродак ад пакуты. {{oq|it|O, ombra del morir, per cui si ferma ogni miseri, a l'alma, al cor nemica... ultimo delli et buon rimedio}} </poem> |- |style="text-align: left;"|'''Мікеланджэла''', '''санет XLIV'''<br /><small>''(урывак{{efn|Гэтыя радкі з санета Мікеланджэла з’яўляюцца эпіграфам да першай часткі рамана Карэла Шульца «''Камень і боль''»{{sfn|Шульц|2006|с=5}}.}})''</small> |} [[Файл:Michelangelo, Sonnet with a caricature.jpg|thumb|справа|200px|<center>Санет Мікеланджэла з карыкатурай<br /></center>]] Паэзія Мікеланджэла лічыцца адным з самых яскравых узораў эпохі Адраджэння{{sfn|Wallace|2010|с=40—41}}, хоць [[Абрам Маркавіч Эфрас|Абрам Эфрас]], рускі мастацтвазнавец і перакладчык, назваў паэзію «''малодшай з муз Мікеланджэла''»<ref>{{cite web |url=http://www.durov.com/literature3/efros-64.htm |author=А. М. Эфрос |title=Поэзия Микеланджело |access-date=22 студзеня 2012 |language=рус. |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005004021/http://www.durov.com/literature3/efros-64.htm |archive-date=5 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}</ref>. Захавалася каля 300 яго вершаў. Асноўныя тэмы — апяванне чалавека, гарката расчаравання і адзінота мастака. Любімыя паэтычныя формы — [[мадрыгал]] і [[санет]]. Паводле Р. Ралана, Мікеланджэла пачаў пісаць вершы яшчэ ў дзяцінстве, аднак, іх засталося не так шмат, бо ў [[1518]] г., ён спаліў большасць сваіх ранніх вершаў, а яшчэ частку знішчыў ужо пазней, перад смерцю{{sfn|Роллан|1992|с=112—113}}. Асобныя яго вершы былі апублікаваны ў працах [[Бенедэта Варкі]] ({{lang-it|Benedetto Varchi}}), [[Доната Джаноці]] ({{lang-it|Donato Giannotti}}), [[Джорджа Вазары]] і інш.{{sfn|Роллан|1992|с=154—155}} Сябры, [[Луіджы Рыча]] і Джаноці прапанавалі яму адабраць лепшыя вершы для публікацыі. У [[1545]] годзе Джаноці ўзяўся за падрыхтоўку першага зборніка Мікеланджэла, аднак, справа далей не пайшла — у [[1546]] годзе памёр Луіджы, а ў [[1547]] годзе — [[Віторыя Калона|Віторыя]]. Мікеланджэла вырашыў адмовіцца ад гэтай ідэі, лічачы яе славалюбствам{{sfn|Роллан|1992|с=154—155}}<ref>{{cite web |url=http://www.mcah.columbia.edu/arthumanities/pdfs/arthum_michel_reader.PDF |format=PDF |title=Выбраныя вершы Мікеланджэла (з каментарам) |access-date=22 студзеня 2012 |language=англ. |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgYYbaR?url=http://www.mcah.columbia.edu/arthumanities/pdfs/arthum_michel_reader.PDF |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. Такім чынам, пры жыцці зборнікі яго вершаў не друкаваліся, а першы зборнік быў апублікаваны толькі ў [[1623]] годзе яго пляменнікам [[Мікеланджэла Буанароці малодшы|Мікеланджэла Буанароці (малодшым)]] пад назвай «''Вершы Мікеланджэла, сабраныя яго пляменнікам''» у Фларэнційскім выдавецтве «[[Джунцінэ]]» ({{lang-it|Giuntine}})<ref>{{cite web |url=http://library.duke.edu/rubenstein/scriptorium/mazzoni/exhibit/treasures/B56.html |title=Rime, Michelangelo Buonarroti (1623) |access-date=22 студзеня 2012 |language=англ.}}</ref>. Гэта выданне было няпоўным, і ўтрымлівала пэўныя недакладнасці{{sfn|Роллан|1992|с=112—113}}. У [[1863]] годзе [[Чэзарэ Гуасці]]({{lang-it|Chesare Guasti}}) выдаў першае дакладнае выданне вершаў мастака, якое, аднак, не было храналагічным{{sfn|Ryan|1998|с=7}}. У [[1897]] годзе выйшла выданне нямецкага мастацтвазнаўца [[Карл Фрэй|Карла Фрэя]] ({{lang-de|Karl Frey}}) «''Вершы Мікеланджэла, сабраныя і пракаментаваныя доктарам Карлам Фрэям''» ([[Берлін]])<ref>{{cite web |url=http://www.archive.org/details/diedichtungende01freygoog |title=Die Dichtungen des Michelagniolo Buonarroti Herausgegeben Und mit Kritiscem Apparate Versehen von Dr. Carl Frey |access-date=22 студзеня 2012 |language=ням. і італ.}}</ref>. Выданне [[Энца Ноэ Джырардзі]] ([[Бары]], [[1960]]) ({{lang-it|Enzo Noe Girardi}}) складалася з трох частак, і было значна больш дасканалым, чым выданне Фрэя, у тым, што датычылася дакладнасці перадачы тэксту і адрознівалася лепшай храналогіяй размяшчэння вершаў, хоць і не цалкам бясспрэчнай{{sfn|Ryan|1998|с=9}}. На беларускую мову асобныя вершы Мікеланджэла пераклалі [[Міхась Стральцоў]]<ref>Выбраныя творы / Міхась Стральцоў. — Мінск : Беларуская навука, 2015.</ref> і [[Майсей Сяднёў]]<ref>Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. М. Скобла. — Мн.: Лімарыус 2008. — 896 с.</ref>. === Выкарыстанне ў музыцы === {{Цытата box2 |width = 22em |border = |align = right |bgcolor = |title_bg = |title_fnt = |title = <small>Якаб Аркадэльт. Мадрыгал для чатырох галасоў</small> |halign = |quote = {{Audio|ARCADELT Io dico che fra noi.mid|'''Io dico che fra noi'''}} |salign = center |source = }} Яшчэ пры яго жыцці частка вершаў была пакладзена на музыку. Сярод самых вядомых кампазітараў-сучаснікаў Мікеланджэла — [[Якаб Аркадэльт]] («''Deh dimm’ Amor se l’alma''» та «''Io dico che fra voi''»)<ref>Albert Seay. ''Arcadelt and Michelangelo'', Renaissance news vol. 18, 4 (1965) p. 299—301 {{ref-en}}</ref>, [[Барталамеа Трамбанчына]], [[Канстанца Феста]] (страчаны мадрыгал на верш Мікеланджэла<ref>{{cite web |url=http://books.google.com.ua/books?id=R97JZiFl2P4C&dq=composers+michelangelo+festa&source=gbs_navlinks_s |author=Costanzo Festa ; edited by Richard J. Agee |title=Counterpoints on a cantus firmus|publisher=A-R Editions, Inc |year=1997 |page=xi |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>), Жан дэ Кансей (таксама — Кансіліум)<ref>{{cite web |url=http://earlymusichicago.org/composers_renaissance_c.htm#Jean%20Conseil |title=Early MusiChicago: Jean Conseil |language=англ. |access-date=22 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804073102/http://earlymusichicago.org/composers_renaissance_c.htm#Jean%20Conseil |archive-date=4 жніўня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Таксама на яго словы пісалі такія кампазітары як [[Рыхард Штраус]] (цыкл з пяці песень — першая на словы Мікеланджэла, астатнія — [[Адольф Фрыдрых фон Шак|Адольфа фон Шака]], [[1886]])<ref>{{cite web |url=http://www.classicalarchives.com/work/100925.html#tvf=tracks&tv=about |title=Richard Strauss. 5 Lieder, Op.15, TrV148 |author=James Leonard, Rovi |access-date=4 лютага 2012|language=англ.}}</ref>, [[Гуга Вольф]] (вакальны цыкл «''Песні Мікеланджэла''» [[1897]])<ref>{{cite web |url=http://journals.uvic.ca/index.php/me/article/view/2265/1493 |title=Grasping Toward the Light: A Reassessment of Wolf’s Michelangelo- Lieder |format=PDF |author=Iain Gillis |work=Musicological Explorations. Vol 11 (2010) |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref> і [[Бенджамін Брытэн]] (цыкл песень «''Сем санетаў Мікеланджэла''», [[1940]]<ref>{{cite web |url=http://www.classicalarchives.com/work/55868.html#tvf=tracks&tv=about |title=Benjamin Britten. 7 Sonnets of Michelangelo, Op.22 (song cycle) |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>). [[31 ліпеня]] [[1974]] года [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч|Дзмітрый Шастаковіч]] напісаў сюіту для баса і фартэпіяна (опус 145). У сюіту (вакальны цыкл) увайшлі 8 санетаў і тры вершы мастака (пераклад — [[Абрам Маркавіч Эфрас|Абрама Эфраса]]){{efn|Сам Шастаковіч называў яе «Сімфонія № 16»<ref>{{cite web |url=http://www.boosey.com/pages/cr/catalogue/cat_detail.asp?musicid=1010 |title=Shostakovich, Dmitri: Suite on Verses of Michelangelo Buonarroti |author=Gerard McBurney |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>.}}<ref>{{cite web |url=http://live.shostakovich.ru/composition/336/ |title=Дмитрий Шостакович. Сюита на слова Микеланджело Буонарроти для баса и фортепиано. Перевод А. Эфроса |language=рус. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702200820/http://www.shostakovich.ru/ |archive-date=2 ліпеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. У [[1988]] годзе [[Юрый Якаўлевіч Ішчанка|Юрый Ішчанка]] завяршыў кантату «''Каб вырваць думку з каменных абдымак''» для тэнара і сімфанічнага аркестра ў 3-х частках на вершы Мікеланджэла (пераклад [[Аляксандр Барысавіч Махаў|Аляксандра Махава]]<ref>{{cite web |url=http://www.centre.smr.ru/win/books/mikel_01.htm |title=Микеланджело Буонарроти. Стихотворения (До и после 1540) |language=рус. |access-date=26 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619130047/http://www.centre.smr.ru/win/books/mikel_01.htm |archive-date=19 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>). У [[2006]] годзе сэр [[Пітэр Максвел Дэвіс]] завяршыў працу над «''Tondo di Michelangelo''» (для барытона і фартэпіяна). У твор увайшло 8 санетаў Мікеланджэла. Прэм’ера адбылася [[18 кастрычніка]] [[2007]] годзе<ref>{{cite web |url=http://www.schott-music.com/shop/Sheet_Music/show,231583.html |title=Sir Peter Maxwell Davies. Tondo di Michelangelo |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWggvFQw?url=http://www.schott-music.com/shop/Sheet_Music/show,231583.html |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. У [[2010]] годзе аўстралійскі кампазітар [[Мэцью Дзьюі]] напісаў сачыненне «''Il tempo passa: music to Michelangelo''» (для барытона, альта і фартэпіяна). У ім выкарыстоўваецца сучасны пераклад вершаў Мікеланджэла англійскую мову. Сусветная прэм’ера твора адбылася [[16 студзеня]] [[2011]] года<ref>{{cite web |url=http://www.australianmusiccentre.com.au/product/il-tempo-passa-based-on-the-poetry-of-michelangelo |title=Il tempo passa: based on the poetry of Michelangelo / Matthew Dewey |language=англ. |access-date=4 лютага 2012}}</ref>. == Знешнасць == {{Quote box|width=25em|align=right|quote=''Мікеланджэла пакутаваў з-за сваёй пачварнасці. Яму, бязмерна закаханаму ў прыгажосць чалавечага цела, любыя недахопы павінны былі здавацца ганебнымі''|source=[[Рамэн Ралан]]{{efn|Гэтая характарыстыка Мікеланджэла была выдзелена яшчэ нямецкім мастацтвазнаўцам [[Генры Тод]]ам ({{lang-de|Henry Thode}}) у першым томе яго працы «''Мікеланджэла і позняе Адраджэнне''» (Берлін, 1902).}}{{sfn|Роллан|1992|с=112—113}}}} [[Файл:Michelangelo engrave.jpg|thumb|злева|150px|<center>Гравюра з партрэтам Мікеланджэла (Кандзіві)</center>]] [[Файл:DSC02316 Daniele Da Volterra - Ritratto di Michelangelo (1564) - Foto Giovanni Dall'Orto, 6-jan-2006.jpg|thumb|справа|140px|<center>Бюст Мікеланджэла<br /><small>([[Даніеле да Вальтэра]], 1564)</small></center>]] Існуе некалькі партрэтаў Мікеланджэла. Сярод іх — [[Себасцьяна дэль П’ёмба]] (Каля 1520), [[Джуліяна Буджардзіні]], [[Якапіна дэль Контэ]] (1544—1545 гг., [[Уфіцы|Галерэя Уфіцы]]), [[Марчэла Венусці]] (музей у Капітоліі), [[Францыска д'Аланда]] (1538 −1539 гг), [[Джуліа Банасонэ]] ([[1546]]) і іншыя. Таксама яго выява была ў біяграфіі Кандзіві, якая выйшла ў [[1553]] годзе, а ў [[1561]] годзе [[Леонэ Леоні]] адчаканіў манету з яго выявай<ref>{{cite web |url=http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_image.aspx?image=ps364193.jpg&retpage=22634 |title=Lead medal of Michelangelo, by Leone Leoni |work=The British Museum |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgii2DC?url=http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_image.aspx?image=ps364193.jpg |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. Апісваючы аблічча Мікеланджэла, Рамэн Ралан выбраў за аснову партрэты Контэ і д’Аланда: {{Цытата|''Мікеланджэла быў сярэдняга росту, шырокі ў плячах і мускулісты (...). Галава ў яго была круглая, лоб квадратны, праараны маршчынамі, з моцна праяўленымі надброўнымі дугамі. Чорныя, даволі рэдкія валасы, злёгку кучаравыя. Невялікія светла-карыя вочы, колер якіх пастаянна змяняўся, усеяныя жоўтымі і блакітнымі крапінкамі (...). Шырокі прамы нос з невялікаю гарбінкаю (...). Тонка акрэсленыя вусны, ніжняя губа трохі вытыркае. Рэдзенькія бакенбарды, і раздвоеная негустая бародка фаўна (...) скуластае аблічча з запалымі шчокамі''{{sfn|Роллан|1992|с=87—88}}}} Тым не менш, у [[Мукі і радасці, фільм|кінематографе]] яго адлюстроўвалі больш прывабным, чым ён быў на самай справе<ref name="se"/>. Мікеланджэла не пакінуў пасля сабе ні аднаго задакументавана аўтапартрэта<ref name="se"/>, аднак, некалькі яго прац даследчыкі лічаць магчымымі выявамі мастака. Сярод іх — «[[Святы Прокл Балонскі, Мікеланджэла|Святы Прокл Балонскі]]», галава Алаферна ў фрэсцы «Юдзіф і Алаферн» на столі [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэлы]], пераможаны у групе «[[Геній перамогі]]», твар на знятай скуры Святога Варфаламея (фрэска «[[Страшны суд (Мікеланджэла)|Страшны суд]]»), Святы Нікадзім у «[[Фларэнційская П'ета|П’еце II]]» і г.д. <ref>{{cite web |url=http://www.michelangelomodels.com/m_portraits.html |title=Якім быў Мікеланджэла? |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>. Лічыцца таксама, што ён намаляваны на фрэсцы Рафаэля «Афінская школа»<ref>{{cite web |url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2899%2909070-4/fulltext |title=Michelangelo's gout in a fresco by Raphael |author=Carlos Hugo Espinel |date=18 грудня 1999 |publisher=The Lancet |work= Volume 354, Issue 9196 |pages=2149 - 2151 |language=англ. |doi=10.1016/S0140-6736(99)09070-4 |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>, хоць гэта сцвярджэнне не адназначнае<ref>{{cite web |url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2805%2972230-3/fulltext |title=Michelangelo's gouty knee |author=Wolfgang Kuehn |date=25 сакавіка 2000 |publisher=The Lancet |work=Volume 355, Issue 9209 |page=1104 |language=англ. |doi=10.1016/S0140-6736(05)72230-3 |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>. Пасля смерці Мікеланджэла, [[Даніеле да Вальтэра]] зрабіў пасмяротную маску скульптара і яго бюст{{sfn|Роллан|1992|с=87—88}}. == Асабістае жыццё == {{Quote box|width=25em|align=right|quote=''Кахаю — нашто я нарадзіўся?''{{oq|it|Amando, a che son nato?}}|source=[[Мікеланджэла]], санет CIX}} Мікеланджэла быў адзінокім{{sfn|Роллан|1992|с=82—83}}. Паводле сведчанняў Кандзіві ён жыў як манах, і менавіта запал да працы аддаліў яго ад людзей, ад зносін з імі. Аднак ён быў вельмі заняты справамі сваёй сям’і, бо для яго было важна «''не даць загаснуць нашаму роду''»{{sfn|Роллан|1992|с=78—79}}. Аднак, з пяці сыноў Ладавіка, толькі Буанароці ажаніўся. Пасля яго смерці засталося двое дзяцей — Франчэска (Чэкі) і Ліянарда. Дзяўчынку Мікеланджэла аддаў у кляштар для выхавання, а калі яна выйшла замуж у [[1548]] годзе за Мікеле дзі Нікало Гвічардзіні — падарыў ёй свой асабняк у Пацалаціка{{sfn|Роллан|1992|с=168—169}}. Мікеланджэла сам прымаў актыўны ўдзел у пошуках нявесты для свайго пляменніка{{sfn|Роллан|1992|с=172—173}}. У лісце да Ліянарда ад 24 чэрвеня 1552 года, ён пісаў: {{Цытата|''(…) не хачу, каб наш род перапыніўся на нас. Я разумею, вядома, што свет не знікне, калі ты не ажэнішся, але кожная істота імкнецца пакінуць патомства. Таму і я хачу, каб Ты ажаніўся''}} [[16 мая]] [[1553]] года Ліянарда ажаніўся з Касандрай Рыдольфі. У мужа і жонкі неўзабаве з’явіліся дзеці: [[1554]] года — Буанароці, [[1555]] — Мікеланджэла. Апошні неўзабаве памёр{{sfn|Роллан|1992|с=172—173}}. Няпростыя адносіны ў яго склаліся з іншымі двума прызнанымі геніямі эпохі — [[Леанарда да Вінчы]] і [[Рафаэль Санці|Рафаэлем Санці]]. Вядома, што П’етра Садэрыні «''некалькі разоў збіраўся (…) перадаць''» [[Леанарда да Вінчы]] тую мармуровую глыбу, з якой Мікеланджэла пасля зрабіў «[[Давід (Мікеланджэла)|Давіда]]»{{sfn|Вазарі|1970|с=310}}. Заказ фрэскі залы Вялікага Савета (Сіньёрыі) у Палацца Век’ё на тэму гістарычных перамог Фларэнцыі пры [[Анг'яры]] і [[Кашына|Кашыні]] Вазары трактаваў як магчымасць «''спаборнічаць''» з Леанарда{{sfn|Вазарі|1970|с=315}}, а [[Рафаэль Санці|Рафаэля Санці]] ён упамінае сярод жывапісцаў, якія вучыліся па кардонах «[[Бітва пры Кашыні, Мікеланджэла|Баталіі пры Кашыні]]»{{sfn|Вазарі|1970|с=316}}. Вядомы словы Мікеланджэла аб Рафаэлі: «''усё, што ён меў у мастацтве, ён атрымаў ад мяне''»<ref>{{кніга|аўтар =Любимов Л. Д. |загаловак =Искусство Западной Европы |месца =М. |выдавецтва =Просвещение |год =1982 |спасылка =http://www.bibliotekar.ru/iskusstvo-europa/19.htm |старонак =320 |ref = Любимов}} {{ref-ru}}</ref>. Улічваючы, што на думку Мікеланджэла «''жывапіс — гэта хлусня, скульптура ж — праўда''», спаборніцтва паміж ім і Рафаэлем таксама было відавочным. Як Мікеланджэла мог лічыцца ўвасабленнем скульптуры, так Рафаэль — увасабленнем жывапісу<ref>{{кніга|аўтар =Rudolf Preimesberger. |загаловак =Paragons and Paragone: Van Eyck, Raphael, Michelangelo, Caravaggio, Bernini |выдавецтва =Getty Publications |год =2011 |спасылка =http://books.google.com.ua/books?id=iXytpsqchLkC&pg=PA67&hl=uk&source=gbs_toc_r&cad=4#v=onepage&q&f=false |старонак =160 |старонкі=68}} {{ref-en}}</ref>. [[Файл:Dreamofhumanlife.jpg|thumb|справа|150px|<center>«Сон» </center>]] Дыскусіі аб [[Сексуальная арыентацыя|сексуальнай арыентацыі]] Мікеланджэла пачаліся з біяграфіі мастака, выдадзенай [[1893]] года ў Лондане [[Джон Эдзінгтан Саймандз|Джонам Эдзінгтанам Саймандзам]]. Аднак, у любым выпадку, немагчыма дакладна сцвярджаць ці меў Мікеланджэла нейкія фізічныя зносіны наогул<ref>Anthony Hughes, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Art-Ideas-Anthony-Hughes/dp/0714834831 Michelangelo]'', p. 326, ISBN 978-0-7148-3483-2 {{ref-en}}</ref>. [[Файл:Vittoria Colonna.jpg|thumb|злева|150px|<center>«Віторыя Калона» </center>]] Частка даследчыкаў лічыць, што пачуцці і адносіны Мікеланджэла былі чыста платанічнымі — ці ідзе гаворка аб жанчынах, ці аб мужчынах. Яму, падабалася чалавечае цела і ў ім ён бачыў прыгажосць і гармонію, само чалавечае цела, мужчынскае ці жаночае, было для яго сродкам перадачы мастацкай ідэі{{sfn|Wallace|2010|с=5}}. Уільям Дзюрант лічыў, што ўся яго энергія была накіраваная на творчасць, а не на [[секс]]{{sfn|Durant|1953|с=501}}. Значна больш прыхільнікаў тэорыі аб гомасексуальнай прыродзе мастака — большасць санетаў напісана аб каханні да мужчын, калі яго пляменнік выдаў першы зборнік вершаў, ён змяніў займеннікі мужчынскага роду на жаночыя<ref>David Fuller, ''[http://books.google.com.ua/books?id=J-NejzAkqhEC&dq=michelangelo+1623+pronouns&source=gbs_navlinks_s The life in the sonnets]'', p. 30 {{ref-en}}</ref>. Акрамя таго, лічыцца, што жанчыны Мікеланджэла вельмі мужчынападобныя. Таму на думку Джона Саймандза, «''Мікеланджэла не кахаў, не захапляўся і не жадаў жанчын''»{{sfn|Symonds|1893|с=146}}. Існуе таксама меркаванне, што яго цікавасць да малодшых прадстаўнікоў уласнага полу можна растлумачыць яго жаданнем знайсці ў іх асобе сына<ref name="brit"/>. Пэўнае ўяўленне аб пачуццях Мікеланджэла можа даць яго ж паэзія. Значная частка захаваных тэкстаў перыяду сталасці і старасці мастака звязаны з імёнамі двух вельмі блізкіх для яго людзей: [[Тамаза Кавальеры]] і [[Віторыя Калона|Віторыі Калона]]<ref>{{cite web |url=http://svr-lit.niv.ru/svr-lit/logish-sbornik-statej/mikelandzhelo-buonarroti.htm |title=Микеланджело Буонарроти // Сборник статей |author=Логиш С. В. |language=рус. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907153611/http://svr-lit.niv.ru/svr-lit/logish-sbornik-statej/mikelandzhelo-buonarroti.htm |archive-date=7 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>. З рымскім арыстакратам і мастаком Тамаза, яны пазнаёміліся прыкладна ў канцы [[1532]] года{{sfn|Wallace|2010|с=40—41}}. Вядома шмат вершаў напісаных Мікеланджэла да юнака (Тамаза тады было 23 гады), а таксама малюнкаў, намаляваных і падораных ім Тамаза («Ганімед», «Тыцій», «Падзенне Фаэтона» і інш.). Існаваў партрэт хлопца, які, аднак, страчаны<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2010/feb/16/michelangelo-exhibition-courtauld-london |title=Michelangelo's dreams of male muse go on show at Courtauld |author=Mark Brown |date=16 лютага 2010 |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>. У [[1537]] года ён пазнаёміўся з [[Віторыя Калона|Віторыяй Калона]], і іх сяброўства працягвалася да самай смерці Віторыі{{sfn|Wallace|2010|с=40—41}}{{sfn|Durant|1953|с=585}}. Як піша Кандзіві, Мікеланджэла больш за ўсё шкадаваў аб тым, што развітваючыся з ёй, пацалаваў руку, а не лоб ці твар. Пазней ён напісаў, што «''Яна мяне вельмі любіла, і гэта было ўзаемна. Смерць забрала ў мяне вялікага друга''»{{sfn|Брион|2002|с=241—242}}. Паводле [[Марсель Брыён|Брыёна]], Тамаза і Віторыя былі для Мікеланджэла ідэаламі мужчынскі і жаночай прыгажосці адпаведна{{sfn|Брион|2002|с=235}}. == Ушанаванне пасля смерці == [[Файл:Palazzo Clusini.jpg|thumb|справа|150px|<center>[[Музей Мікеланджэла]]</center>]] [[Файл:El Greco 016.jpg|thumb|справа|200px|<center>[[Эль Грэка]]. «Выгнанне гандляроў з храма» (каля [[1600]])</center>]] {{Quote box|width=25em|align=right|quote=<poem>Мікеланджэла, свет у грандыёзным бачанні, Дзе з Геракламі ў шалі змяшаліся Хрысты, Дзе з магіл ва ўвесь рост уздымаюцца цені. I свой саван дзяруць, аж ламаюць пярсты</poem>{{oq|fr|<poem>Michel-Ange, lieu vague où l’on voit des Hercules Se mêler à des Christs, et se lever tout droits Des fantômes puissants qui dans les crépuscules Déchirent leur suaire en étirant leurs doigts ; </poem>}}|source=[[Шарль Бадлер]], «''Маякі''» <br /><small>(пераклад [[Іван Фёдаравіч Драч|Івана Драча]])</small>}} {{Quote box|width=25em|align=right|quote=''Годзе, годзе, годзе! Дастаткова слоў! Скажыце проста — Тварэц зрабіў Італію па эскізах Мікеланджэла!''{{oq|en|Enough, enough, enough! Say no more! Lump the whole thing! say that the Creator made Italy from designs by Michael Angelo!}}|source=[[Марк Твэн]], «''[http://www.gutenberg.org/ebooks/3176 Прасцякі за мяжой]''» ([[1869]])}} [[Файл:Passignano Michelangelo che da il modellino di San Pietro a Paolo IV.jpg|thumb|справа|200px|<center>[[Даменіка Крэсці]]. «Мікеланджэла дэманструе Юлію II мадэль сабора Святога Пятра» </center>]] Сяло '''Капрэзэ''', дзе нарадзіўся Мікеланджэла, цяпер вядома пад назвай [[Капрэзэ-Мікеланджэла]]. Указ аб перайменаванні быў выдадзены [[9 лютага]] [[1913]] года<ref>{{cite web |url=http://www.thetuscanmagazine.com/articles/caprese-michelangelo-birthplace-artistic-genius |title=Капрэзэ-Мікеланджэла: Месца нараджэння мастацкага генія |author=Джэкі Гейлер |work=The Tuscan Magazine |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgpSDtt?url=http://www.thetuscanmagazine.com/articles/caprese-michelangelo-birthplace-artistic-genius |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>.У сяле адкрыты [[Музей Мікеланджэла|музей]] і [[Бібліятэка Мікеланджэла|бібліятэка]] Мікеланджэла. У гонар яго названы [[3001 Мікеланджэла|астэроід]], [[Плошча Мікеланджэла|плошча]] ў Фларэнцыі, [[Мікеланджэла, лайнер|акіянскі лайнер]], [[Мікеланджэла, камп'ютарны вірус|камп’ютарны вірус]], [[кратар Мікеланджэла|кратар]] на Меркурыі, [[Мікеланджэла, песня|песня]] Б’ёрна Скіфса, [[феномен Мікеланджэла|псіхалагічны феномен]]. === Вобраз мастака === ==== У мастацтве ==== [[Джаванмарыя Бутэр]] намаляваў малюнак «''Паэт Мікеланджэла з Апалонам і музамі''» на пахаванні мастака ([[1564]]). [[Эль Грэка]] адлюстраваў Мікеланджэла на карціне «''Выгнанне гандляроў з храма''» (каля [[1570]])<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/culture/2004/jan/24/1 |title=The Reluctant Disciple |author=J. Jones |publisher=www.guardian.co.uk |date=24 студзеня 2004 |language=англ. |access-date=29 сакавіка 2012 }}</ref>. Вядомы таксама карціны [[Даменіка Крэсці]] «''Мікеланджэла дэманструе мадэль сабора Святога Пятра Юлію II''» (1619) і [[Якопа да Эмполі]] «''Мікеланджэла дэманструе мадэль фасада царквы Сан Ларэнца Льву X''» (1617—1619). У [[1970]] года [[Сальвадор Далі]] стварыў [[Сюррэалізм|сюррэалістычны]] партрэт «''Галава Мікеланджэла са скрынямі''»<ref>[http://www.wikipaintings.org/en/salvador-dali/untitled-michelangelo-head-with-drawers Salvador Dali. Untitled (Michelangelo Head with Drawers), 1970] {{ref-en}}</ref>. ==== У літаратуры ==== * Аповесць [[Рамэн Ралан|Рамэна Ралана]] «''Жыццё Мікеланджэла''» ([[1907]]) * Біяграфічны раман [[Карэл Шульц|Карэла Шульца]] «''Камень і боль''» ([[1943]]) * Біяграфічны раман [[Ірвінг Стоўн|Ірвінга Стоўна]] «''[[Мукі і радасці, раман|Мукі і радасці]]''» ([[1961]]) * Фантастычнае апавяданне [[Андрэй Уладзіміравіч Пехнік|Андрэя Пехнік]] «''Карэктар''» ([[2002]])<ref>''[[Андрэй Уладзіміравіч Пехнік|Пехник Андрій]].''Коректор: оповідання // Хроніки. — К.: Смолоскип, 2002. — с. 7—35.</ref> * Ілюстраваная кніга для дзяцей [[Эндру Тафолі]] «''Мікеланджэла Баніроці''» ({{lang-en|Michelangelo Bunnyrroti}})<ref>Andrew Toffoli, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Bunnyrroti-Histories-Presents-Toffoli/dp/097632332X Michelangelo Bunnyrroti (Histories Presents)]''{{ref-en}}</ref> ([[2006]]) Аб слепаце Мікеланджэла{{efn|Магчыма, што гаворка ідзе аб часовай частковай страце зроку мастака пасля роспісу фрэсак [[Столь Сіксцінскай капэлы|столі Сіксцінскай капэлы]], пра што згадвае Вазары<ref>{{cite web |url=http://litopys.org.ua/shevchenko/shev319.htm |title=Коментарі до повісті «Музыкант» |access-date=29 сакавіка 2012 }}</ref>.}} напісана ў аповесцях [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]] «[[Музыка, аповесць|Музыка]]» ([[1855]]) і «[[Мастак, аповесць|Мастак]]» ([[1856]]). Таксама Мікеланджэла згадваецца ў паэзіі «''[http://ae-lib.org.ua/texts-c/baudelaire__poesie__ua.htm#03 Маякі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305004531/http://ae-lib.org.ua/texts-c/baudelaire__poesie__ua.htm#03 |date=5 сакавіка 2016 }}''» [[Шарль Бадлер|Шарля Бадлера]] ([[1857]]), аповесці [[Марк Твэн|Марка Твэна]] «''прасцякі за мяжой''» ([[1869]]), у паэме «''Любоўная песня Дж. Альфрэда Пруфрака''» [[Эліят|Томаса Эліята]] ([[1920]])<ref>{{cite web |url=http://www.michelangelo-gallery.com/cultural-references.aspx |title=Галерэя Мікеланджэла: згадкі ў культуры |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302030317/http://www.michelangelo-gallery.com/cultural-references.aspx |archive-date=2 сакавіка 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cummingsstudyguides.net/Guides3/Prufrock.html#Text |title=The Love Song of J. Alfred Prufrock By T. S. Eliot (With Stanza Summaries, Annotations, and Explanations of Allusions) |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>. ==== У кіно ==== * Дакументальны фільм [[Курт Аэртэль|Курта Аэртэля]] «''[[Мікеланджэла, фільм|Мікеланджэла]]''» ([[1938]]) * Дакументальны фільм «''[[Тытан: Гісторыя Мікеланджэла]]''» ([[1950]]) * Фільм [[Кэрал Рыд|Кэрола Рыда]] «''[[Мукі і радасці, фільм|Мукі і радасці]]''» ([[1965]]) * Фільм [[Роберт Снайдэр|Роберта Снайдэра]] «''Мікеланджэла: аўтапартрэт''» ([[1989]]) * Дакументальны фільм «''Мікеланджэла: фільм''» ([[BBC]] / [[Брытанскі музей]]) ([[2005]]) * Дакументальны фільм «''Мікеланджэла і Сіксцінская капэла''» ([[2006]]) * Серыя «''Таямніцы Сіксцінскай капэлы: Загадка Мікеланджэла''» (тэлечасопіс «''20/20''», 42. Выпуск, канал [[American Broadcasting Company|ABC]]) ([[2008]]) * Серыя «''Рассакрэчаны Мікеланджэла''» (гістарычны дакументальны тэлесерыял «''Загадкі мёртвых''», 13. Эпізод) ([[2009]]) === Выкарыстанне твораў і матываў === [[Файл:David - The Death of Socrates crop.jpg|thumb|справа|100px|<center>[[Жак-Луі Давід]]. «[[Смерць Сакрата]]» (фрагмент)</center>]] [[Файл:Michelangelo Buonarroti 017-cropped.jpg|thumb|справа|100px|<center>«Стварэнне Адама» (фрагмент)</center>]] У [[1967]] года выйшла кніга [[Элейн Лобл Конігсбург|Э. Л. Конігсбург]] «З заблытаных спраў місіс Бэзіл Э. Френквайлер» ({{lang-en|From the Mixed-Up Files of Mrs. Basil E. Frankweiler}}), сюжэт якой развіваецца вакол таямніцы статуі «анёла», магчыма створанай Мікеланджэла. Кніга атрымала [[медаль Джона Ньюберы]] ў [[1968]] годзе. У [[1973]] кніга была экранізавана [[Філдэр Кук|Філдэрам Кукам]] (місіс Френквайлер сыграла [[Інгрыд Бергман]]), а ў [[1995 у кіно|1995]] — [[Маркус Коўл|Маркусам Коўлам]] (місіс Френквайлер — [[Лорэн Бэкал]]). У шэрагу прац [[Сальвадор Далі|Сальвадора Далі]] выкарыстоўваюцца матывы твораў Мікеланджэла — «„Рабоў“ Мікеланджэла — можна скарыстаць як машыну''»{{праясніць|удакладніць назву}} ([[1965]]), «''Галава Раніцы, паводле Мікеланджэла (дэталь фігуры грабніцы Ларэнца II Медычы)''» ([[1977]]), «''Пра „Майсея“ Мікеланджэла, грабніца Папы Юлія II''», «''Пра „Скурчанага хлопчыка“ Мікеланджэла''», «''Пейзаж са схаваным вобразам „Давіда“ Мікеланджэла''» ([[1982]]), «''Галава, навеяная Мікеланджэла''» ([[1983]]) і іншыя. Карціна «''[[Мяккі аўтапартрэт са смажаным салам]]''» ([[1941]]) была навеяная ўражаннямі аб асобе на знятай скуры Святога Варфаламея (фрэска «[[Страшны суд (Мікеланджэла)|Страшны суд]]»). У кароткаметражным фільме [[Мікеланджэла Антаніоні]] «''[[Погляд Мікеланджэла]]''» ([[2004]]) паказаны статуі [[Грабніца Папы Юлія II|грабніцы Папы Юлія II]]. Фільм атрымаў узнагароду [[FIPRESCI]] на [[Міжнародны кінафестываль у Вальядалідзе|міжнародны кінафестываль]] у [[Вальядалід]]зе<ref>{{cite web |url=http://www.seminci.es/historico.php?ano=2004 |title=49-ы фестываль у Вальядалідзе |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWguRe9R?url=http://www.seminci.es/historico.php?ano=2004 |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. У японскім анімэ-серыяле «''[[Ergo Proxy|Эрга Проксі]]''» ([[2006]]) ёсць чатыры алегарычныя статуі Мікеланджэла — «Дзень», «Ноч», «Вечар» і «Рассвет». У эпізодзе «''Севільскі Гамер''» (серыял «[[Сімпсаны]]», [[2007]]) парадыруецца фрэска «Стварэнне Адама». == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар =Брион Марсель. |загаловак =Микеланджело / Пер. с фр. Г. Г. Карпинского |арыгінал ={{lang-fr|Michel-Ange}} |месца =М. |выдавецтва =Молодая гвардия |год =2002 |isbn =5-235-02487-7 |спасылка =http://belpaese2000.narod.ru/Teca/Cinque/Michela/ZSL/mic0.htm |ref = Брион}} {{ref-ru}} * {{кніга |аўтар =[[Вазары|Вазарі Д.]] |загаловак =Життєписи найславетніших живописців, скульпторів та архітекторів |арыгінал ={{lang-it|Le Vite de’piu eccelenti Pittori, Scultori e Architetti}} |месца =К. |выдавецтва =Мистецтво |год =1970 |старонак =520 |старонкі =296—429, 497—507 |спасылка =ftp://lib.sumdu.edu.ua/Materiali_do_kyrsiv/Vazari.pdf |ref =Вазарі }}{{Недаступная спасылка}} * {{кніга|аўтар =Эрпель Фриц. |загаловак =Микельанджело / Пер. с нем. Сергея Данильченко |арыгінал ={{lang-de|Michelangelo}} |месца =Берлин |выдавецтва =Хеншель |год =1990 |старонак =72 |isbn =3-362-00044-4 |ref = Эрпель}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар =Либман М. Я. |загаловак =Микеланджело Буонарроти |месца =М. |выдавецтва =Советский художник |год =1964 |ref = Либман}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар =[[Лучук Іван Володимирович|Лучук І]]. |загаловак =Історія світової поезії |месца =Тернопіль |выдавецтва =Навчальна книга — Богдан |год =2010 |старонак =672 |isbn =978-966-10-1046-7 |ref =Лучук}} * {{кніга|загаловак =Микеланджело. Поэзия. Письма. Суждения современников / сост. В. Н. Гращенков |месца =М. |выдавецтва =Искусство |год =1983 |старонак =451 |ref =Микеланджело. Поэзия. Письма}} {{ref-ru}} * {{кніга|загаловак =Мікеланджело (1475—1564) [Текст] : до 500-річчя з дня народження: Збірник / Укл. М. П. Бажан |месца =К. |выдавецтва =Мистецтво |год =1975 |старонак =395 |ref =Бажан}} * {{кніга|аўтар =[[Ромен Роллан|Роллан Р.]] |загаловак =Жизнь Микеланджело // Жизни великих людей: Пер. с франц. В. Курелла |арыгінал ={{lang-fr|Vie de Michel-Ange}} |месца =М. |выдавецтва =Известия |год =1992 |старонкі =71—197 |isbn =5-206-00351-4 |ref =Роллан}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар =[[Ірвінг Стоун|Стоун І.]] |загаловак =[[Мукі і радасці, раман|Муки и радости]]. Роман: Пер. с англ. [[Мікалай Васільевіч Баннікаў|Н. Банникова]] |арыгінал ={{lang-en|The Agony and the Ecstasy}} |месца =М. |выдавецтва =Правда |год =1991 |старонак =768 |isbn =5-253-00154-9 |ref =Стоун}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар =[[Карэл Шульц|Шульц К]]. |загаловак =Камінь і біль: роман / З чес. пер. [[Дзмітрый Сямёнавіч Андрухаў|Д. Андрухів]] |арыгінал ={{lang-cs|Kámen a bolest}} |месца =К. |выдавецтва =Юніверс |год =2006 |старонак =688 |isbn =966-8118-23-5 |ref = Шульц}} * {{кніга|аўтар =Ascanio Condivi; Alice Sedgewick. |загаловак =The Life of Michelangelo (1553) |выдавецтва =Pennsylvania State University Press |год =1999 |старонак =154 |isbn =0-271-01853-4 |ref =Condivi}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =[[Вільям Джэймс Дзюрант|Will Durant]]. |загаловак =The Story of Civilization: 5. The Renaissance |месца =New York |выдавецтва =Simon and Schuster |год =1953 |старонак =776 |isbn =0-671-61600-5 |ref =Durant}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =Christopher Ryan. |загаловак =The poetry of Michelangelo: an introduction |месца =London |выдавецтва =Continuum International Publishing Group |год =1998 |спасылка =http://books.google.com.ua/books?id=PThUqvh209sC&hl=uk&source=gbs_navlinks_s |ref =Ryan}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =James M. Saslow. |загаловак =The poetry of Michelangelo: An Annotated Translation |месца =New Haven and London |выдавецтва =Yale University Press |год =1991 |старонак =559 |isbn =0-300-05509-9 |ref =Saslow}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =Eric Scigliano. |загаловак =Michelangelo's Mountain: The Quest For Perfection In The Marble Quarries Of Carrara |выдавецтва =Simon and Schuster |год =2005 |старонак =352 |ref =Scigliano}} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар =John Addington Symonds. |загаловак =The Life of Michelangelo Buonarroti |год =1893 |спасылка =http://www.manybooks.net/support/s/symondsj/symondsj11241124211242-8pdfLRG.pdf |ref =Symonds |archive-url =https://web.archive.org/web/20140718010047/http://manybooks.net/support/s/symondsj/symondsj11241124211242-8pdfLRG.pdf |archive-date =18 ліпеня 2014 }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар =[[Шарль дэ Тальнай|Charles de Tolnay]]. |загаловак =The Youth of Michelangelo |месца =Princeton, NJ |выдавецтва =Princeton University Press |год =1943 |спасылка =http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94400997 |ref =Tolnay |archive-url =https://web.archive.org/web/20100124212304/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94400997 |archive-date =24 студзеня 2010 }} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =William Wallace. |загаловак =The Treasures of Michelangelo |выдавецтва =Andre Deutsch |год =2010 |isbn =978-0-233-00253-8 |ref = Wallace}} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Wallace, William E. |загаловак = Michelangelo: Skulptur, Malerei, Archtektur |месца = [[Кёльн|Köln]] |выдавецтва = DuMont |год = 1999 }} (Monte von DuMont) * {{кніга |аўтар = Tolnay K. |загаловак = Michelangelo |месца = Princeton |год = 1943—1960 }} * {{кніга |аўтар = [[Жыль Нерэ|Gilles Néret]] |загаловак = Michelangelo |серыя = Basic Art |месца = [[Кёльн|Köln]] |выдавецтва = [[Taschen]] |год = 1999 |старонак = 96 }} * Peter Barenboim, «Michelangelo Drawings — Key to the Medici Chapel Interpretation», Moscow, Letny Sad, 2006, ISBN 5-98856-016-4 * Edith Balas, «Michelangelo’s Medici Chapel: a new Interpretation», Philadelphia, 1995 * James Beck, Antonio Paolucci, Bruno Santi, «Michelangelo. The Medici Chapel», London, New York, 2000 * [[Уладзіслаў Казіцкі|Władysław Kozicki]], Michał Anioł, 1908. Wydawnictwo Gutenberg — Print, Warszawa == Спасылкі == {{Commons|Category:Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.casabuonarroti.it/it/ Веб-сайт музея «Каза Буанароці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171113132743/http://www.casabuonarroti.it/it/ |date=13 лістапада 2017 }} {{ref-it}} {{праверана|19|5|2012}} * [http://brunelleschi.imss.fi.it/itinerari/galleria/MuseoNazionaleBargello_32043.html Нацыянальны мастацкі музей Барджэла] {{ref-it}} {{праверана|19|5|2012}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/michelangelo-the-manchester-madonna Лонданская Нацыянальная галерэя: Манчэстэрскага Мадонна] {{ref-en}} {{праверана|19|5|2012}} * [http://www.vam.ac.uk/ Музей Вікторыі і Альберта] {{ref-en}} {{праверана|19|5|2012}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/michelangelo_buonarroti.html на artcyclopedia.com] {{Мікеланджэла}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Выдатны артыкул|Асоба}} [[Катэгорыя:Скульптары Італіі]] [[Катэгорыя:Скульптары Адраджэння]] [[Катэгорыя:Архітэктары Адраджэння]] [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Мастакі Адраджэння]] [[Катэгорыя:Мікеланджэла| ]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Паэты Італіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Адраджэння]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 64smzzwglds32238lnpw4tfm6rjn1wx 1927 0 9143 5154501 5140982 2026-06-14T22:54:28Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5154501 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Constitution of Belarus 1927 title.jpg|150px|thumb|Тытульны ліст Канстытуцыі БССР 1927 года.]] * [[26 студзеня]]: Заснаваны Беларускі навукова-даследчы інстытут сельскай і лясной гаспадаркі. * [[3 лютага]]: [[Косаўскі расстрэл]]: у мястэчку [[Косава (горад)|Косава]] польскія ўлады расстралялі мірную дэманстрацыю людзей, якія выступалі ў абарону [[БСРГ|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]]. * [[10 лютага]]: У [[Мінск|Менску]] пачаў працу [[Другі Усебеларускі краязнаўчы з’езд]]. * [[21 сакавіка]]: [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]] афіцыйна забаронена польскімі ўладамі. * [[11 красавіка]]: Прынята [[Канстытуцыя БССР]]. * [[12 красавіка]]: Пераварот [[Чан Кайшы]] ў [[Нанкін]]е і [[Шанхай|Шанхаі]]. * [[9 мая]]: Афіцыйны пераезд [[Парламент Аўстраліі|Парламента Аўстраліі]] ў нацыянальную сталіцу, горад [[Канбера|Канберу]]. * [[28 мая]]: Створаны [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Цэнтральны дзяржаўны архіў Кастрычніцкай рэвалюцыі і сацыялістычнага будаўніцтва БССР]]. * [[2 ліпеня]]: У [[Вільня|Вільні]] адбыўся ўрачысты акт каранацыі [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай|іконы Маці Божай Вастрабрамскай]]. * [[11 ліпеня]]: Пачалося будаўніцтва [[БелДРЭС]] каля Оршы. * [[10 жніўня]]: У Менску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускую аўтакефальную царкву]]. * [[3 лістапада]]: Адбылася закладка [[Комплекс будынкаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|ўніверсітэцкага гарадка]] ў Менску. * [[12 лістапада]]: [[Леў Троцкі]] выключаны з [[УКП(б)]]. * [[13 лістапада]]: У [[Нью-Ёрк]]у ўведзены ў эксплуатацыю [[Гудзонаў тунэль]] — першы ў свеце падводны тунэль для аўтамабіляў. * [[28 снежня]]: У Вільні пачаўся I з’езд [[Таварыства беларускай школы]]. * [[30 снежня]]: Адкрыўся [[Такійскі метрапалітэн]], запушчана лінія Гінза паміж [[Асакуса]] і [[Уэна]]. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]]: [[Марыс Бежар]], французскі харэограф. * [[1 студзеня]]: [[Кастусь Рамановіч]], удзельнік антыкамуністычнага падпольнага Саюза Вызвалення Беларусі ў Наваградку, вязень савецкіх канцлагераў. * [[30 студзеня]]: [[Улаф Пальмэ]], Прэм’ер-міністр [[Швецыя|Швецыі]] ([[1969]]—[[1976]]) і ([[1980]]—[[1986]]) (пам. [[28 лютага|28.2]].[[1986]]). * [[20 лютага]]: [[Сідні Пуацье]], амерыканскі акцёр. * [[28 лютага]]: [[Марк Смагаровіч]], беларускі паэт. * [[18 сакавіка]]: [[Джордж Плімптан]], амерыканскі пісьменнік і акцёр. * [[18 сакавіка]]: [[Джон Кендэр]], амерыканскі спявак. * [[29 сакавіка]]: [[Джон Вейн]], брытанскі фармаколаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1982) (пам.[[19.11]].[[2004]]). * [[1 красавіка]]: [[Жак Маёль]], французскі нырэц. * [[3 верасня]]: [[Алесь Адамовіч]], беларускі пісьменнік (пам. [[26 студзеня|26.1]].[[1994]]). * [[27 сакавіка]]: [[Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч|Мсціслаў Растраповіч]], музыкант, народны артыст СССР. * [[30 жніўня]]: [[Дзмітрый Анатолевіч Жукаў|Д. А. Жукаў]], рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч. * [[16 красавіка]]: [[Бенедыкт XVI (Папа Рымскі)|Бенедыкт XVI]], Папа Рымскі. * [[8 кастрычніка]]: [[Сезар Мільштэйн]], аргенцінскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1984) (пам.[[24.3]].[[2002]]). * [[16 кастрычніка]]: [[Гюнтэр Грас]], нямецкі пісьменнік, скульптар, мастак, графік. * [[5 снежня]]: [[Пхуміпон Адульядэт]] (Рама IX), кароль [[Тайланд]]а (пам. [[13.10]] [[2016]]). * [[25 снежня]]: [[Рам Нараян]], індыйскі музыка. == Памерлі == * [[14 верасня]]: [[Айседора Дункан]], [[ЗША|амерыканская]] танцоўшчыца (нар. [[27.5]].[[1877]]). * [[29 верасня]]: [[Вілем Эйнтховен]], нідэрландскі фізіёлаг (нар. [[21.5]].[[1860]]). * [[2 кастрычніка]]: [[Свантэ Аўгуст Арэніус]], шведскі [[хімік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (нар. [[19.2]].[[1859]]). * [[11 лістапада]]: [[Рыкарда Гуіральдэс]], [[Аргенціна|аргенцінскі]] пісьменнік (нар. [[13.2]].[[1866]]). {{Храналагічны пералік}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1927| ]] sedgomg2yna8d8h6mkz2sitjjt9kf96 Паставы 0 16251 5154379 5049502 2026-06-14T18:09:42Z JerzyKundrat 174 5154379 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Паставы (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Паставы |арыгінальная назва = Паставы |вобласць = Віцебская |раён = Пастаўскі |першае згадванне = 1409 }} '''Паста́вы'''<ref name="NNP" /> ({{lang-be-trans|Pastavy}}) — горад у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Мядзелка|Мядзелцы]], адміністрацыйны цэнтр [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]]. Знаходзіцца за 250 км на захад ад [[Віцебск]]а. [[Паставы (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі Віцебск — [[Вільня]] ([[Літва]]). Вузел аўтадарог на [[Браслаў]], [[Глыбокае]], [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]], [[Мядзел]], курортны пасёлак [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]. Насельніцтва — 19.882 чалавек (2017)<ref name="2017-Estimate" />. == Назва == Назва Паставаў балцкага паходжання, яна звязаная з адпаведным гідронімам, які мае прамыя адпаведнікі сярод назвамі азёраў ва Усходняй Літве, што непасрэдна мяжуе з Пастаўскім раёнам: ''Pastovis, Pastovys, Pastovėlis''. Яны звязаныя з літоўскім ''pastovis'' «глыбокае месца ў рацэ, дзе павольна цячэ вада», адсюль «стаячая вада, якая не цячэ»<ref>Адамковіч А. Літоўскія назвы ў тапаніміцы нашага рэгіёна. Паставы, 2018. С. 8-9.</ref><ref>Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 248.</ref>. Існуе і іншае вытлумачэнне. Географ В. Жучкевіч звязваў назву з гняздом слоў з асновай «стаў», у тым ліку са значэннем «сажалка». Разам з тым ён згадваў і балцкую аснову ''stav-'', не даючы ў выніку адназначнага адказу<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 305.</ref>. Дзеясловы ''стаяць, ставіць'' (ад іх ''ставок'' «сажалка») этымалагічна звязаныя са згаданым літоўскім ''pastovis'' (ад ''stovėti'' «стаяць»), таму вырашальную ролю мае геаграфічны кантэкст, які ў ваколіцах Паставаў балцкі. == Гісторыя == === Дагістарычны час === Першыя людзі на тэрыторыі цяперашніх Паставаў з’явіліся ў эпоху позняга неаліту і ранняга бронзавага веку (кан. III — пач. II тыс. да н.э.), пра што сведчаць матэрыялы археалагічных раскопак у заходняй частцы горада, на беразе Задзеўскага возера. === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню згадваецца ў 1409 годзе, калі вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] надаў Зяновію Братошычу, продку рода [[Зяновічы|Зяновічаў]], акт на заснаванне на месцы вёскі Пасаднік мястэчка з новай назвай Паставы<ref>Józef Ziemczonok''.Traktem Stefana Batorego. Postawy na pograniczu kultur 1409-1939-2009.'' Warszawa 2009. S. 28-29.</ref>. У 1414 годзе Зяновій Братошыч атрымаў ад вялікага князя Вітаўта пацверджанне ўладання бацькоўскімі маёнткамі, сярод якіх згадваюцца Паставы з вялікімі абшарам да ракі Дзісны і мяжы Полацкага павета<ref>''Насевіч В. Л.'' Зяновічы // ''Вялікае Княства Літоўскае: У 2 т''. — Мн.: БелЭн, 2005. — Т. 1: А-К. — С. 660.</ref>. У 1516 годзе ўласнік Пастаў Юрый Зяновіч са сваімі сынамі зафундаваў касцёл Божай Маці<ref name=":2" /> (перабудаваны ў 1760, пасля пажару 1840 года набажэнствы былі перанесены ў францішканскі касцёл). У апісанні Віленскага біскупства, здзейсненага прэлатам Янам Альбінам у 1522 годзе, згадваецца і касцёл у Паставах, але яшчэ як не кансэкраваны. Па просьбе святара Мікалая з Вайцешына сыны Юрыя Зяновіча ў 1522 пацвердзілі гэты фундуш<ref name=":2">''Acta primae Visitationis diocesis Vilnensis anno Domini 1522 peractae: Vilniaus Kapitulos archyvo Liber IIb atkūrimas'' (Historiae Lituaniae fontes minores, VIII). Sud., tekstus ir rankraščius parengė, moksl. įvadą ir paaiškinimus parašė S.C. ROWELL. Vilnius, 2015. — CII, 330 p. — P. 135—136.</ref>. У 1522 годзе маёнтак у Паставах падзелены на чатыры часткі паміж братамі Мікалаем, Міхалам, Юрыем і Янам Зяновічамі<ref>''Aftanazy R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Cz.1. T.4.- Wroclaw. — 1993. — S.310.</ref>. З гэтага часу пачынаецца раздробленасць вотчынных земляў. Розныя часткі мяняліся, прадаваліся, пераходзілі ў спадчыну і [[пасаг]]і. Полацкі кашталян Юрый Мікалаевіч Зяновіч (каля 1510—1583) паводле [[Попіс 1567 года|Попісу 1567 года]] выстаўляў «коней» і са сваёй часткі маёнтка ў Паставах:<blockquote>Кашталян земли Полоцкое. Месяца октебра 8 дня. Пан Юръи Зеновъевич, кашталян земли Полоцкое, державца Лепельский, Чичерский и Пропойский… аи с Поставей и с Полавя коней шесть.<ref>Литовская Метрика. Отдел первый. Часть третья: Книги публичных дел. Переписи воска Литовского/ Русская историческая библиотека, издаваемая императорскою Археографическою комиссиею. Т.33. — Петроград, 1915. — С.438 — 439.</ref></blockquote> === Рэч Паспалітая === У часы [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]] (1558—1583) кароль і вял.кн. [[Стэфан Баторый]] адпраўляў адсюль плыты з артылерыяй да [[Полацк]]а: у 1581 годзе з Вільні «венгерская пехота шла пешым шляхам да Пастаў, адсюль на лодках (navibus), разам з гарматамі і іншымі цяжкімі вайсковымі снарадамі, яна па рацэ прыбыла ў Дзісну»<ref name=":0">Сапунов А., кн. Друцкий-Любецкий В. Материалы по истории и географии Дисненского и Вилейского уездов Виленской губернии. Витебск, 1896. С. 154—159.</ref>. 1617 год — у Паставах на Востраве (Гарадзішча) Станіславам Бяганскім пабудаваны каталіцкі храм Беззаганнага зачацця Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў:<blockquote>Я, Станіслаў Бяганскі з Бяганава, сакратар і дваранін яго каралеўскай міласці… касцёл і кляштар мною збудаваныя, усё касцёльнае начынне, а таксама ўвесь пляц і землі, як тое Гарадзішча з даўніх часоў мела і цяпер мае… дзеля гонару і хвалы Пану Богу ўсемагутнаму, згаданаму ордэну святога Францыска і адразу ў моц, уладанне і вечнае карыстанне падаў і паступіў цяперашняму гвардыяну Гіяцынту Сецкаму і нашчадкам яго на вечныя часы<ref>Города и местечки Великого Княжества Литовского. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя Петруся Броўскі, 2009. С. 258.</ref>.</blockquote>Да часткі Паставаў, якая належалі Бяганскім, адносіліся вёскі Касцені, Сіўцы, Чаранкі, Палуйкі. Пазней у Паставах пабудаваны двор Бяганскіх. Полацкі кашталян [[Мікалай Багуслаў Зяновіч]] меў толькі дзве дачкі (Ганну Соф’ю і Соф’ю), абедзве бацькоўскі пасаг у Паставах саступілі свайму кузэну з малодшай лініі Яну Зяновічу. У 1620 годзе Ян Зяновіч набывае ўсе часткі Пастаў ад сваіх братоў за 5306 коп літоўскіх грошаў. Акрамя таго, выкупляе часткі Пастаў ад Гойскага і Хржчонавіча. Паводле інвентара 1628, цэнтрам Паставаў была гандлёвая плошча (стаялі касцёл з плябаніяй, [[карчма]], 6 двароў гандляроў і рамеснікаў). На вуліцах-дарогах, што вялі на [[Мядзел]], [[Глыбокае]] і [[Друя|Друю]], налічвалася 26 двароў. За ракой Мядзелкай размяшчалася прадмесце Зарэчча, якое мела 17 двароў. Былі таксама 2 пасады па 8 і 9 двароў. Агулам у Паставах было 66 двароў. За межамі мястэчка быў сядзібны комплекс. Падчас паходу маскоўскіх войскаў на Вільню ў 1655 годзе мястэчка было захоплена і спалена корпусам Васіля Пятровіча Шарамецева, пасля чаго тут засталося толькі 5 двароў. У 1686 годзе Паставы, Востраў, Сударвы атрымала ва ўладанне Апалонія Бяганская. Ужо ў 1692 годзе тут налічвалася 142 двары, 994 жыхары. У 1713 годзе кароль [[Аўгуст Моцны|Аўгуст ІІ]] па просьбе Яна Казіміра Бяганскага аб’явіў прывілей на заснаванне кірмашоў у Паставах. Адзіная спадчынніца маёмасці Зяновічаў і Бяганскіх Ганна Бяганская ў 1722 годзе выйшла замуж за [[Бенедыкт Тызенгаўз|Бенедыкта Тызенгаўза]] і прынесла яму гэту маёмасць у пасаг. Неўзабаве Тызенгаўзы даведаліся, што гэтыя землі былі закладзеныя і абцяжараны вялікімі даўгамі, што выклікала канфлікт паміж Тызенгаўзамі і Бяганскімі, але ўрэшце Паставы засталіся ва ўласнасці Тызенгаўзаў. У 1755 браты [[Антоні Тызенгаўз|Антоні]], Міхал і Казімір падзялілі спадчыну бацькі Бенедыкта Тызенгаўза, пасаг маці — Паставы — быў падзелены на тры часткі. Неўзабаве Антоні Тызенгаўз выкупіў у сваякоў іх пастаўскія маёнткі і стаў адзіным уласнікам Пастаў, менавіта тут ён распачаў пабудову сваёй асабістай рэзідэнцыі<ref>Гардзееў Юрый. ''Антоні Тызенгаўз і яго эпоха''. — Мінск: Рыфтур прынт, 2021.</ref>. Па ініцыятыве літоўскага падскарбія ў 2-й палове XVIII ст. у Паставах пабудаваны фабрыкі (папяровая, палатняная, паясоў), некалькі млыноў, гарбарня, пры ўдзеле італьянскага архітэктара [[Джузэпэ Сака]] створаны архітэктурны комплекс з жылых дамоў, гандлёвых радоў і палаца (на месцы сядзібы XVII ст.). «З беднага драўлянага мястэчка Паставы ў яго часы пераўтварыліся ў прыгожае каменнае»<ref name=":0"/>. З Мядзела быў перавезены гродскі суд. Увосень 1781 у Паставы з [[Гарадніца|Гарадніцы]] пераехала балетная школа. Дзякуючы намаганням падскарбія ў 1784 быў падрыхтаваны «Балет водаў, ці Купанне Дыяны». У лютым 1785 школа атрымала ўсе неабходныя падручнікі і дапаможнікі. Пасля смерці падскарбія ў 1785 яго спадкаемцы перадалі балетную трупу каралю [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславу Аўгусту Панятоўскаму]], у Варшаве яна стала асновай для каралеўскага балета. У 1785 г. Паставы адышлі пляменніцы Тызенгаўза Сафіі Хамінскай, пасля яе смерці маёнтак перайшоў да яе стрыечнага брата Ігнація Тызенгаўза, які запісаў яго свайму сыну [[Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз|Канстанціну Тызенгаўзу]]. З 1791 года Паставы — горад, цэнтр [[Завілейскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Завілейскага павета]]. === Расійская імперыя === З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], да 1796 — цэнтр [[Пастаўскі павет (Расійская імперыя)|Пастаўскага павета]]. У 1796 годзе статус паніжаны да мястэчка, Паставы сталі цэнтрам воласці [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскага павета]]. У 1796 годзе Паставам нададзены герб: «у павеце гэтага горада пры мястэчку Міздолі ў возеры здзяйсняецца багатая рыбная лоўля, якая забяспечвае губернскі горад Мінск і іншыя; у знак гэтага ў блакітным полі намалявана ўнізе пірамідальна расцягнутая срэбная рыбалоўная сетка, а зверху такім жа чынам, кутом пакладзены і звернутыя галовамі ўніз тры залатыя рыбы»<ref name=":0"/>. З 1806 г. тут жыў учоны — урач Юзаф Кавальскі, пра метады лячэння якога расказаў праз «Віленскую газету» Адам Міцкевіч. Сяброўствам з вучоным і яго жонкай Каралінай Кавальскай навеяны верш паэта «Вяртанне бацькі».<ref name=":1">Паставы. Гарады і вёскі Беларусі. Энцыклапедыя. Т. 10. Віцебская вобласць. Кніга IV. Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — С. 11-18.</ref> З 1814 г. у родавым маёнтку ў Паставах стала пасяліўся Канстанцін Тызенгаўз. У 1-й палове XIX ст. тут заснаваны арніталагічны музей і мастацкая галерэя (апісаная [[Аляксандр Пшаздзецкі|Аляксандрам Пшаздзецкім]] «Пастаўская карцінная галерэя», 1842). Экспанаты арніталагічнага музея адышлі да Віленскай археалагічнай камісіі, а сямейны архіў Тызенгаўзаў быў перададзены ў бібліятэку ардынацыі Пшаздзецкіх у Варшаве. Дзейнічалі папяровая фабрыка, 2 млыны, сукнавальня, налічвалася 111 двароў. У 1815 годзе згарэла драўляная праваслаўная царква, і Канстанцін Тызенгаўз перадаў вернікам двухпавярховы каменны будынак, які быў перароблены ў царкву. У 1827 годзе ліквідаваны кляштар базыльянаў. У 1832 годзе ліквідаваны кляштар францысканцаў. Пасля смерці Канстанціна Тызенгаўза ў 1853 годзе Паставы пераходзяць ва ўласнасць графа [[Райнольд Тызенгаўз|Райнольда Тызенгаўза]], які быў апошнім нашчадкам мясцовай лініі роду Тызенгаўзаў. У 1881 годзе маёнтак Паставы пераходзіць ва уласнасць яго сястры [[Марыя Пшаздзецкая|Марыі]], якая выйшла замуж за графа [[Аляксандр Пшаздзецкі|Аляксандра Пшаздзецкага]]. Надалей да Другой сусветнай вайны Паставы належаць роду Пшаздзецкіх. [[Канстанцін Пшаздзецкі|Канстанцінам]] і Густавам Пшаздзецкімі заснаваны вінакурны завод, яшчэ адзін заснаваў у 1885 г. [[Юзаф Пшаздзецкі]] (арандатар А. Пергамент). У Пастаўскім маёнтку ў 1881 г. налічвалася 746 рэвізскіх душ. У 1886 г. у Паставах 66 двароў, 726 жыхароў, валасное праўленне, касцёл, сінагога, праваслаўная царква, школа, паравы і вадзяны млыны, 17 крам, 4 піцейныя дамы, сукнавальня, праводзіліся 7 кірмашоў на год і штотыднёвы базар па нядзелях. У 1886 годзе згарэла каменная праваслаўная царква, у 1894 годзе быў асвечаны новаадбудаваны храм. У 1898—1904 гадах быў пабудаваны на месцы былога францішканскага кляштара мураваны [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Паставы)|касцёл Святога Антонія Падуанскага]]. На развіццё Пастаў вялікі ўплыў зрабіла пракладка чыгуначнай лініі Новасвенцяны — Беразвечча, у 1895 годзе пачаўся рух цягнікоў з Літвы да мястэчка, а ў наступныя два гады чыгунку працягнулі да Варапаева і Глыбокага. Паводле перапісу 1897 года ў Паставах налічвалася 2397 жыхароў, з іх 58 % — габрэі, якія трымалі ў сваіх руках гандаль. У 1900—1913 гадах у маёнтку Пшаздзецкіх у Паставах дзейнічала [[Пастаўская школа парфорснага палявання]]. У 1903—1905 гадах у доме аптэкара Казіміра Парнеўскага на вуліцы Задзеўскай хаваўся ад пераследу [[Юзаф Пілсудскі]]. === Першая Сусветная і савецка-польская войны === Падчас [[Першая Сусветная вайна|Першай Сусветнай вайны]] Паставы апынуліся на лініі фронта. У ходзе [[Свянцянскі прарыў|Свянцянскага прарыва]] 20 верасня 1915 года горад быў захоплены нямецкімі войскамі. У ходзе жорскіх кавалерыйскіх баёў каля Паставаў і [[Задзеўскае|возера Задзеўскае]] ў кастрычніку 1915 года наступленне нямецкіх войскаў было спыненае. Заходняя ўскраіна горада засталася пад нямецкім кантролем, там былі створаны ўмацаванні. 18-28 сакавіка 1916 года расійскія войскі зрабілі спробу прарваць фронт на ўчастку возера Нарач — Паставы, але ліквідаваць Свянцянскі выступ падчас крывапралітных баёў не атрымалася. Больш актыўных баявых дзеянняў не вялося, рускія войскі былі адведзены на ўсходні бераг [[Мядзелка|Мядзелкі]]<ref>Пракаповіч Ігар. Паставы: гістарычная хроніка горада. Мінск: Кнігазбор, 2017. С. 41-44.</ref>. У сакавіку 1917 года быў утвораны Савет салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў, паралельна дзейнічалі органы ўлады Часовага ўраду. У лістападзе 1917 года ўлада ў горадзе перайшла да Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта. Аднак 18 лютага 1918 года нямецкія войскі пачалі наступленне і захапілі Паставы, была адноўлена валасная ўправа, скасаваныя дэкрэты савецкай улады. Пасля зыходу нямецкага войска ў 1919 годзе пачынаецца барацьба за кантроль над горадам паміж польскімі і бальшавіцкімі войскамі. 19-21 чэрвеня 1919 года ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай вайны]] пад Паставамі адбылася бітва паміж польскімі легіянерамі 6-га пяхотнага палка і атрадамі Чырвонай Арміі, якая скончылася адступленнем чырвонаармейцаў. 8 ліпеня 1919 года ў горад увайшлі часткі Чырвонай Арміі. 1 чэрвэня 1920 года польская армія пачала чарговае наступленне, падчас якога з баямі авалодала горадам. === Міжваенная польская дзяржава === З 1921 Паставы знаходзіліся ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], горад і цэнтр [[Пастаўскі павет (1926—1940)|Пастаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У канцы 1920-х гадоў тут працавалі 2 лесапільныя заводы (належалі Пергаменту і Зінгеру) і цагельня (належала Райхелям), паравы млын, бровар, пякарня, фарбавальня, смалярня, дзейнічалі кааператывы «Выгода» і «Зерне», рыбалавецкае таварыства, 47 крам. 18-19 жніўся 1931 года ў Паставах адбыліся мясцовыя ўрачыстасці Архідыяцэзійнага Эўхарыстычнага Кангрэса з удзелам віленскага біскупа [[Рамуальд Ялбжыкоўскі|Рамуальда Ялбжыкоўскага]]<ref>http://postawyiokolice.blogspot.com/2021/01/kongres-eucharystyczny-w-postawach-w.html</ref>. У 1934 годзе ўзведзены помнік польскім вайскоўцам, якія загінулі падчас польска-савецкай вайны ў 1919 і 1920 гадах. У 1939 годзе помнік спрабавалі знішчыць танкамі, але толькі збілі жалезныя крыжы, а сам помнік захаваўся да цяперашняга часу. У 1935 годзе пасля смерці [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] для ўшанавання яго памяці Рынкавая плошча ў Паставах была перайменавана ў плошчу Юзафа Пілсудскага, дом аптэкара Парнеўскага быў выкуплены і ператвораны ў дом-музей, на будынку ўсталявана шыльда «Тут спыняўся будаўнік Польшчы Юзаф Пілсудскі ў 1903—1905 гадах» (у 1939 годзе шыльда знішчана, а музейная экспазіцыя ліквідавана). У 1935—1939 гадах у Паставах размяшчаўся 23-ці Гродзенскі ўланскі полк. У 1938 годзе ў Паставах сфарміраваны батальён Народнай Абароны (ON) «Postawy», які ўваходзіў у склад паўбрыгады «Dzisna», штаб якой знаходзіўся ў Паставах. Камандзірам паўбрыгады быў палкоўнік Эдвард Пярковіч, жыхар Пастаўскага павета. У Паставах дзейнічаў павятовы камітэт [[БСРГ]] пад старшынствам [[Антон Таяновіч|Антона Таяновіча]], у падполлі дзейнічала [[КПЗБ]], сакратаром Пастаўскага падпольнага райкама быў [[Ілля Асяненка]]. === Другая сусветная вайна === З 1939 года Паставы знаходзяцца ў складзе [[БССР]], горад мае 3,4 тыс. жыхароў. З 1940 года — раённы цэнтр [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. У 1940 годзе знішчаны гандлёвыя рады на рынкавай плошчы (якія паходзілі з канца XVIII стагоддзя) . У Вялікую Айчынную вайну 6 ліпеня 1941 года горад акупіраваны нацыстамі. У красавіку 1942 года нацысты стварылі [[Пастаўскае гета]], дзе на 1 ліпеня 1942 года трымалі 848 яўрэяў<ref>К’яры Бернгард. ''Штодзённасць за лініяй фронта''. Мінск, 2008. С. 262.</ref>. Да лістапада 1942 года пастаўскае гета было знішчана. У 1942 годзе нацысты расстралялі ксяндза [[Браніслаў Маціеўскі|Браніслава Маціеўскага]], які быў мясцовым пробашчам з 1935 года<ref>http://postawyiokolice.blogspot.com/2011_05_01_archive.html</ref>. У пачатку 1943 года ў Паставах размяшчаўся 102-ы латышскі паліцэйскі батальён, паліцэйская кавалерыйская і ездавая школа. Летам 1943 года былі створаны суполкі [[Саюз беларускай моладзі|Саюза беларускай моладзі]], у Пастаўскім павеце кіраўніком быў [[Яўген Занкавіч]], у Пастаўскай семінарыі — [[Віктар Іванавіч Сікора|Віктар Сікора]]. У красавіку 1944 года пасля візіта ў Паставы [[Францішак Кушаль|Францішка Кушаля]] быў створаны 35-ы батальён [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]], якім камандаваў [[Леў Глінскі]]. Са снежня 1942 года ў горадзе дзейнічаў падпольны Пастаўскі раённы камсамольскі цэнтр у складзе Мікалая Кукеля, Ганны Маслоўскай і Мікалая Асяненкі. Горад вызвалены 5 ліпеня 1944 года часцямі 145-й Віцебскай стралковай дывізіі 1-га Прыбалтыйскага фронту ў ходзе Шаўляйскай аперацыі. Пры абароне і вызваленні загінулі савецкія воіны, якія пахаваны ў 2 брацкіх магілах на пл. імя Леніна (2 чал.) і на вул. Чырвонаармейскай (327 чал.). Памяць загінуўшых ушанавана помнікамі. На месцы пахавання мірных грамадзян, расстраляных нацыстамі ў 1941 г., у 2006 г. ля стадыёна ўсталяваны памятны знак з надпісам. === Пасляваенны час === З 20.9.1944 — у складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. У 1945—1947 гадах у Паставах дзейнічала суполка арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў]]. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Пастаўскі сельсавет|Пастаўскага сельсавета]]. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1970 годзе ў Паставах 15,1 тыс. жыхароў, у 2001 — 21,1 тыс. жыхароў. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;">{{Graph:Chart|width=300|height=128|type=rect|x=1897,1939,1970,1995,2001,2009,2010,2014,2016,2017|y=2397,3400,15100,23900,21100,19800,19800,20100,20039,19882}}</div> * 1897 год — 2397 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1939 год — 3,4 тыс. чал. * 1970 год — 15,1 тыс. чал. * 1995 год — 23,9 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 2001 год — 21,1 тыс. чал.; * 2009 год — 19,8 тыс. чал.; * 2010 год — 19,8 тыс. чал.; * 2014 год — 20,1 тыс. чал.; * 2016 год — 20&nbsp;039 чал.<ref name="2016-Estimate" />; * 2017 год — 19&nbsp;882 чал.<ref name="2017-Estimate" /> * 2026 год — 18&nbsp;143 чал. == Эканоміка == Дзейнічаюць прадпрыемствы харчовай (кансервавы завод, малаказавод, хлебазавод), лёгкай (прадпрыемства «Беліт», ільнозавод), дрэваапрацоўчай прамысловасці («Паставы-мэбля»), тыпаграфія, лясгас. Гасцініца. Дом паляўнічага. У горадзе функцыянуюць наступныя прадпрыемствы: * '''Радыёэлектронная прамысловасць''' ** ПВУП «Завод Беліт» * '''Лясная і дрэваапрацоўчая прамысловасць''' ** ДЛГУ «Пастаўскі лясгас» ** ААТ «Поставымебель» ** ТАА «Вытворча-мэблевы цэнтр» ** ПВУП «Пастаўскі мэблевы цэнтр» * '''Лёгкая і харчовая прамысловасць''' ** ПУП «Камбінат кааператыўнай прамысловасці Пастаўскага райпо» (хлебакамбінат) ** ААТ «Пастаўскі льнозавод» ** ААТ «Пастаўскі малочны завод»<ref name="moloko" /> * '''Меліярацыйныя і дарожна-будаўнічыя арганізацыі''' ** ДКУАСП «Рассвет Пастаўскі» ** Пастаўскі ДРБУ-132, ** ДЭУ-33 ** УП «Пастаўскае ПМС» * '''Адукацыя''' ** [[Пастаўскі дзяржаўны каледж]] * '''Турызм''' ** Тры гасцініцы * '''СМІ''' ** Газета «[[Пастаўскі край]]» ** Тэлебачанне «Паставы ТБ» * '''Спорт''' ** [[ФК ПМЦ]] ** Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр == Культура == * [[Пастаўскі краязнаўчы музей]]. [[Пастаўскі народны тэатр]]. * У горадзе праводзіцца фестываль народнай музыкі «[[Звіняць цымбалы і гармонік]]». * Традыцыйнае інструментальнае выкананне на дыятанічных цымбалах — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|23АК000176}}. == Славутасці == * [[Помнік ахвярам грамадзянскай вайны (Паставы)|Помнік ахвярам грамадзянскай вайны]] * [[Помнік Канстанціну Тызенгаўзу]] * [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Паставы)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]] * [[Вадзяны млын (Паставы)|Пастаўскі вадзяны млын]] * [[Гандлёвыя рады (Паставы)|Пастаўскія гандлёвыя рады]] * [[Плошча Леніна (Паставы)|Пастаўскі архітэктурны ансамбль забудовы]] * [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Паставы)|Касцёл Святога Антонія Падуанскага]] * [[Касцёл Ісуса Міласэрнага (Паставы)|Касцёл Ісуса Міласэрнага]] * [[Пастаўскі палацава-паркавы комплекс]] * [[Свята-Мікалаеўская царква (Паставы)|Свята-Мікалаеўская царква]] * [[Святы Дуб, Паставы|Святы Дуб]] на беразе [[Мядзелка|Мядзелкі]], які застаўся, хутчэй за усё, ад язычніцкага [[капішча]]. Да нядаўняга часу да дрэва насілі [[манета|манеты]].<ref name="Dučyc" /> * [[Паставы (археалагічныя помнікі)|Паселішча перыяду позняга неаліту і ранняга бронзавага веку]] == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Паставаў}} * [[Міхаіл Анатолевіч Бабічаў]], беларускі футбаліст * [[Сяргей Іосіфавіч Навумчык]], беларускі журналіст і палітык * [[Валянцін Енісеевіч Собаль]], беларускі археолаг * [[Мадэст Яцкевіч]], беларускі рэлігійны дзеяч * [[Лідзія Паўлаўна Абрамава]], артыстка * [[Альфонс Браніслававіч Лаўрыновіч]] (1932—2007) — Заслужаны ўрач БССР. * [[Марыя Пшаздзецкая|Марыя з Тызенгаўзаў Пшаздзецкая]] (1823—1890) — мастачка, мецэнатка. * [[Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз|Канстанцін Тызенгаўз]] - арнітолаг. * [[Райнальд Тызенгаўз]] - землеўласнік, мецэнат. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Паставаў]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="moloko">[http://moloko.by ААТ «Пастаўскі малочны завод»]</ref> <ref name="Dučyc">[http://sms.zrc-sazu.si/pdf/03/SMS_03_Ducyc.pdf Людміла Дучыц. Культавыя дрэвы ў Беларусі]</ref> }} == Літаратура == * ''[[Ігар Міхайлавіч Пракаповіч|Пракаповіч, I. М.]]'' [[Друцкія-Любецкія]]. Пастаўская галіна славутага роду / I. М. Пракаповіч. — Мінск : Ковчег, 2021. — 103 с. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Паставы|566}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Pastavy|Паставы}} {{OSM relation|1180589|Паставы}} * [http://www.westki.info/pastavy Паставы — westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090502192548/http://westki.info/pastavy |date=2 мая 2009 }} * [http://www.radzima.org/be/gorad/pastavy.html Паставы] на [[Radzima.org]] * [http://mypostavy.by Паставы — mypostavy.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140924221159/http://mypostavy.by/ |date=24 верасня 2014 }} * [https://www.gismeteo.by/weather-postavy-11812/ Надвор’е ў горадзе Паставы] {{Пастаўскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паставы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] dataqhw3e581nbuyd0waimaod3zzyx7 5154380 5154379 2026-06-14T18:10:04Z JerzyKundrat 174 5154380 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Паставы (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Паставы |арыгінальная назва = Паставы |вобласць = Віцебская |раён = Пастаўскі |першае згадванне = 1409 }} '''Паста́вы'''<ref name="NNP" /> ({{lang-be-trans|Pastavy}}) — горад у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Мядзелка|Мядзелцы]], адміністрацыйны цэнтр [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]]. Знаходзіцца за 250 км на захад ад [[Віцебск]]а. [[Паставы (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі Віцебск — [[Вільня]] ([[Літва]]). Вузел аўтадарог на [[Браслаў]], [[Глыбокае]], [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыну]], [[Мядзел]], курортны пасёлак [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]. == Назва == Назва Паставаў балцкага паходжання, яна звязаная з адпаведным гідронімам, які мае прамыя адпаведнікі сярод назвамі азёраў ва Усходняй Літве, што непасрэдна мяжуе з Пастаўскім раёнам: ''Pastovis, Pastovys, Pastovėlis''. Яны звязаныя з літоўскім ''pastovis'' «глыбокае месца ў рацэ, дзе павольна цячэ вада», адсюль «стаячая вада, якая не цячэ»<ref>Адамковіч А. Літоўскія назвы ў тапаніміцы нашага рэгіёна. Паставы, 2018. С. 8-9.</ref><ref>Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 248.</ref>. Існуе і іншае вытлумачэнне. Географ В. Жучкевіч звязваў назву з гняздом слоў з асновай «стаў», у тым ліку са значэннем «сажалка». Разам з тым ён згадваў і балцкую аснову ''stav-'', не даючы ў выніку адназначнага адказу<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 305.</ref>. Дзеясловы ''стаяць, ставіць'' (ад іх ''ставок'' «сажалка») этымалагічна звязаныя са згаданым літоўскім ''pastovis'' (ад ''stovėti'' «стаяць»), таму вырашальную ролю мае геаграфічны кантэкст, які ў ваколіцах Паставаў балцкі. == Гісторыя == === Дагістарычны час === Першыя людзі на тэрыторыі цяперашніх Паставаў з’явіліся ў эпоху позняга неаліту і ранняга бронзавага веку (кан. III — пач. II тыс. да н.э.), пра што сведчаць матэрыялы археалагічных раскопак у заходняй частцы горада, на беразе Задзеўскага возера. === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню згадваецца ў 1409 годзе, калі вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] надаў Зяновію Братошычу, продку рода [[Зяновічы|Зяновічаў]], акт на заснаванне на месцы вёскі Пасаднік мястэчка з новай назвай Паставы<ref>Józef Ziemczonok''.Traktem Stefana Batorego. Postawy na pograniczu kultur 1409-1939-2009.'' Warszawa 2009. S. 28-29.</ref>. У 1414 годзе Зяновій Братошыч атрымаў ад вялікага князя Вітаўта пацверджанне ўладання бацькоўскімі маёнткамі, сярод якіх згадваюцца Паставы з вялікімі абшарам да ракі Дзісны і мяжы Полацкага павета<ref>''Насевіч В. Л.'' Зяновічы // ''Вялікае Княства Літоўскае: У 2 т''. — Мн.: БелЭн, 2005. — Т. 1: А-К. — С. 660.</ref>. У 1516 годзе ўласнік Пастаў Юрый Зяновіч са сваімі сынамі зафундаваў касцёл Божай Маці<ref name=":2" /> (перабудаваны ў 1760, пасля пажару 1840 года набажэнствы былі перанесены ў францішканскі касцёл). У апісанні Віленскага біскупства, здзейсненага прэлатам Янам Альбінам у 1522 годзе, згадваецца і касцёл у Паставах, але яшчэ як не кансэкраваны. Па просьбе святара Мікалая з Вайцешына сыны Юрыя Зяновіча ў 1522 пацвердзілі гэты фундуш<ref name=":2">''Acta primae Visitationis diocesis Vilnensis anno Domini 1522 peractae: Vilniaus Kapitulos archyvo Liber IIb atkūrimas'' (Historiae Lituaniae fontes minores, VIII). Sud., tekstus ir rankraščius parengė, moksl. įvadą ir paaiškinimus parašė S.C. ROWELL. Vilnius, 2015. — CII, 330 p. — P. 135—136.</ref>. У 1522 годзе маёнтак у Паставах падзелены на чатыры часткі паміж братамі Мікалаем, Міхалам, Юрыем і Янам Зяновічамі<ref>''Aftanazy R.'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Cz.1. T.4.- Wroclaw. — 1993. — S.310.</ref>. З гэтага часу пачынаецца раздробленасць вотчынных земляў. Розныя часткі мяняліся, прадаваліся, пераходзілі ў спадчыну і [[пасаг]]і. Полацкі кашталян Юрый Мікалаевіч Зяновіч (каля 1510—1583) паводле [[Попіс 1567 года|Попісу 1567 года]] выстаўляў «коней» і са сваёй часткі маёнтка ў Паставах:<blockquote>Кашталян земли Полоцкое. Месяца октебра 8 дня. Пан Юръи Зеновъевич, кашталян земли Полоцкое, державца Лепельский, Чичерский и Пропойский… аи с Поставей и с Полавя коней шесть.<ref>Литовская Метрика. Отдел первый. Часть третья: Книги публичных дел. Переписи воска Литовского/ Русская историческая библиотека, издаваемая императорскою Археографическою комиссиею. Т.33. — Петроград, 1915. — С.438 — 439.</ref></blockquote> === Рэч Паспалітая === У часы [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]] (1558—1583) кароль і вял.кн. [[Стэфан Баторый]] адпраўляў адсюль плыты з артылерыяй да [[Полацк]]а: у 1581 годзе з Вільні «венгерская пехота шла пешым шляхам да Пастаў, адсюль на лодках (navibus), разам з гарматамі і іншымі цяжкімі вайсковымі снарадамі, яна па рацэ прыбыла ў Дзісну»<ref name=":0">Сапунов А., кн. Друцкий-Любецкий В. Материалы по истории и географии Дисненского и Вилейского уездов Виленской губернии. Витебск, 1896. С. 154—159.</ref>. 1617 год — у Паставах на Востраве (Гарадзішча) Станіславам Бяганскім пабудаваны каталіцкі храм Беззаганнага зачацця Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў:<blockquote>Я, Станіслаў Бяганскі з Бяганава, сакратар і дваранін яго каралеўскай міласці… касцёл і кляштар мною збудаваныя, усё касцёльнае начынне, а таксама ўвесь пляц і землі, як тое Гарадзішча з даўніх часоў мела і цяпер мае… дзеля гонару і хвалы Пану Богу ўсемагутнаму, згаданаму ордэну святога Францыска і адразу ў моц, уладанне і вечнае карыстанне падаў і паступіў цяперашняму гвардыяну Гіяцынту Сецкаму і нашчадкам яго на вечныя часы<ref>Города и местечки Великого Княжества Литовского. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя Петруся Броўскі, 2009. С. 258.</ref>.</blockquote>Да часткі Паставаў, якая належалі Бяганскім, адносіліся вёскі Касцені, Сіўцы, Чаранкі, Палуйкі. Пазней у Паставах пабудаваны двор Бяганскіх. Полацкі кашталян [[Мікалай Багуслаў Зяновіч]] меў толькі дзве дачкі (Ганну Соф’ю і Соф’ю), абедзве бацькоўскі пасаг у Паставах саступілі свайму кузэну з малодшай лініі Яну Зяновічу. У 1620 годзе Ян Зяновіч набывае ўсе часткі Пастаў ад сваіх братоў за 5306 коп літоўскіх грошаў. Акрамя таго, выкупляе часткі Пастаў ад Гойскага і Хржчонавіча. Паводле інвентара 1628, цэнтрам Паставаў была гандлёвая плошча (стаялі касцёл з плябаніяй, [[карчма]], 6 двароў гандляроў і рамеснікаў). На вуліцах-дарогах, што вялі на [[Мядзел]], [[Глыбокае]] і [[Друя|Друю]], налічвалася 26 двароў. За ракой Мядзелкай размяшчалася прадмесце Зарэчча, якое мела 17 двароў. Былі таксама 2 пасады па 8 і 9 двароў. Агулам у Паставах было 66 двароў. За межамі мястэчка быў сядзібны комплекс. Падчас паходу маскоўскіх войскаў на Вільню ў 1655 годзе мястэчка было захоплена і спалена корпусам Васіля Пятровіча Шарамецева, пасля чаго тут засталося толькі 5 двароў. У 1686 годзе Паставы, Востраў, Сударвы атрымала ва ўладанне Апалонія Бяганская. Ужо ў 1692 годзе тут налічвалася 142 двары, 994 жыхары. У 1713 годзе кароль [[Аўгуст Моцны|Аўгуст ІІ]] па просьбе Яна Казіміра Бяганскага аб’явіў прывілей на заснаванне кірмашоў у Паставах. Адзіная спадчынніца маёмасці Зяновічаў і Бяганскіх Ганна Бяганская ў 1722 годзе выйшла замуж за [[Бенедыкт Тызенгаўз|Бенедыкта Тызенгаўза]] і прынесла яму гэту маёмасць у пасаг. Неўзабаве Тызенгаўзы даведаліся, што гэтыя землі былі закладзеныя і абцяжараны вялікімі даўгамі, што выклікала канфлікт паміж Тызенгаўзамі і Бяганскімі, але ўрэшце Паставы засталіся ва ўласнасці Тызенгаўзаў. У 1755 браты [[Антоні Тызенгаўз|Антоні]], Міхал і Казімір падзялілі спадчыну бацькі Бенедыкта Тызенгаўза, пасаг маці — Паставы — быў падзелены на тры часткі. Неўзабаве Антоні Тызенгаўз выкупіў у сваякоў іх пастаўскія маёнткі і стаў адзіным уласнікам Пастаў, менавіта тут ён распачаў пабудову сваёй асабістай рэзідэнцыі<ref>Гардзееў Юрый. ''Антоні Тызенгаўз і яго эпоха''. — Мінск: Рыфтур прынт, 2021.</ref>. Па ініцыятыве літоўскага падскарбія ў 2-й палове XVIII ст. у Паставах пабудаваны фабрыкі (папяровая, палатняная, паясоў), некалькі млыноў, гарбарня, пры ўдзеле італьянскага архітэктара [[Джузэпэ Сака]] створаны архітэктурны комплекс з жылых дамоў, гандлёвых радоў і палаца (на месцы сядзібы XVII ст.). «З беднага драўлянага мястэчка Паставы ў яго часы пераўтварыліся ў прыгожае каменнае»<ref name=":0"/>. З Мядзела быў перавезены гродскі суд. Увосень 1781 у Паставы з [[Гарадніца|Гарадніцы]] пераехала балетная школа. Дзякуючы намаганням падскарбія ў 1784 быў падрыхтаваны «Балет водаў, ці Купанне Дыяны». У лютым 1785 школа атрымала ўсе неабходныя падручнікі і дапаможнікі. Пасля смерці падскарбія ў 1785 яго спадкаемцы перадалі балетную трупу каралю [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславу Аўгусту Панятоўскаму]], у Варшаве яна стала асновай для каралеўскага балета. У 1785 г. Паставы адышлі пляменніцы Тызенгаўза Сафіі Хамінскай, пасля яе смерці маёнтак перайшоў да яе стрыечнага брата Ігнація Тызенгаўза, які запісаў яго свайму сыну [[Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз|Канстанціну Тызенгаўзу]]. З 1791 года Паставы — горад, цэнтр [[Завілейскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Завілейскага павета]]. === Расійская імперыя === З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], да 1796 — цэнтр [[Пастаўскі павет (Расійская імперыя)|Пастаўскага павета]]. У 1796 годзе статус паніжаны да мястэчка, Паставы сталі цэнтрам воласці [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскага павета]]. У 1796 годзе Паставам нададзены герб: «у павеце гэтага горада пры мястэчку Міздолі ў возеры здзяйсняецца багатая рыбная лоўля, якая забяспечвае губернскі горад Мінск і іншыя; у знак гэтага ў блакітным полі намалявана ўнізе пірамідальна расцягнутая срэбная рыбалоўная сетка, а зверху такім жа чынам, кутом пакладзены і звернутыя галовамі ўніз тры залатыя рыбы»<ref name=":0"/>. З 1806 г. тут жыў учоны — урач Юзаф Кавальскі, пра метады лячэння якога расказаў праз «Віленскую газету» Адам Міцкевіч. Сяброўствам з вучоным і яго жонкай Каралінай Кавальскай навеяны верш паэта «Вяртанне бацькі».<ref name=":1">Паставы. Гарады і вёскі Беларусі. Энцыклапедыя. Т. 10. Віцебская вобласць. Кніга IV. Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2020. — С. 11-18.</ref> З 1814 г. у родавым маёнтку ў Паставах стала пасяліўся Канстанцін Тызенгаўз. У 1-й палове XIX ст. тут заснаваны арніталагічны музей і мастацкая галерэя (апісаная [[Аляксандр Пшаздзецкі|Аляксандрам Пшаздзецкім]] «Пастаўская карцінная галерэя», 1842). Экспанаты арніталагічнага музея адышлі да Віленскай археалагічнай камісіі, а сямейны архіў Тызенгаўзаў быў перададзены ў бібліятэку ардынацыі Пшаздзецкіх у Варшаве. Дзейнічалі папяровая фабрыка, 2 млыны, сукнавальня, налічвалася 111 двароў. У 1815 годзе згарэла драўляная праваслаўная царква, і Канстанцін Тызенгаўз перадаў вернікам двухпавярховы каменны будынак, які быў перароблены ў царкву. У 1827 годзе ліквідаваны кляштар базыльянаў. У 1832 годзе ліквідаваны кляштар францысканцаў. Пасля смерці Канстанціна Тызенгаўза ў 1853 годзе Паставы пераходзяць ва ўласнасць графа [[Райнольд Тызенгаўз|Райнольда Тызенгаўза]], які быў апошнім нашчадкам мясцовай лініі роду Тызенгаўзаў. У 1881 годзе маёнтак Паставы пераходзіць ва уласнасць яго сястры [[Марыя Пшаздзецкая|Марыі]], якая выйшла замуж за графа [[Аляксандр Пшаздзецкі|Аляксандра Пшаздзецкага]]. Надалей да Другой сусветнай вайны Паставы належаць роду Пшаздзецкіх. [[Канстанцін Пшаздзецкі|Канстанцінам]] і Густавам Пшаздзецкімі заснаваны вінакурны завод, яшчэ адзін заснаваў у 1885 г. [[Юзаф Пшаздзецкі]] (арандатар А. Пергамент). У Пастаўскім маёнтку ў 1881 г. налічвалася 746 рэвізскіх душ. У 1886 г. у Паставах 66 двароў, 726 жыхароў, валасное праўленне, касцёл, сінагога, праваслаўная царква, школа, паравы і вадзяны млыны, 17 крам, 4 піцейныя дамы, сукнавальня, праводзіліся 7 кірмашоў на год і штотыднёвы базар па нядзелях. У 1886 годзе згарэла каменная праваслаўная царква, у 1894 годзе быў асвечаны новаадбудаваны храм. У 1898—1904 гадах быў пабудаваны на месцы былога францішканскага кляштара мураваны [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Паставы)|касцёл Святога Антонія Падуанскага]]. На развіццё Пастаў вялікі ўплыў зрабіла пракладка чыгуначнай лініі Новасвенцяны — Беразвечча, у 1895 годзе пачаўся рух цягнікоў з Літвы да мястэчка, а ў наступныя два гады чыгунку працягнулі да Варапаева і Глыбокага. Паводле перапісу 1897 года ў Паставах налічвалася 2397 жыхароў, з іх 58 % — габрэі, якія трымалі ў сваіх руках гандаль. У 1900—1913 гадах у маёнтку Пшаздзецкіх у Паставах дзейнічала [[Пастаўская школа парфорснага палявання]]. У 1903—1905 гадах у доме аптэкара Казіміра Парнеўскага на вуліцы Задзеўскай хаваўся ад пераследу [[Юзаф Пілсудскі]]. === Першая Сусветная і савецка-польская войны === Падчас [[Першая Сусветная вайна|Першай Сусветнай вайны]] Паставы апынуліся на лініі фронта. У ходзе [[Свянцянскі прарыў|Свянцянскага прарыва]] 20 верасня 1915 года горад быў захоплены нямецкімі войскамі. У ходзе жорскіх кавалерыйскіх баёў каля Паставаў і [[Задзеўскае|возера Задзеўскае]] ў кастрычніку 1915 года наступленне нямецкіх войскаў было спыненае. Заходняя ўскраіна горада засталася пад нямецкім кантролем, там былі створаны ўмацаванні. 18-28 сакавіка 1916 года расійскія войскі зрабілі спробу прарваць фронт на ўчастку возера Нарач — Паставы, але ліквідаваць Свянцянскі выступ падчас крывапралітных баёў не атрымалася. Больш актыўных баявых дзеянняў не вялося, рускія войскі былі адведзены на ўсходні бераг [[Мядзелка|Мядзелкі]]<ref>Пракаповіч Ігар. Паставы: гістарычная хроніка горада. Мінск: Кнігазбор, 2017. С. 41-44.</ref>. У сакавіку 1917 года быў утвораны Савет салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў, паралельна дзейнічалі органы ўлады Часовага ўраду. У лістападзе 1917 года ўлада ў горадзе перайшла да Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта. Аднак 18 лютага 1918 года нямецкія войскі пачалі наступленне і захапілі Паставы, была адноўлена валасная ўправа, скасаваныя дэкрэты савецкай улады. Пасля зыходу нямецкага войска ў 1919 годзе пачынаецца барацьба за кантроль над горадам паміж польскімі і бальшавіцкімі войскамі. 19-21 чэрвеня 1919 года ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай вайны]] пад Паставамі адбылася бітва паміж польскімі легіянерамі 6-га пяхотнага палка і атрадамі Чырвонай Арміі, якая скончылася адступленнем чырвонаармейцаў. 8 ліпеня 1919 года ў горад увайшлі часткі Чырвонай Арміі. 1 чэрвэня 1920 года польская армія пачала чарговае наступленне, падчас якога з баямі авалодала горадам. === Міжваенная польская дзяржава === З 1921 Паставы знаходзіліся ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], горад і цэнтр [[Пастаўскі павет (1926—1940)|Пастаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У канцы 1920-х гадоў тут працавалі 2 лесапільныя заводы (належалі Пергаменту і Зінгеру) і цагельня (належала Райхелям), паравы млын, бровар, пякарня, фарбавальня, смалярня, дзейнічалі кааператывы «Выгода» і «Зерне», рыбалавецкае таварыства, 47 крам. 18-19 жніўся 1931 года ў Паставах адбыліся мясцовыя ўрачыстасці Архідыяцэзійнага Эўхарыстычнага Кангрэса з удзелам віленскага біскупа [[Рамуальд Ялбжыкоўскі|Рамуальда Ялбжыкоўскага]]<ref>http://postawyiokolice.blogspot.com/2021/01/kongres-eucharystyczny-w-postawach-w.html</ref>. У 1934 годзе ўзведзены помнік польскім вайскоўцам, якія загінулі падчас польска-савецкай вайны ў 1919 і 1920 гадах. У 1939 годзе помнік спрабавалі знішчыць танкамі, але толькі збілі жалезныя крыжы, а сам помнік захаваўся да цяперашняга часу. У 1935 годзе пасля смерці [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] для ўшанавання яго памяці Рынкавая плошча ў Паставах была перайменавана ў плошчу Юзафа Пілсудскага, дом аптэкара Парнеўскага быў выкуплены і ператвораны ў дом-музей, на будынку ўсталявана шыльда «Тут спыняўся будаўнік Польшчы Юзаф Пілсудскі ў 1903—1905 гадах» (у 1939 годзе шыльда знішчана, а музейная экспазіцыя ліквідавана). У 1935—1939 гадах у Паставах размяшчаўся 23-ці Гродзенскі ўланскі полк. У 1938 годзе ў Паставах сфарміраваны батальён Народнай Абароны (ON) «Postawy», які ўваходзіў у склад паўбрыгады «Dzisna», штаб якой знаходзіўся ў Паставах. Камандзірам паўбрыгады быў палкоўнік Эдвард Пярковіч, жыхар Пастаўскага павета. У Паставах дзейнічаў павятовы камітэт [[БСРГ]] пад старшынствам [[Антон Таяновіч|Антона Таяновіча]], у падполлі дзейнічала [[КПЗБ]], сакратаром Пастаўскага падпольнага райкама быў [[Ілля Асяненка]]. === Другая сусветная вайна === З 1939 года Паставы знаходзяцца ў складзе [[БССР]], горад мае 3,4 тыс. жыхароў. З 1940 года — раённы цэнтр [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. У 1940 годзе знішчаны гандлёвыя рады на рынкавай плошчы (якія паходзілі з канца XVIII стагоддзя) . У Вялікую Айчынную вайну 6 ліпеня 1941 года горад акупіраваны нацыстамі. У красавіку 1942 года нацысты стварылі [[Пастаўскае гета]], дзе на 1 ліпеня 1942 года трымалі 848 яўрэяў<ref>К’яры Бернгард. ''Штодзённасць за лініяй фронта''. Мінск, 2008. С. 262.</ref>. Да лістапада 1942 года пастаўскае гета было знішчана. У 1942 годзе нацысты расстралялі ксяндза [[Браніслаў Маціеўскі|Браніслава Маціеўскага]], які быў мясцовым пробашчам з 1935 года<ref>http://postawyiokolice.blogspot.com/2011_05_01_archive.html</ref>. У пачатку 1943 года ў Паставах размяшчаўся 102-ы латышскі паліцэйскі батальён, паліцэйская кавалерыйская і ездавая школа. Летам 1943 года былі створаны суполкі [[Саюз беларускай моладзі|Саюза беларускай моладзі]], у Пастаўскім павеце кіраўніком быў [[Яўген Занкавіч]], у Пастаўскай семінарыі — [[Віктар Іванавіч Сікора|Віктар Сікора]]. У красавіку 1944 года пасля візіта ў Паставы [[Францішак Кушаль|Францішка Кушаля]] быў створаны 35-ы батальён [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]], якім камандаваў [[Леў Глінскі]]. Са снежня 1942 года ў горадзе дзейнічаў падпольны Пастаўскі раённы камсамольскі цэнтр у складзе Мікалая Кукеля, Ганны Маслоўскай і Мікалая Асяненкі. Горад вызвалены 5 ліпеня 1944 года часцямі 145-й Віцебскай стралковай дывізіі 1-га Прыбалтыйскага фронту ў ходзе Шаўляйскай аперацыі. Пры абароне і вызваленні загінулі савецкія воіны, якія пахаваны ў 2 брацкіх магілах на пл. імя Леніна (2 чал.) і на вул. Чырвонаармейскай (327 чал.). Памяць загінуўшых ушанавана помнікамі. На месцы пахавання мірных грамадзян, расстраляных нацыстамі ў 1941 г., у 2006 г. ля стадыёна ўсталяваны памятны знак з надпісам. === Пасляваенны час === З 20.9.1944 — у складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. У 1945—1947 гадах у Паставах дзейнічала суполка арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў]]. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Пастаўскі сельсавет|Пастаўскага сельсавета]]. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1970 годзе ў Паставах 15,1 тыс. жыхароў, у 2001 — 21,1 тыс. жыхароў. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;">{{Graph:Chart|width=300|height=128|type=rect|x=1897,1939,1970,1995,2001,2009,2010,2014,2016,2017|y=2397,3400,15100,23900,21100,19800,19800,20100,20039,19882}}</div> * 1897 год — 2397 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1939 год — 3,4 тыс. чал. * 1970 год — 15,1 тыс. чал. * 1995 год — 23,9 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 2001 год — 21,1 тыс. чал.; * 2009 год — 19,8 тыс. чал.; * 2010 год — 19,8 тыс. чал.; * 2014 год — 20,1 тыс. чал.; * 2016 год — 20&nbsp;039 чал.<ref name="2016-Estimate" />; * 2017 год — 19&nbsp;882 чал.<ref name="2017-Estimate" /> * 2026 год — 18&nbsp;143 чал. == Эканоміка == Дзейнічаюць прадпрыемствы харчовай (кансервавы завод, малаказавод, хлебазавод), лёгкай (прадпрыемства «Беліт», ільнозавод), дрэваапрацоўчай прамысловасці («Паставы-мэбля»), тыпаграфія, лясгас. Гасцініца. Дом паляўнічага. У горадзе функцыянуюць наступныя прадпрыемствы: * '''Радыёэлектронная прамысловасць''' ** ПВУП «Завод Беліт» * '''Лясная і дрэваапрацоўчая прамысловасць''' ** ДЛГУ «Пастаўскі лясгас» ** ААТ «Поставымебель» ** ТАА «Вытворча-мэблевы цэнтр» ** ПВУП «Пастаўскі мэблевы цэнтр» * '''Лёгкая і харчовая прамысловасць''' ** ПУП «Камбінат кааператыўнай прамысловасці Пастаўскага райпо» (хлебакамбінат) ** ААТ «Пастаўскі льнозавод» ** ААТ «Пастаўскі малочны завод»<ref name="moloko" /> * '''Меліярацыйныя і дарожна-будаўнічыя арганізацыі''' ** ДКУАСП «Рассвет Пастаўскі» ** Пастаўскі ДРБУ-132, ** ДЭУ-33 ** УП «Пастаўскае ПМС» * '''Адукацыя''' ** [[Пастаўскі дзяржаўны каледж]] * '''Турызм''' ** Тры гасцініцы * '''СМІ''' ** Газета «[[Пастаўскі край]]» ** Тэлебачанне «Паставы ТБ» * '''Спорт''' ** [[ФК ПМЦ]] ** Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр == Культура == * [[Пастаўскі краязнаўчы музей]]. [[Пастаўскі народны тэатр]]. * У горадзе праводзіцца фестываль народнай музыкі «[[Звіняць цымбалы і гармонік]]». * Традыцыйнае інструментальнае выкананне на дыятанічных цымбалах — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|23АК000176}}. == Славутасці == * [[Помнік ахвярам грамадзянскай вайны (Паставы)|Помнік ахвярам грамадзянскай вайны]] * [[Помнік Канстанціну Тызенгаўзу]] * [[Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Паставы)|Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан]] * [[Вадзяны млын (Паставы)|Пастаўскі вадзяны млын]] * [[Гандлёвыя рады (Паставы)|Пастаўскія гандлёвыя рады]] * [[Плошча Леніна (Паставы)|Пастаўскі архітэктурны ансамбль забудовы]] * [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Паставы)|Касцёл Святога Антонія Падуанскага]] * [[Касцёл Ісуса Міласэрнага (Паставы)|Касцёл Ісуса Міласэрнага]] * [[Пастаўскі палацава-паркавы комплекс]] * [[Свята-Мікалаеўская царква (Паставы)|Свята-Мікалаеўская царква]] * [[Святы Дуб, Паставы|Святы Дуб]] на беразе [[Мядзелка|Мядзелкі]], які застаўся, хутчэй за усё, ад язычніцкага [[капішча]]. Да нядаўняга часу да дрэва насілі [[манета|манеты]].<ref name="Dučyc" /> * [[Паставы (археалагічныя помнікі)|Паселішча перыяду позняга неаліту і ранняга бронзавага веку]] == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Паставаў}} * [[Міхаіл Анатолевіч Бабічаў]], беларускі футбаліст * [[Сяргей Іосіфавіч Навумчык]], беларускі журналіст і палітык * [[Валянцін Енісеевіч Собаль]], беларускі археолаг * [[Мадэст Яцкевіч]], беларускі рэлігійны дзеяч * [[Лідзія Паўлаўна Абрамава]], артыстка * [[Альфонс Браніслававіч Лаўрыновіч]] (1932—2007) — Заслужаны ўрач БССР. * [[Марыя Пшаздзецкая|Марыя з Тызенгаўзаў Пшаздзецкая]] (1823—1890) — мастачка, мецэнатка. * [[Канстанцін Ігнатавіч Тызенгаўз|Канстанцін Тызенгаўз]] - арнітолаг. * [[Райнальд Тызенгаўз]] - землеўласнік, мецэнат. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Паставаў]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="moloko">[http://moloko.by ААТ «Пастаўскі малочны завод»]</ref> <ref name="Dučyc">[http://sms.zrc-sazu.si/pdf/03/SMS_03_Ducyc.pdf Людміла Дучыц. Культавыя дрэвы ў Беларусі]</ref> }} == Літаратура == * ''[[Ігар Міхайлавіч Пракаповіч|Пракаповіч, I. М.]]'' [[Друцкія-Любецкія]]. Пастаўская галіна славутага роду / I. М. Пракаповіч. — Мінск : Ковчег, 2021. — 103 с. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Паставы|566}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Pastavy|Паставы}} {{OSM relation|1180589|Паставы}} * [http://www.westki.info/pastavy Паставы — westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090502192548/http://westki.info/pastavy |date=2 мая 2009 }} * [http://www.radzima.org/be/gorad/pastavy.html Паставы] на [[Radzima.org]] * [http://mypostavy.by Паставы — mypostavy.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140924221159/http://mypostavy.by/ |date=24 верасня 2014 }} * [https://www.gismeteo.by/weather-postavy-11812/ Надвор’е ў горадзе Паставы] {{Пастаўскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паставы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 4nafw6fj5cu0h1ko27gjoy6xkk6dnq3 Смаргонь 0 16305 5154378 5069630 2026-06-14T18:05:13Z JerzyKundrat 174 5154378 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Смаргонь}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Смаргонь |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |дата заснавання = |першае згадванне = 1503 }} '''Смарго́нь'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Smarhoń}}) — горад у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]], на рацэ [[Оксна|Оксне]] (левы прыток [[Вілія|Віліі]]) і яе прытоку [[Гервятка|Гервятцы]]. За 260 км на паўночны ўсход ад [[Гродна]]; [[Смаргонь (станцыя)|чыгуначая станцыя]] на лініі [[Маладзечна]] — [[Вільня]]. Вузел аўтадарог на Маладзечна, Вільню, [[Вілейка|Вілейку]], [[Крэва]], [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свір]]. Насельніцтва 37.527 чал. (2018)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == Паводле [[Вадзім Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва балцкага паходжання і звязаная з коранем ''smurg''-<ref>Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 353.</ref>. Старажытнейшаю за «Смаргонь» лічыцца засведчаная ў літоўскім маўленні рэгіёна (у [[Рымдзюны|Рымдзюнах]]) форма {{lang-lt2|Smurgainys}} («Смургойні»)<ref>http://vietovardziai.lki.lt/?zodis=Smurgainys&id=2405980</ref>. Такім самым чынам, праз утваральнік ''-jn-'', у гэтай частцы [[Павілле|Павілля]] ўтвораны і тапонімы [[Дукойні]], [[Жукойні]]. На мяжы XV—XVI стагоддзяў тытул магнатаў [[Зяновічы|Зяновічаў]] гучаў як ''hares in Smorgoyny'' «паны на Смаргойнах»<ref>''Rimvydas Petrauskas.'' Galia ir tradicija. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės giminių istorijos. — Vilnius, 2021. — С. 235.</ref>. Форма тапоніма ў 1567 годзе засведчаная як «Сморкгойнь»<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. Т. 3. Vilnius, 1961. C. 148.</ref>. Назва звязаная з літ. ''smurgis'' «смаркач» (хто сморкаецца), ад ''smurgas'' «лядаш са страхі; соплі» і ''smurgti'' «накрапваць, імжыць». Найімаверней гэта было імя першага пасяленца на месцы Смаргоні. Імя са значэннем «Смаркач» магло быць мянушкавага тыпу, але не выключана, што гэта было імя, нададзенае хлопчыку яшчэ ў маленстве. Такім самым чынам утвораная і назва блізкіх да Смаргоні [[Кушляны|Кушлян]], ад ''kušlys'' «сляпец» (хто падслепаваты). Падобнага тыпу і вядомае з ХІІІ стагоддзя яцвяжскае імя Зебр (літ. ''žebras'' «мурзаты; пярэсты, стракаты»)<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. Т. 3. Vilnius, 1961. C. 142.</ref>. == Гісторыя == Упершыню Смаргонь упамінаецца ў дакументах па гісторыі Вілейскай епархіі ў 1503 годзе. Вядомая як прыватнае мястэчка ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], уласнасць [[Зяновічы|Зяновічаў]], [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Пшаздзецкія|Пшаздзецкіх]]. Звалася таксама '''''Смургоні''''', у XIX стагоддзі '''''Смаргоні'''''. У 1552 годзе тут заснаваны кальвінісцкі збор. З 1590 года пачалі працаваць папяровая мануфактура, школа, шпіталь. У Смаргоні ўпершыню пачалі выпякаць [[абаранкі]] (''смаргонкі'')<ref>''Похлебкин В. В.'' О кулинарии от А до Я. — Мінск: Полымя, 1988. — C. 8. — 224 c. — ISBN 5-345-00218-5.</ref>. У XVII стагоддзі Радзівілы заснавалі так званую «[[Смаргонская мядзведжая акадэмія|Смаргонскую акадэмію]]»<ref name="РГ"/> — жартоўная назва промыслу па лоўлі і дрэсіроўцы мядзведзяў. З 1795 года Смаргонь у складзе Расійскай імперыі. У час вайны 1812 года пры адступленні французскіх войскаў тут спыняўся [[Напалеон I]], перадаў камандаванне маршалу [[І. Мюрат]]у і з’ехаў у [[Парыж]]. З таго часу дарогу Смаргонь — [[Ашмяны]] завуць Напалеонаўскай дарогай. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] праз Смаргонь [[Абарона Смаргоні|праходзіла лінія фронту]], паселішча было разбурана. У 1920—1922 гадах Смаргонь уваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], з 1922 года — [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. З 1939 года ў [[БССР]], з 15 студзеня 1940 года Смаргонь — цэнтр Смаргонскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. З 25 чэрвеня 1941 года да 4 ліпеня 1944 года Смаргонь акупавана гітлераўскай Германіяй. 4 ліпеня 1944 года 35-я гвардзейская танкавая брыгада, якой камандаваў Герой Савецкага Саюза [[Азі Агад аглы Асланаў|Азі Асланаў]], фарсіраваўшы Вілію, сумесна з 7-й гвардзейскай брыгадай, вызваліла горад. З верасня 1944 года Смаргонь — цэнтр Смаргонскага раёна [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 20 студзеня 1960 года Смаргонь і Смаргонскі раён пераходзіць у склад Гродзенскай вобласці. У 1972—1976 гадах уведзены ў строй заводы аптычнага станкабудавання, сухога абястлушчанага малака, камбікормавы, ільнозавод. 4 красавіка 1983 года Пастановай ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР у Смаргоні пачынаецца будаўніцтва філіяла [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага завода]]. У 1985 годзе горад Смаргонь быў выдзелены ў асобную адміністрацыйную адзінку абласнога падпарадкавання. 20 чэрвеня 1988 года ў склад горада ўключаны вёскі [[Карналінка]] і [[Мінкі (Смаргонскі раён)|Мінкі]] [[Каранёўскі сельсавет|Каранёўскага сельсавета]] і вёска [[Садовая (Смаргонскі раён)|Садовая]] [[Бялкоўшчынскі сельсавет|Бялкоўшчынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 27 (1941).</ref>. У лістападзе 1996 года адміністрацыйныя адзінкі Смаргонскі раён і горад Смаргонь был аб’яднаны ў адну — Смаргонскі раён. У 2003 годзе Смаргонь адзначыла 500-годдзе. 2019 год — першыя дажынкі на Смаргоншчыне. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=200|height=128|type=rect|x=1897,1973,1995,2006,2009,2016,2017|y=7500,11400,38000,36700,36900,37372,37386}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 7,5 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XX стагоддзе''': 1973 год — 11,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1995 год — 38,0 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 36,7 тыс. чал.{{sfn|БелЭн|2002}}; 2006 год — 36,7 тыс. чал.; 2009 год — 36,9 тыс. чал.; 2016 год — 37&nbsp;372 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 37&nbsp;386 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 37&nbsp;527 чал.; 2025 год — 35&nbsp;072 чал. == Эканоміка == [[Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання]]. Смаргонскі агрэгатны завод, [[Смаргонскія малочныя прадукты]], Смаргонскі камбінат хлебапрадуктаў. Гасцініца «Смаргонь». == Культура == [[Файл:Napoleon_w_smorgoniach.jpg|міні|Карціна З. Развадоўскага «Напалеон у Смаргоні»]] [[Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей]]. У горадзе праводзіцца Міжнародны конкурс камерных ансамбляў імя М. К. Агінскага. У 2003 і 2009 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «[[Адна зямля]]»<ref name="РГ_2003"/><ref name="РГ_2009"/>. [[Спаса-Праабражэнская царква (Смаргонь)|Спаса-Праабражэнская царква]] (1988—1990). Мастак {{нп5|Зыгмут Развадоўскі||uk|Зигмунт Розвадовський}} ў 1930 годзе напісаў карціну «[[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] у Смаргоні»<ref>http://budujemydwor.pl/napoleon-w-smorgoniach-zygmunta-rozwadowskiego/</ref>, якая зараз знаходзіцца ў мастацкім музеі горада [[Лодзь]]. == Славутасці == * Смаргонскі [[Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)|касцёл Міхаіла Арханёла]] (колішні кальвінісцкі збор). * Помнік [[Францішак Багушэвіч|Францішку Багушэвічу]]. * [[Мемарыял памяці герояў і ахвяр Першай сусветнай вайны]] <center><gallery caption="Выдатныя мясціны" widths="150" heights="150" perrow="4"> Файл:Smarhoń. Царква Перамянення Гасподняга.jpg|Смаргонь. Спаса-Праабражэнская царква Файл:Smarhoń Kasciol St. Michala.jpg|[[Касцёл Святога Міхаіла (Смаргонь)|Касцёл Св. Міхаіла]] |Помнік Францішку Багушэвічу </gallery></center> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Смаргоні}} * [[Майсей Ісакавіч Бурштэйн]] (1889—1968) — беларускі вучоны ў галіне садоўніцтва. * [[Рэвэка Хаймаўна Бурштэйн]] (1904—1992) — вучоны ў галіне [[Электрахімія|электрахіміі]]. [[Доктар хімічных навук]]. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР. * [[Зэльман Маркавіч Гамзэ]] (1907—1965) — савецкі вучоны ў галіне гідраэнэргетыкі. * [[Майсей Саламонавіч Кульбак]] (1896—1937) — яўрэйскі [[пісьменнік]], [[драматург]], [[перакладчык]]. * [[Расціслаў Лапіцкі]] — удзельнік беларускага антысавецкага падполля<ref name="web"/>. * [[Уладзімір Някляеў]] — беларускі пісьменнік. * [[Ігар Анатолевіч Рачкоўскі|Ігар Рачкоўскі]] — беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч. * [[Аўром Суцкевер]] — яўрэйскі паэт і празаік. * [[Аляксандр Канстанцінавіч Шыдлоўскі|Аляксандр Шыдлоўскі]] (1911—2002) — беларускі культурны дзеяч, [[кампазітар]]. === Ганаровыя грамадзяне Смаргоні === * [[Уладзімір Рыгоравіч Шчасны]] — перакладчык, публіцыст, дыпламат. * [[Уладзімір Васільевіч Церабун]] — скульптар, графік, жывапісец, лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1976), заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2007). * Аляксандр Палікарпавіч Лях — хормайстр народнага ансамбля песні і танца імя М. К. Агінскага. * [[Мар’ян Мікалаевіч Дукса]] — празаік і паэт. * [[Таццяна Генадзеўна Голубева]] — Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь. * [[Эдвард Пятровіч Рожка]] — Герой Сацыалістычнай Працы. * [[Уладзімір Пракопавіч Някляеў]] — паэт, празаік, эсэіст. * [[Віктар Уладзіміравіч Роўда]] — харавы дырыжор, кандыдат мастацтвазнаўства, прафесар. * [[Аляксандр Анісімавіч Дзяруга]] — дзеяч самадзейнага мастацтва, заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1961) * [[Аляксандр Канстанцінавіч Шыдлоўскі]] — культурны дзеяч, кампазітар. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1960). * Лілія Уладзіміраўн Трохалева — самадзейная мастачка. * Тамара Сяргееўна Ватаева — настаўніца. * Пётр Конанавіч Кукарэка == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="РГ">Таццяна Кляшчонак. «Аб заснавальніку Смаргонскай Мядзведжай Акадэміі //«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 4 лютага 2000 г., № 5 (250)</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="РГ_2003">На «Адной зямлі» гаспадарылі ашмянцы//«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 29 чэрвеня 2001 г., № 26 (323)</ref> <ref name="РГ_2009">[http://www.rh.by/by/27/20/265/ Гран-пры “Адной зямлі” выйграў смаргонец]//«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]»</ref> <ref name="web">''Міхась Чарняўскі:''Расціслаў Лапіцкі — з кагорты невядомых герояў //«[[Рэгіянальная газета]]», 25 ліпеня 1997 г., № 13 (258), стар. 3</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Смаргонь|Ганчароў А. У.|51}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Смаргонь|675}} * ''Хільмановіч У.'' Беларускае золата. — Беласток: СЕОРВ, 2014. — С. 122—123. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{OSM relation|6722463|Смаргонь}} * [http://www.westki.info/rubryka/smarhon Смаргонь — westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090503062426/http://westki.info/rubryka/smarhon |date=3 мая 2009 }} * [http://rh.by «Рэгіянальная газета» он-лайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200918095439/https://rh.by/ |date=18 верасня 2020 }} {{Смаргонскі раён}} {{Гарады Гродзенскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Смаргонь| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] ju3tssbqt72hju5t31evhzddfftjj3i Валожын 0 16339 5154381 5081874 2026-06-14T18:14:27Z JerzyKundrat 174 5154381 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Валожын |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Vałožyn, Belarus.svg |сцяг = Flag of Vałožyn, Belarus.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = {{Фотамантаж | photo1a = St. Joseph Roman Catholic Church in Valozhyn town.jpg | photo2a = Валожын-03.jpg | photo2b = Панарама Валожына 01.jpg | photo3a = Валожынскі раённы выканаўчы камітэт.jpg | photo3b = Панарама Валожына 2022.jpg | photo4a = Панарама Валожына.jpg | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 310 | foot_montage = }} |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі }} '''Вало́жын'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Valožyn}}, {{lang-ru|Воложин}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]], на рацэ [[Валожынка|Валожынцы]]. За 82 км ад [[Мінск]]а, 17 км ад чыгуначнай [[Валожын (станцыя)|станцыі Валожын]] на лініі [[Маладзечна]] — [[Ліда]], каля аўтастрады [[Мінск]] — [[Гродна]]. == Гісторыя == Паселішча ўзнікла на гандлёвым шляху на берагавым плато [[Валожынка|Валожынкі]]. У паўднёва-ўсходняй частцы сучаснага горада ёсць [[Гарадзішча ў Валожыне|гарадзішча]], дзе знойдзены фрагменты штрыхаванага посуду. Упершыню пэўна згаданы як «двор» Валожын, адкуль 16 снежня 1431 года вялікі князь [[Свідрыгайла]] пісаў ліст да лівонскага ландмайстра Тэўтонскага ордэна. У 1440-я гады, паводле [[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]], належаў не ідэнтыфікаваным князям Валожынскім і быў канфіскаваны за іх удзел у змове супраць вялікага князя [[Казімір Ягелончык|Казіміра Ягелончыка]] ў 1445 годзе. Каля 1450 года вялікі князь Казімір даў Валожын віленскаму ваяводу [[Івашка Манівідавіч|Івашку Манівідавічу]], а ў 1484 годзе — вярэйскаму князю [[Васіль Удалы|Васілю Міхайлавічу]]. У 1492 годзе ўпершыню згадваецца валожынскі касцёл. У пачатку XVI стагоддзя належаў вярэйскай княжне [[Соф’я Васільеўна|Соф’і]] і яе мужу [[Альбрэхт Гаштольд|Альбрэхту Гаштольду]], тым часам у Валожыне вядомы Спаская і Пятніцкая цэрквы. З 1507 года Валожын у Навагрудскім ваяводстве, цэнтр староства. З 1549 года ўласнасць вялікага князя [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]], кіраваўся [[Дзяржаўца|дзяржаўцамі]]. З 1559 года вядомы як мястэчка, цэнтр маёнтка. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў у [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] Віленскага ваяводства. У 1582 годзе маёнтак Валожын — уласнасць вялікага гетмана літоўскага [[Мікалай Радзівіл Руды|Мікалая Радзівіла Рудога]]. У 1614 годзе вялікі гетман літоўскі [[Крыштаф Радзівіл]] прадаў Валожын з маёнткам кашталяну менскаму і жамойцкаму [[Аляксандр Слушка|Аляксандру Служку]]. У 1681 годзе маршалак надворны [[Юзаф Багуслаў Слушка|Юзаф Багуслаў Служка]] заснаваў у Валожыне касцёл і манастыр бернардзінцаў (скасаваны ў 1864 годзе), пры манастыры дзейнічала школа. У 1683 годзе заснавана праваслаўнае брацтва. З канца XVIII стагоддзя цэнтр староства. У пачатку XVIII стагоддзя ў мястэчку было 107 двароў, 5 вуліц, 2 царквы, 2 касцёлы. У 1710 годзе ўзведзена драўляная ўніяцкая царква. З 1738 года Валожын — уладанне князёў [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]], з канца XVIII стагоддзя — [[Радзівілы|Радзівілаў]], Чартарыйскіх і [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]. У 1790 годзе ў мястэчку 186 двароў. [[Файл:Volozhin yeshiva.jpg|thumb|left|[[Валожынскі ешыбот]]|204x204пкс]] Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе Валожын перайшоў у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1782—1806 гадах паводле праекта архітэктара А. Касакоўскага на беразе ракі Валожынкі быў збудаваны [[Палац Тышкевічаў (Валожын)|мураваны палац]], які зараз з’яўляецца помнікам архітэктуры класіцызму. У 1806—1892 гадах у Валожыне дзейнічала [[Валожынскі ешыбот|яўрэйская духоўная акадэмія]], у якой навучалася больш за 400 студэнтаў з [[Расійская імперыя|Расіі]], [[Англія|Англіі]], [[Сірыя|Сірыі]] і іншых краін. Працавалі таксама 2 школы, былі 3 царквы, сінагога, аптэка, шпіталь, дзейнічала суконная фабрыка. У 1806 годзе [[Юзаф Ігнацы Тышкевіч|Юзаф Тышкевіч]] заснаваў тут [[Касцёл Святога Іосіфа (Валожын)|касцёл св. Юзафа]]. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] з ліпеня па лістапад Валожын быў акупіраваны французскім войскам. У першай палове XIX стагоддзя мястэчка — вядомы цэнтр гандлю жывёлай і сельскагаспадарчай сыравінай, былі развіты розныя рамёствы. У 1870 годзе дзейнічала 3-гадовае народнае вучылішча, у канцы XIX стагоддзя былі адкрытыя яшчэ два вучылішчы. У 1897 годзе працаваў лесапільны завод. === Найноўшы час === У 1918 годзе пад акупацыяй германскіх войск. З 1921 года ў складзе [[Польшча|Польшчы]], цэнтр [[Валожынскі павет|Валожынскага павета]]. У Валожыне пачалі дзейнічаць некалькі дрэваапрацоўчых і харчовых прадпрыемстваў, а ў 1926 годзе — германская лесараспрацоўчая фірма «Когаліт». У Валожыне стаяў ваенны гарнізон, знаходзілася камендатура павятовай польскай паліцыі. Тут размяшчаўся ў 1927—1939 гадах польскі [[Батальён КАП «Валожын»|батальён Корпуса аховы памежжа «Валожын»]]. [[Файл:Акупацыя Валожына.jpg|злева|міні|290x290пкс|Акупацыя Валожына (чэрвень 1941)]] З 1939 года ў складзе [[БССР]], з 15 студзеня 1940 года цэнтр [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] ў складзе [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. 25 чэрвеня 1941 года гітлераўцы занялі Валожын. Па вуліцы «Зялёны план» акупанты спалілі 50 чалавек. Усё яўрэйскае насельніцтва горада было сагнана ў гета, дзе ўтрымлівалася каля 2000 чалавек. Да канца лета 1943 года яны былі знішчаны гітлераўцамі і іх памагатымі. 5 ліпеня 1944 года Валожын быў вызвалены часцямі [[3-ці Беларускі фронт|3-га Беларускага фронту]] пры ўзаемадзеянні з партызанамі. З 20 верасня 1944 года — у складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. Планіроўка сучаснага горада сфарміравалася ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў. Цэнтральная частка забудоўваецца 3-5 павярхоўнымі жылымі дамамі. Першы генеральны план развіцця горада сфарміраваны ў 1958 годзе. З 20 студзеня 1960 года — у складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1962 годзе Валожын увайшоў у склад [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]]. 6 студзеня 1965 года зноў стаў цэнтрам [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]]. У 1971 годзе распрацаваны другі генеральны план. [[Файл:Цэнтр горада Валожына.jpg|злева|міні|340x340пкс|Цэнтральная частка горада]] Горад развіваецца паводле генеральнага плана, распрацаванага ў 1981 годзе (з карэкціроўкамі 1994 года). Шматпавярховыя жылыя дамы будуюцца ў заходняй і ўсходняй частках горада. На галоўнай вуліцы, у яе цэнтры, на высокім узгорку, які спускаецца да ракі, знаходзіцца гістарычны і сучасны цэнтр горада. У 1998 годзе зацверджаны сучасны [[герб Валожына]]: на чырвоным фоне «варажскага» шчыта залатая літара «W» з чорнымі палоскамі. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=500|height=250|type=rect|x=1803,1861,1897,1921,1931,1939,1969,1979,1989,1995,2004,2007,2015,2018,2022|y=2446,2828,3197,2630,6361,6800,5800,7906,10643,11500,11400,11200,10488,10308,9993}}</div> * 1803 год — 2446 чал. * 1861 год — 2828 чал. * 1897 год — 4533 чал. * 1921 год — 2630 чал. * 1931 год — 6361 чал. * 1939 год — 6800 чал. * 1959 год — 4800 чал. * 1969 год — 5800 чал. * 1979 год — 7906 чал. * 1989 год — 10 643 чал. * 1995 год — 11,5 тыс. чал. * 2004 год — 11,4 тыс. чал. * 2006 год — 11,3 тыс. чал. * 2007 год — 11,2 тыс. чал. * 2015 год — 10 488 чал. * 2016 год — 10&nbsp;329 чал.<ref name="2016-Estimate" /> * 2017 год — 10&nbsp;276 чал.<ref name="2017-Estimate" /> * 2018 год — 10 308 чал. * 2022 год — 9993 чал. * 2023 год — 10 064 чал. == Інфраструктура == Аснову эканомікі складаюць прадпрыемствы харчовай, лёгкай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Карона». Ёсць прадпрыемствы харчовай, лёгкай, дрэваапрацоўчай прамысловасці; гідраметэастанцыя. Дзейнічаюць такія навучальныя ўстановы, як: Валожынскі сельскагаспадарчы каледж<ref>{{Cite web|url=http://vspl.minsk-region.edu.by/|title=Воложинский СХПЛ|website=vspl.minsk-region.edu.by|access-date=2024-10-11|archive-date=26 лютага 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190226045932/http://vspl.minsk-region.edu.by/|url-status=dead}}</ref>, гімназія, 2 сярэднія школы. Акрамя таго працуюць 3 дзіцячыя сады, дзіцячая юнацкая спартыўная школа і музычная школа<ref>{{Cite web|url=https://volozhin-edu.gov.by/|title=Управление по образованию, спорту и туризму Воложинского райисполкома|website=volozhin-edu.gov.by|access-date=2024-10-11|archive-date=10 кастрычніка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241010211300/https://volozhin-edu.gov.by/|url-status=dead}}</ref>. У горадзе знаходзяцца бібліятэка, раённы цэнтр культуры, краязнаўчы музей, турыстычна-інфармацыйны цэнтр. == Культура == [[Файл:Дажынкі ў Валожыне.jpg|міні|250x250px|Дажынкі ў Валожыне(2024)|злева]] У 2000 і 2007 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «[[Адна зямля]]»<ref name="РГ_2000" /><ref name="РГ_2007" />. На базе раённага цэнтра культуры дзейнічаюць [[Народны калектыў народнай песні "Сваякі"]], [[Народны хор ветэранаў працы "Спяваючыя сэрцы"]] і [[Рунь (літаратурнае аб’яднанне)|Народны калектыў літаратурна-мастацкага майстэрства «Рунь»]]. У красавіку праходзіць штогадовы раённы конкурс маладых паэтаў і пісьменнікаў [[Валожынскі раён|Валожыншчыны]] «Маладыя галасы». 19 кастрычніка горад прымаў абласны фэстываль-кірмаш «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі-2024]]», з гэтай нагоды многія пабудовы і вуліцы абноўлены. 40 тысяч чалавек наведалі фестываль у Валожыне, што было самым маштабным культурным мерапрыемствам у гісторыі горада.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mlyn.by/19102024/eto-bylo-masshtabno-40-tysyach-chelovek-posetili-dazhynki-v-volozhine/|title=Это было масштабно! 40 тысяч человек посетили «Дажынкi» в Воложине - Минская правда, 19.10.2024|first=Екатерина|last=Лапицкая|website=Минская правда|date=2024-10-19|access-date=2024-10-23}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Касцёл у Валожыне (2024).jpg|міні|277x277пкс|[[Касцёл Святога Іосіфа (Валожын)|Касцёл св. Юзафа]]. 2024 год]] * [[Палац Тышкевічаў (Валожын)|Палац Тышкевічаў]] * [[Касцёл Святога Іосіфа (Валожын)|Касцёл Святога Юзафа]] * [[Спаса-Праабражэнская царква (Валожын)|Спаса-Праабражэнская царква]] (1850) * [[Царква Роўнаапостальных Канстанціна і Алены (Валожын)|Царква Роўнаапостальных Канстанціна і Алены]] * [[Валожынскі ешыбот]] (1803) * Гарадская забудова (пач. 20 ст.) == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Валожына|Ганаровыя грамадзяне Валожына}} * [[Дыяна Сяргееўна Арбеніна|Дыяна Арбеніна]] (нар. 1974) — спявачка, паэт, музыкант. Вакалістка расійскай рок-групы «[[Начныя Снайперы|Ночные Снайперы]]». * [[Юзаф Беркман]] (1838—1919) — беларускі мастак і публіцыст. * [[Валянціна Францаўна Гіруць-Русакевіч|Валянціна Гіруць-Русакевіч]] (1953—2021) — беларуская паэтка і журналіст. Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] * [[Святлана Аляксандраўна Горваль|Святлана Горваль]] (нар. 1986) — беларускі прадпрымальнік, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў]] [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VII склікання]]. * [[Таццяна Уладзіміраўна Ліхачова|Таццяна Ліхачова]] (нар. 1952) — [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь]]. * [[Ізраіль Рагозін]] (1887—1971) — амерыканскі прадпрымальнік у тэкстыльнай прамысловасці і дабрачынец, бацька рэжысёра [[Лаянэл Рагозін|Лаянала Рагозіна]]. * [[Ганна Міхайлаўна Рубацкая|Ганна Рубацкая]] (1900—1993) — беларуская самадзейная [[Паэт|паэтка]], захавальніца [[Беларуская народная песня|беларускай народнай песеннай]] спадчыны. * [[Хаім Салавейчык]] (1853—1918) — галоўны рабін [[Брэст]]а, вядомы тлумачальнік [[Талмуд]]а. * [[Алег Ігнатавіч Таўгень|Алег Таўгень]] (1962—2011) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Стары Улас]] (Уладзіслаў Сівы-Сівіцкі; 1865—1939) — беларускі паэт. * [[Марыя Антонаўна Шакун|Марыя Шакун]] (нар. 1937) — беларуская паэтка. Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="РГ_2000">«Адна зямля» – заўсёды свята//«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 30 чэрвеня 2000 г., № 26 (271)</ref> <ref name="РГ_2007">«Адна зямля» – звонкагалосая песня//«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 6 ліпеня 2007 г., № 27 (633)</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Воложин}} * {{Крыніцы/ГарМястВКЛ-2009|Воложин}} * {{Крыніцы/БелЭн|3}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Valožyn|Валожын}} {{OSM relation|6722492|Валожын}} * [http://volozh.in/ Гісторыя Валожына i Валожынскага раёна ] * [https://www.gismeteo.by/weather-volozhin-4234/ Надвор’е ў горадзе Валожын] {{Валожынскі раён}} {{Мінская вобласць}} [[Катэгорыя:Валожын| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] i2264vymig7u7a48pu62owfqa655b1e Мядзел 0 16361 5154382 5130455 2026-06-14T18:18:33Z JerzyKundrat 174 5154382 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Мядзел |вобласць = Мінская |раён = Мядзельскі |першае згадванне = 1324 |ранейшыя назвы = |статус з = 1998 }} '''Мя́дзел'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Miadziel}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]]. Размешчаны паміж азёрамі [[Мястра]] і [[Баторына]], за 160 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а, за 35 км ад чыгуначнай станцыі [[Княгінін (станцыя)|Княгінін]] на лініі [[Маладзечна]] — [[Полацк]], на аўтамабільнай дарозе Мінск — [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]. == Назва == Назва Мядзел ад назвы возера [[Мядзел (возера)|Мядзел]], якая балцкага паходжання. У XVII стагоддзі для тапоніма Мядзел засведчаныя варыянты «Мядзел» і «Мядзолы»<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 249.</ref>. Апошняя форма больш аўтэнтычная, яна дайшла ў выглядзе польскага ''Miadzioł''. Прамы адпаведнік — літоўскі тапонім ''Medžiolai'' (назва вёскі на [[Вялля|Вяллі]] каля літоўскага [[Еўе|Еўя]]). У назвах «Мядзолы» (''Miadzioł'')'', Medžiolai'' корань ''Med-'' пашыраны балцкім назоўным фармантам -''ol''- (як у рачных назвах Даколка, Віхолка і інш.)<ref>''В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев.'' Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163.</ref>. Найбліжэй з коранем ''Med-'' звязанае літоўскае ''medis'' «дрэва»'', medė'' «гай»'','' ад балцкага ''*medja(n)'' «лес». Далей да індаеўрапейскага ''*medhi̯os''- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца ''паміж'' паселішчамі<ref>''J. Pokorny''. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.</ref>. Назва Мядзельскага возера сягае протабалцкага значэння «сярэдзіна; сярэдні; пасярод». Азёры з пазнейшымі «сярэдзіннымі» назвамі або размяшчаюцца паміж двух іншых азёраў або з’яўляюцца праточнымі. Назва возера Мядзел значыць «Сярэдзіннае (возера)». Таго ж паходжання таксама назва возера [[Мядзесна]] (на поўначы ад Віцебска). == Гісторыя == [[Файл:Вид на озеро Мястро.jpg|міні|злева|[[Возера Мястра]]]] Археалагічныя даследаванні выявілі, што першапачаткова ў X—XI стст. умацаванае драўлянае паселішча Мядзел знаходзілася на самым вялікім востраве [[Мядзел (возера)|возера Мядзел]] (цяпер — востраў Замак), дзе і сёння захаваліся рэшткі ўмацаванняў. Імаверна ў XI ст. Мядзел быў пагранічным горадам [[Полацкая зямля|Полацкай зямлі]]. Летапісныя назвы горада: ''Мядзнозол'', ''Мядела'', ''Мядзела'', ''Мядзила'', ''Мядюль'', ''Медело'', ''Меднол'', ''Медюль'', верагодна, паходзяць ад літоўскага слова ''medinis'' — лясны, драўляны. У кан. 14 — пач. 15 ст., з невядомых да канца прычын, паселішча было перанесена на паўночна-ўсходні бераг возера Мястра (10 км ад былога месцазнаходжання). Верагодна, прычынай гэтаму стаў мор — насельніцтва, што здолела выжыць у час эпідэміі, заснавала новае паселішча са старой назвай ужо на беразе воз. Мястра. У пісьмовых крыніцах Мядзел упершыню згадваецца ў 1324 у лацінамоўным лісце вялікага князя [[Гедзімін]]а рыжскаму архібіскупу, у якім ён скардзіцца на дзеянні братоў-рыцараў Тэўтонскага ордэна: <blockquote>«''Мы паведамляем Вам, … што мір… зараз без якой-небудзь віны нашай па-варожаму парушаны крыжакамі — братамі Тэўтонскага ордэна, якія ўчынілі вялікую шкоду землям, якімі мы валодалі. Таксама яны напэўна захапілі б наш замак Медзела, каб не быў ён так добра ўмацаваны, аднак мноства людзей яны забілі і многіх павялі з сабою.''»</blockquote> Да сярэдзіны XV ст. мястэчка Мядзел ужо падзялялася на Стары (паўночная частка) і Новы (паўднёвая частка) Мядзел. Стары Мядзел вядомы з 1457 года, а Новы Мядзел — з 1527 года. Стары Мядзел у розны час быў у валоданні шмат якіх магнатаў і памешчыкаў — Радзівілаў, Францкевічаў, Райскіх, Грабкоўскіх, Кошчыцаў, а Новы Мядзел заставаўся у ліку велікакняжацкіх (каралеўскіх) уладанняў. У «Метрыцы Вялікага княства» захаваўся ліст старасты жамойцкага, падчашага гаспадарскага і дзяржаўцы васілішскага Яна Мікалаевіча Радзівіла пад назвай «Записан(ь)е прав подданых волости Жораньское на земли и повинности их» ад 16 мая 1542 г. У дадзеным лісце запісана: ''«Тыми часы, будучы намъ у ее м(и)л(о)сти паней матъки нашое, у Мяделе, жаловали намъ подданые г(о)с(по)д(а)рьскии земли Жомоитское, волости н(а)шое Жоранъское…»'' Жыхароў Новага Мядзела, велікакняжацкага (іншым разам «кароннага») мястэчка (часам званага і горадам), ужо ў сяр. 16 ст. называлі «мяшчанамі гаспадарскімі», т.б. велікакняжацкімі, дзяржаўнымі. Захаваўся падатковы ліст ад 21 верасня 1561 г. пад назвай «До кухни короля его милости кури и гуси мають быти посланы з дворов ег(о) королевское милости на певъные часы», дзе запісана: <poem> ''«В Маркове, в Мяделе и въ Куренъцы волокъ 510.'' ''Гусей 510 о[т]тол не слати.'' ''Куръ 1020 слати».'' </poem> Неаднаразова жыхары Новага Мядзела атрымлівалі прывілеі ад валадароў Рэчы Паспалітай на правядзенне кірмашоў. Таксама мястэчка было надзелена разнастайнымі падатковымі льготамі. Новы Мядзел быў абведзены валам, на паўвостраве возера Мястра ў XVI ст. быў каменны велікакняжацкі («каралеўскі») [[Мядзельскі замак]] (захаваліся руіны). Па некаторых звестках, жыхары Новага Мядзела атрымалі ад [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] па просьбе яго жонкі [[Бона Сфорца|Боны Сфорца]] [[магдэбургскае права]]<ref name="Sapunoŭ">А. Сапуноў ??</ref>, але цяпер няма дакументальных пацвярджэнняў гэтаму. Новым Мядзелам, як дзяржаўным уладаннем, кіравалі старасты, спецыяльна прызначаныя вялікім князем. Сярод мядзельскіх старостаў з 1590 года быў і канцлер літоўскі Л. І. Сапега, які меў на Мядзельшчыне вялікія ўладанні. Стары Мядзел у 1736 годзе атрымаў статус [[мястэчка]], а ў 1762 годзе [[магдэбургскае права]] з правам на 4 кірмашы на год. З 1793 года пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] Стары і Новы Мядзел у складзе Расійскай імперыі, Мядзел — мястэчка ў складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], з 1842 — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. 1 чэрвеня 1920 года мястэчка Мядзел атакаваў {{нп5|6-ы полк падгальскіх стральцоў|6-ы полк стральцоў Войска Польскага|pl|6 Pułk Strzelców Podhalańskich}}. З 1921 года Мядзел у складзе Польшчы. З 1939 года ў [[БССР]], 15 студзеня 1940 года ўтвораны Мядзельскі раён. З 1959 года [[гарадскі пасёлак]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Мядзель Мядзельскага раёна Маладзечанскай вобласці ў гарадскі пасёлак ад 17 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>, з 1998 года — [[горад]]. 18 сакавіка 1985 года ў склад Мядзела ўключана вёска [[Навасёлкі (Мядзельскі пассавет)|Навасёлкі]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 сакавіка 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 13 (1819).</ref>. У горадзе тры аўтобусныя маршруты, лінія маршрутнага таксі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} * 1800 год — 241 чал. у ''Новым Мядзеле''; 111 чал. у ''Старым Мядзеле''<ref>[[Гарады і вёскі Беларусі]]. Энцыкл. Т. 8. Кн. 3. — Мінск, 2012. С. 484.</ref> * 1860 год — 613 чал. у ''Новым Мядзеле''; 227 чал. у ''Старым Мядзеле''<ref name=":0">Князева В. Мядзел // ЭГБ. Т. 5. — Мінск, 1999. С. 245.</ref> * 1866 год — 654 чал. у ''Новым Мядзеле'' (у т.л. 344 каталікі, 52 праваслаўныя, 258 іўдзеяў); 349 чал. у ''Старым Мядзеле'' (у т.л. 58 каталікоў, 29 праваслаўных, 201 іўдзей, 61 мусульманін)<ref>Krzywicki J. Miadzioł // Słownik geograficzny… T. VI. — Warszawa, 1885. S. 283</ref> * 1885 год — 713 чал. у ''Новым Мядзеле''; 245 чал. у ''Старым Мядзеле''<ref name=":0" /> * 1904 год — 1235 чал. у ''Новым Мядзеле''; 229 чал. у ''Старым Мядзеле'' * 1921 год — 825 чал. * 1970 год — 2854 чал. * 1979 год — 5047 чал. * 1995 год — 7,9 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1998 год — 8,7 тыс. чал.<ref name=":0" /> * 2006 год — 7,2 тыс. чал. * 2015 год — 6924 чал.<ref name="2015-Estimate" /> * 2016 год — 6871 чал.<ref name="2016-Estimate" /> * 2017 год — 6949 чал.<ref name="2017-Estimate" /> == Эканоміка == Горад інтэнсіўна развіваецца як цэнтр курортнай зоны вакол [[Нарач (возера)|возера Нарач]]. Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. 2 гасцініцы. Філіял дзіцячай турбазы. == Культура == У горадзе размешчаны [[Мядзельскі музей народнай славы]]. У 2005 і 2008 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «[[Адна зямля]]»<ref name="РГ_2005"/><ref name="РГ_2008"/>. == Адукацыя == Дзейнічаюць дзве сярэднія школы і гімназія, два дзіцячыя садкі. Дзіцячы інтэрнат. == Рэлігійнае жыццё == У 1930-я гады ў Старым і Новым Мядзеле было два касцёлы, царква, сінагога і мячэць. На сённяшні дзень захаваўся адзін [[Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Мядзел)|касцёл]] (1754), [[Мядзельскі касцёл святога Станіслава|касцёл св. Станіслава]] быў спалены ў 1942 годзе. У 2006 годзе ў Мядзеле пабудавана [[Свята-Троіцкая царква (Мядзел)|Троіцкая царква]]. === Татарская абшчына === У першай палове XX стагоддзя Мядзел з’яўляўся адным з цэнтраў рэлігійнага і культурнага жыцця [[Беларускія татары|беларускіх татар]]. У горадзе дзейнічала драўляная мячэць, якая з’яўлялася духоўным цэнтрам мясцовай мусульманскай парафіі (захаваліся яе малюнкі 1923 года і фатаграфіі 1932 года). З 1925 па 1945 год абавязкі [[імам]]а Мядзельскай мячэці выконваў [[Аляксандр (Алі) Адамовіч]] (памёр у 1945 годзе) — выдатны рэлігійны дзеяч, перапісчык і народны знахар («[[фалдзей]]»)<ref name="Тарэлка">{{артыкул |аўтар=[[Міхаіл Тарэлка|Тарэлка М. У.]] |загаловак=Рукапісы Аляксандра (Алі) Адамовіча — імама мядзельскай мячэці: праблемы каталагізацыі і навуковага апісання |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=123—125 |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука}}</ref>. Імам Адамовіч пакінуў пасля сябе ўнікальны архіў арабскаграфічных рукапісаў, вядомы ў навуцы як [[Мядзельскі збор рукапісаў|Мядзельскі збор]]. Гэтыя дакументы ўключаюць [[хамаіл]]ы (малітоўнікі), зборнікі цытат з Карана з перакладам на рускую і польскую мовы, а таксама асабістыя лісты і тастамент. У сваіх рукапісах імам Мядзела выкарыстоўваў унікальную арфаграфічную сістэму [[Беларуская арабіца|беларускай арабіцы]], а таксама запісваў шматлікія знахарскія рэцэпты, магічныя замовы ад хвароб (у тым ліку ад эпілепсіі) і інструкцыі па стварэнні амулетаў (тальсімаў). Рукапісная спадчына мядзельскага імама была ўведзена ў навуковы абарот у 2024 годзе і ўяўляе сабой вялікую каштоўнасць для вывучэння позняга этапу развіцця беларуска-татарскага пісьменства<ref>{{артыкул |аўтар=[[Ірына Сынкова|Сынкова І. А.]] |загаловак=Знахарскія тэксты з архіва Аляксандра (Алі) Адамовіча ў кантэксце пісьменства татараў ВКЛ |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=114—116 |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука}}</ref>. == Славутасці == * Селішча перыяду ранняга сярэднявечча (VI—VIII стст.), Гарадзішча (X—XIII, XVI—XVIII стст.) і [[Мядзельскі замак]] (XV—XVII стст.) на паўвостраве возера [[Мястра]] * [[Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Мядзел)|Касцёл Маці Божай Шкаплернай]] (1754) * Мядзельскі кляштар кармелітаў (XVIII ст.) * [[Мядзельская Кальварыя]] * [[Свята-Троіцкая царква (Мядзел)|Свята-Троіцкая царква]] (пасля 1990) * Капліца-надмагілле Быхаўцаў (1820) * Сядзіба Козел-Паклеўскіх (XVIII—XIX стст.) * [[Помнік Максіму Танку]] * Рэшткі капліц * Яўрэйскія могілкі * Магілы польскіх салдат, на каталіцкіх могілках <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150px"> Мядзел. Касцёл Маці Божай Шкаплернай.jpg|Касцёл Маці Божай Шкаплернай. Miadzieł - Kaścioł Maci Božaj Škaplernaj - Plabanija.jpg|Плябанія Belarus-Miadzieł Kalvaryjski uzhorak.jpg|Мядзельская Кальварыя Madel Tank Pam.jpg|Помнік Максіму Танку Мядзел. Жыдоўскія могілкі (02).jpg|Яўрэйскія могілкі </gallery> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Мядзела}} * Аліцыя Банюшка (нар. 16.10.1937, Мядзел) — актрыса. * [[Цыпрыян Павел Бжастоўскі]] (1612—1688) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч і дыпламат, староста мядзельскі. * [[Вольга Уладзіміраўна Васілёнак]] (нар. 17.5.1980, Мядзел) — беларуская лыжніца, удзельніца дзвюх Алімпійскіх гульняў. * [[Яраслаў Генрыхавіч Звяруга|Яраслаў Звяруга]] (1928—2011) — археолаг. * [[Уладзімір Дубоўка]] (1901—1976) — беларускі паэт, празаік, перакладчык і крытык. Вучыўся ў Мядзельскай школе ў 1912—1914 гадах. * [[Расціслаў Лапіцкі]] (1928—1950) — кіраўнік Мядзельска-Смаргонскага падпольнага вучнёўскага руху. * [[Амурат Аляксандравіч Раткевіч]] (нар. 17.12.1910, Стары Мядзел) — удзельнік [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], кавалер [[Крыж Монтэ-Касіна|Крыжа Монтэ-Касіна]], Медаля Вайны, брытанскай Зоркі вайны 1935—1945 гадоў і Зоркі Італіі. * [[Лія Мацееўна Салавей]] (нар. 1934) — беларуская фалькларыстка. * [[Іван Усовіч]] (нар. 14 ліпеня 1993) — стэндап-комік. * [[Міхась Чарняўскі]] (1938—2013) — археолаг, вучыўся ў Мядзельскай школе, праводзіў раскопкі Мядзельскага замка і тэрыторыі вакол Мядзельскага касцёла. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="Sapunoŭ">А. Сапуноў ??</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="РГ_2005">«Адна зямля» ў Мядзеле // «[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 22 ліпеня 2005 г., № 29 (531)</ref> <ref name="РГ_2008">І навальніца нават не спыніла / /«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 18 ліпеня 2008 г., № 29 (687)</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Мядель}}; * Spod Monte Cassino na Sybir. Deportacja bylych zolnierzy Polskich Sil Zbrojnych na Zachodzie z Bialorusi, Litwy i Ukrainy w 1951 roku/ oprac. P. Romaniuk, — Warszawa, 1998. * Дзяржархіў Мінскай вобласці. — Мядзельская акупацыйная раённая ўправа, ф. 4220, 30 адз. зах., 1941—1944. * Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Мядзельскі падпольны райкам, ф.3732, 2 адз. зах., 1943—1944; Мядзельскі падпольны райкам ЛКСМБ, ф.3762, 6 адз. зах., 1943—1944. * Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. — Мядзельскае староства, ф. 1928, воп. 1, спр. 1, арк. 168—170. * Литовская Метрика (1528—1547). 6-я книга судных дел. — Вильнюс, 1997. — док. № 405. * Литовская Метрика (1553—1567). Книга публичных дел 7. — Вильнюс, 1996. — С. 70. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мядзел|506}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стары́ Мя́дзел||164}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Miadziel|Мядзел}} {{OSM relation|6722574|Мядзел}} * [http://www.myadel.info Інфармацыйна-гістарычны партал Мядзельскага раёна — www.myadel.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140701132628/http://www.myadel.info/ |date=1 ліпеня 2014 }} * [http://www.westki.info/miadziel Мядзел — westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090303051521/http://westki.info/miadziel |date=3 сакавіка 2009 }} * [http://www.radzima.org/be/pub/1922_m/ Мядзел на Radzima.org] * [https://www.gismeteo.by/weather-myadel-10999/ Надвор’е ў горадзе Мядзел] {{Мядзельскі раён}} {{Гарады Мінскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мядзел| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] pzce03u21i841ztn1n6y04dlf0hrgdt Вікіпедыя:Да выдалення 4 16411 5154411 5154098 2026-06-14T19:46:16Z DobryBrat 5701 /* Ягор Аляксандравіч Дырда */ вынік 5154411 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кэнто Масуда]] == Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03). ==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]== {{Закрыта}} Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. "Арда" — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, значнасць не паказана. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:38, 13 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:45, 14 чэрвеня 2026 (+03) ==[[89 км (блок-пост)]]== Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кенэт Хопкінс]] == : {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} aap58kg9bpgtbimnkurp1z83ty75mci 5154413 5154411 2026-06-14T19:49:37Z DobryBrat 5701 /* 89 км (блок-пост) */ вынік 5154413 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кэнто Масуда]] == Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03). ==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]== {{Закрыта}} Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. "Арда" — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, значнасць не паказана. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:38, 13 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:45, 14 чэрвеня 2026 (+03) ==[[89 км (блок-пост)]]== {{Закрыта}} Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:49, 14 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кенэт Хопкінс]] == : {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} 1wflz1w8332g2q3j5e4op7i9lh88dv1 5154414 5154413 2026-06-14T19:51:35Z DobryBrat 5701 /* Кенэт Хопкінс */ вынік 5154414 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кэнто Масуда]] == Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03). ==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]== {{Закрыта}} Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. "Арда" — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, значнасць не паказана. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:38, 13 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:45, 14 чэрвеня 2026 (+03) ==[[89 км (блок-пост)]]== {{Закрыта}} Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:49, 14 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кенэт Хопкінс]] == {{Закрыта}} : {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул вельмі кароткі, значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 14 чэрвеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} beyo2w34jtsu95pqi92vlndyn7rr010 5154424 5154414 2026-06-14T20:06:10Z DobryBrat 5701 /* Капліца (Душкава) і Пірамідальная капліца (Душкава) */ вынік 5154424 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кэнто Масуда]] == Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03). ==[[Ягор Аляксандравіч Дырда]]== {{Закрыта}} Вынесены да выдалення а 12:24 22 мая 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|M.L.Bot}} з каментарыем: «залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю». Мяркую, абмеркаванне патрэбна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:20, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці асобы няма. Аматар, які час ад часу гуляе ў футбол. "Арда" — назва аматарскага непрафесійнага гуртка асоб, медыяпраект. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:19, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, з УкрВікі не выдаляеецца бадай нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:29, 6 чэрвеня 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, значнасць не паказана. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:38, 13 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:45, 14 чэрвеня 2026 (+03) ==[[89 км (блок-пост)]]== {{Закрыта}} Вынесены да выдалення а 22:12 16 сакавіка 2026 удзельнікам {{Вікіпедыст|Estopedist1}} з каментарыем: «unreferenced, not notable topic. No equivalent in etwiki or enwiki». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:16, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, прымаем значнасць чыгуначных станцый і прыпыначных пунктаў, але гэты аб'ект зусім нязначны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:31, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:49, 14 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кенэт Хопкінс]] == {{Закрыта}} : {{выдаліць}}, агульны крытэрый значнасці не выконваецца, [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] нічога не дае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 6 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул вельмі кароткі, значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 14 чэрвеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == {{Закрыта}} Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Уся інфармацыя, што і ў артыкулах — у [[Душкава|артыкуле пра вёску]], інфармацыі замала для двух асобных артыкулаў, артыкулы выдалены. --[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:05, 14 чэрвеня 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} 5st6kjlb35h0bb070qau9rtbb03o7rc Карэлічы 0 16904 5154429 5106505 2026-06-14T20:26:16Z JerzyKundrat 174 5154429 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Карэлічы |вобласць = Гродзенская |раён = Карэліцкі }} {{значэнні}} '''Карэ́лічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Kareličy}}; {{Lang-ru|Кореличи}}) — гарадскі пасёлак у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]], на [[Рута (рака)|р. Рута]]. За 185 км да ўсходу ад [[Гродна]], на аўтадарозе [[Навагрудак]]—[[Мінск]]. == Назва == Паблізу ([[Шчорсы]]) фіксавалася прозвішча Карэль<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-Q29P?i=374&cc=4158550&cat=684095</ref>. Навокал Ліды бытавалі Карэль, Карэловіч, Карэлеўскі, было горадзенскае Карэльскі.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99FL-9KCD?i=1032&cat=2325345</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-D99R-N?i=382&cc=4166194&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-6QDV-6?i=143&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-QQCB-Z?cat=1046001&i=26&cc=4166194</ref> Ёсць літоўскае ''Karelis'', латышскія ''Karels, Karelis''.<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=6e804c333f6aa0b181b2a2e0eb090def</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/682012 https://uzvardi.lv/surname/708373</ref> == Гісторыя == Вядомыя з 1395 года ў сувязі з нападам [[крыжакі|крыжакоў]]. У 15 ст. — двор вялікіх князёў у Наваградскім павеце. У 1505 годзе спалены [[крымскія татары|крымскімі татарамі]], у 1655 і 1706 гадах — шведамі. З 1594 года — мястэчка. З 1795 года — у складзе Расійскай імперыі, цэнтр воласці Наваградскага павета. У гады [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] праз Карэлічы праходзіла лінія фронту. З 1921 года — у складзе Польшчы, цэнтр гміны Навагрудскага павета. З 1939 года — у [[БССР]], з 1940 года — цэнтр раёна. З 1958 года — гарадскі пасёлак<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Карэлічы, Карэліцкага раёна, Гродзенскай вобласці, у гарадскі пасёлак ад 30 красавіка 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 4.</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 2&nbsp;559 чал. * 1971 год — 3,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1995 год — 7,8 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 2006 год — 7,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 2015 год — 6&nbsp;631 чал.<ref name="2015-Estimate"/> * 2016 год — 6&nbsp;528 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * 2017 год — 6&nbsp;518 чал.<ref name="2017-Estimate"/> * 2025 год — 5&nbsp;546 чал. == Эканоміка == У другой палове XVII ст. у Карэлічах працавала [[Шпалеры|шпалерная]] [[Карэліцкая шпалерная мануфактура|мануфактура]]. У 1835—1861 гадах у мястэчку працавала цукровая мануфактура; у 1859 годзе было 150 рабочых, за год выраблялася 2,4 тыс. пудоў цукру. Пры савецкай улады ў пасёлку знаходзіўся буйны племзавод. Прадпрыемствы харчовай прамысловасці, льнозавод. Гасцініца. Цэнтр мастацкага ткацтва. == Культура == Дзейнічае [[Карэліцкі раённы краязнаўчы музей]]. Два разы на тыдзень выходзіць газета «Полымя» ― орган Карэліцкага райвыканкама<ref>{{cite web|url= http://www.polymia.by/|title= Карэліцкая газета «Полымя»|publisher= |accessdate= |archive-date= 17 ліпеня 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190717090318/http://www.polymia.by/|url-status= dead}}</ref>. == Славутасці == * [[Бровар (Карэлічы)|Бровар]] (1858) * [[Петрапаўлаўская царква (Карэлічы)|Петрапаўлаўская царква]] (1866) * [[Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Карэлічы)|Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі]] (1938) * [[Вайсковыя могілкі (Карэлічы)|Вайсковыя могілкі]] (1944) === Страчаная спадчына === * [[Карэліцкая сядзіба Радзівілаў|Сядзіба Радзівілаў]] (XVII—XVIII ст.). * [[Карэліцкая ратуша|Ратуша]] (XVIII ст.). == Вядомыя асобы == * [[Наталля Гесць]] (нар. 1994) — беларуская гандбалістка. * [[Іцхак Кацэнельсан|Іцхак Кацэнэльсан]] (1886—1944) — яўрэйскі педагог, паэт і драматург * [[Ірына Уладзіміраўна Мокат]] (нар. 1994) — беларуская гандбалістка. * [[Валянцін Рамановіч]] (1911 - 1945) - графік і мастак. * [[Уладзімір Пятровіч Саўко]] (1962—2023) — беларускі гандбаліст, трэнер. * [[Давід Эйнхорн]] (1886—1973) — паэт і журналіст. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|8}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Карэлічы|376}} == Спасылкі == {{Commons}} {{OSM relation|6722388|Карэлічы}} * [http://belaruscity.net/korelichi/ Гарады Беларусі: Карэлічы.] * [http://www.polymia.by/ Сайт Карэліцкай раённай газеты «Полымя»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190717090318/http://www.polymia.by/ |date=17 ліпеня 2019 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Карэліцкі раён}} {{Гродзенская вобласць}} [[Катэгорыя:Карэлічы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] 6075uny3801ks0ehpa210nd9gkqf74r Расоны 0 16909 5154386 5054111 2026-06-14T18:26:43Z JerzyKundrat 174 5154386 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Расоны |арыгінальная назва = Расоны |вобласць = Віцебская |раён = Расонскі |першае згадванне = 1552 |ранейшыя назвы = |статус з = 1958 }} '''Расо́ны'''<ref name="NNP"/> ([[Інструкцыя па транслітарацыі (2007)|афіц. транс.]]: ''Rasony'') — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Расонскі раён|Расонскага раёна]], на беразе [[Расона|Расонскага возера]]. За 170 км ад [[Віцебск]]а, 45 км ад чыгуначнай станцыі Дрэтунь на лініі [[Полацк]]—[[Невель (горад)|Невель]] ([[Расія]]), аўтамабільнымі дарогамі злучаныя з Полацкам, [[Верхнядзвінск]]ам, Невелем. Насельніцтва 4 888 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Гісторыя == Паводле археалагічных раскопак, першыя паселішчы на месцы сучаснага пасёлка існавалі ўжо ў [[10 стагоддзе|X]]—[[12 стагоддзе|ХІІ]] стст.<ref name="zvyazda"/> Першы пісьмовы ўспамін пра Расоны як вёску ў складзе [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] змяшчаецца ў «Полацкай рэвізіі» і датуецца [[1552]] годам. У той час мясціна знаходзілася ў валоданні Ф. Корсака<ref name="EVKL"/> і налічвала 7 дымоў. У [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкую вайну]] вёску акупавалі войскі [[Маскоўскае княства|маскоўскага]] цара [[Іван Жахлівы|Івана Жахлівага]], але праз некаторы час [[Стэфан Баторый]] вызваліў паселішча. У выніку першага падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1772]]) Расоны апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Полацкая губерня|Полацкай]] (з [[1796]] — у [[Беларуская губерня|Беларускай]], а з [[1802]] — у [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]). Паводле звестак Віцебскага губернскага статыстычнага камітэту, станам на [[1877]] год тут было 12 дымоў; тут існавала карчма, працавалі прыватныя агульнаадукацыйныя жаночае ([[1866]]) і мужчынскае ([[1869]]) вучылішчы, дзейнічалі 2 царквы. У [[1905]] годзе вёска ўвайшла ў склад Вазнясенскай воласці [[Полацкі павет|Полацкага павета]]. [[1 студзеня]] [[1919]] года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Расоны ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У [[1924]] годзе Расоны вярнулі [[БССР]], дзе яны зрабіліся цэнтрам раёна (цягам [[1962]]—[[1965]] у [[Полацкі раён|Полацкім раёне]]). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[15 ліпеня]] [[1941]] да [[12 ліпеня]] [[1944]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. [[14 сакавіка]] [[1958]] года пасёлак атрымаў афіцыйны статус гарадскога пасёлка<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Расоны, Расонскага раёна, Віцебскай вобласці, у гарадскі пасёлак ад 14 сакавіка 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 3.</ref>. [[13 лістапада]] [[2005]] года ў Расонах асвяцілі кутны камень касцёла святога [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]]<ref name="catholic"/>. [[20 студзеня]] [[2006]] года адбылося зацверджанне гербу пасёлка. [[19 красавіка]] [[2010]] года Расоны ўзнагародзілі вымпелам «За мужнасьць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»<ref name="pravo"/>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Расоны». Дом паляўнічага. == Культура == * [[Музей баявой садружнасці беларускіх, рускіх, латышскіх і літоўскіх партызан у гады Вялікай Айчыннай вайны]]. == Славутасці == [[Файл:Belarus-Rasony-Manor-3.jpg|thumb|Расонская сядзіба]] * [[Касцёл Святога Язафата Кунцэвіча (Расоны)|Касцёл Святога Язафата Кунцэвіча]] (2010); * [[Царква Узнясення Гасподняга (Расоны)|Расонская Узнясенская царква]]; * [[Расонская сядзіба]]. * [[Мемарыяльны комплекс (Расоны)|Мемарыяльны комплекс]] == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Канапелька]] — беларускі [[паэт]], перакладчык. * [[Сцяпан Іванавіч Жукаў]] (1923—1997) — ваенны лётчык, [[Герой Савецкага Саюза]]. Пэўны час жыў у Расонах<ref name="War">{{Warheroes|15348}}</ref>. * [[Аляксандр Пятровіч Ласкаўнёў]] (нар. [[1949]]) — беларускі навуковец у галіне [[матэрыялазнаўства]]. * [[Дзяніс Урад]] (нар. [[23 чэрвеня]] [[1991]]) — афіцэр [[Генеральны штаб Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь|Генеральнага штабу Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]], [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="zvyazda">Вікторыя Целяшук. [http://www.zvyazda.minsk.by/ru/archive/article.php?id=2326 Расоны «пастарэлі»] // «Звязда» № 183 (26048), 26 верасня 2007.</ref> <ref name="EVKL">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=509|артыкул=Расоны|аўтар=}}</ref> <ref name="catholic">Ірына Жарнасек. [http://catholic.by/port/news/belarus/2/2005-11-13r.htm Асвячэнне вуглавога каменя ў Расонах] // «[[Catholic.by]]», [[22 лістапада]] [[2005]].</ref> <ref name="pravo">[http://www.pravo.by/webnpa/text.asp?RN=P31000189 УКАЗ ПРЭЗІДЭНТА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 19 красавіка 2010 г. № 189 Аб узнагароджанні некаторых населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»]</ref> <!-- <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> --> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Расоны}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Расоны|625}} * Ліст карты N-35-10. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Rasony|Расоны}} {{OSM relation|6722342|Расоны}} {{Расонскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Расоны| ]] 9k0qoljq7wnblb5bd1pjadoxmv8z5ai 5154394 5154386 2026-06-14T18:56:13Z JerzyKundrat 174 5154394 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Расоны |арыгінальная назва = Расоны |вобласць = Віцебская |раён = Расонскі |першае згадванне = 1552 |ранейшыя назвы = |статус з = 1958 }} '''Расо́ны'''<ref name="NNP"/> ([[Інструкцыя па транслітарацыі (2007)|афіц. транс.]]: ''Rasony'') — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Расонскі раён|Расонскага раёна]], на беразе [[Расона|Расонскага возера]]. За 170 км ад [[Віцебск]]а, 45 км ад чыгуначнай станцыі Дрэтунь на лініі [[Полацк]]—[[Невель (горад)|Невель]] ([[Расія]]), аўтамабільнымі дарогамі злучаныя з Полацкам, [[Верхнядзвінск]]ам, Невелем. == Гісторыя == Паводле археалагічных раскопак, першыя паселішчы на месцы сучаснага пасёлка існавалі ўжо ў [[10 стагоддзе|X]]—[[12 стагоддзе|ХІІ]] стст.<ref name="zvyazda"/> Першы пісьмовы ўспамін пра Расоны як вёску ў складзе [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] змяшчаецца ў «Полацкай рэвізіі» і датуецца [[1552]] годам. У той час мясціна знаходзілася ў валоданні Ф. Корсака<ref name="EVKL"/> і налічвала 7 дымоў. У [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкую вайну]] вёску акупавалі войскі [[Маскоўскае княства|маскоўскага]] цара [[Іван Жахлівы|Івана Жахлівага]], але праз некаторы час [[Стэфан Баторый]] вызваліў паселішча. У выніку першага падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1772]]) Расоны апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Полацкая губерня|Полацкай]] (з [[1796]] — у [[Беларуская губерня|Беларускай]], а з [[1802]] — у [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]). Паводле звестак Віцебскага губернскага статыстычнага камітэту, станам на [[1877]] год тут было 12 дымоў; тут існавала карчма, працавалі прыватныя агульнаадукацыйныя жаночае ([[1866]]) і мужчынскае ([[1869]]) вучылішчы, дзейнічалі 2 царквы. У [[1905]] годзе вёска ўвайшла ў склад Вазнясенскай воласці [[Полацкі павет|Полацкага павета]]. [[1 студзеня]] [[1919]] года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі Расоны ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У [[1924]] годзе Расоны вярнулі [[БССР]], дзе яны зрабіліся цэнтрам раёна (цягам [[1962]]—[[1965]] у [[Полацкі раён|Полацкім раёне]]). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[15 ліпеня]] [[1941]] да [[12 ліпеня]] [[1944]] вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. [[14 сакавіка]] [[1958]] года пасёлак атрымаў афіцыйны статус гарадскога пасёлка<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Расоны, Расонскага раёна, Віцебскай вобласці, у гарадскі пасёлак ад 14 сакавіка 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 3.</ref>. [[13 лістапада]] [[2005]] года ў Расонах асвяцілі кутны камень касцёла святога [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]]<ref name="catholic"/>. [[20 студзеня]] [[2006]] года адбылося зацверджанне гербу пасёлка. [[19 красавіка]] [[2010]] года Расоны ўзнагародзілі вымпелам «За мужнасьць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»<ref name="pravo"/>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Гасцініца «Расоны». Дом паляўнічага. == Культура == * [[Музей баявой садружнасці беларускіх, рускіх, латышскіх і літоўскіх партызан у гады Вялікай Айчыннай вайны]]. == Славутасці == [[Файл:Belarus-Rasony-Manor-3.jpg|thumb|Расонская сядзіба]] * [[Касцёл Святога Язафата Кунцэвіча (Расоны)|Касцёл Святога Язафата Кунцэвіча]] (2010); * [[Царква Узнясення Гасподняга (Расоны)|Расонская Узнясенская царква]]; * [[Расонская сядзіба]]. * [[Мемарыяльны комплекс (Расоны)|Мемарыяльны комплекс]] == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Канапелька]] — беларускі [[паэт]], перакладчык. * [[Сцяпан Іванавіч Жукаў]] (1923—1997) — ваенны лётчык, [[Герой Савецкага Саюза]]. Пэўны час жыў у Расонах<ref name="War">{{Warheroes|15348}}</ref>. * [[Аляксандр Пятровіч Ласкаўнёў]] (нар. [[1949]]) — беларускі навуковец у галіне [[матэрыялазнаўства]]. * [[Дзяніс Урад]] (нар. [[23 чэрвеня]] [[1991]]) — афіцэр [[Генеральны штаб Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь|Генеральнага штабу Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]], [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="zvyazda">Вікторыя Целяшук. [http://www.zvyazda.minsk.by/ru/archive/article.php?id=2326 Расоны «пастарэлі»] // «Звязда» № 183 (26048), 26 верасня 2007.</ref> <ref name="EVKL">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=509|артыкул=Расоны|аўтар=}}</ref> <ref name="catholic">Ірына Жарнасек. [http://catholic.by/port/news/belarus/2/2005-11-13r.htm Асвячэнне вуглавога каменя ў Расонах] // «[[Catholic.by]]», [[22 лістапада]] [[2005]].</ref> <ref name="pravo">[http://www.pravo.by/webnpa/text.asp?RN=P31000189 УКАЗ ПРЭЗІДЭНТА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 19 красавіка 2010 г. № 189 Аб узнагароджанні некаторых населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»]</ref> <!-- <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> --> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Расоны}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Расоны|625}} * Ліст карты N-35-10. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Rasony|Расоны}} {{OSM relation|6722342|Расоны}} {{Расонскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Расоны| ]] rgqs1wqgwcs025o8n6o3glgzehkobc0 Шаркаўшчына 0 16912 5154383 5105753 2026-06-14T18:23:10Z JerzyKundrat 174 5154383 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шаркаўшчына, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Шаркаўшчына |арыгінальная назва = Шаркаўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |першае згадванне = 1503 |ранейшыя назвы = |статус з = 1940 }} '''Ша́ркаўшчына'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Šarkaŭščyna}}, мясц. дыял.: ''Шарко́ўшчына'') — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]], на рацэ [[Дзісна (рака)|Дзісна]]. За 197 км ад [[Віцебск]]а. [[Шаркаўшчына (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Крулеўшчына]]—[[Друя]], аўтамабільнымі дарогамі звязаная з [[Глыбокае|Глыбокім]], [[Браслаў|Браславам]], [[Міёры|Міёрамі]] і іншымі. Насельніцтва 6&nbsp;330 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва Шаркаўшчына ўтворана ад прозвішча, вытворнага ад слова ''шэры, шарко''<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 407.</ref>. На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], у аснове назвы мянушка або прозвішча ''Шаркі'' ці ''Шарка, Шарко'', якія можна супаставіць з дзеясловам ''шаркаць'' і тлумачыць у значэннях «той, хто шаркае нагамі» ці «чалавек, які зневажальна ставіцца да іншых», «непрыемны чалавек, які мае схільнасць зласловіць, абгаворваць»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 66.</ref>. На думку [[Уладзімір Міхайлавіч Юрэвіч|У. Юрэвіча]], назву пасёлку даў дзяслоў ''шаркаць'', якім выяўляецца звычка шляхты для праявы пашаны пры вітанні адводзіць правую нагу ўбок, і шаркаючы, прыстаўляць да левай<ref>У. М. Юрэвіч. Слова жывое, роднае, гаваркое… Дапам. для настаўнікаў. Мінск, 1998. С. 186.</ref>. На думку А. Адамковіча, айконім утварыўся па беларускай словаўтваральнай мадэлі: літоўскі антрапонім ''Šarkа'' «сарока» + патранімічны суфікс ''-шчына''. У раёнах па абодва бакі беларуска-літоўскай мяжы дастаткова шмат населеных пунктаў з назвамі тыпу [[Шаркішкі (Відзаўскі сельсавет)|Шаркішкі]] (Браслаўскі р-н), [[Шаркуці]] (Іўеўскі р-н), [[Шаркамедзь]] (Ашмянскі р-н), таксама шмат літоўскіх антрапонімаў тыпу ''Šarka''. Апроч таго, тапонімы з асновай ''Шарк-'' звязвалі з эстонскім ''särg'' «плотка», фінскім ''särki'' «тое самае», ліўскім ''särg'' «чырвонае ці рыжае вока»<ref>Адамковіч А. Літоўскія назвы ў тапаніміцы нашага рэгіёна. Паставы, 2018. С. 9-12.</ref>. == Гісторыя == Вядома з 1503 года ў [[ВКЛ]] як маёнтак Зяновічаў, пазней належала [[Сапегі|Сапегам]], Дамброўскім, Лапацінскім. У 1767 годзе побач на правым беразе Дзісны ўзнікла мястэчка Новая Шаркаўшчына, якое ў пачатку ХХ стагоддзя злілося са Старой Шаркаўшчынай. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскага павета]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|занята Чырвонай Арміяй]] і далучана да [[БССР]], з [[15 студзеня]] [[1940]] года цэнтр Шаркаўшчынскага раёна, з 12 кастрычніка 1940 года — гарадскі пасёлак. З 30 чэрвеня 1941 да 1 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі, якія загубілі ў Шаркаўшчыне 865 жыхароў. З 20 студзеня 1944 года ў [[Полацкая вобласць|Полацкай]], з 8 студзеня 1954 года ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай]], з 20 студзеня 1960 года [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1962—1966 гадах у [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]], з 30 ліпеня 1966 года зноў цэнтр раёна. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1866 год — 0,5 тыс. чал. у ''Новай Шаркоўшчыне'', 150 чал. у ''Старой Шаркоўшчыне''<ref name="vlib"/>; 1881 год — 215 чал. у ''Старой Шаркоўшчыне''; 1897 год — 1038 чал. у ''Новай Шаркоўшчыне'', 127 чал. у ''Старой Шаркоўшчыне'' * '''XX стагоддзе''': 1939 год — 1802 чал.; 1995 год — 8,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 7,3 тыс. чал.; 2006 год — 7,2 тыс. чал.; 2008 год — 7,0 тыс. чал.; 2009 год — 6,9 тыс. чал.; 2010 год — 6,9 тыс. чал.; 2016 год — 6424 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 6330 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 5811 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца. Буйнейшыя прадпрыемствы: * Шаркаўшчынскі кансервава-агароднінасушыльны завод * Шаркаўшчынскі камбінат кааператыўнай прамысловасці == Адукацыя і культура == У Шаркаўшчыне працуюць 2 сярэднія, спартыўная дзіцяча-юнацкая, дзіцячая школа мастацтваў. Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, дом культуры, цэнтр рамёстваў. == Дажынкі == 29-30 верасня 2023 г. у Шаркаўшчыне прайшоў абласны фестываль-кірмаш «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]». == Славутасці == * [[Царква Усіх Смуткуючых Радасць (Шаркаўшчына)|Царква Усіх Смуткуючых Радасць]] (1897) * [[Шаркаўшчынскі сядзібны дом]] * [[Свята-Успенская царква (Шаркаўшчына)|Свята-Успенская царква]] (1912) * [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Шаркаўшчына)|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]][[Файл:Старая Шаркаўшчына Успенская Царква Синяя Церковь Шарковщина Szarkowszczyzna.jpg|alt=Свята-Успенская царква. Фота пачатку ХХ стагоддзя.|міні|Свята-Успенская царква. Фота пачатку ХХ стагоддзя.]] == Вядомыя асобы == * [[Павел Міхайлавіч Верхаловіч]] — савецкі военачальнік. * [[Віктар Гардзеевіч Гінько]] — беларускі лёгкаатлет. * [[Герман Кірылаў]] — беларускі пісьменнік. * [[Вінцэнт Ключынскі]] — каталіцкі царкоўны дзеяч, Архібіскуп Магілёўскі. * [[Міхаіл Пятроўскі]] — ксёндз, служыў у Шаркаўшчыне ў 1917—1919, падтрымліваў беларускі рух. * [[Павел Сямёнавіч Грынчук]] (нар. 1976) — беларусі вучоны ў галіне цеплафізікі, стварэння энергаэфектыўных тэхналогій. [[Член-карэспандэнт]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2017), [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (2014). * {{нп5|Мандэль Школьнікаў||en|Mandel Szkolnikoff}} (1895—1945) — французскі бізнесмен. У Шаркаўшчыне памёр і пахаваны дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага [[Ян Нікадзім Лапацінскі]] (1747—1810). == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="vlib">[http://vlib.by/PRIDVINIE-1/CITIES/Sharkovschina.htm Шаркаўшчына] на [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Шаркоўшчына}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Шаркоўшчына|старонкі=765}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Šarkaŭščyna|Шаркаўшчына}} {{OSM relation|1180582|Шаркаўшчына}} * [http://www.westki.info/sharkouschyna Шаркаўшчына — westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090303051221/http://westki.info/sharkouschyna |date=3 сакавіка 2009 }} * [http://www.radzima.org/be/miesca/sharkaushchyna.html Здымкі на Radzima.org] * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/sharkovsch/}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080325062415/http://globus.tut.by/sharkovsch/index.htm |date=25 сакавіка 2008 }} * [https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/sharkovshchina_vstrechaet_prazdnichnyy_marafon_dozhinki_2023_chestvovanie_khleborobov_vystavka_karav/ Шаркаўшчына сустракае абласны фестываль-кірмаш "Дажынкі-2023"] {{Шаркаўшчынскі раён}} {{Віцебская вобласць}} [[Катэгорыя:Шаркаўшчына| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] jdskzgcg0dyv1lzwephos6pnw24aj0g 5154384 5154383 2026-06-14T18:24:46Z JerzyKundrat 174 /* Славутасці */ 5154384 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шаркаўшчына, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Шаркаўшчына |арыгінальная назва = Шаркаўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |першае згадванне = 1503 |ранейшыя назвы = |статус з = 1940 }} '''Ша́ркаўшчына'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Šarkaŭščyna}}, мясц. дыял.: ''Шарко́ўшчына'') — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]], на рацэ [[Дзісна (рака)|Дзісна]]. За 197 км ад [[Віцебск]]а. [[Шаркаўшчына (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Крулеўшчына]]—[[Друя]], аўтамабільнымі дарогамі звязаная з [[Глыбокае|Глыбокім]], [[Браслаў|Браславам]], [[Міёры|Міёрамі]] і іншымі. Насельніцтва 6&nbsp;330 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва Шаркаўшчына ўтворана ад прозвішча, вытворнага ад слова ''шэры, шарко''<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 407.</ref>. На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], у аснове назвы мянушка або прозвішча ''Шаркі'' ці ''Шарка, Шарко'', якія можна супаставіць з дзеясловам ''шаркаць'' і тлумачыць у значэннях «той, хто шаркае нагамі» ці «чалавек, які зневажальна ставіцца да іншых», «непрыемны чалавек, які мае схільнасць зласловіць, абгаворваць»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 66.</ref>. На думку [[Уладзімір Міхайлавіч Юрэвіч|У. Юрэвіча]], назву пасёлку даў дзяслоў ''шаркаць'', якім выяўляецца звычка шляхты для праявы пашаны пры вітанні адводзіць правую нагу ўбок, і шаркаючы, прыстаўляць да левай<ref>У. М. Юрэвіч. Слова жывое, роднае, гаваркое… Дапам. для настаўнікаў. Мінск, 1998. С. 186.</ref>. На думку А. Адамковіча, айконім утварыўся па беларускай словаўтваральнай мадэлі: літоўскі антрапонім ''Šarkа'' «сарока» + патранімічны суфікс ''-шчына''. У раёнах па абодва бакі беларуска-літоўскай мяжы дастаткова шмат населеных пунктаў з назвамі тыпу [[Шаркішкі (Відзаўскі сельсавет)|Шаркішкі]] (Браслаўскі р-н), [[Шаркуці]] (Іўеўскі р-н), [[Шаркамедзь]] (Ашмянскі р-н), таксама шмат літоўскіх антрапонімаў тыпу ''Šarka''. Апроч таго, тапонімы з асновай ''Шарк-'' звязвалі з эстонскім ''särg'' «плотка», фінскім ''särki'' «тое самае», ліўскім ''särg'' «чырвонае ці рыжае вока»<ref>Адамковіч А. Літоўскія назвы ў тапаніміцы нашага рэгіёна. Паставы, 2018. С. 9-12.</ref>. == Гісторыя == Вядома з 1503 года ў [[ВКЛ]] як маёнтак Зяновічаў, пазней належала [[Сапегі|Сапегам]], Дамброўскім, Лапацінскім. У 1767 годзе побач на правым беразе Дзісны ўзнікла мястэчка Новая Шаркаўшчына, якое ў пачатку ХХ стагоддзя злілося са Старой Шаркаўшчынай. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскага павета]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|занята Чырвонай Арміяй]] і далучана да [[БССР]], з [[15 студзеня]] [[1940]] года цэнтр Шаркаўшчынскага раёна, з 12 кастрычніка 1940 года — гарадскі пасёлак. З 30 чэрвеня 1941 да 1 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі, якія загубілі ў Шаркаўшчыне 865 жыхароў. З 20 студзеня 1944 года ў [[Полацкая вобласць|Полацкай]], з 8 студзеня 1954 года ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай]], з 20 студзеня 1960 года [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1962—1966 гадах у [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]], з 30 ліпеня 1966 года зноў цэнтр раёна. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1866 год — 0,5 тыс. чал. у ''Новай Шаркоўшчыне'', 150 чал. у ''Старой Шаркоўшчыне''<ref name="vlib"/>; 1881 год — 215 чал. у ''Старой Шаркоўшчыне''; 1897 год — 1038 чал. у ''Новай Шаркоўшчыне'', 127 чал. у ''Старой Шаркоўшчыне'' * '''XX стагоддзе''': 1939 год — 1802 чал.; 1995 год — 8,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 7,3 тыс. чал.; 2006 год — 7,2 тыс. чал.; 2008 год — 7,0 тыс. чал.; 2009 год — 6,9 тыс. чал.; 2010 год — 6,9 тыс. чал.; 2016 год — 6424 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 6330 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 5811 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца. Буйнейшыя прадпрыемствы: * Шаркаўшчынскі кансервава-агароднінасушыльны завод * Шаркаўшчынскі камбінат кааператыўнай прамысловасці == Адукацыя і культура == У Шаркаўшчыне працуюць 2 сярэднія, спартыўная дзіцяча-юнацкая, дзіцячая школа мастацтваў. Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, дом культуры, цэнтр рамёстваў. == Дажынкі == 29-30 верасня 2023 г. у Шаркаўшчыне прайшоў абласны фестываль-кірмаш «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]». == Славутасці == [[Файл:Успенская церковь, Шарковщина.JPG|міні|Свята-Успенская царква.]] * [[Царква Усіх Смуткуючых Радасць (Шаркаўшчына)|Царква Усіх Смуткуючых Радасць]] (1897) * [[Шаркаўшчынскі сядзібны дом]] * [[Свята-Успенская царква (Шаркаўшчына)|Свята-Успенская царква]] (1912) * [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Шаркаўшчына)|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] == Вядомыя асобы == * [[Павел Міхайлавіч Верхаловіч]] — савецкі военачальнік. * [[Віктар Гардзеевіч Гінько]] — беларускі лёгкаатлет. * [[Герман Кірылаў]] — беларускі пісьменнік. * [[Вінцэнт Ключынскі]] — каталіцкі царкоўны дзеяч, Архібіскуп Магілёўскі. * [[Міхаіл Пятроўскі]] — ксёндз, служыў у Шаркаўшчыне ў 1917—1919, падтрымліваў беларускі рух. * [[Павел Сямёнавіч Грынчук]] (нар. 1976) — беларусі вучоны ў галіне цеплафізікі, стварэння энергаэфектыўных тэхналогій. [[Член-карэспандэнт]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2017), [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (2014). * {{нп5|Мандэль Школьнікаў||en|Mandel Szkolnikoff}} (1895—1945) — французскі бізнесмен. У Шаркаўшчыне памёр і пахаваны дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага [[Ян Нікадзім Лапацінскі]] (1747—1810). == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="vlib">[http://vlib.by/PRIDVINIE-1/CITIES/Sharkovschina.htm Шаркаўшчына] на [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Шаркоўшчына}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Шаркоўшчына|старонкі=765}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Šarkaŭščyna|Шаркаўшчына}} {{OSM relation|1180582|Шаркаўшчына}} * [http://www.westki.info/sharkouschyna Шаркаўшчына — westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090303051221/http://westki.info/sharkouschyna |date=3 сакавіка 2009 }} * [http://www.radzima.org/be/miesca/sharkaushchyna.html Здымкі на Radzima.org] * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/sharkovsch/}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080325062415/http://globus.tut.by/sharkovsch/index.htm |date=25 сакавіка 2008 }} * [https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/sharkovshchina_vstrechaet_prazdnichnyy_marafon_dozhinki_2023_chestvovanie_khleborobov_vystavka_karav/ Шаркаўшчына сустракае абласны фестываль-кірмаш "Дажынкі-2023"] {{Шаркаўшчынскі раён}} {{Віцебская вобласць}} [[Катэгорыя:Шаркаўшчына| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] nueeq44ns8p6qvrkc0hmq2obxyhkfpo 5154385 5154384 2026-06-14T18:25:40Z JerzyKundrat 174 5154385 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шаркаўшчына, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Шаркаўшчына |арыгінальная назва = Шаркаўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Шаркаўшчынскі |першае згадванне = 1503 |ранейшыя назвы = |статус з = 1940 }} '''Ша́ркаўшчына'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Šarkaŭščyna}}, мясц. дыял.: ''Шарко́ўшчына'') — гарадскі пасёлак у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]], на рацэ [[Дзісна (рака)|Дзісна]]. За 197 км ад [[Віцебск]]а. [[Шаркаўшчына (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Крулеўшчына]]—[[Друя]], аўтамабільнымі дарогамі звязаная з [[Глыбокае|Глыбокім]], [[Браслаў|Браславам]], [[Міёры|Міёрамі]] і іншымі. Насельніцтва 6&nbsp;330 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва Шаркаўшчына ўтворана ад прозвішча, вытворнага ад слова ''шэры, шарко''<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 407.</ref>. На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], у аснове назвы мянушка або прозвішча ''Шаркі'' ці ''Шарка, Шарко'', якія можна супаставіць з дзеясловам ''шаркаць'' і тлумачыць у значэннях «той, хто шаркае нагамі» ці «чалавек, які зневажальна ставіцца да іншых», «непрыемны чалавек, які мае схільнасць зласловіць, абгаворваць»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 66.</ref>. На думку [[Уладзімір Міхайлавіч Юрэвіч|У. Юрэвіча]], назву пасёлку даў дзяслоў ''шаркаць'', якім выяўляецца звычка шляхты для праявы пашаны пры вітанні адводзіць правую нагу ўбок, і шаркаючы, прыстаўляць да левай<ref>У. М. Юрэвіч. Слова жывое, роднае, гаваркое… Дапам. для настаўнікаў. Мінск, 1998. С. 186.</ref>. На думку А. Адамковіча, айконім утварыўся па беларускай словаўтваральнай мадэлі: літоўскі антрапонім ''Šarkа'' «сарока» + патранімічны суфікс ''-шчына''. У раёнах па абодва бакі беларуска-літоўскай мяжы дастаткова шмат населеных пунктаў з назвамі тыпу [[Шаркішкі (Відзаўскі сельсавет)|Шаркішкі]] (Браслаўскі р-н), [[Шаркуці]] (Іўеўскі р-н), [[Шаркамедзь]] (Ашмянскі р-н), таксама шмат літоўскіх антрапонімаў тыпу ''Šarka''. Апроч таго, тапонімы з асновай ''Шарк-'' звязвалі з эстонскім ''särg'' «плотка», фінскім ''särki'' «тое самае», ліўскім ''särg'' «чырвонае ці рыжае вока»<ref>Адамковіч А. Літоўскія назвы ў тапаніміцы нашага рэгіёна. Паставы, 2018. С. 9-12.</ref>. == Гісторыя == Вядома з 1503 года ў [[ВКЛ]] як маёнтак Зяновічаў, пазней належала [[Сапегі|Сапегам]], Дамброўскім, Лапацінскім. У 1767 годзе побач на правым беразе Дзісны ўзнікла мястэчка Новая Шаркаўшчына, якое ў пачатку ХХ стагоддзя злілося са Старой Шаркаўшчынай. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісненскага павета]]. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|занята Чырвонай Арміяй]] і далучана да [[БССР]], з [[15 студзеня]] [[1940]] года цэнтр Шаркаўшчынскага раёна, з 12 кастрычніка 1940 года — гарадскі пасёлак. З 30 чэрвеня 1941 да 1 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі, якія загубілі ў Шаркаўшчыне 865 жыхароў. З 20 студзеня 1944 года ў [[Полацкая вобласць|Полацкай]], з 8 студзеня 1954 года ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай]], з 20 студзеня 1960 года [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1962—1966 гадах у [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]], з 30 ліпеня 1966 года зноў цэнтр раёна. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1866 год — 0,5 тыс. чал. у ''Новай Шаркоўшчыне'', 150 чал. у ''Старой Шаркоўшчыне''<ref name="vlib"/>; 1881 год — 215 чал. у ''Старой Шаркоўшчыне''; 1897 год — 1038 чал. у ''Новай Шаркоўшчыне'', 127 чал. у ''Старой Шаркоўшчыне'' * '''XX стагоддзе''': 1939 год — 1802 чал.; 1995 год — 8,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2005 год — 7,3 тыс. чал.; 2006 год — 7,2 тыс. чал.; 2008 год — 7,0 тыс. чал.; 2009 год — 6,9 тыс. чал.; 2010 год — 6,9 тыс. чал.; 2016 год — 6424 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 6330 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 5811 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца. Буйнейшыя прадпрыемствы: * Шаркаўшчынскі кансервава-агароднінасушыльны завод * Шаркаўшчынскі камбінат кааператыўнай прамысловасці == Адукацыя і культура == У Шаркаўшчыне працуюць 2 сярэднія, спартыўная дзіцяча-юнацкая, дзіцячая школа мастацтваў. Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, дом культуры, цэнтр рамёстваў. 29-30 верасня 2023 г. у Шаркаўшчыне прайшоў абласны фестываль-кірмаш «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]». == Славутасці == [[Файл:Успенская церковь, Шарковщина.JPG|міні|Свята-Успенская царква.]] * [[Царква Усіх Смуткуючых Радасць (Шаркаўшчына)|Царква Усіх Смуткуючых Радасць]] (1897) * [[Шаркаўшчынскі сядзібны дом]] * [[Свята-Успенская царква (Шаркаўшчына)|Свята-Успенская царква]] (1912) * [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Шаркаўшчына)|Касцёл Узвіжання Святога Крыжа]] == Вядомыя асобы == * [[Павел Міхайлавіч Верхаловіч]] — савецкі военачальнік. * [[Віктар Гардзеевіч Гінько]] — беларускі лёгкаатлет. * [[Герман Кірылаў]] — беларускі пісьменнік. * [[Вінцэнт Ключынскі]] — каталіцкі царкоўны дзеяч, Архібіскуп Магілёўскі. * [[Міхаіл Пятроўскі]] — ксёндз, служыў у Шаркаўшчыне ў 1917—1919, падтрымліваў беларускі рух. * [[Павел Сямёнавіч Грынчук]] (нар. 1976) — беларусі вучоны ў галіне цеплафізікі, стварэння энергаэфектыўных тэхналогій. [[Член-карэспандэнт]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2017), [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (2014). * {{нп5|Мандэль Школьнікаў||en|Mandel Szkolnikoff}} (1895—1945) — французскі бізнесмен. У Шаркаўшчыне памёр і пахаваны дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага [[Ян Нікадзім Лапацінскі]] (1747—1810). == Гл. таксама == * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці]] * [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="vlib">[http://vlib.by/PRIDVINIE-1/CITIES/Sharkovschina.htm Шаркаўшчына] на [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Шаркоўшчына}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Шаркоўшчына|старонкі=765}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Šarkaŭščyna|Шаркаўшчына}} {{OSM relation|1180582|Шаркаўшчына}} * [http://www.westki.info/sharkouschyna Шаркаўшчына — westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090303051221/http://westki.info/sharkouschyna |date=3 сакавіка 2009 }} * [http://www.radzima.org/be/miesca/sharkaushchyna.html Здымкі на Radzima.org] * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/sharkovsch/}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080325062415/http://globus.tut.by/sharkovsch/index.htm |date=25 сакавіка 2008 }} * [https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/sharkovshchina_vstrechaet_prazdnichnyy_marafon_dozhinki_2023_chestvovanie_khleborobov_vystavka_karav/ Шаркаўшчына сустракае абласны фестываль-кірмаш "Дажынкі-2023"] {{Шаркаўшчынскі раён}} {{Віцебская вобласць}} [[Катэгорыя:Шаркаўшчына| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 3j30uzx2lymvrgkheotns8u7zzmx0a7 Беларус на варце 0 17958 5154473 3648812 2026-06-14T22:09:30Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5154473 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = Kollab-Zhurnal.JPEG |шырыня = |подпіс = Вокладка часопіса, № 6, 1944 |спецыялізацыя = |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = |гісторыя = |заснаванне = |апошні выпуск = |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = {{num|}} |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} {{Значэнні|Беларус (значэнні)}} '''Беларус на варце''' — [[часопіс]], які выдаваўся з лістапада [[1943]] па чэрвень [[1944]] года ў [[Мінск]]у на [[беларуская мова|беларускай мове]] пад кантролем германскіх акупацыйных уладаў. Прызначаўся для [[беларусы|беларусаў]], якія знаходзіліся на службе ў нямецкіх і калабаранцкіх вайсковых і ваенізаваных фарміраваннях. Праслаўляў акупацыйны рэжым, прапагандаваў ідэі [[нацызм]]у, заклікаў беларусаў да ўзброенай барацьбы супраць савецкай улады і [[партызан]]аў. Друкаваў артыкулы, нарысы, апавяданні. Выйшла 10 нумароў. == Літаратура == * ''Жумар, С. У.'' «Беларус на варце» / [[С. У. Жумар]] // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 346. — ISBN 5-85700-074-2. [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)]] e8qexbt71ujxlp14831w4ynnqh7xv7y Казімір Свёнтак 0 18073 5154587 5153958 2026-06-15T10:42:38Z ~2026-35060-61 169830 Удакладненне і пашырэнне "Біяграфіі" 5154587 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Свёнтак}} {{Іерарх | зварот = | беларускае імя = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя = | беларускае імя пры нараджэнні = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя пры нараджэнні = | партрэт = Kazimir Sviontek 01.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Kazimir Cardinal Sviontak Coat of Arms.jpg | подпіс герба = ''Mater Misericordiae''<br/>''Маці Міласэрнасці'' | шырыня герба = | тытул = [[Кардынал-прэсвітар]] з тытулам царквы Сан-Джэрарда-Маела | парадак = 1 | сцяг = | царква = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына = | абранне = | інтранізацыя = | каранацыя = | перыядпачатак = [[26 лістапада]] [[1994]] | перыядканец = [[21 ліпеня]] [[2011]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = [[Рубен Саласар Гомес]] | адрачэнне = | каментар = | тытул_2 = [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] | парадак_2 = 1 | сцяг_2 = | царква_2 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | каранацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_2 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адрачэнне_2 = | каментар_2 = | тытул_3 = Старшыня [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі]] | парадак_3 = 1 | сцяг_3 = | царква_3 = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | каранацыя_3 = | перыядпачатак_3 = [[11 лютага]] [[1999]] | перыядканец_3 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = [[Аляксандр Кашкевіч]] | тытул_4 = [[Апостальскі адміністратар]] ''sede vacante'' і ''ad nutum Sanctae Sedis'' [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] | парадак_4 = 3 | сцяг_4 = | царква_4 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_4 = | абранне_4 = | інтранізацыя_4 = | каранацыя_4 = | перыядпачатак_4 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_4 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыяд праўлення_4 = | папярэднік_4 = [[Уладзіслаў Яндрушук]] | пераемнік_4 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адукацыя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = |святар = [[8 красавіка]] [[1939]] ад [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] | дынастыя = | бацька = | маці = | прыняцце манаства = | хіратонія = [[21 мая]] [[1991]] ад [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] (разам з [[Уладзіслаў Яндрушук|Уладзіславам Яндрушукам]] і [[Эдвард Кісель|Эдвардам Кіселем]]) | кардынал = [[26 лістапада]] [[1994]] ад [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Яна Паўла II]] | жонка = | дзеці = | аўтограф = | манаграма = | узнагароды = | Commons = }} [[Кардынал|Яго Эмінэнцыя]] '''Казімір Свёнтак''' ({{ВДП}}) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч. У 1994 годзе стаў першым кардыналам у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі. == Біяграфія == Казімір Свёнтэк нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 г. у Валку (цяпер [[Валга]], [[Эстонія]]), у сям’і Яна і Веранікі з Крамплеўскіх. У 1919–1922 гг. разам з маці Веранікаю і братам Эдвардам, а таксама з сям’ёю Крамплеўскіх быў дэпартаваны ў [[Сібір]]. Вярнуўшыся з дэпартацыі, Казімір Свёнтэк скончыў [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана|гімназію імя Тадэвуша Рэйтана]].ў [[Баранавічы|Баранавічах]] (1922–1933 гг.). Да першай споведзі і св. Камуніі прыступіў у касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]], сакрамэнт канфірмацыі прыняў у касцёле пад тым жа тытулам у Баранавічах. У 1933 годзе паступіў у Вышэйшую духоўную семінарыю ў Пінску і пасля заканчэння вучобы, 8 красавіка 1939 г., прыняў святарскае пасвячэнне з рук біскупа [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] ў [[Пінск|Пінску]]. Душпастырскую паслугу распачаў як вікарый парафіі ў [[Пружаны|Пружанах]] 21.04.1939 г. і выконваў да 17.12.1944 г. за выключэннем трох месяцаў (21.04–22.06.1941 г.), якія правёў у вязніцы. 17.12.1944 г. яго другі раз арыштавалі саветы і асудзілі на 10 гадоў [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] (зняволенне адбываў у [[Марыінск|Марыінску]], [[Варкута|Варкуце]], [[Інта|Інце]]). Пасля вызвалення з лагера 16 чэрвеня 1954 г.  кс. Казімір Свёнтэк вярнуўся ў сваю дыяцэзію. 01.12.1954 г. атрымаў «справку» ад дзяржаўнай улады, паводле якой афіцыйна стаў пробашчам катэдральнай парафіі ў Пінску і выконваў гэты абавязак да 1991 года. У гэты час ён атрымлівае прызначэнні: 11 лютага 1988 г. становіцца [[Капелан|капеланам]] [[Яго Святасць|Яго Святасці]]; 11 красавіка 1989 г. — генеральным вікарыем [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]. 13 красавіка 1991 г. папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] прызначае яго [[Арцыбіскуп|арцыбіскупам]] [[Мітрапаліт|мітрапалітам]] [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Мінска-Магілёўскім]] і Апостальскім Адміністратарам [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі.]] 21 мая 1991 г. кс. Казімір Свёнтэк прыняў біс­купскае пасвячэнне ў пінскай катэдры. 26 ліс­та­пада 1994 г. атрымаў годнасць кардынала і тыту­лярны касцёл ў Рыме св. Джэрарда Маёлі. Ён ува­ходзіў у склад кардыналаў-прэзбітэраў. Ён быў першым арцыбіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]; першым [[Кардынал|кардыналам]] у гісторыі Касцёла ў [[Беларусь|Беларусі]], першым стар­шынёю [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў]] лацінскага абраду ў Беларусі (12.02.1999 г.) і першым [[Рэктар|рэктарам]] Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску (2001 г.). У 1996–2000 гг. кардынал К. Свёнтэк правёў [[Сінод]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і [[Віцебская дыяцэзія|Віцебскай дыяцэзій]].   Ён укаранаваў цудадзейныя [[Абраз|абразы]] Маці Божай: у Брэсце (30.06.1996 г.), [[Маці Божая Лагішынская|Лагішыне]] (10.05.1997 г.), [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будславе]] (02.07.1998 г.), у [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродне]] (28.08.2005 г.), у Мінску (10.12.2005 г.), у [[Абраз Маці Божай Гудагайскай|Гуда­гаі]] (15.07.2007 г.), у [[Маці Божая Тракельская|Тракелях]] (05.07.2009 г.). У 2000 г. кардынал К. Свёнтэк заснаваў каталіцкае [[Pro Christo|выдавецтва «''Pro Christo''»]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. У тым жа годзе ён атрымаў дазвол на трансляцыю [[Святая Імша|св. Імшы]] па нацыянальным радыё Рэспублікі Беларусь з мінскай архікатэдры ў кожную нядзелю і ўрачыстасці Каталіцкага Касцёла. 12.06.2001 г. пасля капітальнага рамонту вернутага будынка былой Пінскай духоўнай семінарыі ён адкрыў Міждыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю імя св. Тамаша Аквінскага для падрыхтоўкі ў святарства кандыдатаў, якія паходзяць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і Віцебскай дыяцэзій. 14.06.2006 г. [[папа Бэнэдыкт XVI]] адклікаў кар­дынала з пасады арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага з захаваннем абавязкаў Апостальскага Адміністратара ''ad nutum Sanctae Sedis'' Пінскай дыяцэзіі. Ад выканання гэтага абавязку ён быў вызвалены 30.06.2011 г. 3.10.2009 г. кардынал К. Свёнтэк правёў урачыстае адкрыццё Катэхетычнага каледжа Пінскай дыяцэзіі ў Баранавічах, зарэгістраванага ў адпаведнасці з законам Рэспублікі Беларусь, і аддаў яго ў апеку Маці Божай Лагішынскай і Слузе Божаму [[Зыгмунт Лазінскі|біскупу Зыгмунту Лазінскаму]]. Усім сэрцам ён падтрымліваў будаўніцтва Дома міласэрнасці ў Лагішыне і радаваўся, калі ён атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (07.10.2010 г.) і калі адзначалася ўрачыстасць яго аддання ў апеку Найсвяцейшай Панне Марыі, Маці Божага Провіду. З 19.05.2010 г., гэта значыць з дня, калі кардынал зламаў сцегнавую косць левай нагі, ён быў пацыентам шпіталяў у Пінску, Мінску, Любліне. <ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=«Про Хрысто»|старонкі=6-12|старонак=24|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> Памёр 21 ліпеня 2011 года.<!-- а 9-ай гадзіне раніцы--> Пахаваны ў крыпце [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Пінск]]у. == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі імя св. брата Альберта (Адама Хмялёўскага) — «За выдатныя дасягненні ў галіне сакральнага мастацтва за 1991 год, за адраджэнне рэлігійнага жыцця і аднаўленне з руінаў шматлікіх каталіцкіх святыняў у Беларусі», «за стварэнне сучаснага Каталіцкага Касцёла ў Беларусі» (14.12.1991). * Лаўрэат прэміі імені Уладзіміра Петшака — «За ахвярную працу па адраджэнні рэлігійнага жыцця на ўсходніх тэрыторыях Еўропы» (24.05.1995). * 4 ліпеня 1995 года прэзідэнт [[Польшча|Рэспублікі Польшча]] [[Лех Валенса]] ўзнагародзіў кардынала Казіміра Камандорскім крыжам з зоркаю [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна адраджэння Польшчы.]] * 12 студзеня 2000 года адзначаны {{Не перакладзена 5|ордэнам Ecce Homo|ордэнам Ecce Homo|pl|Order Ecce Homo}} «за чалавечнасць перад абліччам смерці, за любоў і прабачэнне, за нястомнае служэнне на карысць бліжніх» экуменічнай Капітулай гэтага ордэну ў Тамашове Мазавецкім (Польшча). * 3 чэрвеня 2000 года абраны ганаровым грамадзянінам горада [[Піньчаў|Піньчова]] (Польшча) «За заслугі перад народам Айчыны і Касцёла». * 15 лістапада 2003 года Грамадскі фонд «Pamięci Narodu Polskiego» («Памяці польскага народу») адзначыў кардынала К. Свёнтка медалём (№ 167) «{{Не перакладзена 5|Polonia Mater Nostra Est|Polonia Mater Nostra Est|pl|Polonia Mater Nostra Est}}» (Польшча — наша Маці) за асаб­лівыя заслугі перад народам і Польшчай. * 27 верасня 2004 года Папа Ян Павел ІІ уручыў кардыналу Казіміру Свёнтку ўзнагароду «[[Fidei testis]]» («Сведка веры»), прызначаную яму Інстытутам імя Паўла VI у італьянскай [[Брэшыя|Брэшыі]]. * 23 лістапада 2006 года ўзнагароджаны прэзідэнтам [[Францыя|Рэспублікі Францыя]] [[Жак Шырак|Жакам Шыракам]] найвышэйшаю адзнакаю Камандора [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёну]]. Быў ён прысуджаны «чалавеку, які для жыхароў Францыі з’яўляецца ўвасабленнем гісторыі беларускага народа на працягу апошніх сямідзесяці гадоў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|старонкі=11-12|старонак=88|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> == Памяць == Казіміру Свёнтку прысвечана дакументальная кінатрылогія [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў|Юрыя Гарулёва]]: «Mater Misericordiae» (1997), «Вяртанне» (1999), «Канікулы кардынала» (2004). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свёнтак Казімір|Адамовіч С. Ф.|255}} {{Біскупы мінска-магілёўскія}} {{Біскупы пінскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свёнтак Казімір}} [[Катэгорыя:Кардыналы Беларусі]] [[Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы пінскія]] [[Катэгорыя:Апостальскія адміністратары]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Мінска-Магілёўскія]] bgb1ee4nmhmtor7ipnk67mdu92vou3k 5154605 5154587 2026-06-15T11:17:33Z ~2026-35060-61 169830 дададзены раздзел "Бібліяграфія" і пашыраны "Памяць" 5154605 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Свёнтак}} {{Іерарх | зварот = | беларускае імя = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя = | беларускае імя пры нараджэнні = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя пры нараджэнні = | партрэт = Kazimir Sviontek 01.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Kazimir Cardinal Sviontak Coat of Arms.jpg | подпіс герба = ''Mater Misericordiae''<br/>''Маці Міласэрнасці'' | шырыня герба = | тытул = [[Кардынал-прэсвітар]] з тытулам царквы Сан-Джэрарда-Маела | парадак = 1 | сцяг = | царква = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына = | абранне = | інтранізацыя = | каранацыя = | перыядпачатак = [[26 лістапада]] [[1994]] | перыядканец = [[21 ліпеня]] [[2011]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = [[Рубен Саласар Гомес]] | адрачэнне = | каментар = | тытул_2 = [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] | парадак_2 = 1 | сцяг_2 = | царква_2 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | каранацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_2 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адрачэнне_2 = | каментар_2 = | тытул_3 = Старшыня [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі]] | парадак_3 = 1 | сцяг_3 = | царква_3 = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | каранацыя_3 = | перыядпачатак_3 = [[11 лютага]] [[1999]] | перыядканец_3 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = [[Аляксандр Кашкевіч]] | тытул_4 = [[Апостальскі адміністратар]] ''sede vacante'' і ''ad nutum Sanctae Sedis'' [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] | парадак_4 = 3 | сцяг_4 = | царква_4 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_4 = | абранне_4 = | інтранізацыя_4 = | каранацыя_4 = | перыядпачатак_4 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_4 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыяд праўлення_4 = | папярэднік_4 = [[Уладзіслаў Яндрушук]] | пераемнік_4 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адукацыя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = |святар = [[8 красавіка]] [[1939]] ад [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] | дынастыя = | бацька = | маці = | прыняцце манаства = | хіратонія = [[21 мая]] [[1991]] ад [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] (разам з [[Уладзіслаў Яндрушук|Уладзіславам Яндрушукам]] і [[Эдвард Кісель|Эдвардам Кіселем]]) | кардынал = [[26 лістапада]] [[1994]] ад [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Яна Паўла II]] | жонка = | дзеці = | аўтограф = | манаграма = | узнагароды = | Commons = }} [[Кардынал|Яго Эмінэнцыя]] '''Казімір Свёнтак''' ({{ВДП}}) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч. У 1994 годзе стаў першым кардыналам у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі. == Біяграфія == Казімір Свёнтэк нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 г. у Валку (цяпер [[Валга]], [[Эстонія]]), у сям’і Яна і Веранікі з Крамплеўскіх. У 1919–1922 гг. разам з маці Веранікаю і братам Эдвардам, а таксама з сям’ёю Крамплеўскіх быў дэпартаваны ў [[Сібір]]. Вярнуўшыся з дэпартацыі, Казімір Свёнтэк скончыў [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана|гімназію імя Тадэвуша Рэйтана]].ў [[Баранавічы|Баранавічах]] (1922–1933 гг.). Да першай споведзі і св. Камуніі прыступіў у касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]], сакрамэнт канфірмацыі прыняў у касцёле пад тым жа тытулам у Баранавічах. У 1933 годзе паступіў у Вышэйшую духоўную семінарыю ў Пінску і пасля заканчэння вучобы, 8 красавіка 1939 г., прыняў святарскае пасвячэнне з рук біскупа [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] ў [[Пінск|Пінску]]. Душпастырскую паслугу распачаў як вікарый парафіі ў [[Пружаны|Пружанах]] 21.04.1939 г. і выконваў да 17.12.1944 г. за выключэннем трох месяцаў (21.04–22.06.1941 г.), якія правёў у вязніцы. 17.12.1944 г. яго другі раз арыштавалі саветы і асудзілі на 10 гадоў [[ГУЛАГ|ГУЛАГу]] (зняволенне адбываў у [[Марыінск|Марыінску]], [[Варкута|Варкуце]], [[Інта|Інце]]). Пасля вызвалення з лагера 16 чэрвеня 1954 г.  кс. Казімір Свёнтэк вярнуўся ў сваю дыяцэзію. 01.12.1954 г. атрымаў «справку» ад дзяржаўнай улады, паводле якой афіцыйна стаў пробашчам катэдральнай парафіі ў Пінску і выконваў гэты абавязак да 1991 года. У гэты час ён атрымлівае прызначэнні: 11 лютага 1988 г. становіцца [[Капелан|капеланам]] [[Яго Святасць|Яго Святасці]]; 11 красавіка 1989 г. — генеральным вікарыем [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]. 13 красавіка 1991 г. папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] прызначае яго [[Арцыбіскуп|арцыбіскупам]] [[Мітрапаліт|мітрапалітам]] [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Мінска-Магілёўскім]] і Апостальскім Адміністратарам [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі.]] 21 мая 1991 г. кс. Казімір Свёнтэк прыняў біс­купскае пасвячэнне ў пінскай катэдры. 26 ліс­та­пада 1994 г. атрымаў годнасць кардынала і тыту­лярны касцёл ў Рыме св. Джэрарда Маёлі. Ён ува­ходзіў у склад кардыналаў-прэзбітэраў. Ён быў першым арцыбіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]; першым [[Кардынал|кардыналам]] у гісторыі Касцёла ў [[Беларусь|Беларусі]], першым стар­шынёю [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў]] лацінскага абраду ў Беларусі (12.02.1999 г.) і першым [[Рэктар|рэктарам]] Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску (2001 г.). У 1996–2000 гг. кардынал К. Свёнтэк правёў [[Сінод]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і [[Віцебская дыяцэзія|Віцебскай дыяцэзій]].   Ён укаранаваў цудадзейныя [[Абраз|абразы]] Маці Божай: у Брэсце (30.06.1996 г.), [[Маці Божая Лагішынская|Лагішыне]] (10.05.1997 г.), [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будславе]] (02.07.1998 г.), у [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродне]] (28.08.2005 г.), у Мінску (10.12.2005 г.), у [[Абраз Маці Божай Гудагайскай|Гуда­гаі]] (15.07.2007 г.), у [[Маці Божая Тракельская|Тракелях]] (05.07.2009 г.). У 2000 г. кардынал К. Свёнтэк заснаваў каталіцкае [[Pro Christo|выдавецтва «''Pro Christo''»]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. У тым жа годзе ён атрымаў дазвол на трансляцыю [[Святая Імша|св. Імшы]] па нацыянальным радыё Рэспублікі Беларусь з мінскай архікатэдры ў кожную нядзелю і ўрачыстасці Каталіцкага Касцёла. 12.06.2001 г. пасля капітальнага рамонту вернутага будынка былой Пінскай духоўнай семінарыі ён адкрыў Міждыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю імя св. Тамаша Аквінскага для падрыхтоўкі ў святарства кандыдатаў, якія паходзяць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і Віцебскай дыяцэзій. 14.06.2006 г. [[папа Бэнэдыкт XVI]] адклікаў кар­дынала з пасады арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага з захаваннем абавязкаў Апостальскага Адміністратара ''ad nutum Sanctae Sedis'' Пінскай дыяцэзіі. Ад выканання гэтага абавязку ён быў вызвалены 30.06.2011 г. 3.10.2009 г. кардынал К. Свёнтэк правёў урачыстае адкрыццё Катэхетычнага каледжа Пінскай дыяцэзіі ў Баранавічах, зарэгістраванага ў адпаведнасці з законам Рэспублікі Беларусь, і аддаў яго ў апеку Маці Божай Лагішынскай і Слузе Божаму [[Зыгмунт Лазінскі|біскупу Зыгмунту Лазінскаму]]. Усім сэрцам ён падтрымліваў будаўніцтва Дома міласэрнасці ў Лагішыне і радаваўся, калі ён атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (07.10.2010 г.) і калі адзначалася ўрачыстасць яго аддання ў апеку Найсвяцейшай Панне Марыі, Маці Божага Провіду. З 19.05.2010 г., гэта значыць з дня, калі кардынал зламаў сцегнавую косць левай нагі, ён быў пацыентам шпіталяў у Пінску, Мінску, Любліне. <ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=«Про Хрысто»|старонкі=6-12|старонак=24|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> Памёр 21 ліпеня 2011 года.<!-- а 9-ай гадзіне раніцы--> Пахаваны ў крыпце [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Пінск]]у. == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі імя св. брата Альберта (Адама Хмялёўскага) — «За выдатныя дасягненні ў галіне сакральнага мастацтва за 1991 год, за адраджэнне рэлігійнага жыцця і аднаўленне з руінаў шматлікіх каталіцкіх святыняў у Беларусі», «за стварэнне сучаснага Каталіцкага Касцёла ў Беларусі» (14.12.1991). * Лаўрэат прэміі імені Уладзіміра Петшака — «За ахвярную працу па адраджэнні рэлігійнага жыцця на ўсходніх тэрыторыях Еўропы» (24.05.1995). * 4 ліпеня 1995 года прэзідэнт [[Польшча|Рэспублікі Польшча]] [[Лех Валенса]] ўзнагародзіў кардынала Казіміра Камандорскім крыжам з зоркаю [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна адраджэння Польшчы.]] * 12 студзеня 2000 года адзначаны {{Не перакладзена 5|ордэнам Ecce Homo|ордэнам Ecce Homo|pl|Order Ecce Homo}} «за чалавечнасць перад абліччам смерці, за любоў і прабачэнне, за нястомнае служэнне на карысць бліжніх» экуменічнай Капітулай гэтага ордэну ў Тамашове Мазавецкім (Польшча). * 3 чэрвеня 2000 года абраны ганаровым грамадзянінам горада [[Піньчаў|Піньчова]] (Польшча) «За заслугі перад народам Айчыны і Касцёла». * 15 лістапада 2003 года Грамадскі фонд «Pamięci Narodu Polskiego» («Памяці польскага народу») адзначыў кардынала К. Свёнтка медалём (№ 167) «{{Не перакладзена 5|Polonia Mater Nostra Est|Polonia Mater Nostra Est|pl|Polonia Mater Nostra Est}}» (Польшча — наша Маці) за асаб­лівыя заслугі перад народам і Польшчай. * 27 верасня 2004 года Папа Ян Павел ІІ уручыў кардыналу Казіміру Свёнтку ўзнагароду «[[Fidei testis]]» («Сведка веры»), прызначаную яму Інстытутам імя Паўла VI у італьянскай [[Брэшыя|Брэшыі]]. * 23 лістапада 2006 года ўзнагароджаны прэзідэнтам [[Францыя|Рэспублікі Францыя]] [[Жак Шырак|Жакам Шыракам]] найвышэйшаю адзнакаю Камандора [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёну]]. Быў ён прысуджаны «чалавеку, які для жыхароў Францыі з’яўляецца ўвасабленнем гісторыі беларускага народа на працягу апошніх сямідзесяці гадоў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|старонкі=11-12|старонак=88|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Чары Палесся. Дакументальныя фільмы (1968–1986 гг.) ксяндза Казіміра Свёнтка,'' з DVD-дыскамі, укладанне і прадмова Ю. Гарулёва, [[Pro Christo|Про Хрысто]], Мінск 2014. * Ks. Kazimierz Świątek, ''Melodie drewnianej łyżki. Moje wspomnienia,'' Apostolicum, Ząbki, 2022. === Прэса === ===== [[Наша вера (часопіс)|Часопіс "Наша вера"]] ===== * Свёнтэк К., ''Кроў мучанікаў – зерне новага жыцця,'' рэферат, прачытаны на Кангрэсе свецкіх католікаў Усходняй Еўропы, № 4 (26), 2003. * Свёнтэк К., ''Юбілей – у цэнтры жыцця Касцёла'', № 4 (14), 2000. * Свёнтэк К., ''Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі і папа Ян Павел ІІ,'' даклад на сімпозіуме „Ян Павел ІІ – чалавек веры і культуры”, Мінск 25.11.2006 г., № 4 (38), 2006. ===== [[Ave Maria (часопіс)|Часопіс "Ave Maria"]] ===== * Свёнтэк К., ''Акт падзякі, перапрашэння і прабачэння рыма-каталіцкага Касцёла на Беларусі ў Юбілейным Годзе двухтысячагоддзя хрысціянства'', № 12 (67), 2000. * Свёнтэк К., ''Вязню любові ў табэрнакулюме – я дзякую…'', № 5–6 (52–53), 1999. * Свёнтэк К., ''Гамілія ў часе Святой Імшы, прысвечанай пачатку І-й Пленарнай Сесіі Сіноду Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і Пінскай дыяцэзіі. 29.09.1997, касцёл святых Сымона і Алены, Мінск'', № 10 (36), 1997. * Свёнтэк К., ''Дзеля паяднання і любові…'' ''З заключнага слова на ўрачыстай Імшы на Божае Нараджэнне 25.12.1996 г. у мінскай архікатэдры'', № 1–2 (27–28), 1997. * Свёнтэк К., ''„Думкаю і сэрцам імкнуся ў Фаціму…”'' ''З казання на ўрачыстасці кансэкрацыі касцёла Маці Божай Фацімскай у Баранавічах, 13.10.1996 г.'', № 11 (25), 1996. * Свёнтэк К., ''Думкі мае імкнуцца ў Фаціму… Казанне 13.05.1996 г. падчас урачыстасці Маці Божай Фацімскай у г. Баранавічы'', № 5 (19), 1996. * Свёнтэк К., ''З прывітальнага ліста да ўдзельнікаў юбілейнай урачыстасці ў мінскай архікатэдры, які Яго Эмінэнцыя даслаў са шпіталя'', № 11 (188), 2010. * Свёнтэк К., ''„Каб я да канца жыцця быў сапраўдным слугою Хрыста…”'', № 4 (265), 2017. * Свёнтэк К., ''Пасвячэнне ў святары (Новая Мыш, 27.05.1995)'', № 6 (8), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне з нагоды пілігрымкі святароў з Беларусі ў Фаціму 20–26.07.1995 г.'', № 9–10 (11–12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1995'', № 11–12 (13–14), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1996'', № 12 (26), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1997'', № 11–12 (37–38), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1995 года'', № 4 (6), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1996 году Панскага'', № (18), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Каляды 1994 года'', № 2, 1994. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне ў справе беатыфікацыі Слугі Божага біскупа Зыгмунта Лазінскага (21.08.1995 г.)'', ♣ 9–10 (11–12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Божае Нараджэнне 1998 года'', №12 (48), 1998. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 1997 года'', № 3–4 (29–30), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 2001 года'', № 4 (71), 2001. * Свёнтэк К., ''Развітальнае слова'' ''на пахаванні кс. Юзафа Булькі'', № 1–2 (178–179), 2010. * Свёнтэк К., ''Узвышэнне Святога Крыжа. Казанне на 15.09.96, Мінск, архікатэдра'', № 8–9 (22–23), 1996. * Свёнтэк К., ''Усё аднавіць у Хрысце'' ''(пар. Эф 1, 10).'' ''Казанне на ўрачыстай інаўгурацыі Сіноду'', № 10 (24), 1996. * Свёнтэк К., ''Яшчэ адзін доказ непераможнасці Касцёла'', № 9–10 (76–77), 2001. == Памяць == 22.09.2011 г. прадстаўнікі гарадской улады г. Пінска прынялі рашэнне аб перайменаванні часткі вуліцы [[Вера Захараўна Харужая|Веры Харужай]] у вуліцу Казіміра Свёнтка. Жыццю і дзейнасці кардынала Казіміра Свёнтка прысвечаны ==== Дакументальныя фільмы ==== * Auguścik S., ''Kapłan z Gułagu'', w 2 cz., Telewizja Polska, „Energopol”, 1990. * [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў|Гарулёў Ю.]], ''Fidei testis –'' ''Сведка веры'', „Стопкадр”, 2009. * Гарулёў Ю., ''Mater Misericordiae'', „Стопкадр”, 1997–2001. * Гарулёў Ю., ''Вяртанне,'' „Стопкадр”, 1999. * Гарулёў Ю., ''Канікулы кардынала'', „Стопкадр”, 2004. * Królak M., Woldan P. ''Pasterz – Kazimierz Kardynał Świątek'', TVP, 2002. === Кнігі === * [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Лялько К.]], ''Fidei testis. Сведка веры. Świadek wiary'', [[Pro Christo]], Mińsk – Apostolicum, Ząbki 2004. * ''„Мяне заўсёды ратавала вера...”''. ''Успаміны пра кардынала Казіміра Свёнтка,'' Про Хрысто, Мінск 2021. *  ''Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям. Służył Bogu i ludziom'', падрыхтавалі кс. Станіслаў Паўліна fDP і с. Себасцьяна Грыгель MSF, Про Хрысто, Мінск 2014. * Królak S. M., ''Pasterz na tle epoki. Ksiądz kardynał Kazimierz Świątek'', Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, Kraków 2017. * ''„''Mnie zawsze ratowała wiara''”''. Wspomnienia o kardynale Kazimierzu Świątku, Widawnictwo «Bernardinum», Pelplin, 2026 А таксама шматлікія артыкулы ў каталіцкай і светскай прэсе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свёнтак Казімір|Адамовіч С. Ф.|255}} {{Біскупы мінска-магілёўскія}} {{Біскупы пінскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свёнтак Казімір}} [[Катэгорыя:Кардыналы Беларусі]] [[Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы пінскія]] [[Катэгорыя:Апостальскія адміністратары]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Мінска-Магілёўскія]] d4vvv1465h0i4nlkk1gkwvh5wqz2b2p 5154607 5154605 2026-06-15T11:25:56Z M.L.Bot 261 афармленне 5154607 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Свёнтак}} {{Іерарх | зварот = | беларускае імя = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя = | беларускае імя пры нараджэнні = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя пры нараджэнні = | партрэт = Kazimir Sviontek 01.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Kazimir Cardinal Sviontak Coat of Arms.jpg | подпіс герба = ''Mater Misericordiae''<br/>''Маці Міласэрнасці'' | шырыня герба = | тытул = [[Кардынал-прэсвітар]] з тытулам царквы Сан-Джэрарда-Маела | парадак = 1 | сцяг = | царква = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына = | абранне = | інтранізацыя = | каранацыя = | перыядпачатак = [[26 лістапада]] [[1994]] | перыядканец = [[21 ліпеня]] [[2011]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = [[Рубен Саласар Гомес]] | адрачэнне = | каментар = | тытул_2 = [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] | парадак_2 = 1 | сцяг_2 = | царква_2 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | каранацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_2 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адрачэнне_2 = | каментар_2 = | тытул_3 = Старшыня [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі]] | парадак_3 = 1 | сцяг_3 = | царква_3 = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | каранацыя_3 = | перыядпачатак_3 = [[11 лютага]] [[1999]] | перыядканец_3 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = [[Аляксандр Кашкевіч]] | тытул_4 = [[Апостальскі адміністратар]] ''sede vacante'' і ''ad nutum Sanctae Sedis'' [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] | парадак_4 = 3 | сцяг_4 = | царква_4 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_4 = | абранне_4 = | інтранізацыя_4 = | каранацыя_4 = | перыядпачатак_4 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_4 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыяд праўлення_4 = | папярэднік_4 = [[Уладзіслаў Яндрушук]] | пераемнік_4 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адукацыя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = |святар = [[8 красавіка]] [[1939]] ад [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] | дынастыя = | бацька = | маці = | прыняцце манаства = | хіратонія = [[21 мая]] [[1991]] ад [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] (разам з [[Уладзіслаў Яндрушук|Уладзіславам Яндрушукам]] і [[Эдвард Кісель|Эдвардам Кіселем]]) | кардынал = [[26 лістапада]] [[1994]] ад [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Яна Паўла II]] | жонка = | дзеці = | аўтограф = | манаграма = | узнагароды = | Commons = }} [[Кардынал|Яго Эмінэнцыя]] '''Казімір Свёнтак''' ({{ВДП}}) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч. У 1994 годзе стаў першым кардыналам у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі. == Біяграфія == Казімір Свёнтэк нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 г. у Валку (цяпер [[Валга]], [[Эстонія]]), у сям’і Яна і Веранікі з Крамплеўскіх. У 1919 годзе, разам з маці Веранікаю і братам Эдвардам, а таксама з сям’ёю Крамплеўскіх дэпартаваны ў [[Сібір]]. Вярнуўшыся з дэпартацыі, Казімір Свёнтэк скончыў [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана|гімназію імя Тадэвуша Рэйтана]].ў [[Баранавічы|Баранавічах]] (1922—1933). Да першай споведзі і св. Камуніі прыступіў у касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]], сакрамэнт канфірмацыі прыняў у касцёле пад тым жа тытулам у Баранавічах. У 1933 годзе паступіў у [[Пінская вышэйшая духоўная семінарыя|Вышэйшую духоўную семінарыю]] ў Пінску і пасля заканчэння вучобы, 8 красавіка 1939 года, прыняў святарскае пасвячэнне з рук біскупа [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] ў [[Пінск]]у. Душпастырскую паслугу распачаў як вікарый парафіі ў [[Пружаны|Пружанах]] 21.04.1939 года і выконваў да 17.12.1944 года за выключэннем трох месяцаў (21.04-22.06.1941), якія правёў у вязніцы. 17.12.1944 года яго другі раз арыштавалі саветы і асудзілі на 10 гадоў [[ГУЛАГ]]у (зняволенне адбываў у [[Марыінск]]у, [[Варкута|Варкуце]], [[Інта|Інце]]). Пасля вызвалення з лагера 16 чэрвеня 1954 года кс. Казімір Свёнтэк вярнуўся ў сваю дыяцэзію. 01.12.1954 года атрымаў «даведку» ад дзяржаўнай улады, паводле якой афіцыйна стаў пробашчам катэдральнай парафіі ў Пінску і выконваў гэты абавязак да 1991 года. У гэты час ён атрымлівае прызначэнні: 11 лютага 1988 года становіцца [[капелан]]ам [[Яго Святасць|Яго Святасці]]; 11 красавіка 1989 — генеральным вікарыем [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]. 13 красавіка 1991 года папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] прызначае яго [[арцыбіскуп]]ам [[мітрапаліт]]ам [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Мінска-Магілёўскім]] і Апостальскім Адміністратарам [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі.]] 21 мая 1991 года кс. Казімір Свёнтэк прыняў біс­купскае пасвячэнне ў пінскай катэдры. 26 ліс­та­пада 1994 года атрымаў годнасць кардынала і тыту­лярны касцёл ў Рыме св. Джэрарда Маёлі. Ён ува­ходзіў у склад кардыналаў-прэзбітэраў. Ён быў першым арцыбіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]; першым [[кардынал]]ам у гісторыі Касцёла ў [[Беларусь|Беларусі]], першым стар­шынёю [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў]] лацінскага абраду ў Беларусі (12.02.1999) і першым [[рэктар]]ам Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску (2001). У 1996—2000 гадах кардынал К. Свёнтэк правёў [[Сінод]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і [[Віцебская дыяцэзія|Віцебскай дыяцэзій]]. Ён укаранаваў цудадзейныя [[абраз]]ы Маці Божай: у Брэсце (30.06.1996), [[Маці Божая Лагішынская|Лагішыне]] (10.05.1997), [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будславе]] (02.07.1998), у [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродне]] (28.08.2005), у Мінску (10.12.2005), у [[Абраз Маці Божай Гудагайскай|Гуда­гаі]] (15.07.2007), у [[Маці Божая Тракельская|Тракелях]] (05.07.2009). У 2000 годзе кардынал К. Свёнтэк заснаваў каталіцкае [[Pro Christo|выдавецтва «''Pro Christo''»]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. У тым жа годзе ён атрымаў дазвол на трансляцыю [[Святая Імша|св. Імшы]] па нацыянальным радыё Рэспублікі Беларусь з мінскай архікатэдры ў кожную нядзелю і ўрачыстасці Каталіцкага Касцёла. 12.06.2001 годзе пасля капітальнага рамонту вернутага будынка былой Пінскай духоўнай семінарыі ён адкрыў Міждыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю імя св. Тамаша Аквінскага для падрыхтоўкі ў святарства кандыдатаў, якія паходзяць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і Віцебскай дыяцэзій. 14.06.2006 года Папа [[Бенедыкт XVI]] адклікаў кар­дынала з пасады арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага з захаваннем абавязкаў Апостальскага Адміністратара ''ad nutum Sanctae Sedis'' Пінскай дыяцэзіі. Ад выканання гэтага абавязку ён быў вызвалены 30.06.2011 года. 3.10.2009 года кардынал К. Свёнтэк правёў урачыстае адкрыццё Катэхетычнага каледжа Пінскай дыяцэзіі ў Баранавічах, зарэгістраванага ў адпаведнасці з законам Рэспублікі Беларусь, і аддаў яго ў апеку Маці Божай Лагішынскай і Слузе Божаму [[Зыгмунт Лазінскі|біскупу Зыгмунту Лазінскаму]]. Усім сэрцам ён падтрымліваў будаўніцтва Дома міласэрнасці ў Лагішыне і радаваўся, калі ён атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (07.10.2010) і калі адзначалася ўрачыстасць яго аддання ў апеку Найсвяцейшай Панне Марыі, Маці Божага Провіду. З 19.05.2010 года, калі кардынал зламаў сцегнавую костку левай нагі, ён быў пацыентам шпіталяў у Пінску, Мінску, Любліне.<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=«Про Хрысто»|старонкі=6-12|старонак=24|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> Памёр 21 ліпеня 2011 года.<!-- а 9-ай гадзіне раніцы--> Пахаваны ў крыпце [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Пінск]]у. == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі імя св. брата Альберта (Адама Хмялёўскага) — «За выдатныя дасягненні ў галіне сакральнага мастацтва за 1991 год, за адраджэнне рэлігійнага жыцця і аднаўленне з руінаў шматлікіх каталіцкіх святыняў у Беларусі», «за стварэнне сучаснага Каталіцкага Касцёла ў Беларусі» (14.12.1991). * Лаўрэат прэміі імені Уладзіміра Петшака — «За ахвярную працу па адраджэнні рэлігійнага жыцця на ўсходніх тэрыторыях Еўропы» (24.05.1995). * 4 ліпеня 1995 года прэзідэнт [[Польшча|Рэспублікі Польшча]] [[Лех Валенса]] ўзнагародзіў кардынала Казіміра Камандорскім крыжам з зоркаю [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна адраджэння Польшчы.]] * 12 студзеня 2000 года адзначаны {{Не перакладзена 5|ордэнам Ecce Homo|ордэнам Ecce Homo|pl|Order Ecce Homo}} «за чалавечнасць перад абліччам смерці, за любоў і прабачэнне, за нястомнае служэнне на карысць бліжніх» экуменічнай Капітулай гэтага ордэну ў Тамашове Мазавецкім (Польшча). * 3 чэрвеня 2000 года абраны ганаровым грамадзянінам горада [[Піньчаў|Піньчова]] (Польшча) «За заслугі перад народам Айчыны і Касцёла». * 15 лістапада 2003 года Грамадскі фонд «Pamięci Narodu Polskiego» («Памяці польскага народу») адзначыў кардынала К. Свёнтка медалём (№ 167) «{{Не перакладзена 5|Polonia Mater Nostra Est|Polonia Mater Nostra Est|pl|Polonia Mater Nostra Est}}» (Польшча — наша Маці) за асаб­лівыя заслугі перад народам і Польшчай. * 27 верасня 2004 года Папа Ян Павел ІІ уручыў кардыналу Казіміру Свёнтку ўзнагароду «[[Fidei testis]]» («Сведка веры»), прызначаную яму Інстытутам імя Паўла VI у італьянскай [[Брэшыя|Брэшыі]]. * 23 лістапада 2006 года ўзнагароджаны прэзідэнтам [[Францыя|Рэспублікі Францыя]] [[Жак Шырак|Жакам Шыракам]] найвышэйшаю адзнакаю Камандора [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёну]]. Быў ён прысуджаны «чалавеку, які для жыхароў Францыі з’яўляецца ўвасабленнем гісторыі беларускага народа на працягу апошніх сямідзесяці гадоў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|старонкі=11-12|старонак=88|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Чары Палесся. Дакументальныя фільмы (1968—1986 гг.) ксяндза Казіміра Свёнтка,'' з DVD-дыскамі, укладанне і прадмова Ю. Гарулёва, [[Pro Christo|Про Хрысто]], Мінск 2014. * Ks. Kazimierz Świątek, ''Melodie drewnianej łyżki. Moje wspomnienia,'' Apostolicum, Ząbki, 2022. === Прэса === ===== [[Наша вера (часопіс)|Часопіс «Наша вера»]] ===== * Свёнтэк К., ''Кроў мучанікаў — зерне новага жыцця,'' рэферат, прачытаны на Кангрэсе свецкіх католікаў Усходняй Еўропы, № 4 (26), 2003. * Свёнтэк К., ''Юбілей — у цэнтры жыцця Касцёла'', № 4 (14), 2000. * Свёнтэк К., ''Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі і папа Ян Павел ІІ,'' даклад на сімпозіуме «Ян Павел ІІ — чалавек веры і культуры», Мінск 25.11.2006 г., № 4 (38), 2006. ===== [[Ave Maria (часопіс)|Часопіс «Ave Maria»]] ===== * Свёнтэк К., ''Акт падзякі, перапрашэння і прабачэння рыма-каталіцкага Касцёла на Беларусі ў Юбілейным Годзе двухтысячагоддзя хрысціянства'', № 12 (67), 2000. * Свёнтэк К., ''Вязню любові ў табэрнакулюме — я дзякую…'', № 5-6 (52-53), 1999. * Свёнтэк К., ''Гамілія ў часе Святой Імшы, прысвечанай пачатку І-й Пленарнай Сесіі Сіноду Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і Пінскай дыяцэзіі. 29.09.1997, касцёл святых Сымона і Алены, Мінск'', № 10 (36), 1997. * Свёнтэк К., ''Дзеля паяднання і любові…'' ''З заключнага слова на ўрачыстай Імшы на Божае Нараджэнне 25.12.1996 г. у мінскай архікатэдры'', № 1-2 (27-28), 1997. * Свёнтэк К., ''«Думкаю і сэрцам імкнуся ў Фаціму…»'' ''З казання на ўрачыстасці кансэкрацыі касцёла Маці Божай Фацімскай у Баранавічах, 13.10.1996 г.'', № 11 (25), 1996. * Свёнтэк К., ''Думкі мае імкнуцца ў Фаціму… Казанне 13.05.1996 г. падчас урачыстасці Маці Божай Фацімскай у г. Баранавічы'', № 5 (19), 1996. * Свёнтэк К., ''З прывітальнага ліста да ўдзельнікаў юбілейнай урачыстасці ў мінскай архікатэдры, які Яго Эмінэнцыя даслаў са шпіталя'', № 11 (188), 2010. * Свёнтэк К., ''«Каб я да канца жыцця быў сапраўдным слугою Хрыста…»'', № 4 (265), 2017. * Свёнтэк К., ''Пасвячэнне ў святары (Новая Мыш, 27.05.1995)'', № 6 (8), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне з нагоды пілігрымкі святароў з Беларусі ў Фаціму 20-26.07.1995 г.'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1995'', № 11-12 (13-14), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1996'', № 12 (26), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1997'', № 11-12 (37-38), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1995 года'', № 4 (6), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1996 году Панскага'', № (18), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Каляды 1994 года'', № 2, 1994. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне ў справе беатыфікацыі Слугі Божага біскупа Зыгмунта Лазінскага (21.08.1995 г.)'', ♣ 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Божае Нараджэнне 1998 года'', № 12 (48), 1998. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 1997 года'', № 3-4 (29-30), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 2001 года'', № 4 (71), 2001. * Свёнтэк К., ''Развітальнае слова'' ''на пахаванні кс. Юзафа Булькі'', № 1-2 (178—179), 2010. * Свёнтэк К., ''Узвышэнне Святога Крыжа. Казанне на 15.09.96, Мінск, архікатэдра'', № 8-9 (22-23), 1996. * Свёнтэк К., ''Усё аднавіць у Хрысце'' ''(пар. Эф 1, 10).'' ''Казанне на ўрачыстай інаўгурацыі Сіноду'', № 10 (24), 1996. * Свёнтэк К., ''Яшчэ адзін доказ непераможнасці Касцёла'', № 9-10 (76-77), 2001. == Памяць == 22.09.2011 г. прадстаўнікі гарадской улады г. Пінска прынялі рашэнне аб перайменаванні часткі вуліцы [[Вера Захараўна Харужая|Веры Харужай]] у вуліцу Казіміра Свёнтка. Жыццю і дзейнасці кардынала Казіміра Свёнтка прысвечаны ==== Дакументальныя фільмы ==== * Auguścik S., ''Kapłan z Gułagu'', w 2 cz., Telewizja Polska, «Energopol», 1990. * [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў|Гарулёў Ю.]], ''Fidei testis -'' ''Сведка веры'', «Стопкадр», 2009. * Гарулёў Ю., ''Mater Misericordiae'', «Стопкадр», 1997—2001. * Гарулёў Ю., ''Вяртанне,'' «Стопкадр», 1999. * Гарулёў Ю., ''Канікулы кардынала'', «Стопкадр», 2004. * Królak M., Woldan P. ''Pasterz — Kazimierz Kardynał Świątek'', TVP, 2002. === Кнігі === * [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Лялько К.]], ''Fidei testis. Сведка веры. Świadek wiary'', [[Pro Christo]], Mińsk — Apostolicum, Ząbki 2004. * ''«Мяне заўсёды ратавала вера…»''. ''Успаміны пра кардынала Казіміра Свёнтка,'' Про Хрысто, Мінск 2021. * ''Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям. Służył Bogu i ludziom'', падрыхтавалі кс. Станіслаў Паўліна fDP і с. Себасцьяна Грыгель MSF, Про Хрысто, Мінск 2014. * Królak S. M., ''Pasterz na tle epoki. Ksiądz kardynał Kazimierz Świątek'', Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, Kraków 2017. * ''«''Mnie zawsze ratowała wiara''»''. Wspomnienia o kardynale Kazimierzu Świątku, Widawnictwo «Bernardinum», Pelplin, 2026. А таксама шматлікія артыкулы ў каталіцкай і светскай прэсе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свёнтак Казімір|Адамовіч С. Ф.|255}} {{Біскупы мінска-магілёўскія}} {{Біскупы пінскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свёнтак Казімір}} [[Катэгорыя:Кардыналы Беларусі]] [[Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы пінскія]] [[Катэгорыя:Апостальскія адміністратары]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Мінска-Магілёўскія]] esslhuabs21picdej17tmxk3ny3rrex 5154608 5154607 2026-06-15T11:28:30Z M.L.Bot 261 5154608 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Свёнтак}} {{Іерарх | зварот = | беларускае імя = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя = | беларускае імя пры нараджэнні = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя пры нараджэнні = | партрэт = Kazimir Sviontek 01.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Kazimir Cardinal Sviontak Coat of Arms.jpg | подпіс герба = ''Mater Misericordiae''<br/>''Маці Міласэрнасці'' | шырыня герба = | тытул = [[Кардынал-прэсвітар]] з тытулам царквы Сан-Джэрарда-Маела | парадак = 1 | сцяг = | царква = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына = | абранне = | інтранізацыя = | каранацыя = | перыядпачатак = [[26 лістапада]] [[1994]] | перыядканец = [[21 ліпеня]] [[2011]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = [[Рубен Саласар Гомес]] | адрачэнне = | каментар = | тытул_2 = [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] | парадак_2 = 1 | сцяг_2 = | царква_2 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | каранацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_2 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адрачэнне_2 = | каментар_2 = | тытул_3 = Старшыня [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі]] | парадак_3 = 1 | сцяг_3 = | царква_3 = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | каранацыя_3 = | перыядпачатак_3 = [[11 лютага]] [[1999]] | перыядканец_3 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = [[Аляксандр Кашкевіч]] | тытул_4 = [[Апостальскі адміністратар]] ''sede vacante'' і ''ad nutum Sanctae Sedis'' [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] | парадак_4 = 3 | сцяг_4 = | царква_4 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_4 = | абранне_4 = | інтранізацыя_4 = | каранацыя_4 = | перыядпачатак_4 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_4 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыяд праўлення_4 = | папярэднік_4 = [[Уладзіслаў Яндрушук]] | пераемнік_4 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адукацыя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = |святар = [[8 красавіка]] [[1939]] ад [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] | дынастыя = | бацька = | маці = | прыняцце манаства = | хіратонія = [[21 мая]] [[1991]] ад [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] (разам з [[Уладзіслаў Яндрушук|Уладзіславам Яндрушукам]] і [[Эдвард Кісель|Эдвардам Кіселем]]) | кардынал = [[26 лістапада]] [[1994]] ад [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Яна Паўла II]] | жонка = | дзеці = | аўтограф = | манаграма = | узнагароды = | Commons = }} [[Кардынал|Яго Эмінэнцыя]] '''Казімір Свёнтак''' ({{ВДП}}) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч. У 1994 годзе стаў першым кардыналам у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі. == Біяграфія == Казімір Свёнтэк нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 г. у Валку (цяпер [[Валга]], [[Эстонія]]), у сям’і Яна і Веранікі з Крамплеўскіх. У 1919 годзе, разам з маці Веранікаю і братам Эдвардам, а таксама з сям’ёю Крамплеўскіх дэпартаваны ў [[Сібір]]. Вярнуўшыся з дэпартацыі, Казімір Свёнтэк скончыў [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана|гімназію імя Тадэвуша Рэйтана]] ў [[Баранавічы|Баранавічах]] (1922—1933). Да першай споведзі і св. Камуніі прыступіў у касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]], сакрамэнт канфірмацыі прыняў у касцёле пад тым жа тытулам у Баранавічах. У 1933 годзе паступіў у [[Пінская вышэйшая духоўная семінарыя|Вышэйшую духоўную семінарыю]] ў Пінску і пасля заканчэння вучобы, 8 красавіка 1939 года, прыняў святарскае пасвячэнне з рук біскупа [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] ў [[Пінск]]у. Душпастырскую паслугу распачаў як вікарый парафіі ў [[Пружаны|Пружанах]] 21.04.1939 года і выконваў да 17.12.1944 года за выключэннем трох месяцаў (21.04-22.06.1941), якія правёў у вязніцы. 17.12.1944 года яго другі раз арыштавалі саветы і асудзілі на 10 гадоў [[ГУЛАГ]]у (зняволенне адбываў у [[Марыінск]]у, [[Варкута|Варкуце]], [[Інта|Інце]]). Пасля вызвалення з лагера 16 чэрвеня 1954 года кс. Казімір Свёнтэк вярнуўся ў сваю дыяцэзію. 01.12.1954 года атрымаў «даведку» ад дзяржаўнай улады, паводле якой афіцыйна стаў пробашчам катэдральнай парафіі ў Пінску і выконваў гэты абавязак да 1991 года. У гэты час ён атрымлівае прызначэнні: 11 лютага 1988 года становіцца [[капелан]]ам [[Яго Святасць|Яго Святасці]]; 11 красавіка 1989 — генеральным вікарыем [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]. 13 красавіка 1991 года папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] прызначае яго [[арцыбіскуп]]ам [[мітрапаліт]]ам [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Мінска-Магілёўскім]] і Апостальскім Адміністратарам [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі.]] 21 мая 1991 года кс. Казімір Свёнтэк прыняў біс­купскае пасвячэнне ў пінскай катэдры. 26 ліс­та­пада 1994 года атрымаў годнасць кардынала і тыту­лярны касцёл ў Рыме св. Джэрарда Маёлі. Ён ува­ходзіў у склад кардыналаў-прэзбітэраў. Ён быў першым арцыбіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]; першым [[кардынал]]ам у гісторыі Касцёла ў [[Беларусь|Беларусі]], першым стар­шынёю [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў]] лацінскага абраду ў Беларусі (12.02.1999) і першым [[рэктар]]ам Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску (2001). У 1996—2000 гадах кардынал К. Свёнтэк правёў [[Сінод]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і [[Віцебская дыяцэзія|Віцебскай дыяцэзій]]. Ён укаранаваў цудадзейныя [[абраз]]ы Маці Божай: у Брэсце (30.06.1996), [[Маці Божая Лагішынская|Лагішыне]] (10.05.1997), [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будславе]] (02.07.1998), у [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродне]] (28.08.2005), у Мінску (10.12.2005), у [[Абраз Маці Божай Гудагайскай|Гуда­гаі]] (15.07.2007), у [[Маці Божая Тракельская|Тракелях]] (05.07.2009). У 2000 годзе кардынал К. Свёнтэк заснаваў каталіцкае [[Pro Christo|выдавецтва «''Pro Christo''»]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. У тым жа годзе ён атрымаў дазвол на трансляцыю [[Святая Імша|св. Імшы]] па нацыянальным радыё Рэспублікі Беларусь з мінскай архікатэдры ў кожную нядзелю і ўрачыстасці Каталіцкага Касцёла. 12.06.2001 годзе пасля капітальнага рамонту вернутага будынка былой Пінскай духоўнай семінарыі ён адкрыў Міждыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю імя св. Тамаша Аквінскага для падрыхтоўкі ў святарства кандыдатаў, якія паходзяць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і Віцебскай дыяцэзій. 14.06.2006 года Папа [[Бенедыкт XVI]] адклікаў кар­дынала з пасады арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага з захаваннем абавязкаў Апостальскага Адміністратара ''ad nutum Sanctae Sedis'' Пінскай дыяцэзіі. Ад выканання гэтага абавязку ён быў вызвалены 30.06.2011 года. 3.10.2009 года кардынал К. Свёнтэк правёў урачыстае адкрыццё Катэхетычнага каледжа Пінскай дыяцэзіі ў Баранавічах, зарэгістраванага ў адпаведнасці з законам Рэспублікі Беларусь, і аддаў яго ў апеку Маці Божай Лагішынскай і Слузе Божаму [[Зыгмунт Лазінскі|біскупу Зыгмунту Лазінскаму]]. Усім сэрцам ён падтрымліваў будаўніцтва Дома міласэрнасці ў Лагішыне і радаваўся, калі ён атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (07.10.2010) і калі адзначалася ўрачыстасць яго аддання ў апеку Найсвяцейшай Панне Марыі, Маці Божага Провіду. З 19.05.2010 года, калі кардынал зламаў сцегнавую костку левай нагі, ён быў пацыентам шпіталяў у Пінску, Мінску, Любліне.<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=«Про Хрысто»|старонкі=6-12|старонак=24|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> Памёр 21 ліпеня 2011 года.<!-- а 9-ай гадзіне раніцы--> Пахаваны ў крыпце [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Пінск]]у. == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі імя св. брата Альберта (Адама Хмялёўскага) — «За выдатныя дасягненні ў галіне сакральнага мастацтва за 1991 год, за адраджэнне рэлігійнага жыцця і аднаўленне з руінаў шматлікіх каталіцкіх святыняў у Беларусі», «за стварэнне сучаснага Каталіцкага Касцёла ў Беларусі» (14.12.1991). * Лаўрэат прэміі імені Уладзіміра Петшака — «За ахвярную працу па адраджэнні рэлігійнага жыцця на ўсходніх тэрыторыях Еўропы» (24.05.1995). * 4 ліпеня 1995 года прэзідэнт [[Польшча|Рэспублікі Польшча]] [[Лех Валенса]] ўзнагародзіў кардынала Казіміра Камандорскім крыжам з зоркаю [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна адраджэння Польшчы.]] * 12 студзеня 2000 года адзначаны {{Не перакладзена 5|ордэнам Ecce Homo|ордэнам Ecce Homo|pl|Order Ecce Homo}} «за чалавечнасць перад абліччам смерці, за любоў і прабачэнне, за нястомнае служэнне на карысць бліжніх» экуменічнай Капітулай гэтага ордэну ў Тамашове Мазавецкім (Польшча). * 3 чэрвеня 2000 года абраны ганаровым грамадзянінам горада [[Піньчаў|Піньчова]] (Польшча) «За заслугі перад народам Айчыны і Касцёла». * 15 лістапада 2003 года Грамадскі фонд «Pamięci Narodu Polskiego» («Памяці польскага народу») адзначыў кардынала К. Свёнтка медалём (№ 167) «{{Не перакладзена 5|Polonia Mater Nostra Est|Polonia Mater Nostra Est|pl|Polonia Mater Nostra Est}}» (Польшча — наша Маці) за асаб­лівыя заслугі перад народам і Польшчай. * 27 верасня 2004 года Папа Ян Павел ІІ уручыў кардыналу Казіміру Свёнтку ўзнагароду «[[Fidei testis]]» («Сведка веры»), прызначаную яму Інстытутам імя Паўла VI у італьянскай [[Брэшыя|Брэшыі]]. * 23 лістапада 2006 года ўзнагароджаны прэзідэнтам [[Францыя|Рэспублікі Францыя]] [[Жак Шырак|Жакам Шыракам]] найвышэйшаю адзнакаю Камандора [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёну]]. Быў ён прысуджаны «чалавеку, які для жыхароў Францыі з’яўляецца ўвасабленнем гісторыі беларускага народа на працягу апошніх сямідзесяці гадоў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|старонкі=11-12|старонак=88|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Чары Палесся. Дакументальныя фільмы (1968—1986 гг.) ксяндза Казіміра Свёнтка,'' з DVD-дыскамі, укладанне і прадмова Ю. Гарулёва, [[Pro Christo|Про Хрысто]], Мінск 2014. * Ks. Kazimierz Świątek, ''Melodie drewnianej łyżki. Moje wspomnienia,'' Apostolicum, Ząbki, 2022. === Прэса === ===== [[Наша вера (часопіс)|Часопіс «Наша вера»]] ===== * Свёнтэк К., ''Кроў мучанікаў — зерне новага жыцця,'' рэферат, прачытаны на Кангрэсе свецкіх католікаў Усходняй Еўропы, № 4 (26), 2003. * Свёнтэк К., ''Юбілей — у цэнтры жыцця Касцёла'', № 4 (14), 2000. * Свёнтэк К., ''Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі і папа Ян Павел ІІ,'' даклад на сімпозіуме «Ян Павел ІІ — чалавек веры і культуры», Мінск 25.11.2006 г., № 4 (38), 2006. ===== [[Ave Maria (часопіс)|Часопіс «Ave Maria»]] ===== * Свёнтэк К., ''Акт падзякі, перапрашэння і прабачэння рыма-каталіцкага Касцёла на Беларусі ў Юбілейным Годзе двухтысячагоддзя хрысціянства'', № 12 (67), 2000. * Свёнтэк К., ''Вязню любові ў табэрнакулюме — я дзякую…'', № 5-6 (52-53), 1999. * Свёнтэк К., ''Гамілія ў часе Святой Імшы, прысвечанай пачатку І-й Пленарнай Сесіі Сіноду Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і Пінскай дыяцэзіі. 29.09.1997, касцёл святых Сымона і Алены, Мінск'', № 10 (36), 1997. * Свёнтэк К., ''Дзеля паяднання і любові…'' ''З заключнага слова на ўрачыстай Імшы на Божае Нараджэнне 25.12.1996 г. у мінскай архікатэдры'', № 1-2 (27-28), 1997. * Свёнтэк К., ''«Думкаю і сэрцам імкнуся ў Фаціму…»'' ''З казання на ўрачыстасці кансэкрацыі касцёла Маці Божай Фацімскай у Баранавічах, 13.10.1996 г.'', № 11 (25), 1996. * Свёнтэк К., ''Думкі мае імкнуцца ў Фаціму… Казанне 13.05.1996 г. падчас урачыстасці Маці Божай Фацімскай у г. Баранавічы'', № 5 (19), 1996. * Свёнтэк К., ''З прывітальнага ліста да ўдзельнікаў юбілейнай урачыстасці ў мінскай архікатэдры, які Яго Эмінэнцыя даслаў са шпіталя'', № 11 (188), 2010. * Свёнтэк К., ''«Каб я да канца жыцця быў сапраўдным слугою Хрыста…»'', № 4 (265), 2017. * Свёнтэк К., ''Пасвячэнне ў святары (Новая Мыш, 27.05.1995)'', № 6 (8), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне з нагоды пілігрымкі святароў з Беларусі ў Фаціму 20-26.07.1995 г.'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1995'', № 11-12 (13-14), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1996'', № 12 (26), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1997'', № 11-12 (37-38), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1995 года'', № 4 (6), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1996 году Панскага'', № (18), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Каляды 1994 года'', № 2, 1994. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне ў справе беатыфікацыі Слугі Божага біскупа Зыгмунта Лазінскага (21.08.1995 г.)'', ♣ 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Божае Нараджэнне 1998 года'', № 12 (48), 1998. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 1997 года'', № 3-4 (29-30), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 2001 года'', № 4 (71), 2001. * Свёнтэк К., ''Развітальнае слова'' ''на пахаванні кс. Юзафа Булькі'', № 1-2 (178—179), 2010. * Свёнтэк К., ''Узвышэнне Святога Крыжа. Казанне на 15.09.96, Мінск, архікатэдра'', № 8-9 (22-23), 1996. * Свёнтэк К., ''Усё аднавіць у Хрысце'' ''(пар. Эф 1, 10).'' ''Казанне на ўрачыстай інаўгурацыі Сіноду'', № 10 (24), 1996. * Свёнтэк К., ''Яшчэ адзін доказ непераможнасці Касцёла'', № 9-10 (76-77), 2001. == Памяць == 22.09.2011 г. прадстаўнікі гарадской улады г. Пінска прынялі рашэнне аб перайменаванні часткі вуліцы [[Вера Захараўна Харужая|Веры Харужай]] у вуліцу Казіміра Свёнтка. Жыццю і дзейнасці кардынала Казіміра Свёнтка прысвечаны ==== Дакументальныя фільмы ==== * Auguścik S., ''Kapłan z Gułagu'', w 2 cz., Telewizja Polska, «Energopol», 1990. * [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў|Гарулёў Ю.]], ''Fidei testis -'' ''Сведка веры'', «Стопкадр», 2009. * Гарулёў Ю., ''Mater Misericordiae'', «Стопкадр», 1997—2001. * Гарулёў Ю., ''Вяртанне,'' «Стопкадр», 1999. * Гарулёў Ю., ''Канікулы кардынала'', «Стопкадр», 2004. * Królak M., Woldan P. ''Pasterz — Kazimierz Kardynał Świątek'', TVP, 2002. === Кнігі === * [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Лялько К.]], ''Fidei testis. Сведка веры. Świadek wiary'', [[Pro Christo]], Mińsk — Apostolicum, Ząbki 2004. * ''«Мяне заўсёды ратавала вера…»''. ''Успаміны пра кардынала Казіміра Свёнтка,'' Про Хрысто, Мінск 2021. * ''Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям. Służył Bogu i ludziom'', падрыхтавалі кс. Станіслаў Паўліна fDP і с. Себасцьяна Грыгель MSF, Про Хрысто, Мінск 2014. * Królak S. M., ''Pasterz na tle epoki. Ksiądz kardynał Kazimierz Świątek'', Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, Kraków 2017. * ''«''Mnie zawsze ratowała wiara''»''. Wspomnienia o kardynale Kazimierzu Świątku, Widawnictwo «Bernardinum», Pelplin, 2026. А таксама шматлікія артыкулы ў каталіцкай і светскай прэсе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свёнтак Казімір|Адамовіч С. Ф.|255}} {{Біскупы мінска-магілёўскія}} {{Біскупы пінскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свёнтак Казімір}} [[Катэгорыя:Кардыналы Беларусі]] [[Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы пінскія]] [[Катэгорыя:Апостальскія адміністратары]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Мінска-Магілёўскія]] ecfw7y7u0rg2l4sm3p0016vmhweoez8 5154609 5154608 2026-06-15T11:31:35Z M.L.Bot 261 5154609 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Свёнтак}} {{Іерарх | зварот = | беларускае імя = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя = | беларускае імя пры нараджэнні = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя пры нараджэнні = | партрэт = Kazimir Sviontek 01.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Kazimir Cardinal Sviontak Coat of Arms.jpg | подпіс герба = ''Mater Misericordiae''<br/>''Маці Міласэрнасці'' | шырыня герба = | тытул = [[Кардынал-прэсвітар]] з тытулам царквы Сан-Джэрарда-Маела | парадак = 1 | сцяг = | царква = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына = | абранне = | інтранізацыя = | каранацыя = | перыядпачатак = [[26 лістапада]] [[1994]] | перыядканец = [[21 ліпеня]] [[2011]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = [[Рубен Саласар Гомес]] | адрачэнне = | каментар = | тытул_2 = [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] | парадак_2 = 1 | сцяг_2 = | царква_2 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | каранацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_2 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адрачэнне_2 = | каментар_2 = | тытул_3 = Старшыня [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі]] | парадак_3 = 1 | сцяг_3 = | царква_3 = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | каранацыя_3 = | перыядпачатак_3 = [[11 лютага]] [[1999]] | перыядканец_3 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = [[Аляксандр Кашкевіч]] | тытул_4 = [[Апостальскі адміністратар]] ''sede vacante'' і ''ad nutum Sanctae Sedis'' [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] | парадак_4 = 3 | сцяг_4 = | царква_4 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_4 = | абранне_4 = | інтранізацыя_4 = | каранацыя_4 = | перыядпачатак_4 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_4 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыяд праўлення_4 = | папярэднік_4 = [[Уладзіслаў Яндрушук]] | пераемнік_4 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адукацыя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = |святар = [[8 красавіка]] [[1939]] ад [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] | дынастыя = | бацька = | маці = | прыняцце манаства = | хіратонія = [[21 мая]] [[1991]] ад [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] (разам з [[Уладзіслаў Яндрушук|Уладзіславам Яндрушукам]] і [[Эдвард Кісель|Эдвардам Кіселем]]) | кардынал = [[26 лістапада]] [[1994]] ад [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Яна Паўла II]] | жонка = | дзеці = | аўтограф = | манаграма = | узнагароды = | Commons = }} [[Кардынал|Яго Эмінэнцыя]] '''Казімір Свёнтак''' ({{ВДП}}) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч. У 1994 годзе стаў першым кардыналам у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі. == Біяграфія == Нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 года ў Валку (цяпер [[Валга]], [[Эстонія]]), у сям’і Яна і Веранікі з Крамплеўскіх. У 1919 годзе, разам з маці Веранікаю і братам Эдвардам, а таксама з сям’ёю Крамплеўскіх дэпартаваны ў [[Сібір]]. Вярнуўшыся з дэпартацыі, Казімір Свёнтэк скончыў [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана|гімназію імя Тадэвуша Рэйтана]] ў [[Баранавічы|Баранавічах]] (1922—1933). Да першай споведзі і св. Камуніі прыступіў у касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]], сакрамэнт канфірмацыі прыняў у касцёле пад тым жа тытулам у Баранавічах. У 1933 годзе паступіў у [[Пінская вышэйшая духоўная семінарыя|Вышэйшую духоўную семінарыю]] ў Пінску і пасля заканчэння вучобы, 8 красавіка 1939 года, прыняў святарскае пасвячэнне з рук біскупа [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] ў [[Пінск]]у. Душпастырскую паслугу распачаў як вікарый парафіі ў [[Пружаны|Пружанах]] 21.04.1939 года і выконваў да 17.12.1944 года за выключэннем трох месяцаў (21.04-22.06.1941), якія правёў у вязніцы. 17.12.1944 года яго другі раз арыштавалі саветы і асудзілі на 10 гадоў [[ГУЛАГ]]у (зняволенне адбываў у [[Марыінск]]у, [[Варкута|Варкуце]], [[Інта|Інце]]). Пасля вызвалення з лагера 16 чэрвеня 1954 года кс. Казімір Свёнтэк вярнуўся ў сваю дыяцэзію. 01.12.1954 года атрымаў «даведку» ад дзяржаўнай улады, паводле якой афіцыйна стаў пробашчам катэдральнай парафіі ў Пінску і выконваў гэты абавязак да 1991 года. У гэты час ён атрымлівае прызначэнні: 11 лютага 1988 года становіцца [[капелан]]ам [[Яго Святасць|Яго Святасці]]; 11 красавіка 1989 — генеральным вікарыем [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]. 13 красавіка 1991 года папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] прызначае яго [[арцыбіскуп]]ам [[мітрапаліт]]ам [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Мінска-Магілёўскім]] і Апостальскім Адміністратарам [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі.]] 21 мая 1991 года кс. Казімір Свёнтэк прыняў біс­купскае пасвячэнне ў пінскай катэдры. 26 ліс­та­пада 1994 года атрымаў годнасць кардынала і тыту­лярны касцёл ў Рыме св. Джэрарда Маёлі. Ён ува­ходзіў у склад кардыналаў-прэзбітэраў. Ён быў першым арцыбіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]; першым [[кардынал]]ам у гісторыі Касцёла ў [[Беларусь|Беларусі]], першым стар­шынёю [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў]] лацінскага абраду ў Беларусі (12.02.1999) і першым [[рэктар]]ам Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску (2001). У 1996—2000 гадах кардынал К. Свёнтэк правёў [[Сінод]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і [[Віцебская дыяцэзія|Віцебскай дыяцэзій]]. Ён укаранаваў цудадзейныя [[абраз]]ы Маці Божай: у Брэсце (30.06.1996), [[Маці Божая Лагішынская|Лагішыне]] (10.05.1997), [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будславе]] (02.07.1998), у [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродне]] (28.08.2005), у Мінску (10.12.2005), у [[Абраз Маці Божай Гудагайскай|Гуда­гаі]] (15.07.2007), у [[Маці Божая Тракельская|Тракелях]] (05.07.2009). У 2000 годзе кардынал К. Свёнтэк заснаваў каталіцкае [[Pro Christo|выдавецтва «''Pro Christo''»]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. У тым жа годзе ён атрымаў дазвол на трансляцыю [[Святая Імша|св. Імшы]] па нацыянальным радыё Рэспублікі Беларусь з мінскай архікатэдры ў кожную нядзелю і ўрачыстасці Каталіцкага Касцёла. 12.06.2001 годзе пасля капітальнага рамонту вернутага будынка былой Пінскай духоўнай семінарыі ён адкрыў Міждыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю імя св. Тамаша Аквінскага для падрыхтоўкі ў святарства кандыдатаў, якія паходзяць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і Віцебскай дыяцэзій. 14.06.2006 года Папа [[Бенедыкт XVI]] адклікаў кар­дынала з пасады арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага з захаваннем абавязкаў Апостальскага Адміністратара ''ad nutum Sanctae Sedis'' Пінскай дыяцэзіі. Ад выканання гэтага абавязку ён быў вызвалены 30.06.2011 года. 3.10.2009 года кардынал К. Свёнтэк правёў урачыстае адкрыццё Катэхетычнага каледжа Пінскай дыяцэзіі ў Баранавічах, зарэгістраванага ў адпаведнасці з законам Рэспублікі Беларусь, і аддаў яго ў апеку Маці Божай Лагішынскай і Слузе Божаму [[Зыгмунт Лазінскі|біскупу Зыгмунту Лазінскаму]]. Усім сэрцам ён падтрымліваў будаўніцтва Дома міласэрнасці ў Лагішыне і радаваўся, калі ён атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (07.10.2010) і калі адзначалася ўрачыстасць яго аддання ў апеку Найсвяцейшай Панне Марыі, Маці Божага Провіду. З 19.05.2010 года, калі кардынал зламаў сцегнавую костку левай нагі, ён быў пацыентам шпіталяў у Пінску, Мінску, Любліне.<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=«Про Хрысто»|старонкі=6-12|старонак=24|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> Памёр 21 ліпеня 2011 года.<!-- а 9-ай гадзіне раніцы--> Пахаваны ў крыпце [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Пінск]]у. == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі імя св. брата Альберта (Адама Хмялёўскага) — «За выдатныя дасягненні ў галіне сакральнага мастацтва за 1991 год, за адраджэнне рэлігійнага жыцця і аднаўленне з руінаў шматлікіх каталіцкіх святыняў у Беларусі», «за стварэнне сучаснага Каталіцкага Касцёла ў Беларусі» (14.12.1991). * Лаўрэат прэміі імені Уладзіміра Петшака — «За ахвярную працу па адраджэнні рэлігійнага жыцця на ўсходніх тэрыторыях Еўропы» (24.05.1995). * 4 ліпеня 1995 года прэзідэнт [[Польшча|Рэспублікі Польшча]] [[Лех Валенса]] ўзнагародзіў кардынала Казіміра Камандорскім крыжам з зоркаю [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна адраджэння Польшчы.]] * 12 студзеня 2000 года адзначаны {{Не перакладзена 5|ордэнам Ecce Homo|ордэнам Ecce Homo|pl|Order Ecce Homo}} «за чалавечнасць перад абліччам смерці, за любоў і прабачэнне, за нястомнае служэнне на карысць бліжніх» экуменічнай Капітулай гэтага ордэну ў Тамашове Мазавецкім (Польшча). * 3 чэрвеня 2000 года абраны ганаровым грамадзянінам горада [[Піньчаў|Піньчова]] (Польшча) «За заслугі перад народам Айчыны і Касцёла». * 15 лістапада 2003 года Грамадскі фонд «Pamięci Narodu Polskiego» («Памяці польскага народу») адзначыў кардынала К. Свёнтка медалём (№ 167) «{{Не перакладзена 5|Polonia Mater Nostra Est|Polonia Mater Nostra Est|pl|Polonia Mater Nostra Est}}» (Польшча — наша Маці) за асаб­лівыя заслугі перад народам і Польшчай. * 27 верасня 2004 года Папа Ян Павел ІІ уручыў кардыналу Казіміру Свёнтку ўзнагароду «[[Fidei testis]]» («Сведка веры»), прызначаную яму Інстытутам імя Паўла VI у італьянскай [[Брэшыя|Брэшыі]]. * 23 лістапада 2006 года ўзнагароджаны прэзідэнтам [[Францыя|Рэспублікі Францыя]] [[Жак Шырак|Жакам Шыракам]] найвышэйшаю адзнакаю Камандора [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёну]]. Быў ён прысуджаны «чалавеку, які для жыхароў Францыі з’яўляецца ўвасабленнем гісторыі беларускага народа на працягу апошніх сямідзесяці гадоў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|старонкі=11-12|старонак=88|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Чары Палесся. Дакументальныя фільмы (1968—1986 гг.) ксяндза Казіміра Свёнтка,'' з DVD-дыскамі, укладанне і прадмова Ю. Гарулёва, [[Pro Christo|Про Хрысто]], Мінск 2014. * Ks. Kazimierz Świątek, ''Melodie drewnianej łyżki. Moje wspomnienia,'' Apostolicum, Ząbki, 2022. === Прэса === ===== [[Наша вера (часопіс)|Часопіс «Наша вера»]] ===== * Свёнтэк К., ''Кроў мучанікаў — зерне новага жыцця,'' рэферат, прачытаны на Кангрэсе свецкіх католікаў Усходняй Еўропы, № 4 (26), 2003. * Свёнтэк К., ''Юбілей — у цэнтры жыцця Касцёла'', № 4 (14), 2000. * Свёнтэк К., ''Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі і папа Ян Павел ІІ,'' даклад на сімпозіуме «Ян Павел ІІ — чалавек веры і культуры», Мінск 25.11.2006 г., № 4 (38), 2006. ===== [[Ave Maria (часопіс)|Часопіс «Ave Maria»]] ===== * Свёнтэк К., ''Акт падзякі, перапрашэння і прабачэння рыма-каталіцкага Касцёла на Беларусі ў Юбілейным Годзе двухтысячагоддзя хрысціянства'', № 12 (67), 2000. * Свёнтэк К., ''Вязню любові ў табэрнакулюме — я дзякую…'', № 5-6 (52-53), 1999. * Свёнтэк К., ''Гамілія ў часе Святой Імшы, прысвечанай пачатку І-й Пленарнай Сесіі Сіноду Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і Пінскай дыяцэзіі. 29.09.1997, касцёл святых Сымона і Алены, Мінск'', № 10 (36), 1997. * Свёнтэк К., ''Дзеля паяднання і любові…'' ''З заключнага слова на ўрачыстай Імшы на Божае Нараджэнне 25.12.1996 г. у мінскай архікатэдры'', № 1-2 (27-28), 1997. * Свёнтэк К., ''«Думкаю і сэрцам імкнуся ў Фаціму…»'' ''З казання на ўрачыстасці кансэкрацыі касцёла Маці Божай Фацімскай у Баранавічах, 13.10.1996 г.'', № 11 (25), 1996. * Свёнтэк К., ''Думкі мае імкнуцца ў Фаціму… Казанне 13.05.1996 г. падчас урачыстасці Маці Божай Фацімскай у г. Баранавічы'', № 5 (19), 1996. * Свёнтэк К., ''З прывітальнага ліста да ўдзельнікаў юбілейнай урачыстасці ў мінскай архікатэдры, які Яго Эмінэнцыя даслаў са шпіталя'', № 11 (188), 2010. * Свёнтэк К., ''«Каб я да канца жыцця быў сапраўдным слугою Хрыста…»'', № 4 (265), 2017. * Свёнтэк К., ''Пасвячэнне ў святары (Новая Мыш, 27.05.1995)'', № 6 (8), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне з нагоды пілігрымкі святароў з Беларусі ў Фаціму 20-26.07.1995 г.'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1995'', № 11-12 (13-14), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1996'', № 12 (26), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1997'', № 11-12 (37-38), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1995 года'', № 4 (6), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1996 году Панскага'', № (18), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Каляды 1994 года'', № 2, 1994. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне ў справе беатыфікацыі Слугі Божага біскупа Зыгмунта Лазінскага (21.08.1995 г.)'', ♣ 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Божае Нараджэнне 1998 года'', № 12 (48), 1998. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 1997 года'', № 3-4 (29-30), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 2001 года'', № 4 (71), 2001. * Свёнтэк К., ''Развітальнае слова'' ''на пахаванні кс. Юзафа Булькі'', № 1-2 (178—179), 2010. * Свёнтэк К., ''Узвышэнне Святога Крыжа. Казанне на 15.09.96, Мінск, архікатэдра'', № 8-9 (22-23), 1996. * Свёнтэк К., ''Усё аднавіць у Хрысце'' ''(пар. Эф 1, 10).'' ''Казанне на ўрачыстай інаўгурацыі Сіноду'', № 10 (24), 1996. * Свёнтэк К., ''Яшчэ адзін доказ непераможнасці Касцёла'', № 9-10 (76-77), 2001. == Памяць == 22.09.2011 г. прадстаўнікі гарадской улады г. Пінска прынялі рашэнне аб перайменаванні часткі вуліцы [[Вера Захараўна Харужая|Веры Харужай]] у вуліцу Казіміра Свёнтка. Жыццю і дзейнасці кардынала Казіміра Свёнтка прысвечаны ==== Дакументальныя фільмы ==== * Auguścik S., ''Kapłan z Gułagu'', w 2 cz., Telewizja Polska, «Energopol», 1990. * [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў|Гарулёў Ю.]], ''Fidei testis -'' ''Сведка веры'', «Стопкадр», 2009. * Гарулёў Ю., ''Mater Misericordiae'', «Стопкадр», 1997—2001. * Гарулёў Ю., ''Вяртанне,'' «Стопкадр», 1999. * Гарулёў Ю., ''Канікулы кардынала'', «Стопкадр», 2004. * Królak M., Woldan P. ''Pasterz — Kazimierz Kardynał Świątek'', TVP, 2002. === Кнігі === * [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Лялько К.]], ''Fidei testis. Сведка веры. Świadek wiary'', [[Pro Christo]], Mińsk — Apostolicum, Ząbki 2004. * ''«Мяне заўсёды ратавала вера…»''. ''Успаміны пра кардынала Казіміра Свёнтка,'' Про Хрысто, Мінск 2021. * ''Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям. Służył Bogu i ludziom'', падрыхтавалі кс. Станіслаў Паўліна fDP і с. Себасцьяна Грыгель MSF, Про Хрысто, Мінск 2014. * Królak S. M., ''Pasterz na tle epoki. Ksiądz kardynał Kazimierz Świątek'', Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, Kraków 2017. * ''«''Mnie zawsze ratowała wiara''»''. Wspomnienia o kardynale Kazimierzu Świątku, Widawnictwo «Bernardinum», Pelplin, 2026. А таксама шматлікія артыкулы ў каталіцкай і светскай прэсе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свёнтак Казімір|Адамовіч С. Ф.|255}} {{Біскупы мінска-магілёўскія}} {{Біскупы пінскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свёнтак Казімір}} [[Катэгорыя:Кардыналы Беларусі]] [[Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы пінскія]] [[Катэгорыя:Апостальскія адміністратары]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Мінска-Магілёўскія]] 4fks8i3xj9pq3waftdjt19v30ubhas1 Lamborghini 0 25691 5154355 4786580 2026-06-14T16:34:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154355 wikitext text/x-wiki {{кампанія|company_logo=Lamborghini - logo wordmark+payoff (Italy, 1963-).svg|company_name=Automobili Lamborghini Holding S.p.A}} '''Automobili Lamborghini S.p.A.''' ({{lang-be|Ламбаргіні}}) — [[Італія|італьянская]] фірма, вытворца дарагіх спартыўных аўтамабіляў. Размешчана ў вёсцы [[Сант’Агата-Балан’езэ]]. Заснавана ў 1963 годзе [[Феручыа Ламбаргіні]] ({{lang-it|Ferruccio Lamborghini}}; 1916—1993) як даччыная фірма яго трактарнай фабрыкі ''«{{lang|it|Lamborghini Trattori S.p.A.}}»'' Цяпер кампанія належыць канцэрну «[[Volkswagen Group]]» праз даччынае прадпрыемства «[[Audi AG]]». == Гісторыя == У 1963 годзе Феручыа Ламбаргіні заснаваў ''«Automobili Lamborghini»'' і пабудаваў новы завод у Сант’Агата-Балан’езэ. У кастрычніку 1963 года Lamborghini прадставіла свой першы аўтамабіль — прататып [[Lamborghini 350 GTV|350 GTV]]. У далейшым вытворчасць павялічвалася з 67 машын у 1965 годзе да 425 у 1971 годзе. На працягу гэтага перыяду Ламбаргіні працягваў актыўна ўдзельнічаць у жыцці кампаніі, курыруючы распрацоўку такіх аўтамабіляў, як [[Lamborghini Miura|Miura]], [[Lamborghini Espada|Espada]] і [[Lamborghini Countach|Countach]]. У 1974 годзе Ламбаргіні прадаў кампанію. З гэтага моманту пачаўся цяжкі перыяд, адзначаны шматлікімі зменамі ўладальнікаў. Да 1980-х гадоў выпуск дасягнуў 470 аўтамабіляў і 300 суднавых рухавікоў. У 1987 годзе марку набыла карпарацыя [[Chrysler]]. Доўгі час адзінай прапановай маркі быў [[Lamborghini Diablo|Diablo]]. У 1994 годзе кампанію прадалі малайзійскаму кансорцыуму. У 1998 годзе ўласнікам ''«Lamborghini»'' стаў канцэрн [[Volkswagen AG]]. Новае кіраўніцтва рэарганізавала і мадэрнізавала завод. На той момант у кампаніі працавала 624 чалавекі, якія выраблялі больш за 1300 аўтамабіляў у год. У 2001 годзе дэбютаваў [[Lamborghini Murciélago|Murciélago]]. У 2008 годзе фабрыка зноў пашырылася. За гэтым пашырэннем былі ўведзеныя дадатковыя магутнасці па вытворчасці карбону, для выпуску з вугляроднага валакна кузава [[Lamborghini Aventador|Aventador]]. У 2012 годзе вытворчасць перавысіла 2000 аўтамабіляў у год, а да 2020 года яна павялічылася ў чатыры разы. Значная частка павелічэння аб’ёмаў вытворчасці звязана з красоверам [[Lamborghini Urus|Urus]]. Выпушчаны ў 2018 годзе, ён хутка стаў самай папулярнай мадэллю кампаніі. Каб распачаць яго выраб, у 2016 годзе плошча завода была павялічана з 80 000 да 160 000 м². == Мадэльны шэраг == <gallery widths="200px" class="center"> Выява:Lamborghini Aventador S coupe IMG 2926.jpg|[[Lamborghini Aventador]] Выява:2017 Lamborghini Huracan LP610.jpg|[[Lamborghini Huracan]] Выява:Lamborghini Urus IMG 2640.jpg|[[Lamborghini Urus]] </gallery> == У Беларусі == Станам на канец 2020 года ў [[Беларусь|Беларусі]] было зарэгістравана 5 аўтамабіляў маркі ''«Lamborghini»''<ref name="av.by-2021-11-01">{{cite web |url = https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |title = Пять Lamborghini и один Maybach. Названы самые популярные и редкие машины в Беларуси |date = 2021-11-01 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2021-11-01 |language = ru |archive-date = 1 лістапада 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211101143030/https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |url-status = dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Lamborghini|выгляд=міні}} * [http://www.lamborghini.com/ Афіцыйны сайт «Ламбаргіні»]{{ref-en}},{{ref-it}} * {{cite web |url = https://it.motor1.com/news/551884/lamborghini-fabbrica-santagata-energie-pulite/ |title = Sant'Agata Bolognese, il cuore sempre più verde di Lamborghini |publisher = it.motor1.com |date = 2021-12-10 |accessdate = 2023-03-26 |language = it }} * {{cite web |url = https://www.motor1.com/news/659043/lamborghini-factory-60-year-evolution/ |title = See Lamborghini's Sant’Agata Bolognese Factory Evolve Over 60 Years |publisher = motor1.com |date = 2023-03-25 |accessdate = 2023-03-26 |language = en }} {{VW AG}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Volkswagen AG]] [[Катэгорыя:Кампаніі Італіі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі]] 0gmr1yt9dh20126tsvnec82g8ovq1ve Opel 0 25738 5154509 5144888 2026-06-15T00:37:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154509 wikitext text/x-wiki {{картка кампаніі}} '''Opel Automobile GmbH''' ('''Opel''') — нямецкі вытворца аўтамабіляў. Кампанія была заснаваная [[21 студзеня]] [[1862]] года і прыступіла да вытворчасці аўтамабіляў у [[1899]] годзе. З [[1929]] па [[2017]] год належала «[[General Motors]]». У цяперашні час з’яўляецца даччынай кампаніяй канцэрна «[[PSA]]». == Мадэльны шэраг == ; Асабліва малы * '''[[Opel Agila|Agila]]''' ([[Opel Agila|A]], [[Opel Agila|B]]) * '''[[Opel Adam|Adam]]''' * '''[[Opel Karl|Karl]]''' ; Малы * '''[[Opel Corsa|Corsa]]''' ([[Opel Corsa A|A]], [[Opel Corsa B|B]], [[Opel Corsa C|C]], [[Opel Corsa D|D]], [[Opel Corsa E|E]]) * '''[[Opel Tigra|Tigra]]''', '''[[Opel Tigra TwinTop|Tigra TwinTop]]''' ; Кампактны * '''[[Opel Kadett|Kadett]]''' ([[Opel Kadett A|A]], [[Opel Kadett B|B]], [[Opel Kadett C|C]], [[Opel Kadett D|D]], [[Opel Kadett E|E]]) * '''[[Opel Astra|Astra]]''' ([[Opel Astra F|F]], [[Opel Astra G|G]], [[Opel Astra H|H]], [[Opel Astra J|J]], [[Opel Astra K|K]]) * '''[[Opel Ampera|Ampera]]''', '''[[Opel Ampera-e|Ampera-e]]''' ; Сярэдні * '''[[Opel Olympia A|Olympia A]]''' * '''[[Opel Ascona|Ascona]]''' ([[Opel Ascona A|A]], [[Opel Ascona B|B]], [[Opel Ascona C|C]]) * '''[[Opel Vectra|Vectra]]''' ([[Opel Vectra A|A]], [[Opel Vectra B|B]], [[Opel Vectra C|C]]) * '''[[Opel Signum|Signum]]''' * '''[[Opel Insignia|Insignia]]''', [[Opel Cascada|Cascada]] ; Бізнес-клас * '''[[Opel Olympia Rekord|Olympia Rekord]]''' * '''[[Opel Rekord|Rekord]]''' ([[Opel Rekord A|A]], [[Opel Rekord B|B]], [[Opel Rekord C|C]], [[Opel Rekord D|D]], [[Opel Rekord E|E]]) * '''[[Opel Omega|Omega]]''' ([[Opel Omega A|A]], [[Opel Omega B|B]]) * '''[[Opel Commodore|Commodore]]''' ([[Opel Commodore|A]], [[Opel Commodore|B]], [[Opel Commodore|C]]) * '''[[Opel Senator|Senator]]''' ([[Opel Senator|A]], [[Opel Senator B|B]]) ; Купэ * '''[[Opel Manta|Manta]]''' ([[Opel Manta|A]], [[Opel Manta|B]]) * '''[[Opel Monza|Monza]]''' * '''[[Opel Calibra|Calibra]]''' ; Спартыўныя * '''[[Opel Speedster|Speedster]]''' * '''[[Opel GT|GT]]''' ; Вэны * '''[[Opel Meriva|Meriva]]''' ([[Opel Meriva|A]], [[Opel Meriva|B]]) * '''[[Opel Zafira|Zafira]]''' ([[Opel Zafira#Zafira A|A]], [[Opel Zafira#Zafira B|B]], [[Opel Zafira#Zafira Tourer C|Zafira Tourer]]) * '''[[Opel Sintra|Sintra]]''' ; Красоверы * '''[[Opel Antara|Antara]]''' * '''[[Opel Mokka|Mokka]]''', '''[[Opel Mokka|Mokka X]] * '''[[Opel Crossland X|Crossland X]]''' * '''[[Opel Grandland X|Grandland X]]''' ; Пазадарожнікі * '''[[Opel Frontera|Frontera]]''' ([[Opel Frontera A|A]], [[Opel Frontera B|B]]) * '''[[Opel Campo|Campo]]''' * '''[[Opel Monterey|Monterey]]''' ;Камерцыйныя * '''[[Opel Combo|Combo]]''' ([[Opel Combo|A]], [[Opel Combo|B]], [[Opel Combo|C]], [[Opel Combo|D]], [[Opel Combo|E]]) * '''[[Opel Arena|Arena]]''' * '''[[Opel Vivaro|Vivaro]]''' * '''[[Opel Movano|Movano]]''' == У Беларусі == Станам на канец [[2020]] года ў [[Беларусь|Беларусі]] зарэгістравана {{Num|226529}} аўтамабіляў «Opel»<ref name="av.by-2021-11-01">{{cite web |url = https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |title = Пять Lamborghini и один Maybach. Названы самые популярные и редкие машины в Беларуси |date = 2021-11-01 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2021-11-01 |language = ru |archive-date = 1 лістапада 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211101143030/https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |url-status = dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.opel.com/ Афіцыйны глабальны сайт кампаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110221074152/http://www.opel.com/ |date=21 лютага 2011 }} {{ref-en}} [[Катэгорыя:Opel| ]] [[Катэгорыя:Кампаніі Германіі]] {{Маркі аўтамабіляў}} {{бібліяінфармацыя}} 7jrxhwh4m6nyqbtiyftuqrrm5826d6o Lotus Cars 0 25754 5154372 4402719 2026-06-14T17:54:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154372 wikitext text/x-wiki {{кампанія}} '''Lotus Cars''' — брытанскі вытворца спартыўных і гоначных машын, які базуецца ў [[Хетэле]], [[Норфалк (графства)|Норфалк]], [[Англія]]. Кампанія заснаваная ў [[1952]] [[Колін Чапмэн|Энтані Коліным Брусам Чапменам]] як '''Lotus Engineering Ltd'''. Першапачаткова вытворчасць размяшчалася ў будынку былой стайні ў [[Хорнсі]]. З 1960 г. вытворчасць аўтамабіляў была перамешчана ў сучасны завод недалёка ад [[Хетэл]]. Побач з заводам размяшчаўся стары вайсковы аэрадром, які быў пераабсталяваны пад выпрабавальны трэк. У 1982 годзе, ва ўзросце 54-х гадоў, ад сардэчнага прыступу памёр [[Колін Чапмен]]. Ён мінуў шлях ад гандляра аўтамабілямі да геніяльнага канструктара і мультымільянера. Яго паспяховыя гоначныя аўтамабілі заваявалі сем тытулаў у гонках серыі [[Формула-1]]. У 1986 годзе кампанія была набытая [[General Motors]], якая прадала яе холдынгу A.C.B.N. Holdings S.A. 27 жніўня 1993 г. за 30 мільёнаў амерыканскіх долараў. У 1996 годзе кантрольны пакет акцый выкупіў [[Малазія|малайзійскі]] канцэрн Perusahaan Otomobil Nasional Bhd (Proton). == У Беларусі == Станам на канец [[2020]] года ў [[Беларусь|Беларусі]] зарэгістравана 5 аўтамабіляў Lotus<ref name="av.by-2021-11-01">{{cite web |url = https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |title = Пять Lamborghini и один Maybach. Названы самые популярные и редкие машины в Беларуси |date = 2021-11-01 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2021-11-01 |language = ru |archive-date = 1 лістапада 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211101143030/https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |url-status = dead }}</ref>. {{зноскі}} {{Маркі аўтамабіляў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі]] nuu2b3x6r9l19d06ldgaky4tovb7dnc Невель (горад) 0 26768 5154396 5074066 2026-06-14T18:58:31Z JerzyKundrat 174 5154396 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Невель}} {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Невель |арыгінальная назва = Невель |рэгіён = Пскоўская вобласць |першае згадванне = 1562 }} '''Невель''' ({{lang-ru|Невель}}) — горад (з [[1772]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Невельскі раён (Пскоўская вобласць)|Невельскага раёна]] [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласці]]. Насельніцтва 17,8 тыс. чалавек ([[2005]]). Заснаваны ў XVI стагоддзі. Горад размешчаны на возеры [[Невель (возера)|Невель]], за 242 км ад [[Пскоў|Пскова]]. Чыгуначны вузел. == Назва == Тапонім «Невель» утварыўся ад назвы возера Невель (Неўль). Тым часам гідронім, імаверна, паходзіць ад балцкага «nevo» — балоцістае месца. == Гісторыя == Папярэднікам Невеля лічыцца [[Замак|горад]] ''Емянец'' [[Полацкае княства|Полацкага княства]], першы ўспамін пра які датуецца [[1185]] годам. Паводле беларускага даследчыка [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], гэты тапонім утварыўся ад назвы ракі Еменка, якая ўпадала ў возера Невель<ref>Уладзімір Міхневіч. [http://www2.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul100406.html Невель, Пскоўская вобласць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915155841/http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul100406.html |date=15 верасня 2009 }} // «[[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]]», 19 студзеня 2009.</ref>. Уласна Невель упершыню згадваецца ў XV стагоддзі як горад у [[Таропец]]кай воласці [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="cit">[http://knihi.com/hierb/nievi.html Невель] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref>. У XVI стагоддзі паселішча мела значэнне абароннага пункта (замка) на мяжы Літвы і [[Маскоўская дзяржава|Масквы]]. У 1562 годзе [[Гетман вялікі літоўскі|гетман вялікі]] [[Мікалай Радзівіл «Руды»]] з войскам колькасцю 4 тыс. (па іншых звестках 1,5 тыс.) чал. разбіў пад Невелем 15- (25—) -тысячнае маскоўскае войска, аднак у тым жа годзе пасля аблогі 45-тысячным войскам горад захапіла Маскоўская дзяржава. У 1580 годзе [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Стэфан Баторы]] вызваліў Невель, аднак паводле [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] (1582) яго мусілі перадаць маскоўскаму гаспадару. [[Выява:Nieviel. Невель (1611).jpg|thumb|злева|Невельская бітва, 1562]] У 1617 годзе Невель вярнуўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе ўвайшоў у склад [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. [[3 сакавіка]] [[1623]] года [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Уладзіслаў Ваза]] надаў гораду [[магдэбургскае права]] і герб: «''у срэбным полі павержаны вой — [[Галіяф]], над якім стаіць Давід з мячом''»<ref name="cit"/> (пацвярджаліся каралём і вялікім князем [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Аўгустам Панятоўскім]] 14 лістапада 1762 года). На працягу 1633—1634 гадоў Невель быў сталіцай [[Невельскі павет|павета]] [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]]. У 1649 годзе [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ян Казімір]] перадаў [[Невельскае староства]] [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушу Радзівілу]], які збудаваў тут касцёл. З пачаткам [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовай вайны]] (1654—1667) у 1655 годзе Невель захапілі маскоўскія войскі [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]], але ў адпаведнасці з мірным дагаворам (1678) горад застаўся за Вялікім Княствам Літоўскім. У 1678 годзе Невель пацярпеў ад вялікага пажару{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Станам на 1681 года тут было 367 двароў, на 1700 год — 394, на 1712 год — 270{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У 1731 годзе ў месце налічвалася 403 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымы]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Невель апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам павета [[Полацкае намесніцтва|Полацкага намесніцтва]], з 1796 года [[Беларуская губерня|Беларускай]], з 1802 года [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Станам на 1780 год у месце існавалі праваслаўны манастыр, грэка-каталіцкая царква і касцёл. На 1799 год у Невельскім павеце дзейнічалі 21 драўляная праваслаўная царква, 1 мураваная і 11 драўляных грэка-каталіцкіх, 1 мураваны і 2 драўляныя касцёлы; у самім месце на гэты ж час 6 драўляных цэркваў, дзве мураваныя, адзін касцёл і мураваны мужчынскі манастыр, 2 мураваныя і 144 драўляныя прыватныя будынкі, 2 крамы, 2 вадзяныя млыны, 2 вучэльні, 15 мураваных і 37 драўляных крам, 15 вуліц. У пачатку XX стагоддзя Невель знаходзіўся на скрыжаванні 2 чыгунак і меў развітую прамысловасць, у гэты час ад колішняга замка засталіся толькі валы<ref>{{Крыніцы/Геаграфія Беларусі (Вільня, 1922)|290}}</ref>. З 1917 года Віцебская губерня ў складзе [[Заходняя вобласць|Заходняй вобласці]], з 1918 года ў [[Заходняя камуна|Заходняй камуне]] РСФСР. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Беларускую ССР]], дзе Невель меў стаць цэнтрам павета («падраёна»), аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў выключыць Віцебшчыну са складу рэспублікі. [[I Усебеларускі з’езд Саветаў]], які прайшоў 2-3 лютага, прызнаў Віцебскую губерню часткай [[РСФСР]]. З 1924 года ў Пскоўскай губерні. У 1926 годзе кіраўніцтва [[БССР]] прасіла вярнуць горад у склад Беларусі, але Масква не задаволіла гэтую просьбу<ref>[http://www.svaboda.org/content/transcript/755290.html Беларускія тэрыторыі ў 20-м стагоддзі: вернутае] // «[[Радыё Свабода]]», 8 сакавіка 2007.</ref>. <center><gallery caption="Горад на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Nieviel, Zamkavaja. Невель, Замкавая (1870).jpg|Вуліца Замкавая Выява:Nieviel, Mikałajeŭskaja-Jemienka. Невель, Мікалаеўская-Еменка (1904-17).jpg|Касцёл і праваслаўная царква Выява:Nieviel, Rynak, Franciškanski. Невель, Рынак, Францішканскі (1942).jpg|Касцёл Выява:Nieviel, Rynak, Pračyścienskaja. Невель, Рынак, Прачысьценская (1942).jpg|Грэка-каталіцкая царква пасля [[Мураўёўкі|мураўёўскай]] перабудовы </gallery></center> У 1924—1927 гадах павятовы го­рад Пскоўскай губерні РСФСР. Раённы цэнтр Велікалуцкай акругі (1927—1930, 1935—1938) Ленінградскай вобласці (1927—1929), За­ходняй вобласці (1929—1935), Ка­лінін­скай вобласці (1935—1944). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] Невель знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй з 16 ліпеня 1941 года да 6 кастрычніка 1943 года. Вызвалены час­ця­мі Ка­лінін­скага фрон­ту Чырвонай Ар­міі ў хо­дзе Не­вель­скай на­сту­пальнай аперацыі. Раённы цэнтр Велікалуцкай вобласці (1944—1957), з 1957 года — Пскоўскай вобласці. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:160 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:23000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1799 from:0 till:2908 bar:1896 from:0 till:9062 bar:1959 from:0 till:14634 bar:1959 from:0 till:9700 bar:1970 from:0 till:17800 bar:1993 from:0 till:22200 bar:2002 from:0 till:18545 bar:2009 from:0 till:16633 TextData= fontsize:10px pos:(25,195) text: </timeline></center> </div> * '''XVIII стагоддзе''': 1780&nbsp;— 835 мяшчан і 123 іўдзеі<ref name="cit"/>; 1799&nbsp;— 2908 чал., з іх мяшчан-хрысціян 1793, іўдзеяў 767; купцоў-хрысціян 107, іўдзеяў 7; шляхты 53, духавенства 17, вайскоўцаў 33<ref name="cit"/> * '''XIX стагоддзе''': 1896 — 9062 чал., з іх паводле веры: праваслаўных 3467, каталікоў 596, раскольнікаў 185, пратэстантаў 142, іўдзеяў 4587, магаметан 15, іншых 70; паводле Стан (сацыяльная група)|стану: шляхты 140, духоўнага саслоўя 85, ганаровых грамадзян і купцоў 248, мяшчан 6875, ваеннага стану 1093, сялян 525, іншых 96<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/71448/Невель Невель, уездный город Витебской губернии] // {{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref> * '''XX стагоддзе''': 1959 — 14 634 чал. (6465 муж. і 8169 жан.)<ref>[http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-2.htm Всесоюзная перепись населения СССР 1959 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121105190541/http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-2.htm |date=5 лістапада 2012 }}</ref>; 1970 — 17,8 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/112925/Невель Невель] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref>; 1993 — 22,2 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/209850 Невель] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * '''XXI стагоддзе''': 2002 — 18 545 чал.<ref>[http://www.perepis2002.ru/index.html?id=11 Всероссийская перепись населения 2002 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110420152025/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=11 |date=20 красавіка 2011 }}</ref>; 2009 — 16 633 чал.; 1 студзеня 2010 — 16 395 чал.; 14 кастрычніка 2010 (перапіс) — 16 324 чал. == Эканоміка == Завод аўтаматычных тэлефонных станцый; швацкае аб’яднанне; малочна-кансервавы камбінат; абутковая і мэблевая фабрыкі; льнозавод. == Транспарт == Невель знаходзіцца на аўтамабільнай магістралі {{таблічка-eu|95}} і з’яўляецца чыгуначным вузлом. Дзейнічаюць 2 чыгуначныя вакзалы — [[Невель I|Невель-1]] і [[Невель II|Невель-2]]. Невель-1 размяшчаецца на чыгуначнай лініі [[Вялікія Лукі]] — [[Полацк]], а Невель-2 — на чыгуначнай магістралі [[Санкт-Пецярбург]] — [[Віцебск]]. == Славутасці == [[Выява:Nevel-kraevedcheskij.jpg|thumb|Паштовая станцыя]] * Невельскі краязнаўчы музей (у будынку колішняй паштовай станцыі). * Гістарычная забудова (XIX — пач. ХХ стст.; фрагменты) * Паштовая станцыя * Плябанія пры зруйнаваным касцёле Св. Георгія * Царква Найсв. Тройцы * Царква Св. ап. Іаана Багаслова === Страчаная спадчына === [[Выява:Nievielski zamak. Невельскі замак (1914).jpg|thumb|[[Невельскі замак|Замак]] на старой паштоўцы]] * [[Невельскі замак|Замак]] (XVI ст.) * [[Касцёл Святога Юрыя (Невель)|Касцёл Св. Георгія]] (XVIII ст.) * Сабор Успення Прасв. Багародзіцы * Сінагога == Вядомыя асобы == * [[Казімір Бржушкевіч]] (нар. 1922) — [[мастак]]. * [[Рыгор Вайцінскі]] (1893—1953) — савецкі партыйны дзеяч, навуковец-кітаезнавец. * [[Сяргей Мікалаевіч Вышалескі]] (1874—1958) — вучоны-[[ветэрынар]], акадэмік. * [[Іван Дэйніс]] (1900—1985) — беларускі краязнавец, [[педагог]]. * [[Яўген Аляксеевіч Зайцаў]] (1908—1992) — беларускі мастак. * [[Маншук Жыенгаліеўна Маметава]] (1922—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Павел Якаўлевіч Панкевіч]] (1895—1938) — беларускі вучоны, [[педагог]], [[псіхолаг]], [[публіцыст]]. * [[Таццяна Аляксандраўна Раманава]] (нар. 1925) — вучоны ў галіне [[глебазнаўства]], [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]]<ref name="БЭ13">{{Крыніцы/БелЭн|13}}</ref>. * [[Марыя Юдзіна]] (1899—1970) — савецкая [[піяніст]]ка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=353|артыкул=Невель|аўтар=[[Васіль Варонін|Варонін В.]]}} * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|27—29|Newel}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Nevel}} * [http://radzima.org/be/pub/3131_m/ м. Невель] на [[Radzima.org]] {{Невельскі раён (Пскоўская вобласць)}} {{Пскоўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Невель (горад)| ]] [[Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці]] aoam9x6nouo0txciq6fhf4lxwyx1kn2 5154397 5154396 2026-06-14T18:59:41Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ 5154397 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Невель}} {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Невель |арыгінальная назва = Невель |рэгіён = Пскоўская вобласць |першае згадванне = 1562 }} '''Невель''' ({{lang-ru|Невель}}) — горад (з [[1772]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Невельскі раён (Пскоўская вобласць)|Невельскага раёна]] [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласці]]. Насельніцтва 17,8 тыс. чалавек ([[2005]]). Заснаваны ў XVI стагоддзі. Горад размешчаны на возеры [[Невель (возера)|Невель]], за 242 км ад [[Пскоў|Пскова]]. Чыгуначны вузел. == Назва == Тапонім «Невель» утварыўся ад назвы возера Невель (Неўль). Тым часам гідронім, імаверна, паходзіць ад балцкага «nevo» — балоцістае месца. == Гісторыя == Папярэднікам Невеля лічыцца [[Замак|горад]] ''Емянец'' [[Полацкае княства|Полацкага княства]], першы ўспамін пра які датуецца [[1185]] годам. Паводле беларускага даследчыка [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], гэты тапонім утварыўся ад назвы ракі Еменка, якая ўпадала ў возера Невель<ref>Уладзімір Міхневіч. [http://www2.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul100406.html Невель, Пскоўская вобласць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915155841/http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul100406.html |date=15 верасня 2009 }} // «[[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]]», 19 студзеня 2009.</ref>. Уласна Невель упершыню згадваецца ў XV стагоддзі як горад у [[Таропец]]кай воласці [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="cit">[http://knihi.com/hierb/nievi.html Невель] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref>. У XVI стагоддзі паселішча мела значэнне абароннага пункта (замка) на мяжы Літвы і [[Маскоўская дзяржава|Масквы]]. У 1562 годзе [[Гетман вялікі літоўскі|гетман вялікі]] [[Мікалай Радзівіл «Руды»]] з войскам колькасцю 4 тыс. (па іншых звестках 1,5 тыс.) чал. разбіў пад Невелем 15- (25—) -тысячнае маскоўскае войска, аднак у тым жа годзе пасля аблогі 45-тысячным войскам горад захапіла Маскоўская дзяржава. У 1580 годзе [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Стэфан Баторы]] вызваліў Невель, аднак паводле [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] (1582) яго мусілі перадаць маскоўскаму гаспадару. [[Выява:Nieviel. Невель (1611).jpg|thumb|злева|Невельская бітва, 1562]] У 1617 годзе Невель вярнуўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе ўвайшоў у склад [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. [[3 сакавіка]] [[1623]] года [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Уладзіслаў Ваза]] надаў гораду [[магдэбургскае права]] і герб: «''у срэбным полі павержаны вой — [[Галіяф]], над якім стаіць Давід з мячом''»<ref name="cit"/> (пацвярджаліся каралём і вялікім князем [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Аўгустам Панятоўскім]] 14 лістапада 1762 года). На працягу 1633—1634 гадоў Невель быў сталіцай [[Невельскі павет|павета]] [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]]. У 1649 годзе [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ян Казімір]] перадаў [[Невельскае староства]] [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушу Радзівілу]], які збудаваў тут касцёл. З пачаткам [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовай вайны]] (1654—1667) у 1655 годзе Невель захапілі маскоўскія войскі [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]], але ў адпаведнасці з мірным дагаворам (1678) горад застаўся за Вялікім Княствам Літоўскім. У 1678 годзе Невель пацярпеў ад вялікага пажару{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Станам на 1681 года тут было 367 двароў, на 1700 год — 394, на 1712 год — 270{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У 1731 годзе ў месце налічвалася 403 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымы]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Невель апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам павета [[Полацкае намесніцтва|Полацкага намесніцтва]], з 1796 года [[Беларуская губерня|Беларускай]], з 1802 года [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Станам на 1780 год у месце існавалі праваслаўны манастыр, грэка-каталіцкая царква і касцёл. На 1799 год у Невельскім павеце дзейнічалі 21 драўляная праваслаўная царква, 1 мураваная і 11 драўляных грэка-каталіцкіх, 1 мураваны і 2 драўляныя касцёлы; у самім месце на гэты ж час 6 драўляных цэркваў, дзве мураваныя, адзін касцёл і мураваны мужчынскі манастыр, 2 мураваныя і 144 драўляныя прыватныя будынкі, 2 крамы, 2 вадзяныя млыны, 2 вучэльні, 15 мураваных і 37 драўляных крам, 15 вуліц. У пачатку XX стагоддзя Невель знаходзіўся на скрыжаванні 2 чыгунак і меў развітую прамысловасць, у гэты час ад колішняга замка засталіся толькі валы<ref>{{Крыніцы/Геаграфія Беларусі (Вільня, 1922)|290}}</ref>. З 1917 года Віцебская губерня ў складзе [[Заходняя вобласць|Заходняй вобласці]], з 1918 года ў [[Заходняя камуна|Заходняй камуне]] РСФСР. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Беларускую ССР]], дзе Невель меў стаць цэнтрам павета («падраёна»), аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў выключыць Віцебшчыну са складу рэспублікі. [[I Усебеларускі з’езд Саветаў]], які прайшоў 2-3 лютага, прызнаў Віцебскую губерню часткай [[РСФСР]]. З 1924 года ў Пскоўскай губерні. У 1926 годзе кіраўніцтва [[БССР]] прасіла вярнуць горад у склад Беларусі, але Масква не задаволіла гэтую просьбу<ref>[http://www.svaboda.org/content/transcript/755290.html Беларускія тэрыторыі ў 20-м стагоддзі: вернутае] // «[[Радыё Свабода]]», 8 сакавіка 2007.</ref>. <center><gallery caption="Горад на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Nieviel, Zamkavaja. Невель, Замкавая (1870).jpg|Вуліца Замкавая Выява:Nieviel, Mikałajeŭskaja-Jemienka. Невель, Мікалаеўская-Еменка (1904-17).jpg|Касцёл і праваслаўная царква Выява:Nieviel, Rynak, Franciškanski. Невель, Рынак, Францішканскі (1942).jpg|Касцёл Выява:Nieviel, Rynak, Pračyścienskaja. Невель, Рынак, Прачысьценская (1942).jpg|Грэка-каталіцкая царква пасля [[Мураўёўкі|мураўёўскай]] перабудовы </gallery></center> У 1924—1927 гадах павятовы го­рад Пскоўскай губерні РСФСР. Раённы цэнтр Велікалуцкай акругі (1927—1930, 1935—1938) Ленінградскай вобласці (1927—1929), За­ходняй вобласці (1929—1935), Ка­лінін­скай вобласці (1935—1944). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] Невель знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй з 16 ліпеня 1941 года да 6 кастрычніка 1943 года. Вызвалены час­ця­мі Ка­лінін­скага фрон­ту Чырвонай Ар­міі ў хо­дзе Не­вель­скай на­сту­пальнай аперацыі. Раённы цэнтр Велікалуцкай вобласці (1944—1957), з 1957 года — Пскоўскай вобласці. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:160 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:23000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1799 from:0 till:2908 bar:1896 from:0 till:9062 bar:1959 from:0 till:14634 bar:1959 from:0 till:9700 bar:1970 from:0 till:17800 bar:1993 from:0 till:22200 bar:2002 from:0 till:18545 bar:2009 from:0 till:16633 TextData= fontsize:10px pos:(25,195) text: </timeline></center> </div> * '''XVIII стагоддзе''': 1780&nbsp;— 835 мяшчан і 123 іўдзеі<ref name="cit"/>; 1799&nbsp;— 2908 чал., з іх мяшчан-хрысціян 1793, іўдзеяў 767; купцоў-хрысціян 107, іўдзеяў 7; шляхты 53, духавенства 17, вайскоўцаў 33<ref name="cit"/> * '''XIX стагоддзе''': 1896 — 9062 чал., з іх паводле веры: праваслаўных 3467, каталікоў 596, раскольнікаў 185, пратэстантаў 142, іўдзеяў 4587, магаметан 15, іншых 70; паводле Стан (сацыяльная група)|стану: шляхты 140, духоўнага саслоўя 85, ганаровых грамадзян і купцоў 248, мяшчан 6875, ваеннага стану 1093, сялян 525, іншых 96<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/71448/Невель Невель, уездный город Витебской губернии] // {{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref> * '''XX стагоддзе''': 1959 — 14 634 чал. (6465 муж. і 8169 жан.)<ref>[http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-2.htm Всесоюзная перепись населения СССР 1959 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121105190541/http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-2.htm |date=5 лістапада 2012 }}</ref>; 1970 — 17,8 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/112925/Невель Невель] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref>; 1993 — 22,2 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/209850 Невель] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * '''XXI стагоддзе''': 2002 — 18 545 чал.<ref>[http://www.perepis2002.ru/index.html?id=11 Всероссийская перепись населения 2002 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110420152025/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=11 |date=20 красавіка 2011 }}</ref>; 2009 — 16 633 чал.; 1 студзеня 2010 — 16 395 чал.; 14 кастрычніка 2010 (перапіс) — 16 324 чал.; 2021 — 13&nbsp;980 чал. == Эканоміка == Завод аўтаматычных тэлефонных станцый; швацкае аб’яднанне; малочна-кансервавы камбінат; абутковая і мэблевая фабрыкі; льнозавод. == Транспарт == Невель знаходзіцца на аўтамабільнай магістралі {{таблічка-eu|95}} і з’яўляецца чыгуначным вузлом. Дзейнічаюць 2 чыгуначныя вакзалы — [[Невель I|Невель-1]] і [[Невель II|Невель-2]]. Невель-1 размяшчаецца на чыгуначнай лініі [[Вялікія Лукі]] — [[Полацк]], а Невель-2 — на чыгуначнай магістралі [[Санкт-Пецярбург]] — [[Віцебск]]. == Славутасці == [[Выява:Nevel-kraevedcheskij.jpg|thumb|Паштовая станцыя]] * Невельскі краязнаўчы музей (у будынку колішняй паштовай станцыі). * Гістарычная забудова (XIX — пач. ХХ стст.; фрагменты) * Паштовая станцыя * Плябанія пры зруйнаваным касцёле Св. Георгія * Царква Найсв. Тройцы * Царква Св. ап. Іаана Багаслова === Страчаная спадчына === [[Выява:Nievielski zamak. Невельскі замак (1914).jpg|thumb|[[Невельскі замак|Замак]] на старой паштоўцы]] * [[Невельскі замак|Замак]] (XVI ст.) * [[Касцёл Святога Юрыя (Невель)|Касцёл Св. Георгія]] (XVIII ст.) * Сабор Успення Прасв. Багародзіцы * Сінагога == Вядомыя асобы == * [[Казімір Бржушкевіч]] (нар. 1922) — [[мастак]]. * [[Рыгор Вайцінскі]] (1893—1953) — савецкі партыйны дзеяч, навуковец-кітаезнавец. * [[Сяргей Мікалаевіч Вышалескі]] (1874—1958) — вучоны-[[ветэрынар]], акадэмік. * [[Іван Дэйніс]] (1900—1985) — беларускі краязнавец, [[педагог]]. * [[Яўген Аляксеевіч Зайцаў]] (1908—1992) — беларускі мастак. * [[Маншук Жыенгаліеўна Маметава]] (1922—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Павел Якаўлевіч Панкевіч]] (1895—1938) — беларускі вучоны, [[педагог]], [[псіхолаг]], [[публіцыст]]. * [[Таццяна Аляксандраўна Раманава]] (нар. 1925) — вучоны ў галіне [[глебазнаўства]], [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]]<ref name="БЭ13">{{Крыніцы/БелЭн|13}}</ref>. * [[Марыя Юдзіна]] (1899—1970) — савецкая [[піяніст]]ка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=353|артыкул=Невель|аўтар=[[Васіль Варонін|Варонін В.]]}} * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|27—29|Newel}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Nevel}} * [http://radzima.org/be/pub/3131_m/ м. Невель] на [[Radzima.org]] {{Невельскі раён (Пскоўская вобласць)}} {{Пскоўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Невель (горад)| ]] [[Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці]] nsrqab6ou7jr16xpyxqfctgu1vwf9xb 5154398 5154397 2026-06-14T19:00:26Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ 5154398 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Невель}} {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Невель |арыгінальная назва = Невель |рэгіён = Пскоўская вобласць |першае згадванне = 1562 }} '''Невель''' ({{lang-ru|Невель}}) — горад (з [[1772]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Невельскі раён (Пскоўская вобласць)|Невельскага раёна]] [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласці]]. Насельніцтва 17,8 тыс. чалавек ([[2005]]). Заснаваны ў XVI стагоддзі. Горад размешчаны на возеры [[Невель (возера)|Невель]], за 242 км ад [[Пскоў|Пскова]]. Чыгуначны вузел. == Назва == Тапонім «Невель» утварыўся ад назвы возера Невель (Неўль). Тым часам гідронім, імаверна, паходзіць ад балцкага «nevo» — балоцістае месца. == Гісторыя == Папярэднікам Невеля лічыцца [[Замак|горад]] ''Емянец'' [[Полацкае княства|Полацкага княства]], першы ўспамін пра які датуецца [[1185]] годам. Паводле беларускага даследчыка [[Міхась Ткачоў|Міхася Ткачова]], гэты тапонім утварыўся ад назвы ракі Еменка, якая ўпадала ў возера Невель<ref>Уладзімір Міхневіч. [http://www2.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul100406.html Невель, Пскоўская вобласць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915155841/http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul100406.html |date=15 верасня 2009 }} // «[[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]]», 19 студзеня 2009.</ref>. Уласна Невель упершыню згадваецца ў XV стагоддзі як горад у [[Таропец]]кай воласці [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="cit">[http://knihi.com/hierb/nievi.html Невель] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref>. У XVI стагоддзі паселішча мела значэнне абароннага пункта (замка) на мяжы Літвы і [[Маскоўская дзяржава|Масквы]]. У 1562 годзе [[Гетман вялікі літоўскі|гетман вялікі]] [[Мікалай Радзівіл «Руды»]] з войскам колькасцю 4 тыс. (па іншых звестках 1,5 тыс.) чал. разбіў пад Невелем 15- (25—) -тысячнае маскоўскае войска, аднак у тым жа годзе пасля аблогі 45-тысячным войскам горад захапіла Маскоўская дзяржава. У 1580 годзе [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Стэфан Баторы]] вызваліў Невель, аднак паводле [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] (1582) яго мусілі перадаць маскоўскаму гаспадару. [[Выява:Nieviel. Невель (1611).jpg|thumb|злева|Невельская бітва, 1562]] У 1617 годзе Невель вярнуўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе ўвайшоў у склад [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. [[3 сакавіка]] [[1623]] года [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Уладзіслаў Ваза]] надаў гораду [[магдэбургскае права]] і герб: «''у срэбным полі павержаны вой — [[Галіяф]], над якім стаіць Давід з мячом''»<ref name="cit"/> (пацвярджаліся каралём і вялікім князем [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Аўгустам Панятоўскім]] 14 лістапада 1762 года). На працягу 1633—1634 гадоў Невель быў сталіцай [[Невельскі павет|павета]] [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]]. У 1649 годзе [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ян Казімір]] перадаў [[Невельскае староства]] [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушу Радзівілу]], які збудаваў тут касцёл. З пачаткам [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовай вайны]] (1654—1667) у 1655 годзе Невель захапілі маскоўскія войскі [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]], але ў адпаведнасці з мірным дагаворам (1678) горад застаўся за Вялікім Княствам Літоўскім. У 1678 годзе Невель пацярпеў ад вялікага пажару{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Станам на 1681 года тут было 367 двароў, на 1700 год — 394, на 1712 год — 270{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У 1731 годзе ў месце налічвалася 403 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымы]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772) Невель апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам павета [[Полацкае намесніцтва|Полацкага намесніцтва]], з 1796 года [[Беларуская губерня|Беларускай]], з 1802 года [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Станам на 1780 год у месце існавалі праваслаўны манастыр, грэка-каталіцкая царква і касцёл. На 1799 год у Невельскім павеце дзейнічалі 21 драўляная праваслаўная царква, 1 мураваная і 11 драўляных грэка-каталіцкіх, 1 мураваны і 2 драўляныя касцёлы; у самім месце на гэты ж час 6 драўляных цэркваў, дзве мураваныя, адзін касцёл і мураваны мужчынскі манастыр, 2 мураваныя і 144 драўляныя прыватныя будынкі, 2 крамы, 2 вадзяныя млыны, 2 вучэльні, 15 мураваных і 37 драўляных крам, 15 вуліц. У пачатку XX стагоддзя Невель знаходзіўся на скрыжаванні 2 чыгунак і меў развітую прамысловасць, у гэты час ад колішняга замка засталіся толькі валы<ref>{{Крыніцы/Геаграфія Беларусі (Вільня, 1922)|290}}</ref>. З 1917 года Віцебская губерня ў складзе [[Заходняя вобласць|Заходняй вобласці]], з 1918 года ў [[Заходняя камуна|Заходняй камуне]] РСФСР. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Беларускую ССР]], дзе Невель меў стаць цэнтрам павета («падраёна»), аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў выключыць Віцебшчыну са складу рэспублікі. [[I Усебеларускі з’езд Саветаў]], які прайшоў 2-3 лютага, прызнаў Віцебскую губерню часткай [[РСФСР]]. З 1924 года ў Пскоўскай губерні. У 1926 годзе кіраўніцтва [[БССР]] прасіла вярнуць горад у склад Беларусі, але Масква не задаволіла гэтую просьбу<ref>[http://www.svaboda.org/content/transcript/755290.html Беларускія тэрыторыі ў 20-м стагоддзі: вернутае] // «[[Радыё Свабода]]», 8 сакавіка 2007.</ref>. <center><gallery caption="Горад на старых здымках" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Nieviel, Zamkavaja. Невель, Замкавая (1870).jpg|Вуліца Замкавая Выява:Nieviel, Mikałajeŭskaja-Jemienka. Невель, Мікалаеўская-Еменка (1904-17).jpg|Касцёл і праваслаўная царква Выява:Nieviel, Rynak, Franciškanski. Невель, Рынак, Францішканскі (1942).jpg|Касцёл Выява:Nieviel, Rynak, Pračyścienskaja. Невель, Рынак, Прачысьценская (1942).jpg|Грэка-каталіцкая царква пасля [[Мураўёўкі|мураўёўскай]] перабудовы </gallery></center> У 1924—1927 гадах павятовы го­рад Пскоўскай губерні РСФСР. Раённы цэнтр Велікалуцкай акругі (1927—1930, 1935—1938) Ленінградскай вобласці (1927—1929), За­ходняй вобласці (1929—1935), Ка­лінін­скай вобласці (1935—1944). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] Невель знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй з 16 ліпеня 1941 года да 6 кастрычніка 1943 года. Вызвалены час­ця­мі Ка­лінін­скага фрон­ту Чырвонай Ар­міі ў хо­дзе Не­вель­скай на­сту­пальнай аперацыі. Раённы цэнтр Велікалуцкай вобласці (1944—1957), з 1957 года — Пскоўскай вобласці. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:160 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:23000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1799 from:0 till:2908 bar:1896 from:0 till:9062 bar:1959 from:0 till:14634 bar:1959 from:0 till:9700 bar:1970 from:0 till:17800 bar:1993 from:0 till:22200 bar:2002 from:0 till:18545 bar:2009 from:0 till:16633 bar:2021 from:0 till:13980 TextData= fontsize:10px pos:(25,195) text: </timeline></center> </div> * '''XVIII стагоддзе''': 1780&nbsp;— 835 мяшчан і 123 іўдзеі<ref name="cit"/>; 1799&nbsp;— 2908 чал., з іх мяшчан-хрысціян 1793, іўдзеяў 767; купцоў-хрысціян 107, іўдзеяў 7; шляхты 53, духавенства 17, вайскоўцаў 33<ref name="cit"/> * '''XIX стагоддзе''': 1896 — 9062 чал., з іх паводле веры: праваслаўных 3467, каталікоў 596, раскольнікаў 185, пратэстантаў 142, іўдзеяў 4587, магаметан 15, іншых 70; паводле Стан (сацыяльная група)|стану: шляхты 140, духоўнага саслоўя 85, ганаровых грамадзян і купцоў 248, мяшчан 6875, ваеннага стану 1093, сялян 525, іншых 96<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/71448/Невель Невель, уездный город Витебской губернии] // {{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref> * '''XX стагоддзе''': 1959 — 14 634 чал. (6465 муж. і 8169 жан.)<ref>[http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-2.htm Всесоюзная перепись населения СССР 1959 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121105190541/http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-2.htm |date=5 лістапада 2012 }}</ref>; 1970 — 17,8 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/112925/Невель Невель] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref>; 1993 — 22,2 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/209850 Невель] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> * '''XXI стагоддзе''': 2002 — 18 545 чал.<ref>[http://www.perepis2002.ru/index.html?id=11 Всероссийская перепись населения 2002 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110420152025/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=11 |date=20 красавіка 2011 }}</ref>; 2009 — 16 633 чал.; 1 студзеня 2010 — 16 395 чал.; 14 кастрычніка 2010 (перапіс) — 16 324 чал.; 2021 — 13&nbsp;980 чал. == Эканоміка == Завод аўтаматычных тэлефонных станцый; швацкае аб’яднанне; малочна-кансервавы камбінат; абутковая і мэблевая фабрыкі; льнозавод. == Транспарт == Невель знаходзіцца на аўтамабільнай магістралі {{таблічка-eu|95}} і з’яўляецца чыгуначным вузлом. Дзейнічаюць 2 чыгуначныя вакзалы — [[Невель I|Невель-1]] і [[Невель II|Невель-2]]. Невель-1 размяшчаецца на чыгуначнай лініі [[Вялікія Лукі]] — [[Полацк]], а Невель-2 — на чыгуначнай магістралі [[Санкт-Пецярбург]] — [[Віцебск]]. == Славутасці == [[Выява:Nevel-kraevedcheskij.jpg|thumb|Паштовая станцыя]] * Невельскі краязнаўчы музей (у будынку колішняй паштовай станцыі). * Гістарычная забудова (XIX — пач. ХХ стст.; фрагменты) * Паштовая станцыя * Плябанія пры зруйнаваным касцёле Св. Георгія * Царква Найсв. Тройцы * Царква Св. ап. Іаана Багаслова === Страчаная спадчына === [[Выява:Nievielski zamak. Невельскі замак (1914).jpg|thumb|[[Невельскі замак|Замак]] на старой паштоўцы]] * [[Невельскі замак|Замак]] (XVI ст.) * [[Касцёл Святога Юрыя (Невель)|Касцёл Св. Георгія]] (XVIII ст.) * Сабор Успення Прасв. Багародзіцы * Сінагога == Вядомыя асобы == * [[Казімір Бржушкевіч]] (нар. 1922) — [[мастак]]. * [[Рыгор Вайцінскі]] (1893—1953) — савецкі партыйны дзеяч, навуковец-кітаезнавец. * [[Сяргей Мікалаевіч Вышалескі]] (1874—1958) — вучоны-[[ветэрынар]], акадэмік. * [[Іван Дэйніс]] (1900—1985) — беларускі краязнавец, [[педагог]]. * [[Яўген Аляксеевіч Зайцаў]] (1908—1992) — беларускі мастак. * [[Маншук Жыенгаліеўна Маметава]] (1922—1943) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Павел Якаўлевіч Панкевіч]] (1895—1938) — беларускі вучоны, [[педагог]], [[псіхолаг]], [[публіцыст]]. * [[Таццяна Аляксандраўна Раманава]] (нар. 1925) — вучоны ў галіне [[глебазнаўства]], [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]]<ref name="БЭ13">{{Крыніцы/БелЭн|13}}</ref>. * [[Марыя Юдзіна]] (1899—1970) — савецкая [[піяніст]]ка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=353|артыкул=Невель|аўтар=[[Васіль Варонін|Варонін В.]]}} * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|27—29|Newel}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Nevel}} * [http://radzima.org/be/pub/3131_m/ м. Невель] на [[Radzima.org]] {{Невельскі раён (Пскоўская вобласць)}} {{Пскоўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Невель (горад)| ]] [[Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці]] ns5kpcv3jjzeiz0o0at4d35nvca20uo Nemiroff 0 26850 5154506 5144843 2026-06-14T23:27:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154506 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | лагатып = NemiroffLogo.jpg | заснавана = 1872 | размяшчэнне = {{Сцяг|UKR}} [[Вінніца]] }} '''Nemiroff''' — украінскі брэнд гарэлкі і адзін з найбуйнейшых вытворцаў алкаголю ў свеце. Прадукцыя прадаецца больш чым у 80 краінах свету. Кампанія ўваходзіць у тройку сусветных лідараў па пастаўках гарэлкі ў крамы Duty Free<ref>[https://biz.nv.ua/markets/nemiroff-voshel-v-trojku-liderov-sredi-mirovyh-vodochnyh-brendov-v-kanale-besposhlinnoj-torgovli-1809671.html Nemiroff вошел в тройку лидеров среди мировых водочных брендов в канале беспошлинной торговли]</ref>. На брэнд прыпадае 40 % гарэлачных напояў, якія экспартуюцца з Украіны<ref>[https://web.archive.org/web/20200412210319/https://biz.censor.net.ua/resonance/3150397/top100_platnikv_podatkv_za_pvroku_2019 ТОП-100 платників податків за півроку 2019]</ref>. Кампанія з’яўляецца экспарцёрам № 1 усіх гарэлачных напояў з Украіны і ўваходзіць у 100 найбуйнейшых падаткаплацельшчыкаў Украіны<ref>{{Cite web |url=https://www.lwc-drinks.co.uk/blog/spotlight-on-nemiroff-vodka-a-vodka-born-from-the-resilient-soul-of-ukraine-26154/ |title=Spotlight on: Nemiroff Vodka, a Vodka Born from the Resilient Soul of Ukraine |access-date=22 снежня 2022 |archive-date=24 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224004747/https://www.lwc-drinks.co.uk/blog/spotlight-on-nemiroff-vodka-a-vodka-born-from-the-resilient-soul-of-ukraine-26154/ |url-status=dead }}</ref>. У 2021 годзе вытворчасць алкаголю брэнда вырасла на 12 %. Саўладальнікі: Якаў Фінкельштэйн, Бэла Фінкельштэйн і Анатоль Кіпіш. Галоўны выканаўчы дырэктар — Юрый Сарочынскі. З лістапада 2018 года брэнд з’яўляецца афіцыйным спонсарам UFC. Вытворчасць і разліў адбываецца на заводзе ў [[Нэмірыў|Нэмірыве]] Вінніцкай вобласці<ref>[https://web.archive.org/web/20200203104403/https://file.liga.net/companies/nemiroff Nemiroff]</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Nemiroff old facilities new.jpg|справа|frameless|270x270пкс]] Кампанія атрымала сваю назву ад «няміраўскай гарэлкі», першая пісьмовая згадка пра якую датуецца 1752 годам<ref>[https://life.nv.ua/ukr/food-drink/istorija-ukrajinskoji-gorilki-vid-privatnih-vinokuren-do-svitovogo-viznannja-1796483.html Nemiroff. Ім’я, що прославило країну]</ref>. У 1872 годзе граф Грыгорый Строганаў адкрыў у Няміраве пасля рэканструкцыі гураль, а яго дачка, княгіня Марыя Шчарбатава, працягнула справу. Яна наняла чэшскага архітэктара Іржы Сцібрала, па праектах якога былі пабудаваны многія будынкі ў горадзе, у тым ліку новы вінакурны завод. Пад кіраўніцтвам Марыі Шчарбатавай лікёра-гарэлачны завод дасягнуў рэкордных для таго часу аб’ёмаў вытворчасці — больш за 5 тысяч паўлітровых бутэлек у суткі. Вінакурня ў Няміраве першым пачала вырабляць спірт з зерня, а не з сырой бульбы. Прадукцыя актыўна экспартавалася за мяжу. У 1920 годзе вытворчасць была нацыяналізавана бальшавікамі. У 1992 годзе ў Няміраве аднавілася вытворчасць гарэлкі і была зарэгістраваная гандлёвая марка Nemiroff<ref>[https://web.archive.org/web/20100205082905/http://tsn.ua/groshi/ukrayinski-vlasniki-vistavili-nemiroff-na-prodazh.html Намір вийти з бізнесу є у двох співвласників українського виробника.]</ref>. У 1994 годзе пачаўся экспарт прадукцыі. [[Файл:Nemiroff production new.jpg|міні|Сучасная вытворчасць]] У 1997 годзе былі ўстаноўлены вытворчыя лініі нямецкай Krones. Вытворчая магутнасць дасягнула 50 000 бутэлек у месяц<ref>[https://www.kyivpost.com/article/content/business/nemiroff-to-direct-vodka-flows-to-russia-15275.html Nemiroff to direct vodka flows]</ref>. У 1998 годзе Nemiroff выпусціла гарэлку «Nemiroff украінская мядовая з перцам», якая заваявала папулярнасць ва Украіне і свеце. Іх сталі выкарыстоўваць як сімвалічны сувенір з Украіны<ref>[https://delo.ua/business/brend-stoletija-kak-ukrainskij-brend-nemiroff-po-375576/ Бренд столетия: как украинский бренд Nemiroff покорил мир и время]</ref>. З 2000 года брэнд пачаў спансаваць сусветныя матчы прафесійнага бокса<ref>[https://web.archive.org/web/20170404015249/http://studbooks.net/849999/marketing/ponyatie_sut_napravlenie_sponsorstva Понятие, суть и направление спонсорства]</ref>. У 2002 годзе брэнд быў уключаны ў Сусветны клуб мільянераў, продажы якога перавышаюць мільён каробак (9-літровых каробак). У тым жа годзе кампанія прадставіла лазерную абарону прадукцыі для барацьбы з падробкамі<ref>[https://web.archive.org/web/20200203104403/https://file.liga.net/companies/nemiroff Nemiroff]</ref>. У 2005 годзе кампанія стала членам Міжнароднай асацыяцыі барменаў (IBA) і прадставіла новую гарэлку «Украінская Бярозка Асаблівая». У тым жа годзе Nemiroff стаў спонсарам «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2005|Еўрабачання]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20210719090211/https://www.pravda.com.ua/news/2005/03/28/3008283/ Луценко, Жванія та Турчинов займуться охороною Євробачення. Пінчук спонсор?]</ref>. У 2009 годзе кампанія пачала рэалізацыю праекта «Зялёная планета» з укараненнем электроннага дакументаабароту і эканоміі рэсурсаў, што дазволіла штогод эканоміць 7 тон паперы<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210719090206/https://delo.ua/get_file/id/nemiroffzvit050620121.pdf Nemiroff ecosystem] </ref>. У 2016 годзе праведзена мадэрнізацыя вытворчасці ў адпаведнасці з сертыфікатамі ISO 9001, ISO 22000, ISO 14024. У 2020 годзе Nemiroff пачаў супрацоўніцтва з Proximo Group і пачаў імпарт ва Украіну прадукцыі Jose Cuervo, Bushmills, Kraken і Sexton<ref>{{Cite web |url=https://sostav.ua/publication/nemiroff-ogoloshue-pro-spivpratsyu-z-proximo-group-i-stae-importerom-brendiv-jose-cuervo-bushmills-kraken-i-sexton-v-ukrajini-84125.html |title=Nemiroff оголошує про співпрацю з Proximo Group і стає імпортером брендів Jose Cuervo, Bushmills, Kraken і Sexton в Україні |access-date=22 снежня 2022 |archive-date=14 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814053357/https://sostav.ua/publication/nemiroff-ogoloshue-pro-spivpratsyu-z-proximo-group-i-stae-importerom-brendiv-jose-cuervo-bushmills-kraken-i-sexton-v-ukrajini-84125.html |url-status=dead }}</ref>. У 2020 годзе Coca-Cola стала дыстрыб’ютарам гарэлкі Nemiroff у Польшчы<ref>[https://biz.nv.ua/markets/alkogol-coca-cola-stanet-distribyutorom-vodki-nemiroff-v-polshe-novosti-ukrainy-50068132.html Coca-Cola станет дистрибьютором водки Nemiroff в Польше]</ref>, Італіі<ref>[https://www.thedrinksbusiness.com/2021/02/nemiroff-signs-distribution-deal-with-coca-cola/ Nemiroff signs distribution deal with Coca-Cola]</ref>, Аўстрыі,<ref>Nemiroff reaches new contract with Coca-Cola HBC Austria</ref> Арменіі<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2020/03/nemiroff-agrees-distribution-deal-with-coca-cola-in-armenia/ Nemiroff agrees distribution deal with Coca-Cola in Armenia]</ref>; з 2021 года — у Латвіі, Літве, Эстоніі<ref>[https://allretail.ua/news/69605-coca-cola-eksklyuzivniy-distrib-yutor-gorilki-nemiroff-v-pribaltici Coca Cola — ексклюзивний дистриб’ютор горілки Nemiroff в Прибалтиці]</ref> Чэхіі, Славакіі<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2021/07/nemiroff-signs-distribution-in-czech-republic/ Nemiroff signs distribution in Czech Republic]</ref> і ў Малдове<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2021/07/nemiroff-and-coca-cola-agree-distribution-in-moldova/ Nemiroff and Coca-Cola agree distribution in Moldova]</ref>. У 2020 годзе кампанія Nemiroff набыла Няміраўскі лікёра-гарэлачны завод у ФДУ<ref>[https://web.archive.org/web/20220128110514/https://forbes.ua/ru/news/nemiroff-pershoyu-sered-privatnikh-kompaniy-otrimala-litsenziyu-na-virobnitstvo-spirtu-12032021-1152 Nemiroff первой среди частных компаний получила лицензию на производство спирта]</ref>. 9 сакавіка 2021 года кампанія завяршыла юрыдычны этап прыватызацыі, атрымаўшы ад Дзяржаўнай падатковай службы Украіны ліцэнзію на вытворчасць алкагольнай прадукцыі<ref>[https://www.epravda.com.ua/news/2021/03/12/671885/ Nemiroff отримав ліцензію на виготовлення спирту]</ref>. [[Файл:Nemiroff Deluxe vodka new.jpg|міні|Nemiroff De Luxe]] У 2021 годзе кампанія Nemiroff выйшла на рынак Вялікабрытаніі, Oak & Still стала афіцыйным дыстрыб’ютарам яе прадукцыі. Nemiroff супрацоўнічае з Bloodstock, найбуйнейшым адкрытым незалежным фестывалем хэві-металу ў Вялікабрытаніі, каб адзначыць пашырэнне брэнда па ўсёй краіне<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2021/08/nemiroff-marks-uk-expansion-with-bloodstock-festival/ Nemiroff marks UK expansion with Bloodstock festival]</ref>. У 2021 годзе Nemiroff стаў афіцыйным партнёрам Spacebit для месяцовай місіі ў 2022 годзе. Місія была распрацавана ў партнёрстве з United Launch Alliance і Astrobotic Technology<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2021/09/nemiroff-to-take-part-in-2022-moon-mission Nemiroff to take part in 2022 moon mission]</ref>. 1 сакавіка 2022 года кампанія абвясціла пра адкліканне ліцэнзіі на вытворчасць гарэлкі ў Расіі і Беларусі ў сувязі з поўнамаштабным [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварваннем Расійскай Федэрацыі ва Украіну]]<ref>[https://www.epravda.com.ua/news/2022/03/1/683009/ Nemiroff скасував ліцензію на виробництво своєї продукції в Росії]</ref>. З красавіка 2022 года кампанія Nemiroff пачала пастаўляць прадукцыю на Багамы. Дыстрыб’ютарам стала кампанія Caribbean Wines and Spirits<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/04/nemiroff-heads-to-the-bahamas/ Nemiroff heads to The Bahamas]</ref>. У чэрвені 2022 года Nemiroff стаў партнёрам брытанскіх бараў Gloucester Rugby<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/04/nemiroff-teams-up-with-gloucester-rugby/ Nemiroff teams up with Gloucester Rugby]</ref>. У верасні 2022 года кампанія падпісала дыстрыб’ютарскае пагадненне з імпарцёрам моцных напояў Disaronno International<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/09/nemiroff-signs-deal-with-disaronno/ Nemiroff signs deal with Disaronno]</ref>. == Прадукты == [[File:Lex Nemiroff.png|thumb|LEX by Nemiroff|296x296пкс]]Лінейка Nemiroff налічвае больш за 60 відаў класічнай і смакавай прадукцыі ў розных цэнавых катэгорыях, сярод якіх найбольш папулярныя «Украінскі мёд з перцам» і «LEX by Nemiroff»<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2018/07/nemiroff-vodka-unveils-new-masculine-design/ Nemiroff vodka unveils new ‘masculine’ design]</ref>. У 2018 годзе кампанія абнавіла дызайн прэміяльнай лінейкі Nemiroff De Luxe і De Luxe Honey & Pepper<ref>[https://men.24tv.ua/tsikavi-fakti-pro-de-luxe-honey-pepper-vid-nemiroff-novini-dnya_n1468526 Вибір редакції до зимових свят: цікаві факти про De Luxe Honey Pepper від Nemiroff]</ref>. У 2019 годзе кампанія выпусціла лінейку Nemiroff The Inked Collection<ref>[https://web.archive.org/web/20220128110523/https://www.moodiedavittreport.com/nemiroff-adds-inked-collection-to-flavoured-vodka-line-up/ Nemiroff adds Inked Collection to flavoured vodka line-up]</ref>. У 2022 годзе былі запушчаны лімітаваныя лінейкі Nemiroff Special і Nemiroff Premium De Luxe. 100 % прыбытку ад іх продажу ідзе на лячэнне і рэабілітацыю вайскоўцаў і цывільных украінцаў, якія пацярпелі падчас поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/09/nemiroff-debuts-limited-edition-vodka/ Nemiroff debuts limited edition vodka]</ref>. У верасні 2023 года кампанія Nemiroff выпусціла гарэлку звышпрэміўм-класа «LEX by Nemiroff», вырабленую з падольскай пшаніцы, фільтраванай праз 13 стадый, у тым ліку срэбра, плаціну і бурштын<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thespiritsbusiness.com/2023/09/lex-by-nemiroff-pushes-boundaries-of-vodka/|title=Lex by Nemiroff 'pushes boundaries' of vodka|first=Nicola|last=Carruthers|website=The Spirits Business|date=2023-09-27|access-date=2024-12-16}}</ref>. У верасні 2024 года кампанія Nemiroff абвясціла пра перазапуск гарэлкі De Luxe RESERVE на Сусветнай выставе TFWA у Канах. Гэтая гарэлка прэміўм-класа праходзіць 11-ступеністы працэс фільтрацыі і ўключае кантакт з дубовай драўнінай<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://drinks-intel.com/industry-intel/nemiroff-to-unveil-de-luxe-reserve-at-tfwa-in-cannes/|title=Nemiroff to unveil De Luxe RESERVE at TFWA in Cannes|first=Press|last=Releases|website=Global Drinks Intel|date=2024-10-01|access-date=2024-12-16}}</ref>. == Глабальнае партнёрства == З лістапада 2018 года кампанія з’яўляецца афіцыйным спонсарам UFC<ref>[https://web.archive.org/web/20180907220930/http://www.ufc.com/news/UFC-Names-Nemiroff-First-Ever-Official-Vodka-Partner UFC NAMES NEMIROFF FIRST-EVER OFFICIAL VODKA PARTNER]</ref>. У 2021 годзе Nemiroff прадставіў лімітаваную лінію «MOON EDITION», прысвечаную космасу. Абмежаваная серыя гарэлкі была выраблена з дадатковай дванаццатай стадыяй фільтрацыі, дададзенай у гонар 12 піянераў, якія пабывалі на Месяцы<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/01/nemiroff-moon-edition-celebrates-space/ Nemiroff Moon Edition celebrates space]</ref>. У лістападзе 2024 года Nemiroff стаў афіцыйным гарэлачным партнёрам футбольнага клуба Aston Villa<ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/november/07/aston-villa-announces-ukrainian-brand-nemiroff-as-the%20-club-s-official-vodka-partner/|title=Aston Villa Football Club {{!}} The official club website|first=Aston Villa Football|last=Club|website=Aston Villa Football Club|access-date=2024-12-16}}</ref> з англійскай прэм’ер-лігі. Адначасова брэнд абвясціў пра шматгадовае партнёрства з футбольным клубам «Вест Хэм Юнайтэд», стаўшы Афіцыйным гарэлкавым партнёрам клуба<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whufc.com/news/west-ham-united-teams-award-winning-vodka-brand-nemiroff|title=West Ham United teams up with award-winning vodka brand Nemiroff {{!}} West Ham United F.C.|website=www.whufc.com|access-date=2024-12-16}}</ref>. Таксама Nemiroff падпісаў шматгадовае партнёрства з футбольным клубам «Эвертан»<ref>{{Cite web|url=https://www.evertonfc.com/news/2024/november/22/everton-toasts-new/|title=Everton Toasts New Partnership With Ukrainian Vodka Brand Nemiroff|website=www.evertonfc.com|access-date=2024-12-16}}</ref>. 28 лістапада футбольны клуб «Фулхэм» уступіў у партнёрства з Nemiroff, сусветным брэндам гарэлкі, у якасці свайго першага ў гісторыі Афіцыйнага гарэлачнага партнёра<ref>{{Cite web|url=https://www.fulhamfc.com/news/2024/november/28/fulham-partners-with-nemiroff/|title=Fulham partners with Nemiroff|first=Fulham|last=FC|website=Fulham FC|date=2024-11-28|access-date=2024-12-16}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == Кампанія развівае праекты ў сферы спорту<ref>[https://web.archive.org/web/20210615100139/https://favor.com.ua/article/6519.html Фонд Братів Кличків та компанія Nemiroff відкрили новий боксерський зал у Жмеринці]</ref> і культуры<ref>[https://web.archive.org/web/20210516145740/https://blagodijnyk.org.ua/doc/win2009.html Переможці Конкурсу 2009]</ref>, фінансуе музычныя і кінафестывалі<ref>[https://web.archive.org/web/20210612235831/https://gurt.org.ua/news/events/2514/ УКФ та міжнародний бренд Nemiroff представлять українське кіно на Каннському кінофестивалі]</ref>. У 2005 годзе Nemiroff стаў спонсарам «Еўрабачання»<ref>[https://web.archive.org/web/20210719090211/https://www.pravda.com.ua/news/2005/03/28/3008283/ Луценко, Жванія та Турчинов займуться охороною Євробачення. Пінчук спонсор?]</ref>. У 2006 годзе ён фінансаваў Кубак Еўропы па ралі Nemiroff Yalta<ref>[https://subscribe.ru/archive/country.ua.news.news/200802/06040258.html/ Украинский кинофонд (UCF) и международный бренд Nemiroff представят украинское кино в Берлине (pr) //]</ref>. У 2009 годзе для ўкаранення электроннага дакументаабароту і эканоміі рэсурсаў кампанія стварыла праект «Зялёная планета», які дазволіў эканоміць 7 тон паперы ў год<ref name=":02">[https://web.archive.org/web/20210719090206/https://delo.ua/get_file/id/nemiroffzvit050620121.pdf Nemiroff ecosystem]</ref>. У тым жа годзе брэнд стаў спонсарам украінскага павільёна на 53-й Венецыянскай біенале<ref>{{Cite web |url=https://pinchukartcentre.org/ua/news/22767 |title=Відбулося відкриття українського павільйону Венеційської бієнале 2009 |access-date=22 снежня 2022 |archive-date=22 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222192944/https://pinchukartcentre.org/ua/news/22767 |url-status=dead }}</ref>. У цэлым за 2010—2011 гады кампанія выдаткавала на фінансаванне сацыяльных праектаў 19 млн грн<ref>[https://www.unian.ua/economics/agro/705121-virobnik-alkogolyu-nemiroff-protyagom-dvoh-rokiv-spryamuvav-na-sotsproekti-19-mln-grn.html Виробник алкоголю Nemiroff протягом двох років спрямував на соцпроекти 19 млн грн]</ref>. У 2014 годзе прадпрыемства ўкараніла сарціроўку і адпраўку смецця на перапрацоўку<ref>[https://1news.com.ua/tsikave/mizhnarodnyj-den-resajklyngu-yak-ukrayinski-kompaniyi-dopomagayut-ekologiyi.html Міжнародний день ресайклингу. Як українські компанії допомагають екології]</ref>. Восенню 2022 года кампанія Nemiroff перадала медыцынскім установам Вінніцкай вобласці абсталяванне і лекі для рэабілітацыі. Усяго плануецца пералічыць дапамогу ў памеры 10 млн грн<ref>[https://men.24tv.ua/nemiroff-peredala-vinnitskim-likarnyam-pershu-chastinu-blagodiynoyi_n2177107 Вдячні українським Героям: Nemiroff передав першу частину допомоги на реабілітацію]</ref>. == Узнагароды і прызнанне == 2006 — Nemiroff прызнана гарэлачным брэндам № 2 у свеце па версіі Vodka-Top 20 Brands Worldwide і IWSR Drinks Record<ref>[https://web.archive.org/web/20200318214443/https://fakty.ua/51757-ukrainskaya-vodka-zanyala-vtoroe-mesto-v-mezhdunarodnom-rejtinge-quot-20-veducshih-vodochnyh-brendov-mira-quot Украинская водка заняла второе место в международном рейтинге «20 ведущих водочных брендов мира»]</ref>. 2010 год — брэнд Nemiroff коштам $404 млн заняў першае месца ў ТОП-100 украінскіх брэндаў<ref>[https://web.archive.org/web/20210719090204/https://korrespondent.net/business/1071735-nazvany-top-100-ukrainskih-brendov Названы ТОП-100 украинских брендов]</ref>. 2019 — кампанія заняла трэцяе месца ў свеце па аб’ёме продажаў у Duty Free & Travel Retail паводле рэйтынгу выдання IWSR «ТОП-100 алкагольных брэндаў у турыстычным рытэйле»<ref>[https://beveragetradenetwork.com/en/news/spirits-75/nemiroff-shakes-up-vodka-category-in-tr-8987.htm Nemiroff shakes up vodka category in TR]</ref>. 2019 — Nemiroff прызнана найлепшай украінскай гарэлкай у рэйтынгу «Фаварыты поспеху — 2019».<ref>{{Cite web |url=https://favor.com.ua/news/consumers-favorites-2019/ |title=30 вересня завершився вирішальний етап голосування конкурсу народних уподобань «Фаворити Успіху — 2019». І, в досить великому ряді номінацій, Фаворити Споживачів уже визначені! |access-date=22 снежня 2022 |archive-date=22 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222191505/https://favor.com.ua/news/consumers-favorites-2019/ |url-status=dead }}</ref>. 2020 — Nemiroff увайшоў у ТОП-25 рэйтынгу ўкраінскіх брэндаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200318111446/https://www.dsnews.ua/vlast_deneg/top-25-ukrainskih-brendov-24022020230000 ТОП-25 УКРАИНСКИХ БРЕНДОВ]</ref>. 2020 — кампанія атрымала ўзнагароду «Distillery of the Year» на Берлінскім міжнародным конкурсе спіртных напояў<ref>[https://berlininternationalspiritscompetition.com/2020-winners/ We’re Proud To Announce The Winners of the 7th Annual Berlin International Spirits Competition!]</ref>. 2020 — Nemiroff заваяваў 7 медалёў на London Spirits Competition<ref>[https://men.24tv.ua/gordiy-buti-ukrayinskim-yak-nash-brend-smilivo-ostanni-novini_n1406194 Гордий бути українським: як наш бренд, сміливо та зі смаком, підкорив світ]</ref>. 2020 — калекцыя Nemiroff The Inked атрымала 3 узнагароды на Ultimate Spirits Challenge<ref>[https://www.unian.ua/economics/other/gordiy-buti-ukrajinskim-yak-nash-brend-smilivo-ta-zi-smakom-pidkoriv-svit-ostanni-novini-11132648.html Гордий бути українським: як наш бренд, сміливо та зі смаком, підкорив світ]</ref>. 2020 — калекцыя Nemiroff The Inked атрымала 3 залатыя медалі за выдатны дызайн на міжнародным конкурсе The Design & Packaging Masters у Лондане<ref>[https://men.24tv.ua/the-inked-collection-vid-nemiroff-otrimala-novini-ukrayini-i-svitu_n1481183 Дизайн The Inked Collection від Nemiroff вразив журі в Лондоні: результат — 3 золоті медалі] https://men.24tv.ua/the-inked-collection-vid-nemiroff-otrimala-novini-ukrayini-i-svitu_n1481183</ref>. 2021 — Nemiroff атрымаў статус «Гарэлачны брэнд-чэмпіён» па версіі The Spirits Business<ref>[https://web.archive.org/web/20220128110523/https://www.thespiritsbusiness.com/2021/06/vodka-brand-champion-2021-nemiroff/ Vodka Brand Champion 2021: Nemiroff]</ref>. 2021 — Nemiroff прызнаны самым хуткарослым міжнародным алкагольным брэндам моцных напояў штогадовай справаздачы IWSR<ref>[https://web.archive.org/web/20220128110517/https://drinks-intel.com/news-categories/market-analysis/national-brands-dominate-the-iwsr-top-100-spirits-brand-rankings-2/ National brands dominate The IWSR Top-100 spirits brand rankings]</ref>. 2021 — Nemiroff The Inked Collection Burning Pear прызнана найлепшай гарэлкай у свеце на конкурсе The Spirits Masters. Яна атрымала медаль «Майстар густу»<ref>[https://www.forbes.com/sites/joemicallef/2021/10/01/the-spirits-masters-announces-the-worlds-best-vodkas/?sh=8a9ff8c460b6 The Spirits Masters Announces The World’s Best Vodkas]</ref>. 2021 — Nemiroff увайшоў у рэйтынг ТОП-50 найбуйнейшых падаткаплацельшчыкаў выдання «Рэйтынг»<ref>[https://rating.zone/top-200-najbilshykh-kompanij-ukrainy-za-sumoiu-splaty-podatkovykh-platezhiv-za-2020-rik/ ТОП-200 найбільших компаній України за сумою сплати податкових платежів за 2020 рік] [https://rating.zone/top-200-najbilshykh-kompanij-ukrainy-za-sumoiu-splaty-podatkovykh-platezhiv-za-2020-rik/ Часткове або повне використання матеріалів дозволяється лише за наявності у першому абзаці статті посилання на джерело (для інтернет-ресурсів — гіперактивного та відкритого для індексації пошуковими системами) — https://rating.zone/top-200-najbilshykh-kompanij-ukrainy-za-sumoiu-splaty-podatkovykh-platezhiv-za-2020-rik/ | РЕЙТИНГ. Бізнес в офіційних цифрах]</ref>. 2024 — На конкурсе The Spirits Masters кампанія Nemiroff стала чэмпіёнам брэнда гарэлкі 2024<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thespiritsbusiness.com/issue/brand-champions-2024/|title=Brand Champions 2024|website=The Spirits Business|access-date=2024-12-16}}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.nemiroff.vodka/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Кампаніі Украіны]] [[Катэгорыя:Гарэлка]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі]] [[Катэгорыя:Вытворцы алкагольных напояў]] bnesvkussxxkdwsja0nt829zn637fdt Чукоцкі паўвостраў 0 27691 5154612 4153988 2026-06-15T11:56:00Z DzBar 156353 5154612 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў | Назва = Чукоцкі паўвостраў | Месца = |lat_dir = N|lat_deg = 65|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 174|lon_min = 44|lon_sec = |region = RU |CoordScale = 2000000 | Акваторыі = Усходне-Сібірскае мора/Чукоцкае мора/Берынгава мора | Плошча = | Вышыня = | Краіна = Расія | Сцяг = | Вобласць = [[Чукоцкая аўтаномная акруга]] | Насельніцтва = | Год = | Выява =Siberia CK.png | Пазіцыйная карта = Расія Чукоцкая аўтаномная акруга | Памер = | Подпіс = }} '''Чукоцкі паўвостраў''' — [[паўвостраў]] на крайнім паўночным усходзе мацерыка [[Еўразія]]. Абмываецца [[Усходне-Сібірскае мора|Усходне-Сібірскім]] і [[Чукоцкае мора|Чукоцкім]] марамі [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] з поўначы і [[Берынгава мора|Берынгавым морам]] [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] з поўдня. Аддзелены ад [[Аляска|Аляскі]] вузкім [[Берынгаў праліў|Берынгавым пралівам]] з усходу. Ля ўсходняга ўзбярэжжа паўвострава знаходзіцца востраў [[Аракамчэчан]]. Паўвостраў названы па мясцовым народзе [[чукчы|чукчаў]], якія пражываюць у асноўным на Чукотцы. На тэрыторыі паўвострава размешчана [[Чукоцкая аўтаномная акруга]], суб’ект Расійскай Федэрацыі. Клімат суровы, на ўзбярэжжах — марскі, ва ўнутраных раёнах — рэзка кантынентальны. Працягласць зімы да 10 месяцаў. {{Няма крыніц|дата=2022-06-28}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паўвостравы Расіі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Чукоцкай аўтаномнай акругі]] [[Катэгорыя:Чукотка| ]] pgh3r577lc72mhzsr0vswscf810vzn9 Radio Znad Wilii 0 42452 5154535 5087294 2026-06-15T06:02:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154535 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя}} '''«Radio Znad Wilii»''' ('''«Радыё з-над Віліі»''', скарочана '''ZW''') — прыватная літоўская радыёстанцыя, якая вяшчае на [[польская мова|польскай мове]] з [[Вільня|Вільні]]. Гэта адзіная польская радыёстанцыя ў [[Вільня|Вільні]] і ваколіцах, якая вяшчае 24 гадзіны на суткі. Яна адыгрывае ключавую ролю ў жыцці [[Палякі ў Літве|польскай меншасці ў Літве]], з’яўляючыся не толькі сродкам масавай інфармацыі, але і цэнтрам прасоўвання польскай культуры і грамадзянскай інтэграцыі. == Гісторыя == Радыёстанцыя была створана па ініцыятыве вядомага грамадскага дзеяча, юрыста і сігнатара Акта аб незалежнасці Літвы [[Чэслаў Акіньчыц|Чэслава Акіньчыца]]. Першы эфір адбыўся [[1 ліпеня]] [[1992]] года. Гэта была першая прыватная радыёстанцыя ў незалежнай Літве і адзіная польская радыёстанцыя на Усходзе, заснаваная пасля 1939 года. Першай песняй, якая прагучала ў эфіры, была «Wszystko mi mówi, że mnie ktoś pokochał» гурта «[[Skaldowie]]»<ref name="historia">{{cite web|url=https://zw.lt/radio/historia-radia/|title=Historia Radia|publisher=Radio Znad Wilii|accessdate=2024-01-24|lang=pl|url-status=dead}}</ref>. Пачаткова вяшчанне вялося толькі 1 гадзіну ў суткі, затым час павялічваўся да 4, 12 гадзін, пакуль не перайшло на кругласутачны рэжым. Станцыя хутка стала папулярнай сярод палякаў Віленшчыны, прапаноўваючы альтэрнатыву дзяржаўным СМІ. У 1990-я гады радыёстанцыя актыўна развівалася, супрацоўнічаючы з вядучымі медыя з [[Польшча|Польшчы]] (напрыклад, {{нп3|Radio Zet||pl|Radio Zet}}). Яна стала важным мостам паміж палякамі ў Літве і метраполіяй, а таксама спрыяла дыялогу паміж літоўцамі і палякамі ў складаны перыяд станаўлення літоўскай дзяржаўнасці. == Дзейнасць і кантэнт == Эфір «Радыё з-над Віліі» складаецца з: * '''Музыкі:''' Пераважна польская і замежная папулярная музыка (фармат Adult Contemporary). * '''Навін:''' Аператыўная інфармацыя пра падзеі ў Літве, Польшчы і свеце. * '''Публіцыстыкі:''' Інтэрв’ю з палітыкамі, экспертамі, дзеячамі культуры. * '''Аўтарскіх праграм:''' Перадачы пра гісторыю, культуру, рэлігію, дзіцячыя праграмы. Радыёстанцыя арганізоўвае шматлікія культурныя мерапрыемствы, канцэрты зорак польскай эстрады (Марыля Радовіч, Кшыштаф Краўчык, [[Budka Suflera]], [[Perfect]] і інш.) і грамадскія акцыі. Самым вядомым праектам з’яўляецца штогадовы конкурс '''«Паляк года»''' (Polak Roku), які вызначае найбольш заслужаных прадстаўнікоў польскай супольнасці ў Літве<ref>{{cite web|url=https://www.kurier.lt/plebiscyt-polak-roku-2023-kuriera-wilenskiego-rozpoczety-czekamy-na-zgloszenia/|title=Plebiscyt „Polak Roku”|publisher=Kurier Wileński|lang=pl|url-status=dead}}</ref>. === Партал ZW.lt === У 2013 годзе быў запушчаны мультымедыйны інтэрнэт-партал '''ZW.lt''', які стаў адным з галоўных крыніц інфармацыі для палякаў Літвы. Партал спалучае тэкставыя навіны з аўдыё- і відэаматэрыяламі радыёстанцыі. У 2019 годзе была адкрыта сучасная мультымедыйная студыя імя Чэслава Акіньчыца, што дазволіла трансляваць праграмы ў відэафармаце ў інтэрнэце. == Супрацоўніцтва з Беларуссю == Радыёстанцыя геаграфічна пакрывае не толькі Вільню, але і прымежныя раёны Беларусі. Гэта рабіла яе даступнай для жыхароў Гродзеншчыны. У розныя часы «Радыё з-над Віліі» прадастаўляла свой эфір для беларускіх праектаў. У прыватнасці, на хвалях радыёстанцыі (103,8 FM) рэтрансляваліся праграмы «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]» ў вячэрні час (звычайна з 22:00 да 23:00 ці 24:00). Гэта дазваляла даносіць незалежную інфармацыю да слухачоў у [[Ліда|Лідзе]], [[Паставы|Паставах]], [[Ашмяны|Ашмянах]] і [[Астравец|Астраўцы]]<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/by/pra-nas|title=Еўрарадыё: Пра нас|publisher=Euroradio.fm|accessdate=2024-01-24|url-status=dead}}</ref>. == Калектыў == Кіраўніцтва і вядомыя супрацоўнікі (у розныя гады): * [[Чэслаў Акіньчыц]] — заснавальнік і ўладальнік. * Міраслаў Юхневіч — генеральны дырэктар. * Аляксандра Акіньчо — журналістка, карэспандэнт польскіх медыя. * Рэната Відтман — галоўны рэдактар партала ZW.lt. * Барбара Станкевіч, Ксыменія Бэндз, Каміль Залеўскі і іншыя. == Узнагароды == За сваю дзейнасць радыёстанцыя і яе супрацоўнікі неаднаразова адзначаліся дзяржаўнымі ўзнагародамі Польшчы і Літвы за ўклад у развіццё добрасуседскіх адносін і захаванне польскай культуры. == Гл. таксама == * [[Палякі ў Літве]] * [[Вільня]] * [[Сродкі масавай інфармацыі Літвы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://zw.lt/ Афіцыйны сайт радыёстанцыі і партала ZW.lt] * [https://zw.lt/kontakt-radio/ Кантакты рэдакцыі]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Вільні]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі на польскай мове]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Літвы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] ngi7majbwq25xv58dh6zym3xlw2dtqk Турку 0 43948 5154610 5105137 2026-06-15T11:49:28Z CommonsDelinker 151 Replacing Bratislava-bratislava-flag.svg with [[File:Flag_of_Bratislava.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)). 5154610 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Турку |арыгінальная назва = {{lang-fi|Turku}}<br />{{lang-sv|Åbo}} |падначаленне = |краіна = Фінляндыя |герб = Turku.vaakuna.svg |сцяг = Turku.lippu.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 60|lat_min = 27|lat_sec = 6 |lon_dir = E|lon_deg = 22|lon_min = 16|lon_sec = 12 |CoordAddon = type:city(174824)_region:FI |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 306,4 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 177 342 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = 721,8 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 20000-20960 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Turku |сайт = http://www.turku.fi/ |мова сайта = fi |мова сайта 2 = sv |мова сайта 3 = en |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} [[Выява:Turku_Cathedral_from_the_obseratory.jpg|thumb|left|Цэнтр Турку (''Выгляд з абсерваторыі'')]] '''Турку''' ({{lang-fi|Turku}}, {{lang-sv|Åbo}} (да 1918 асноўная назва)) — [[горад]] і [[порт]] на Паўднёвым Захадзе [[Фінляндыя|Фінляндыі]], адміністрацыйны цэнтр ляані [[Заходняя Фінляндыя]]. Горад размешчаны пры ўпадзенні [[рака Аўраёкі|ракі Аўраёкі]] ў [[Архіпелагавае мора]]. Колькасць жыхароў на 31 жніўня 2013 года — 181 569 чалавек<ref name="autogenerated2">[http://vrk.fi/default.aspx?docid=7675&site=3&id=0 Колькасць насельніцтва гарадоў Фінляндыі 31.8.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130928214308/http://vrk.fi/default.aspx?docid=7675&site=3&id=0 |date=28 верасня 2013 }} {{ref-fi}}</ref> — гэта пяты па насельніцтве горад у Фінляндыі, а з улікам прыгарадаў (на канец 2007 года) — трэцяя гарадская агламерацыя (303 492 чалавека) у краіне пасля [[Хельсінкі]] і [[Тамперэ]]<ref>[http://www.vrk.fi/vrk/files.nsf/files/D3B7ACAAF43AB897C22576C800390091/$file/20100131.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101202151534/http://vrk.fi/vrk/files.nsf/files/D3B7ACAAF43AB897C22576C800390091/$file/20100131.htm |date=2 снежня 2010 }} Kuntien asukasluvut kuukausittain aakkosjärjestyksessä 31.1.2010. Регистр населения. Выписка 25.2.2010.</ref>. Горад афіцыйна двухмоўны: [[фінская мова|фінскую мову]] ў якасці асноўнай выкарыстоўваюць 87,7 % насельніцтва; [[шведская мова]] з’яўляецца роднай для 5,3 % ([[2009]]). Турку лічыцца варотамі на Захад, а еўрапейская [[Еўрапейскі маршрут E18|магістраль E18]] злучае яго як з [[Санкт-Пецярбург]]ам, так і са [[Стакгольм]]ам. У горадзе знаходзіцца буйны [[Порт Турку|порт]], які здзяйсняе грузавое і пасажырскае паведамленне з [[Аландскія астравы|Аландскімі астравамі]] і [[Швецыя]]й. [[Аэрапорт Турку]] з’яўляецца пятым па велічыні і другім па грузаперавозках у Фінляндыі. Турку вядомы як навуковы і культурны цэнтр: з XIII стагоддзя тут ужо дзейнічалі дзве школы, а ў [[1640]] годзе заснаваны [[Каралеўская акадэмія Аба|першы ўніверсітэт]] і першая ў Фінляндыі друкарня. У [[1772]] годзе ў Турку стала выдавацца першая ў Фінляндыі газета. Горад сумесна з [[Талін]]ам быў абраны [[культурная сталіца Еўропы|культурнай сталіцай Еўропы]] [[2011]] года<ref>{{Cite web |url=http://www.turku2011.fi/ |title=Turku 2011 — European Capital of Culture |access-date=20 студзеня 2014 |archive-date=23 ліпеня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723011228/http://www.turku2011.fi/ |url-status=dead }}</ref>. У наш час у горадзе сканцэнтравана каля 50 % біятэхнічнай вытворчасці і амаль 60 % дыягнастычнай прамысловасці краіны. Традыцыйна Турку лічыцца «[[Раство ў Фінляндыі|калядным горадам]]»<ref>[http://www.turku.fi/public/?contentid=38517&nodeid=9289 Турку — Калядны горад Фінляндыі]{{Недаступная спасылка}}</ref>, дзе ўсталёўваецца галоўная [[Раство Хрыстова|калядная]] [[елка]] краіны<ref>{{YLE-N|3443255|"Міс Елка" мае ідэальныя стратэгічныя параметры|28|11|2012|28|11|2012}}</ref> і штогод праходзіць вялікая колькасць культурных мерапрыемстваў. Паводле апытанняў грамадскія думкі, у 2012 годзе Турку займаў другое месца па ўзроўню прывабнасці для пражывання сярод грамадзян Фінляндыі<ref>{{YLE-N|3386348|Апытанне: Тамперэ – лепшы горад Фінляндыі для пражывання|4|4|2012|6|4|2012}}</ref>, а паводле апытанняў 2013 года, жыхары горада былі найбольш задаволены сваім месцам жыхарства сярод іншых гараджан краіны<ref>{{YLE-N|3455336|Жыхары Турку найбольш задаволены сваім месцам жыхарства|18|4|2013|22|4|2013}}</ref>. == Этымалогія == Шведская назва горада '''Åbo''' ({{IPA|[ˈoːbu]||sv-Åbo.ogg}}) складаецца з двух слоў: {{не перакладзена 3|Å (vattendrag)|å|sv}} («рака») і bo («жыць») і перакладаецца як ''тыя, што жывуць уздоўж ракі''<ref>[http://www.turku.fi/public/default.aspx?nodeid=11058&culture=ru-RU&contentlan=11 Горад Турку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111174309/http://www.turku.fi/public/default.aspx?nodeid=11058&culture=ru-RU&contentlan=11 |date=11 студзеня 2012 }}, turku.fi</ref>. Да 1917 года ўжываўся латынізаваны варыянт назвы горада ''Аба'' (ад {{lang-la|Aboensis}}, упершыню ўжыты ў 1270 годзе ў дакументах біскупа Катылуса), а губерня адпаведна звалася [[Аба-Б’ёрнеборгская губерня|''Аба-Б’ёрнеборгскай'']]. Фінская назва '''Turku''' ({{IPA|[ˈturku]||Fi-Turku.ogg}}) этымалагічна звязана са старажытнарускім ''търгъ''<ref>[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=\usr\local\share\starling\morpho\vasmer\vasmer&first=1&text_word=торг&method_word=substring&ic_word=on&text_general=&method_general=substring&ic_general=on&text_origin=&method_origin=substring&ic_origin=on&text_trubachev=&method_trubachev=substring&ic_trubachev=on&text_editorial=&method_editorial=substring&ic_editorial=on&text_pages=&method_pages=substring&ic_pages=on&text_any=&method_any=substring&sort=word&ic_any=on Этымалагічны слоўнік рускай мовы] [[Макс Фасмер|Макса Фасмера]]</ref> (у наш час — ''торг''). З той жа старажытнай індаеўрапейскай крыніцы ўтварыліся назвы гарадоў Германіі — ''Torgau'', Італіі — ''Trieste'', і шведскае слова ''torg''. Апошняе выцесніла першапачатковае запазычанне і дала назву фінскаму ''tori''. Усе прыведзеныя словы азначаюць месца гандлю, рынак<ref>Nykysuomen etymologinen sanakirja. Kaisa Häkkinen ja WSOY 2004.s.1362. ISBN 951-0-27108-X Этымалагічны слоўнік фінскай мовы</ref><ref>{{Cite web |url=http://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk125/turku/turku_komm.shtml |title=Цэнтр даследавання айчынных моў. Этымалогія імёнаў гарадоў. Турку (фін.) |access-date=20 студзеня 2014 |archive-date=3 чэрвеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603111248/http://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk125/turku/turku_komm.shtml |url-status=dead }}</ref>. == Фізіка-геаграфічная характарыстыка == === Геаграфічнае становішча === Турку знаходзіцца на паўднёва-заходнім ускрайку [[Фінляндыя|Фінляндыі]], у вусці ракі [[Аўраёкі, Фінляндыя|Аўраёкі]] пры ўпадзенні яе ў [[Архіпелагавае мора]]. Агульная тэрыторыя горада на [[2011]] год складае 306,37 км² з якіх 245,67 км² займае суша, 57,24 км² — марская паверхня, а 3,46 км² — унутраныя вадаёмы. === Часавы пояс === [[Выява:Time zones of Europe.svg|right|100px]] Горад Турку, як і ўся [[Фінляндыя]], знаходзіцца ў [[часавы пояс|часавым поясе]], які пазначаецца па міжнародным стандарце як [[Усходнееўрапейскі час|Eastern European Time (EET)]]. Зрушэнне адносна [[UTC]] складае +2:00 ([[зімовы час]]) / +3:00 ([[летні час]]), з прычыны таго, што ў гэтым часавым поясе дзейнічае пераход на [[летні час]]. === Клімат === {{Клімат горада |Горад_род=Турку (1981-2010) |Крыніца=[https://helda.helsinki.fi/bitstream/handle/10138/35880/2012nro1.pdf?sequence=1 Фінляндскі метэаралагічны інстытут] |Сту_сяр=-4.4 |Сту_сяр_апад=61 |Лют_сяр=-5.2 |Лют_сяр_апад=42 |Сак_сяр=-1.6 |Сак_сяр_апад=43 |Кра_сяр=4.0 |Кра_сяр_апад=32 |Май_сяр=10.2 |Май_сяр_апад=39 |Чэр_сяр=14.5 |Чэр_сяр_апад=59 |Ліп_сяр=17.5 |Ліп_сяр_апад=79 |Жні_сяр=16.0 |Жні_сяр_апад=80 |Вер_сяр=10.9 |Вер_сяр_апад=64 |Кас_сяр=5.9 |Кас_сяр_апад=78 |Ліс_сяр=0.8 |Ліс_сяр_апад=76 |Сне_сяр=-2.6 |Сне_сяр_апад=70 |Год_сяр=5.5 |Год_сяр_апад=723 |Сту_сяр_мін=-7.3|Сту_сяр_макс=-1.7 |Лют_сяр_мін=-8.3|Лют_сяр_макс=-2.1 |Сак_сяр_мін=-4.9|Сак_сяр_макс=2.0 |Кра_сяр_мін=-0.2|Кра_сяр_макс=8.8 |Май_сяр_мін=4.8 |Май_сяр_макс=15.5 |Чэр_сяр_мін=9.3 |Чэр_сяр_макс=19.5 |Ліп_сяр_мін=12.6|Ліп_сяр_макс=22.3 |Жні_сяр_мін=11.6|Жні_сяр_макс=20.5 |Вер_сяр_мін=7.2 |Вер_сяр_макс=14.9 |Кас_сяр_мін=3.2 |Кас_сяр_макс=8.8 |Ліс_сяр_мін=-1.6|Ліс_сяр_макс=3.0 |Сне_сяр_мін=-5.3|Сне_сяр_макс=-0.1 |Год_сяр_мін=1.8 |Год_сяр_макс=9.3 |Сту_а_макс=8.5 |Сту_а_мін=-34.8 |Лют_а_макс=10.2 |Лют_а_мін=-28.0 |Сак_а_макс=15.8 |Сак_а_мін=-23.7 |Кра_а_макс=24.5 |Кра_а_мін=-10.9 |Май_а_макс=30.0 |Май_а_мін=-5.8 |Чэр_а_макс=31.6 |Чэр_а_мін=-1.2 |Ліп_а_макс=32.1 |Ліп_а_мін=1.8 |Жні_а_макс=31.1 |Жні_а_мін=0.2 |Вер_а_макс=24.5 |Вер_а_мін=-5.2 |Кас_а_макс=18.0 |Кас_а_мін=-15.0 |Ліс_а_макс=11.3 |Ліс_а_мін=-19.8 |Сне_а_макс=10.0 |Сне_а_мін=-27.5 |Год_а_макс=32.1 |Год_а_мін=-34.8 |}} == Насельніцтва == Паводле даных [[1880]] года, насельніцтва горада складалі: [[фіны]] — 53,6 %, [[шведы]] — 41,9 %. Агульнае насельніцтва горада ў канцы [[XIX]] стагоддзя каля 23,7 тыс. жыхароў. У [[2009]] годзе [[фінская мова|фінскую мову]] ў якасці асноўнай выкарыстоўвалі 87,7 % жыхароў Турку, а [[шведская мова]] з’яўляецца роднай для 5,3 % насельніцтва. Іншыя нацыянальныя групы прадстаўлены рознымі саюзамі і таварыствамі: дзейнічае Рускі клуб, у 2009 годзе зарэгістравана [[Таварыства ўкраінцаў у Фінляндыі]]. === Колькасць насельніцтва === ;У XIX стагоддзі {| border="1" class="toccolours" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |- style="background-color: silver" |- | bgcolor="#EAD177" | '''Год''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1805''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1810''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1840''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1850''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1860''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1865''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1870''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1875''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1880''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1890''' |--- | bgcolor=#E3E3E3 |'''Насельніцтва''' | 11 300 |{{памяншэнне}} 10 224 |{{павелічэнне}} 13 145 |{{павелічэнне}} 17 178 |{{памяншэнне}} 16 870 |{{павелічэнне}} 18 109 |{{павелічэнне}} 19 617 |{{павелічэнне}} 22 018 |{{павелічэнне}} 23 701 |{{павелічэнне}} 30 096 |--- |} ;У XX стагоддзі {| border="1" class="toccolours" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |- style="background-color: silver" |- | bgcolor="#EAD177" | '''Год''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1900''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1910''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1920''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1930''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1940''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1950''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1960''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1980''' | bgcolor="#FFEE99" |'''1990''' |--- | bgcolor=#E3E3E3 |'''Насельніцтва''' |{{павелічэнне}} 38 235 |{{павелічэнне}} 49 691 |{{павелічэнне}} 58 367 |{{павелічэнне}} 66 654 |{{павелічэнне}} 75 419 |{{павелічэнне}} 101 824 |{{павелічэнне}} 124 359 |{{павелічэнне}} 163 680 |{{памяншэнне}} 159 180 |--- |} ;У XXI стагоддзі {| border="1" class="toccolours" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |- style="background-color: silver" |- | bgcolor="#EAD177" | '''Год''' | bgcolor="#FFEE99" |'''2000''' | bgcolor="#FFEE99" |'''2009''' | bgcolor="#FFEE99" |'''2010''' | bgcolor="#FFEE99" |'''2011'''<ref name="autogenerated2" /> | bgcolor="#FFEE99" |'''2012'''<ref>[http://vrk.fi/default.aspx?docid=6847&site=3&id=0 Suomen asukasluvut kuukausittain — Kunnittain aakkosjärjestyksessä] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131003192016/http://vrk.fi/default.aspx?docid=6847&site=3&id=0 |date=3 кастрычніка 2013 }} 31.12.2012. Väestörekisterikeskus{{ref-fi}}</ref> | bgcolor="#FFEE99" |'''2013'''<ref>[http://vrk.fi/default.aspx?docid=7675&site=3&id=0 Suomen asukasluvut kuukausittain — Kunnittain aakkosjärjestyksessä] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130928214308/http://vrk.fi/default.aspx?docid=7675&site=3&id=0 |date=28 верасня 2013 }} 31.8.2013. Väestörekisterikeskus{{ref-fi}}</ref> |--- | bgcolor=#E3E3E3 |'''Насельніцтва''' |{{павелічэнне}} 172 561 |{{павелічэнне}} 176 087 |{{павелічэнне}} 177 342 |{{павелічэнне}} 178 670 |{{павелічэнне}} 180 314 |{{павелічэнне}} 181 569 |--- |} == Планіроўка горада == [[Выява:Districts of Turku 2012.png|thumb|200px|Карта раёнаў Турку, 2012]] год {{Асноўны|Тэрытарыяльны падзел Турку}} Самая старая з захаваных карт Турку датавана 1634 годам і, верагодна, складзена інжынерам {{Нп5|Улаф Гангіус|Улафам Гангіусам|fi|Olof Gangius}}. Рака [[Аўраёкі, Фінляндыя|Аўраёкі]], адна з найбуйнейшых у Фінляндыі, падзяляе горад на дзве часткі — паўночную і паўднёвую. Берагі злучаюць сем мастоў. У ніжнім цячэнні ракі, там дзе мост замінаў бы суднаходству, пешаходаў і веласіпедыстаў перапраўляе бясплатны паром [[Фёры]] ({{lang-fi|{{не перакладзена 3|Föri|Föri|fi}}}}). Горад падзяляецца на 9 [[Тэрытарыяльныя акругі Турку|акруг]], якія складаюцца з драбнейшых тэрытарыяльных адзінак — [[Раёны Турку|раёнаў]] (агулам іх налічваецца 134). {{кал|3}} * [[Цэнтральная акруга Турку|Цэнтральная акруга]] * [[Акруга Турку Хірвенсала-Какскерта|Акруга Хірвенсала-Какскерта]] * [[Акруга Турку Уітама-Скансі|Акруга Скансі-Уітама]] * [[Акруга Турку Іцяхар'ю-Варысуа|Акруга Іцяхар’ю-Варысуа]] * [[Акруга Турку Корайнен|Акруга Корайнен]] * [[Акруга Турку Тамперээнтые|Акруга Тамперээнтые]] * [[Акруга Турку Кунінкая|Акруга Кунінкая]] * [[Акруга Турку Пансіа-Юркяля|Акруга Пансіа-Юркяля]] * [[Акруга Турку Маарыа-Паатынен|Акруга Маарыа-Паатынен]] {{канец кал}} == Эканоміка == У раёне [[Купіта]] працуе цэнтр [[Высокія тэхналогіі|высокіх тэхналогій]] — [[Тэхнапарк Турку]]. На захадзе горада знаходзіцца [[суднаверф]] канцэрна [[STX Europe]], які будуе міжнародныя [[круізны лайнер|круізныя лайнеры]]. Насупраць суднаверфі размешчаны нафтаперапрацоўчы камбінат. == Транспарт == {{Гл. таксама|Транспарт у Фінляндыі}} Турку — буйны транспартны вузел Фінляндыі. У горадзе перасякаюцца аўтамабільныя і чыгуначныя магістралі, маюцца буйныя марскі і рачны порты, а таксама [[аэрапорт Турку|аэрапорт]]. === Аўтамабільны === Асновай дарожнай сеткі з’яўляецца аўтамагістраль {{таблічка-eu|18}}, якая вядзе праз порт у [[Швецыя|Швецыю]] і [[Нарвегія|Нарвегію]], а ў Фінляндыі па маршруце: Турку — [[Хельсінкі]] — [[Котка (горад)|Котка]] (і далей на [[Санкт-Пецярбург]]). У 2013 годзе [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскім саюзам]] прыняты праект, які прадугледжвае фінансаванне развіцця камерцыйнай і прадпрымальніцкай дзейнасці ўздоўж трасы<ref>{{YLE-N|3449943|На сродкі ЕС рабочыя месцы вакол трасы Е-18|15|2|2013|15|2|2013}}</ref>. Іншая магістраль {{таблічка-eu|63}} злучае: Турку — [[Тамперэ]] — [[Ювяскюля]] — [[Куопіа]]. Яшчэ адзін маршрут {{таблічка-eu|08}} злучае: Турку — [[Раўма]] — [[Поры (горад)|Поры]] — [[Вааса]] — [[Кокала]] — [[Раахэ]] — [[Оўлу]] — [[Кемі]] — [[Торніа]] — [[Тромсё]]. Старая [[Каралеўская дарога]] праходзіць па маршруце Турку — [[Хяменліна]] — [[Выбарг]]. З суседнімі раёнамі горад злучаюць кальцавая дарагая (40) і дарога Турку-[[Наанталі]]. Будаўніцтва новых аўтамагістраляў стала часткай генплана Турку (2000). Часткова ўведзена ў эксплуатацыю Кальцавая дарога па Турку. Рэалізуецца план забудовы Хельсінгінкату, які дазволіць пабудаваць новы мост праз раку Аўру паміж Хямеентые і Анінкайстэнсілта. Пасля завяршэння будаўніцтва грузавы транспарт пойдзе ў абыход цэнтра. === Гарадскі === [[Выява:Turku Aurakatu.jpg|thumb|250px|Аўтобусы на адной з цэнтральных вуліц горада — Аўракату]] {{асноўны артыкул|Аўтобусны транспарт Турку}} Гарадскі грамадскі транспарт Турку — [[аўтобус]]. Арганізацыяй маршрутаў і кіраванне гарадскім транспартам ажыццяўляецца Бюро грамадскага транспарту Турку ({{lang-fi|{{не перакладзена 3|Turun joukkoliikennetoimisto|Turun joukkoliikennetoimisto|fi}}}}), размешчанае на [[Гандлёвая плошча Турку|Гандлёвай плошчы]]<ref>[http://bussit.turku.fi Jatka palveluun] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100308231501/http://bussit.turku.fi/ |date=8 сакавіка 2010 }}</ref>. Аўтобусная сетка развітая, вадзіцелі пільна трымаюцца раскладу руху. Галоўная транспартная развязка ў горадзе — гандлёвая плошча ({{lang-fi|kauppatori}}), куды прыходзяць практычна ўсе аўтобусы. Квіток ({{lang-fi|kertalippu}}) каштуе 2,50 еўра, ён дзейнічае на працягу 2 гадзін і дазваляе здзяйсняць паездкі на розных аўтобусных маршрутах. Кошт сутачнага праязнога квітка на 24 гадзіны ({{lang-fi|matkailulippu}}) — 5,50 еўра. Існуе сістэма зніжак. У будучыні прадугледжана таксама развіццё рэйкавага транспарту. === Марскі === {{Асноўны артыкул|Порт Турку}} З [[Порт Турку|порта Турку]] ({{lang-fi|Turun satama}}) штодня адпраўляюцца паромы ў [[Стакгольм]], а таксама ў [[Марыехамн]] і [[Лонгнес]] ([[Аландскія астравы]]). Пасажырскія перавозкі ажыццяўляюць паромы кампаній [[Silja Line]] ([[Baltic Princess]] адпраўленне ўвечар, [[M/S Galaxy]] — раніцай) і [[Viking Line]] ([[M/S Isabella]] — увечар, [[M/S Amorella]] — раніцай) і [[SeaWind Line]]. Адзначаецца рост пасажырскіх перавозак<ref>{{YLE-N|6795313|Талін прыцягвае фінскіх турыстаў|26|8|2013|26|8|2013}}</ref>. Новы генплан Турку ([[2000]] год) адхіліў ідэю пераносу порта ў раён [[Пансіа]], якая існавала раней, як нерацыянальную. === Аэрапорт === {{Асноўны артыкул|Турку (аэрапорт)}} [[Аэрапорт Турку]] ({{lang-fi|{{не перакладзена 3|Turun lentoasema|Turun lentoasema|fi}}}}) знаходзіцца за 8 км на поўнач ад цэнтральнай часткі горада. Да аэрапорта ад гандлёвай плошчы ходзіць аўтобус № 1. Акрамя ўнутраных рэйсаў, ажыццяўляюцца палёты ў [[Стакгольм]], [[Капенгаген]], [[Рыга|Рыгу]] і [[Гданьск]]<ref>[http://www.finavia.fi/lentoasemat/lentoasema_turku Turku — Finavia]</ref>. Для пашырэння будынка аэрапорта Упраўленне паветранага транспарту стварыла праект, які дае магчымасць павялічыць аб’ём новага будаўніцтва ў адпаведнасці з новым генпланам горада ([[2000]]). == Тэлекамунікацыі і СМІ == === Газеты === Заснаваная ў 1904 годзе штодзённая газета на фінскай мове «[[Turun Sanomat]]» на канец 2011 года мела тыраж 103 314 асобнікаў<ref>{{Cite web |url=http://www.levikintarkastus.fi/levikkitietokanta/index.php |title=Levikkihaku 1.8.2012. |access-date=20 студзеня 2014 |archive-date=5 снежня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205081457/http://www.levikintarkastus.fi/levikkitietokanta/index.php |url-status=dead }}</ref>. Другім па значнасці выданнем з’яўляецца газета на шведскай мове — «[[Åbo Underrättelser]]». == Славутасці == === Культавыя будынкі === У старадаўнім [[Кафедральны сабор Турку|лютэранскім Кафедральным саборы]] ({{lang-fi|Tuomiokirkko}}; {{lang-sv|Domkyrkan}}) хоры з напрастольным абразам шведскага жывапісца Вестына і фрэскамі Экмана, надмагільныя капэлы знакамітых дзеячаў з карцінамі на шкле [[Уладзімір Дзмітрыевіч Свярчкоў|Уладзіміра Свярчкова]], а таксама створаны ў [[1865]] годзе цудоўны саркафаг шведскай каралевы [[Катарына Монсдотэр, шведская каралева|Катарыны Монсдотэр]] (пам. [[1612]]). Невялікі, але арыгінальны па архітэктуры і аздоблены ўнутры праваслаўны [[Царква Святой Аляксандры, Турку|Аляксандраўскі храм]] упрыгожаны [[абраз]]мі працы фінскага мастака {{не перакладзена 3|Бернт Гудэнйелм|Бернта Гудэнйелма|fi|Berndt Godenhjelm}}. {|class="graytable" style="background-color:#EEE8AA;border:10px; font-size:100%; solid #C8C8C8;padding:0.5em;text-align:center" |+ |width="5%"|[[Файл:Turku cathedral 26-Dec-2004.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Mikaelinkirkko2.JPG|170px]] |width="5%"|[[Файл:Martin Kirkko.jpg|170px]] |width="5%"|[[Файл:Pyhän Katariinan kirkko, Turku.jpg|170px]] |width="5%"|[[Файл:Ecumenical Art Chapel of St. Henry out.jpg|170px]] |- |[[Кафедральны сабор Турку|'''Кафедральны сабор''']] <br /> <small>(лютэранскі)</small> |[[Міхайлаўскі сабор, Турку|'''Міхайлаўскі сабор''']] <br /> <small>(лютэранскі)</small> |[[Царква Марціна (Турку)|'''Царква Марціна''']] <br /> <small>(лютэранскі)</small> |[[Царква Святой Кацярыны, Турку|'''Царква Кацярыны''']] <br /> <small>(лютэранская)</small> |Экуменічная капліца |} {|class="graytable" style="background-color:#EEE8AA;border:10px; font-size:100%; solid #C8C8C8;padding:0.5em;text-align:center" |+ |width="5%"|[[Файл:Empress Alexandra Martyr Church Turku Finland.jpg|180px]] |width="5%"|[[Файл:Church of the Dormition in Turku.jpg|180px]] |width="5%"|[[Файл:Turku Catholic Church.jpg|120px]] |width="5%"|[[Файл:Turun Betel-kirkko 1 AB.jpg|180px]] |width="5%"|[[Файл:Turku Jewish Synagogue.jpg|180px]] |- |[[Царква Святой Аляксандры, Турку|'''Аляксандраўскі храм''']] <br /> <small>([[Гельсінгфорская мітраполія|фінскі]])</small> |[[Успенская царква, Турку|'''Успенская царква''']] <br /> <small>([[Патрыяршыя прыходы ў Фінляндыі|руская]])</small> |[[Касцёл Святой Брыгіты|'''Касцёл''']] <br /> <small>([[Каталіцтва ў Фінляндыі|каталіцкі]])</small> |'''[[Царква Бетэл]]''' <br /> <small>([[Адвентызм|адвентыстаў]])</small> |[[Сінагога Турку|'''Сінагога''']] |} === Музеі === У Турку і яго наваколлях знаходзяцца шэраг музеяў, якія маюць агульнанацыянальнае значэнне для Фінляндыі. У 2009 годзе найбольш вядомыя з іх наведала 707 624 чалавека: {| class="wikitable" ! Месца ! ! Славутасць ! Наведвальнікаў ! Месца ! ! Славутасць ! Наведвальнікаў |- | 1. || [[Файл:Aboa Vetus, Ars Nova -museo, Turku.jpg|120px]] || [[Aboa Vetus & Ars Nova]] || 167 751 || 7. || [[Файл:Wäinö Aaltosen museo.jpg|120px]] || [[Музей Вяйнэ Аалтанена]] || 18 443 |- | 2. || [[Файл:Turku cathedral 26-Dec-2004.jpg|120px]] || [[Кафедральны сабор Турку]] || 159 451 || 8. || [[Выява:Calm as a cow.jpg|120px]] || [[Ферма Курала]] || 16 760 |- | 3. || [[Выява:Suomen Joutsen 2007-07-30.jpg|120px]] || [[Forum Marinum]] || 119 511 || 9. || [[Выява:Centaurea jacea Ruissalo.jpg|120px]] || [[Батанічны сад, Турку|Батанічны сад]] || 15 650 |- | 4. || [[Выява:Turku Castle.jpg|120px]] || [[Замак Турку|Гістарычны музей]] || 113 207 || 10. || [[Выява:Turun apteekkimuseo.jpg|120px]] || [[Музей-аптэка]] і [[Асабняк Квенселаў]] || 12 408 |- | 5. || [[Файл:Luostarinmäen käsityöläismuseo, vaununtekijän verstas.jpg|120px]] || [[Музей рамяства Луастарынмякі]] || 35 596 || 11. || [[Файл:Lepidoptera of Kurjenrahka.jpg|120px]] || [[Біялагічны музей]] || 10 024 |- | 6. || [[Файл:Turku Museum of Art.jpg|120px]] || [[Мастацкі музей, Турку|Мастацкі музей]] || 30 311 || 12. || [[Выява:Sibelius-museo Turku.jpg|120px]] || [[Музей музыкі Яна Сібеліуса|Музей музыкі]] || 8512 |} {{^|1em}} {|class="graytable" style="background-color:#EEE8AA;border:10px; font-size:100%; solid #C8C8C8;padding:0.5em;text-align:center" |+ |width="5%"|[[Файл:Turku Castle bailey.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Turku Museum of Art.jpg|180px]] |width="5%"|[[Файл:Aboa Vetus, Ars Nova -museo, Turku.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Luostarinmäki Handicrafts Museum.JPG|160px]] |width="5%"|[[Файл:Sibelius-museo Turku.jpg|175px]] |- |'''[[Замак Турку|Гістарычны музей]]''' |'''[[Мастацкі музей, Турку|Мастацкі музей]]''' |'''[[Aboa Vetus & Ars Nova]]''' |'''[[Музей рамяства Луастарынмякі|Музей рамёстваў]]''' |'''[[Музей музыкі Яна Сібеліуса|Музей музыкі]]''' |} {|class="graytable" style="background-color:#EEE8AA;border:10px; font-size:100%; solid #C8C8C8;padding:0.5em;text-align:center" |+ |width="5%"|[[Файл:Wäinö Aaltosen museo.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Forum Marinum Turku.jpg|180px]] |width="5%"|[[Файл:Suomen Joutsen 2.jpg|175px]] |width="5%"|[[Файл:Biologinen museo, Turku 2.JPG|170px]] |width="5%"|[[Файл:Turun apteekkimuseo.jpg|175px]] |- |'''[[Музей Вяйнэ Аалтанена]]''' |'''[[Forum Marinum]]''' |'''[[Суомен Ёўтсен]]''' |'''[[Біялагічны музей]]''' |'''[[Музей-аптэка]]''' |} {|class="graytable" style="background-color:#EEE8AA;border:10px; font-size:100%; solid #C8C8C8;padding:0.5em;text-align:center" |+ |width="5%"|[[Файл:Botanical Garden of Turku University.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Kuralan kylämäki.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Vartiovuoren tähtitorni.jpg|130px]] |width="5%"|[[Файл:Ett Hem 01.JPG|175px]] |width="5%"|[[Файл:Brinkhallin kartano.jpg|175px]] |- |[[Батанічны сад, Турку|'''Батанічны сад''']] |'''[[Ферма Курала]]''' |'''[[Музей мараплаўства]]''' |'''[[Дом-музей Ett Hem]]''' |'''[[Брынкала]]''' |} === Архітэктура === Архітэктура Турку XVIII—XX стагоддзяў прадстаўлена класіцызмам, нацыянальным рамантызмам і фінскім функцыяналізмам. ==== Плошчы ==== У генеральным плане Турку архітэктар [[Карл Людвіг Энгель|Карл Энгель]] запланаваў будаўніцтва васьмі плошчаў, аднак, толькі толькі частка гэтага праекта была ажыццёўлена. {|class="graytable" style="background-color:#EEE8AA;border:10px; font-size:100%; solid #C8C8C8;padding:0.5em;text-align:center" |+ |width="5%"|[[Файл:Vanha Suurtori, Turku, Katedralskolan.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Torghandel, Åbo salutorg 2008.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Ravintola Puutorin Vessa1.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Turku main library and Vahatori.jpg|160px]] |width="5%"|[[Файл:Varvintori.JPG|160px]] |- |[[Старая плошча, Турку|'''Старая плошча''']] |[[Гандлёвая плошча Турку|'''Гандлёвая плошча''']] |[[Дроўная плошча, Турку|'''Дроўная плошча''']] |[[Малая плошча, Турку|'''Малая плошча''']] |'''[[Суднаверфавая плошча]]''' |} ==== Тэатры ==== <gallery> Svenskateater.JPG|[[Шведскі тэатр (Турку)|Шведскі тэатр]] Municipal Theatre of Turku.jpg|[[Гарадскі тэатр, Турку|«Медны» тэатр]] Concert hall of Turku.jpg|[[Канцэртная зала, Турку|Канцэртная зала]] </gallery> ==== Асобныя будынкі ==== <gallery> Åbo Akademi main building.jpg|[[Акадэмія Аба]] Turku Katedralskolan.jpg|[[Шведскі ліцэй, Турку|Шведскі ліцэй]] Turku City Library2.jpeg|[[Бібліятэка Турку]] Turku Market Hall, north end.jpg|[[Рынак Турку|Рынак]] </gallery> === Забавы === * [[Свінаўтка]] каля гатэля-аквапарка «Карыбія» * Кафэ «[[Puutorin Vessa]]» (літаральна «Туалет на [[Дроўная плошча, Турку|Дроўнай плошчы]]»). == Мерапрыемствы, якія праводзяцца ў Турку == У [[2003]], [[2009]] і [[2010]] гадах горад праходзіла міжнародная рэгата парусных суднаў ''{{не перакладзена 3|The Tall Ships' Races|The Tall Ships' Race|en}}''<ref>[http://www.tallshipsrace.fi/ The Tall Ships' Races Baltic 2009<!-- Загаловак дададзены ботам -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081223003100/http://www.tallshipsrace.fi/ |date=23 снежня 2008 }}</ref>. На востраве [[Руісала]] штогод улетку праводзіцца рок-фестываль [[Ruisrock]]. У [[2010]] годзе ён адзначыў сваё саракагоддзе. == Пабрацімскія сувязі == {{col-begin}} {{col-2}} === Гарады-пабрацімы === {| class=wikitable |- valign=bottom !Краіна ! !Горад !Год !Заўвагі |- |{{NOR}} |[[Выява:Bergen våpen.svg|20px|Нарвегія]] |[[Берген]] |з [[1946]] года | |- |{{SWE}} |[[Файл:Göteborg kommunvapen - Riksarkivet Sverige.svg|20px|Швецыя]] |[[Гётэбарг]] |з [[1946]] года | |- |{{DEN}} |[[Файл:Coat of arms of Aarhus.svg|20px|Данія]] |[[Орхус]] |з [[1946]] года | |- |{{RUS}} |[[Выява:Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg|20px|Расія]] |[[Санкт-Пецярбург]] |з [[1953]] года |<ref>[http://kremlin.ru/news/18408 Святкаванне 60-годдзя ўсталявання пабрацімскіх сувязяў паміж Санкт-Пецярбургам і Турку]</ref><ref>{{YLE-N|6704551|Пытанні эканомікі сталі галоўнай тэмай перамоў прэзідэнтаў Расіі і Фінляндыі|25|6|2013|26|6|2013}}</ref> |- |{{POL}} |[[Файл:POL Gdańsk COA.svg|20px|Польшча]] |[[Гданьск]] |з [[1958]] года | |- |{{ROM}} |[[Выява:ROU_CT_Constanta_CoA.png|20px|Румынія]] |[[Канстанца]] |з [[1963]] года | |- |{{BUL}} |[[Файл:Герб на Варна, България.svg|20px|Балгарыя]] |[[Варна]] |з [[1963]] года | |- |{{GER}} |[[Выява:Rostock Wappen.svg|20px|Германія]] |[[Ростак]] |з [[1963]] года | |- |{{GER}} |[[Выява:DEU Koeln COA.svg|20px|Германія]] |[[Кёльн]] |з [[1967]] года | |- |{{HUN}} |[[Выява:HUN Szeged Címer.svg|20px|Венгрыя]] |[[Сегед]] |з [[1971]] года | |- |{{SVK}} |[[Выява:Flag of Bratislava.svg|20px|border|Славакія]] |[[Браціслава]] |з [[1976]] года | |- |{{ITA}} |[[Выява:FlorenceCoA.svg|20px|Італія]] |[[Фларэнцыя]] |з [[1992]] года | |- |{{CHN}} |[[Выява:National Emblem of the People's Republic of China.svg|20px|Кітай]] |[[Цяньцзінь]] |з [[2000]] года | |- |{{EST}} |[[Выява:Tartu coat of arms.svg|20px|Эстонія]] |[[Тарту]] |з [[2008]] года | |- |} {{col-2}} === Гарады-партнёры === {| class=wikitable |- valign=bottom !Краіна ! !Горад !Год !Заўвагі |- |{{EST}} |[[Выява:Tallinn wapen.svg|20px|Эстонія]] |[[Талін]] | | |- |{{EST}} |[[Выява:Kuressaare coatofarms.png|20px|Эстонія]] |[[Курэсаарэ]] | | |- |} {{col-end}} == Вядомыя асобы == * [[Маўна Койвіста]] — прэзідэнт Фінляндыі * [[Вальфрыд Мікалаевіч Трэер]] (1901—1984) — беларускі і савецкі вучоны ў галіне машыназнаўства, надзейнасці і даўгавечнасці машын і прыбораў. * [[Карл Б’ёркман]] (1873—1948) — першы прэм’ер-міністр Аландскіх астравоў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|16к|Турку}} С. 49. == Спасылкі == * [http://www.turku.fi/Public/default.aspx?culture=en-US&contentlan=2&nodeid=23 Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080915032057/http://www.turku.fi/Public/default.aspx?culture=en-US&contentlan=2&nodeid=23 |date=15 верасня 2008 }} * [http://www.2helsinki.info/turku_i_naantali.html Артыкул пра горад Турку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120305202305/http://www.2helsinki.info/turku_i_naantali.html |date=5 сакавіка 2012 }} {{Гарады Фінляндыі}} [[Катэгорыя:Гарады Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Турку| ]] 18ud4ir7co2vyhkpmma1nmfub8rxmx4 Снег 0 46838 5154419 5127875 2026-06-14T19:57:30Z JerzyKundrat 174 5154419 wikitext text/x-wiki [[Image:Snow Scene at Shipka Pass 1.JPG|thumb|Заснежаны лес у Балгарыі]] '''Снег''' — атмасферны ападак крышталікаў [[лёд|ільда]] ў выглядзе шасцікутных зорак, злучаных у шматкі снегу. Апады снегу спалучаныя з ветрам называюць «завірухай». Зярністы снег — снег у выглядзе вельмі малых крышталікаў ільду з сярэднім памерам меней 1 мм. Снежнае покрыва мае вяліка экалагічнае значэнне, ахоўвае глебу і расліны ад моцных [[мароз|маразоў]]. == Утварэнне крышталаў == [[Image:SnowflakesWilsonBentley.jpg|thumb|Сняжынкі]] Снег узнікае, калі маленькія кроплі [[вада|вады]] ў аблоках далучаюцца да [[пыл]]авых крупінак і замярзаюць. Крышталікі лёду, якія з’яўляюцца пры гэтым, не перавышаюць на пачатку 0,1 мм, падаюць уніз і растуць у выніку кандэнсацыі на іх вільгаці з [[паветра]]. Шасцікутавыя зоркі ўтвараюцца ў выніку асаблівай структуры малекул вады, магчымыя вуглы толькі 60° і 120°. Пры хуткіх зрухах паветра, крышталікі неаднаразова вертыкальна рухаюцца ў атмасферы, часткова таючы і крышталізуючы ізноў. У выніку гэтага ўтвараецца змешаныя формы. Пры гэтым існуе такая разнастайнасць, што існаванне аднолькавых сняжынак немагчыма. == Сняжынкі == Белы колер абумоўлены ўтрыманнем у сняжынцы паветра. Святло адлюстроўваецца на паверхнях паміж крышталікамі і паветрам і рассейваецца. Сняжынкі складаюцца на 95 % з паветра, што абумоўлівае нізкую гаматнасць і параўнальна павольную хуткасць падзення (0,9 км/г). Самая вялікая сняжынка мела дыяметр 12 см, але звычайна сняжынкі маюць каля 5 мм у дыяметры пры масе 0,004 г. == Раставанне == Снег растае пры тэмпературах паветра вышэй за 0&nbsp;°C ці ад сонечнага святла. Вільготнае паветра спрыяе раставанню. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15}} == Спасылкі == {{Commons|}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Надвор’е}} {{Снег і лёд}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Снег| ]] 92ijk4znt0hye5ycr9qjapb9z84n7x8 PHP 0 48744 5154512 5144939 2026-06-15T01:54:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154512 wikitext text/x-wiki {{Картка мовы праграмавання |name = PHP |logo = [[Выява:PHP-logo.svg|150px]] |paradigm = мультыпарадыгменная ([[Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне|аб'ектная]], [[працэдурнае праграмаванне|працэдурная]]) |year = |designer = [[Расмус Лердорф]] |typing = дынамічная, слабая |implementations = |dialects = |influenced_by = [[Perl]], [[C++]], [[C (мова праграмавання)|C]], [[Java]] |influenced = }} '''PHP''' ({{lang-en|PHP: Hypertext Preprocessor}} — прэпрацэсар гіпертэксту) — скрыптавая [[мова праграмавання]]<ref>{{Cite web |url=http://php.net/manual/en/preface.php |title=Архіўная копія |access-date=23 чэрвеня 2017 |archive-date=9 сакавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150309232820/http://php.net/manual/en/preface.php |url-status=dead }}</ref> агульнага прызначэння, якая інтэнсіўна ўжываецца для распрацоўкі [[Вэб-праграма|вэб-праграм]]. Цяпер падтрымліваецца пераважнай большасцю хостынг-правайдэраў і з’яўляецца адным з лідараў сярод моў праграмавання, якія ўжываюцца для стварэння дынамічных [[сайт|вэбсайтаў]].<ref>https://www.tiobe.com/tiobe-index//</ref> == Гісторыя РНР == === З’яўленне === Пачынаецца гісторыя з [[1995]] года, калі незалежны праграміст [[Расмус Лердорф]] (Rasmus Lerdorf) напісаў сцэнарый Perl/CGI для падліку колькасці карыстальнікаў і наведвальнікаў сайта. Яго сцэнарый вырашыў дзве праблемы: рэгістрацыю дадзеных карыстальніка і вывад колькасці наведвальнікаў на [[Вэб-старонка|вэб-старонцы]]. Развіццё WWW яшчэ толькі пачыналася, ніякіх спецыяльных сродкаў для вырашэння гэтых праблем не было, і да аўтара прыйшло шмат роспытаў. З’явіліся інструкцыі, называемыя Personal Home Page (РНР) альбо Hypertext Processor (гіпертэкставы працэсар). === Распрацоўка === [[Image:Rasmus Lerdorf cropped.jpg|120px|thumb|Расмус Лердорф, стваральнік PHP]] Вялікі поспех інструкцый [[Расмус Лердорф|Лердорфа]] паспрыяў буйнейшай распрацоўцы РНР. Каб дабіцца пастаўленай мэты, [[Расмус Лердорф|Лердорф]] вырашыў у далейшых распрацоўках перайсці з [[Perl]] на [[C (мова праграмавання)|С]]. У хуткім часе з’явілася РНР 2.0, альбо PHP-FI (Personal Home Page — Form Interpretator). У абнаўленні з PHP да PHP 2.0 прымалі ўдзел праграмісты з усяго свету. === Распаўсюджанне === Новая версія РНР карысталася вялікай папулярнасцю, і ў хуткім часе ўзнікла асноўная каманда распрацоўшчыкаў. Яны захавалі пачатковую канцэпцыю магчымасці карыстання PHP у [[HTML]] і перапісалі нанава механізм лексічнага аналізу, што прывяло да з’яўлення РНР 3.0. Да моманту выхада версіі 3.0 у [[1997]] г. звыш 50 тыс. карыстальнікаў ва ўсім свеце прымянялі РНР для паляпшэння сваіх [[Вэб-старонка|вэб-старонак]]. === Пераіменаванне === У [[1997]] годзе было вырашана, што скарачэнне РНР павінна абазначаць не «Personal Home page», а «РНР Hypertext Processor». === 1 000 000 карыстальнікаў === На працягу двух гадоў працягвалася вялікае развіццё РНР. У мову дадавалася шмат новых функцый, а колькасць карыстальнікаў хутка расла. На пачатку [[1999]] года служба Netcraft ([http://www.netcraft.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130430074229/http://netcraft.com/ |date=30 красавіка 2013 }}) абвясціла аб тым, што, па мінімальным падлікам, колькасць карыстальнікаў РНР пераўзыйшла '''1 000 000''', у выніку чаго РНР стала адной з самых папулярных сцэнарных моў у свеце. === РНР 4.0 === На пачатку [[1999]] года было абвешчана пра выхад неўзабаве РНР 4.0. Хаця адным з мацнейшых бакоў РНР была эфектыўнасць выканання сцэнарыяў, пры пачатковых распрацоўках не разлічвалася, што на базе РНР будуць будавацца вялікія праграмы. Па гэтай прычыне была пачата праца над больш устойлівым механізмам лексічнага аналізу, болей вядомым пад назвай Zend (http://www.zend.com). Праца ішла хутка і завершана 22 мая 2000 года выпускам РНР 4.0. === PHP 5 === Пятая версія PHP была выпушчана распрацоўнікамі 13 ліпеня 2004 года. Змены ўключаюць абнаўленне ядра Zend (Zend Engine 2), што значна павялічыла эфектыўнасць [[інтэрпрэтатар]]а. Уведзена падтрымка мовы разметкі [[XML]]. Цалкам перапрацаваны функцыі AAП, якія сталі шмат у чым падобныя да мадэлі, якая ўжываецца [[Java (мова праграмавання)|Java]]. У прыватнасці, уведзены дэструктар, адкрытыя, закрытыя і абароненыя члены і метады, канечныя члены і метады, інтэрфейсы і кланаванне аб’ектаў. Новаўвядзенні, аднак, былі зроблены з разлікам захаваць найбольшую сумяшчальнасць з кодам на папярэдніх версіях мовы. На цяперашні момант апошняй стабільнай галінкай з’яўляецца PHP 5.6. === PHP 6 === Шостая версія PHP знаходзілася ў стадыі<ref>{{Cite web |url=http://php.net/manual-lookup.php?pattern=%7Escoates%2Funicode%2Frender_func_data.php&lang=en&scope=404quickref |title=Архіўная копія |access-date=23 чэрвеня 2017 |archive-date=30 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130100245/http://php.net/manual-lookup.php?pattern=~scoates/unicode/render_func_data.php&lang=en&scope=404quickref |url-status=dead }}</ref> распрацоўкі з кастрычніка 2006 года. У ёй ужо было зроблена мноства новаўвядзенняў, як, напрыклад, выключэнне з ядра рэгулярных выразаў [[POSIX]] і «доўгіх» суперглабальных масіваў, выдаленне дырэктыў safe_mode, magic_quotes_gpc і register_globals канфігурацыйнага файлу php.ini. Асноўныя намаганні былі сканцэнтраваны на падтрымцы Юнікода. Аднак у сакавіку 2010 года распрацоўка PHP6 была прызнана беспэрспектыўнай<ref>https://www.amiro.ru/blog/tech/how-was-php6-died</ref> з-за цяжкасцей з падтрымкай Юнікода. [[Зыходны код]] PHP6 перамешчаны на галіну, а асноўнай лініяй распрацоўкі стала версія 5.4. === PHP 7 === 3 снежня 2015 года было абвешчана пра выхад PHP версіі 7.0.0.<ref>http://php.net/archive/2015.php#id2015-12-03-1</ref> Новая версія грунтуецца на эксперыментальнай галіне PHP, якая першапачаткова называлася phpng (PHP Next Generation — наступнае пакаленне), і распрацоўвалася з упорам на павелічэнне прадукцыйнасці і памяншэнне спажывання памяці. У новай версіі дададзена магчымасць ўказваць тып вярталых з функцыі дадзеных, быў дададзены кантроль перадаваных тыпаў для скалярных дадзеных, а таксама новыя аператары. 13 чэрвеня 2019 года выйшла версія PHP 7.4. У ядро былі дададзены тыпізаваныя ўласцівасці і стрэлачныя функцыі, а таксама абмежаваная каварыянтнасць тыпу вяртання і контраварыянтнасць тыпу аргумента<ref>{{Cite web |url=https://www.php.net/manual/ru/migration74.new-features.php#migration74.new-features.core.typed-properties |title=PHP: Новые возможности — Manual |access-date=2020-05-02 |archive-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502120158/https://www.php.net/manual/ru/migration74.new-features.php#migration74.new-features.core.typed-properties |url-status=live }}</ref>. === PHP 8 === PHP версіі 8.0 была выпушчана 26 лістапада 2020 года<ref>{{Cite web |url=https://www.php.net/archive/2020.php#2020-11-26-3 |title=PHP: News Archive — 2020 |access-date=2020-11-29 |archive-date=2020-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013021707/https://www.php.net/archive/2020.php#2020-11-26-3 |url-status=live }}</ref>. Галоўнымі новаўвядзеннямі сталі<ref>{{Cite web |url=https://stitcher.io/blog/new-in-php-8 |title=What’s new in PHP 8 — stitcher.io |access-date=2020-05-03 |archive-date=2020-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519211012/https://stitcher.io/blog/new-in-php-8 |url-status=live }}</ref>: падтрымка union-тыпаў<ref>{{Cite web |url=https://wiki.php.net/rfc/union_types_v2 |title=PHP: rfc: union_types_v2 |access-date=2020-05-03 |archive-date=2020-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401220134/https://wiki.php.net/rfc/union_types_v2 |url-status=live }}</ref>, JIT-кампіляцыя<ref>{{Cite web |url=https://wiki.php.net/rfc/jit |title=PHP: rfc: jit |access-date=2020-05-03 |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518110512/https://wiki.php.net/rfc/jit |url-status=live }}</ref> і атрыбуты (таксама вядомыя як анатацыі), як альтэрнатыва канструкцыі switch быў дададзены выраз match, таксама быў дададзены новы аператар Nullsafe. == Прыклады карыстання PHP == === «Hello world!» === <syntaxhighlight lang="php"> <html> <title><? print «Hello world!»; ?></title> </html> </syntaxhighlight> У дадзеным выпадку на загалоўку старонкі будзе напісана «[[Hello world]]!». === «РНР Recipes» === <syntaxhighlight lang="php"> <? // Даць значэнні некалькім пераменным $site_title = «РНР Recipes»; $bg_color = «white»; $user_name = «Chef Luigi»; ?> <html> <head> <title><? print $site_title; ?></title> </head> <body bgcolor="<? print $bg color; ?>« > <? // Вывесці запршэнне ў выглядзе назвы, даты і імя карыстальніка. print „ РНР Recipes | “.dateC'F d. Y»)." <br /> Greetings, $user_name! "; ?> </body> </html> </syntaxhighlight> У дадзеным выпадку на загалоўку старонкі будзе напісана «РНР Recipes», колер фона будзе вызначацца пераменнай «$bg color», а імя карыстальніка — «$user_name». '''Папярэджанне:''' Дадзеныя вышэй прыклады не будуць працаваць, калі ў вас не ўсталяваны PHP і [[Apache]]. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.php.net Афіцыйны сайт The PHP Group] {{Бібліяінфармацыя}} {{Мовы праграмавання}} [[Катэгорыя:Мовы праграмавання]] [[Катэгорыя:Скрыптовыя мовы]] [[Катэгорыя:Мовы вэб-праграмавання]] [[Катэгорыя:Свабодныя кампілятары і інтэрпрэтатары]] [[Катэгорыя:Аб’ектна-арыентаваныя мовы праграмавання]] [[Катэгорыя:Мовы праграмавання высокага ўзроўню]] [[Катэгорыя:Мовы з дынамічнай тыпізацыяй]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 1995 годзе]] p0umc15slzjor4os182p6u534wv2qq0 Maybach 0 50169 5154417 4807227 2026-06-14T19:53:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154417 wikitext text/x-wiki {{кампанія|лагатып=[[File:Maybach logo.png|200px]]<br /><br /> }} [[Выява:Maybach_symbol.jpg|thumb]] '''Майбах''' ({{lang-de|Maybach}}) — [[Германія|нямецкая]] кампанія, найбольш вядомая дзякуючы вытворчасці раскошных эксклюзіўных [[аўтамабіль|аўтамабіляў]] класа «люкс». == Гісторыя == Гісторыя маркі пачынаецца ў [[1921]] годзе, калі канструктар [[Вільгельм Майбах]] стварыў аўтамабіль Maybach W3 (свой першы аўтамабіль ён стварыў нашмат раней — у 1889 годзе), яго можна лічыць першым у гісторыі маркі. На гэтым Вільгельм Майбах не спыніўся, і наступнай мадэллю стала Maybach W5, якая выйшла ў 1926 годзе. У [[1929]] годзе Вільгельм Майбах раптам захварэў і памёр. Справу працягнуў яго сын — Карл Майбах. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] вытворчасць аўтамабіляў была спынена. У [[1960]] годзе кампанія была набыта канцэрнам Daimler-Benz. === Адраджэнне === [[Выява:Maybach 62 BMK.jpg|thumb|Maybach 62]] Упершыню канцэптуальная версія сучаснага «Майбаха» была прадстаўлена ў [[1997]] годзе на Мотаршоу ў [[Токіа]], а ў 2002 годзе мадэль была запушчана ў серыйную вытворчасць у дзвюх версіях — [[Maybach 57]] і [[Maybach 62]]. Для вытворчасці мадэлі быў пабудаваны спецыяльны завод Maybach Manufaktur у [[Зіндэльфільген]]е. Прэм'ера серыйных седанаў Maybach 57 і Maybach 62 прайшла ў ліпені 2002 года ў Нью-Ёрку. Серыйныя лімузіны Maybach выпускаліся ў шасці варыянтах — стандартны [[Maybach 57]] даўжынёй 5,72 м і падоўжаны да 6,16 м [[Maybach 62]]. Таксама ў гаму дадаліся варыянт «S» (2006 год), адкрыты ''Maybach 62 Landaulet'' (2007 год), а таксама самая дарагая і раскошная версія пад назвай ''Zeppelin'' (2009 год). Усе мадэлі Maybach былі пабудаваныя на платформе Mercedes-Benz S-Class. Акрамя лімузінаў, кіраўніцтва Maybach разглядала магчымасць выпуску спартыўнага купэ. У [[2005]] годзе ў адзіным экзэмпляры было выпушчана купэ [[Maybach Exelero|Exelero]]. Аднак, спадзяванні DaimlerAG адрадзіць легендарную марку не апраўдаліся. Продажы аўтамабіляў Maybach апынуліся вельмі нізкімі і не апраўдвалі ўкладзеныя ў іх сродкі. У лістападзе [[2011]] года кіраўніцтва Даймлер-Бэнц прыняло рашэнне аб згортванні ў [[2013]] годзе выпуску аўтамабіляў маркі Maybach. === Mercedes-Maybach === [[Выява:2015-03-03 Geneva Motor Show 3741.JPG|thumb|200px|left|Mercedes-Maybach Pullman]] У 2014 годзе [[Mercedes-Benz|Mercedes]] вырашыў выкарыстоўваць назву Maybach у якасці суббрэнда, пад якім кампанія будзе прадаваць найбольш раскошныя варыянты [[Mercedes-Benz W222|S-класа]]. Першыя мадэлі адроджанага брэнда былі прадстаўленыя ў лістападзе [[2014]] года<ref>http://motor.ru/news/2014/11/19/richnfamous/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150219010210/http://motor.ru/news/2014/11/19/richnfamous/ |date=19 лютага 2015 }} «Мерседес» возродил «Майбах» // motor.ru {{ref-ru}}</ref>, у дзвюх версіях — ''S 500'' і ''S 600''. У параўнанні з доўгабазавым Мэрсэдэсам S-класа «Майбах» падоўжаны на 20 сантыметраў. У задняй частцы салона размясціліся два асобныя крэслы з рэгуляванымі падножкамі, мультымедыйная сістэма, уласны блок клімат-кантролю, з магчымасцю іянізацыі і распылення эксклюзіўных духоў ў салоне, як на папярэдніх "Майбахах". У якасці опцыі можна будзе замовіць бар з двума сярэбранымі келіхамі. У сакавіку 2015 года шэраг мадэляў дапоўніў падоўжаны на метр лімузін ''Pullman''. == У Беларусі == Станам на канец [[2020]] года ў [[Беларусь|Беларусі]] зарэгістраваны 1 аўтамабіль маркі Maybach<ref name="av.by-2021-11-01">{{cite web |url = https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |title = Пять Lamborghini и один Maybach. Названы самые популярные и редкие машины в Беларуси |date = 2021-11-01 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2021-11-01 |language = ru |archive-date = 1 лістапада 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211101143030/https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |url-status = dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Maybach vehicles}} * [http://www.daimler.com/brands-and-products/product-highlights/mercedes-maybach-s-class World Premiere of the Mercedes-Maybach S-Class] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150219230106/http://www.daimler.com/brands-and-products/product-highlights/mercedes-maybach-s-class |date=19 лютага 2015 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Maybach| ]] deuoq9t16zivfuhe4co32kctnz8ytik Lada 0 54525 5154346 4632783 2026-06-14T16:22:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154346 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Лада}} {{картка кампаніі |назва = LADA |лагатып = |тып = |лістынг на біржы = |дзейнасць = |дэвіз = |заснавана = |заснавальнікі = |размяшчэнне = |ключавыя фігуры = |галіна = |прадукцыя = |абарот = |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |колькасць супрацоўнікаў = |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |сайт = }} '''Лада''' — [[Расія|расійскі]] аўтамабільны брэнд завода [[АўтаВАЗ]]. == Мадэльны шэраг == === Актуальныя мадэлі === * [[Lada Granta]] * [[Lada Vesta]] * [[Lada Largus]] * [[Lada Niva Legend]] * [[Lada Niva Travel]] === Знятыя з вытворчасці === * Класічнае сямейства: [[ВАЗ-2101]], [[ВАЗ-2102]], [[ВАЗ-2103]], [[ВАЗ-2104]], [[ВАЗ-2105]], [[ВАЗ-2106]], [[ВАЗ-2107]] * «Спутнік» / «Самара»: [[ВАЗ-2108]], [[ВАЗ-2109]], [[ВАЗ-21099]] * [[ВАЗ-1111|«Ака»]] * Lada 110 / 111 / 112: [[ВАЗ-2110]], [[ВАЗ-2111]], [[ВАЗ-2112]] * «Самара 2»: [[ВАЗ-2113]], [[ВАЗ-2114]], [[ВАЗ-2115]] * [[ВАЗ-2120|«Лада Надзея»]] * [[Lada Kalina]] * [[Lada Priora]] * [[Lada XRAY]] == У Беларусі == Станам на канец [[2020]] года ў [[Беларусь|Беларусі]] зарэгістраваны {{Num|380991}} аўтамабіль марак «Лада» і ВАЗ<ref name="av.by-2021-11-01">{{cite web |url = https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |title = Пять Lamborghini и один Maybach. Названы самые популярные и редкие машины в Беларуси |date = 2021-11-01 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2021-11-01 |language = ru |archive-date = 1 лістапада 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211101143030/https://av.by/news/top_avtomobilnih_marok_v_belarusi |url-status = dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Lada vehicles}} * [http://www.lada.ru/ Афіцыйны сайт Лады] {{Аўтамабілі вытворчасці ВАЗ}} {{Аўтамабілі вытворчасці «Іж»}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:АвтоВАЗ]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі Расіі]] bvwq2ima83w6t91uw771h5rk7jcrvhz Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 0 56129 5154551 5150337 2026-06-15T08:20:22Z ~2026-34996-37 169828 /* Пераможцы */ 5154551 wikitext text/x-wiki [[Файл:Другая ліга чэмпіянату Беларусі.png|250px|міні|справа|Эмблема Другой лігі з 2018 года]] '''Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе''' — трэці (пасля [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай]] і [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай]] ліг) дывізіён [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі па футболе]]. == Спаборніцтва == У Другой лізе каманды вядуць барацьбу за выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]]. У сезоне [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] фармат Другой лігі быў зменены ў выніку пашырэння лігі з 13 да 24 клубаў. Чэмпіянат стаў двухэтапным: на першым клубы праводзяць двухкругавы турнір, пасля чаго па чатыры найлепшыя каманды складаюць «фінальную групу». Пры гэтым набраныя на групавым этапе ачкі захоўваюцца, а каманды групы «А» гуляюць толькі з камандамі групы «Б». Тры прызёры атрымліваюць права выступаць у наступным сезоне ў Першай лізе. Каманды, якія занялі ніжэйшыя месцы на першым этапе, гуляюць паміж сабой па два стыкавыя матчы па схеме А5 — Б5 і вызначаць выніковыя месцы ў турнірнай табліцы з дзявятага і ніжэй. У 2016 годзе, з-за скарачэння колькасці ўдзельнікаў, чэмпіянат зноў перайшоў на звычайную сістэму ў два кругі. У 2020 годзе Другая ліга вярнулася да схемы з дзвюма групамі і фінальным турнірам, толькі ў фінале прымалі ўдзел 6 каманд. У 2021 годзе адбылося істотнае змяненне фармату турніру, Другая ліга была аб’яднана з чэмпіянатамі абласцей, якія сталі фактычна папярэднім раўндам да агульнарэспубліканскага фінальнага этапу, пераможцы якога вызначаліся праз плэй-оф. == Пераможцы == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! colspan="6" style="background-color: #EEC900;" align="center" valign="middle" | Трэцяя ліга (1992—1997) |- !width="25"| {{Comment|№|Нумар чэмпіянату}} !width="40"| Год !width="195"| Чэмпіён !width="165"| Другое месца !width="165"| Трэцяе месца !width="165"| Бамбардзір |- |style="text-align:center;" | 1 |style="text-align:center;" | [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Мінск|Змена Мінск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Камунальнік Слонім|Альбярцін Слонім]] | [[ФК ЗЛіН|ЗЛіН Гомель]] | {{Comment|Андрэй Турчыновіч|(Змена Мінск)}} (17) |- |style="text-align:center;" | 2 |style="text-align:center;" | [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|1992/93]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Брэстбытхім|Брэстбытхім Брэст]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[ФК Нафтан|Нафтан Наваполацк]] | [[ФК Кардан Флаерс Гродна|Кардан-Флаерс Гродна]] | {{Comment|Раман Цяліпка|(Брэстбытхім Брэст)}} (26) |- |style="text-align:center;" | 3 |style="text-align:center;" | [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|1993/94]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Кардан Флаерс Гродна|Кардан-Флаерс Гродна]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Атака Мінск|Атака-Аўра Мінск]] | [[ФК Нафтан|Нафтан Наваполацк]] | {{Comment|Міхаіл Жораў|(Фамальгаўт Барысаў)}} (26) |- |style="text-align:center;" | {{Comment|4*|* - Чэмпіянат прайшоў у двух падгрупах А і Б. Пераможца кожнай падгрупы і пераможца стыкавых матчаў паміж клубамі, якія занялі другое месца ў падгрупах, складалі тройку, якая атрымоўвала павышэнне ў Другую лігу.}} |style="text-align:center;" | [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] <br /> <small>{{Comment|А|Падгрупа А}}</small> <br /> <small>{{Comment|Б|Падгрупа Б}}</small> | <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Фамальгаўт Барысаў|Фамальгаўт Барысаў]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Нафтан|Нафтан-Дэвон Наваполацк]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Дынама-Юні Мінск|Дынама-Юні Мінск]] <br /> [[ФК Біёлаг Наваполацк|Біёлаг-Бялкон Наваполацк]] | <br /> [[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніт Мікашэвічы]] <br /> [[ФК Легмаш Орша|Максім-Орша]] | {{Comment|Валерый Стрыпейкіс|(Біёлаг-Бялкон Наваполацк)}} (29) |- |style="text-align:center;" | {{Comment|5*|* - Чэмпіянат прайшоў у двух падгрупах А і Б. Пераможцы кожнай падгрупы атрымоўвалі павышэнне ў Другую лігу. Паколькі каманда МПКЦ-2 з'яўлялася фарм-клубам, то яна не магла атрымаць павышэнне, якое замест мазыран атрымаў бярозаўскі «Будаўнік».}} |style="text-align:center;" | [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]] <br /> <small>{{Comment|А|Падгрупа А}}</small> <br /> <small>{{Comment|Б|Падгрупа Б}}</small> | <br /> [[ФК МПКЦ-2|МПКЦ-2 Мазыр]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Легмаш Орша|Максім-Орша]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Будаўнік Бяроза|Будаўнік Бяроза]] <br /> [[ФК Вейна|Вейна Магілёўскі раён]] | <br /> [[ФК Аўтапровад Шчучын|Аўтапровад Шчучын]] <br /> [[ФК Дняпро Рагачоў|Дняпро Рагачоў]] | {{Comment|Сяргей Малахаў|(Будаўнік Бяроза)}} (16) |- |style="text-align:center;" | {{Comment|6*|* - Чэмпіянат прайшоў у двух падгрупах А і Б. Пераможца кожнай падгрупы і пераможца стыкавых матчаў паміж клубамі, якія занялі другое месца ў падгрупах, складалі тройку, якая атрымоўвала павышэнне ў Другую лігу.}} |style="text-align:center;" | [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|1996]] <br /> <small>{{Comment|А|Падгрупа А}}</small> <br /> <small>{{Comment|Б|Падгрупа Б}}</small> | <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК БАТЭ|БАТЭ Барысаў]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Вейна|Вейна Магілёўскі раён]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | <br /> [[ФК Белаазёрск|Белаазёрск]] <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Дняпро Рагачоў|Дняпро Рагачоў]] | <br /> [[ФК МПКЦ-96|МПКЦ-96 Мінск]] <br /> [[ФК Зорка-БДУ|Зорка Мінск]] | {{Comment|Мікалай Рындзюк|(БАТЭ Барысаў)}} (28) |- |style="text-align:center;" | {{Comment|7*|* - Чэмпіянат прайшоў у двух падгрупах А і Б.Пераможцы кожнай падгрупы атрымоўвалі павышэнне ў Другую лігу.}} |style="text-align:center;" | [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|1997]] <br /> <small>{{Comment|А|Падгрупа А}}</small> <br /> <small>{{Comment|Б|Падгрупа Б}}</small> | <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Дынама-Энерга Віцебск|Дынама-Энерга Віцебск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Свіслач-Дах|Свіслач-Дах Асіповічы]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | <br /> [[ФК Верас Нясвіж|Верас Высокая Ліпа]] <br /> [[ФК Палессе Козенкі|Палессе Козенкі]] | <br /> [[ФК РВАР Мінск|РВАР Мінск]] <br /> [[ФК ЗЛіН|ЗЛіН Гомель]] | {{Comment|Аляксандр Дашкевіч|(Палессе Козенкі)}} (27) |- ! colspan="6" style="background-color: #EEC900;" align="center" valign="middle" | Другая ліга (з 1998) |- |style="text-align:center;" | {{Comment|8*|* - Чэмпіянат прайшоў у двух падгрупах А і Б. Пераможцы кожнай падгрупы атрымоўвалі павышэнне ў Другую лігу.}} |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|1998]] <br /> <small>{{Comment|А|Падгрупа А}}</small> <br /> <small>{{Comment|Б|Падгрупа Б}}</small> | <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Зорка-БДУ|Зорка-ВА-БДУ Мінск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніт-Мікашэвічы]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | <br /> [[ФК Верас Нясвіж|Верас Нясвіж]] <br /> [[ФК Гомель-2|Гомель-2]] | <br /> [[ФК Трактар Мінск|Трактар Мінск]] <br /> [[ФК Нёман Масты|Нёман Масты]] | {{Comment|Мікалай Курыловіч|(Керамік Бяроза)}} (22) |- |style="text-align:center;" | {{Comment|9*|* - Чэмпіянат прайшоў у двух падгрупах А і Б. Пераможцы кожнай падгрупы атрымоўвалі павышэнне ў Другую лігу.}} |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|1999]] <br /> <small>{{Comment|А|Падгрупа А}}</small> <br /> <small>{{Comment|Б|Падгрупа Б}}</small> | <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Трактар Мінск|Трактар Мінск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> <br /> [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Лунінец|Лунінец]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | <br /> [[ФК Мінск|Змена-БАТЭ Мінск]] <br /> [[ФК Мазыр|Мазыр]] | <br /> [[ФК РВАР Мінск|РВАР Мінск]] <br /> [[ФК Вертыкаль Калінкавічы|Вертыкаль Калінкавічы]] | {{Comment|Станіслаў Караткевіч|(Мазыр)}} (20) |- |style="text-align:center;" | 10 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|2000]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Дарыда|Дарыда Мінскі раён]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Акадэм-Славія|Акадэм-Славія Мінск]] | [[ФК РШВСМ-Алімпія|РШВСМ-Алімпія Мінск]] | {{Comment|Міхаіл Галавач|(Вертыкаль Калінкавічы)}} (16) |- |style="text-align:center;" | 11 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Лакаматыў Мінск|Лакаматыў Мінск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Смаргонь|Смаргонь]] | [[ФК Вертыкаль Калінкавічы|Вертыкаль Калінкавічы]] | {{Comment|Дзмітрый Асіпенка|(Лакаматыў Мінск)}} (24) |- |style="text-align:center;" | 12 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК МТЗ-РІПА|МТЗ-РІПА Мінск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Пінск-900|Пінск-900]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Вертыкаль Калінкавічы|Вертыкаль Калінкавічы]] | {{Comment|Аляксандр Валавік|(МТЗ-РІПА Мінск)}} (23) |- |style="text-align:center;" | 13 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Баранавічы|Баранавічы]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Верас Нясвіж|Верас Нясвіж]] | [[ФК Спартак Шклоў|Спартак-ВАР Шклоў]] | {{Comment|Сяргей Сергель|(Баранавічы)}} (24) |- |style="text-align:center;" | 14 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Мінск|Змена Мінск]] <small>({{Comment|2|Другі раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Орша|Орша]] | [[ФК Асіповічы|Асіповічы]] | {{Comment|Андрэй Лясюк|(Пінск-900)}} (18) |- |style="text-align:center;" | 15 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-СКА Мінск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Пінск-900|Пінск-900]] | [[ФК Спартак Шклоў|Спартак Шклоў]] | {{Comment|Дзмітрый Аніскевіч|(Тарпеда-СКА Мінск)}} (17) |- |style="text-align:center;" | 16 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Белкард|Дынама-Белкард Гродна]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Савіт|Савіт Магілёў]] | [[ФК Спартак Шклоў|Спартак Шклоў]] | {{Comment|Уладзімір Шакаў|(Савіт Магілёў)}} (30) |- |style="text-align:center;" | 17 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК ПМЦ Паставы|ПМЦ Паставы]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Ліда|Ліда]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Спартак Шклоў|Спартак Шклоў]] | {{Comment|Андрэй Стаін|(СКВІЧ)}} (18) |- |style="text-align:center;" | 18 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК ДБК Гомель|ДБК Гомель]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[ФК Мясакамбінат Віцебск|Мясакамбінат Віцебск]] | [[ФК Лівадыя Дзяржынск|Лівадыя Дзяржынск]] | {{Comment|Аляксей Хадневіч|(Лівадыя Дзяржынск)}} (19) |- |style="text-align:center;" | 19 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Рудзенск|Рудзенск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[ФК Гарадзея|Гарадзея]] | [[ФК Маладзечна|Маладзечна]] | {{Comment|Сяргей Касмач|(Маладзечна)}} (19) |- |style="text-align:center;" | 20 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Гарадзея|Гарадзея]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Слуцкцукар|Слуцкцукар Слуцк]] | [[ФК Клечаск|Клечаск Клецк]] | {{Comment|Аляксей Віскушэнка|(Клечаск)}} (30) |- |style="text-align:center;" | 21 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Ліда|Ліда]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Бяроза|Бяроза-2010]] | [[ФК Белтрансгаз|Белтрансгаз Слонім]] | {{Comment|Андрэй Стаін|(Бяроза-2010)}} (39) |- |style="text-align:center;" | 22 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Смалявічы|Смалявічы-СТІ]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Белтрансгаз|Белтрансгаз Слонім]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Іслач|Іслач Мінскі раён]] | {{Comment|Дзяніс Трапашка|(Смалявічы-СТІ)}} (38) |- |style="text-align:center;" | 23 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Гомельчыгунтранс|Гомельчыгунтранс]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Нёман Масты|Нёман Масты]] | [[ФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ Мінск]] | {{Comment|Ілья Федарэнка|(Гомельчыгунтранс)}} (23) |- |style="text-align:center;" | 24 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Баранавічы|Баранавічы]] <small>({{Comment|2|Другі раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы Мінск]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Орша|Орша]] | {{Comment|Амін Кургхелі|(Жлобін)}} (38) |- |style="text-align:center;" | 25 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Прамень Мінск|Прамень Мінск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Узда|Узда]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда Мінск]] | {{Comment|Юрый Сыраквашка|(Прамень)}} (25) |- |style="text-align:center;" | 26 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Хваля Пінск|Хваля Пінск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Асіповічы|Асіповічы]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Клецк|Клецк]] | {{Comment|Ігар Талькоўскі|(Маладзечна-ДЮСШ-4)}} (22) |- |style="text-align:center;" | 27 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК ЮАС Жыткавічы|ЮАС Жыткавічы]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Чысць|Чысць]] | [[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]] | {{Comment|Дзмітрый Купнеўскі|(Ашмяны-БДУФК)}} (31) |- |style="text-align:center;" | 28 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Рух Брэст|Рух Брэст]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы Мінск]] | [[ФК Спадарожнік Рэчыца|Спадарожнік Рэчыца]] | {{Comment|Дзмітрый Купнеўскі|(Ашмяны-БДУФК)}} (26) |- |style="text-align:center;" | 29 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Арсенал Дзяржынск|Арсенал Дзяржынск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Маладзечна|Маладзечна]] | {{Comment|Аляксей Хадневіч|(Узда)}} (30) |- |style="text-align:center;" | 30 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро Магілёў]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Шахцёр Петрыкаў|Шахцёр Петрыкаў]] | [[ФК Маладзечна|Маладзечна]] | {{Comment|Кірыл Сідарэнка|(Дняпро)}} (40) |- |style="text-align:center;" | 31 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Астравец|Астравец]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Макслайн Рагачоў|Макслайн Рагачоў]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Партызан Салігорск|Партызан Салігорск]] | {{Comment|Аляксей Хадневіч|(Астравец)}} (59) |- |style="text-align:center;" | 32 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Ніва Доўбізна|Ніва Доўбізна]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы Мінск]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Партызан Салігорск|Партызан Салігорск]] | {{Comment|Павел Пампуха|(Ніва Доўбізна)}} (50) |- |style="text-align:center;" | 33 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Партызан Салігорск|Партызан Салігорск]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы Мінск]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Цэнтр футбола Брэст|Цэнтр футбола Брэст]] | {{Comment|Ілья Цішуроў|(Цэнтр футбола Брэст)}} (44) |- |style="text-align:center;" | 34 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Мінск#Мінск-2|Мінск-2]] <small>({{Comment|1|Першы раз}})</small> | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Партызан Салігорск|Партызан Салігорск]] | [[Выява:Flecha verde.png|10px]] [[ФК Стэнлес Пінск|Стэнлес Пінск]] | {{Comment|Мікіта Някрасаў|(ФК Гомель-2 )}} (8) |- |style="text-align:center;" | 35 |style="text-align:center;" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://championship.abff.by/by/male/tournaments/1/?tournamentId=69 Другая ліга на сайце АБФФ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220511192141/https://championship.abff.by/by/male/tournaments/1/?tournamentId=69 |date=11 мая 2022 }} {{ref-be}} {{Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} {{Футбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе| ]] hip1okp859iniirncauy6dpqiuv70zd LimeSurvey 0 67492 5154361 4900859 2026-06-14T17:12:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154361 wikitext text/x-wiki {{Картка праграмы | name = LimeSurvey | logo = | screenshot = | caption = | author = The LimeSurvey Project Team | developer = Carsten Schmitz, Jason Cleeland (і іншыя) | released = 20 лютага 2003 года | latest release version = 1.91+ | latest release date = 5 кастрычніка 2011 года | language = каля 50 моў | genre = | license = [[GNU General Public License]] | website = [http://www.LimeSurvey.org/ www.limesurvey.org] }} '''LimeSurvey''' (ранее '''PHPSurveyor''') — праграма з адкрытым [[Зыходны код|зыходным кодам]], напісаная на [[PHP]] на аснове базы даных [[MySQL]], [[PostgreSQL]] або [[MSSQL]]. Распаўсюджваецца пад ліцэнзіяй [[GNU General Public License]]<ref>[http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/license «LimeService License and Trademark Guidelines»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101129160301/http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/license |date=29 лістапада 2010 }}. ''LimeSurvey''. Retrieved November 22, 2010.</ref>. Праграма дазваляе карыстальнікам распрацоўваць і публікаваць апытанні ў зручным рэжыме, які не патрабуе спецыяльных ведаў у галіне праграмавання. == Асноўныя асаблівасці == LimeSurvey з'яўляецца вэб-праграмай, якую карыстальнікі могуць усталяваць на свой [[Сервер (праграмнае забеспячэнне)|сервер]]. Пасля ўстаноўкі карыстальнікі могуць кіраваць LimeSurvey з дапамогай вэб-інтэрфейсу. У пытаннях і паведамленнях карыстальнікі могуць выкарыстоўваць тэкст, адфарматаваны з дапамогай тэкставага рэдактара. Гэтак жа ў апытанне могуць быць інтэграваны відарысы і відэа-ролікі. Дызайн праграмы можа быць зменены шляхам змены шаблонаў, якія ў сваю чаргу змяняюцца ў рэдактары [[WYSIWYG]] [[HTML]]. Шаблоны могуць быць лёгка імпартаваны і экспартаваны з дапамогай рэдактара шаблонаў. Пасля завяршэння рэдагавання апытання, карыстальнік можа актываваць яго і зрабіць даступным для прагляду рэспандэнтамі. Пытанні могуць быць дададзены або выдалены пры дапамозе інтэрфейсу рэдактара. LimeSurvey не мае абмежаванняў на колькасць ствараемых апытанняў, а так жа іх удзельнікаў. Акрамя гэтага, LimeSurvey не мае абмежаванняў на колькасць пытанняў для кожнага даследавання.<ref>[http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features «Features»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150327045432/https://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features |date=27 сакавіка 2015 }}. ''LimeSurvey''. Retrieved November 22, 2010.</ref>. Пытанні разбіваюцца на групы і кожная група пытанняў знаходзіцца на асобнай старонцы. Апытанні могуць уключаць у сябе розныя тыпы пытанняў, адказамі на якія могуць быць як увод тэксту, лічбавы ўвод, выбар патрэбнага варыянту адказу або проста "так" ці "не". Пытанні могуць быць арганізаваны ў двухмерныя масівы, адна вось якога будзе змяшчаць пытанні, а іншая — адказы на іх. Пытанні гэтак жа могуць залежаць ад вынікаў іншых пытанняў. Напрыклад, пытанні аб працы могуць быць зададзены чалавеку толькі тады, калі ён адказаў станоўча на пытанне аб наяўнасці працоўнага месца.<ref>[http://docs.limesurvey.org/tiki-index.php?page=Question+types «LimeSurvey Documentation and Manual: Question Types»]. ''docs.limesurvey.org''. Retrieved November 22, 2010.</ref>. == Функцыі == LimeSurvey таксама прапануе некаторыя дадатковыя функцыі. Сярод іх: забеспячэнне асноўных статыстычных і графічных аналізаў вынікаў даследавання. Апытанні могуць быць як агульнадаступнымі, так і толькі для асобных удзельнікаў. Удзел можа быць як ананімным, так і з адсочваннем [[IP]]-адрасоў удзельнікаў апытанняў. Больш падрабязны спіс функцый можна знайсці на вэб-старонцы LimeSurvey [http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150327045432/https://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features |date=27 сакавіка 2015 }} == Хосцінг == Шматлікія паслугі [[вэб-хостынг]]у прапаноўваюць выкарыстанне LimeSurvey альбо ў якасці карыстальніцкай устаноўкі, альбо праз панэль кіравання, такія як [[cPanel]] з [[Fantastico]] <ref>[http://netenberg.com/fantastico_scripts.php «Fantastico Scripts»] ''netenberg''.</ref>, [[Plesk]] <ref>[http://www.swsoft.com/en/products/plesk/addons/#app-lin «Parallels Plesk Panel Add-ons»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081201112445/http://www.swsoft.com/en/products/plesk/addons/#app-lin |date=1 снежня 2008 }} ''Parallels''.</ref> и [[Virtualmin]] Professional<ref>[http://www.virtualmin.com/documentation/install-scripts «Virtualmin Professional Installable Applications»]. ''Virtualmin''. Retrieved on November 23, 2010.</ref>. LimeSurvey таксама была партавана іншымі кампаніямі ў розныя [[сістэма кіравання|сістэмы кіравання]], як [[PostNuke]] і [[XOOPS]] <ref>[http://www.xoops.org/modules/news/article.php?storyid=1904 «PHPSurveyor Ported to Xoops»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200925100847/https://xoops.org/modules/news/article.php?storyid=1904 |date=25 верасня 2020 }}. ''XOOPS''. Retrieved November 23, 2010.</ref>. Таксама існуе порт для [[Joolma]], аднак несумяшчальны з версіяй Joolma 1.5 <ref>[http://extensions.joomla.org/component/option,com_mtree/task,viewlink/link_id,3373/Itemid,35/ «Joomla»] ''Joomla''.</ref> Галоўны распрацоўшчык праекта, Карстэн Шмітц таксама з'яўляецца ўладальнікам LimeService — кампаніі, якая за невялікі кошт дае [[хостынг]] для LimeServey. Гэта сэрвіс падобны на такія сэрвісы, як [[SurveyMonkey]]. Асноўнае адрозненне толькі ў тым, што плата за LimeService залежыць ад людзей, якія ўдзельнічаюць у апытанні, а не ад часу, на працягу якога апытанне было актыўным. LimeService прапануе да 25 бясплатных адказаў у месяц, пасля чаго адказы могуць быць набыты ў адным з некалькіх даступных пакетаў.<ref>[http://www.limeservice.com/en/pricing «LimeService Pricing»]. ''LimeService''. Retrieved on November 23, 2010.</ref>. == Міжнародныя асаблівасці == LimeSurvey даступна больш чым на 50 мовах, 22 з якіх маюць больш за 95% перакладу. Тэкст выкарыстоўвае кадзіроўку UTF-8. Сэрвіс мае пераклады для наступных моў: албанскай, басконскай, кітайскай, харвацкай, дацкай, галандскай, фінскай, французскай, галісійскай, нямецкай, грэчаскай, венгерскай, іўрыта, італьянскай, японскай, партугальскай, рускай, сербскай, славенскай, іспанскай, шведскай. Маюцца таксама шмат частковых перакладаў і на іншыя мовы.<ref>[http://www.limesurvey.org/en/contribute/translations-status «Translation Status»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101207061641/http://www.limesurvey.org/en/contribute/translations-status |date=7 снежня 2010 }} ''LimeSurvey''. Retrieved on November 23, 2010.</ref>. == Праграмы == LimeSurvey мае шэраг праграм для розных платформ. Яны дазваляюць карыстальнікам ствараць якасныя даследаванні, прызначаныя для збору тых ці іншых даных. Праграма можа быць выкарыстана ў маркетынгавых даследаваннях. Ці ж падыходзіць, як спосаб правесці псіхалагічнае тэсціраванне. З больш творчых кірункаў у даследаваннях — тэсты ў аўта-школах, бланкі заказаў для свабоднай прадукцыі.<ref>[http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features «Features»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150327045432/https://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/features |date=27 сакавіка 2015 }} ''LimeSurvey''. Retrieved on November 25, 2010.</ref>. LimeSurvey выкарыстоўваецца ў такіх вядомых арганізацыях, як Аўстрыйскі ўрад дзяржавы Форарльберг([[Austria]]n [[Vorarlberg]] State Government), [[Ars Electronica]], і некаторымі распрацоўшчыкамі адкрытага [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]]([[OpenOffice.org]], [[Ubuntu]], [[GNOME]])<ref>[http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/references «References & Awards»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101129205445/http://www.limesurvey.org/en/about-limesurvey/references |date=29 лістапада 2010 }} ''LimeSurvey''. Retrieved on November 25, 2010.</ref>. == Гісторыя == LimeSurvey быў зарэгістраваны як праект на [[SourceForge.net]] пад назвай PHPSurveyor 20 лютага 2003 года. Першапачаткова ён быў напісаны аўстралійскім распрацоўшчыкам праграмнага забеспячэння Джейсанам Клілендам. Першая версія 0.93 выйшла 5 сакавіка 2003 года. Неўзабаве пасля распрацоўкі такіх функцый, як галінаванне і маркер кантролю шаблонаў, у праекта з'явілася даволі вялікая аўдыторыя карыстальнікаў. У [[2004]] годзе, падчас прэзідэнцкіх выбараў у ЗША, PHPSurveyor выкарыстоўвалася для збору даных аб парушэннях падчас галасавання. З яе дапамогай было выяўлена больш за 13500 выпадкаў ужо ў першыя 10 гадзін выбараў, і праграма была абрана ў якасці электроннай сістэмы справаздачы аб парушэннях. <ref>[http://www.VerifiedVoting.org/article.php?id=5207 «PHPSurveyor Plays Key Role in US Elections»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120205065348/http://www.verifiedvoting.org/article.php?id=5207 |date=5 лютага 2012 }} ''Verified Voting''. Retrieved on November 23, 2010.</ref>. У пачатку [[2006]] года кіраўніцтва праектам было аддадзена Карстону Шмітцу, нямецкаму ІТ-менеджару праекта. 17 мая праект быў перайменаваны ў LimeSurvey, для таго каб зрабіць ліцэнзаванне праекта больш лёгкім, не ўключаючы PHP у назву. Пад канец [[2008]] года кіраўніком праекта Карстэнам Шмітцам быў створаны хостынг праекта, дзе за апытанні патрабавалася невялікая плата. На момант 4 чэрвеня 2008 года LimeSurvey мела даволі высокі рэйтынг сярод больш чым 100 тысяч кампаній (99 месца)<ref>[http://sourceforge.net/softwaremap/ «Software Map»] ''SourceForge''. Retrieved on June 4, 2008.</ref>. Праграма была спампаваная больш за 200 тысяч разоў і адзнакі яе развіццю былі наступныя: «5 — прадукцыйнасць / стабільнасць, 6 — значна развітая.»<ref>[http://sourceforge.net/projects/limesurvey/ «LimeSurvey»] ''SourceForge''.</ref>. У 2009 годзе LimeSurvey прыняла ўдзел у праекце [[Google Summer of Code]], які праводзіўся з мэтай прыцягнення студэнтаў старэйшых за 18 гадоў да працы над праектамі з адкрытым зыходным кодам<ref>[http://docs.limesurvey.org/tiki-index.php?page=Google+Summer+of+Code+2009+-+Wrapup «2009 Summer of Code Wrapup»] ''LimeSurvey''. Retrieved November 25, 2010</ref>. У 2010 годзе праграма зноў стала ўдзельнікам гэтага праекту, дзе студэнтамі для яе была распрацавана [[база даных]] Storage Engine (для LimeSurvey 2.0)<ref>[http://www.limesurvey.org/en/component/content/article/198-gsoc-students-2010 «2010 Google Summer of Code students selected»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101012055837/http://www.limesurvey.org/en/component/content/article/198-gsoc-students-2010 |date=12 кастрычніка 2010 }} ''LimeSurvey''. Retrieved November 25, 2010</ref>. У лістападзе 2010 года праграма стала ўдзельнікам аналагічнага праекта [[Google]] Code-in, дзе, зараз ужо школьнікам прапанавалася ўнесці свой унёсак у развіццё праекта<ref>[http://google-opensource.blogspot.com/2010/11/announcing-accepted-organizations-for.html «Announcing Accepted Organizations for Google Code-in»] ''Google Open Source Blog''</ref>. Задачы вар'іраваліся ад паляпшэння старонкі LimeSurvey у Вікіпедыі да паляпшэння карыстальніцкага інтэрфейсу. На момант 2010 года праграма мае каля 2944 спамповак у тыдзень на [[SourceForge]]. <ref>[http://sourceforge.net/project/stats/?group_id=74605&ugn=limesurvey «SourceForge: Project statistics»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101206200651/http://sourceforge.net/project/stats/?group_id=74605&ugn=limesurvey |date=6 снежня 2010 }} ''SourceForge''. Retrieved on November 25, 2010.</ref>. === Версія 2.0 === Каманда распрацоўшчыкаў LimeSurvey цяпер працуе над версіяй 2.0. Код для LimeSurvey 2.0 быў цалкам перапісаны з нуля з выкарыстаннем парадыгмы MVC (Model-View-Controller) і [[PHP]] фрэймворка Yii. Структурныя змены кода ў новай версіі таксама будуць мець значна больш даступны [[GUI]] з цалкам новым дызайнам, выкарыстоўваючы тэхналогію AJAX — асноўнымі прынцыпамі якой з'яўляецца даступнасць і модульнасць, што адсутнічае ў цяперашні час у версіі 1.х. == Узнагароды == У снежні 2007 года LimeSurvey заняла першае месца ў катэгорыі «Бізнес-менеджмент» (Enterprise Management) на [[Les Trophées du Libre]]. На конкурсе былі прадстаўлены інавацыйныя перспектыўныя праекты з адкрытым зыходным кодам. У 2008 годзе LimeSurvey была намінавана ў катэгорыі «Лепшы бізнес-праект» <ref>[http://sourceforge.net/community/cca08-finalists «SourceForge.net: 2008 CCA: Finalists»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080828050825/http://sourceforge.net/community/cca08-finalists |date=28 жніўня 2008 }} ''SourceForge''.</ref> у [[SourceForge.net]] Community Choice Awards 2008. == Гл. таксама == * [[Open Source]] * [[статыстыка]] {{зноскі}} == Спасылкі == <!--{{Citation style|section|date=October 2010}}--> * [http://www.LimeSurvey.org LimeSurvey] — official site * [http://SourceForge.net/projects/limesurvey/ SourceForge.net project site] * [http://secunia.com/product/6691/ Vulnerability Report] from [[Secunia]] * [http://www.theage.com.au/news/Breaking/Aust-open-source-app-plays-role-in-US-poll/2004/11/03/1099362192234.html Article in The Age] News Article in Australian Daily Newspaper The Age on PHPSurveyor use * [http://blogs.zdnet.com/Murphy/?p=513 PHPSurveyor: an appreciation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091121133112/http://blogs.zdnet.com/Murphy/?p=513 |date=21 лістапада 2009 }} — [[ZDNet]] blog article * [http://www.websm.org/index.php?fl=1&nt=2&m2w=Guides,%20codes,%20best%20practice&sid=1 Web Survey Methodology article] * [http://www.linux.com/articles/62327 Simple polling with LimeSurvey] — [[Linux.com]] article on June 5, 2007 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вэб-праграмы]] [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на PHP]] bl0veh6huvj0kershtjh1t7oh8ypszl MaNga 0 67585 5154390 5060114 2026-06-14T18:51:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154390 wikitext text/x-wiki {{загаловак з малой літары}} {{Музычны калектыў | Гады =2002 — наш час | Краіна =Турцыя | Горад =[[Стамбул]] | Мова =Турэцкая, англійская }} '''«maNga»''' — альтэрнатыўны рок-гурт з [[Турцыя|Турцыі]]. У сябе на радзіме група атрымала жартоўную мянушку «Турэцкі Linkin Park». У 2009 годзе ў своей краіне яны сталі лепшымі артыстами, затым былі прызнаны еўрапейскімі лепшым артыстам по версіі MTV. Група заняла другое месца на Еўрабачанні-2010. == Гісторыя == Група была заснавана ў 2001 годзе ў Анкары, у Турцыі, калі гітарыста Ямура Сарыгюля выгналі з групы, у якой ён да гэтага іграў каверы ў барах. Нязгода са сваімі былымі калегамі па групе абудзіла ў 22-летнім Ямуры жаданне стварыць уласную групу, у якой мелі б месца электроніка з рок-музыкай, жорсткім гітарным рыфам і рэп-вакалам. Перш за ўсё ён прыняў у сваё стварэнне свайго самага блізкага універсітэцкага сябра Арчуна Шэкеруста (бас-гітарыст). Затым, да групы далучыліся Азгюр Джан Оней (барабаншчык), Эфе Йылмаз (ды-джэй) і Ферман Акгюль (вакал), тым самым склаўшы першапачатковы склад групы. Яны пачалі іграць у бары «Лімон», потым занялі другое месца ў конкурсе «Sing Your Song», а іх спрадвечным музычным напрамкам быў нью-метал. Адразу пасля конкурсу Арчун сышоў з калектыву па асабістых прычынах, але замена знайшлася яму вельмі хутка. Да maNga далучыўся Джэм Бахціяр (бас-гітарыст), завяршыўшы фарміраванне складу каманды на дадзены момант. Іх жаданне запісаць свой альбом ажыццявілася ў 2004-ым годзе дзякуючы Sony Music. Альбом maNga заваяваў статус «залатога». MaNga працавалі разам з такімі вядомымі спевакамі, як Каран Джандэмір (Карго), Гексель і Вега. Удзельнікі групы самі пішуць песні, першы іх сінгл, Bir Kadın Çizeceksin з’явіўся ў саўндтрэку гульні FIFA2006, а ў 2006 годзе выйшаў абноўлены альбом «maNga +». Больш за 50 газет і часопісаў, у першую чаргу такіх, як музычныя часопісы BlueJean, Billboard, Yüxexes надрукавалі больш за 200 навін аб канцэртах, альбомах і поспехах групы. Пасля выпуску альбома maNga выходзіла на сцэну многіх канцэртаў і фестываляў, як дома, так і за мяжой (Фестываль Сігет, Турэцкі рок-фестываль Маннхейм, Арэна Вембли у Лондане). Усяго група дала ў розных рэгіёнах краіны больш 250-ці канцэртаў. MaNga прымалі ўдзел у міжнародным фэсце «Сігет», у жніўні 2006 у Будапешце. У 2009 годзе яны сталі лепшым еўрапейскім артыстам на цэрымоніі MTV Europe Music Awards 2009, пакінуўшы заду італьянцаў Lost, фінаў Deep Insight, полячку Doda і Дзіму Білана. У 2010 годзе прадстаўлялі Турцыю на конкурсе Еўрабачанне 2010 і занялі 2 месца са 170 баламі, першае атрымала Лена Маер-Ландрут з Германіі. === Фестываль «Славянскі базар у Віцебску», Беларусь === Летам 2010 года дырэкцыя фестываля запрасіла maNga выступіць на фестывалі «Славянскі базар у Віцебску». 9 ліпеня турэцкая группа праспявала з віцебскай сцэны Летняга Амфітэатра іх еўравізійную кампазіцыю We could be the same. На наступны дзень яны сталі хэд-лайнерамі канцэрта пад назвай «Зоркі Еўрабачання». MaNga распачалі свае выступленне з песнi Beni benimle birak, затым прэзентавалі Run, пасля прагучала Evdeki ses, Alisirim Gozlerimi Kapamaya, We could be tha same. Але ж беларускія гледачы запрасілі MaNga на біс, таму гурт яшчэ раз праспяваў We could be the same. == Члены групы == '''Ферман''' ''' Імя і прозвішча:''' İbrahim Ferman Akgül '''Інструмент:''' вакал '''Дата нараджэння:''' 25 снежня 1979 года Ферман нарадзіўся ў Анкары. Ён скончыў універсітэт па спецыяльнасці архітэктар. Ферман грае на гітары і быў вакалістам некалькіх рок-гуртоў. Ён далучыўся да maNga ў пачатку 2002 года. ''' Ямур''' '''Імя і прозвішча:''' Yağmur Sarıgül '''Мянушка:''' Ямям (з турэцкай — «людаед») '''Інструмент:''' электрагітара '''Дата нараджэння:''' 26 жніўня 1979 года Ямур нарадзіўся ў Анталіі, пачаў займацца музыкай у школе, вучыўся іграць на раялі, на скрыпцы і на гітары, потым абраў электрагітару. Цяпер ён вучыцца музыцы ва Універсітэце Газі. У 2002 годзе ён атрымаў прэмію як «Лепшы Музыка» ў конкурсе «Sing Your Song». Ён напісаў большасць песень групы. Ямур выкарыстоўвае сяміструнныя электрагітары тыпу Ibanez K7 і Washburn. '''Эфе''' ''' Імя і прозвішча:''' Efe Yılmaz ''' Інструмент:''' круцёлкі '''Дата нараджэння:''' 3 кастрычніка 1979 года Эфе нарадзіўся ў Анкары. Рана пачаў рабіць рэміксы на тым усталяванні, якое было ў яго дома. Ён вучыўся інфарматыцы ва Універсітэце Паўднёвай Фларыды ў ЗША, цяпер вучыцца ва Універсітэце Анталіі. '''Азгюр''' ''' Імя і прозвішча:''' Özgür Can Öney '''Інструмент:''' барабаны (Pearl elx, Turkish Ziller), перкусія Дата нараджэння: 21 ліпеня 1980 года Азгюр нарадзіўся ў горадзе Анкара, вучыцца астраноміі ва Універсітэце Анкара і бізнесу ва Універсітэце горада Анталія. Займаецца кікбоксінгам і капаэйрай. '''Джэм''' '''Імя і прозвішча:''' Cem Bahtiyar '''Інструмент:''' Бас-гітара (Yamaha TRB-5) '''Дата нараджэння:''' 18 студзеня 1979 года Джэм нарадзіўся ў горадзе Дэнізлі. Пачаў вучыцца іграць на класічнай гітары ў сярэдняй школе, а пасля скончыў кансерваторыю ў Дэнізлі. Цяпер вучыцца банкаўскай справе ва Універсітэце Білкент, што ў Анкары. Перад тым, як далучыцца да групы манга, працаваў з спявачкай Гексель. '''Сыпа (SPA)''' Гэта талісман групы, які з’яўляецца ў кожным іх відэакліпе. Ён «нарадзіўся» 24 жніўня 2004 года у Стамбуле, яго «бацька» Эфе, яго намаляваў Каан Дэмірчэлік. == Дыскаграфія == * 2004 ''maNga'' * 2009 ''Şehr-i Hüzün'' * 2012 ''e-akustik'' * 2014 ''Işıkları Söndürseler Bile'' * 2021 ''Antroposen 001'' * 2023 ''Antroposen 0012'' == Цікавыя факты == ==== Значэнне імёнаў ==== '''Cem:''' цэлы, цалкам, '''Bahtiyar:''' рады, шчаслівы '''Yağmur:''' дождж, '''Sarıgül:''' жоўтая ружа '''Ferman:''' загад, '''Akgül:''' белая ружа '''Özgür:''' вольны, '''Can:''' душа '''Efe:''' смелы брат, '''Yılmaz:''' хто не баіцца ==== Каверы ==== Du Hast — Rammstein Raptiye Rap Rap — Cem Karaca Evdeki ses — Cartel Gangster’s Paradise — Coolio My Own Summer — Deftones === Еўрабачанне 2010 === ==== Удзельнікі Еўрабачання 2010: першая пяцёрка ==== 1. Лена Маер-Ландрут (Германія) 2. maNga (Турцыя) 3. Паула Селінг & Ові Марцін (Румынія) 4. Шані & Томас Нэвэргрын (Данія) 5. Сафура Алізадэ (Азербайджан) ==== Колькі балаў аддалі за Manga краіны ==== 12—Харватыя, Азербайджан, Францыя, 10—Германія, Боснія, Балгарыя, Вялікабрытанія, Македонія, 8 — Нідэрланды, Албанія, Румынія, Украіна, Бельгія, Данія, Эстонія, 5 — Грузія, Швецыя, 4 — Літва, 3 — Беларусь, Сербія, Іспанія, Фінляндыя, Швейцарыя, 2 — Славенія, Нарвегія, 1 — Ірландыя. {{зноскі}} == Спасылкі == === Пераклады інтэрв’ю === * [http://vminsk.by/news/17/63331/ Пусть мир станет манга!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101124002955/http://vminsk.by/news/17/63331/ |date=24 лістапада 2010 }} * [http://www.facebook.com/note.php?note_id=164517296910671 (перадача Beyaz Show)] * [http://www.facebook.com/note.php?note_id=161417700553964] — (крыніца — [http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-27795-turkiye-guclendikce-muzigimiz-dunyaya-aciliyor.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101015034314/http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-27795-turkiye-guclendikce-muzigimiz-dunyaya-aciliyor.html |date=15 кастрычніка 2010 }}) * [http://www.facebook.com/note.php?created&&note_id=174460095916391&id=102266143174570 Фанаты клічуць MaNga у Беларусь!] (крыніца — [http://www.haberaktuel.com/manga-belarusa-fanla-cagriliyor-haberi-335719.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101202043801/http://www.haberaktuel.com/manga-belarusa-fanla-cagriliyor-haberi-335719.html |date=2 снежня 2010 }}) ==== Афіцыйныя сайты ==== * http://www.manga.web.tr * http://www.facebook.com/mangafan * https://archive.today/20121214004742/www.facebook.com/maNgaInternational * http://www.myspace.com/mangaweb ==== Неафіцыйныя беларускія сайты ==== * http://www.facebook.com/pages/MaNga-Belarus-Fan-Club/102266143174570 * http://www.myspace.com/mangafcby * http://bymangafc.belarusforum.net/forum.htm{{Недаступная спасылка}} * http://vkontakte.ru/club19572253 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Турцыі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2010]] fmftzd8934qa1fzvzey2kw4ybi400fz Шаблон:Аўтаномныя супольнасці Іспаніі 10 68608 5154503 4311691 2026-06-14T22:57:02Z Lopezsuarez 112803 5154503 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Аўтаномныя супольнасці Іспаніі |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Адміністрацыйны падзел Іспаніі]] |выява = [[выява:Silhouette Spain with Flag.svg|60px]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = [[Аўтаномныя супольнасці Іспаніі|Аўтаномныя супольнасці]] |спіс1 = * [[Андалусія]] * [[Арагон]] * [[Астурыя]] * [[Балеарскія астравы]] * [[Валенсія (аўтаномная супольнасць)|Валенсія]] * [[Галісія]] * [[Канарскія астравы]] * [[Кантабрыя]] * [[Кастылія — Ла-Манча]] * [[Кастылія і Леон]] * [[Каталонія]] * [[Мадрыд (аўтаномная супольнасць)|Мадрыд]] * [[Мурсія (аўтаномная супольнасць)|Мурсія]] * [[Навара (аўтаномная супольнасць)|Навара]] * [[Рыёха]] * [[Краіна Баскаў]] * [[Эстрэмадура]] |загаловак2 = [[Аўтаномныя гарады Іспаніі|Аўтаномныя гарады]] |спіс2 = * [[Сеута]] * [[Мелілья]] |загаловак3 = [[Суверэнныя тэрыторыі Іспаніі|Суверэнныя тэрыторыі]] |спіс3 = * [[Чафарынас]] * [[Пеньён-дэ-Алусемас]] * [[Пеньён-дэ-Велес-дэ-ла-Гамера]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Адміністрацыйны падзел Іспаніі]] </noinclude> 9v7rxtpp741paqr36auoeojf4k5xbxu S.T.A.L.K.E.R. 0 72976 5154274 5067760 2026-06-14T12:00:28Z DzBar 156353 шаблон 5154274 wikitext text/x-wiki {{Картка:Медыяфраншыза}} '''S.T.A.L.K.E.R.''' — [[брэнд]], які належыць украінскай кампаніі [[GSC Game World]], назва выдуманага сусвету, які створаны на аснове аповесці «[[Пікнік на абочыне]]» братоў Стругацкіх і рэальнай Чарнобыльскай зоны. Свет «S.T.A.L.K.E.R.» фарміруе серыя з некалькі [[камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]], серыя літаратурных твораў, серыя [[комікс]]аў<ref>http://www.dpk.com.ua/blog/6634.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101124024131/http://www.dpk.com.ua/blog/6634.html |date=24 лістапада 2010 }}</ref>, конкурсы і мерапрыемствы<ref>http://www.playground.ru/articles/25096/</ref>. == Асноўныя праекты == * [[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]] — першая гульня серыі, выйшла ў сакавіку 2007 года; * [[S.T.A.L.K.E.R.: Clear Sky]] — другая гульня серыі, падзеі якой адбываюцца да пачатку першай; * [[S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat]] — трэцяя гульня серыі, працяг першай гульні; * [[S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl]] — другая самастойная гульня. Распрацоўка некалькі разоў спынялася. Выйшла ў лістападзе 2024 года. {{зноскі}} {{S.T.A.L.K.E.R.}} [[Катэгорыя:S.T.A.L.K.E.R.| ]] [[Катэгорыя:Медыяфраншызы]] jpax7ee5z9sc9exh4dgdefo9n0gj1l6 Нью-Ёрк Нікс 0 74034 5154360 4441965 2026-06-14T17:02:57Z DzBar 156353 абнаўленне звестак 5154360 wikitext text/x-wiki {{Баскетбольны клуб |назва = Нью-Ёрк Нікс |арыгінальная назва = |колеры = {{color box|#006BB6}}{{color box|#F58426}}{{color box|#ffffff}}{{color box|#006BB6}} |лагатып = Лагатып Нью-Ёрк Нікс.svg |канферэнцыя = [[Усходняя канферэнцыя (НБА)|Усходняя]] |дывізіён = [[Атлантычны дывізіён (НБА)|Атлантычны]] |год заснавання = 1946 |арэна = «[[Мэдысан Сквер Гардэн]]» |горад = [[Нью-Ёрк]] |колеры клуба = блакітны, аранжавы, срэбны, чорны, белы<br>{{color box|#006BB6}} {{color box|#F58426}} {{color box|#BEC0C2}} {{color box|#000000}} {{color box|#FFFFFF}} |спонсар = «[[Squarespace]]» |прэзідэнт = [[Стыў Мілс]] |менеджар = [[Скот Пэры]] |трэнер = [[Дэвід Фіцдэйл]] |уладальнікі = «[[Madison Square Garden Company]]» |дліга = «[[Уэстчэстэр Нікс]]» |тытулы = '''2:''' [[Фінал НБА 1970|1970]], [[Фінал НБА 1973|1973]] |канферэнцыі = '''8:''' [[Плэй-оф НБА 1951|1951]], [[Плэй-оф НБА 1952|1952]], [[Плэй-оф НБА 1953|1953]], [[Плэй-оф НБА 1970|1970]], [[Плэй-оф НБА 1972|1972]], [[Плэй-оф НБА 1973|1973]], [[Плэй-оф НБА 1994|1994]], [[Плэй-оф НБА 1999|1999]] |дывізіёны = '''5:''' [[НБА ў сезоне 1970/1971|1971]], [[НБА ў сезоне 1988/1989|1989]], [[НБА ў сезоне 1992/1993|1993]], [[НБА ў сезоне 1993/1994|1994]], [[НБА ў сезоне 2012/2013|2013]] |нумары = '''9:''' [[Уолт Фрэйзер|10]], [[Дзік Барнэт|12]], [[Эрл Манро|15]], [[Дзік Мак-Гуайр|15]], [[Уіліс Рыд|19]], [[Дэйв ДэБушэ|22]], [[Біл Брэдлі|24]], [[Патрык Івінг|33]], [[Рэд Хольцман|613]] | д_майка = 006BB6 | д_выява_майка = _knicks12h | д_трусы = 006BB6 | д_выява_трусы = _knicks12h | г_майка = 006BB6 | г_выява_майка = _knicks12a | г_трусы = 006BB6 | г_выява_трусы = _knicks12a | 3_майка = | 3_выява_майка = | 3_трусы = | 3_выява_трусы = |сайт = http://www.nba.com/knicks/ }} [[File:Madison Square Garden court.jpg|thumb|Хатні стадыён]] '''Нью-Ёрк Нікс''' ({{lang-en|New York Knicks}}) — прафесійны [[баскетбол]]ьны клуб, які выступае ў [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]]. Каманда заснаваная ў [[1946]] годзе. Клуб базіруецца ў горадзе [[Нью-Ёрк]], [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]]. Чэмпіёны НБА ў 1970, 1973 і 2026 гадах. == Спасылкі == {{Commons|Category:New York Knicks|выгляд=міні}} * [http://www.nba.com/knicks/ Афіцыйная старонка] {{НБА}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Клубы НБА]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя клубы ЗША]] sesz1dzwjaakl9uh23oztt3cqg70nrd Караліна Харыкейнз 0 74633 5154560 4429017 2026-06-15T09:30:28Z DzBar 156353 дапаўненне 5154560 wikitext text/x-wiki {{Хакейны клуб | Бягучы сезон = | Назва = | Эмблема = | Шырыня эмблемы = | Краіна = | Рэгіён = | Горад = | Заснаваны = | Расфарміраваны = | Гісторыя = | Мянушкі = | Стадыён = | Умяшчальнасць = | Прэзідэнт = | Менеджар = | Капітан = | Трэнер = | Уладальнік = | Фундатар = | Колеры =Чорны, чырвоны, шэры, белы<ref name="CanesBlackHomeUnis">{{cite news|last=Ruff|first=Walt|title=Wardrobe Change: Canes Make Black Jersey Primary on Home Ice|url=https://www.nhl.com/hurricanes/news/wardrobe-change-canes-make-black-jersey-primary-on-home-ice-335376186|publisher=NHL Enterprises, L.P.|website=Hurricanes.com|date=August 25, 2022|access-date=May 5, 2024}}</ref><ref>{{cite news|last=Ruff|first=Walt|title=Canes Announce 2025-26 Uniform Schedule|url=https://www.nhl.com/hurricanes/news/canes-announce-2025-26-uniform-schedule|publisher=NHL Enterprises, L.P.|website=CarolinaHurricanes.com|date=October 7, 2025|access-date=June 9, 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Brand Assets|url=https://www.nhl.com/hurricanes/multimedia/06-canes-guide|publisher=NHL Enterprises, L.P.|website=Hurricanes.com|access-date=May 5, 2024}}</ref><br />{{color box|#000000}} {{color box|#CC0000}} {{color box|#A2AAAD}} {{color box|#FFFFFF}} | Ліга = | Дывізіён = | Канферэнцыя = | Афіляваныя клубы = | Трафеі = | Пераможцы канферэнцыі = | Пераможцы дывізіёна = | Сайт = | Сац.сеткі = | СМІ = | Форма1 = | Форма2 = }} '''Караліна Харыкейнз''' ({{мова-en|Carolina Hurricanes}}) — [[ЗША|амерыканскі]] прафесійны хакейны клуб, выступае ў [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лізе]] ў [[Паўднёва-ўсходні дывізіён, НХЛ|Паўднёва-ўсходнім дывізіёне]] [[Усходняя канферэнцыя (НХЛ)|Усходняй канферэнцыі]]. Каманднай сталіцай з’яўляецца горад [[Ролі]], штат [[Паўночная Караліна]], [[ЗША]]. Год заснавання клуба: 1972 У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: Чырвоны, белы, чорны і шэры Чэмпіёны ў сезоне 2005/06. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Carolina Hurricanes|выгляд=міні}} {{Клубы НХЛ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Клубы НХЛ]] [[Катэгорыя:Хакейныя клубы ЗША]] [[Катэгорыя:Ролі]] [[Катэгорыя:Хакейныя клубы, заснаваныя ў 1972 годзе]] nyk1o1y2b9c6r17f4qvh167646n5zg4 Саграда Фамілія 0 77615 5154352 5104240 2026-06-14T16:29:57Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5154352 wikitext text/x-wiki {{храм}} '''Царква Святога Сямейства''' (поўная назва: '''Збавіцельны храм Святой Сям’і''', {{lang-ca|Temple Expiatori de la Sagrada Família}}) — царква ў [[Барселона|Барселоне]], у раёне Эшампле, якая будуецца на прыватныя ахвяраванні пачынаючы з 1882 года, знакаміты праект [[Антоніа Гаўдзі]]. == Гісторыя == Першы праект быў распрацаваны архітэктарам Франсіска дэль Вільяр ({{lang-ca|Francisco de Paula del Villar y Lozano}}). На яго месца ў канцы 1883 года быў запрошаны [[Антоніа Гаўдзі]], які значна змяніў першапачатковы праект. Па рашэнні ініцыятараў фінансаванне работ па будаўніцтве павінна выконвацца выключна за кошт ахвяраванняў вернікаў, што з’яўляецца адной з прычын такога працяглага будаўніцтва. На момант трагічнай смерці архітэктара ў 1926 годзе была ўзведзена толькі адна з 18 запланаваных вежаў. Падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|Грамадзянскай вайны ў Іспаніі]] ў 1930‑я гады каталонскія анархісты ўварваліся ў храм і падпалілі падземную крыпту. У агні загінулі ўнікальныя чарцяжы і гіпсавыя макеты Гаўдзі, што паставіла пад пагрозу ўвесь праект. Аднаўляць задуму майстра прыйшлося па крупінках дзесяцігоддзямі. 7 лістапада 2010 года храм быў асвячоны Папам Рымскім [[Бенедыкт XVI|Бенедыктам XVI]] і быў афіцыйна аб’яўлены гатовым да штодзённых набажэнстваў. Дзякуючы ўсталяванню ніжняга элемента крыжа вежы Хрыста, 30 кастрычніка 2025 года базіліка Саграда Фамілія стала самым высокім храмам у свеце, дасягнуўшы вышыні 162,9 метра і пераўзышоўшы [[Ульмскі сабор]]<ref>[https://apnews.com/article/sagrada-familia-tallest-church-gaudi-ulmer-munster-c9a9296a45edebb72ee2ae1d1a79e8d7 apnews.com]</ref>. Панэлі, з якіх складаецца ніжняя частка крыжа, прыбылі ў Барселону ў ліпені 2025 года, а затым былі размешчаны на платформе над цэнтральным нефам. Там былі праведзены зборачныя работы, устаноўлена шкляное пакрыццё, завершаны ўнутраныя работы, у тым ліку ўстаноўка каменных элементаў<ref>[https://www.vaticannews.va/be/kaciol/news/2025-11/sagrada-familia-first-element-of-the-cross-installed.html vaticannews.va]</ref>. 20 лютага 2026 года храм дасягнуў сваёй праектнай вышыні — 172,5 метра. На вяршыні цэнтральнай вежы Ісуса Хрыста будаўнікі ўсталявалі апошні элемент гіганцкага крыжа. Пад’ём верхняй часткі 17‑метровага белага крыжа стаў сімвалам завяршэння вонкавых работ на комплексе з шасці цэнтральных вежаў. Сам крыж — гэта складаная інжынерная канструкцыя з сталі і шкла масай каля 100 тон і шырынёй 13,5 метра. Яго вырабілі ў [[Баварыя|Баварыі]]. У сотую гадавіну смерці Антоніа Гаўдзі 10 чэрвеня 2026 года цэнтральная вежа храма Саграда Фамілія ўрачыста асвечана. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat}} * {{Афіцыйны сайт}} {{Славутасці Барселоны}} {{Сусветная спадчына ў Іспаніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Храмы Барселоны]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Музеі Барселоны]] [[Катэгорыя:Будынкі ў стылі мадэрн]] [[Катэгорыя:Будынкі Антоніа Гаўдзі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Барселоны]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Сямейства|Б]] [[Катэгорыя:Малыя папскія базілікі Каталоніі]] 1210k5b583l3vs88p9jg2y7oomh72z2 5154353 5154352 2026-06-14T16:31:56Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5154353 wikitext text/x-wiki {{храм}} '''Царква Святога Сямейства''' (поўная назва: '''Збавіцельны храм Святой Сям’і''', {{lang-ca|Temple Expiatori de la Sagrada Família}}) — царква ў [[Барселона|Барселоне]], у раёне Эшампле, якая будуецца на прыватныя ахвяраванні пачынаючы з 1882 года, знакаміты праект [[Антоніа Гаўдзі]]. == Гісторыя == Першы праект быў распрацаваны архітэктарам Франсіска дэль Вільяр ({{lang-ca|Francisco de Paula del Villar y Lozano}}). На яго месца ў канцы 1883 года быў запрошаны [[Антоніа Гаўдзі]], які значна змяніў першапачатковы праект. Па рашэнні ініцыятараў фінансаванне работ па будаўніцтве павінна выконвацца выключна за кошт ахвяраванняў вернікаў, што з’яўляецца адной з прычын такога працяглага будаўніцтва. На момант трагічнай смерці архітэктара ў 1926 годзе была ўзведзена толькі адна з 18 запланаваных вежаў. Падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|Грамадзянскай вайны ў Іспаніі]] ў 1930‑я гады каталонскія анархісты ўварваліся ў храм і падпалілі падземную крыпту. У агні загінулі ўнікальныя чарцяжы і гіпсавыя макеты Гаўдзі, што паставіла пад пагрозу ўвесь праект. Аднаўляць задуму майстра прыйшлося па крупінках дзесяцігоддзямі. 7 лістапада 2010 года храм быў асвячоны Папам Рымскім [[Бенедыкт XVI|Бенедыктам XVI]] і быў афіцыйна аб’яўлены гатовым да штодзённых набажэнстваў. Дзякуючы ўсталяванню ніжняга элемента крыжа вежы Хрыста, 30 кастрычніка 2025 года базіліка Саграда Фамілія стала самым высокім храмам у свеце, дасягнуўшы вышыні 162,9 метра і пераўзышоўшы [[Ульмскі сабор]]<ref>[https://apnews.com/article/sagrada-familia-tallest-church-gaudi-ulmer-munster-c9a9296a45edebb72ee2ae1d1a79e8d7 apnews.com]</ref>. Панэлі, з якіх складаецца ніжняя частка крыжа, прыбылі ў Барселону ў ліпені 2025 года, а затым былі размешчаны на платформе над цэнтральным нефам. Там былі праведзены зборачныя работы, устаноўлена шкляное пакрыццё, завершаны ўнутраныя работы, у тым ліку ўстаноўка каменных элементаў<ref>[https://www.vaticannews.va/be/kaciol/news/2025-11/sagrada-familia-first-element-of-the-cross-installed.html vaticannews.va]</ref>. 20 лютага 2026 года храм дасягнуў сваёй праектнай вышыні — 172,5 метра. На вяршыні цэнтральнай вежы Ісуса Хрыста будаўнікі ўсталявалі апошні элемент гіганцкага крыжа. Пад’ём верхняй часткі 17‑метровага белага крыжа стаў сімвалам завяршэння вонкавых работ на комплексе з шасці цэнтральных вежаў. Сам крыж — гэта складаная інжынерная канструкцыя з сталі і шкла масай каля 100 тон і шырынёй 13,5 метра. Яго вырабілі ў [[Баварыя|Баварыі]]. У сотую гадавіну смерці Антоніа Гаўдзі 10 чэрвеня 2026 года цэнтральная вежа храма Саграда Фамілія асвечана падчас урачыстай цырымоніі, якую ўзначаліў Папа Рымскі [[Леў XIV]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat}} * {{Афіцыйны сайт}} {{Славутасці Барселоны}} {{Сусветная спадчына ў Іспаніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Храмы Барселоны]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Музеі Барселоны]] [[Катэгорыя:Будынкі ў стылі мадэрн]] [[Катэгорыя:Будынкі Антоніа Гаўдзі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Барселоны]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Сямейства|Б]] [[Катэгорыя:Малыя папскія базілікі Каталоніі]] aqnagnhc6qgb5zl571qhbvlfqtvw57m Зала славы рок-н-рола 0 85989 5154602 4426166 2026-06-15T11:13:42Z DzBar 156353 шаблон 5154602 wikitext text/x-wiki {{Музей}}[[Выява:Rock-and-roll-hall-of-fame-sunset.jpg|348px|thumb|Будынак Залы славы рок-н-рола.]] '''Зала і музей славы рок-н-ролла''' ({{lang-en|Rock and Roll Hall of Fame and Museum|скарочана}}) — [[музей]] у [[Кліўленд|Кліўлендзе]] ([[Агая]], [[ЗША]]) прысвечаны найбольш знакамітым і ўплывовым выканаўцам, прадзюсарам і іншым асобам, што аказалі значны ўплыў на музычную індустрыю, у прыватнасці на [[рок-музыка|рок-музыку]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Rock and Roll Hall of Fame|выгляд=міні}} * [http://www.rockhall.com/ Афіцыйны сайт ] [[Катэгорыя:Музеі ЗША]] [[Катэгорыя:Музеі]] [[Катэгорыя:Рок]] ng15o4zu8ayfpncq1hd3dj05zpq06tx 5154603 5154602 2026-06-15T11:13:55Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Музеі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154603 wikitext text/x-wiki {{Музей}}[[Выява:Rock-and-roll-hall-of-fame-sunset.jpg|348px|thumb|Будынак Залы славы рок-н-рола.]] '''Зала і музей славы рок-н-ролла''' ({{lang-en|Rock and Roll Hall of Fame and Museum|скарочана}}) — [[музей]] у [[Кліўленд|Кліўлендзе]] ([[Агая]], [[ЗША]]) прысвечаны найбольш знакамітым і ўплывовым выканаўцам, прадзюсарам і іншым асобам, што аказалі значны ўплыў на музычную індустрыю, у прыватнасці на [[рок-музыка|рок-музыку]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Rock and Roll Hall of Fame|выгляд=міні}} * [http://www.rockhall.com/ Афіцыйны сайт ] [[Катэгорыя:Музеі ЗША]] [[Катэгорыя:Рок]] 4iwfq2l1hpb1j2ie0sy28gqr9czk47p 5154604 5154603 2026-06-15T11:14:31Z DzBar 156353 5154604 wikitext text/x-wiki {{Музей}}[[Выява:Rock-and-roll-hall-of-fame-sunset.jpg|348px|thumb|Будынак Залы славы рок-н-рола.]] '''Зала і музей славы рок-н-ролла''' ({{lang-en|Rock and Roll Hall of Fame and Museum|скарочана}}) — [[музей]] у [[Кліўленд|Кліўлендзе]] ([[Агая]], [[ЗША]]) прысвечаны найбольш знакамітым і ўплывовым выканаўцам, прадзюсарам і іншым асобам, што аказалі значны ўплыў на музычную індустрыю, у прыватнасці на [[рок-музыка|рок-музыку]]. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commons|Category:Rock and Roll Hall of Fame|выгляд=міні}} * [http://www.rockhall.com/ Афіцыйны сайт ] [[Катэгорыя:Музеі ЗША]] [[Катэгорыя:Рок]] gqk9opq6qbuo1qupkcfpcz37ljt1swf Асінторф 0 88750 5154499 5044689 2026-06-14T22:50:12Z JerzyKundrat 174 5154499 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Асінторф |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Асінто́рф'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asintorf}}, {{lang-ru|Осинторф}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0040006&q_id=474152|title=Решение Дубровенского районного Совета депутатов от 25 марта 2011 года № 56 "О преобразовании сельских населенных пунктов Дубровенского района в агрогородки"|access-date=19 красавіка 2025|archive-date=25 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825114043/https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0040006&q_id=474152|url-status=dead}}</ref> у [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], за 7 км на поўнач ад шашы {{Таблічка-by|М|1}}, за 17 км на поўнач ад [[Дуброўна]]. Асінторф уваходзіць у склад і з’яўляецца цэнтрам [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Гэта другі па населенасці пункт раёна.<ref>[http://dubrovno.vitebsk-region.gov.by/ru/region/new_2 Дубровенскі райвыканкам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100304230532/http://dubrovno.vitebsk-region.gov.by/ru/region/new_2 |date=4 сакавіка 2010 }}</ref> Найбліжэйшая чыгуначная станцыя — [[Асінаўка (станцыя)|Асінаўка]], за 7 км на поўдзень ад Асінторфа. == Гісторыя == Гістарычным папярэднікам Асінторфа лічыцца паселішча Востраў Юр'еў, якое ўпершыню згадваецца ў дакументах у 1672 годзе. Гэты край здаўна славіўся багатымі пакладамі [[торф]]у. 11 ліпеня 1927 года пачалося будаўніцтва [[БелДРЭС]] каля Оршы. На Асінаўскім тарфяным балоце для забеспячэння станцыі палівам узніклі рабочыя пасёлкі, якія аб'ядналіся пад назвай торфапрадпрыемства «Асінторф». Спачатку рабочыя жылі ў бараках, а торф здабывалі ўручную — пры дапамозе рыдлёвак і тачак. Прадпрыемства хутка стала найбуйнейшым торфанарыхтоўчым аб'ектам БССР, дзе працавалі тысячы чалавек. У лістападзе 1939 года савецкія ўлады даставілі на торфараспрацоўкі больш за 1 000 палонных польскіх афіцэраў, многія з якіх загінулі ад цяжкай працы і кепскіх умоў. Пад акупацыяй у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] былым дырэктарам торфапрадпрыемства Г. Р. Амельчанкам з маладых рабочых торфапрадпрыемства і вучняў сярэдняй школы 10 жніўня 1941 года створана падполле, якое аб’ядноўвала каля 50 чалавек. Да лістапада 1942 г. дзейнасцю падполля кіраваў камандзір партызанскай брыгады «Дзядзькі Косці» [[К. С. Заслонаў]], у лютым — кастрычніку 1943 г. — I. Р. Шлапакоў. Уладкаваўшыся ва ўстановы акупантаў, падпольшчыкі перадавалі партызанам звесткі пра дыслакацыю войск праціўніка, перапраўлялі за лінію фронту і да партызан савецкіх грамадзян, здабывалі зброю, боепрыпасы, медыкаменты, забяспечвалі партызанскіх разведчыкаў дакументамі, здзяйснялі дыверсіі. Летам 1942 г. гітлераўцы пачалі фарміраванне з савецкіх ваеннапалонных і калабарантаў так званай [[РННА|Рускай нацыянальнай народнай арміі]]. Падпольшчыкі заводзілі знаёмствы сярод афіцэраў і салдат, калі асобныя групы і падраздзяленні так званых народнікаў паказвалі жаданне і гатоўнасць пайсці ў партызаны, падпольшчыкі дапамагалі ім у гэтым. Байцамі партызанскіх фарміраванняў сталі сотні былых варожых салдат і афіцэраў. Летам і восенню 1943 г. пад пагрозай арышту і з набліжэннем лініі фронту падпольшчыкі ўліліся ў 16‑ю Смаленскую партызанскую брыгаду. Пасля вайны пасёлак і прадпрыемства былі адбудаваны. 8 красавіка 2004 года рабочы пасёлак Асінторф быў аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў, у сувязі з гэтым быў скасаваны Асінторфскі пасялковы савет і створаны [[Асінторфскі сельсавет]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Прамысловасць == У пасёлку дзейнічае торфапрадпрыемства «Асінторф» і торфабрыкетны завод.<ref>[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00055/96600.htm БСЭ. Асінторф]{{Недаступная спасылка}}</ref> Да заводу праведзена вузкакалейная [[чыгунка]]. == Інфраструктура == Сярэдняя школа. == Выбітныя мясціны == [[Файл:Асінторф. Замалёўкі (04).jpg|міні|Царква]] * Царква * Брацкая магіла (1941—1944 гады) * [[Помнік падпольшчыкам (Асінторф)|Помнік падпольшчыкам]] == Вядомыя асобы == * [[Валянціна Уладзіміраўна Абразова]] — спартсменка, майстар спорту. * [[Рэгіна Пракопаўна Харошка]] (нар. 1938) — беларускі фізікахімік. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://pda.weather-in.by/by/vitebskaja/532 Прагноз надвор’я ў п. Асінторф]{{Недаступная спасылка}} {{Асінторфскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] [[Катэгорыя:Асінторф| ]] 9bdv4pb6e3t9vq50pf2obvstqo5wvpd Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка 4 90386 5154345 5154026 2026-06-14T16:18:50Z JerzyKundrat 174 пунктуацыя 5154345 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * [[Папа Рымскі]] '''[[Віталіян]]''' у 666 годзе ўвёў у літургічны ўжытак [[арган]]. * Упершыню [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкія войскі]] '''[[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|ўвайшлі ў Афганістан]]''' у 1929 годзе. * Для працы над сцэнарам '''[[Мець і не мець (фільм)|фільма]]''', намінальна заснаванага на [[Мець і не мець|рамане]] [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэста Хэмінгуэя]], быў прыцягнуты іншы [[Уільям Катберт Фолкнер|нобелеўскі лаўрэат]]. * На тэрыторыі стадыёна '''«[[Лакаматыў (стадыён, Гомель)|Лакаматыў]]»''' у [[Гомель|Гомелі]] існавала першая ў [[БССР]] [[Дзіцячая чыгунка (Гомель)|Дзіцячая чыгунка]]. * Жыхары [[Мінск]]а могуць назіраць за жывой прыродай у '''[[Лебядзіны (заказнік)|заказніку]]''' ў межах горада. * Адна са '''[[Святая Марыя (станцыя метро)|станцый метро]]''' ў [[Тэгеран]]е ўпрыгожана выявамі і скульптурамі з хрысціянскімі вобразамі. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] d0i1f70y10ob6gfvfbalm5oeyf27m0l 5154405 5154345 2026-06-14T19:39:32Z JerzyKundrat 174 5154405 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых у паветры часціцах і малекулах паветра з’яўляецца '''[[смуга (надвор’е)|смуга]]'''. * [[Папа Рымскі]] '''[[Віталіян]]''' у 666 годзе ўвёў у літургічны ўжытак [[арган]]. * Упершыню [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкія войскі]] '''[[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|ўвайшлі ў Афганістан]]''' у 1929 годзе. * Для працы над сцэнарам '''[[Мець і не мець (фільм)|фільма]]''', намінальна заснаванага на [[Мець і не мець|рамане]] [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэста Хэмінгуэя]], быў прыцягнуты іншы [[Уільям Катберт Фолкнер|нобелеўскі лаўрэат]]. * На тэрыторыі стадыёна '''«[[Лакаматыў (стадыён, Гомель)|Лакаматыў]]»''' у [[Гомель|Гомелі]] існавала першая ў [[БССР]] [[Дзіцячая чыгунка (Гомель)|Дзіцячая чыгунка]]. * Жыхары [[Мінск]]а могуць назіраць за жывой прыродай у '''[[Лебядзіны (заказнік)|заказніку]]''' ў межах горада. * Адна са '''[[Святая Марыя (станцыя метро)|станцый метро]]''' ў [[Тэгеран]]е ўпрыгожана выявамі і скульптурамі з хрысціянскімі вобразамі. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] cpbdailgm5pj2n8f6gaqi4223mj05vw 5154406 5154405 2026-06-14T19:40:04Z JerzyKundrat 174 5154406 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых у [[паветра|паветры]] часціцах і [[малекула]]х паветра з’яўляецца '''[[смуга (надвор’е)|смуга]]'''. * [[Папа Рымскі]] '''[[Віталіян]]''' у 666 годзе ўвёў у літургічны ўжытак [[арган]]. * Упершыню [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкія войскі]] '''[[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|ўвайшлі ў Афганістан]]''' у 1929 годзе. * Для працы над сцэнарам '''[[Мець і не мець (фільм)|фільма]]''', намінальна заснаванага на [[Мець і не мець|рамане]] [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэста Хэмінгуэя]], быў прыцягнуты іншы [[Уільям Катберт Фолкнер|нобелеўскі лаўрэат]]. * На тэрыторыі стадыёна '''«[[Лакаматыў (стадыён, Гомель)|Лакаматыў]]»''' у [[Гомель|Гомелі]] існавала першая ў [[БССР]] [[Дзіцячая чыгунка (Гомель)|Дзіцячая чыгунка]]. * Жыхары [[Мінск]]а могуць назіраць за жывой прыродай у '''[[Лебядзіны (заказнік)|заказніку]]''' ў межах горада. * Адна са '''[[Святая Марыя (станцыя метро)|станцый метро]]''' ў [[Тэгеран]]е ўпрыгожана выявамі і скульптурамі з хрысціянскімі вобразамі. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] 0wy4ymur3izwkpp7m0x3kcbhykwgvhg 5154422 5154406 2026-06-14T20:02:28Z JerzyKundrat 174 5154422 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых часціцах і [[малекула]]х [[паветра]] з’яўляецца '''[[смуга (надвор’е)|смуга]]'''. * [[Папа Рымскі]] '''[[Віталіян]]''' у 666 годзе ўвёў у літургічны ўжытак [[арган]]. * Упершыню [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкія войскі]] '''[[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|ўвайшлі ў Афганістан]]''' у 1929 годзе. * Для працы над сцэнарам '''[[Мець і не мець (фільм)|фільма]]''', намінальна заснаванага на [[Мець і не мець|рамане]] [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэста Хэмінгуэя]], быў прыцягнуты іншы [[Уільям Катберт Фолкнер|нобелеўскі лаўрэат]]. * На тэрыторыі стадыёна '''«[[Лакаматыў (стадыён, Гомель)|Лакаматыў]]»''' у [[Гомель|Гомелі]] існавала першая ў [[БССР]] [[Дзіцячая чыгунка (Гомель)|Дзіцячая чыгунка]]. * Жыхары [[Мінск]]а могуць назіраць за жывой прыродай у '''[[Лебядзіны (заказнік)|заказніку]]''' ў межах горада. * Адна са '''[[Святая Марыя (станцыя метро)|станцый метро]]''' ў [[Тэгеран]]е ўпрыгожана выявамі і скульптурамі з хрысціянскімі вобразамі. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] mapsj80ron79bw50luar3zfaidaurqr RTL Group 0 103890 5154532 4385285 2026-06-15T05:51:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154532 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі |назва = RTL Group |лагатып = |тып = |лістынг на біржы = {{euronext|RTL}}, {{LuxSE|LU0061462528}} |дзейнасць = |дэвіз = |заснавана = [[1931]] год |заснавальнікі = |размяшчэнне = {{сцяг Люксембурга}} Кірхберг, [[Люксембург]] |ключавыя фігуры = Зігфрыд Лютэр (старшыня)<br />Герхард Цайлер (генеральны дырэктар) |галіна = медыя |прадукцыя = |абарот = {{рост}}€5,774 млрд ([[2008]] год) |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |колькасць супрацоўнікаў = 9191 чалавек (31 снежня [[2008]] года) |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |сайт = [http://www.rtlgroup.com/www/htm/home.aspx www.rtlgroup.com] }} '''RTL Group''' — [[Люксембург|люксембургскі]] медыя [[холдынг]]. Кантралюе 32 тэлеканала і 32 радыёстанцыі ў 11 краінах свету<ref>[http://www.google.com/finance?q=EBR%3ARTL Інфармацыя пра кампанію на GoogleFinance]</ref>. Буйны вытворца тэлевізійнага кантэнту. Кантралюецца [[Германія|нямецкай]] кампаніяй [[Bertelsmann]]. == Гісторыя == У [[1931]] годзе ў [[Люксембург]]у была створана радыёстанцыя Compagnie Luxembourgeoise de Radiodiffusion (CLR). Compagnie Luxembourgeoise de Télédiffusion (CLT) пачынае вяшчанне ў [[1954]] годзе. У [[1997]] годзе ў выніку аб'яднання CLT і UFA Film- und Fernseh-GmbH утварылася кампанія CLT-UFA. У [[2000]] годзе ў выніку аб'яднання CLT-UFA і Pearson Televison утварылася RTL Group. У [[2001]] годзе [[Bertelsmann]] кансалідавала 67 % акцый RTL Group. Да канца года Bertelsmann павялічыў сваю долю ў RTL яшчэ на 22 %. У [[2002]] годзе RTL Group набывае нямецкі навінавы канал N-TV і радыёстанцыі Radio NRW, Antenne Mecklenburg-Vorpommern, Antenne Thuringen, BB Radio, Antenne Niedersachsen, Radio Brocken. У [[2004]] годзе запушчаны сямейны канал Plug TV. У тым жа годзе за кошт запуску [[Харватыя|харвацкага]] RTL Televizija нарошчвае прысутнасць ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]. У [[2005]] годзе RTL Group набывае 30 % [[РЕН ТВ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.grani.ru/Society/Media/Television/m.91541.html |title=30 % акций REN-TV покупает европейская RTL Group |access-date=21 студзеня 2012 |archive-date=17 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317165204/http://grani.ru/Society/Media/Television/m.91541.html |url-status=dead }}</ref>. У [[2007]] годзе ў [[Францыя|Францыі]] запускаюцца 2 радыёстанцыі RTL Autrement і RTL L’Equipe [[15 красавіка]] [[2010]] года RTL Group падпісала з [[Нацыянальная Медыя Група|НМГ]] апцыённае пагадненне. Па гэтым пагадненні RTL Group мае права прадаць свае 30 % у [[РЕН ТВ]], а НМГ — выкупіць іх у найбліжэйшыя тры-пяць гадоў<ref>{{cite web | author = | date = 2010-08-26 | url = http://www.rian.ru/media/20100826/269061699.html | title = RTL Group может продать Национальной медиагруппе свои 30% в РЕН ТВ - Ъ | work = | publisher = РИА Новости | accessdate = 2010-08-22 | lang = }}</ref>. У чэрвені [[2011]] года адбыўся абмен акцыямі паміж RTL Group і [[Нацыянальная Медыя Група|НМГ]]. RTL Guoup прадаў 30 % акцый [[РЕН ТБ]] [[Нацыянальная Медыя Група|НМГ]]. У адказ RTL Group набыў 7,5 % акцый [[Нацыянальная Медыя Група|НМГ]]<ref>http://nm-g.ru/f/ru/for_press/press_release_2011.06.10.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140908141219/http://nm-g.ru/f/ru/for_press/press_release_2011.06.10.pdf |date=8 верасня 2014 }}</ref>. == Кампанія сёння == Кампанія з'яўляецца найбуйнейшым медыя холдынгам у Еўропе і адным з найбуйнейшых у свеце<ref>[http://www.kommersant.ru/factbook/object.aspx?objectid=114452 Інфармацыя пра кампанію на www.kommersant.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100402060430/http://www.kommersant.ru/factbook/object.aspx?objectid=114452 |date=2 красавіка 2010 }}</ref>. Выручка ў [[2008]] годзе склала €5,774 млрд: * ТБ — €5,774 млрд * Кантэнт — €1,255 млрд * Радыё — €0,333 млрд * Іншае — €0,063 млрд 90,5 % акцый кантралюе [[Bertelsmann]]. Астатнія акцыі — у свабодным абароце. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rtlgroup.com/www/htm/home.aspx Афіцыйны сайт кампаніі] {{LuxX}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі Люксембурга]] [[Катэгорыя:Медыякампаніі]] [[Катэгорыя:RTL Group| ]] 9nkfoz0guw77f822b6pbmb0dbg2opdj Procter & Gamble 0 104520 5154527 5144986 2026-06-15T04:51:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154527 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = Procter & Gamble Co. | лагатып = [[Выява:Procter & Gamble logo.svg|110px]] | тып = [[Публічная кампанія]] | лістынг на біржы = {{nyse|PG}} | дэвіз = Мы побач, каб палепшыць Ваша жыццё | заснавана = [[1837]] | размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|ЗША}}: [[Цынцынаці|Цынцынаты]], штат [[Агая]] | ключавыя фігуры = Роберт Макдоналд (прэзідэнт і [[Галоўны выканаўчы кіраўнік|галоўны кіраўнік]]) | галіна = Вытворчасць [[Спажывецкія тавары|спажывецкіх тавараў]] | прадукцыя = [[Tide]], [[Ariel]], [[Braun]], [[Duracell]], [[Pampers]], [[Pringles]], [[Wella]] і яшчэ каля 40 брэндаў. | абарот = {{падзенне}} $78,9 млрд <small>(2010)</small><ref name=report2010>{{Cite web |url=http://annualreport.pg.com/annualreport2010/financials/index.shtml |title=Annual report 2010 |access-date=25 студзеня 2012 |archive-date=3 лістапада 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101103004334/http://annualreport.pg.com/annualreport2010/financials/index.shtml |url-status=dead }}</ref> | аперацыйны прыбытак = {{падзенне}} $16,123 млрд (фін. год, які скончыўся 30 чэрвеня 2009 года) | чысты прыбытак = {{рост}} $13,436 млрд (фін. год, які скончыўся 30 чэрвеня 2009 года) | колькасць супрацоўнікаў = 127 тыс. | сайт = [http://www.pg.com www.pg.com] }} '''Procter & Gamble Co.''' (па-беларуску вымаўляецца ''Проктэр энд Гэмбл''), '''P&G''' ({{nyse|PG}}) — [[ЗША|амерыканская]] кампанія, адзін з лідараў сусветнага рынка [[спажывецкія тавары|спажывецкіх тавараў]]. Кампанія займае 22 месца ў спісе [[Fortune 500]] і з'яўляецца адной з вядучых кампаній ЗША па аб'ёме прыбытку і рыначнай капіталізацыі. P&G з'яўляецца найбуйнейшым у свеце рэкламадаўцам, выдаткі кампаніі на рэкламу перавышаюць 8 млрд дол. Штаб-кватэра — у [[Цынцынаты]], штат [[Агая]]. == Гісторыя == Заснавана ў [[1837]] годзе свечачнікам Уільямам Проктэрам і мылаварам Джэймсам Гэмблам. Ужо ў [[1859]] годзе продажы кампаніі дасягнулі $1 млн. Падчас [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны ў ЗША]] P&G атрымала значныя кантракты на пастаўку [[свечка|свечак]] і [[мыла]] арміі [[Саюз (ЗША)|паўночнікаў]]. [[Выява:Cincinnati-procter-and-gamble-headquarters.jpg|thumb|165px|left|Штаб-кватэра P&G у [[Цынцынаты]]]] У 2003 г. купіла нямецкую кампанію [[Wella]], якая рэалізоўвае сродкі для догляду і фарбы для валасоў. У студзені [[2005]] года Procter & Gamble абвясціла пра паглынанне кампаніі [[Gillette]]; кошт пагаднення склаў $56 млрд. У выніку гэтай куплі P&G стала найбуйнейшай у свеце кампаніяй па выпуску спажывецкіх тавараў, абагнаўшы [[Unilever]]. === Прадукцыя === {{main|Спіс таварных знакаў Procter & Gamble}} P&G лічыцца кампаніяй-заснавальнікам сістэмы кіравання брэндамі<ref>{{Cite web |url=http://www.brandingstrategyinsider.com/2009/05/the-birth-of-brand-management.html |title=The Birth of Brand Management: Branding Strategy Insider<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=25 студзеня 2012 |archive-date=17 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917091749/http://www.brandingstrategyinsider.com/2009/05/the-birth-of-brand-management.html |url-status=dead }}</ref>. У 1931 годзе тэрмін «[[брэнд-менеджмент]]» упершыню з'явіўся ў службовай занатоўцы супрацоўніка рэкламнага аддзела кампаніі Нейла Макэлроя. У наш час кампаніі належыць 23 брэнда з сусветнымі продажамі, якія перавышаюць 1 мільярд амерыканскіх долараў, а таксама яшчэ 20 брэндаў з продажамі вышэй 500 мільёнаў долараў. Менавіта гэтыя 43 брэнда з'яўляюцца лакаматывам росту кампаніі і забяспечваюць штогадовы рост продажаў у памеры 10 %<ref>[http://annualreport.pg.com/annualreport2009/brands/index.shtml#brands-designed P&G 2009 AR Brand Building, Tangible Assets, Innovation<!-- Загаловак дададзены ботам -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304231444/http://annualreport.pg.com/annualreport2009/brands/index.shtml#brands-designed |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. Асноўныя брэнды кампаніі: мыйныя і якія чысцяць сродкі [[Fairy]], [[Tide]], [[Ariel]], «Міф», [[Ace]], Mr. Clean, [[Lenor]], [[Comet]], [[Fairy Oxi]], Mr. Proper, [[Dreft]], дзіцячыя [[падгузнік]]і [[Pampers]], сродкі жаночай гігіены [[Always]], [[Alldays]], [[Tampax]], [[Discreet]], Naturella, сродкі для догляду валасоў [[Wash & Go]], [[Head & Shoulders]], [[Pantene]], [[Shamtu]], [[Herbal Essense]], [[Wella]], Londa, сродкі для догляду цела і парфумерыя [[Camay]], [[Safeguard]], [[Secret]], [[Old Spice]], [[Olay]], Hugo Boss (па ліцэнзіі [[Hugo Boss AG]])<ref>[http://www.pg.com/product_card/brand_overview1.jhtml?document=%2Fproduct_cards%2Fprod_card_main_hugo.xml&brand_name=HUGO Products Hugo Boss] lang-en</ref>, [[Dolce&Gabbana]], [[Gucci]], [[Mexx]], [[Baldessarini]], сродкі для догляду поласці рота [[Blend-a-Med]], [[Oral-B]], Crest, касметычныя сродкі Cover Girl, [[Max Factor]], [[брытва|брытвы]] [[Gillette]], [[Venus]], [[Батарэйка|батарэйкі]] [[Duracell]], [[бытавая тэхніка]] [[Braun]], кава Folgers, сокі, кормы для жывёл Iams, Eukanuba і г.д. === Канкурэнты === Асноўныя канкурэнты Procter & Gamble — глабальныя вытворцы побытавай хіміі і тавараў асабістай гігіены: * [[Colgate-Palmolive]] — зубныя пасты і шчоткі (Colgate, Elmex), мыла і гель для душа (Palmolive), дэзадаранты (Mennen, Lady Speed Stick), кормы для жывёл (Hill’s), побытавая хімія (Ajax) * [[Unilever]] — шампунь (Clear, Sunsilk), зубныя пасты (Signal), дэзадаранты (Rexona, Axe), мыла і гель для душа (Dove) * [[L’Oreal]] — шампунь (Fructis, Elseve), догляд скуры (L’Oreal Paris), касметыка (Maybelline), дэзадаранты (Garnier), сродкі для кладкі валасоў (Studio Line), фарбы для валасоў (L’Oreal Paris) * [[Schwarzkopf]] / [[Henkel]] — сродкі для кладкі валасоў (Taft, got2b), фарбы для валасоў (Palette), шампуні (Schauma, Gliss Kur), дэзадаранты, гелі для душа, мыла (Fa), догляд скуры (Diademine) * [[Henkel]] — пральныя парашкі (Persil, Losk, Deni, Пемас), кандыцыянеры для бялізны (Ласка, Vernel), сродкі для мыцця посуду (Пемалюкс, Pril), бытавая хімія (Bref) * [[Reckitt Benckiser]] — адбельнікі і чыстка дому (Vanish, Cillit, Harpic), сродкі ад кашля (Strepsils), сродкі для дэпіляцыі (Veet) * [[Kimberly-Clark]] — жаночая гігіена (Kotex), аднаразовыя падгузнікі (Huggies), туалетная папера (Cottonelle) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Procter & Gamble|Procter & Gamble}} * [http://www.pg.com/ www.pg.com — Афіцыйны сайт кампаніі] * [http://www.procterandgamble.ru/ www.procterandgamble.ru — Расійскі сайт кампаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190731004354/https://www.procterandgamble.ru/ |date=31 ліпеня 2019 }} * [http://www.uncaged.co.uk/pg.htm «Байкатуй Procter & Gamble» — сайт барацьбітоў супраць выкарыстання жывёл у цестах прадукцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080914155351/http://www.uncaged.co.uk/pg.htm |date=14 верасня 2008 }} {{DJIA}} {{Dow Jones Global Titans 50}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Procter & Gamble| ]] [[Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя кампаніі ЗША]] 5vklp8zlwxa9yrir1cqcvho3gvv9fm8 Туман 0 104719 5154402 4684251 2026-06-14T19:19:07Z JerzyKundrat 174 5154402 wikitext text/x-wiki [[Файл:Fog.jpg|thumb|Туман]] [[Файл:Nebelostfriesland.jpg|thumb|Туман над Усходняй Фрызіяй]] '''Тума́н''' — скопішча каля зямной паверхні завіслых у [[паветра|паветры]] дробных кропель [[вада|вады]] або крышталёў [[лёд]]у, якое пагаршае гарызантальную бачнасць да 1 км. Туман — [[воблака]] каля зямлі, утвараецца з перанасычанай пары ў выніку [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]]. Пры дадатных тэмпературах туман складаецца з кропель, пры адмоўных (−10 °C і ніжэй) у ім з’яўляюцца крышталікі, пры вельмі нізкіх можа быць цалкам крышталічным. Слабое памутненне паветра пры гарызантальнай бачнасці больш за 1 км называецца смугой. Паводле ўмоў утварэння вылучаюць туманы: адвектыўныя (утвараюцца з-за ахаладжэння цёплага вільготнага паветра над больш халоднай паверхняй сушы, характэрныя для ўзвышшаў, ахопліваюць значныя тэрыторыі) і радыяцыйныя, ці мясцовыя (з’яўляюцца часцей у цёплы перыяд, у нізінах, у выніку начнога ахалоджвання паветра ў прыземным слоі, маюць лакальны характар). Узнікаюць звычайна пры тэмпературы паветра, блізкай да 0 °C, і малой хуткасці ветру (1-5 м/с). Адвектыўныя туманы больш густыя і працяглыя, чым туманы мясцовага ўтварэння, якія звычайна рассейваюцца з усходам Сонца. У вялікіх прамысловых цэнтрах утрыманне ў паветры ядзер кандэнсацыі, прытым буйных, рэзка павышана, таму паўтаральнасць і шчыльнасць туманаў у такіх гарадах большая, чым за горадам. У залежнасці ад гарызантальнай далёкасці бачнасці адрозніваюць туман моцны (бачнасць 50 м і менш), умераны (менш за 500 м) і слабы (ад 500 да 1000 м). [[Файл:A foggy winter morning.jpg|thumb|Туманны ранак, Бангладэш]] Туман — адна з небяспечных метэаралагічных з’яў, што ўскладняюць работу транспарту. У тумане адлегласць да прадметаў, як нерухомых, так і рухомых, здаецца большай, чым на самай справе. Туман таксама змяняе ўспрыманне ўсіх колераў, акрамя чырвонага (жоўты здаецца чырванаватым, зялёны — жаўтаватым). Асаблівую небяспеку нясуць моцныя туманы з бачнасцю менш за 50 м. Туман павялічвае імавернасць дарожна-транспартных здарэнняў, стварае цяжкасці ў правядзенні сельскагаспадарчых работ, садзейнічае развіццю грыбковых хвароб сельскагаспадарчых культур, негатыўна ўплывае на здароўе людзей. == Гл. таксама == * [[Смуга]] * [[Смог]] * [[:en:Asian brown cloud]] * [[Кандэнсацыйны след]] * [[Воблака]] * [[Пара]] == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Fog|Моцны туман}} {{Commonscat-inline|Mist|Слабы туман}} {{Воблакі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Атмасферныя з’явы]] [[Катэгорыя:Пара]] 793yzu71de9ho510ut9jjwm12a3wfj8 5154403 5154402 2026-06-14T19:21:46Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5154403 wikitext text/x-wiki [[Файл:Fog.jpg|thumb|Туман]] [[Файл:Nebelostfriesland.jpg|thumb|Туман над Усходняй Фрызіяй]] '''Тума́н''' — скопішча каля зямной паверхні завіслых у [[паветра|паветры]] дробных кропель [[вада|вады]] або крышталёў [[лёд]]у, якое пагаршае гарызантальную бачнасць да 1 км. Туман — [[воблака]] каля зямлі, утвараецца з перанасычанай пары ў выніку [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]]. Пры дадатных тэмпературах туман складаецца з кропель, пры адмоўных (−10 °C і ніжэй) у ім з’яўляюцца крышталікі, пры вельмі нізкіх можа быць цалкам крышталічным. Слабое памутненне паветра пры гарызантальнай бачнасці больш за 1 км называецца смугой. Паводле ўмоў утварэння вылучаюць туманы: адвектыўныя (утвараюцца з-за ахаладжэння цёплага вільготнага паветра над больш халоднай паверхняй сушы, характэрныя для ўзвышшаў, ахопліваюць значныя тэрыторыі) і радыяцыйныя, ці мясцовыя (з’яўляюцца часцей у цёплы перыяд, у нізінах, у выніку начнога ахалоджвання паветра ў прыземным слоі, маюць лакальны характар). Узнікаюць звычайна пры тэмпературы паветра, блізкай да 0 °C, і малой хуткасці ветру (1-5 м/с). Адвектыўныя туманы больш густыя і працяглыя, чым туманы мясцовага ўтварэння, якія звычайна рассейваюцца з усходам Сонца. У вялікіх прамысловых цэнтрах утрыманне ў паветры ядзер кандэнсацыі, прытым буйных, рэзка павышана, таму паўтаральнасць і шчыльнасць туманаў у такіх гарадах большая, чым за горадам. У залежнасці ад гарызантальнай далёкасці бачнасці адрозніваюць туман моцны (бачнасць 50 м і менш), умераны (менш за 500 м) і слабы (ад 500 да 1000 м). [[Файл:A foggy winter morning.jpg|thumb|Туманны ранак, Бангладэш]] Туман — адна з небяспечных метэаралагічных з’яў, што ўскладняюць работу транспарту. У тумане адлегласць да прадметаў, як нерухомых, так і рухомых, здаецца большай, чым на самай справе. Туман таксама змяняе ўспрыманне ўсіх колераў, акрамя чырвонага (жоўты здаецца чырванаватым, зялёны — жаўтаватым). Асаблівую небяспеку нясуць моцныя туманы з бачнасцю менш за 50 м. Туман павялічвае імавернасць дарожна-транспартных здарэнняў, стварае цяжкасці ў правядзенні сельскагаспадарчых работ, садзейнічае развіццю грыбковых хвароб сельскагаспадарчых культур, негатыўна ўплывае на здароўе людзей. == Гл. таксама == * [[Смуга]] * [[Смог]] * [[:en:Asian brown cloud]] * [[Кандэнсацыйны след]] * [[Воблака]] * [[Пара]] == Спасылкі == {{Commonscat|Fog}} * {{belarusenc|slovnik/7051|Туман}} {{Воблакі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Атмасферныя з’явы]] [[Катэгорыя:Пара]] e4jsvuyymtmtuoeukqzui0ay2q7wxgl 5154409 5154403 2026-06-14T19:43:12Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5154409 wikitext text/x-wiki [[Файл:Fog.jpg|thumb|Туман]] [[Файл:Nebelostfriesland.jpg|thumb|Туман над Усходняй Фрызіяй]] '''Тума́н''' — скопішча каля зямной паверхні завіслых у [[паветра|паветры]] дробных кропель [[вада|вады]] або крышталёў [[лёд]]у, якое пагаршае гарызантальную бачнасць да 1 км. Туман — [[воблака]] каля зямлі, утвараецца з перанасычанай пары ў выніку [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]]. Пры дадатных тэмпературах туман складаецца з кропель, пры адмоўных (−10 °C і ніжэй) у ім з’яўляюцца крышталікі, пры вельмі нізкіх можа быць цалкам крышталічным. Слабое памутненне паветра пры гарызантальнай бачнасці больш за 1 км называецца смугой. Паводле ўмоў утварэння вылучаюць туманы: адвектыўныя (утвараюцца з-за ахаладжэння цёплага вільготнага паветра над больш халоднай паверхняй сушы, характэрныя для ўзвышшаў, ахопліваюць значныя тэрыторыі) і радыяцыйныя, ці мясцовыя (з’яўляюцца часцей у цёплы перыяд, у нізінах, у выніку начнога ахалоджвання паветра ў прыземным слоі, маюць лакальны характар). Узнікаюць звычайна пры тэмпературы паветра, блізкай да 0 °C, і малой хуткасці ветру (1-5 м/с). Адвектыўныя туманы больш густыя і працяглыя, чым туманы мясцовага ўтварэння, якія звычайна рассейваюцца з усходам Сонца. У вялікіх прамысловых цэнтрах утрыманне ў паветры ядзер кандэнсацыі, прытым буйных, рэзка павышана, таму паўтаральнасць і шчыльнасць туманаў у такіх гарадах большая, чым за горадам. У залежнасці ад гарызантальнай далёкасці бачнасці адрозніваюць туман моцны (бачнасць 50 м і менш), умераны (менш за 500 м) і слабы (ад 500 да 1000 м). [[Файл:A foggy winter morning.jpg|thumb|Туманны ранак, Бангладэш]] Туман — адна з небяспечных метэаралагічных з’яў, што ўскладняюць работу транспарту. У тумане адлегласць да прадметаў, як нерухомых, так і рухомых, здаецца большай, чым на самай справе. Туман таксама змяняе ўспрыманне ўсіх колераў, акрамя чырвонага (жоўты здаецца чырванаватым, зялёны — жаўтаватым). Асаблівую небяспеку нясуць моцныя туманы з бачнасцю менш за 50 м. Туман павялічвае імавернасць дарожна-транспартных здарэнняў, стварае цяжкасці ў правядзенні сельскагаспадарчых работ, садзейнічае развіццю грыбковых хвароб сельскагаспадарчых культур, негатыўна ўплывае на здароўе людзей. == Гл. таксама == * [[Смуга (надвор’е)|Смуга]] * [[Смог]] * [[Кандэнсацыйны след]] * [[Воблака]] * [[Пара]] == Спасылкі == {{Commonscat|Fog}} * {{belarusenc|slovnik/7051|Туман}} {{Воблакі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Атмасферныя з’явы]] [[Катэгорыя:Пара]] 94qhwgtsftnv4zfkcft0u6rjai1z8mn Раса (надвор’е) 0 104720 5154400 4717928 2026-06-14T19:10:09Z JerzyKundrat 174 5154400 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Раса}} [[Файл:Spider-webs-belarus.JPG|thumb|Кроплі расы на павуцінні]] '''Раса́''' — дробныя кроплі [[вада|вады]], якія ўтвараюцца ў працэсе [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пары пры малавоблачным надвор’і ці ясным небе, пры штылі або слабым ветры ў выніку судакранання вільготнага [[паветра]] з халаднейшымі, ахалоджанымі начным выпраменьваннем паверхнямі (зямлёй, раслінамі, наземнымі прадметамі і інш.). На траве і лісці раслін кроплі звычайна зліваюцца ў буйнейшыя. Як правіла, раса ўтвараецца ноччу або ўвечары, пасля захаду Сонца. Можа назірацца ў час смугі ці папярэднічаць утварэнню радыяцыйных туманаў, а таксама з’яўляцца разам з імі. На адкрытых гарызантальных паверхнях раса бывае багатай і ва ўмераных шыротах можа даваць да 0,5 мм слоя вады за ноч; гадавая колькасць вільгаці, якая ападае ў выглядзе расы, прыкладна 10-30 мм. Раса адыгрывае важную ролю ў развіцці жывой прыроды. Яна з’яўляецца крыніцай вільгаці ў гарачыя і сухія перыяды для раслін і дробных жывёл. У працэсе кандэнсацыі вадзяной пары адбываецца ачышчэнне паветра ад забруджвальных рэчываў і выдзяленне цеплавой энергіі, таму замаразкі не ўзнікаюць. == Гл. таксама == * [[Пункт расы]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=13|старонкі=310}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/10808|Раса}} {{Надвор'е}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Метэаралогія]] [[Катэгорыя:Атмасферныя ападкі]] jou12ieszrxnldzma2325259nqz4f1l 5154401 5154400 2026-06-14T19:10:28Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5154401 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Раса}} [[Файл:Spider-webs-belarus.JPG|thumb|Кроплі расы на павуцінні]] '''Раса́''' — дробныя кроплі [[вада|вады]], якія ўтвараюцца ў працэсе [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пары пры малавоблачным надвор’і ці ясным небе, пры штылі або слабым ветры ў выніку судакранання вільготнага [[паветра]] з халаднейшымі, ахалоджанымі начным выпраменьваннем паверхнямі (зямлёй, раслінамі, наземнымі прадметамі і інш.). На траве і лісці раслін кроплі звычайна зліваюцца ў буйнейшыя. Як правіла, раса ўтвараецца ноччу або ўвечары, пасля захаду Сонца. Можа назірацца ў час смугі ці папярэднічаць утварэнню радыяцыйных туманаў, а таксама з’яўляцца разам з імі. На адкрытых гарызантальных паверхнях раса бывае багатай і ва ўмераных шыротах можа даваць да 0,5 мм слоя вады за ноч; гадавая колькасць вільгаці, якая ападае ў выглядзе расы, прыкладна 10-30 мм. Раса адыгрывае важную ролю ў развіцці жывой прыроды. Яна з’яўляецца крыніцай вільгаці ў гарачыя і сухія перыяды для раслін і дробных жывёл. У працэсе кандэнсацыі вадзяной пары адбываецца ачышчэнне паветра ад забруджвальных рэчываў і выдзяленне цеплавой энергіі, таму замаразкі не ўзнікаюць. == Гл. таксама == * [[Пункт расы]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=13|старонкі=310}} == Спасылкі == {{commonscat|Dew}} * {{belarusenc|slovnik/10808|Раса}} {{Надвор'е}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Метэаралогія]] [[Катэгорыя:Атмасферныя ападкі]] lhif7qpryzn1bp1wx6085265lulmwg5 Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі 0 111099 5154454 4414489 2026-06-14T21:34:52Z JerzyKundrat 174 5154454 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі |дата нараджэння = 16.06.1899 |дата смерці = 28.08.1944 |месца нараджэння = |месца смерці = |партрэт= Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-11A, Russland, Brigadekommandeur Borislaw Kaminski.jpg |подпіс= Браніслаў Камінскі, 21 сакавіка 1944 года. |мянушка= |прыналежнасць= [[File:Flag RSFSR 1918.svg|border|22px]] [[РСФСР]]<br />{{Сцягафікацыя|Трэці Рэйх}} |гады службы=[[File:Flag RSFSR 1918.svg|border|22px]] [[1918]] — [[1921]]<br />{{Сцяг Трэцяга Рэйха}} [[1941]] — [[1944]] |званне= [[Генерал-маёр]] [[Вафен-СС]] <br />[[Брыгадэфюрэр]] [[СС]] |род войскаў= [[Выява:Flag Schutzstaffel.svg|border|22px|CC]] [[Войскі СС]] |камандаваў= [[Выява:29. Waffen-SS- Grenadier-Division „Rona” (1. russisch).svg|20px|РОНА]] [[29-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Расіі]] <br /> [[Другая сусветная вайна]]: * [[Курская бітва]] * [[Варшаўскае паўстанне]] |узнагароды= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Жалезны крыж 1-га класа}} {{!}}{{!}} {{Жалезны крыж 2-га класа}} {{!}}{{!}} {{Нагрудны знак За раненне ў чорным}} {{!}}} * Усходні Медаль 1 класа * Усходні Медаль 2 класа <ref>[http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/GrenadierdivisionenSS/29SSGD-R.htm 29<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref><ref name="axis">[http://www.axishistory.com/index.php?id=308 Axis History Factbook: Bronislav Kaminski and the RONA<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> * Нагрудны Знак «За барацьбу з партызанамі» }} {{Цёзкі2|Камінскі}} '''Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ваенны дзеяч у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], обер-бургамістр Лакоцкага акруговага аамакіравання (аўтаномнай тэрыторыі ў тыле германскіх войскаў), стваральнік і кіраўнік [[Руская вызваленчая народная армія|РНВА]], брыгадэфюрер [[СС]] і генерал-маёр войскаў СС (1 жніўня 1944). == Біяграфія == === Даваенны перыяд === Нарадзіўся ў Віцебскай губерні ў польска-нямецкай сям’і (бацька паляк, маці немка). У 1917 г. паступіў у Петраградскі політэхнічны інстытут імператара Пятра Вялікага, але неўзабаве ўступіў добраахвотнікам у РККА. Член ВКП (б). Пасля Грамадзянскай вайны вярнуўся ў інстытут, затым працаваў на хімічным заводзе «Рэспубліка». У 1935 годзе за крытыку калектывізацыі выключаны з ВКП (б), у 1937 г. быў арыштаваны і асуджаны нібыта за прыналежнасць да чаянаўскай контррэвалюцыйнай групы. Адбываў тэрмін тэхнолагам па спіртвытворчасці ў «шарашцы» у [[Шадрынск]]у. У пачатку 1941 года быў вызвалены і адпраўлены на пасяленне ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці. === Другая сусветная вайна === Пасля гібелі [[К. П. Васкабойнік]]а ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) стаў на чале атрада т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць. Разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе [[Руская вызваленчая народная армія]] (РВНА). Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. [[Курск]] і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны. У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. В. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} {{DEFAULTSORT:Камінскі Браніслаў}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Камандзіры дывізій СС]] [[Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] {{Бібліяінфармацыя}} 6jlwjwhq9r3qitib86czx151zc6mtq8 5154459 5154454 2026-06-14T21:41:31Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5154459 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі |дата нараджэння = 16.06.1899 |дата смерці = 28.08.1944 |месца нараджэння = |месца смерці = |партрэт= Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-11A, Russland, Brigadekommandeur Borislaw Kaminski.jpg |подпіс= Браніслаў Камінскі, 21 сакавіка 1944 года. |мянушка= |прыналежнасць= [[File:Flag RSFSR 1918.svg|border|22px]] [[РСФСР]]<br />{{Сцягафікацыя|Трэці Рэйх}} |гады службы=[[File:Flag RSFSR 1918.svg|border|22px]] [[1918]] — [[1921]]<br />{{Сцяг Трэцяга Рэйха}} [[1941]] — [[1944]] |званне= [[Генерал-маёр]] [[Вафен-СС]] <br />[[Брыгадэфюрэр]] [[СС]] |род войскаў= [[Выява:Flag Schutzstaffel.svg|border|22px|CC]] [[Войскі СС]] |камандаваў= [[Выява:29. Waffen-SS- Grenadier-Division „Rona” (1. russisch).svg|20px|РОНА]] [[29-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Расіі]] <br /> [[Другая сусветная вайна]]: * [[Курская бітва]] * [[Варшаўскае паўстанне]] |узнагароды= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Жалезны крыж 1-га класа}} {{!}}{{!}} {{Жалезны крыж 2-га класа}} {{!}}{{!}} {{Нагрудны знак За раненне ў чорным}} {{!}}} * Усходні Медаль 1 класа * Усходні Медаль 2 класа <ref>[http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/GrenadierdivisionenSS/29SSGD-R.htm 29<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref><ref name="axis">[http://www.axishistory.com/index.php?id=308 Axis History Factbook: Bronislav Kaminski and the RONA<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> * Нагрудны Знак «За барацьбу з партызанамі» }} {{Цёзкі2|Камінскі}} '''Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ваенны дзеяч у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], обер-бургамістр Лакоцкага акруговага аамакіравання (аўтаномнай тэрыторыі ў тыле германскіх войскаў), стваральнік і кіраўнік [[Руская вызваленчая народная армія|РНВА]], брыгадэфюрер [[СС]] і генерал-маёр войскаў СС (1 жніўня 1944). == Біяграфія == === Даваенны перыяд === Нарадзіўся ў Віцебскай губерні ў польска-нямецкай сям’і (бацька паляк, маці немка). У 1917 г. паступіў у Петраградскі політэхнічны інстытут імператара Пятра Вялікага, але неўзабаве ўступіў добраахвотнікам у РККА. Член ВКП (б). Пасля Грамадзянскай вайны вярнуўся ў інстытут, затым працаваў на хімічным заводзе «Рэспубліка». У 1935 годзе за крытыку калектывізацыі выключаны з ВКП (б), у 1937 г. быў арыштаваны і асуджаны нібыта за прыналежнасць да чаянаўскай контррэвалюцыйнай групы. Адбываў тэрмін тэхнолагам па спіртвытворчасці ў «шарашцы» у [[Шадрынск]]у. У пачатку 1941 года быў вызвалены і адпраўлены на пасяленне ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці. === Другая сусветная вайна === Пасля гібелі [[К. П. Васкабойнік]]а ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) стаў на чале атрада т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць. Разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе [[Руская вызваленчая народная армія]] (РВНА). Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. [[Курск]] і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны. У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} {{DEFAULTSORT:Камінскі Браніслаў}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Камандзіры дывізій СС]] [[Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] {{Бібліяінфармацыя}} lqgjteb1k41xgdt1czogwsz0q4mkfy9 5154472 5154459 2026-06-14T22:05:34Z JerzyKundrat 174 5154472 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі |дата нараджэння = 16.06.1899 |дата смерці = 28.08.1944 |месца нараджэння = |месца смерці = |партрэт= Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-11A, Russland, Brigadekommandeur Borislaw Kaminski.jpg |подпіс= Браніслаў Камінскі, 21 сакавіка 1944 года. |мянушка= |прыналежнасць= [[File:Flag RSFSR 1918.svg|border|22px]] [[РСФСР]]<br />{{Сцягафікацыя|Трэці Рэйх}} |гады службы=[[File:Flag RSFSR 1918.svg|border|22px]] [[1918]] — [[1921]]<br />{{Сцяг Трэцяга Рэйха}} [[1941]] — [[1944]] |званне= [[Генерал-маёр]] [[Вафен-СС]] <br />[[Брыгадэфюрэр]] [[СС]] |род войскаў= [[Выява:Flag Schutzstaffel.svg|border|22px|CC]] [[Войскі СС]] |камандаваў= [[Выява:29. Waffen-SS- Grenadier-Division „Rona” (1. russisch).svg|20px|РОНА]] [[29-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Расіі]] <br /> [[Другая сусветная вайна]]: * [[Курская бітва]] * [[Варшаўскае паўстанне]] |узнагароды= {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Жалезны крыж 1-га класа}} {{!}}{{!}} {{Жалезны крыж 2-га класа}} {{!}}{{!}} {{Нагрудны знак За раненне ў чорным}} {{!}}} * Усходні Медаль 1 класа * Усходні Медаль 2 класа <ref>[http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/GrenadierdivisionenSS/29SSGD-R.htm 29<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref><ref name="axis">[http://www.axishistory.com/index.php?id=308 Axis History Factbook: Bronislav Kaminski and the RONA<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> * Нагрудны Знак «За барацьбу з партызанамі» }} {{Цёзкі2|Камінскі}} '''Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ваенны дзеяч у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], обер-бургамістр Лакоцкага акруговага аамакіравання (аўтаномнай тэрыторыі ў тыле германскіх войскаў), стваральнік і кіраўнік [[Руская вызваленчая народная армія|РВНА]], брыгадэфюрер [[СС]] і генерал-маёр войскаў СС (1 жніўня 1944). == Біяграфія == === Даваенны перыяд === Нарадзіўся ў Віцебскай губерні ў польска-нямецкай сям’і (бацька паляк, маці немка). У 1917 г. паступіў у Петраградскі політэхнічны інстытут імператара Пятра Вялікага, але неўзабаве ўступіў добраахвотнікам у РККА. Член ВКП (б). Пасля Грамадзянскай вайны вярнуўся ў інстытут, затым працаваў на хімічным заводзе «Рэспубліка». У 1935 годзе за крытыку калектывізацыі выключаны з ВКП (б), у 1937 г. быў арыштаваны і асуджаны нібыта за прыналежнасць да чаянаўскай контррэвалюцыйнай групы. Адбываў тэрмін тэхнолагам па спіртвытворчасці ў «шарашцы» у [[Шадрынск]]у. У пачатку 1941 года быў вызвалены і адпраўлены на пасяленне ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці. === Другая сусветная вайна === Пасля гібелі [[К. П. Васкабойнік]]а ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) стаў на чале атрада т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць. Разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе [[Руская вызваленчая народная армія]] (РВНА). Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. [[Курск]] і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны. У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} {{DEFAULTSORT:Камінскі Браніслаў}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Камандзіры дывізій СС]] [[Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] {{Бібліяінфармацыя}} pdhpdx09tagj54t9wht11dfn3skcx0s Імжа 0 112065 5154415 4745334 2026-06-14T19:52:16Z JerzyKundrat 174 5154415 wikitext text/x-wiki [[Выява:20080313 Foggy Street.jpg|thumb|right|Імжа на вуліцы.]] '''Імжа́''' — вадкія [[атмасферныя ападкі]], што складаюцца з складаецца з драбнюткіх кропелек, сняжынак або ледзяных іголак, якія знаходзяцца ў завіслым стане ў [[паветра|паветры]], маюць дыяметр ад 0,05 да 0,5 мм. Імжа ўтвараецца ў выніку [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пары ў нізкіх [[слаістыя воблакі|слаістых аблоках]] або густым [[туман]]е, калі кропелькі вады застаюцца вельмі малымі і не могуць вырасці да памераў звычайнага [[дождж|дажджу]]. Гэты працэс звязаны з павольным ахалоджваннем вільготнага паветра. == Спасылкі == * Dr. Chowdhury's Guide to Planet Earth. The Water Cycle. Retrieved on 2006-10-24. http://www.planetguide.net/book/chapter_2/water_cycle.html {{Вонкавыя спасылкі}} {{Надвор’е}} [[Катэгорыя:Атмасферныя ападкі]] 85dmkxz92txrs7rq48ww3xl7y8ryjsi 5154416 5154415 2026-06-14T19:53:04Z JerzyKundrat 174 5154416 wikitext text/x-wiki [[Выява:20080313 Foggy Street.jpg|thumb|right|Імжа на вуліцы.]] '''Імжа́''' — вадкія [[атмасферныя ападкі]], што складаюцца з драбнюткіх кропелек, сняжынак або ледзяных іголак, якія знаходзяцца ў завіслым стане ў [[паветра|паветры]], маюць дыяметр ад 0,05 да 0,5 мм. Імжа ўтвараецца ў выніку [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пары ў нізкіх [[слаістыя воблакі|слаістых аблоках]] або густым [[туман]]е, калі кропелькі вады застаюцца вельмі малымі і не могуць вырасці да памераў звычайнага [[дождж|дажджу]]. Гэты працэс звязаны з павольным ахалоджваннем вільготнага паветра. == Спасылкі == * Dr. Chowdhury's Guide to Planet Earth. The Water Cycle. Retrieved on 2006-10-24. http://www.planetguide.net/book/chapter_2/water_cycle.html {{Вонкавыя спасылкі}} {{Надвор’е}} [[Катэгорыя:Атмасферныя ападкі]] 2jzmrvb9fnx4i4l25kvj8579fmkd5dw Галава фаўна 0 118850 5154541 4745397 2026-06-15T06:58:42Z Sailko 4103 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Studio romanelli, sa cesare zocchi, michelangelo giovane scolpisce la testa di fauno 04.JPG]] → [[File:Studio romanelli, da cesare zocchi, michelangelo giovane scolpisce la testa di fauno 04.jpg]] 5154541 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Галава}} {{твор мастацтва |тып = скульптура |выява = |памер = |назва = Галава фаўна |арыгінал = {{lang-it|Testa di fauno}} |аўтар = [[Мікеланджэла]] |год = каля&nbsp;[[1488]]&nbsp;—[[1489]]&nbsp;рр. |матэрыял = [[Мармур]] |тэхніка = |вышыня = ? см |шырыня = |месцазнаходжанне = |музей = }} [[Выява:Studio romanelli, da cesare zocchi, michelangelo giovane scolpisce la testa di fauno 04.jpg|міні|200пкс|<center>[[Чэзарэ Дзочы]]. Копія статуі [[Эміліа Дзочы]] «Юны Мікеланджэла высякае „Галаву фаўна“»</center>]] '''«Галава фаўна»''' ({{lang-it|Testa di fauno}})&nbsp;— страчаная мармуровая скульптура [[Мікеланджэла]], створаная ім каля&nbsp;1488&nbsp;—1489{{efn|Паводле Фрыца Эрпеля — каля&nbsp;1490—1492&nbsp;гг.{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}}}&nbsp;гг. == Звесткі пра твор == Па сведчаннях [[Вазары]], гэтая скульптура была створана Мікеланджэла ў Садзе скульптур [[Медычы]], як копія антычнай галавы «''старога маршчыністага, кірпатага фаўна, які смяецца»{{efn|Арыгінал не захаваўся і яго апісанне вядома толькі са слоў Вазары і Кандзіві}}{{sfn|Вазарі|1970|с=302}}. Мікеланджэла трохі перарабіў выраз твару [[фаўн]]а — рот адлюстраваў цалкам адкрытым, так што відаць было і язык, і ўсе зубы{{sfn|Микеланджело. Поэзия. Письма|1983|с=136}}. [[Ларэнца Цудоўны]], убачыўшы гэты твор, пахваліў яго (хлопцу тады было 13 ці 14 гадоў), але зрабіў заўвагу, што ў старых не могуць быць цэлымі ўсе зубы. Мікеланджэла зламаў Фаўну адзін зуб і зрабіў у дзяснах ямку{{sfn|Микеланджело. Поэзия. Письма|1983|с=136}}. І [[Вазары]] і [[Кандзіві]] згодныя з тым, што менавіта гэтая гісторыя дапамагла хлопцу атрымаць прыхільнасць Ларэнца Медычы{{sfn|Symonds|1893|с=14}}. [[Уільям Уолес (мастацтвазнавец)|Уільям Уолес]] лічыць, што на момант стварэння статуі Мікеланджэла было ўжо 15 гадоў, а значыць ён ужо быў адносна дарослым, і гэтая гісторыя больш нагадвае прыгожую легенду{{sfn|Wallace|2010|с=9}}. [[Эрыка Шыльяна]] лічыць і само існаванне скульптуры няпэўным — ніякіх сведчанняў пра яе, акрамя расказу самога Мікеланджэла сваім біёграфам ([[Кандзіві]] і [[Вазары]]), не захавалася{{sfn|Scigliano|2005|с=41}}. Мармуровая маска «Фаўн смяецца» у галерэі [[Барджэла]] лічыцца «страчанай» скульптурай Мікеланджэла. Яна не зусім адпавядае апісанню Вазары і Кандзіві, бо ў роце ёсць толькі два зубы, якія больш нагадваюць іклы, а паміж імі высоўваецца язык, але канчатковага адказу аб аўтарстве яшчэ няма{{sfn|Symonds|1893|с=14}}. == Вобраз у мастацтве == [[Эміліа Дзочы]] стварыў мармуровую статую «Юны Мікеланджэла высякае „Галаву фаўна“» ([[1861]]). Статуя зараз захоўваецца ў [[Палацца Піцці]]. Вядомыя копіі статуі, створаныя [[Чэзарэ Дзочы]], [[Генры Вулф]]ам і іншымі. У біяграфічным рамане [[Карэл Шульц|Карла Шульца]] «''Камень і боль''» гэтаму першаму скульптурнаму твору мастака прысвечаны раздзел «Фаўна смех»{{sfn|Шульц|2006|с=158}}: {{цытата|(…) Мікеланджэла схапіў разец і на вачах у князя і [[Анджэла Паліцыяна|Паліцыяна]] моцна ўдарыў па вуснах фаўна. Паміж імі засвяцілася дзірка. Стары паўбог застаўся без некалькіх зубоў… Ён больш не насміхаўся перад тым, як угрызціся зубамі ў мяса. На свет глядзеў як стары чалавек…}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар =[[Вазары|Вазарі Д.]] |загаловак =Життєписи найславетніших живописців, скульпторів та архітекторів |арыгінал ={{lang-it|Le Vite de’piu eccelenti Pittori, Scultori e Architetti}} |месца =К. |выдавецтва =Мистецтво |год =1970 |старонак =520 |старонкі =296&nbsp;—429, 497&nbsp;—507 |спасылка =ftp://lib.sumdu.edu.ua/Materiali_do_kyrsiv/Vazari.pdf |ref =Вазарі }}{{Недаступная спасылка}} * {{кніга|загаловак =Микеланджело. Поэзия. Письма. Суждения современников / сост.&nbsp;В.&nbsp;Н.&nbsp;Гращенков |месца =М. |выдавецтва =Искусство |год=1983 |старонак =451 |ref =Микеланджело. Поэзия. Письма}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар=Эрпель Фриц. |загаловак =Микельанджело / Пер.&nbsp;с нем.&nbsp;Сергея Данильченко |месца =Берлин |выдавецтва =Хеншель |год=1990 |старонак =72 |isbn =3-362-00044-4 |ref = Эрпель}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар =[[Карэл Шульц|Шульц Карел]]. |загаловак =Камінь і біль: роман / З чес.&nbsp;пер.&nbsp;Д.&nbsp;Андрухів |месца =К. |выдавецтва =Юніверс |год=2006 |старонак =688 |isbn =966-8118-23-5 |ref =Шульц}} * {{кніга|аўтар =Eric Scigliano. |загаловак =Michelangelo's Mountain: The Quest For Perfection In The Marble Quarries Of Carrara |выдавецтва =Simon and Schuster |год=2005 |старонак =352 |ref =Scigliano}} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар =John Addington Symonds. |загаловак =The Life of Michelangelo Buonarroti |год =1893 |спасылка =http://www.manybooks.net/support/s/symondsj/symondsj11241124211242-8pdfLRG.pdf |ref =Symonds |archive-url =https://web.archive.org/web/20140718010047/http://manybooks.net/support/s/symondsj/symondsj11241124211242-8pdfLRG.pdf |archive-date =18 ліпеня 2014 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20140718010047/http://manybooks.net/support/s/symondsj/symondsj11241124211242-8pdfLRG.pdf |archivedate =18 ліпеня 2014 }} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =William Wallace. |загаловак =The Treasures of Michelangelo |выдавецтва =Andre Deutsch |год=2010 |isbn =978-0-233-00253-8 |ref = Wallace}} {{ref-en}} {{Мікеланджэла}} [[Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Скульптуры Мікеланджэла]] lk5pcy3udtqv3f461gu64qhme5friqa Расона 0 120769 5154399 4867576 2026-06-14T19:03:53Z JerzyKundrat 174 5154399 wikitext text/x-wiki {{Возера2 |Назва = Расона |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 53|lat_sec =54.30 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 47|lon_sec =29.63 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = 140,7<ref name="map">Ліст карты N-35-10. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г.</ref> |Даўжыня = 2,37 |Шырыня = 1,73 |Плошча = 2,38 |Аб'ём = 0,00493 |Даўжыня берагавой лініі = 7,42 |Найбольшая глыбіня = 3,3 |Сярэдняя глыбіня = 2,1 |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = 0,19 |Празрыстасць = 0,8 |Плошча вадазбору = 30,8 |Упадаюць = |Выцякаюць = [[Расонка]] |Пазіцыйная карта 1 = |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Віцебская вобласць }} '''Расо́на''', '''Расонскае возера''' — [[возера]] ў [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў басейне ракі [[Нешчарда (рака)|Нешчарда]], на паўднёва-заходняй ускраіне гарадскога пасёлка [[Расоны]]. == Гідраграфія == Плошча паверхні 2,38 км². Найбольшая глыбіня 3,3 м, сярэдняя 2,1 м. Даўжыня 2,37 км, найбольшая шырыня 1,73 км. Даўжыня берагавой лініі 7,42 км. Аб’ём вады 4,93 млн м³. Плошча [[вадазбор]]у 30,8 км². [[Катлавіна]] возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 2—6 м, месцамі да 1 м, разараныя, на паўднёвым захадзе пад [[лес]]ам. Берагавая лінія звілістая. [[Бераг]]і нізкія, пясчаныя, на паўночным захадзе і поўначы месцамі [[Сплавіна|сплавінныя]]. Вакол возера [[пойма]] шырынёй 80—500 м. Дно плоскае, [[Сапрапель|сапрапелістае]], у прыбярэжнай частцы пясчанае. У цэнтры возера [[востраў]] плошчай 1 га. == Экалогія == Возера [[Эўтрафікацыя|эўтрофнае]], слабапраточнае. Моцна зарастае. Надводная [[расліннасць]] пашырана да глыбіні 1,8 м, падводная да глыбіні 3 м. У возера ўпадаюць ручаі, выцякае [[рака]] [[Расонка]]. У возеры водзяцца [[шчупак]], [[лешч]], [[лінь]], [[мянтуз]], [[плотка]], [[краснапёрка]] і іншыя [[рыбы]]. == У літаратуры == Возера згадваецца ў апавяданні «Рыбак Родзька» са зборніка «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1985|том=4|старонак=599|тыраж=10&nbsp;000}} * Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=12|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://poseidon.by/content/ozero-rosona/ Возера Расона] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130315043646/http://poseidon.by/content/ozero-rosona |date=15 сакавіка 2013 }} [[Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна]] mv4gqsydxikd3q0tehlxb3xoy1hmdrq Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5154337 5154108 2026-06-14T15:50:58Z NirvanaBot 40832 +20 новых 5154337 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Таццяна Калашнікава|2026-06-14T12:27:33Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Калашнікава|2026-06-14T12:27:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вольга Калашнікава|2026-06-14T12:27:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Галіна Калашнікава|2026-06-14T12:27:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вера Калашнікава|2026-06-14T12:26:54Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Калашнікаў|2026-06-14T12:26:47Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юрый Калашнікаў|2026-06-14T12:26:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Калашнікаў|2026-06-14T12:26:21Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сяргей Калашнікаў|2026-06-14T12:26:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Пётр Калашнікаў|2026-06-14T12:26:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мікалай Калашнікаў|2026-06-14T12:25:33Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Леанід Калашнікаў|2026-06-14T12:25:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ілья Калашнікаў|2026-06-14T12:25:17Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Калашнікаў|2026-06-14T12:24:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дзмітрый Калашнікаў|2026-06-14T12:24:47Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Віталь Калашнікаў|2026-06-14T12:24:21Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Віктар Калашнікаў|2026-06-14T12:24:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Васіль Калашнікаў|2026-06-14T12:24:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэй Калашнікаў|2026-06-14T12:23:43Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Анатоль Калашнікаў|2026-06-14T12:23:33Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> rmo3hq75tviymx4iufo5lv7yyrf4e0r Шаблон:Футбол у Беларусі 10 134982 5154552 5048257 2026-06-15T08:22:35Z ~2026-34996-37 169828 5154552 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Футбол у Беларусі |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Футбол у Беларусі]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |клас_унізе = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Зборныя |спіс1 = * [[Зборная Беларусі па футболе|Нацыянальная]] * [[Алімпійская зборная Беларусі па футболе|Алімпійская]] * [[Зборная Беларусі па футболе U-21|да 21]] * [[Зборная Беларусі па футболе U-19|да 19]] * [[Зборная Беларусі па футболе U-17|да 17]] * [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Жаночая]] * [[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-19|Жаночая да 19]] * [[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-17|Жаночая да 17]] |загаловак2 = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |спіс2 = * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|1992/93]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|1993/94]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|1996]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|1997]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|1998]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|1999]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|2000]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] * {{гэта добры артыкул}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026|2026]] |загаловак3 = [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая ліга]] |спіс3 = * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|1992/93]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|1993/94]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]] * [[другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|1996]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|1997]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|1998]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|1999]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|2000]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] * [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2026|2026]] |загаловак4 = [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другая ліга]] |спіс4 = * [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]] * [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|1992/93]] * [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|1993/94]] * [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]] * [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|1996]] * [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|1997]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|1998]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|1999]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|2000]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] * [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |загаловак5 = [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак Беларусі]] |спіс5 = * [[Кубак Беларусі па футболе 1992|1992]] * [[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1992/93]] * [[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1993/94]] * [[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * [[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1995/96]] * [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1996/97]] * [[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1997/98]] * [[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1998/99]] * [[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1999/00]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|2000/01]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|2001/02]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|2002/03]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|2003/04]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|2004/05]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|2005/06]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|2006/07]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|2007/08]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|2008/09]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|2009/10]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|2010/11]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|2011/12]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|2012/13]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|2013/14]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|2014/15]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|2015/16]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|2016/17]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|2017/18]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|2018/19]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|2019/20]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|2020/21]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|2021/22]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|2022/23]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|2023/24]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|2024/25]] * [[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|2025/26]] |загаловак6 = [[Кубак Беларусі па футболе|Фіналы Кубка Беларусі]] |спіс6 = * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 1992|1992]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 1993|1993]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 1994|1994]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 1995|1995]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 1996|1996]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 1997|1997]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 1998|1998]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 1999|1999]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2000|2000]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2001|2001]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2002|2002]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2003|2003]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2004|2004]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2005|2005]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2006|2006]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2007|2007]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2008|2008]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2009|2009]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2010|2010]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2011|2011]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2012|2012]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2013|2013]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2014|2014]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2015|2015]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2016|2016]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2017|2017]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2018|2018]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2020|2020]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2021|2021]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2022|2022]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2023|2023]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2024|2024]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2025|2025]] * [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2026|2026]] |загаловак7 = [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубак Беларусі]] |спіс7 = * [[Кубак сезона Беларусі па футболе 1994|1994]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2010|2010]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2011|2011]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2012|2012]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2013|2013]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2014|2014]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2015|2015]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2016|2016]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2017|2017]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2018|2018]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2020|2020]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2021|2021]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2022|2022]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2023|2023]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2024|2024]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2025|2025]] * [[Суперкубак Беларусі па футболе 2026|2026]] |загаловак8 = [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Жаночая ліга]] |спіс8 = * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|1992]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993|1993]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994|1994]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|1996]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|1997]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|1998]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|1999]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|2000]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] * [[Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |загаловак9 = [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе|Жаночы Кубак Беларусі]] |спіс9 = * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 1992|1992]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 1993|1993]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 1994|1994]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 1995|1995]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 1996|1996]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 1997|1997]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 1998|1998]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 1999|1999]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2000|2000]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2001|2001]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2002|2002]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2003|2003]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2004|2004]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2005|2005]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2006|2006]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2007|2007]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2008|2008]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2009|2009]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2010|2010]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2011|2011]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2012|2012]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2013|2013]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2014|2014]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2015|2015]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2016|2016]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2017|2017]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2018|2018]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2020|2020]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2021|2021]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2022|2022]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2023|2023]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2024|2024]] * [[Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2025|2025]] |загаловак10 = [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе|Жаночы Суперкубак Беларусі]] |спіс10 = * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2005|2005]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2010|2010]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2011|2011]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2012|2012]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2013|2013]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2014|2014]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2015|2015]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2016|2016]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2017|2017]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2018|2018]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2019|2019]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2020|2020]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2021|2021]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2022|2022]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2023|2023]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2024|2024]] * [[Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2025|2025]] |стыль_унізе = |унізе = * [[Беларуская федэрацыя футбола]] * [[Спіс футбольных клубаў Беларусі|Клубы]] * [[Спіс футбольных стадыёнаў Беларусі|Стадыёны]] * [[:Катэгорыя:Футбалісты Беларусі|Футбалісты]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Футбол у Беларусі]] </noinclude> 91atqptvnbjswd3vifyrclyecml2of3 Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Іванэ Джавахішвілі 0 141758 5154436 4263424 2026-06-14T20:32:45Z ობლიგაცია 169810 /* */ 5154436 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Іванэ Джавахішвілі |скарачэнне = ТДУ |эмблема = [[Выява:TSU Logo.png|200px]] |выява = |арыгінал = ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი |міжназва = '''Ivane Javakhishvili <br />Tbilisi State University''' |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = [[1918]] |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = |найменне пасады =Рэктар |піб пасады = Аляксандр Квіташвілі |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = [[Тбілісі]] |кампус = |адрас = Тбілісі,<br />пр. Чаўчавадзэ, 1 |сайт = [http://www.tsu.ge www.tsu.ge] |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 42 |lat_sec = 36 |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 46 |lon_sec = 42 |CoordScale = |edu_region = GE-TB }} '''Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Іванэ Джавахішвілі''' ({{lang-ka|თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი}}, ТДУ) — вядучая і найбуйнейшая [[ВНУ]] [[Грузія|Грузіі]], цэнтр навукі і культуры. Заснаваны ў лютым [[1918]] года. == Гісторыя == У [[1917]] годзе было заснавана Таварыства па падставе Тбіліскага ўніверсітэта. Галоўным заснавальнікам лічыцца гісторык [[Іванэ Джавахішвілі]], сярод першых заснавальнікаў былі усходазнаўца [[Георгій Ахвледыяні]], гісторык [[Шалва Нуцубідзэ]], псіхолаг [[Дзмітрый Узнадзэ]], лінгвіст [[Акакій Шанідзэ]]. Першым рэктарам быў абраны хімік [[Пётр Мелікішвілі]]. Раней універсітэт насіў імя Сталіна. У 1949—1956 гадах ваенную кафедру універсітэта узначальваў генерал-маёр [[Павел Абрамідзэ]]. Пры рэктары Метрэвелі (з 1991) універсітэт вярнуў сабе аўтаномію, страчаную ў 1926 годзе; ў 1992 годзе Метрэвелі быў абраны супрацоўнікамі рэктарам універсітэта. У 2006—2010 гадах рэктарам універсітэта быў [[Георгій Хубуа]]. 27 снежня 2010 года рэктарам універсітэта стаў [[Аляксандр Квіташвілі]]. == Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі == * [[Георгій Маргвелашвілі]] == Спасылкі == * [http://www.tsu.ge/ Сайт універсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928043258/http://www.tsu.ge/ |date=28 верасня 2007 }} * [http://www.tsu.viam.hepi.edu.ge Гісторыя ТДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041203181817/http://www.tsu.viam.hepi.edu.ge/ |date=3 снежня 2004 }} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Грузіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тбіліскі ўніверсітэт| ]] [[Катэгорыя:Універсітэты Грузіі]] [[Катэгорыя:Тбілісі|Універсітэт]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя арганізацыі Грузіі]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Сталіна]] jnoe7w3biswmd78kr21np4xqv8cd3mb Revision Control System 0 144704 5154539 5006755 2026-06-15T06:54:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154539 wikitext text/x-wiki {{картка праграмы}} '''RCS''' ({{lang-en|Revision Control System}} — сістэма кантролю рэвізій) — адна з самых першых [[Сістэма кіравання версіямі|сістэм кіравання версіямі]]. Для кожнага файла, зарэгістраванага ў сістэме, яна захоўвае поўную гісторыю зменаў, прычым для тэкставых файлаў выкарыстоўваецца алгарытм [[Дэльта-кадзіраванне|дэльта-кампрэсіі]], калі захоўваецца толькі апошняя версія і ўсе межверсійныя змены. Сістэма дазваляе таксама захоўваць версіі бінарных файлаў, але без ужывання гэтага механізма, гэта значыць кожная версія бінарнага файла захоўваецца цалкам. RCS была ўпершыню выпушчана ў 1982 годзе [[Цішы, Уолтэр|Уолтэрам Цішы]] з Універсітэта Перд’ю як [[Свабодныя праграмы|свабодная]] і больш развітая альтэрнатыва папулярнай тады [[Source Code Control System]] (SCCS). У цяперашні час, з’яўляецца часткай [[Праект GNU|Праекта GNU]], аднак усё яшчэ падтрымліваецца Універсітэтам Перд’ю. RCS не мае сродкаў для калектыўнай працы над наборам файлаў — гэтыя сродкі з’явіліся ў сістэме-нашчадку — [[CVS]], якая ўжывае фарматы і алгарытмы RCS для ўліку версій, але мае таксама інтэрфейсы для калектыўнай працы. Адсутнасць калектыўнай працы на практыцы выглядае так, што толькі той карыстальнік, які зрабіў дзеянне «Lock» над файлам ці файламі, можа ажыццяўляць змены. Іншыя карыстальнікі запытаць гэтыя ж файлы на рэдагаванне не могуць, пакуль першы карыстальнік не скончыць з імі працу. Некаторыя [[Wiki]]-рухавікі, напрыклад [[TWiki]], ужываюць RCS для захоўвання старонак. == Спасылкі == * [http://www.cs.purdue.edu/homes/trinkle/RCS/ RCS] на сайце Універсітэта Перд’ю * [http://www.gnu.org/software/rcs/rcs.html RCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100629004903/http://www.gnu.org/software/rcs/rcs.html |date=29 чэрвеня 2010 }} на сайце Праекта [[GNU]] * [http://www.openbsd.org/cgi-bin/man.cgi?query=rcs&sektion=1 rcs(1)], Старонка [[man (каманда Unix)|man]] на сайце [[OpenBSD]] (з General Commands Manual) {{Сістэмы кіравання версіямі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сістэмы кіравання версіямі]] ks6uo0hljl0ejb5h74a8ynv6kka5pke PlayStation 3 0 149615 5154524 5033822 2026-06-15T03:45:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154524 wikitext text/x-wiki {{Гульнявая сістэма |logo = [[Выява:PlayStation 3 logo.svg|200px|center]][[Выява:PlayStation 3 logo (2009).svg|center|170px|Абноўлены лагатып PlayStation 3 (з лета 2009)]] |image = [[Выява:PS3Versions.png|center|270px|Злева арыгінальная мадэль, справа — Slim-версія]] |manufacturer = [[Sony EMCS]], [[Foxconn]], [[Gradiente]] і [[ASUSTeK]] для [[Sony Computer Entertainment|SCEI]]<ref>{{cite web|url=http://www.xbitlabs.com/news/multimedia/display/20060718235111.html|title=Asustek Computer Ships PlayStation 3 Consoles|access-date=5 мая 2007|author=Anton Shilov.|date=18 ліпеня 2006|publisher=X-bit labs|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404144902/http://www.xbitlabs.com/news/multimedia/display/20060718235111.html|archive-date=4 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref> |family = [[PlayStation]] |type = [[Гульнявая прыстаўка]] |generation = [[Сёмае пакаленне гульнявых сістэм|7]] |CPU = [[Cell]] Broadband Engine |media =<div> * [[Blu-ray Disc|BD]] * [[DVD]] * [[CD]] </div> |storage = 2,5" SATA-[[Цвёрды дыск|дыск]] <small>(на 20, 40, 60, 80, 120, 160, 250, 320 і 500 Гб)</small> (заменнае) |connectivity=<div> ; Уваход для [[Флэш-памяць|флэш-памяці]] * [[MemoryStick]]/PRO/Duo * [[Secure Digital|SD]]/[[MultiMedia Card|MMC]] * [[CompactFlash]]/[[Microdrive]] ; Аўдыё-/відэавыхады * [[HDMI]] 1.3a * [[S/PDIF]] * [[AV Multi]] ; Кабелі * [[Кампазітнае відэа|Кампазітнага відэа]] і [[стэрэагук]]у * [[S-Video]] * [[SCART]] * [[D-Sub]] * [[DVI]] * [[YPbPr|Кампанентнае відэа]] * [[D-Terminal]] ; Іншае * IEEE 802.11[[IEEE 802.11#802.11b|b]]/[[IEEE 802.11#802.11g|g]] [[Wi-Fi]] * [[Bluetooth 2.0]] (EDR) * 4 × [[USB 2.0]] (2 у мадэлі на 40 Гб) * Правадны [[гігабітны Ethernet]] </div> |controllers = [[Sixaxis]], [[DualShock 3]], [[PlayStation Eye]], мыш, клавіятура, motion controller — [[PS Move|Playstation Move]] |releasedate = {{Сцяг|Японія}} [[11 лістапада]] [[2006 год у камп'ютарных гульнях|2006]]<br />{{Сцяг|ЗША}} [[17 лістапада]] [[2006 год у камп'ютарных гульнях|2006]]<br />{{Сцяг|ЕС}} [[23 сакавіка]] [[2007 год у камп'ютарных гульнях|2007]]<ref name="Europe_start">{{cite web|url=http://news.ferra.ru/hard/2006/09/07/61999/|title=Еўропа і Расія не ўбачаць PlayStation 3 яшчэ паўгода|publisher=[[Ferra.ru]]|date=7 верасня 2006|access-date=7 верасня 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912163925/http://news.ferra.ru/hard/2006/09/07/61999/|archive-date=12 верасня 2011|url-status=dead}}</ref><br />{{Сцяг|Расія}} [[20 красавіка]] [[2007 год у камп'ютарных гульнях|2007]]<ref>{{cite web|url=http://www.computerra.ru/play/playstation/312316/|title=Playstation 3 у Расіі — афіцыйна 20 красавіка|publisher=[[Кампутэра]]|date=26 сакавіка 2007|access-date=29 сакавіка 2007|archive-date=12 чэрвеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612235609/http://www.computerra.ru/play/playstation/312316/|url-status=dead}}</ref> |topgame = [[Call of Duty: Modern Warfare 3]]; 12,27 млн копій (на верасень 2012)<ref>[http://www.vgchartz.com/worldtotals.phpname=&publisher=&console=PS3 Software Totals, Best Selling Video Games, Game Sales, Million Sellers, Top Selling — VGChartz]</ref> |unitssold = 77 млн (на студзень 2013)<ref>[http://www.vgchartz.com/home.php Video Game Charts, Game Sales, Top Sellers, Game Data — VGChartz] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110102214054/http://www.vgchartz.com/home.php |date=2 студзеня 2011 }}</ref> |onlineservice = [[#Анлайн-сэрвіс|PlayStation Network]] |compatibility = [[PlayStation]] <small>(Усе мадэлі)</small><br /> [[PlayStation 2]] <small>(20 GB, 60 GB і некаторыя (CECHExx) 80 GB мадэлі)</small> |predecessor = [[PlayStation 2]] |successor = [[PlayStation 4]] }} {{nihongo|'''[[Sony]] PlayStation 3''', '''PS3'''|プレイステーション 3|Пурэйсутэ:сён Суры:}} — [[гульнявая прыстаўка]] [[Сёмае пакаленне гульнявых сістэм|сёмага пакалення]], трэцяя ў сямействе гульнявых сістэм PlayStation (не лічачы [[PlayStation Portable]]). Галоўнымі канкурэнтамі кансолі з'яўляюцца [[Xbox 360]] ад [[Microsoft]] і [[Wii]] ад [[Nintendo]]. З дапамогай PS3 можна [[камп’ютарная гульня|гуляць]], глядзець фільмы, слухаць музыку, адпраўляць [[Электронная пошта|пошту]] і праглядаць [[вэб-старонка|вэб-старонкі]]. З самага моманту выпуску прыстаўкай дэкларавалася падтрымка большасці гульняў для кансоляў папярэдняга пакалення, [[PlayStation]] і [[PlayStation 2]].<ref>{{cite web|author=Chris Remo.|url=http://www.shacknews.com/onearticle.x/41353|title=Sony Keynote by Phil Harrison|publisher=[[Shacknews]]|date=22 красавіка 2006|access-date=18 мая 2006|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110808211916/http://www.shacknews.com/article/41353/sony-keynote-by-phil-harrison|archive-date=8 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> Выхад PS3 у [[Японія|Японіі]] адбыўся [[11 лістапада]] [[2006 год у камп'ютарных гульнях|2006]] года, [[17 лістапада]] прыстаўка з'явілася ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] (уключаючы [[Мексіка|Мексіку]] ў першым квартале [[2007 год у камп'ютарных гульнях|2007]] года), а ў сакавіку 2007 года — у [[Еўропа|Еўропе]]. Да верасня 2012 года па ўсім свеце было прададзена 66,1 млн прыставак PlayStation 3.<ref>{{Cite web |title=UNIT SALES OF HARDWARE (SINCE APRIL 2006) |url=http://www.scei.co.jp/corporate/data/bizdataps3_sale_e.html |access-date=30 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702143333/http://www.scei.co.jp/corporate/data/bizdataps3_sale_e.html |archive-date=2 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref> Да лістапада 2012 года было прададзена больш 70 млн асобнікаў кансолі па ўсім свеце. Да студзеня 2013 года было прададзена больш 77 млн асобнікаў кансолі па ўсім свеце. Колькасць гульняў, даступных для кансолі, перавысіла 3590 штук, а агульны тыраж прададзеных гульняў — 595 млн копій.<ref>{{cite web|url=http://www.vg247.com/2012/11/16/playstation-3-sales-reach-70-million-units-worldwide/|title=PlayStation 3 sales reach 70 million units worldwide|author=Brenna Hillier.|publisher=[[VG247]]|date=26 лістапада 2012|access-date=16 лістапада 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119193509/http://www.vg247.com/2012/11/16/playstation-3-sales-reach-70-million-units-worldwide/|archive-date=19 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref> == Гісторыя == Пасля выхаду папулярных гульнявых прыставак [[PlayStation]] ([[1994]] год) і [[PlayStation 2]] ([[2000]] год) стварэнне новай мадэлі было пытаннем часу. Першыя чуткі пра кансоль наступнага пакалення з'явіліся ў [[2004 год у камп'ютарных гульнях|2004 годзе]], аднак пэўных звестак Sony не давала да вясны [[2005 год у камп'ютарных гульнях|2005]] года. Упершыню PS3 была афіцыйна прадстаўлена [[16 мая]] [[2005 год у камп'ютарных гульнях|2005]] года падчас канферэнцыі Sony на выставе [[Electronic Entertainment Expo]] (E3).<ref name="pr_specs">{{cite web|publisher=Sony Computer Entertainment|date=2005-05-16|title=SONY COMPUTER ENTERTAINMENT INC. TO LAUNCH ITS NEXT GENERATION COMPUTER ENTERTAINMENT SYSTEM, PLAYSTATION 3 IN SPRING 2006|url=http://www.scei.co.jp/corporate/release/pdf/050517e.pdf|access-date=26 мая 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20050525154642/http://www.scei.co.jp/corporate/release/pdf/050517e.pdf|archive-date=25 мая 2005|url-status=dead}}</ref> На выставе знаходзіўся толькі макет, папярэднюю працоўную версію прыстаўкі кампанія прадставіла на [[Tokyo Game Show]] (TGS) [[2005 год у камп'ютарных гульнях|2005]] года. У маі [[2006 год у камп'ютарных гульнях|2006]] года на канферэнцыі Sony, мінулай у рамках E3 2006, была агучана інфармацыя пра кошт прыстаўкі, пачатках продажаў, а таксама быў прадстаўлены новы гульнявы кантролер [[Sixaxis]]. Упершыню PS3 стала даступная для тэставання на TGS 2006, дзе наведвальнікі маглі ацаніць некалькі гульняў на новай прыстаўцы. Пасля запуску кансолі 11 лістапада высветлілася, што некаторыя гульні для PS і PS2 некарэктна працуюць на новай прыстаўцы. Так, назіраліся праблемы з гукам і выявай у гульнях [[Final Fantasy]] і [[Gran Turismo, серыя гульняў|Gran Turismo]]. Sony абвясціла, што памылкі будуць выпраўлены з выпускам абнаўлення [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]] PS3.<ref>{{cite web|publisher=BBC News|date=11 лістапада 2006|title=Game glitches for PlayStation 3|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6146328.stm|access-date=15 лістапада 2006|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106224251/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6146328.stm|archive-date=6 лістапада 2011|url-status=dead}}</ref> Першапачаткова існавала дзве [[#Кошт і камплектацыя|канфігурацыі]] сістэмы, галоўнае адрозненне якіх складалася ў аб'ёме [[цвёрды дыск|цвёрдага дыска]]: 20 [[Гігабайт|Гб]] у таннейшай версіі і 60 Гб — у поўнай камплектацыі. Мадэль з 20 Гб была адносна папулярная ў Японіі, аднак у Паўночнай Амерыцы яе продажы былі спынены 11 красавіка 2007 года з-за невялікага попыту. [[9 ліпеня]] 2007 года Sony абвясціла пачатак продажаў мадэлі з цвёрдым дыскам на 80 Гб у Паўночнай Амерыцы ў жніўні 2007 года. Таксама [[5 кастрычніка]] 2007 года з'явілася версія з цвёрдым дыскам на 40 Гб, якая не падтрымлівала гульні ад Sony PlayStation 2 (выключэннем былі першыя 7 партый (80 тыс. ад.) Еўрапейскага рэгіёна) і без убудаванага кард-рыдара. [[20 жніўня]] [[2008 год у камп'ютарных гульнях|2008]] года з'явілася абнаўленне гэтай версіі з цвёрдым дыскам на 80 Гб. Яна камплектуецца геймпадам [[DualShock]] 3 і, як і папярэдняя мадэль на 40 Гб, мае ўсяго 2 раздыма [[USB]] і не падтрымлівае фармат PlayStation 2. Продажы кансолі з дыскам на 40, 60 і 80 Гб у Расіі афіцыйна спынены. Такім чынам, на расійскім рынку засталіся толькі тонкія версіі кансолі — з цвёрдымі дыскамі на 120, 160, 250 і 320 Гб, а таксама версія з флэш-памяццю на 12 Гб (з падлучальным цвёрдым дыскам на 250 Гб). «Тонкая» (Slim) мадэль PS3, праз некаторы час пасля з'яўлення папярэдніх чутак пра яе, была анансавана [[18 жніўня]] [[2009]] года на канферэнцыі [[gamescom]] як PS3 CECH-2000.<ref>[http://uk.playstation.com/games-media/news/articles/detail/item229653/Entertainment-on-PS3-has-a-new-look/ Entertainment on PS3 has a new look] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090821173909/http://uk.playstation.com/games-media/news/articles/detail/item229653/Entertainment-on-PS3-has-a-new-look/ |date=21 жніўня 2009 }}{{ref-en}}</ref> У гэтай мадэлі скарыстаны цвёрды дыск на 120 Гб, яна на траціну менш, на траціну лягчэй і спажывае на траціну менш энергіі. Працэсар быў перакладзены на 45-нм [[Тэхналагічны працэс у электроннай прамысловасці|тэхпрацэс]], сістэма астуджэння перапрацавана. Новая мадэль была выпушчана ў продаж у Паўночнай Амерыцы 1 верасня, 3 верасня — у Японіі, Аўстраліі і [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]. З'яўленне ў крамах PS3 Slim выклікала велізарны воплеск цікавасці да кансолі Sony. Так, за першыя два дні продажаў арыгінальнай PS3 у Японіі было раскуплена 88 тыс. камплектаў прыстаўкі, у той час як PS3 Slim за тры дня разыйшлася ў колькасці, які перавышае 150 тыс. адзінак. З Вялікабрытаніі паступалі падобныя дадзеныя — аналітыкі адзначалі рост продажаў на 99%.<ref>[http://www.igromania.ru/news/98269/ PS3 б'е ўласныя рэкорды продажаў]</ref> За першыя 3 тыдня было прададзена больш мільёна асобнікаў PS3 Slim. 28 верасня 2012 года выйшла абноўленая версія PS3 Super Slim. Яна на 20% менш і на 25% лягчэй папярэдняй Slim-версіі. Новая версія будзе абсталёўвацца цвёрдым дыскам аб'ёмам 250 ці 500 Гб, або [[цвёрдацельны назапашвальнік|цвёрдацельным назапашвальнікам]] аб'ёмам 12 Гб.<ref>[http://ru.playstation.com/ps3/news/articles/detail/item529413/PS3-становіцца-менш-і-лягчэй/ PS3 становіцца менш і лягчэй]{{Недаступная спасылка}}</ref> === Рэакцыя аўдыторыі і прэсы === З самага запуску сістэмы стаўленне публікі і прэсы да прыстаўкі было неадназначным. Некаторыя журналісты адзначалі даступнасць PlayStation 3 у крамах ЗША і Японіі ў першыя дні продажаў у параўнанні з вострым дэфіцытам [[Wii]] і выкарыстоўвалі гэты факт як доказ нізкага попыту спажыўцоў на сістэму.<ref>{{cite web|url=http://www.xbitlabs.com/news/multimedia/display/20070117123243.html|title=Sony PlayStation 3 — Widely Available, Nintendo Wii — Out of Stock|access-date=4 лютага 2007|author=Anton Shilov.|date=17 студзеня 2007|publisher=X-bit Labs|archive-url=https://www.webcitation.org/61CBMXe5S?url=http://www.xbitlabs.com/news/multimedia/display/20070117123243.html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> Таксама былі паведамленні пра тое, што некаторыя японскія крамы для павелічэння попыту змяншалі кошт на прыстаўку ў студзені 2007 года.<ref>{{cite web|url=http://digitalbattle.com/2007/01/22/ps3-price-cut-by-japanese-retailers/|title=PS3 Price Cut by Japanese Retailers|access-date=4 лютага 2007|author=Steve Reddish.|date=22 студзеня 2007|publisher=DigitalBattle|archive-url=https://www.webcitation.org/61CBNSjYu?url=http://www.digitalbattle.com/2007/01/22/ps3-price-cut-by-japanese-retailers/|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> З агляду PlayStation 3 на прыналежным кампаніі [[Microsoft]] сайце [[MSN]]: «PS3 — гэта ўніверсальны мультымедыйны „камбайн“ для хаты, які апраўдвае ўскладзеныя на яго чаканні… PS3 цалкам годная выдаткаваных/запытаных за яе грошай».<ref>{{cite web|url=http://tech.uk.msn.com/features/article.aspxcp-documentid=4370234|title=PS3 Reviewed|access-date=21 красавіка 2007|author=Dave Carnoy.|date=сакавік 2007|publisher=CNet|url-status=dead}}{{Недаступная спасылка}}</ref> Рэсурс [[CNET]] паставіў сістэме 8,8 з 10 і паставіў яе ў якасці прылады нумар адзін, якое «трэба купіць»,<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/4520-8900_7-1008327-1.html|title=Top 10 Must-haves|access-date=22 лютага 2007|date=21 лістапада 2006|publisher=CNET|archive-url=https://www.webcitation.org/61CBO25mK?url=http://reviews.cnet.com/must-have-gadgets/|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> усхваляючы пышныя графічныя магчымасці і стыльны дызайн, аднак крытыкуючы малая колькасць даступных гульняў.<ref>{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/Sony_PlayStation_3_60%20GB/4505-6464_7-31355103.html|title=Sony PlayStation 3 (60 GB) Reviews|access-date=3 лютага 2007|author=David Carnoy.|date=14 лістапада 2006|publisher=CNET|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805170549/http://reviews.cnet.com/Sony_PlayStation_3_60%20GB/4505-10109_7-31355103.html|archive-date=5 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> Рэсурс Hexus Gaming падагульніў агляд еўрапейскай версіі словамі: «…па меры таго, як PlayStation 3 будзе сталець, а распрацоўшчыкі пачнуць распрацоўваць гульні для яе, мы ўбачым, як PlayStation 3 адкрыецца ўсім у якасці правільнага выбару для гульца».<ref>{{cite web|url=http://gaming.hexus.net/content/item.phpitem=8185&page=6|title=Sony PlayStation 3|access-date=25 красавіка 2007|author=Nick Haywood.|date=23 сакавіка 2007|publisher=HEXUS.gaming|pages=P. 6|archive-url=http://www.webcitation.org/61CBPnoMR|archive-date=2011-08-25}}</ref> На [[Game Developers Conference|GDC]] 2007 заснавальнік кампаніі [[Shiny Entertainment]] [[Перы, Дэвід|Дэвід Перы]] заявіў: «Я лічу, што Sony стварыла лепшую гульнявую сістэму. Без сумневу, гэта лепшая гульнявая прылада на рынку».<ref>{{cite web|url=http://www.gamesindustry.biz/content_page.phpaid=23321|title=GDC: What’s Next for PS3|access-date=25 красавіка 2007|last=Ellie Gibson.|date=7 сакавіка 2007|publisher=GamesIndustry|archive-url=http://www.webcitation.org/61CBRKGqs|archive-date=2011-08-25}}</ref> Еўрапейская асацыяцыя відэа- і аудыётэхнікі (EISA) узнагародзіла Sony за выбітныя мультымедыйныя магчымасці PS3.<ref>{{Cite web |url=http://www.eisa-awards.eu/2007/view/hof |title=An error occurred {{!}} EISA — The European Imaging and Sound Association<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=30 студзеня 2013 |archive-date=16 кастрычніка 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016053143/http://www.eisa-awards.eu/2007/view/hof |url-status=dead }}</ref> Часопісы «Home Theater Magazine» і «Ultimate AV» высока ацанілі магчымасці сістэмы як прайгравальніка Blu-ray-дыскаў, заўважыўшы, што якасць прайгравання PS3 пераўзыходзіць магчымасці шматлікіх асобных [[Blu-ray Disc|Blu-ray]]-плэераў, даступных на рынку.<ref>{{cite web|url=http://www.hometheatermag.com/playstation3/1206playstation3/|title=Sony PlayStation 3|access-date=22 лютага 2007|author=Chris Chiarella.|date=снежань 2006|work=Home Theater Magazine|publisher=Primedia Magazines|archive-url=https://web.archive.org/web/20070103170834/http://www.hometheatermag.com/playstation3/1206playstation3/|archive-date=3 студзеня 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guidetohometheater.com/hddiscplayers/1206ps3blu/index3.html|title=PlayStation3 Blu-ray Disc Player|access-date=22 лютага 2007|author=Shane C. Buettner.|date=снежань 2006|publisher=Primedia Magazines|pages=P. 4 of 6|archive-url=https://web.archive.org/web/20070103050300/http://www.guidetohometheater.com/hddiscplayers/1206ps3blu/index3.html|archive-date=3 студзеня 2007|url-status=dead}}</ref> З іншага боку, PS3 атрымала восьмае месца ў спісе «21 тэхнічнае расчараванне 2006» ад часопіса [[PC World]], дзе яе крытыкавалі як «запазнелую, дарагую і няскончаную» кансоль.<ref>{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/id,128265-page,4-c,industrynews/article.html|title=The Top 21 Tech Screwups of 2006|access-date=3 лютага 2007|author=Dan Tynan.|date=20 снежня 2006|publisher=PC World|archive-url=https://www.webcitation.org/61CBSDz2w?url=http://www.pcworld.com/article/128265-4/the_top_21_tech_screwups_of_2006.html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> Сайт GamesRadar паставіў PS3 на першае месца сярод гульнявых [[Піяр|PR]]-правалаў, у аглядзе якога гучыць пытанне пра тое, як «менеджарам Sony атрымалася за адзін год з самай чаканай гульнявой сістэмы зрабіць аб'ект нянавісці і насмешак усяго Інтэрнэту». Хоць, пад канец агляду, аўтары выказваюць меркаванне, што ўсе праблемы сістэмы выкліканы «нерасчыненым патэнцыялам».<ref>{{cite web|url=http://www.gamesradar.com/us/ps3/game/features/article.jsparticleId=2007031912215876016&releaseId=20060314115917309058&sectionId=1003&pageId=2007031912425999092|title=The Top 7… PR disasters|access-date=21 сакавіка 2007|author=Mikel Reparaz.|date=21 сакавіка 2007|publisher=GamesRadar|archive-url=http://www.webcitation.org/61CBTE382|archive-date=2011-08-25}}</ref> Моцнае расчараванне гульцоў ад старту кансолі стала асноўнай тэмай часопіса [[Electronic Gaming Monthly]] у лютым 2007 года, дзе быў апублікаваны артыкул «BattleStation!», у якім часопіс надрукаваў крытычныя водгукі шматлікіх гульцоў, аналітыкаў і распрацоўшчыкаў з нагоды PS3. Таксама EGM узяў інтэрв'ю ў Джэка Трэтона, начальніка аператыўнага кіравання амерыканскага аддзялення Sony.<ref>{{артыкул|аўтар=Dan Hsu.|спасылка=http://www.1up.com/do/featurecId=3158106|загаловак=BattleStation!|выданне=[[Electronic Gaming Monthly]]|нумар=214|год=люты 2007|старонкі=106|archive-date=17 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417094358/http://www.1up.com/do/featurecId=3158106}}</ref> У інтэрв'ю Трэтон так растлумачыў негатыўную рэакцыю людзей: «Хтосьці [у адрозненні ад нас] чакае ад PS3 памылак і правалаў — і, не дачакаўшыся, пачынае выдаваць жаданае за сапраўднае». Трэтон таксама пасмяяўся над каментарамі EGM адносна нізкіх продажаў кансолі, заявіўшы: «Калі вы знойдзеце PS3 у крамах ЗША, якая праляжыць на паліцы даўжэй за пяці хвілін, я дам вам 1200 долараў за гэта».<ref>{{артыкул|аўтар=Dan Hsu.|спасылка=http://www.1up.com/do/featurepager.offset%3D2%26cId%3D3158106|загаловак=BattleStation!|выданне=[[Electronic Gaming Monthly]]|нумар=214|год=люты 2007|старонкі=108|archive-date=17 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417064402/http://www.1up.com/do/featurepager.offset%3D2%26cId%3D3158106}}</ref> Дадзеная заява выклікала вялікі рэзананс у сетцы. Так, стваральнікі коміксаў [[Penny Arcade]] у выглядзе комікса пажартавалі, што Трэтон зараз пазычыў ім 13,2 тыс. долара, бо яны знайшлі 11 прыставак у крамах недалёка ад іх офіса.<ref>[http://www.penny-arcade.com/comic/2007/02/10 We Accept Paypal And Most Major Credit Cards]</ref> == Тэхнічныя характарыстыкі == {{main|Тэхнічныя характарыстыкі PlayStation 3}} Тэарэтычная хуткадзейнасць працэсараў PlayStation 3: цэнтральнага працэсара — 218 G[[FLOPS]], [[Графічны працэсар|графічнага працэсара]] — 1,8 TFLOPS.<ref name="pr_specs"/> Працэсарам PS3 з'яўляецца васьміядравы працэсар [[Cell]] Broadband Engine з тактавай частатой 3,2 Ггц, сумесна распрацаваны кампаніямі [[IBM]], [[Sony]] і [[Toshiba]]. Cell складаецца з аднаго працэсарнага элемента на аснове [[POWER]]-архітэктуры (PPE — POWER Processor Element) і сямі сінергічных працэсарных элементаў (SPE — Synergistic Processor Element). Таксама ў прыстаўцы выкарыстоўваецца [[графічны працэсар]] [[RSX]] ці «Сінтэзатар рэальнасці», створаны кампаніямі [[nVidia]] і Sony. Відэачып працуе на частаце 550 [[МГц]] і мае 256 [[мегабайт|Мб]] памяці. Графічны працэсар уяўляе сабой малаважна мадыфікаваны [[GeForce 7|G70]]. У якасці графічнага API выкарыстоўваецца [[OpenGL ES]].<ref>{{Cite web |url=http://www.opengl.org/news/comments/sony_confirms_playstation_3_to_use_opengl_es/ |title=OpenGL News Comments — Sony confirms PlayStation 3 to use OpenGL ES<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=30 студзеня 2013 |archive-date=21 чэрвеня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621000443/http://www.opengl.org/news/comments/sony_confirms_playstation_3_to_use_opengl_es/ |url-status=dead }}</ref> PS3 мае 256 Мб [[XDR DRAM]] [[Памяць з адвольным доступам|аператыўнай памяці]] вытворчасці [[Rambus]]. Асноўным аптычным носьбітам для гульняў PlayStation 3 з'яўляецца [[Blu-ray Disc|Blu-ray]], аднак прывад прыстаўкі таксама дазваляе прайграваць звычайныя [[DVD]], [[Super Audio CD|SACD]] (толькі ў версіях 60 GB PAL/NTSC, 20 GB і 80 GB NTSC) і [[Кампакт-дыск|CD]]-носьбіты. Для 2,5[[Цаля|″]]-[[Цвёрды дыск|цвёрдага дыска]] маецца магчымасць адлучэння і замены на больш ёмісты. У першых рэвізіях кансолі быў усталяваны [[Card-Reader|кард-рыдар]] для чытання карт фарматаў [[Memory Stick]], [[CompactFlash]], [[Secure Digital|SD]] і [[MultiMedia Card|MMC]], у новых мадэлях ён быў прыбраны для зніжэння сабекошту кансолі. Сеткавыя і бесправадныя тэхналогіі забяспечваюцца стандартамі [[Wi-Fi]] ([[IEEE 802.11b]]/[[IEEE 802.11g|g]]), [[Gigabit Ethernet]] і [[Bluetooth 2.0]]. На корпусе прыстаўкі знаходзяцца чатыры парты [[USB 2.0]] для падлучэння вонкавых прылад. У апошніх версіях прыстаўкі, таксама з прычыны памяншэння сабекошту, былі пакінуты толькі 2 парты USB 2.0. == Вонкавы выгляд == Прыстаўка мае памеры 325×98×274 мм; вагу — 5 кг. Яна прыкметна больш PlayStation 2 і па памерах ушчыльную наблізілася да [[Xbox]]. Корпус PlayStation 3 мае трохі выпуклую форму (у адрозненні ад корпуса Xbox 360, які «ўвагнуты»). Дзякуючы такой форме PS3 можна ўсталёўваць вертыкальна без дадатковых падставак. [[Блок сілкавання]] ўбудаваны ў корпус кансолі, што разам з масіўнай [[сістэма астуджэння камп'ютара|сістэмай астуджэння]] і забяспечвае адносна вялікую вагу PS3. Slim-версія мае памеры 290×65×290 мм; вагу — 3,20 кг. Гэта робіць яе менш, чым Xbox 360. Паверхня кансолі — чорны глянцавы пластык. Па запэўненні маркетолагаў, падобныя вынаходствы падкрэсліваюць вылучную «элітнасць» кансолі, здольную спраўдзіць завышаны кошт на кансоль у 800 дал. Платай за вонкавы выгляд з'яўляецца здольнасць прыцягваць пыл і адбіткі пальцаў, а ўмельцамі выпушчаны аксэсуар, здольны заляпіць усе порты кансолі, абараняючы нутро тэхналагічнай кансолі ад пылу.<ref>[http://grozaxp.ru/p=54 Затычкі для PS3 на GROZAXP.RU — Усё о Xbox 360, PlayStation 3, Wii, PSP і DS]{{Недаступная спасылка}}</ref> Паверхня Slim-версіі — матавая, тым самым адбіткі пальцаў не застаюцца на корпусе прыстаўкі. Аналагічна PS2, прывад Blu-ray размяшчаецца на правым боку кансолі, аднак дыскі загружаюцца не з дапамогай латка, які выязджае, а праз адтуліну дыскавода, як у аўтамагнітолах. Таксама прывад трохі патоплены ў корпус прыстаўкі, што надае ёй некаторае падабенства з [[гульнявы картрыдж|картрыджавай]] прыстаўкай [[Nintendo Entertainment System|NES]]. Канфігурацыі прыстаўкі таксама трохі адрозніваюцца вонкава — у таннейшай версіі на 20 Гб адсутнічаюць храмаваныя панэлі. У лагатыпе «PlayStation 3» выкарыстоўваецца шрыфт з фільма «[[Чалавек-павук (фільм)|Чалавек-павук]]», знятага адным з падраздзяленняў кампаніі — [[Sony]] Pictures. Super Slim-версія мае памеры 290×60×230 мм; вагу — 2,1 кг, што на 25% лягчэй Slim-версіі. == Камплектацыя == Sony выпусціла дзве розныя канфігурацыі PlayStation 3. Premium (ці 60Gb-версія) уключае ўнутраны [[цвёрды дыск]] на 60 гігабайт. Гэта версія прыстаўкі таксама ўкамплектавана інтэрфейсам [[Wi-Fi]], выхадам [[HDMI]] і кард-рыдарам. Core (ці 20Gb-версія) з вінчэстарам на 20 Гб, не ўключае Wi-Fi і кард-рыдар, але падтрымлівае магчымасць замяніць цвёрды дыск і дадаць адсутныя інтэрфейсы з дапамогай адаптараў. Першапачаткова кампанія не меркавала абсталёўваць малодшую версію прыстаўкі раздымам HDMI, аднак [[22 верасня]] [[2006]] года Sony змяніла сваё рашэнне і, акрамя таго, зменшыла кошт на Core-версію ў [[Японія|Японіі]] да 429 дал.<ref>{{cite web|url=http://www.ixbt.com/news/console/index.shtml06/86/82|title=Sony змяншае кошт PS3 за 2 месяца да старту!|publisher=[[iXBT]]|access-date=22 верасня 2006|archive-url=http://www.webcitation.org/61CE75Mfj|archive-date=2011-08-25}}</ref> Таксама, у камплект абедзвюх версій не ўваходзіць HDMI-кабель, неабходны для паўнавартаснага HD-вываду.<ref>{{cite web|url=http://games.slashdot.org/article.plsid=06/09/22/0652257|title=PS3: HD cables not included|publisher=[[GameSpot]]|access-date=28 верасня 2006|archive-url=http://www.webcitation.org/61CE7oz5I|archive-date=2011-08-25}}</ref> Таксама з прыстаўкай пастаўляецца: * Адзін кантролер * USB-кабель * Стэрэафанічны кабель AV (Stereo AV, Component, D-terminal, multi-terminal) * Сеткавы шнур {{anchor|Камплектацыя}} {|class="wikitable" |+Камплектацыя ! Магчымасці ! 20 GB<br />NTSC ! 40 GB<br />PAL, NTSC ! 60 GB<br />NTSC ! 60 GB<br />PAL ! 80 GB<br />NTSC<br />(першыя) ! 80 GB<br />PAL/NTSC ! 160 GB<br />PAL/NTSC ! 120 GB Slim<br />PAL/NTSC ! 250 GB Slim<br />PAL/NTSC ! 160 GB Slim<br />PAL/NTSC ! 320 GB Slim<br />PAL/NTSC ! 12 GB Super Slim<br />PAL/NTSC ! 250 GB Super Slim<br />NTSC ! 500 GB Super Slim<br />PAL/NTSC |- |Колер | Чорны || Чорны, белы (толькі ў Азіі) || Чорны || Чорны || Чорны || Чорны, белы || Чорны || Чорны || Чорны || Чорны, белы || Чорны, белы || Чорны, белы (Японія) || Чорны, белы (Японія) || Чорны, белы (Японія) |- |Вонкавае аздабленне | Глянцавая || Глянцавая || Глянцавая || Глянцавая || Глянцавая || Глянцавая || Глянцавая ||Матавая || Матавая || Матавая || Матавая || Матавая || Матавая || Матавая |- |[[#Вонкавы выгляд|Храмаваная панэль]] | {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Не}} || {{Так}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} |- |Зменны 2,5"-[[цвёрды дыск]] | 20 Гб || 40 Гб || 60 Гб || 60 Гб || 80 Гб || 80 Гб || 160 Гб || 120 Гб || 250 Гб || 160 Гб || 320 Гб || Не || 250 Гб || 500 Гб |- |Порты [[USB 2.0]] | {{Так|4}} || {{Часткова|2}} || {{Так|4}} || {{Так|4}} || {{Так|4}} || {{Часткова|2}} || {{Часткова|2}} || {{Часткова|2}} || {{Часткова|2}} || {{Часткова|2}} || {{Часткова|2}} || {{Часткова|2}} || {{Часткова|2}} || {{Часткова|2}} |- |[[IEEE 802.11]][[IEEE 802.11#802.11b|b]]/[[IEEE 802.11#802.11g|g]] [[Wi-Fi]] | {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} |- |Адаптар [[Флэш-памяць|флэш-карт]] | {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} |- |Прайграванне [[Super Audio CD|SACD]] | {{Так}} || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Так}} || {{Так}} || {{Так}} |- |[[Зваротная сумяшчальнасць|Сумяшчальнасць]] з PS2 | {{Так|Апаратная}} || {{Не}} || {{Так|Апаратная}} || {{Часткова|Праграмная}} || {{Часткова|Праграмная}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} || {{Не}} |} Усе мадэлі ўключаюць [[Blu-ray]]/[[DVD]]/[[CD]]-прывад, [[HDMI]] 1.3a<ref>{{cite web|title=PLAYSTATION 3 HDD 20 GB EQUIPPED WITH HDMI AS STANDARD|publisher=[[Sony Computer Entertainment]]|date=22 верасня 2006|url=http://www.scei.co.jp/corporate/release/pdf/060922e.pdf|access-date=24 мая 2007|archive-url=https://www.webcitation.org/61CE8RXvU?url=http://www.scei.co.jp/corporate/release/pdf/060922e.pdf|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> і падтрымку [[Bluetooth 2.0]], [[Gigabit Ethernet]]. З [[11 лістапада]] 2006 года пачаліся продажы PS3 у Японіі, [[17 лістапада]] прыстаўка выйшла ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. Запуск PlayStation 3 у [[Еўропа|Еўропе]] адбыўся ў сакавіку [[2007]] года з-за недахопы вытворчых магутнасцей,<ref name="Europe_start"/> акрамя таго, канфігурацыя прыстаўкі для гэтага рэгіёна падверглася зменам.<ref>{{cite web|url=http://www.dtf.ru/news/read.phpid=44734|title=Еўрапейскай PS3 падрэжуць функцыянальнасць|publisher=[[DTF]]|date=25 лютага 2007|access-date=12 красавіка 2007|archive-url=http://www.webcitation.org/61CE8wiPi|archive-date=2011-08-25}}</ref> C [[11 красавіка]] 2007 года была спынена вытворчасць малодшай версіі кансолі, 20 GB.<ref>{{cite web|url=http://www.ixbt.com/news/dvdconsole/index.shtml08/17/74|title=Sony афіцыйна спыняе вытворчасць 20 Гб мадэлі PS3|publisher=[[iXBT]]|date=12 красавіка 2007|access-date=12 красавіка 2007|archive-url=http://www.webcitation.org/61CE9gHRV|archive-date=2011-08-25}}</ref> [[8 ліпеня]] 2007 года Sony анансавана мадэль з цвёрдым дыскам аб'ёмам 80 Гб.<ref>{{cite web|url=http://www.dtf.ru/news/read.phpid=46919|title=Кампанія Sony на $100 уцаніла PlayStation 3 і прадставіла новую версію кансолі, з дыскам на 80 Гб|publisher=[[DTF]]|date=9 ліпеня 2007|access-date=12 ліпеня 2007|archive-url=http://www.webcitation.org/61CEAL0Rh|archive-date=2011-08-25}}</ref> [[18 кастрычніка]] 2007 года была анансавана мадэль з цвёрдым дыскам на 40 Гб.<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSN1732325620071018feedType=RSS&feedName=technologyNews&pageNumber=1|title=Sony to sell new 40GB PlayStation 3 in U.S.|publisher=[[Reuters]]|date=18 кастрычніка 2007|access-date=18 кастрычніка 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306101121/http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSN1732325620071018feedType%3DRSS%26feedName%3DtechnologyNews%26pageNumber%3D1|archive-date=6 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> [[9 кастрычніка]] 2009 года выйшлі Slim-версіі кансоляў з цвёрдым дыскам на 120 і 250 Гб. [[28 верасня]] 2012 года ў продаж паступіла PS3 Super Slim з цвёрдым дыскам на 500 Гб (CECH-4000B), а таксама эканамічная мадэль з флэш-памяццю на 12 Гб (CECH-4000A). == Кантролеры == === Sixaxis === {{main|Sixaxis}} [[Выява:Sixaxis ps3 controller.jpg|thumb|150px|Кантролер Sixaxis]] Sixaxis уяўляе сабой бесправадны кантролер, які працуе пасродкам сувязі [[Bluetooth]]. Па заяве Sony, зарада [[Электрычны акумулятар|акумулятара]] досыць на 24 гадзіны выкарыстання, а для падзарадкі ад прыстаўкі будзе выкарыстоўвацца [[USB]]-кабель. Працэс распазнання дадаткова падлучаных бесправодных кантролераў лёгка відаць на 4-х [[святлодыёд]]ных індыкатарах. Адначасова да PlayStation 3 можна падлучыць да сямі кантролераў. Галоўнай асаблівасцю Sixaxis з'яўляецца магчымасць кантролера вызначаць сваё становішча ў прасторы, а таксама ўлоўліваць рух і кручэнне ў трох плоскасцях, што дазволіць выкарыстоўваць у гульнях новыя прыёмы, якія не патрабуюць націскі кнопак. Sixaxis не падтрымлівае функцыю вібрацыі, што таксама палягчае прыладу. Па заяве кампаніі, вібрацыя была выдалена з кантролера вылучна для зніжэння кошту прылады<ref>{{cite web|publisher=[[iXBT]]|access-date=5 кастрычніка 2006|title=Sony спрабуе растлумачыць рашэнне пра адсутнасць вібрацыі ў Sixaxis|url=http://www.ixbt.com/news/console/index.shtml06/95/32|archive-url=https://www.webcitation.org/61CEBm2lx?url=http://www.ixbt.com/news/console/index.shtml?06%2F95%2F32|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>, хоць раней лічылася, што функцыі вібрацыі заміналі датчыкам руху. У Sixaxis замест перамыкача Analog і яго індыкатара на пярэдняй частцы кантролера з'явілася кнопка з лагатыпам PlayStation, аналагічная функцыі Guide на кантролеры Xbox 360. Вышыня некаторых кнопак была павялічана для большай камфортнасці. Рычагі L2 і R2 у задняй частцы сталі амаль аналагавымі, зараз іх ступень націску можна рэгуляваць падобна педалям у аўтамабілі. У аналагавых стыках быў павялічаны максімальны вугал адхілення, а таксама падвышана адчувальнасць.<ref>{{cite web|publisher=Sony Computer Entertainment|date=9 мая 2006|title=SCE ANNOUNCES NEW CONTROLLER FOR PLAYSTATION 3|url=http://www.scei.co.jp/corporate/release/pdf/060509be.pdf|access-date=24 мая 2006|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/61CECQFEZ?url=http://www.scei.co.jp/corporate/release/pdf/060509be.pdf|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="sixaxis">{{cite web|url=http://www.ixbt.com/news/console/index.shtml06/93/94|title=DualShock 3 = Sixaxis. Падрабязнасці пра аксэсуары PS3|publisher=[[iXBT]]|access-date=4 кастрычніка 2006|archive-url=https://www.webcitation.org/61CECsquM?url=http://www.ixbt.com/news/console/index.shtml?06%2F93%2F94|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref> === DualShock 3 === На выставе TGS’07 Sony афіцыйна анансавала [[DualShock 3]], адрозны ад Sixaxis наяўнасцю вібрацыі і выкарыстаннем больш якасных матэрыялаў (гэта прадухіляе хуткі знос стыкаў — асноўную праблему Sixaxis). З [[11 лістапада]] 2007 года [[геймпад]] прадаваўся ў Японіі<ref>{{Cite web |url=http://www.jp.playstation.com/peripheral/ps3/ |title=PlayStation®3 {{!}} ® |access-date=30 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213182744/http://www.jp.playstation.com/peripheral/ps3/ |archive-date=13 лютага 2009 |url-status=dead }}</ref> і ішоў у камплекце з мадэллю з дыскам на 80 Гб.<ref>{{Cite web |url=http://www.jp.playstation.com/hardware/ps3/cechl00.html |title=PlayStation®3 {{!}} ® |access-date=30 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221015059/http://www.jp.playstation.com/hardware/ps3/cechl00.html |archive-date=21 лютага 2009 |url-status=dead }}</ref> === PlayStation Move === {{main|PlayStation Move}} [[Выява:PS3-Move-In-Hands.jpg|thumb|150px|Кантролеры PlayStation Move і PlayStation Move Navigation Controller]] [[Выява:Sony-PlayStation-3-Eye.png|thumb|150px|PlayStation Eye]] [[Sony]] анансавала бесправадны кантролер (датчык руху), аналагічны Wii Remote, пад назвай PlayStation Move. Ён павінен быў ісці ў камплекце з маленькай камерай ([[PlayStation Eye]]) для адсочвання руху кантролера ў трохмернай прасторы. Камеры павінен дапамагаць шар на верхавіне пульта, які змяняе колер у залежнасці ад мясцовасці, у якой знаходзіцца. Па словах Sony, яны былі ўдзячныя Nintendo за стварэнне рэвалюцыйнага кантролера і сцвярджалі, што рухі PlayStation Move павінны быць дакладней, чым у Wii Remote. Кантролер выйшаў у продаж увосень [[2010]] года. Ужо каля 20 кампаній распрацоўваюць гульні, якія будуць падтрымліваць PlayStation Move. У стартавым наборы ён прадаецца з гульнёй «Свята Спорту». === Sony Move Navigation Controller === Sony Move Navigation Controller — адмысловы дадатковы датчык руху да [[PlayStation Move]]. Гэта навігацыйны датчык руху. Патрэбен ён для некаторых гульняў. Таксама кампанія Artplays стварыла двайніка Sony Move Navigation Controller, які завецца таксама. == Аксэсуары == [[Выява:Sony PS3 BluRay Remote Control.jpg|thumb|120px|Пульт ДК]] === Адаптар === Разам з SIXAXIS [[11 лістапада]] выйшаў вонкавы адаптар для Memory Card, з дапамогай якога можна капіраваць захаванні гульняў PlayStation і PlayStation 2 на цвёрды дыск PlayStation 3.<ref name="sixaxis"/> === Пульт === [[7 снежня]] [[2007]] года кампанія выпусціла таксама пульт дыстанцыйнага кіравання, з дапамогай якога прыстаўку можна выкарыстоўваць як [[відэапрайгравальнік]] дыскаў фармату [[Blu-ray]] са стандартнымі магчымасцямі: перамоткай, пераключэннем паміж часткамі фільма, навігацыяй у меню і  да т. п. Можа быць уключаны ў некаторыя камплектацыі. == Праграмнае забеспячэнне == === Інтэрфейс і аперацыйная сістэма === PlayStation 3 мае фірмовае галоўнае меню [[XMB]] ([[XrossMediaBar]]), уяўлялае сабой «дрэва» c піктаграмамі раздзелаў, пры выбары раздзела пад ім малююцца піктаграмы кнопак. Меню [[XMB]] [[Sony]] ужывалі таксама ў [[PSP]], сваіх тэлевізарах [[Sony Bravia]] і ў серыі наўтбукаў [[Sony VAIO]]. Таксама на прыстаўцы ўсталяваная паўнавартасная [[аперацыйная сістэма]], для якой праз анлайн-сэрвіс можна спампоўваць [[патч]]і і абнаўленні. На прыстаўку можна было ўсталяваць аперацыйную сістэму з сямейства [[GNU/Linux]], напрыклад такую як: YDL Linux ([[Yellow Dog Linux]]), Yellow Dog Linux for Sony PlayStation 3<ref>[http://www.terrasoftsolutions.com/products/ydl/ YDL.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130131053319/http://www.terrasoftsolutions.com/products/ydl/ |date=31 студзеня 2013 }}</ref>, [[Ubuntu Linux|Ubuntu]], [[Fedora]], аднак будуць недаступныя некаторыя магчымасці абсталявання (напрыклад, 3D-паскаральнік). Пасля абнаўлення прыстаўкі да версіі 3.21, які выйшаў 1 красавіка 2010 года, функцыя стала недаступнай. Да гэтага дадзеная функцыя працавала толькі на сістэмах папярэдніх пакаленняў, гэта значыць у версіях, якія выпускаліся да 1 кастрычніка 2009 года ці да выпуску новай версіі кансолі PlayStation 3 Slim. 21 красавіка выйшла абнаўленне да версіі 3.30, якое дадало падтрымку рэжыму 3D-стэрэа ў гульнях.<ref>[http://blog.us.playstation.com/2010/04/21/ps3-3-30-system-software-update PS3 3.30 System Software Update]</ref> Абнаўленне версіі 3.50 дадало магчымасць прайгравання [[Blu-ray 3D]] дыскаў, якія прайграваюцца ў паўнавартасных 1080p. Аднак на момант прашыўкі 3.73 стандарт Dolby TrueHD, выкарыстоўваны ў некаторых Blu-ray 3D фільмах, усё яшчэ не падтрымліваецца. У версію пачынальна з 4.00 дададзена падтрымка гульнявой кансолі PS Vita. === Медыяплэер === Апроч гульняў, прыстаўку з поспехам можна выкарыстоўваць у якасці прайгравальніка відэа, як стандартнага, так і [[Full HD|высокай разроснасці]] (аж да 19201080). Фільмы можна глядзець як з дыскаў [[Blu-ray]], так і са звычайных DVD-дыскаў (напрыклад, у фармаце [[DivX]] ці [[MPEG-4]]), а таксама выкарыстоўваць прыстаўку як кліент хатняга медыясервера (напрыклад, [[FreeNAS]] ці {{translation|PS3 Media Server||en|PS3 Media Server}}). === Гульні === {{main|Спіс гульняў на Sony PlayStation 3}} Выйшлі адначасова з PS3: [[Call of Duty 3]], [[Fight Night Round 3]], [[flOw]], [[Full Auto 2: Battlelines]], [[Genji: Days of the Blade]], [[Madden NFL 07]], [[Mainichi Issho]], [[Marvel: Ultimate Alliance]], [[Mobile Suit Gundam: Crossfire]], [[MotorStorm]], [[NBA 07]], [[NBA 2K7]]<!-- гэта не тая ж самая гульня, не выдаляйце яе са спісу -->, [[NHL 2K7]], [[Need for Speed: Carbon]], [[Resistance: Fall of Man]], [[Ridge Racer 7]], [[Tiger Woods PGA Tour 2007]], [[Tom Clancy’s Rainbow Six: Vegas]], [[Tony Hawk’s Project 8]], [[Untold Legends: Dark Kingdom]], [[Tekken 5: Dark Resurrection|Tekken Dark Resurrection Online]]. === Анлайн-сэрвісы === Sony запусціла [[інтэрнэт]]-сэрвіс, PlayStation Network Platform, шмат у чым падобны да [[Xbox Live]] для Xbox 360. Сэрвіс дазваляе загружаць на цвёрды дыск розны [[кантэнт]] (відэа, музыку, дэмаверсіі гульняў, абнаўленні), гуляць і мець зносіны з іншымі карыстачамі PlayStation 3. Адметнай асаблівасцю PSN з'яўляецца яго бясплатнасць. Аплаты патрабуюць толькі пампаваныя гульні і розныя дадаткі. Усе аперацыі вырабляюцца праз адмысловую краму — [[PlayStation Store]]. Да профіля карыстача PS3 прывязваецца «кашалёк», з дапамогай якога і аплачваюцца пакупкі, дзякуючы чаму няма неабходнасці кожны раз уводзіць звесткі аб [[крэдытная картка|крэдытнай картцы]]. Таксама запушчаны сэрвіс [[PlayStation Home]], які ўяўляе сабой сацыяльную сетку, інтэграваную ў віртуальны свет. == PlayStation Network == {{main|PlayStation Network}} PlayStation Network — адзіны анлайн-сэрвіс, створаны кампаніяй [[Sony Computer Entertainment]] для PlayStation 3 і PlayStation Portable, які быў анансаваны на сустрэчы PlayStation Business Briefing у Токіа ў [[2006]] годзе. Дадзены сэрвіс заўсёды ўключаны,<ref>{{cite web|title=PlayStation 3 announced for 2006|publisher=GameSpot|url=http://www.gamespot.com/news/2005/05/16/news_6124681.html|date=2005-05-16|access-date=2007-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110804220936/http://www.gamespot.com/news/6124681/playstation-3-announced-for-2006|archive-date=4 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> яго выкарыстанне з'яўляецца бясплатным,<ref>{{cite web| url=http://www.us.playstation.com/PSN| archive-url=https://web.archive.org/web/20080315221418/http://www.us.playstation.com/PSN| archive-date=15 сакавіка 2008| title=Official PlayStation Website — PlayStation Network| publisher=SCEA| access-date=2008-01-15| url-status=live}}</ref> і ўключае анлайн падтрымку.<ref>{{Cite web |url=http://us.playstation.com/psn/ |title=PlayStation®Network — PSN Games, Movies & TV for PS3™ & PSP®, PlayStation® Trophies |access-date=30 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100910010014/http://us.playstation.com/psn/ |archive-date=10 верасня 2010 |url-status=dead }}</ref> Сэрвіс дазваляе доступ да шматкарыстальніцкага кантэнту гульняў, PlayStation Store, PlayStation Home і іншым сэрвісам. PlayStation Network выкарыстоўвае наяўныя і [[Карта PlayStation Network|карты PlayStation Network]], як сродак аплаты ў краме PlayStation Store і PlayStation Home. == Тэхнічныя праблемы == [[Выява:Yellow Light of Death- PlayStation 3.png|thumb|120px|Свячэнне жоўтага індыкатара, якое сведчыць пра няспраўнасць]] Некаторыя ўладальнікі Sony PlayStation 3 сутыкнуліся з так званай праблемай жоўтага агню смерці (Yellow Light Of Death, [[YLOD]]). У большай частцы гэта кранула ўладальнікаў гульнявых прыставак першых рэвізій, менавіта на прыстаўках з цвёрдым дыскам 60 Гб часцей выяўлялася праблема перагрэву. У новых рэлізах гульнявой прыстаўкі з цвёрдым дыскам 40 Гб і ў версіі Slim праблема перагрэву сустракаецца значна радзей. У выпадку ўзнікнення гэтай праблемы пры ўключэнні кансолі індыкатар сілкавання кароткачасова свеціцца жоўтым, а затым міргае чырвоным. Чыннікам праблемы (як і RROD у Xbox 360) звычайна з'яўляецца парушэнне паяння графічнага працэсара [[RSX]] ці цэнтральнага працэсара [[Cell]]. Пры ўзнікненні дадзенай тэхнічнай няспраўнасці ёсць некалькі варыянтаў яе рашэння.<ref>[http://sonyps4.ru/p=2856 Жоўты агонь смерці PS3 (YLOD)]</ref> Таксама, часта на FAT-мадэлях выходзіць з ладу BD-прывад. == Рэжым прадзьмуху == У PS3 маецца так званы рэжым прадзьмуху ці тэст вентылятараў. Гэта функцыя афіцыйна не дэкларуецца Sony, але была выяўлена карыстачамі. Актывацыя дадзенай функцыі на 40 Gb мадэлі вырабляецца шляхам падлучэння да кансолі сілкавання пры націснутай кнопцы Eject.<ref>[http://www.joystiq.com/2008/04/12/clean-your-ps3-fan-with-quick-n-easy-test/ Clean your PS3 fan with quick-n-easy test | Joystiq]</ref> Пасля гэтага вентылятар пачынае працаваць на максімальнай хуткасці. Некаторыя карыстачы выкарыстоўваюць дадзеную функцыю для выдалення з кансолі пылу. Аднак дадзены метад актывацыі не працуе на 60 Gb мадэлі кансолі. Для запуску прадзьмуху на гэтай мадэлі некаторыя карыстачы прапанавалі выкарыстоўваць метад перагортвання кансолі «ўгару нагамі». Аднак высвятлілася, што дадзены метад фактычна не запускае прадзьмух, а прыводзіць да перагрэву кансолі, які служыць чыннікам паскарэння вентылятараў.<ref>http://www.ripten.com/2008/04/14/60gb-ps3-fan-test-want-to-kill-your-console/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110612154924/http://www.ripten.com/2008/04/14/60gb-ps3-fan-test-want-to-kill-your-console/ |date=12 чэрвеня 2011 }}</ref> На Slim-мадэлі кансолі запуск прадзьмуху аналагічны мадэлі 40 Gb. У цэлым, не існуе адзінага меркавання пра ўплыў дадзенай функцыі на кансоль. == Канфлікт з хакерамі == [[20 жніўня]] [[2010]] года ў чарговы раз з'явілася інфармацыя пра тое, што кансоль PlayStation 3 была ўзламаная. У якасці рашэння прапанавалася USB-прылада, пасля ўстаўкі якой з'яўлялася магчымасць запускаць вобразы гульняў, якія змяшчаюцца на цвёрдым дыску прыстаўкі. На [[YouTube]] былі выкладзены ролікі, якія дэманструюць працэс. Было абвешчана, што ўразлівасці схільныя ўсе прыстаўкі PlayStation 3: першыя выданні і Slim-версіі. Пасля было выпушчана абнаўленне 3.42, якое зачыняла магчымасць выкарыстання прылады [[JailBreak]].<ref>{{cite web|date=20 жніўня 2010|url=http://www.vg247.com/2010/08/20/rumour-ps3-cracked-by-hackers/|title=Rumour: PS3 cracked by hackers|publisher=[[VG247]]|author=Joe Anderson.|access-date=24 жніўня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817013612/http://www.vg247.com/2010/08/20/rumour-ps3-cracked-by-hackers/|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> У тым жа года, [[30 снежня]], было абвешчана пра поўны ўзлом кансолі,<ref name="Узлом">{{cite web|url=http://www.securitylab.ru/news/403771.php|title=Абарона PlayStation 3 канчаткова ўзламана|date=30 снежня 2010|publisher=securitylab.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110104010140/http://www.securitylab.ru/news/403771.php|archive-date=4 студзеня 2011|access-date=30 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> дасягнутым шляхам раскадзіроўкі ключа. Пры гэтым карыстачам адкрывалася магчымасць ашукваць сістэму пры ўсталёўцы любых прыкладанняў, нягледзячы на версію прашыўкі кансолі. Таксама з'явілася магчымасць усталёўкі аперацыйнай сістэмы [[Linux]]. Хоць падобнае давала поўную волю дзеянняў для любых маніпуляцый з кансоллю, аж да загрузкі «[[камп'ютарнае пірацтва|пірацкага]]» праграмнага забеспячэння і гульняў, хакеры заявілі, што гэта не з'яўлялася іх мэтай.<ref name="Узлом" /> Аднак з дапамогай чарговага абнаўлення сістэмнага праграмнага забеспячэння (3.60) кампанія [[Sony]] канчаткова ўхіліла магчымасць узлому кансолі. === Крымінальны пераслед === У студзені 2011 Sony падала ў суд на Джорджа Хотца, які ўзламаў ПЗ кансолі.<ref>{{cite web|url=http://www.securitylab.ru/news/404095.php|title=Кампанія Sony падала ў суд на хакераў, якія ўзламалі PS3|date=12 студзеня 2011|publisher=SecurityLab|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222003251/http://www.securitylab.ru/news/404095.php|archive-date=22 снежня 2013|access-date=30 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> У той жа час адвакат Хотца — Сцюарт Келар — заявіў, што яго падабаронны не з'яўляецца хакерам, бо ўсяго толькі зноў зрабіў даступнымі заблакаваныя раней функцыі<ref>{{cite web|url=http://www.securitylab.ru/news/404193.php|title=Адвакат Хотца адказаў на абвінавачванні Sony|date=17 студзеня 2011|publisher=SecurityLab|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222005001/http://www.securitylab.ru/news/404193.php|archive-date=22 снежня 2013|access-date=30 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> (хоць Хотц таксама публікаваў [[эксплойт]]ы, якія дазваляюць узломваць сістэму кансолі<ref>[http://geohotps3.blogspot.com/ On the PlayStation 3]</ref>). Адначасова з гэтым Sony абвясціла пра ўскладненне доступу да сваіх сэрвісаў з кансоляў: для іх выкарыстання трэба валодаць адмысловым ідэнтыфікатарам, якія паведамляюць пра тое, што прыстаўка не ўзламана і не «[[Чыпоўка|чыпаваная]]».<ref name="Пагрозы">{{cite web|url=http://www.securitylab.ru/news/404877.php|title=Хакеры адказалі на пагрозы Sony|date=21 лютага 2011|publisher=securitylab.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222003244/http://www.securitylab.ru/news/404877.php|archive-date=22 снежня 2013|access-date=30 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> У адказ на гэта хакеры заявілі, што яны валодаюць магчымасцямі ўзламаць ідэнтыфікатар кансолі і вывесці яе з чорнага спісу ці, наадварот, зрабіць яе «пірацкай».<ref name="Пагрозы" /> Таксама было сказана, што пры жаданні за суткі можна распрацаваць праграму, якая здольная «зрабіць усе кансолі ў свеце пірацкімі».<ref name="Пагрозы" /> У наступным месяцы выліўся новы скандал вакол узлому кансолі.<ref name="Біблія">{{cite web|url=http://www.securitylab.ru/news/404970.php|title=Узломшчык PS3 апублікаваў «Біблію ўзлому»|date=2 сакавіка 2011|publisher=SecurityLab|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222014119/http://www.securitylab.ru/news/404970.php|archive-date=22 снежня 2013|access-date=30 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> Грамадзянін Германіі рускага паходжання Аляксандр Ягоранкоў, які прайграў раней суд з Sony, апублікаваў так званую «Біблію гіпервізара». Гэтым імем названы набор матэрыялаў для ўзлому кансолі, і хакерская супольнасць ужо прапанавала Ягоранкову дапамогу ў распаўсюдзе дадзеных матэрыялаў.<ref name="Біблія" /> Юрысты Sony накіравалі шэраг патрабаванняў да хостынг-правайдараў, патрабуючы адключаць любыя сайты, дзе размяшчаецца дадзены архіў. [[9 сакавіка]] Sony дамагліся ў судзе дазволу атрымаць усё [[Файл рэгістрацыі|логі]] сайта Хотца аж да [[IP-адрас]]аў тых, хто яго наведваў, спампоўваў што-небудзь па спасылцы ці пакідаў каментары. Падобныя дазволы Sony атрымала таксама на логі з [[Уліковы запіс|рахункаў]] Хотца на сайтах [[Twitter]] і [[YouTube]]. Па словах кампаніі, гэтыя дадзеныя патрэбныя толькі для таго, каб пацвердзіць факт распаўсюду Хотцам злачынных дадзеных для ўзлому.<ref>{{cite web|date=9 сакавіка 2011|publisher=SecurityLab|title=Амерыканскі суд дазволіў Sony шукаць хакераў праз YouTube і Twitter|url=http://www.securitylab.ru/news/405014.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031144057/http://www.securitylab.ru/news/405014.php|archive-date=31 кастрычніка 2012|access-date=30 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> ==== Напад ананімаў ==== {{main|Узлом і адключэнне PlayStation Network}} У адказ на падобны пераслед, некалькі вэб-рэсурсаў [[Sony]] былі атакаваныя групай ананімаў. Шматлікія з іх, у тым ліку [[PlayStation Network]], былі доўгі час недаступныя.<ref>{{cite web|date=5 красавіка 2011|publisher=SecurityLab|title=Група Anonymous атакавала серверы Sony|url=http://www.securitylab.ru/news/405303.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222014246/http://www.securitylab.ru/news/405303.php|archive-date=22 снежня 2013|access-date=30 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> == Перспектывы == У жніўні 2010 прадстаўнікі [[Valve]] заявілі, што платформа PS3 вельмі важная для студыі, хоць усяго за год да гэтага распрацоўшчыкі сцвярджалі, што не збіраюцца рабіць гульні для гэтай кансолі.<ref>[http://www.igromania.ru/news/127199/Blic-novosti.htm Бліц-навіны] Igromania.ru</ref> Да прыкладу, 19 красавіка 2011 года на платформе Sony выйшаў [[Portal 2]] — новая гульня студыі. == Цікавыя факты == * Па інфармацыі выдання Reghardware, астрафізік Гаўрав Ханна (Gaurav Khanna) выкарыстоўваў 16 прыставак PlayStation 3 для стварэння [[суперкамп’ютар]]а. Навуковец злучыў прыстаўкі недарагім [[Ethernet]]-адаптарам, а для занясення дадзеных у кансолі загрузіў іх пад аперацыйнай сістэмай [[Linux]]. Атрыманую сістэму ён выкарыстоўвае для даследавання актыўнасці [[Чорная дзірка|чорных дзірак]] для факультэта фізікі Масачусецкага ўніверсітэта. З дапамогай дадзенага праекта Ханна жадае апісаць уласцівасці [[Гравітацыя|гравітацыйных]] палёў, якія ўзнікаюць пры сутыкненні чорных дзірак.<ref>{{cite web|date=28 лютага 2008|url=http://www.lenta.ru/news/2008/02/28/ps3/|title=Навуковец стварыў суперкамп'ютар з 16 прыставак PlayStation 3|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2010-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806060549/http://www.lenta.ru/news/2008/02/28/ps3/|archive-date=6 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref> * У сувязі з весткай пра ўзлом некаторых узроўняў абароны кансолі Sony вырашыла ў прашыўцы 3.21, якая выйшла 1 красавіка [[2010]] года, пазбавіць магчымасці ўсталёўваць іншае ПА (Linux) на старыя мадэлі PlayStation 3, якія выпускаліся да 1 кастрычніка [[2009]] года, бо палічылі, што хакер Джордж Хотс знайшоў некаторыя эксплойты сістэмы, усталяваўшы на ёй іншае ПА. У сувязі з гэтым ніводная неўзламаная мадэль PlayStation 3 з новай версіяй прашыўкі не падтрымлівае ўсталёўку іншага ПА (а калі не абнаўляць версію прашыўкі, то карыстач не зможа скарыстацца кантэнтам PSN, а таксама гуляць у сеткавыя гульні). * [[27 студзеня]] 2010 года [[Sony]] выпусціла ў [[Японія|Японіі]] адмысловы камплект, у які ўваходзіць прыстаўка PlayStation 3 на 120 Гб і [[Blu-ray-дыск]] [[Джэксан, Майкл|Майкла Джэксана]] «[[Майкл Джэксан: Вось і ўсё|This Is It]]».<ref>[http://ps3.ign.com/articles/105/1058473p1.html Sony Pairs PS3 and This is It in Japan — PS3 News at IGN] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100109195757/http://ps3.ign.com/articles/105/1058473p1.html |date=9 студзеня 2010 }}</ref> * Напачатку сакавіка 2012 года ў афіцыйным блогу PlayStation апублікаваны спіс 10 гульняў з самай вялікай колькасцю трымальнікаў плацінавых [[Дасягненні (камп’ютарныя гульні)|трафеяў]] у іх:<ref>{{cite web|url=http://blog.us.playstation.com/2012/03/02/trophy-hunters-here-are-your-top-10-platinums/|title=Trophy Hunters: Here Are Your Top 10 Platinums|author=Jeff Rubenstein.|publisher=http://blog.us.playstation.com|date=2 сакавіка 2012|access-date=5 сакавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307134704/http://blog.us.playstation.com/2012/03/02/trophy-hunters-here-are-your-top-10-platinums/|archive-date=7 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> ** [[Assassin’s Creed II]]; ** [[Call of Duty: Modern Warfare 2]]; ** [[Uncharted 2: Among Thieves]]; ** [[God of War III]]; ** [[Resident Evil 5]]; ** [[inFamous]]; ** [[Uncharted: Drake’s Fortune]]; ** [[God of War, гульня|God of War]]; ** [[Borderlands]]; ** [[Sly Raccoon]]. * У канцы чэрвеня 2012 года Каз Хірай ({{lang-en|Kaz Hirai}}) пакінуў месца кіраўніка гульнявога падраздзялення кампаніі Sony, бо стаў кіраўніком усёй карпарацыі. У знак павагі былымі калегамі яму была падорана эксклюзіўная версія кансолі PlayStation 3.<ref>{{cite web|url=http://www.joystiq.com/2012/06/29/kaz-hirai-given-commemorative-ps3/|title=Kaz Hirai given commemorative PS3|author=Jeff Rubenstein.|publisher=[[joystiq]]|datepublished=29 чэрвеня 2012|access-date=2 ліпеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222005751/http://www.joystiq.com/2012/06/29/kaz-hirai-given-commemorative-ps3/|archive-date=22 снежня 2013|url-status=dead}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://ru.playstation.com/ps3/ Афіцыйны сайт у Расіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141117120352/http://ru.playstation.com/ps3/ |date=17 лістапада 2014 }} * [http://www.us.playstation.com/PS3 Афіцыйны сайт у ЗША] {{ref-en}} * [http://www.facebook.com/PlayStationRu Афіцыйная старонка PlayStation Russia у Facebook] * [https://twitter.com/#!/PlayStationRU Афіцыйны мікраблог PlayStation Russia у Twitter] * [http://blog.us.playstation.com/ PlayStation.Blog] {{ref-en}} * [http://manuals.playstation.net/document/ru/ps3/current/video/filetypes.html Спіс падтрымоўваных фарматаў відэа для PS3] {{ref-ru}} {{rq|cleanup|sources}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{PlayStation}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] [[Катэгорыя:PlayStation 3| ]] bf7wwn9k60nk80z1c1s3h269ctrsgds Mass Effect 2 0 149810 5154412 5033358 2026-06-14T19:47:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154412 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | загаловак = Mass Effect 2 | малюнак = [[Выява:MassEffect2 cover.png|256px]] | подпіс = | распрацоўшчык = {{сцяг|Канада}} [[BioWare]] | выдавец = {{сцяг|ЗША}} [[Electronic Arts]] | кіраўнік = Кейсі Хадсан | сцэнарысты = Мак Уолтэрс (вядучы сцэнарыст)<br />[[Дру Карпішын]] | кампазітары = Джэк Уол<br />Сэм Халік<br /> Дэвід Кейтс<br />Джымі Хінсан | серыя = [[Mass Effect (серыя)|Mass Effect]] | дата анонсу = '''Xbox 360 і Windows''':<br />[[19 сакавіка]] [[2009 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2009]]<ref name="BioWare анансуе Mass Effect 2">{{cite web|url=http://www.electronicarts.ru/news/42803/|title=BioWare анансуе Mass Effect 2 <small>Другая частка навукова-фантастычнай трылогіі будзе выпушчана напачатку 2010 года для Windows PC і Xbox 360</small>|publisher=[[EA]]|datepublished=19 сакавіка 2009 года|access-date=20 студзеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017233352/http://www.electronicarts.ru/news/42803|archive-date=17 кастрычніка 2009|url-status=dead}}</ref> <br />'''PlayStation 3''':<br />[[17 жніўня]] [[2010 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2010]]<ref name="EA announces Mass Effect 2 for PS3">{{cite web|url=http://www.vg247.com/2010/08/17/ea-announce-mass-effect-2-for-ps3//|title=EA announces Mass Effect 2 for PS3|publisher=[[VG247]]|author=Joe Anderson|datepublished=17 жніўня 2010 года|access-date=17 жніўня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100820073736/http://www.vg247.com/2010/08/17/ea-announce-mass-effect-2-for-ps3/|archive-date=20 жніўня 2010|url-status=dead}}</ref> | даты анонсу = <!--мабыць гэтая частка шаблону не працуе--> | даты выпуску = '''Xbox 360 і Windows''':<br />{{Сцяг|ЗША}} [[26 студзеня]] [[2010 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2010]]<ref name="Mass Effect 2 у продажы">{{cite web|url= http://news.playground.ru/27421/#comments|title= Mass Effect 2 у продажы з 26-га студзеня 2010-га года|author= Mumby|publisher= [[PlayGround.ru]]|datepublished= 18 кастрычніка 2009 года|access-date= 2010-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100206070601/http://news.playground.ru/27421/#comments|archive-date= 2010-02-06|url-status= dead}}</ref><br />{{Сцяг|ЕС}} [[29 студзеня]] [[2010 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2010]]<br />{{Сцяг|Японія}} [[13 студзеня]] [[2011 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2011]]<br />'''PlayStation 3''':<br />{{Сцяг|ЗША}} [[18 студзеня]] [[2011 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2011]]<ref>{{cite web|url=http://www.bioware.ru/2010/12/10/mass_effect_2_ps3_release_dates.html|title=дата выхаду Mass Effect 2 пацверджана|archive-url=https://www.webcitation.org/68CoyGWCc?url=http://www.bioware.ru/2010/12/10/mass_effect_2_ps3_release_dates.html|archive-date=6 чэрвеня 2012|access-date=1 лютага 2013|url-status=dead}}</ref><br />{{Сцяг|ЕС}} [[21 студзеня]] [[2011 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2011]]<br />{{Сцяг|Японія}} [[23 чэрвеня]] [[2011 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2011]] | платформы = [[Xbox 360]], [[Windows]], [[PlayStation 3]] | рухавічкі = [[Unreal Engine 3]] (Xbox 360, Windows)<br />[[Unreal Engine 3#Unreal Engine 3.5|Unreal Engine 3.5]] (PlayStation 3) | версія = 1.02 (Windows)<br />1.03 (PlayStation 3) | жанры = [[ролевы баявік]], [[шутар ад трэцяй асобы]] | рэжым = [[сінглплэер|аднакарыстальніцкі]] | рэйтынгі = {{Рэйтынгі гульняў|BBFC=15||ESRB=M|OFLCA=MA 15+|PEGI=18+}} | носьбіты = 2 [[DVD-DL]], [[Blu-ray]] | сістэмныя патрабаванні = {{Collapsible list |title=Windows| '''Мінімальныя''' * '''[[працэсар]]''' — ад 1.8 Ггц [[Intel]] ці 2.0 Ггц [[AMD]] * '''[[аператыўная памяць]]''' — 1 ГБ ([[Windows XP|XP]]), 2 ГБ ([[Windows Vista|Vista]] і [[Windows 7]]) * '''[[цвёрды дыск]]''' — 15 Гб свабоднага месца * '''[[відэакарта]]''' — [[GeForce 6|NVIDIA GeForce 6800]] / [[ATI Radeon X1600]] * '''[[DirectX]]''' — DirectX 9.0c * '''сумяшчальная [[гукавая карта]]''' <br> '''Рэкамендуемыя''' * '''[[працэсар]]''' — [[Intel]] Core 2 Duo c частатою ад 2.6 Ггц ці аналагічны ад [[AMD]] * '''[[аператыўная памяць]]''' — 2 ГБ * '''[[цвёрды дыск]]''' — 15 Гб свабоднага месца * '''[[відэакарта]]''' [[GeForce 7 Series|NVIDIA GeForce 7900 GTX]], [[Radeon R520|ATI Radeon X1800 XL]] * '''[[DirectX]]''' — DirectX 9.0c ці вышэй * '''сумяшчальная [[гукавая карта]]''' }} | кіраванне = [[геймпад]], [[клавіятура]] і [[камп’ютарная мыш|мыш]] | сайт = [http://eu.masseffect.com/index.asp?lang=ru eu.masseffect.com/] }} '''''Mass Effect 2''''' — відэагульня ў жанры [[Ролевы баявік|ролевага баявіка]], распрацаваная [[Канада|канадскай]] кампаніяй [[BioWare]] і выпушчаная [[ЗША|амерыканскім]] выдавецтвам [[Electronic Arts]] у студзені [[2010 год]]а на платформах [[Xbox 360]] і [[Windows]] і на [[PlayStation 3]] у студзені 2011. Дзеянне гульні зноў разгортваецца ў створанай [[Карпішын, Дру|Дру Карпішыным]] [[Сусвет Mass Effect|выдуманага сусвету]]. ''Mass Effect 2'' — другая частка [[Трылогія|трылогіі]] [[Mass Effect (серыя)|Mass Effect]], падзеі гульні разгортваюцца праз 2 года пасля падзей [[Mass Effect]]. Характэрнай асаблівасцю гульні з'яўляецца магчымасць імпарту гульнявога персанажа з першай часткі, што дазваляе працягнуць праходжанне серыі з улікам усіх сюжэтных рашэнняў, зробленых раней. == Гульнявы працэс == === Сістэма бою === Сістэма бою значна адрозніваецца ад першай часткі ''Mass Effect'': бясконцая колькасць стрэлаў, абмежаваных толькі перагрэвам, была замененая на сістэму тэрмазарадаў — зменных блокаў астуджэння, змянілася сістэма прыцэльвання і навядзення. Таксама была дапрацаваная сістэма хованак: Шэпард выкарыстоўвае хованкі толькі па жаданні гульца. Паменшыўся запас энергіі шчыта і здароўя, што змушае гульца максімальна выкарыстоўваць сістэму хованак. Як і ў ''Mass Effect'', у гульні ёсць тактычная паўза, якая дазваляе прыпыніць гульню і выкарыстоўваць тактычныя ўменні, абраць зброю гульцу і камандзе. Таксама ў рэжыме тактычнай паўзы адлюстроўваецца радар, які паказвае размяшчэнне найбліжэйшых ворагаў і кірунак да мэты бягучай місіі. === Зносіны з іншымі персанажамі === Сістэма дыялогаў у гульні практычна ідэнтычная арыгінальнай — падчас дыялогу з'яўляецца «круг адказаў», у якім акрамя звычайных адказаў перыядычна з'яўляюцца і дадатковыя (абаянне/застрашванне), якія даступныя для выбару толькі пры дастатковай «прапампоўцы» персанажа — выкананай шляхам выбару паміж рэплікамі Героя (Paragon) і Адрачэнца (Renegade). У гульні рэалізавана сістэма, званая «Перапыненне дыялогу» («Interrupting the dialogue»). Варта заўважыць, што гэта не заўсёды прыводзіць да перапынення дыялогу. Часам падчас гутаркі на экране можа з'явіцца абразок. Калі своечасова націснуць на адпаведную кнопку (гутарка пры з'яўленні абразка не спыняецца), капітану Шэпарду атрымаецца так ці інакш паўплываць на зыход падзей — аж да раптоўнага забойства суразмоўцы. === Збор каманды === На працягу амаль усёй гульні, аж да місіі «Свой-Чужы» — а то і пасля, але пачынальна з яе існуюць вызначаныя абмежаванні па часе — у Шэпарда будзе магчымасць узяць у каманду мноства цікавых асоб. Прывід будзе рэгулярна дасылаць дасье на новых членаў каманды. Пакуль рэкамендаваныя Прывідам пяць кандыдатаў не ўступяць у атрад, наступныя дасье і сюжэтная місія будуць недаступныя. Астатніх браць неабавязкова, але вельмі рэкамендуецца. Поспех фінальнай місіі залежыць як і ад складу каманды, так і ад лаяльнасці кожнага яе члена. === Місіі на лаяльнасць членаў каманды === У Mass Effect 2 Шэпарду прыйдзецца не проста сабраць разнамасную каманду для выканання самай небяспечнай місіі ў галактыцы, але і дамагчыся разнастайнай падтрымкі з боку сваёй каманды, так званай «лаяльнасці». Для гэтага ў гульні прадугледжаны шэраг дадатковых місій, атрымаць якія можна, пагаварыўшы з членам каманды. Лаяльнасць супартыйцаў дазволіць мінімізаваць, аж да нуля, страты пры выкананні заключнай місіі. === Класы і развіццё персанажа === Спецыялізацыя ў ''Mass Effect 2'' прадстаўлена шасцю класамі. Гэтак жа як і ў першай частцы класы падзяляюцца на «чыстыя» і «змяшаныя». Першыя маюць на ўвазе спецыялізацыю персанажа толькі ў адной вобласці (баявая, тэхнічная і [[Сусвет Mass Effect#Біётыка|біятычная]]), другія — сумяшчэнне дзвюх спецыялізацый. У параўнанні з першай часткай гульні ўдвая скараціўся лік узроўняў развіцця персанажа (60 > 30), лік даступных для вывучэння ўменняў і лік узроўняў развіцця кожнага ўмення. Кожны клас зараз мае набор, які складаецца з 5 баявых уменняў (з якіх адно з'яўляецца ўнікальным) і аднаго пасіўнага навыку, які паляпшае характарыстыкі персанажа ў цэлым. З дапамогай «інтэнсіўнай падрыхтоўкі» на борце карабля гулец можа атрымаць таксама здольнасць аднаго са сваіх напарнікаў, якія аднак становяцца даступнымі толькі пасля атрымання лаяльнасці адпаведнага персанажа. Любое ўменне мае 4 узроўня развіцця, прычым на апошнім гулец можа абраць паміж двума варыянтамі развіцця. Гулец вольны ў выбары шляхоў развіцця персанажа, хоць ёсць і магчымасць аўтаразмеркавання ачкоў уменняў. Паколькі нават па дасягненні максімальнага ўзроўня нельга набраць дастатковае для поўнага развіцця ўсіх уменняў лік ачкоў, гульцу прыйдзецца выбіраць, якія ўменні развіваць да мяжы, а якія не. Клас таксама вызначае набор даступнага ўзбраення, цяжкае ўзбраенне даступна любому класу гульца. Падчас праходжання даецца магчымасць абраць дадатковы від узбраення або ўзяць унікальную зброю, калі дадзеным класам персанаж ужо ўмее карыстацца. Ніжэй пералічаныя ўсе шэсць гульнявых класаў. '''Салдат''' — адмысловец па баявых дзеяннях. Гэта адзіны клас, які валодае ўсімі відамі зброі за выключэннем пісталетаў-кулямётаў. Унікальнай класавай здольнасцю салдата з'яўляецца «Прыліў адрэналіну» — уменне, з дапамогай якога можна замарудзіць ход часу. '''Адэпт''' — клас, цалкам і цалкам які належыць на свае біятычныя здольнасці, усё астатняе для яго другасна. Гэты клас валодае ўнікальным уменнем «Сінгулярнасць», якой у паказаным гульцом месцы стварае мініяцюрную чорную дзірку. '''Інжынер''' — адмысловец па тэхнічных уменнях. Здольны выклікаць баявога дрона, які адцягвае ворагаў на сябе. '''Выведнік''' — клас, які сумяшчае ў сабе баявыя і тэхнічныя ўменні. Выведнік прызначаны для прыкрыцця членаў атрада, а таксама вядзенні бою на адлегласці. Унікальнае ўменне «Тактычная маскіроўка» дазволіць выведніку зрабіцца нябачным для ворага і, тым самым, выйграць некалькі секунд для нечаканага нападу. '''Вартавы''' — гнуткі клас, які сумяшчае ў сабе біятычныя і тэхнічныя ўменні. Вартавыя могуць выкарыстоўваць «тэхнічную браню», якая не толькі абараняе гаспадара, але і мае ўласцівасць выбухаць, адкідаючы ўсіх супернікаў, пры страце шчыта. «Тэхнічная браня» і ёсць унікальнае ўменне гэтага класа. '''Штурмавік''' — клас, аднолькава добра які валодае як баявымі, так і біятычнымі здольнасцямі. Унікальнае ўменне гэтага класа — «Рывок» — дазваляе імгненна наблізіцца да ворага і навязаць яму блізкі бой. == Сюжэт == [[Персанажы Mass Effect#Капітан Шэпард|Камандар Шэпард]] — галоўны герой [[Mass Effect]] — займаецца знішчэннем рэшткавых агменяў супраціву [[Сусвет Mass Effect#Ерэтыкі|гетаў]] — асноўных супернікаў з першай гульні. Падчас аднаго з рэйдаў карабель камандара «Нармандыя SR-1» падвяргаецца нападу невядомага суперніка, і пасля кароткай сутычкі апыняецца знішчаны, а Шэпарда выкідвае ў адкрыты [[Касмічная прастора|космас]]. У той час, як камандар афіцыйна лічыцца загінулым, арганізацыя «[[Сусвет Mass Effect#«Цэрбер»|Цэрбер]]», якая атрымала цела Шэпарда, займаецца яго аднаўленнем і рэабілітацыяй камандара. З-за сабатажу Шэпард апыняецца змушаны заўчасна пакінуць касмічную станцыю, на якой праходзіла яго аднаўленне. Камандар сустракаецца са Прывідам — лідарам «Цэрбера», які прапануе яму супрацоўніцтва, у рамках якога Шэпарду трэба расследаваць знікненні насельніцтва невялікіх чалавечых асадаў. Падчас расследавання высвятляецца, што за выкраданнямі стаяць [[Сусвет Mass Effect#Калекцыянеры|калекцыянеры]] — малавывучаная раса, практычна ні з кім не ўступаючая ў кантакт. Прывід прапануе Шэпарду заняцца фармаваннем і падрыхтоўкай каманды, у той час, як «Цэрберу» мае быць заняцца зборам інфармацыі. Таксама «Цэрбер» падае Шэпарду новы карабель, які атрымаў імя «Нармандыя SR-2» і ў некаторай ступені што з'яўляецца палепшанай версіяй «Нармандыі SR-1» Па праходжанні ключавых місій становіцца вядома размяшчэнне базы калекцыянераў і з'яўляецца магчымасць выканаць заключную місію. Страты ў апошняй місіі шмат у чым залежаць ад ступені падрыхтаванасці каманды і карабля, на падрыхтоўцы якіх пераважна і засяроджана ўвага гульні. Характэрна, што пры недастатковай падрыхтоўцы Шэпард таксама можа загінуць у заключнай місіі. == Напарнікі == === Сталыя === '''Гэтыя персанажы будуць суправаджаць вас усю гульню:''' * Міранда Лоўсан * Джэйкаб Тэйлар * Гарус Вакарыян * Талі’Зора вас Нармандыя * Джэк * Мордын Солус * Урднот Грунт * Самара/Морынт * Тэйн Крыёс * Легіён * Касумі Гота * Заід Масані === Часовыя === '''Гэтыя персанажы сустракаюцца ў пэўнай місіі і ўзяць іх у каманду нельга:''' * Ліяра Т’Соні * Уілсан * Аманда Кенсан == Дадаткі == Вынікаючы новай тэндэнцыі распрацоўнікі выпусцілі для другой часткі трылогіі не толькі паўнаважкія адоны, але і дробныя кантэнтныя дадаткі, напрыклад, дадатковыя віды зброі ці броні. Адмыслова для гэтых мэт была створана Cerberus Network, доступ да якой могуць атрымаць усе ўладальнікі ліцэнзійных версій гульні не ніжэй DVD-Box (з Jewel версіямі карта доступу не пастаўляецца, бо дэмакратычны кошт на гэты варыянт не мяркуе якіх-небудзь бонусаў), шляхам актывацыі карты доступу, уваходнай у камплект пастаўкі. Пры гэтым ключ для доступу ў Cerberus Network можна набыць асобна. === Выпушчаныя дадаткі === * '''Заід — Кошт помсты''' — дадае квэст, па выніках якога можна будзе прыняць у каманду новага персанажа — Заіда Масані — былога вайскоўца Альянсу і былога ж паляўнічага за галовамі. Гэта першы анансаваны DLC да гульні. Ён стаў даступны адразу ж пасля рэлізу Mass Effect 2. * '''Месца крушэння «Нармандыі»''' — пасля выведкі Альянс Сістэм усталяваў месца крушэння першай Нармандыі. Па просьбе Альянсу Шэпарду прапануецца адшукаць жэтоны 20 зніклых чальцоў экіпажа, а таксама ўсталяваць памятны-мемарыял. * '''Пакет місій «Уладар полымя» і штурмавы ўсюдыход «Молат»''' — утрымоўвае 5 новых місій, наўпрост злучаных з выкарыстаннем новага транспартнага сродку «Молат», якое таксама з'яўляецца часткай дадзенага дадатковага кантэнту. Выйшаў 23 сакавіка 2010 года і распаўсюджваецца бясплатна. * '''Альтэрнатыўны набор адзежы''' — дадатак, якое дадае дадатковую адзежу для Джэк, Тэйна і Гаруса. Ён стаў першым платным DLC. Даступны для спампоўкі з 23 сакавіка 2010 года па кошце ў $2. * '''Касумі — Выкрадзеная памяць''' — дадае квэст, па найманні новага персанажа, вядомага чалавечага злодзея — Касумі Гота. Яна з'яўляецца ў гульні з трэцім анансаваным DLC. Кошт — $7. DLC даступны для спампоўкі з 6 красавіка 2010 года. * '''Набор «Ураўняльнік» ''' — дадатак, якое дадае ў гульню Ёмістны шлем, візар «Архон» і браню «Інферна». * '''Уладар''' — дадатак, выпушчаны ў чэрвені 2010 года. У ім гульцу мае быць бітва з варожа настроеным гібрыдам [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] і чалавека, які паўстаў у выніку няўдалага эксперыменту «Цэрбера». Кошт DLC складае $7. Гэты дадатак можа не запускацца ці працаваць з памылкамі без усталяванага дадатку "Ўладар полымя". * '''Камплект «Эгіда»''' — дадатак, які дадае ў гульню Снайперскую вінтоўку «Ікол» і поўны камплект брані «Кестрэль». * '''Камплект «Агнявая моц» ''' — дадатак, які дадае ў гульню буйнакаліберны пісталет «Фаланга», Плазменны драбавік гетаў і штурмавую вінтоўку «Матыка». * '''Логава Шэрага Пасродніка''' — Першае сюжэтнае DLC, якое злучае падзеі ME 2 і ME 3 (Ёсць магчымасць прайсці DLC да праходжання самай гульні. Але фразы ў дыялогах будуць трохі зменены) Шэпард разам з Ліярай Т’Соні будзе супрацьстаяць Шэраму Пасродніку, які з'яўляецца самым уплывовым брокерам на рынку сакрэтнай інфармацыі<ref>http://www.ag.ru/news/22-07-2010#19485 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160610185223/http://www.ag.ru/news/22-07-2010#19485 |date=10 чэрвеня 2016 }} Шэпард супраць Шэрага Пасродніка</ref>. Таксама ёсць магчымасць завесці рамантычныя адносіны з Ліяраю (толькі калі перанесеныя захаванні з першай часткі гульні, дзе гулец таксама завёў раман з Ліяраю). Дадатак стаў даступным для спампоўкі 7 верасня 2010 года па кошце $10<ref>[http://social.bioware.com/forum/1/topic/129/index/4546420 Choose Language | BioWare Social Network<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. * '''Альтэрнатыўны набор адзежы № 2''' — дадатак, якое дадае дадатковую адзежу для Міранды, Грунта і Талі. Даступны для спампоўкі з 8 лютага 2011 года за 160 Microsoft Points ці 160 BioWare Points. * '''Прыбыццё''' — дадатак, які выйшла 29 сакавіка 2011 года па кошце ў 7$ (ці 560 BioWare points). Адна з галоўных роляў у ім адведзена адміралу Хакету, а таксама доктару Амандэ Кенсан, у якой ёсць інфармацыя пра ўварванне Жняцоў. «Прыбыццё» з'яўляецца сюжэтным DLC для Mass Effect 2, яно злучае падзеі другой часткі з [[Mass Effect 3]]. * '''Пачатак''' — дадатак, які выйшаў 21 мая 2011 года па кошце 320 BioWare points, інтэрактыўны [[комікс]], які утрымлівае перадгісторыю першай часткі гульні, у ім гулец можа прыняць шэраг рашэнняў, што ўплываюць на далейшы сюжэт. Актуальны для гульцоў PS3, а таксама PC, якія не гулялі ў першую частку Mass Effect. Заяўленая працягласць пралогу да Mass Effect 2 — 15 хвілін. «Пачатак» з'яўляецца апошнім DLC для Mass Effect 2. == Гукавое суправаджэнне == ''Mass Effect 2'' агучвалі 90 [[акцёр агучвання|галасавых акцёраў]], яны выканалі ролі 546 персанажаў і запісалі больш 25,000 дыялогаў<ref>{{Cite web|url=http://gameinformer.com/b/news/archive/2010/02/01/News-Mass-Effect-2-Tidbits.aspx|title=Што мы не ведаем о Mass Effect 2|last=Reiner|first=Andrew|date=2010-02-01|access-date=2010-10-17|publisher=Gameinformer|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115095518/http://www.gameinformer.com/b/news/archive/2010/02/01/news-mass-effect-2-tidbits.aspx|archive-date=15 лістапада 2015|url-status=dead}}</ref>. [[Марк Мір]], акцёр, які агучваў мужчынскі персанаж камандара Шэпарда, у сваім інтэрв'ю сказаў, што галасавых запісаў для гульні было зроблена ўдвая больш, чым для арыгінала ''Mass Effect''<ref>{{Cite web|url=http://www.rpgsite.net/articles/152/189/mark-meer-interview.html|title=Інтэрв'ю Марка Міра|last=Ward|first=Dave|date=2010-01-20|access-date=2010-01-20|publisher=RPG Site|archive-url=https://web.archive.org/web/20100308130003/http://www.rpgsite.net/articles/152/189/mark-meer-interview.html|archive-date=8 сакавіка 2010|url-status=dead}}</ref>. Музыка для Mass Effect 2 была напісана Джэкам Уолам у супрацоўніцтве з Сэмам Халікам, Дэвідам Кейтсам, і Джымі Хінсанам, дадатковае рэдагаванне гуку ў гульні выконваў Браян Дзідаменіка<ref>{{cite web|url=http://wallofsoundinc.com|title=Wall of Sound inc webpage|publisher=Wall of Sound inc|access-date=2010-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220161148/http://wallofsoundinc.com/|archive-date=20 лютага 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ea.com/news/jack-wall-reunites-for-mass-effect-2-original-score|title=BioWare Reunites with Legendary Composer Jack Wall for Mass Effect 2 Original Score|publisher=EA|access-date=2010-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022211748/http://www.ea.com/news/jack-wall-reunites-for-mass-effect-2-original-score|archive-date=22 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref>. Альбом саўндтрэкаў да гульні быў выпушчаны 19 студзеня 2010 г.<ref name="Soundtrack">{{cite web|url=http://www.amazon.com/dp/B0031CSCS6|title=Mass Effect 2 [Explicit&#93;: EA Games Soundtrack: MP3 Downloads|publisher=Amazon.com|access-date=2009-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629192735/http://www.amazon.com/dp/B0031CSCS6|archive-date=29 чэрвеня 2011|url-status=dead}}</ref> === Саўндтрэк === {{Саўндтрэк | Назва = Mass Effect 2: Original Videogame Score | Вокладка = | Саўндтрэк да = камп’ютарнай гульні Mass Effect 2 | Выпушчаны = 19 студзеня 2010 г. | Запісаны = | Жанр/Жанры = [[Музыка ў камп’ютарных гульнях|Музыка для камп’ютарнай гульні]] | Працягласць = 115:43 | Лэйбл/Лэйблы = Wall of Sound inc. | Прадзюсар = Джэк Уол | Краіна = | Выканавец = | Кампазітар = Джэк Уол | Агляды = | nocat = }} Альбом '''''Mass Effect 2: Original Videogame Score''''' быў запісаны і спрадзюсаваны ''Wall of Sound inc''. {{Track listing | collapsed= yes | headline = Mass Effect 2: Original Videogame Score (115:43) | title1 = The Illusive Man | length1 = 2:23 | title2 = Humans Are Disappearing | length2 = 2:00 | title3 = The Attack | length3 = 5:13 | title4 = The Lazarus Project | length4 = 1:10 | title5 = A Rude Awakening | length5 = 1:39 | title6 = The ''Normandy'' Reborn | length6 = 2:06 | title7 = Miranda | length7 = 5:22 | title8 = Jacob | length8 = 6:02 | title9 = Freedom's Progress | length9 = 5:41 | title10 = Thane | length10 = 9:19 | title11 = Garrus | length11 = 6:04 | title12 = An Unknown Enemy | length12 = 2:41 | title13 = Samara | length13 = 8:53 | title14 = Grunt | length14 = 5:26 | title15 = Horizon | length15 = 2:56 | title16 = Tali | length16 = 5:58 | title17 = Mordin | length17 = 6:27 | title18 = The ''Normandy'' Attacked | length18 = 2:11 | title19 = Jack | length19 = 6:28 | title20 = Legion | length20 = 6:22 | title21 = Jump Drive | length21 = 2:16 | title22 = Crash Landing | length22 = 3:43 | title23 = The Collector Base | length23 = 3:52 | title24 = The End Run | length24 = 2:57 | title25 = Suicide Mission | length25 = 4:45 | title26 = New Worlds | length26 = 2:30 | title27 = Reflections | length27 = 1:19 }} {{Video game reviews |GI = 9.75/10 |1UP = A- | rev1 = bit-tech.net | rev1Score = 10/10<ref>{{Cite web|url=http://www.bit-tech.net/gaming/pc/2010/01/26/mass-effect-2-review/4|title=bit-tech.net Review - Mass Effect 2|last=Martin|first=Joe|date=26 January 2010|publisher=bit-tech.net|access-date=27 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100129035643/http://www.bit-tech.net/gaming/pc/2010/01/26/mass-effect-2-review/4|archive-date=29 студзеня 2010|url-status=dead}}</ref> |EuroG = 10/10<ref name="EuroG_review">{{Cite web|author=Tom Bramwell|url=http://www.eurogamer.net/articles/mass-effect-2-review|title=Mass Effect 2 Review &#124; Xbox 360|publisher=Eurogamer|date=2009-11-27|access-date=2010-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725053955/http://www.eurogamer.net/articles/mass-effect-2-review|archive-date=25 ліпеня 2015|url-status=dead}}</ref> |GSpot = 9/10<ref name="Gamespot Review">{{Cite web |url=http://www.gamespot.com/xbox360/rpg/masseffect2workingtitle/review.html |title=Mass Effect 2 Review From Gamespot |publisher=GameSpot |date=2009-06-02 |access-date=2010-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121155347/http://www.gamespot.com/xbox360/rpg/masseffect2workingtitle/review.html |archive-date=21 студзеня 2011 |url-status=dead }}</ref> | rev2 = ''[[Hardcore Gamer]]'' | rev2Score = 5/5<ref name="Hardcore Gamer Magazine Review">{{Cite web|author=Mitera,Tony|url=http://www.hardcoregamer.com/index.php?option=com_magazine&id_rubrique=1&type=article&id_article=487|title=Hardcore Gamer Magazine: Mass Effect 2 Review|publisher=Hardcore Gamer|date=2010-02-02|access-date=2010-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209091206/http://www.hardcoregamer.com/index.php?option=com_magazine&id_rubrique=1&type=article&id_article=487|archive-date=9 лютага 2010|url-status=dead}}</ref> |IGN = 9.6/10(US), 9.2/10 (UK), 9.3/10 (AU)<ref name="IGN Review">{{Cite web|author=Brudvig, Erik|url=http://xbox360.ign.com/articles/106/1062898p1.html|title=Mass Effect 2 Review|publisher=IGN|date=2010-01-22|access-date=2010-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120530122040/http://xbox360.ign.com/articles/106/1062898p1.html|archive-date=30 мая 2012|url-status=dead}}</ref> |Official PlayStation Magazine = 10 | rev3 = [[PlayStation: The Official Magazine]] | rev3Score = 10/10 |X360A = 94 % |PCGUK = 90 % |PCGUS = 90 %<ref>{{Cite journal|last=Stapleton |first=Dan |date=March 2010 |title=Mass Effect 2 review |journal=[[PC Gamer]] |issue= 198 |pages=44–52 |publisher=[[Future plc]] |location=United States |issn=1080-4471}}</ref> |PCPP = 10/10 |GT = 9.7/10<ref name="Gametrailers Review">{{Cite web|url=http://www.gametrailers.com/video/review-mass-effect/61244|title=Mass Effect 2 Review From Gametrailers|publisher=GameTrailers|date=2010-01-26|access-date=2010-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529144437/http://www.gametrailers.com/video/review-mass-effect/61244|archive-date=29 мая 2012|url-status=dead}}</ref> |GameZone = 9.25/10 |GamingExcellence = 9.6/10 |GiantBomb = 5/5 |XPlay = 5/5 |OXM = 9.5/10 (UK 10/10) |X360 Magazine = 10/10 |Xbox 360 Achievements = 94 % |Destructoid = 100/100 | MC = (X360) 96<ref>[http://www.metacritic.com/game/xbox-360/mass-effect-2 Metacritic, Mass Effect 2 for X360]</ref><br />(PC) 94<ref>[http://www.metacritic.com/game/pc/mass-effect-2 Metacritic, Mass Effect 2 for PC]</ref><br />(PS3) 94<ref>[http://www.metacritic.com/game/playstation-3/mass-effect-2 Metacritic, Mass Effect 2 for PS3]</ref> |GR = PC: 94,48 % <small>(30 reviews)</small><ref>{{Cite web |url=http://www.gamerankings.com/pc/944906-mass-effect-2/index.html |title=Mass Effect 2 for PC — GameRankings<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=1 лютага 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131025141127/http://www.gamerankings.com/pc/944906-mass-effect-2/index.html |archive-date=25 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}</ref> <br /> X360: 95,66 % (73 reviews)<ref>{{Cite web|url=http://www.gamerankings.com/xbox360/944907-mass-effect-2/index.html|title=ME2 for 360|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2010-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150805035354/http://www.gamerankings.com/xbox360/944907-mass-effect-2/index.html|archive-date=5 жніўня 2015|url-status=dead}}</ref> PS3: 94,36 % <small>(11 reviews) |ІМ = 9/10<ref>{{артыкул | аўтар = Георгій Курган | загаловак = Mass Effect 2 | спасылка = http://www.igromania.ru/articles/108551/Mass_Effect_2.htm | выданне = [[Гульняманія, часопіс|Гульняманія]] | год = 2010 | нумар = 2 (149) | старонкі = 82—85 }}</ref> |AG=74/100<ref>{{cite web |url = http://www.ag.ru/reviews/mass_effect_2 |title = Рэцэнзія на Mass Effect 2 |author = Уладзімір Гарачаў aka Nomad |publisher = [[Absolute Games]] |datepublished = 03.02.2010 }}</ref> }} == Узнагароды == * Па версіі [[VGA 2010]] Mass Effect 2 быў прызнаны лепшай гульнёй для Xbox 360 у 2010 годзе і лепшай RPG 2010 года<ref>{{cite web|url=http://www.bioware.ru/2010/12/12/bioware_vga_2010_results.html|title=вынікі VGA 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022202606/http://www.bioware.ru/2010/12/12/bioware_vga_2010_results.html|archive-date=22 кастрычніка 2013|access-date=1 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. * Партал [[IGN]] ганараваў Mass Effect 2 наступных узнагарод (з улікам платформы): найлепшы сюжэт (Xbox 360 і PC), найлепшы персанаж (Тэйн, Xbox 360), найлепшы персанаж (Прывід, PC), найлепшы візуальны шэраг (PC), найлепшы саўндтрэк (PC), найлепшая Sci-Fi гульня (Xbox 360, PC), блокбастар года і гульня года на Xbox 360<ref>{{cite web|url=http://www.bioware.ru/2010/12/14/mass_effect_2_ign_2010_awards.html|title=вынікі IGN 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022202554/http://www.bioware.ru/2010/12/14/mass_effect_2_ign_2010_awards.html|archive-date=22 кастрычніка 2013|access-date=1 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. * Партал [[GameTrailers]] ганараваў гульню наступных узнагарод: найлепшая RPG, найлепшы сюжэт, найлепшая аднакарыстальніцкая кампанія, найлепшая гульня для PC, найлепшая гульня для Xbox360 і галоўная гульня года<ref>{{cite web|url=http://www.bioware.ru/2011/01/02/mass_effect_2_gametrailers_6_prizes.html|title=GameTrailers Game Of The Year|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022202540/http://www.bioware.ru/2011/01/02/mass_effect_2_gametrailers_6_prizes.html|archive-date=22 кастрычніка 2013|access-date=1 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. * Партал [[IGN]] ганараваў Mass Effect 2 наступных узнагарод (па-за залежнасцю ад платформы): найлепшы сюжэт<ref>{{cite web|url=http://bestof.ign.com/2010/overall/best-story.html|title=вынікі IGN 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131034224/http://bestof.ign.com/2010/overall/best-story.html|archive-date=31 студзеня 2013|access-date=1 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>, найлепшая [[Навуковая фантастыка|sci-fi]] гульня года<ref>{{cite web|url=http://bestof.ign.com/2010/overall/best-sci-fi-game.html|title=вынікі IGN 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131034105/http://bestof.ign.com/2010/overall/best-sci-fi-game.html|archive-date=31 студзеня 2013|access-date=1 лютага 2013|url-status=dead}}</ref> і гульня года 2010<ref>{{cite web|url=http://bestof.ign.com/2010/overall/game-of-the-year.html|title=вынікі IGN 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716165401/http://bestof.ign.com/2010/overall/game-of-the-year.html|archive-date=16 ліпеня 2012|access-date=1 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. * На шоў [[X-Play’s Best Of The Year 2010 Show]], дзе на лепшую гульню года было два кандыдата — Mass Effect 2 і StarCraft 2, — у выніку перамог StarCraft 2 з 55 % галасоў, аднак Mass Effect 2 атрымаў цэлых тры намінацыі, а менавіта: найлепшы сюжэт, найлепшая RPG года, найлепшая гульня года<ref>[http://www.bioware.ru/2010/12/15/mass_effect_2_x_play_awards.html Mass Effect 2 — Узнагароды ад X-Play] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131022202537/http://www.bioware.ru/2010/12/15/mass_effect_2_x_play_awards.html |date=22 кастрычніка 2013 }}</ref>. * На вядомым замежным сайце [[GameTrailers.com]] Mass Effect 2 атрымаў адразу 6 намінацый: гульня года, найлепшая RPG, найлепшая гульня на PC, найлепшая гульня на Xbox 360, найлепшы сюжэт, найлепшы сінглплеер<ref>[http://www.bioware.ru/2011/01/02/mass_effect_2_gametrailers_6_prizes.html Mass Effect 2 — 6 перамог на GameTrailers.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131022202540/http://www.bioware.ru/2011/01/02/mass_effect_2_gametrailers_6_prizes.html |date=22 кастрычніка 2013 }}</ref>. * Па выніках штогадовага апытання чытачоў расійскага партала [[Absolute Games]], Mass Effect 2 узяў першыя месцы ў намінацыях «Найлепшая гульня для PC», «Найлепшы сіквел/прыквел», «Найлепшае гульнявое апавяданне», «Найлепшы візуальны шэраг», «Найлепшы гук», «Найлепшая арыгінальная музыка», і «Найлепшая галоўная музычная тэма»<ref name="AG_top2010_ME2">{{cite web|url=http://top.ag.ru/2010/g_16915.html|title=Absolute TOP 2010. Mass Effect 2|archive-url=https://web.archive.org/web/20110402085223/http://top.ag.ru/2010/g_16915.html|archive-date=2 красавіка 2011|access-date=1 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Таксама гульня заняла другія месцы ў намінацыях «Найлепшая RPG» (саступіўшы [[Fallout: New Vegas]]) і «Найлепшае калекцыйнае выданне» (саступіўшы [[Fallout 3]]) і трэцяе — у намінацыі «Найлепшая гульня для Xbox 360»<ref name="AG_top2010_ME2"/>. У трынаццаць лепшых гульняў года па меркаванні рэдакцыі AG ME2 не патрапіла<ref>{{cite web|url=http://top.ag.ru/2010/index_no_frame.html|title=Absolute TOP 2010. Галоўная старонка галасавання|access-date=1 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20110325080254/http://top.ag.ru/2010/index_no_frame.html|archive-date=25 сакавіка 2011|url-status=dead}}</ref>. BioWare заняла першае месца ў катэгорыі «Распрацоўнік года»<ref>{{cite web|url=http://top.ag.ru/2010/cat_38.html|title=Absolute TOP 2010. Распрацоўнік года|archive-url=https://web.archive.org/web/20110326032127/http://top.ag.ru/2010/cat_38.html|archive-date=26 сакавіка 2011|access-date=1 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. * Партал [[IGN]] ганараваў Mass Effect 2 звання «Найлепшая Гульня Сучаснасці»<ref>http://www.ign.com/top/modern-games/1 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151106164456/http://www.ign.com/top/modern-games/1 |date=6 лістапада 2015 }} Mass Effect 2 — Лепшая гульня сучаснасці па версіі IGN</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{вікіцытатнік}} ;Сайты і рэсурсы * [http://masseffect.bioware.com Афіцыйны сайт] {{ref-en}} * [http://ru.masseffect.com Рускі афіцыйны сайт]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://www.bioware.ru Руская супольнасць прыхільнікаў гульняў кампаніі BioWare] {{ref-ru}} * [http://www.electronicarts.ru/games/16578,PC/ Mass Effect 2 на сайце Electronic Arts] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090701075656/http://www.electronicarts.ru/Games/16578,PC/ |date=1 ліпеня 2009 }} {{ref-ru}} * [http://www.igromania.ru/launch/MassEffect2/ «Цэнтр запуску» Mass Effect 2 на сайце «Гульняманія.ру»] {{ref-ru}} * [http://masseffect.wikia.com Mass Effect Wiki] {{ref-en}} * {{AG.ru|mass-effect-2}} ;Артыкулы і агляды * [http://www.videogamer.com/xbox360/mass_effect_2/review.html Mass Effect 2 Review] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110930/http://www.videogamer.com/xbox360/mass_effect_2/review.html |date=4 сакавіка 2016 }} {{ref-en}} * [http://binaries.ru/2010/02/25/mass-effect-2/ Рэцэнзія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131022210846/http://binaries.ru/2010/02/25/mass-effect-2/ |date=22 кастрычніка 2013 }} на [[binaries.ru]] * [http://www.3dnews.ru/games/mass_effect_2_review/ Mass Effect 2 — віртуальная космоопера] {{ref-ru}} * [http://www.ag.ru/games/mass-effect-2/review Рэцэнзія ад AG.ru] ;Розныя матэрыялы * [http://www.gametrailers.com/game/mass-effect-2/10875 Відэаролікі на GameTrailers.com] {{ref-en}} * [http://www.eurogamer.ro/tv_search.php?q=mass Трэйлеры Mass Effect 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250123170411/http://www.eurogamer.ro/tv_search.php?q=mass |date=23 студзеня 2025 }} {{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Mass Effect}} {{Гульні BioWare}} {{Прэмія BAFTA Games найлепшай гульні}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2010 года]] [[Катэгорыя:Action/RPG]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя ролевыя гульні]] [[Катэгорыя:Шутары ад трэцяй асобы]] [[Катэгорыя:Гульні Bioware]] [[Катэгорыя:Гульні Electronic Arts]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Касмаопера]] [[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Канадзе]] s00q5ta8p6weyp3a92douja2ayk8jqe Neckera bhutanensis 0 153609 5154505 4791684 2026-06-14T23:22:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154505 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Расліны | image file = | image title = | image descr = | parent = Neckera | ref = | comment = | rang = Від | latin = Neckera bhutanensis | author = [[Noguchi]] in [[H. Hara]], 1971 | syn = | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | wikispecies = Neckera bhutanensis | commons = Category:Neckera bhutanensis | iucn = | iucnstatus = | itis = | ncbi = | eol = 927870 | grin = | ipni = |tpl = tro-35169245 }} '''Neckera bhutanensis''' - [[біялагічны від|від]] [[Імхі|імхоў]] сямейства {{bt-bellat||Neckeraceae}} родам з [[Бутан]]а. Дадзены від мае некаторае павярхоўнае падабенства на від {{bt-bellat||Neckera noguchiana}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.sekj.org/PDF/anbf42/anbf42-391.pdf |title=Neckera noguchiana (Neckeraceae, Bryopsida), a new species from Nepal |access-date=24 лютага 2013 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011011/http://www.sekj.org/PDF/anbf42/anbf42-391.pdf |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гіпнавыя імхі]] [[Катэгорыя:Флора Азіі]] 3er40f796offozqtft5ramocwfeb1tg Міхаіл Калашнікаў 0 164178 5154291 1633827 2026-06-14T12:25:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Выдалена перасылка на [[Міхаіл Цімафеевіч Калашнікаў]] 5154291 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Міхаіл Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Міхаіл Георгіевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Михаил Георгиевич}} (1886—1969) — рускі і савецкі архітэктар-мастак. * {{нп5|Міхаіл Іванавіч Калашнікаў (каваль)|Міхаіл Іванавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Михаил Иванович (кузнец)}} (1931—2001) — Герой Сацыялістычнай Працы. * {{нп5|Міхаіл Іванавіч Калашнікаў (партыйны дзеяч)|Міхаіл Іванавіч Калашнікаў|ru|Калашников Михаил Иванович}} (1894—1938) — член калегіі Наркамата шляхоў зносін. * {{нп5|Міхаіл Мікітавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Михаил Никитич}} (? — 1876) — екацярынадарскі купец. * {{нп5|Міхаіл Міхайлавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Михаил Михайлович}} (1906—1944) — савецкі фатограф, журналіст. * {{нп5|Міхаіл Піліпавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Михаил Филиппович}} (1931—2014) — Герой Сацыялістычнай Працы. * {{нп5|Міхаіл Сцяпанавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Михаил Степанович}} (1912—1979) — марыйскі савецкі пісьменнік і перакладчык. * [[Міхаіл Цімафеевіч Калашнікаў]] (1919—2013) — расійскі канструктар зброі, генерал-лейтэнант. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 986h13dmcy6j8biem1emqo4iqv9bxz4 Ржаўка (прыток Дняпра) 0 164317 5154428 5099951 2026-06-14T20:22:39Z JerzyKundrat 174 /* Гідраграфія */ 5154428 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ржаўка}} {{Рака2 |Назва = Ржаўка |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 43 |Плошча басейна = 396 |Басейн = Дняпро |Басейн рэк = [[Чорнае мора]] |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= за 2,5 км ад вёскі Рыскоў |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = E|s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = [[Дняпро|рака Дняпро]] |Месцазнаходжанне вусця = за 2 км ад [[Жлобін]]а |Вышыня вусця = каля 124<ref name="map">Ліст карты N-36-109. Выданне 1970 г.{{ref-ru}}</ref> |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 52|m_lat_min = 53|m_lat_sec =47.97 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 30|m_lon_min = 5|m_lon_sec =41.79 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гомельская вобласць |Раён = }} '''Ржа́ўка''' — [[рака]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім]] і [[Жлобінскі раён|Жлобінскім]] раёнах [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], левы [[прыток]] ракі [[Дняпро]]. == Гідраграфія == Даўжыня ракі 43 км, плошча [[вадазбор]]у 396 км². Вадазбор у межах [[Прыдняпроўская нізіна|Прыдняпроўскай нізіны]]. Пачынаецца Ржаўка за 2 км у напрамку на поўнач ад вёскі [[Рыскоў]] (Рагачоўскі раён), упадае ў Дняпро за 2 км на ўсход ад горада [[Жлобін]]. [[Даліна]] ракі на большай частцы трапецападобная шырынёй 1—2 км, у ніжнім цячэнні невыразная. Пойма ў асноўным асушаная, у ніжнім цячэнні на працягу 8-10 км шырокая, лугавая, зліваецца з поймай Дняпра. Рэчышча каналізаванае ад вытоку да вёскі [[Асінаўка (Жлобінскі раён)]] на працягу 35 км (шырыня 8-10 м, у вярхоўі да 2 м). Сярод прытокаў — [[Ржача|рака Ржача]] (злева)<ref name="epb">{{Крыніцы/ЭПБ|4}} — С. 374.</ref>. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Ржаўка||387}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=8, 9|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-109. Выданне 1970 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/10337|РЖАЎКА}} {{Дняпро}} [[Катэгорыя:Прытокі Дняпра]] [[Катэгорыя:Рэкі Жлобінскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Рагачоўскага раёна]] 4iis1tg9mntdshb7tvaz1kg6u3u7aai Адносная вільготнасць 0 167343 5154426 3946165 2026-06-14T20:15:26Z JerzyKundrat 174 5154426 wikitext text/x-wiki [[Файл:Hygrometer USSR 1987.jpg|міні|справа|Гігрометр]] '''Адносная вільготнасць''' — адносіны колькасці вадзяной пары да той колькасці вадзяной пары, якую [[паветра]] можа ўтрымліваць пры дадзенай тэмпературы. <center><math>\varphi = \frac{{{p_{p}}}}{{{p_0}}}</math></center> == Абсалютная вільготнасць == [[Вільготнасць паветра|Абсалютная вільготнасць]] — колькасць вільгаці, якая змяшчаецца ў адным кубічным метры [[паветра]]. З-за малой велічыні звычайна вымяраюць у г/м³. Але ў сувязі з тым, што пры пэўнай тэмпературы паветра ў ім можа максімальна ўтрымлівацца толькі пэўная колькасць вільгаці (з павелічэннем тэмпературы гэта максімальна магчымае колькасць вільгаці павялічваецца, з памяншэннем тэмпературы паветра максімальна магчымая колькасць вільгаці памяншаецца), увялі паняцце адноснай вільготнасці. == Адносная вільготнасць == Эквівалентнае вызначэнне — адносіны малярнай долі вадзяной пары ў паветры да максімальна магчымай пры дадзенай тэмпературы. Вымяраецца ў працэнтах і вызначаецца па формуле: ::: <math> RH = {p_{(H_2O)} \over p^*_{(H_2O)}} \times 100\% </math> дзе <math> RH_{\,_\,} </math> — адносная вільготнасць сумесі ці паветра; <math> {p_{(H_2O)}} </math> — парцыяльны ціск вадзяной пары ў сумесі; <math> {p^*_{(H_2O)}} </math> — ціск насычанэння вадзяной пары. Ціск насычаных пароў вады моцна расце пры павелічэнні тэмпературы. Таму пры ізабарычным (гэта значыць, пры пастаянным ціску) ахаладжэнні паветра з пастаяннай канцэнтрацыяй пары надыходзіць момант ([[пункт расы]]), калі пара насычаецца. Пры гэтым «лішні» пар кандэнсуецца ў выглядзе [[Туман|туману]] або крышталікаў [[Лёд|лёду]]. Працэсы насычэння і кандэнсацыі вадзяной пары граюць велізарную ролю ў фізіцы атмасферы: працэсы ўтварэння аблокаў і атмасферных франтоў у значнай ступені вызначаюцца працэсамі насычэння і кандэнсацыі, цеплата, якая вылучаецца пры кандэнсацыі атмасфернай вадзяной пары, забяспечвае энергетычны механізм узнікнення і развіцця трапічных [[цыклон]]аў ([[Ураган|ураганаў]]). == Ацэнка адноснай вільготнасці == Адносная вільготнасць водна-паветранай сумесі можа быць ацэненая, калі вядомыя яе тэмпература (''T'') і тэмпература пункта расы (''T<sub>d</sub>''). Калі ''T'' і ''T<sub>d</sub>'' вызначаны ў градусах Цэльсія, тады праўдзівы выраз: ::: <math> RH = {{e_p} \over {e_s}} \times 100\% </math> <ref> Perry, R.H. and Green, D.W, [[Perry's Chemical Engineers' Handbook]] (7th Edition), [[McGraw-Hill]], ISBN 0-07-049841-5 , Page 12-7 </ref> дзе парцыяльны ціск вадзяной пары ў сумесі вызначаны як <math> e_p </math> : ::: <math> e_p = e^{(17.269 \times T_d) \over {(237.7 + T_d)}} </math> і ціск насычэння пары вады ў сумесі пры тэмпературы азначаны як <math> e_s </math> : ::: <math> e_s = e^{(17.269 \times T) \over {(237.7 + T)}} </math> == Перанасычаная вадзяная пара == У адсутнасці цэнтраў кандэнсацыі пры зніжэнні тэмпературы магчыма ўзнікненне перанасычанага стану, гэта значыць адносная вільготнасць становіцца больш за 100 %. У якасці цэнтраў кандэнсацыі могуць выступаць [[Іон|іоны]] або часціцы аэразоляў, менавіта на кандэнсацыі перанасычанай паы на іонах, якія ўтвараюцца пры праходжанні зараджанай часціцы ў такой пары, заснаваны прынцып дзеяння [[Камера Вільсана|камеры Вільсана]] і дыфузійных камер: кропелькі вады кандэнсуюцца на іонах і ўтвараюць бачны след (трэк) зараджанай часціцы. Іншым прыкладам кандэнсацыі перанасычанай вадзяной пары з’яўляюцца інверсійныя сляды [[Самалёт|самалётаў]], якія ўзнікаюць пры кандэнсацыі пары на часціцах [[Сажа|сажы]] выхлапу рухавікоў. == Сродкі і метады кантролю == Для вызначэння вільготнасці паветра выкарыстоўваюцца прыборы, якія называюцца [[Псіхрометр|псіхрометрамі]] і [[гігрометр]]амі. Псіхрометр Аўгуста складаецца з двух [[Тэрмометр|тэрмометраў]] — «сухога» і «вільготнага». «Вільготны» тэрмометр паказвае тэмпературу ніжэй сухога, боо яго рэзервуар абматаны [[тканіна]]й, змочанай у вадзе, якая, выпараючыся, ахаладжае яго. Інтэнсіўнасць выпарэння залежыць ад адноснай вільготнасці паветра. Па паказаннях сухога і «вільготнага» тэрмометраў знаходзяць адносную вільготнасць паветра па псіхраметрычных табліцах. У апошні час сталі шырока прымяняцца інтэгральныя датчыкі вільготнасці (як правіла, з выхадам па напружанні), заснаваныя на ўласцівасці некаторых палімераў змяняць свае электрычныя характарыстыкі (такія, як [[дыэлектрычная пранікальнасць]] асяроддзя) пад дзеяннем пары вады, якая змяшчаецца ў паветры. Для паверкі прыбораў для вымярэння вільготнасці выкарыстоўваюць спецыяльныя ўстаноўкі — [[гіграстат]]ы. {{зноскі}} {{Надвор'е}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Метэаралогія]] [[Катэгорыя:Фізічныя велічыні]] 0enjp1oco2w5x9jarhj9dbhgisojl3z Pyrrhalta viburni 0 171879 5154530 4373911 2026-06-15T05:25:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154530 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Жывёлы | image file = Pyrrhalta viburni above.jpg | image descr = | parent = Pyrrhalta | rang = Від | latin = Pyrrhalta viburni | author = [[Paykull]], 1799 | syn = * {{btname|Galeruca viburni|Paykull, 1799}} * {{btname|Galerucella viburni|(Paykull, 1799)}} * {{btname|Trirhabda viburni|(Paykull, 1799)}} | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Pyrrhalta viburni | commons = Category:Pyrrhalta viburni | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | ipni = }} '''Pyrrhalta viburni''' — від цвердакрылых насякомых з сямейства {{bt-bellat|лістаеды|Chrysomelidae}}. Родам з [[Еўропа|Еўропы]], [[Інтрадукаваны від|інтрадукаваных]] у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаныя Штаты]] і [[Канада|Канаду]] у [[1947 у навуцы|1947]]<ref>{{Cite web |url=http://plants.usda.gov/plantguide/pdf/pg_vile.pdf |title=USDA. Plant Guide |access-date=23 жніўня 2013 |archive-date=17 чэрвеня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617233634/http://plants.usda.gov/plantguide/pdf/pg_vile.pdf |url-status=dead }}</ref>, з’яўляецца [[шкоднік, жывёла|шкоднікам]] {{bt-bellat|Каліна{{!}}каліны|Viburnum}}<ref name="PoLTaS">{{кніга|аўтар = Steve H. Dreistadt|частка = 2|загаловак = Pests of Landscape Trees and Shrubs. An Integrate Pest Management Guide. Leaf Beetles and Flea Beetles|арыгінал =|спасылка =|адказны =|выданне =|месца = California|выдавецтва = University of California|год = 2004|том = |старонкі = 84|старонак = 501|серыя =|isbn = 1-879906-61-9|тыраж =}}</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Казяўкі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1799 годзе]] gpaov9yhns2vtm1gddplxbgrh85y4zv Шаблон:Апошнія навіны 10 175189 5154343 5154019 2026-06-14T16:13:29Z JerzyKundrat 174 5154343 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка '''[[Ілан Маск|Ілана Маска]]''' першым доларавым трыльянерам. <small>''(12&nbsp;чэрвеня)''</small> * Стартаваў фінальны турнір '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]]''' па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. <small>''(11&nbsp;чэрвеня)''</small> * У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама '''«[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]»'''. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> 5omljpc25glzcacc89t9cqvuzgxogns 5154348 5154343 2026-06-14T16:24:13Z StachLysy 62453 5154348 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка '''[[Ілан Маск|Ілана Маска]]''' першым доларавым трыльянерам. <small>''(12&nbsp;чэрвеня)''</small> * Стартаваў фінальны турнір '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]]''' па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. <small>''(11&nbsp;чэрвеня)''</small> * У [[Барселона|Барселоне]] у сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> * У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама '''«[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]»'''. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> b4u5jhcfgiixvi5ozw4wor5frdlhahv 5154349 5154348 2026-06-14T16:28:18Z JerzyKundrat 174 5154349 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка '''[[Ілан Маск|Ілана Маска]]''' першым доларавым трыльянерам. <small>''(12&nbsp;чэрвеня)''</small> * Стартаваў фінальны турнір '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]]''' па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. <small>''(11&nbsp;чэрвеня)''</small> * У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма '''[[Саграда Фамілія]]'''. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> * У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама '''«[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]»'''. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> 3t8zkh9pobpqlg10b47wpdqtjap88zt Paradise Oskar 0 188779 5154518 5041534 2026-06-15T02:28:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154518 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Імя = Аксель Энстром |Арыгінал імя = {{lang-sv|Axel Ehnström}} |Выява = Eurovision2011 finland paradise-oskar.jpg |Шырыня = |Апісанне выявы = |Фон = solo_singer |Імя пры нараджэнні = |Поўнае імя = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Гады актыўнасці = |Краіна = {{FIN}} |Прафесіі = {{спявак|Фінляндыі}}, музыкант |Пеўчы голас = |Інструменты = [[гітара]] |Жанры = [[поп-музыка]], [[соул]], [[фолк]] |Псеўданімы = ''Paradise Oskar'' |Калектывы = |Супрацоўніцтва = |Лэйблы = |Узнагароды = |Вікісховішча = |Сайт = }} '''Paradise Oskar''' (сапраўднае імя спевака — '''Аксель Энстром''', {{lang-sv|Axel Ehnström}}, нар. {{ДН|23|10|1990}}, Кірканумі, [[Фінляндыя]]) — шведскамоўны спявак і аўтар песень, які нарадзіўся і жыве ў Фінляндыі. Удзельнік конкурсу песні [[Еўрабачанне 2011]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[23 кастрычніка]] [[1990]] года ў Кірконумі — прыгарадзе [[Хельсінкі]]. Свой псеўданім ''Paradise Oskar'' (у прыкладным перакладзе — «Шчаслівы Оскар») спявак узяў з кнігі шведскай пісьменніцы [[Астрыд Ліндгрэн]] «Расмус-валацуга», у якой Paradise Oskar — валацуга, які грае на [[акардэон]]е.<ref name="Eurovision" /><ref>{{Cite web |url=http://www.finland.org.ru/Public/default.aspx?contentid=214271&nodeid=36881&culture=ru-RU |title=За Финляндию на «Евровидении» в Дюссельдорфе выступит «горячий финский парень» |access-date=25 студзеня 2014 |archive-date=13 сакавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313052705/http://www.finland.org.ru/Public/default.aspx?contentid=214271&nodeid=36881&culture=ru-RU |url-status=dead }}</ref> З восені [[2010]] года Аксель Энстром вучыцца ў Кансерваторыі поп- і джазавай музыкі ў Хельсінкі.<ref name="YLE110222">[http://satumaa.yle.fi/euroviisut/suomen-karsinta-2011/paradise-oskar Paradise Oskar] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101202043559/http://satumaa.yle.fi/euroviisut/suomen-karsinta-2011/paradise-oskar |date=2 снежня 2010 }} // Сайт телерадиокомпании ''[[YLE|Yleisradio Oy]]''. — 12 февраля 2011.{{ref-fi}} {{V|11|5|2011}}</ref> == Еўрабачанне 2011 == Оскар прыняў удзел у другім паўфінале нацыянальнага адборачнага тура, дзе ён прайшоў у фінал разам з двума іншымі ўдзельнікамі. [[12 лютага]] Оскар перамог у фінскім нацыянальным адборачным туры з песняй ''«Da Da Dam»'', атрымаўшы найбольшую колькасць SMS — 46,7 % галасоў. Такім чынам, ён атрымаў права прадстаўляць Фінляндыю на Конкурсе песні [[Еўрабачанне 2011]] у [[Дзюсельдорф]]е ([[Германія]]) у [[май|маі]] 2011 года.<ref name="YLE110222" /> [[10 мая]] ў першым паўфінале конкурсу песні «[[Еўрабачанне 2011]]», у якім бралі ўдзел 19 выканаўцаў, Оскар стаў адным з дзесяці пераможцаў і выйшаў у фінал конкурсу.<ref name="YLE110511">[http://yle.fi/novosti/novosti/article2582459.html Paradise Oscar вышел в финал «Евровидения»] // Сайт телерадиокомпании ''[[YLE|Yleisradio Oy]]''. Novosti po-russki. — 11 мая 2011.{{V|11|5|2011}}</ref> [[14 мая]] ў фінале ён выступаў пад першым нумарам. У выніку галасавання набраў 57 балаў і заняў 21- е месца.<ref name="Eurovision">[http://www.eurovision.tv/page/history/year/participant-profile/?song=26373 Финляндия на Евровидении 2011]: информация на официальном сайте конкурса Евровидение.{{ref-en}}{{V|15|5|2011}}</ref> Пасля фіналу Оскар атрымаў прэмію ад журналістаў — «Крыштальнае Сэрца». На Еўрабачанні Оскар выступаў з гітарай вытворчасці гітарнай майстэрні «Ландола» з фінскага горада Піетарсаары, якая дасталася яму ў спадчыну ад бацькі.<ref name="YLE110513">[http://yle.fi/novosti/novosti/article2589058.html Гитара Paradise Oscar вызывает повышенный интерес] // Сайт телерадиокомпании ''[[YLE|Yleisradio Oy]]''. Novosti po-russki. — 13 мая 2011.{{V|13|5|2011}}</ref> == Дыскаграфія == '''Альбомы''' * ''Sunday Songs'' (2011) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.eurovision.tv/page/news?id=25203&_t=finland_sends_paradise_oskar_to_duesseldorf/ Finland sends Paradise Oskar to Düsseldorf!] * [http://www.youtube.com/watch?v=BmEa6rkItGY Paradise Oskar — Da da dam (Eurovision 2011 Finland)] * [http://www.paradiseoskarmusic.com Афіцыйны сайт] * {{youtube.com|ParadiseOskarTV}} * {{facebook.com|paradiseoskar}} * {{твітэр|paradiseoskar}} {{start box}} {{succession box | before=[[Kuunkuiskaajat]]<br/>з песняй ''Työlki ellää'' | title=[[Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне]]| years=[[Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне 2011|2011]] | after=[[Перніла Карлсан]]|}} {{end box}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2011]] [[Катэгорыя:Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне]] 0eaxfn6mjvk6rc4j5jm75n4fuuokhwd Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы 100 193441 5154335 5154106 2026-06-14T15:50:31Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5154335 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юбілейная вуліца (Гомель)|2026-06-13T12:03:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Кожара (Гомель)|2026-06-13T11:05:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Папернік (стадыён, Светлагорск)|2026-06-12T17:00:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Клецк)|2026-06-12T16:45:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юнацтва (стадыён, Асіповічы)|2026-06-12T16:30:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цэнтральны (стадыён, Рэчыца)|2026-06-12T16:20:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Хваля (стадыён, Пінск)|2026-06-12T16:09:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Старт (стадыён, Ліда)|2026-06-12T15:55:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Гомель)|2026-06-12T15:36:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Завулак Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:49:24Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:29:43Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Чыкага)|2026-06-01T09:27:32Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|2026-06-01T08:45:56Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> atsalho7jsyarp95ezza8b6qbl1df1x RT 0 203681 5154531 5033880 2026-06-15T05:50:07Z 5154531 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{Тэлеканал | назва = RT | поўная назва = Russia Today | лагатып = Russia-today-logo.svg | шырыня = 200px | краіна = {{Сцягафікацыя|Расійская Федэрацыя}} | дата пачатку вяшчання = 10 снежня 2005 | фармат = [[576i]] [[16:9]] ({{нп4|Тэлебачанне стандартнай якасці|SDTV|ru|Телевидение стандартной чёткости}})<br />[[1080i]] ([[HDTV]]) | уладальнік = ТВ-Новости | слоган = '''Question More''' | мова = [[Арабская мова|арабская]], [[Англійская мова|англійская]], [[Руская мова|руская]], [[Іспанская мова|іспанская]] | кіраўнікі = {{нп4|Маргарыта Сіманаўна Сіманьян|Маргарыта Сіманьян|ru|Симоньян, Маргарита Симоновна}} | broadcast area = Увесь свет, {{нп4|Кабельнае тэлебачанне|кабельнае тэлебачанне|ru|Кабельное телевидение}}, {{нп4|Спадарожнікавае тэлебачанне|спадарожнік|ru|Спутниковое телевидение}}, {{нп4|Лічбавае наземнае тэлебачанне|лічбавае наземнае тэлебачанне|en|Digital Terrestrial Television}}, і [[Інтэрнет]] | штаб-кватэра = [[Масква]], [[Расія]] | раннія назвы = Russia Today | сайт = [http://rt.com RT.com] [http://rt.com/where-to-watch/ Карта "Дзе глядзець RT"] | terr serv 1 = {{нп4|Freeview|Freeview|en|Freeview (UK)}} <small>([[Вялікабрытанія]])</small> | terr chan 1 = 85-ы канал | terr serv 2 = {{нп4|MHz Networks|MHz Networks|en|MHz Networks}} <small>([[ЗША]])</small> | terr chan 2 = Канал 30.4 WNVC Фэйрфакс, Вірджынія | sat serv 1 = {{нп4|Bell TV|Bell TV|en|Bell TV}} <small>([[Канада]])</small> | sat chan 1 = 724 канал | sat serv 3 = [[Airtel digital TV]] <small>([[Індыя]])</small> | sat chan 3 = 311 канал | sat serv 4 = {{нп4|Indovision|Indovision|en|Indovision}} <small>([[Інданезія]])</small> | sat chan 4 = 355 канал | sat serv 6 = {{нп4|SKY Italia|SKY Italia|en|SKY Italia}} <small>([[Італія]])</small> | sat chan 6 = 531 канал | sat serv 7 = {{нп4|GlobeCast World TV|GlobeCast World TV|en|GlobeCast World TV}} <small>([[Паўночная Амерыка]])</small> '''FTA''' | sat chan 7 = 462 канал | sat serv 8 = {{нп4|Cyfra+|Cyfra+|pl|Cyfra+}} <small>([[Польшча]])</small> | sat chan 8 = 146 канал | sat serv 9 = {{нп4|НТВ-Плюс|НТВ-Плюс|ru|НТВ-Плюс}} <small>([[Расія]])</small> | sat chan 9 = | sat serv 10 = {{нп4|Freesat|Freesat|en|Freesat}} <small>([[Вялікабрытанія]])</small> | sat chan 10 = 206 канал (SD/HD) | sat serv 11 = {{нп4|Sky, Вялікабрытанія|Sky|en|Sky (UK & Ireland)}} <small>([[Вялікабрытанія]])</small> | sat chan 11 = 512 канал (SD/HD)<br> 518 канал (SD) | sat serv 12 = {{нп4|Sky Network Television|Sky|en|Sky Network Television}} <small>([[Новая Зеландыя]])</small> | sat chan 12 = 096 канал | sat serv 13 = {{нп4|Dish Network|Dish Network|en|Dish Network}} <small>([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])</small> | sat chan 13 = 280 канал | sat serv 14 = [[Reliance Digital TV]] <small>([[Індыя]])</small> | sat chan 14 = 461 канал | sat serv 15 = {{нп4|CanalDigitaal|CanalDigitaal|en|CanalDigitaal}} <small>([[Нідэрланды]])</small> | sat chan 15 = 90 канал | sat serv 16 = {{нп4|Dish TV|Dish TV|en|Dish TV}} <small>([[Індыя]])</small> | sat chan 16 = 738 канал | cable serv 1 = {{нп4|Rogers Cable|Rogers Cable|en|Rogers Cable}} <small>([[Канада]])</small> | cable chan 1 = 177 канал | cable serv 2 = {{нп4|Shaw Communications|Shaw Communications|en|Shaw Communications}} <small>([[Канада]])</small> | cable chan 2 = 505 канал | cable serv 3 = {{нп4|Destiny Cable|Destiny Cable|en|Destiny Cable}} <small>([[Філіпіны]])</small> | cable chan 3 = 86 канал | cable serv 4 = {{нп4|StarHub TV|StarHub TV|en|StarHub TV}} <small>([[Сінгапур]])</small> | cable chan 4 = 151 канал | cable serv 5 = {{нп4|SkyCable|SkyCable Platinum|en|SkyCable}} <small>([[Філіпіны]])</small> | cable chan 5 = 156 канал (Лічбавая платформа) | cable serv 6 = [[Cablelink]] <small>([[Філіпіны]])</small> | cable chan 6 = Канал яшчэ невядомы | cable serv 7 = {{нп4|Comcast|Comcast|en|Comcast}} <small>([[ЗША]])</small> | cable chan 7 = Праверце ў лакальнай базе Каліфорніі, Сан-Францыска, Чыкага, Вашынгтоне (А. К.) і ў Вашынгтоне. | cable serv 8 = {{нп4|Time Warner Cable|Time Warner Cable|en|Time Warner Cable}} <small>([[ЗША]])</small> | cable chan 8 = Праверце ў лакальнай базе Нью-Ёрка, Лос-Анджэлеса і Сан-Дыега. | cable serv 9 = [[Buckeye Cable System]] <small>([[ЗША]])</small> | cable chan 9 = 266 канал | cable serv 10 = [[UPC Netherlands]] <small>([[Нідэрланды]])</small> | cable chan 10 = 411 канал | online serv 1 = [[Bell Fibe TV]] <small>([[Канада]])</small> | online chan 1 = 517 канал | online serv 2 = [[Telus TV|Optik TV]] <small>([[Канада]])</small> | online chan 2 = 573 канал | online serv 3 = [[Hypp.TV]] <small>([[Малайзія]])</small> | online chan 3 = 2008 канал | online serv 4 = {{нп4|Mio TV|Mio TV|pl|Mio TV}} <small>([[Сінгапур]])</small> | online chan 4 = 163 канал | online serv 5 = [[TPG Telecom]] <small>([[Аўстралія]])</small> | online chan 5 = канал неразмеркаваны | online serv 6 = [[PTCL Smart TV]] <small>([[Пакістан]])</small> | online chan 6 = 99 канал | online serv 7 = [[Open IPTV]] <small>([[Сербія]])</small> | online chan 7 = 547 канал | online serv 8 = Жывы эфір | online chan 8 = [http://rt.com/on-air/ глядзець] <small>(бясплатна, на англійскай мове)</small> }} '''RT''', раней вядомы як '''«Russia Today»''' ({{lang-be|Расія сёння}}) — міжнародны шматмоўны [[Расія|расійскі]] [[тэлевізійны канал]], які трансліруе [[навіны]], {{нп4|дакументальны фільм|дакументальныя фільмы|ru|Документальное кино}}, {{нп4|Ток-шоу|ток-шоу|ru|Ток-шоу}} і {{нп4|дэбаты|дэбаты|en|Debate}}, а таксама [[спорт|спартыўныя навіны]] і расійскія культурныя праграмы, накіраваныя на замежны рынак навін<ref name="RTCorporate">[http://rt.com/about-us/ RT «About us» (formerly corporate profile) page] at Rt.com, accessed September 20, 2012.</ref>. RT трансліруе зыходны канал на [[англійская мова|англійскай мове]] з [[Масква|маскоўскай]] студыі. Перадатчык запушчаны ў [[2005]] годзе. Акрамя таго, існуюць [[арабская мова|арабскі]] «''{{нп4|Русія аль-Яум|Русія аль-Яум|ru|Русия аль-Яум}}''», запушчаны ў [[2007]] годзе, і [[іспанская мова|іспанамоўны]] канал «''RТ Actualidad''», запушчаны ў [[2009]] годзе. У [[2010]] годзе на студыі ў [[Вашынгтон]]е запушчаны «''RT Амерыка''», які факусуецца на [[ЗША]]<ref name="vonTwickel"/>. Сам тэлеканал сцвярджае, што RT прапануе расійскі погляд на глабальныя падзеі<ref name=RTCorporate/>. Аднак крытыкі абвінавачваюць яго ў [[Прапаганда|прапагандзе]] [[Урад Расійскай Федэрацыі|расійскага ўрада]]<ref name=Knobel/><ref name=Ioffe/><ref name=SpiegelKriegDerBilder/>. У [[2013]] годзе прэзідэнт [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуцін]] заявіў: «Вядома, канал фінансуецца ўрадам, і, так ці інакш, не можа не адлюстроўваць пазіцыю расійскіх афіцыйных улад на тое, што адбываецца ў нашай краіне і за яе мяжой. Але ўсё-такі я хачу гэта падкрэсліць яшчэ раз: мы не задумвалі гэты канал — ''RT'' — як нейкую апалагетыку расійскай палітыкі — і знешняй, і ўнутранай»<ref name=Putin2013/><ref name=MaxFisher/>. == Гісторыя == === Стварэнне === Стварэнне ''«Russia Today»'' было часткай больш буйной PR акцыі з боку расійскага ўрада, накіраванай на паляпшэнне іміджу Расіі за мяжой<ref name="ForeignPolicy" />. ''RT'' быў задуманы былым міністрам СМІ Міхаілам Лесіным<ref name="Osborn">Andrew Osborn, [http://www.theage.com.au/news/world/russias-cnn-wants-to-tell-it-like-it-is/2005/08/15/1123958007022.html Russia’s 'CNN' wants to tell it like it is], ''[[The Age]]'', August 16, 2005.</ref> і прэс-сакратаром Уладзіміра Пуціна Аляксеем Громавым<ref>{{Cite web |url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/12/24cd96c9-864b-4d7f-8431-541f7d6a4ade.html |title=Russia: New International Channel Ready To Begin Broadcasting |date=2005-12-09 |publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref>. На момант з’яўлення ''RT'' дырэктар ''«РИА Новости»'' {{нп4|Святлана Васілеўна Міранюк|Святлана Міранюк|ru|Миронюк, Светлана Васильевна}} заявіла: «На жаль, на ўзроўні масавай свядомасці на Захадзе Расія асацыюецца з трыма словамі: [[камунізм]], [[снег]] і [[беднасць]]», і дадала: «Мы хацелі б прадставіць больш поўнае ўяўленне пра жыццё ў нашай краіне»<ref name="Osborn" />. Ён зарэгістраваны як аўтаномная [[некамерцыйная арганізацыя]]<ref>[http://rt.com/about-us/contact-info/ RT Contact page], RT.com, ''accessed May 6, 2013''.</ref><ref name="RN-2012"/> і фінансуецца з федэральнага бюджэту Расіі ў асобе Федэральнага агенцтва па друку і масавых камунікацыях Расійскай Федэрацыі<ref>[http://www.rianovosti.com/society/20050607/40486831.html Russia Today TV to make unique contribution to global information — German expert], rianovosti.com, July 6, 2005.</ref><ref>[http://translate.google.com/translate?sl=auto&tl=en&js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&u=www.infox.ru%2Fbusiness%2Fmedia%2F2009%2F01%2F21%2FRussia_Today_ekonomi.phtml/ English translation of Russian article], infox.ru, Jan 23, 2009.</ref>. У [[2005]] годзе ''«РИА Новости»'' дапамагло заснаваць ''«АНО ТВ-Новости»'', («Аўтаномная некамерцыйная арганізацыя ТБ-Навіны») — галоўную арганізацыю ТБ ''RT''. Генеральным дырэктарам (CEO) стаў Сяргей Фралоў<ref>[http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ru&u=http://www.fapmc.ru/rospechat/newsandevents/media/2007/08/item3356.html&prev=/search%3Fq%3D%2522%25D0%25A1%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B3%25D0%25B5%25D0%25B9%2B%25D0%25A4%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B2%2522%2B%2522%25D0%25A0%25D0%2598%25D0%2590-%25D0%259D%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B8%2522%26hl%3Den%26safe%3Doff%26tbo%3Dd%26sout%3D1%26biw%3D1061%26bih%3D541&sa=X&ei=7nKdUJ3kL8SF4AS53YGIBA&ved=0CGsQ7gEwCA&/ English translation of Russian article], Federal Agency for Press and Mass Communications, Aug 29, 2007.</ref>. Фралоў апісваў: «Асноўная праблема на пачатку была такой: у нашай краіне мы ніколі не трансліравалі англамоўнае тэлебачанне. Калі адкрыўся ''„Russia Today“'', быў пэўны недахоп персаналу. Здаецца, цяжка знайсці кваліфікаваных [[журналіст]]аў, [[палітолаг]]аў, [[эканаміст]]аў, {{нп4|Аналітык|аналітыкаў|en|Analyst}} з добрым веданнем англійскай у Маскве»<ref name="translate.google.com">[http://translate.google.com/translate?depth=1&hl=en&ie=UTF8&prev=_t&rurl=translate.google.com&sl=auto&tl=en&u=http://www.broadcasting.ru/newstext.php%3Fnews_id%3D25223/ English translation of Russian Interview], broadcasting.ru, Dec 15, 2006.</ref>. [[Файл:Medvedev - Russia Today 3.jpg|left|thumb|Колішні [[Прэзідэнт Расіі]] [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрый Мядзведзеў]] наведваў офіс RT разам з галоўным рэдактарам Маргарытай Сіманьян.]] ''RT'' пачаў вяшчанне як «''Russia Today''» [[10 снежня]] [[2005]] года. Першапачатковы калектыў складаў 300 журналістаў, у тым ліку каля 70 не з Расіі<ref name="ForeignPolicy">Julian Evans, [http://www.foreignpolicy.com/articles/2005/11/30/spinning_russia Spinning Russia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141118122946/http://www.foreignpolicy.com/articles/2005/11/30/spinning_russia |date=18 лістапада 2014 }}, [[Foreign Policy]], December 1, 2005.</ref>. Пост галоўнага рэдактара займала {{нп4|Маргарыта Сіманаўна Сіманьян|Маргарыта Сіманьян|ru|Симоньян, Маргарита Симоновна}}, якая запрашала замежных журналістаў у якасці дакладчыкаў і кансультантаў<ref name="Osborn" />. Паводле яе слоў, мэта тэлеканала была такой: мець «прафесійны фармат», як ''[[BBC]]'' і ''«[[Euronews]]»'', каб «адлюстроўваць меркаванне Расіі аб свеце» і прадставіць «больш збалансаваную карціну» Расіі<ref name="RNannounce">[http://en.rian.ru/russia/20050607/40484511.html RIA Novosti launches a TV channel, Russia Today] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070404053553/http://en.rian.ru/russia/20050607/40484511.html |date=4 красавіка 2007 }}, [[RIA Novosti]], June 7, 2005.</ref>. Сіманьян — былы рэпарцёр Крамля — працуе ў журналістыцы з 18 гадоў. Яна распавяла ''«[[New York Times]]»'', што пасля [[Распад СССР|распаду Савецкага Саюза]] былі нанятыя многія новыя маладыя журналісты, такім чынам, большасць штатных супрацоўнікаў — моладзь<ref name="Heyman">Stephen Heyman, [http://www.nytimes.com/2008/05/18/arts/television/18heym.html?_r=0 A Voice of Mother Russia, in English], ''[[The New York Times]]'', 18 May 2008.</ref>. Журналіст Дэні Шэхтэр, які быў госцем на RT<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9Ir0Fg4JWOw Danny Schechter] interview on RT website.</ref>, заявіў, што, будучы часткай пачатковай каманды пуску ''CNN'', ён убачыў ''RT'' у якасці яшчэ аднаго «канала маладых людзей, якія не маюць досведу, але маюць вялікі энтузіязм да сваёй справы»<ref name="Walker">Shaun Walker, [http://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-today-tomorrow--the-world-2083869.html Russia Today, Tomorrow the World], [[The Independent]], 20 September 2010.</ref>. Неўзабаве пасля запуску вяшчання канала Джэймс Пэінтэр пісаў, што Russia Today і аналагічныя станцыі, як ''«{{нп4|France 24|France 24|ru|France 24}}»'' і ''«{{нп4|TeleSUR|TeleSUR|en|TeleSUR}}»'' лічылі сябе «контргегеманісцкімі», прапаноўваючы іншае бачанне і змест навін у параўнанні з іншымі заходнімі СМІ, як то ''[[CNN]]'' і ''[[BBC]]''<ref name="Painter">James Painter, [https://web.archive.org/web/20070708070119/http://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/fileadmin/documents/James_Painter.pdf The boom in counter-hegemonic news channels: a case study of TeleSUR], (undated, circa 2006), [[Reuters Institute for the Study of Journalism]] at [[Oxford University]].</ref>. [[1 сакавіка]] [[2006]] года кампанія «IPD Group», якой належаў інфармацыйна-аналітычны партал russiatoday.com, звярнулася да генеральнага дырэктара ''АНО «ТВ-Новости»'' Сяргея Фралова з просьбай змяніць назву тэлеканала, аргументуючы гэта тым, што гандлёвая марка ''«Russia Today»'' была зарэгістраваная яшчэ ў [[1996]] годзе<ref>{{cite web|url=http://newsru.com/russia/01mar2006/rustoday.html|title=Международный скандал с прокремлёвским телеканалом Russia Today - от него требуют сменить название|date=1 марта 2006|publisher=[[NEWSru.com]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219203439/http://newsru.com/russia/01mar2006/rustoday.html|archive-date=19 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. Кіраўніцтва тэлеканала на просьбу не адрэагавала, а пазней даменнае імя russiatoday.com перайшло да самога ''Russia Today''. === Развіццё і пашырэнне === ''RT'' запусціў некалькі новых каналаў у наступныя гады: арабскамоўны канал ''«Русія аль-Яум»'' у [[2007]] годзе, іспанскамоўны канал ''«RT Actualidad»'' у [[2009]] годзе, ''«{{нп4|RT America|RT America|en|RT America}}»'', які факусуецца на Злучаныя Штаты, у [[2010]] годзе, і канал ''«{{нп4|RT Documentary|RT Documentary|ru|Russia Today Documentary}}»'' у [[2011]] годзе<ref name="vonTwickel">Nikolaus von Twickel, [http://rbth.ru/articles/2010/03/23/230310_rt.html Russia Today courts viewers with controversy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120711093924/http://rbth.ru/articles/2010/03/23/230310_rt.html |date=11 ліпеня 2012 }}, ''[[The Moscow Times]]'', March 23, 2010.</ref>. У жніўні [[2007]] года ''RT'' стаў першым тэлеканалам, які калі-небудзь рабіў паведамленне ў прамым эфіры з [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]]. Рэпартаж меў працягласць 5 хвілін і 41 секунду. Каманда ''RT'' узяла ўдзел у Расійскай палярнай экспедыцыі «{{нп4|Арктыка-2007|Арктыка-2007|ru|Арктика-2007}}» на чале з [[Артур Мікалаевіч Чылінгараў|Артурам Чылінгаравым]] на [[ледакол]]е «{{нп4|Акадэмік Фёдараў, карабель|Акадэмік Фёдараў|ru|Академик Фёдоров (судно)}}»<ref>[http://rt.com/news/russias-landmark-events-of-2007/ Russia Landmark Events of 2007], RT.com page.</ref><ref name="Zagorodnov">{{cite news|last=Zagorodnov|first=Artem|title=Today's woman who needs to be heard|url=http://rbth.ru/articles/2008/09/25/250908_rt.html|newspaper=The Moscow Times|date=September 25, 2008|access-date=5 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709235116/http://rbth.ru/articles/2008/09/25/250908_rt.html |archive-date=9 ліпеня 2012 |url-status=dead }}</ref>. У снежні [[2007]] года трансляцыя свята [[Новы год|Новага года]] з [[Масква|Масквы]] і [[Санкт-Пецярбург]]а трансліравалася на [[Таймс-сквер]]<ref name="Zagorodnov" />. ''RT'' прыцягнуў асаблівую ўвагу сусветнай грамадскасці асвятленнем [[Расійска-грузінская вайна (2008)|вайны 2008 года ў Паўднёвай Асеціі]]<ref name="Zagorodnov" /><ref name="Rowland">{{cite news|last=Rowland|first=Kara|title=Russia Today: Youth served|url=http://www.washingtontimes.com/news/2008/oct/27/russia-today-youth-served/?page=all|newspaper=The Washington Times|date=October 27, 2008}}</ref><ref name="Weigel">David Weigel, [http://www.slate.com/articles/news_and_politics/politics/2011/06/pravda_will_set_you_free.single.html Pravda Will Set You Free; Russia’s answer to Fox News and MSNBC.], ''[[Slate]]'', June 27, 2011.</ref>. ''RT'' назваў [[Грузія|Грузію]] агрэсарам<ref name="Weigel" /> супраць сепаратысцкіх урадаў [[Абхазія|Абхазіі]] і [[Паўднёвая Асеція|Паўднёвай Асеціі]], якія былі пад абаронай расійскіх войскаў<ref>Charles King, [http://www.foreignaffairs.com/articles/65469/charles-king/clarity-in-the-caucasus Clarity in the Caucasus?], ''[[Foreign Affairs]]'', October 11, 2009.</ref>. ''RT'' прадставіў гэта як падзею, якая прадэманстравала здольнасці ''RT'' несці навіны ўсяму свету<ref name="Ioffe">[[Julia Ioffe (journalist)|Julia Ioffe]], [http://www.cjr.org/feature/what_is_russia_today.php?page=all What Is Russia Today?], ''[[Columbia Journalism Review]]'', September/October 2010.</ref>. Маргарыта Сіманьян заявіла: «Мы былі адзінымі сярод англамоўных СМІ, якія далі іншы бок гісторыі — паўднёваасяцінскі бок гэтай гісторыі»<ref name="Rowland" />. У [[2009]] годзе ''«Russia Today»'' рэбрэндынгаваў сябе ў больш нейтральны «''RT''»<ref name="Lucas">Douglas Lucas, [http://www.salon.com/2012/02/23/julian_assange_prepares_his_next_move/singleton/ Julian Assange prepares his next move], ''[[Salon (website)|Salon]]'', February 23, 2012.</ref>. Маргарыта Сіманьян аспрэчыла словы пра тое, што гэта была спроба схаваць свае расійскія карані, заявіўшы, што карпаратыўны лагатып быў зменены, каб прыцягнуць больш гледачоў і каменціравала: «Хто захапляецца навінамі з Расіі на працягу ўсяго дня?»<ref name="vonTwickel" />. На пачатку [[2010]] года рэкламная кампанія ''«Question More»'', створаная для ''RT'' у [[Вялікабрытанія|Брытаніі]] {{нп4|McCann Erickson|McCann Erickson|en|McCann Erickson}}, аказалася вельмі спрэчнай<ref name="Guardian_Harding_RT">{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/dec/18/russia-today-propaganda-ad-blitz|title=Russia Today launches first UK ad blitz|author=Luke Harding|date=2009-12-18|work=The Guardian|location=London}}</ref>. Адна з рэклам паказала морфінг [[Прэзідэнт ЗША|амерыканскага прэзідэнта]] [[Барак Абама|Барака Абамы]] і [[іран]]скага лідара [[Махмуд Ахмадзінежад|Махмуда Ахмадзінежада]]. Побач з тварамі быў надпіс: «Хто прадстаўляе найбольшую ядзерную пагрозу?». Аб’ява была забаронена ў амерыканскіх аэрапортах. Іншая паказвала «зліццё» салдата ЗША і [[Талібан|таліба]]. У рэкламе было зададзена пытанне: «Ці з’яўляецца тэрорам толькі тое, што нанесена тэрарыстамі?»<ref name=Burrell>Ian Burrell, [http://www.independent.co.uk/news/media/tv-radio/from-russia-with-news-1869324.html From Russia with news], ''[[The Independent]]'', January 15, 2010.</ref>. Адна са шчытавых рэклам ''RT'' у [[2010]] годзе выйграла брытанскую ўзнагароду «Рэклама месяца»<ref name="Advertising">[http://www.prnewswire.co.uk/news-releases/entertainment-media-latest-news/rts-advertising-declared-ad-of-the-month-in-uk-154998855.html RT’s Advertising Declared Ad of the Month in UK], RT.com website, March 5, 2010.</ref>. «''Russia Today''» з’яўляецца адным з некалькіх міжнародных каналаў, якія кінулі выклік СМІ ЗША, якія раней дамінавалі ў галіне глабальных навін<ref>Lawrence Pintak, [http://www.highbeam.com/doc/1P2-7990845.html America’s media bubble] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140610060400/http://www.highbeam.com/doc/1P2-7990845.html |date=10 Чэрвень 2014 }}, ''[[Boston Globe]]'', November 19, 2006. ([[Highbeam]])</ref>. У [[2010]] годзе {{нп4|Уолтар Айзексан|Уолтар Айзексан|ru|Айзексон, Уолтер}}, старшыня {{нп4|Broadcasting Board of Governors|Савета кіраўнікоў вяшчаннем|en|Broadcasting Board of Governors}} урада ЗША (які кантралюе ''«[[Голас Амерыкі]]»'', ''«[[Радыё Свабодная Еўропа]]»'' і ''«{{нп4|Радыё Свабодная Азія|Радыё Свабодная Азія|ru|Свободная Азия}}»''), выдзяліў больш грошай для праграм, паколькі: «Мы не можам дазволіць сабе быць выключанымі нашымі ворагамі», згадваючы ў прыватнасці ''«Russia Today»'', [[іран]]скі ''«{{нп4|Press TV|Press TV|ru|Press TV}}»'' і кітайскае ''{{нп4|Цэнтральнае тэлебачанне Кітая|Цэнтральнае тэлебачанне Кітая|ru|Центральное телевидение Китая}}'' (''«CCTV»'') у наступным сказе. Пазней ён патлумачыў, што ён насамрэч меў на ўвазе «ворагаў» у [[Афганістан]]е, а не народы<ref>Josh Rogin, [http://thecable.foreignpolicy.com/posts/2010/10/05/new_bbg_chief_wants_more_money_to_combat_enemies_such_as_china_and_russia New BBG chief wants more money to combat «enemies» such as China and Russia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120524155454/http://thecable.foreignpolicy.com/posts/2010/10/05/new_bbg_chief_wants_more_money_to_combat_enemies_such_as_china_and_russia |date=24 мая 2012 }}, ''[[Foreign Policy]]'', October 5, 2010.</ref>. У [[2011]] годзе [[Дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржаўны сакратар]] [[Хілары Клінтан]] заявіла, што Злучаныя Штаты «прайграваюць інфармацыйную вайну» замежным каналам кшталту ''«Russia Today»'', ''«[[Аль-Джазіра]]»'' і ''Цэнтральнае тэлебачанне Кітая''<ref>Kirit Radia, [http://abcnews.go.com/blogs/politics/2011/03/sec-of-state-hillary-clinton-al-jazeera-is-real-news-us-losing-information-war/ Sec. of State Hillary Clinton: Al Jazeera is ‘Real News', U.S. Losing ;Information War'], [[American Broadcasting Company|ABC]], Mar 2, 2011.</ref> і што яны выцясняюць ''«[[Голас Амерыкі]]»''<ref>Andy McSmith, [http://www.questia.com/read/1P2-28104340/village-people Village People] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130325012507/http://www.questia.com/read/1P2-28104340/village-people |date=25 сакавіка 2013 }}, [[The Independent]], March 5, 2011 at Questia.com.</ref><ref>Ishaan Tharoor, [http://world.time.com/2011/03/03/clinton-applauds-al-jazeera-rolls-eyes-at-u-s-media/ Clinton Applauds Al Jazeera, Rolls Eyes at U.S. Media], ''[[Time (magazine)|Time]]'', March 3, 2011.</ref>. === Падзеі з 2012 года === На пачатку [[2012]] года, неўзабаве пасля свайго прызначэння на пасаду пасла ЗША ў Расіі {{нп4|Майкл Энтані Макфол|Майкл Макфол|ru|Макфол, Майкл}} пісаў Маргарыце Сіманьян<ref name="HuffPoPutin">{{cite news|last=Hirst|first=Tomas|title=Putin's Perverse Fear of Soft Power|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/tomas-hirst/putins-perverse-fear-of-s_b_1312766.html|newspaper=Huffington Post|date=01/03/2012}}</ref> у Twitter наконт сцвярджэнняў з ''RT''<ref name="Toohey">{{cite news|last=Toohey|first=Nathan|title=RT and McFaul argue over Navalny's US education|url=http://themoscownews.com/russia/20120208/189437448.html?id=|newspaper=The Moscow Times|date=2012-02-08|access-date=13 ліпеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228121243/http://themoscownews.com/russia/20120208/189437448.html?id=|archive-date=28 лютага 2014|url-status=dead}}</ref>, што ён паслаў [[Аляксей Анатолевіч Навальны|Аляксея Навальнага]] вучыцца ў [[Ельскі ўніверсітэт|Ель]]<ref name="HuffPoPutin" /><ref name="Toohey" />. ''RT'' выявіў, што Макфол меў на ўвазе каментарый у артыкуле палітолага {{нп4|Ігар Мікалаевіч Панарын|Ігара Панарына|ru|Панарин, Игорь Николаевич}}, дзе было меркаванне аўтара<ref>[http://rt.com/politics/mcfaul-opposition-rallies-panarin-667 McFaul and the Moscow opposition rallies], RT.com, February 7, 2012.</ref><ref>[http://english.pravda.ru/russia/politics/09-02-2012/120456-michael_mcfaul_ambassador-0/ New US Ambassador to Russia starts with lies], [[Pravda]], February 2, 2012.</ref>. Пасол Макфол затым даў інтэрв’ю Сафі Шэварнадзэ па гэтым і іншых пытаннях, а таксама адзначыў, што адміністрацыя Абамы хацела «перазагрузкі» ў адносінах з Расіяй<ref>* [https://rt.com/politics/us-seeks-reset-russia-635/ US ambassador says seeks reset, not revolution in Russia], RT.com website, 25 January 2012. * [https://www.youtube.com/watch?v=dwOWlJix8bs 'US not funding Putin’s presidential campaign'], RT interview with Ambassador Michael McFaul.</ref>. У [[2012]] годзе Pew Research выявіў, што ''RT'' — самы папулярны канал навін на ''«YouTube»''. ''«[[Fox News Channel|Fox News]]»'' — другі<ref name="Martinez">Jennifer Martinez, [http://thehill.com/blogs/hillicon-valley/technology/238157-pew-rt-fox-news-are-top-sources-of-popular-news-videos Pew: Russia Today] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131103152943/http://thehill.com/blogs/hillicon-valley/technology/238157-pew-rt-fox-news-are-top-sources-of-popular-news-videos |date=3 лістапада 2013 }}, [[The Hill (newspaper)|The Hill]], July 16, 2012; quote: «Russia Today, a news network backed by the Russian government, was the top source for the most viewed news videos on the online video platform. Video clips produced by the young news network accounted for 22 of the nearly 260 news videos tracked in the study.»</ref>. [[17 красавіка]] [[2012]] года ''RT'' пачаў вяшчанне ''«World Tomorrow»'' — праграмы, арганізаванай [[Джуліян Асанж|Джуліянам Асанжам]]. Першым госцем быў лідар «[[Хезбала|Хезбалы]]» [[Хасан Насрала]]<ref name="Stanley">Alessandra Stanley, [http://www.nytimes.com/2012/04/18/arts/television/julian-assange-starts-talk-show-on-russian-tv.html The Prisoner as Talk Show Host; Julian Assange Starts Talk Show on Russian TV], ''[[The New York Times]]'', April 17, 2012. * {{cite news |title=The World Tomorrow |url=http://worldtomorrow.wikileaks.org/ |publisher=WikiLeaks |date=13 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415223431/http://worldtomorrow.wikileaks.org/ |archive-date=15 красавіка 2012 |url-status=dead |access-date=13 April 2012 }} * {{cite news |title=Assange show premiere: Time to watch 'The World Tomorrow' |url=http://rt.com/news/assange-world-tomorrow-premier-date-time-934/ |publisher=RT.com |date=13 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413090402/http://rt.com/news/assange-world-tomorrow-premier-date-time-934/ |archive-date=13 красавіка 2012 |url-status=dead |access-date=13 April 2012 }}</ref>. Інтэрв’ю зрабіла фурор, таму што Насрала рэдка дае інтэрв’ю заходнім СМІ<ref name="Taylor">Jerome Taylor, [http://www.questia.com/read/1P2-31163836/hello-good-evening-and-welcome-to-my-country-house Hello, Good Evening and Welcome to My Country House Prison: Assange Makes His Talk Show Debut] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130325012502/http://www.questia.com/read/1P2-31163836/hello-good-evening-and-welcome-to-my-country-house |date=25 сакавіка 2013 }}, [[The Independent]], April 18, 2012.</ref>. Каментатары апісалі гэта як «пераварот»<ref>Raphael Satter, [http://news.yahoo.com/assange-interviews-hezbollah-leader-tv-premiere-115117514.html Assange interviews Hezbollah leader in TV premiere], [[Associated Press]] via [[Denver Post]], April 17, 2012.</ref><ref>[http://www.news.com.au/world-old/assange-debuts-chat-show/story-fn6sb9br-1226330924558 Assange chats with terrorist] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130509115703/http://www.news.com.au/world-old/assange-debuts-chat-show/story-fn6sb9br-1226330924558 |date=9 мая 2013 }}, [[Agence France-Presse]], April 18, 2012.</ref> або «савок»<ref name="Adomanis">Mark Adomanis, [http://www.forbes.com/sites/markadomanis/2012/04/18/julian-assanges-debut-on-russia-today-the-serious-people-say-it-was-really-bad/ Julian Assange’s Debut on Russia Today — The Serious People Say it Was Really Bad!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120421002444/http://www.forbes.com/sites/markadomanis/2012/04/18/julian-assanges-debut-on-russia-today-the-serious-people-say-it-was-really-bad/ |date=21 красавіка 2012 }}, [[Forbes]], April 18, 2012.</ref><ref name="Greenwald" />. ''«WikiLeaks»'' распавёў пра шоу як пра «серыю паглыбленых гутарак з ключавымі палітычнымі гульцамі, мыслярамі і рэвалюцыянерамі з усяго свету»<ref>{{cite web |url=https://wikileaks.org/New-Assange-TV-Series.html |title=New Assange TV Series |date=23 January 2012 |publisher=wikileaks.org |access-date=12 February 2012}}</ref>. Сцвярджалася, што шоу «прадзюсіруецца незалежна і Асанж кантралюе яго»<ref name="Lucas" />. Прадбачачы крытычныя каментарыі, такія як «​​Джуліян Асанж — варожы камбатант, здраднік, які клаўся ў ложак з Крамлём і бярэ інтэрв’ю ў жудасных радыкалаў з усяго свету», Асанж распавёў, што ''RT'' дазваляе яго гасцям казаць тое, што яны «не маглі сказаць на мэйнстрымных тэлевізійных сетках»<ref>Raphael Satter, [http://www.denverpost.com/nationalpolitics/ci_20414171/wikileaks-founders-show-air-kremlin-tv Assange interviews Hezbollah leader in TV premiere] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130910131250/http://www.denverpost.com/nationalpolitics/ci_20414171/wikileaks-founders-show-air-kremlin-tv |date=10 верасня 2013 }}, [[Associated Press]] via [[Denver Post]], April 17, 2012.</ref>. Асанж прызнаўся, што калі б «''Wikileaks''» апублікаваў расійскія дадзеныя, яго адносіны з ''RT'', магчыма, не былі настолькі добрымі<ref name="Taylor" />. У жніўні [[2012]] года ''RT'' перанёс атаку адмовы ў абслугоўванні на працягу некалькіх дзён ад групы, якая заве сябе ''«Antileaks»''. Было зроблена дапушчэнне, што гэта зрабіў Джуліян Асанж і/або члены гурта «[[Pussy Riot]]», засуджаныя да турэмнага тэрміну<ref>David Meyer, [http://www.zdnet.com/russia-today-hit-by-ddos-as-anti-wikileaks-group-claims-responsibility-7000002794/ Russia Today hit by DDoS as anti-Wikileaks group claims responsibility], [[ZDNet]], August 17, 2012.</ref>. [[23 кастрычніка]] [[2012]] года ''RT'' разам з «[[Аль-Джазіра]]» і «''{{нп4|C-SPAN|C-SPAN|en|C-SPAN}}''» трансліравалі дэбаты сярод чатырох кандыдатаў-не фаварытаў на пасаду прэзідэнта Злучаных Штатаў<ref>Michael Calderone, [http://www.huffingtonpost.com/2012/10/19/third-party-debate-al-jazeera-english_n_1988014.html Third-Party Debate To Be Broadcast By Al Jazeera English, RT America, But Not Major Cable News Networks], ''[[Huffington Post]]'', Posted: 10/19/2012, Updated: 10/23/2012, accessed November 4, 2012</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/newshour/extra/video/blog/2012/10/presidential_hopefuls_take_sta.html|title=Presidential Hopefuls Meet in Third Party Debate|publisher=[[PBS NewsHour]]|date=October 25, 2012|access-date=October 26, 2012|archive-date=27 кастрычніка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027162558/http://www.pbs.org/newshour/extra/video/blog/2012/10/presidential_hopefuls_take_sta.html|url-status=dead}}</ref>. [[5 лістапада]] ''RT'' трансліраваў двух кандыдатаў-пераможцаў гэтай дыскусіі: кандыдата ад {{нп4|Лібертарыянская партыя|Лібертарыянскай партыі|en|Libertarian Party (United States)}} губернатара Гэры Джонсана і {{нп4|Партыя зялёных, ЗША|Партыі зялёных у ЗША|ru|Партия зелёных (США)}} Джыл Штайн са студыі RT у Вашынгтоне, акруга Калумбія<ref>* [http://rt.com/usa/news/rt-third-party-debate-stein-249/ RT to host final US presidential third-party debate], Published: 27 October 2012; Edited: 03 November, 2012; note that the debate was postponed from October 30th because of [[Hurricane Sandy]]. * Paul Singer, [http://www.usatoday.com/story/onpolitics/2012/11/05/nader-stein-johnson-debate-third-party/1682643/ Nader’s third-party debate raises alternate issues], [[USA TODAY]], November 5, 2012. * [http://rt.com/usa/news/us-stein-johnson-foreign-036/ RT hosts third party debate #2: Tackling the issues the mainstream ignores], RT.com story and video of debate, November 6, 2012.</ref>. У лістападзе [[2012]] года бомбы [[Армія абароны Ізраіля|арміі абароны Ізраіля]] сур’ёзна пашкодзілі офіс ''RT'' у [[Газа (горад)|горадзе Газа]], параніўшы чатырох журналістаў у ходзе аперацыі «Воблачны слуп». Офіс быў непасрэдна побач з мэтай ізраільскай атакі, «''{{нп4|Al-Aqsa TV|Al-Aqsa TV|en|Al-Aqsa TV}}''» — лаяльнай «[[ХАМАС|Хамас]]» тэлевізійнай станцыі<ref>[http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=458011#ixzz2CoOhEo9L Russian TV office damaged in Gaza strike] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220703074543/http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=458011#ixzz2CoOhEo9L |date=3 ліпеня 2022 }}, [[Agence France-Presse]], November 18, 2012.</ref>. [[Файл:Vladimir Putin visited the new Russia Today broadcasting centre (2013).webm|right|thumb|[[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] наведаў новы офіс ''RT'' і пагаварыў з карэспандэнтамі.]] [[Файл:Vladimir Putin - Visit to Russia Today television channel 2.jpg|left|thumb|[[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] наведаў новы офіс ''RT'' і пагаварыў з карэспандэнтамі.]] У маі [[2013]] года ''RT'' паведаміў, што былы вядучы ток-шоу на ''[[CNN]]'' [[Лары Кінг]] будзе весці новае ток-шоу на ''RT''. Кінг сказаў у рэкламе на ''RT'': «Я б аддаў перавагу задаваць пытанні людзям ва ўладзе замест таго, каб гаварыць ад іх імя»<ref>Dylan Byers, [http://www.politico.com/blogs/media/2013/05/larry-king-joins-russian-channel-rt-164941.html Larry King joins Russian channel RT], [[Politico]], May 29, 2013.</ref><ref>[http://rt.com/news/larry-king-joins-rt-873/ RT America to broadcast Larry King’s new political show], RT Press release, May 29, 2013.</ref>. Ён таксама перанёс яго шоу ''«Larry King Now»'' з ''«Hulu»'' на ''RT''. Маргарыта Сіманьян сказала ў заяве: «Калі насупраць Лары сядзеў прэзідэнт, або актывіст, ці рок-зорка, Лары Кінг ніколі не ўхіляўся ад задавання жорсткіх пытанняў, што робіць яго надзвычайна падыходзячым для нашай сеткі»<ref>Kenneth Rapoza, [http://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2013/06/06/larry-king-comes-out-of-retirement-joins-russian-tv/ Larry King Comes Out Of Retirement, Joins Russian TV], [[Forbes]], June 6, 2013.</ref>. [[13 чэрвеня]] [[2013]] года ''RT'' анансіраваў новае вячэрняе шоу па чацверах ''«Politicking»'' з абмеркаваннем ўцечкі [[Эдвард Сноўдэн|Эдвардам Сноўдэнам]] {{нп4|PRISM, праграма разведкі|праграмы назірання PRISM|ru|PRISM (программа разведки)}}<ref>[http://rt.com/shows/politicking-larry-king/nsa-scandal-snowden-schock-675/ Politicking: Larry King talks NSA scandal fallout], RT.com, June 13, 2013.</ref>. [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] наведаў новы перадаючы цэнтр ''«Russia Today»'' у чэрвені [[2013]] года і заявіў: «Калі мы распрацоўвалі гэты праект яшчэ ў [[2005]] годзе, мы мелі намер увядзення яшчэ аднаго моцнага гульца на міжнароднай арэне, гульца, які б не толькі забяспечыў аб’ектыўнае асвятленне падзей у Расіі, але і паспрабаваў, дазвольце мне падкрэсліць, я маю на ўвазе, паспрабаваў разбурыць манаполію англасаксонцаў на сусветным інфармацыйным патоку… Мы хацелі прынесці цалкам самастойны канал на арэну навін. Вядома, канал фінансуецца ўрадам, таму ён не можа дапамагчы, але ён адпавядае афіцыйнай пазіцыі расійскага ўрада пра падзеі ў нашай краіне і ў іншых краінах свету, так ці інакш. Але я хацеў бы яшчэ раз падкрэсліць, што мы ніколі не збіраліся рабіць гэты канал — ''RT'' — апалагетыкай для расійскай палітычнай лініі ў любым выглядзе, няхай гэта айчынная або замежная»<ref name=Putin2013>[http://eng.kremlin.ru/news/5571 Visit to Russia Today television channel], Kremlin.ru website, June 11, 2013</ref><ref name=MaxFisher>Max Fisher, [http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2013/06/13/in-case-you-werent-clear-on-russia-todays-relationship-to-moscow-putin-clears-it-up/ In case you weren’t clear on Russia Today’s relationship to Moscow, Putin clears it up], [[Washington Post]], June 13, 2013.</ref>. У 2019 годзе RT атрымала рэкорднае пакаранне ад брытанскага рэгулятара медыярынку (OFCOM). Памер штрафу за парушэнне правілаў аб’ектыўнасці склаў 200000 фунтаў стэрлінгаў. «Прычынай стала сур’ёзнае парушэнне прынцыпаў бесстароннасці, якія бароняць давер людзей да інфармацыйных службаў і праграм», — сказана ў заяве ведамства. За год да таго рэгулятар выявіў сем парушэнняў правіла аб’ектыўнасці на працягу пяці тыдняў. У асноўным парушэнні тычыліся такіх тэмаў, як канфлікт у [[Сірыя|Сірыі]] ды атручванне ў [[Солсберы (Вялікабрытанія)]]<ref>[https://www.polskieradio.pl/396/7818/Artykul/2347223,%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F-%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%C2%A0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E-%D1%82%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D0%B7%D1%96%D1%8E polskieradio.pl]</ref>. Расійскія супрацоўнікі «Russia Today» замянілі беларускіх калег, якія звольніліся з каналу «[[Беларусь 1]]» у знак пратэсту, пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі]]<ref>{{cite web|publisher={{нп3|tagesschau.de|tagesschau.de|de|tagesschau.de}}|first=Silvia|last=Stöber|url=https://www.tagesschau.de/ausland/belarus-machtwechsel-101.html|title=Proteste gegen Lukaschenko - Wie geht es weiter in Belarus?|date=2020-09-06|access-date=2021-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121123417/https://www.tagesschau.de/ausland/belarus-machtwechsel-101.html|archive-date=2021-01-21|url-status=live|language=de}}</ref>. == Арганізацыя == Дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва ''«РИА Новости»'', якое заснавала ''RT'' у [[2005]] годзе, з’яўляецца адным з найбуйнейшых у Расіі. Яго старшыня Святлана Міранюк мадэрнізавала агенцтва пасля яе прызначэння ў [[2003]] годзе<ref>* [http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-2467169/RUSSIA-ANOTHER-MEDIA-MANAGEMENT-CHANGE.html Russia: Another Media-Management Change]", IPR Strategic Business Information Database, February 4, 2003. Accessed March 29, 2010. * [http://www.russiaprofile.org/author_biography.php?author=Svetlana+Mironyuk Russia Profile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100811031419/http://www.russiaprofile.org/author_biography.php?author=Svetlana+Mironyuk |date=11 Жнівень 2010 }}, accessed 29 March 2010.</ref><ref>Peter Finn, [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/03/05/AR2008030503539_pf.html Russia Pumps Tens of Millions Into Burnishing Image Abroad]''The Washington Post'', March 6, 2008.</ref>. ''«РИА Новости»'' заявіла, што дапамагло стварыць ''RT'', але не з’яўляецца «ні спонсарам, ані прыхільнікам ''„Russia Today“''»<ref name="vonTwickel" />. Міхаіл Сяславінскі, які адказвае за Федэральнае агенцтва па друку і масавых камунікацыях Расійскай Федэрацыі, сцвярджаў у [[2005]] годзе, што «''„Russia Today“'' прыйдзе ў якасці незалежнай кампаніі»<ref>[http://www.rianovosti.com/society/20050607/40486831.html Russia Today TV to make unique contribution to global information — German expert], Ria Novosti, June 7, 2005.</ref>. У [[2007]] годзе офісы ''RT'' былі размешчаныя ў тым жа будынку, што ''«РИА Новости»''. Для гэтага {{нп4|Саюз журналістаў Расіі|Саюз журналістаў Расіі|ru|Союз журналистов России}}, які знаходзіўся там раней, быў вымушаны вызваліць офісы<ref>[http://www.highbeam.com/doc/1Y1-106553093.html New Concerns on Russia Media Freedom] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140610060346/http://www.highbeam.com/doc/1Y1-106553093.html |date=10 Чэрвень 2014 }}, [[Associated Press]], via [[Highbeam]], May 19, 2007.</ref>. У [[2012]] годзе Ганна Качкаева, дэкан факультэта медыякамунікацый у [[Маскоўская Вышэйшая школа эканомікі|Маскоўскай Вышэйшай школе эканомікі]], заявіла, што яны дзеляць «адзін і той жа дах», таму што яны знаходзяцца ў тым жа будынку, але ў дачыненні да «фінансавання, рэдакцыйнай палітыкі, кіравання і персаналу яны з’яўляюцца дзвюма незалежнымі арганізацыямі, не звязанымі паміж сабой у любым выпадку»<ref name="RN-2012">[http://en.rian.ru/agency_news/20120206/171179459.html RIA Novosti Does Not Control RT Television — Russian Media Experts] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120210025703/http://en.rian.ru/agency_news/20120206/171179459.html |date=10 Люты 2012 }}, RIA Novosti, February 6, 2012.</ref>. У [[2008]] годзе Сіманьян адзначыла, што больш за 50 маладых журналістаў ''RT'' пайшлі ў буйныя заходнія СМІ<ref name="Zagorodnov" />. У [[2010]] годзе ў ''RT'' было 2000 супрацоўнікаў<ref name="vonTwickel" />. У чэрвені [[2011]] года ''RT'' адказаў на крытыку ў адрас сваёй «дзяржаўнасці», адзначыўшы афіцыйныя заявы місій і фінансаванне іншых вядомых «дзяржаўных» тэлевізійных сетак, такіх як ''«[[British Broadcasting Corporation]]»'' (''«BBC»''), ''«{{нп4|France 24|France 24|en|France 24}}»'', [[Германія|нямецкая]] ''«[[Deutsche Welle]]»'' і амерыканская ''CPB'' (якая змяшчае ''{{нп4|PBS|PBS|en|PBS}}'' і ''«[[National Public Radio|NPR]]»'')<ref name="isrtstaterun">{{Cite news|title=Is RT state-run?|url=http://rt.com/usa/news/rt-government-broadcasting-radio/|publisher=RT.com|date=June 16, 2011}}</ref>. Маргарыта Сіманьян сказала рэпарцёру, што Крэмль не будзе дыктаваць змест і «[[цэнзура]] ў гэтай краіне забаронена Канстытуцыяй». Яна патлумачыла, што яе задача была «давесці заходні вобраз Расіі бліжэй да таго, чым з’яўляецца Расія насамрэч»<ref name="Knobel" />. У [[2012]] годзе, калі замежныя СМІ каменціравалі спансіраванне ''RT'' праграмы Джуліяна Асанжа, ''«РИА Новости»'' заявіла: «Гэта сузаснавальнік Аўтаномнай некамерцыйнай арганізацыі (АНА) ''ТВ Новости'', запушчанай у снежні [[2005]] года ў якасці ''„Russia Today“ (RT)''. Паводле расійскага заканадаўства, у якасці аўтаномнай некамерцыйнай арганізацыі, ''RT'' з’яўляецца цалкам незалежным ад сваіх заснавальнікаў. Яго топ-менеджментам з’яўляецца Назіральны савет (савет дырэктараў). ''„РИА Новости“'' не мае прадстаўнікоў у Назіральным савеце ''RT'' або любым іншым органе кіравання ''RT'' і, такім чынам, не ўплывае на рэдакцыйную палітыку сеткі або яго фінансава-гаспадарчую дзейнасць прама ці ўскосна»<ref name="RN-2012" />. У снежні [[2012]] года напярэдадні сямігадовай гадавіны ''RT'' канал перавёз свае студыі і офісы штаб-кватэры ў новы комплекс у Маскве — васьміпавярховы будынак, які ахоплівае больш за 28 тысяч квадратных метраў і мае 6 студый. Пасля гэтага усе англамоўныя праграмы ''RT'' пачалі выпускацца ў фармаце [[HDTV|высокай якасці]]<ref name="Bullough"/><ref>[http://rt.com/about-us/press-releases/rt-begins-broadcasting-in-hd-worldwide-from-new-state-of-the-art-studio/ Rt Begins Broadcasting in Hd Worldwide from New, State of the Art Studio], RT website, December 17, 2012.</ref><ref>[http://rt.com/about-us/history/ About us/ History], RT website, ''accessed July 6, 2013.''</ref>. У [[2013]] годзе ўказам прэзідэнта Уладзіміра Пуціна было расфарміраванае ''«РИА Новости»'' і створана новае інфармацыйнае агенцтва пад назвай ''«{{нп4|Россия сегодня, інфармацыйнае агенцтва|Россия сегодня|ru|Россия сегодня (информационное агентство)}}»'', што непасрэдна ў перакладзе азначае ''«Расія сёння»''<ref name=RT>{{cite news|title=Putin orders overhaul of top state news agency|url=http://rt.com/news/ria-novosti-overhaul-putin-960/|access-date=10 December 2013|newspaper=RT|date=9 December 2013}}</ref>. Паводле паведамлення на сайце ''RT'', новае ІА з’яўляецца «ніяк не звязаным» з каналам ''RT'', нягледзячы на падабенства з арыгінальнай назвай ''RT''<ref name="RT"/>. Тым не менш, [[31 снежня]] [[2013]] года рэдактар ​​галоўнага канала ''RT'' Маргарыта Сіманьян была крос-прызначана рэдактарам новага інфармацыйнага агенцтва, захаваўшы за сабой пасаду галоўнага рэдактара канала навін<ref>{{cite news|title=RT editor Simonyan to head Kremlin-backed news agency|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25560434|access-date=31 December 2013|newspaper=BBC News|date=31 December 2013}}</ref>. ''RT'' супрацоўнічае з шэрагам СМІ ў Расіі і за мяжой, у тым ліку прыватнымі СМІ, сярод якіх ''«{{нп4|Известия|Известия|ru|Известия}}»'', ''«[[Коммерсантъ]]»'', ''«{{нп4|Труд, газета|Труд|ru|Труд (газета)}}»'', ''«[[Независимая газета]]»'', ''«{{нп4|Ведомости|Ведомости|ru|Ведомости}}»'', ''«{{нп4|Аргументы и факты|Аргументы и факты|ru|Аргументы и факты}}»'' і нерасійскія ''«Асацыяцыя міжнароднага вяшчання»'', ''«{{нп4|The Huffington Post|Huffington Post|ru|The Huffington Post}}»'' і ''«News.com.au»''<ref name="RT About page">See [http://rt.com/about/ RT «About» page] and [http://rt.com/about/partners/ RT «Partners» page].</ref>. === Бюджэт === Бюджэт ''RT'' — 30 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў]]. Ён быў устаноўлены ў [[2005]] годзе<ref name="Knobel">Beth Knobel [http://www.cbsnews.com/stories/2005/12/11/uttm/main1115914.shtml «Russian News, English Accent: New Kremlin Show Spins Russia Westward»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131009075002/http://www.cbsnews.com/stories/2005/12/11/uttm/main1115914.shtml |date=9 кастрычніка 2013 }}, ''[[CBS News]]'', 12 December 2005</ref>, і $ 30 мільёнаў былі выдзеленыя ў яго першы год працы. Каля паловы бюджэту сеткі прыйшлі ад дзяржавы, а іншая палова ад [[банк]]аў і кампаній, дружалюбных да ўрада<ref name="Painter" />. Яго бюджэт у доларах складаў прыкладна $ 80 млн у [[2007]] годзе, $ 120 млн у [[2008]] годзе, $ 380 млн у [[2011]] годзе і $ 300 млн у [[2012]] годзе<ref name="Maczka">Marcin Maczka, [http://www.neweasterneurope.eu/interviews/320-the-propaganda-machine The Propaganda Machine] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141007040059/http://www.neweasterneurope.eu/interviews/320-the-propaganda-machine |date=7 Кастрычнік 2014 }}, [[New Eastern Europe]] website, July 9, 2012, originally published in New Eastern Europe: New Europe, Old Problems No. 3 (IV), 2012.</ref>{{ref|a}}<ref>Паводле ацэнак «Лениздат», у [[2012]] годзе расійскі федэральны бюджэт на 11 мільярдаў рублёў знаходзіўся ў мацярынскай кампаніі RT — «АНО ТВ-Новости». Дар’я Фазлетдзінава, [http://lenizdat.ru/a0/ru/pm1/c-1105568-0.html#1 Anatomy of Non-Resistance] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121114130112/http://lenizdat.ru/a0/ru/pm1/c-1105568-0.html#1 |date=14 лістапада 2012 }}, Lenizdat, July 2, 2012, accessed September 28, 2012, [http://translate.google.com/translate?sl=ru&tl=en&js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&u=http%3A%2F%2Flenizdat.ru%2Fa0%2Fru%2Fpm1%2Fc-1105568-0.html%231&act=url Translation from the Russian]</ref>. [[Пуцін]] забараніў скарачэнне фінансавання ''«Russia Today»'' [[30 кастрычніка]] [[2012]] года<ref>http://en.gazeta.ru/news/2012/10/29/a_4828917.shtml {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121102072350/http://en.gazeta.ru/news/2012/10/29/a_4828917.shtml |date=2 лістапада 2012 }}</ref>. === Рэйтынгі === У [[2011]] годзе ''RT'' быў самым папулярным замежным каналам навін у ЗША пасля ''«{{нп4|BBC World News|BBC World News|en|BBC World News}}»''<ref>[http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=50157 Foreign News Channels Drawing U.S. Viewers — IPS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100201005722/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=50157 |date=1 Люты 2010 }}. Ipsnews.net. Retrieved on 2011-12-07.</ref> і займаў першае месца ў рэйтынгу замежных станцый у пяці буйных гарадах ЗША ў [[2012]] годзе<ref name="russia-briefing.com">[http://russia-briefing.com/news/russia-today-to-double-its-u-s-audience.html/ 'Russia Today' Doubles its U.S. Audience] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220319092004/https://www.russia-briefing.com/news/russia-today-to-double-its-u-s-audience.html/ |date=19 сакавіка 2022 }}, Russia Briefing News, June 7, 2012.</ref>. У [[2013]] годзе RT стаў першым каналам навін ТБ у гісторыі, які дасягнуў лічбы ў 1 мільярд праглядаў на ''«YouTube»''. У адпаведнасці з BARB прыкладна 2,5 млн брытанцаў настроілі свае тэлевізары на канал RT на працягу трэцяга квартала [[2012]] года, што робіць яго трэцім самым папулярным кругласутачным каналам навін у Вялікабрытаніі, першыя месцы займаюць ''«[[BBC News]]»'' і ''«{{нп4|Sky News|Sky News|en|Sky News}}»'' (не ўключаючы ''«{{нп4|Sky Sports News|Sky Sports News|en|Sky Sports News}}»'')<ref name="Bullough">Oliver Bullough [http://www.newstatesman.com/world-affairs/world-affairs/2013/05/inside-russia-today-counterweight-mainstream-media-or-putins-mou «Inside Russia Today: counterweight to the mainstream media, or Putin’s mouthpiece?»], ''New Statesman'', May 10, 2013.</ref><ref name="BARBQ32012">BARB Q3 2012 viewing figures [http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+3+2012+-+weeks+2293-2305.pdf «BARB Quarterly Reach Report- Quarter 3 2012»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130227063338/http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+3+2012+-+weeks+2293-2305.pdf |date=27 лютага 2013 }}, BARB, retrieved June 6, 2014</ref><ref name="Laughlin">Laughlin, Andrew, Jan 14, 2013 [http://www.digitalspy.co.uk/media/news/a450812/rt-russian-news-channel-goes-hd-on-sky.html «RT Russian news channel goes HD on Sky»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924051924/http://www.digitalspy.co.uk/media/news/a450812/rt-russian-news-channel-goes-hd-on-sky.html |date=24 верасня 2015 }}, [[Digital Spy]], retrieved December 13, 2013.</ref>. Аднак ''RT'' быў перагнаны ''«[[Al Jazeera English]]»''<ref name="BARBQ42012">BARB Q4 2012 viewing figures [http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+4+2012+-+weeks+2306-2318.pdf«BARB Quarterly Reach Report- Quarter 4 2012"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130616085114/http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+4+2012+-+weeks+2306-2318.pdf |date=16 чэрвеня 2013 }}, BARB, retrieved June 6, 2014</ref>, і лічбы праглядаў упалі да 2,1 мільёнаў да канца [[2013]] года<ref name="BARBQ42013">BARB Q4 2013 viewing figures [http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+4+2013+-+weeks+2358-2370.pdf «BARB Quarterly Reach Report- Quarter 4 2013»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140409233956/http://www.barb.co.uk/viewing/quarterly-channel-reach/download/BARB+Quarterly+Reach+Report+-+Quarter+4+2013+-+weeks+2358-2370.pdf |date=9 красавіка 2014 }}, BARB, retrieved April 9, 2014</ref>. == Сетка і мовы вяшчання == Згодна з ''RT'', сігнал у сетцы ажыццяўляецца па 22 спадарожніках і больш за 230 аператарах, што дазваляе 644 млн людзей глядзець канал у больш чым 100 краінах<ref>[http://rt.com/about-us/distribution/ Distribution], ''RT'', accessed February 19, 2014.</ref>. Яны таксама сцвярджаюць, што ''«RT America»'' даступны 85 мільёнам людзей у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах]]<ref name="CSM2012">Fred Weir, [http://www.csmonitor.com/World/Global-News/2012/0125/Russia-gives-WikiLeaks-Julian-Assange-a-TV-platform Russia gives WikiLeaks' Julian Assange a TV platform], ''[[The Christian Science Monitor]]'', January 25, 2012.</ref>. У дадатак да англамоўнага вяшчання, у ''RT'' таксама працуе канал ''«Русія аль-Яум»'' на арабскай мове і канал ''«RT Actualidad»'' на іспанскай мове, а таксама дакументальны канал ''«RTDoc»''. ''RT'' мае 21 бюро ў 16 краінах, у тым ліку [[Вашынгтон]]е, [[Нью-Ёрк]]у, [[Лондан]]е, [[Парыж]]ы, [[Дэлі]], [[Каір]]ы, [[Багдад]]зе, [[Кіеў|Кіеве]]. У ім занята больш за 2000 работнікаў сродкаў масавай інфармацыі па ўсім свеце<ref name="RTCorporate" />. RT складаецца з яго асноўнага англамоўнага ''«RT International»'', ''«RT America»'', ''«RT Arabic»'', ''«RT Actualidad»'' на іспанскай мове і ''«RT Documentary»''. {| class="wikitable" |- !Канал !Апісанне !Мова !Запушчаны !Веб-сайт |- | ''RT International'' || Канал навін, флагман сеткі ''RT'', ён ахоплівае міжнародныя і рэгіянальныя навіны з пункту гледжання Расіі. Таксама ўключае каментарыі і дакументальныя праграмы. Працуе ў Маскве з прысутнасцю ў Вашынгтоне, Нью-Ёрку, Лондане, Парыжы, Дэлі, Каіры, Багдадзе, Кіеве і іншых гарадах<ref name="RTCorporate" /> || англійская || 2005 || {{URL|rt.com}} |- | ''[[Русія аль-Яум]]'' || Працуе ў Маскве і трансліруе 24/7. Праграмы ўключаюць навіны, праграмы і дакументальныя фільмы || арабская || 2007 || {{URL|arabic.rt.com}} |- | ''RT Actualidad'' || Працуе ў Маскве з бюро ў [[Маямі]], [[Лос-Анджэлес]]е, [[Гавана|Гаване]] і [[Буэнас-Айрэс]]е. Распавядае загалоўкі навін, палітыку, спорт, трансліруе падзеі<ref name="About Actualidad RT">[http://actualidad.rt.com/acerca/quienes_somos Actualidad QUIÉNES SOMOS] (Spanish) RT</ref> || іспанская || 2009 || {{URL|actualidad.rt.com}} |- | ''[[RT America]]'' || Распавядае пра Амерыку з міжнароднага і расійскага пункту гледжання. Знаходзіцца ў бюро ў Вашынгтоне, акруга Калумбія. Уключае ў сябе праграмы, арганізаваныя амерыканскімі журналістамі, і мае асобны графік з 4 вечара да 12 раніцы усходняга часу з панядзелка па пятніцу; у адваротным выпадку ён адначасова вяшчае ''«{{Abbr|RT News|RT International|0}}»'' || англійская || 2010 || {{URL|rt.com/usa}} |- | ''[[RT Documentary]]'' || 24-гадзінны дакументальны канал. Асноўная частка яго праграм — дакументальныя фільмы вытворчасці ''RT'', звязаныя з Расіяй<ref name="About RT doc">[http://rt.com/news/rt-documentary-channel-new/ RT? — your guide to the depths of Russia — RT]. Rt.com. Retrieved on 2011-12-07.</ref> || англійская, руская || 2011 || {{URL|rtd.rt.com}}, {{URL|rtdru.rt.com}} |} На сваім сайце ''RT'' прапануе прамы эфір, даступны ў Інтэрнэце для прагляду на камп’ютары або мабільнай прыладзе. Многія з праграм, навін і шоу трапляюць на ''«YouTube»''. ''RT'' перадаецца на 22 спадарожніках, якія ахопліваюць большую частку Еўропы, Азіі, Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, Афрыкі і Аўстраліі на розных носьбітах, пералічаных на сваім сайце<ref>[http://rt.com/where-to-watch/ RT «Where to watch» page]. See a listing of satellites at [http://www.lyngsat-address.com/or/RTTV-Russia.html RT.com satellite list] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141008051751/http://www.lyngsat-address.com/or/RTTV-Russia.html |date=8 кастрычніка 2014 }}, LyngSat Address, accessed 24 September 2012.</ref>. У верасні [[2012]] года RT падпісаў кантракт з ізраільскай кампаніяй «RRSat» для распаўсюджвання канала высокай дакладнасці ў ЗША, Лацінскай Амерыцы і Азіі<ref>[http://www.sacbee.com/2012/09/07/4796782/rrsat-signs-contract-with-russia.html RRsat Signs Contract With Russia Today For Global Distribution Of RT HD Channels], RRSat Global Communications Network Ltd press release, September 7, 2012.</ref>. У кастрычніку [[2012]] года ''«Русія аль-Яум»'' і ''«Russia Today»'' далучыліся да сеткі спадарожнікавай сувязі высокага разрознення «Al Yah» («YahLive»)<ref name="AMEinfo">[http://www.ameinfo.com/russia-rusiya-al-yaum-join-yahlives-definition-313995 Russia Today and Rusiya Al-yaum join Yahlive’s high definition bouquet], [[Al Yah Satellite Communications]], [[AMEinfo.com]].</ref>. == Праграмы == [[Файл:Abby Martin RT correspondent.png|right|thumb|Вядучая праграмы «Breaking the Set» Эбі Марцін.]] ''«RT International»'' і ''«RT America»'' маюць падобныя праграмы, якія ахопліваюць пераважна навіны з ЗША. ''RT'' на арабскай і ''«RT Actualidad»'' на іспанскай мове маюць свае ўласныя навіны, а таксама перакладзеныя версіі англійскага ''RT''. Марцін Марчка піша, што дастатковае фінансаванне ''RT'' дазволіла яму прыцягнуць дасведчаных журналістаў і выкарыстоўваць найноўшыя тэхналогіі<ref name="Maczka" />. Карэспандэнты ''RT'' маюць тэндэнцыю канцэнтравацца на спрэчных сусветных праблемах, такіх як фінансавая нестабільнасць і крызісы, фінансавыя і банкаўскія скандалы, карпаратыўны ўплыў на сусветную эканоміку і дэманстрацыі пратэстуючых. Навіны з Расіі маюць другараднае значэнне і такія справаздачы падкрэсліваюць расійскую мадэрнізацыю і эканамічныя дасягненні, а таксама рускую культуру і прыродны ландшафт, але ў жа той час перамяншаюць сацыяльныя праблемы і карупцыю ў Расіі<ref name="Heyman" /><ref name="Maczka" />. Бягучыя праграмы ''RT'' (з вядучымі ў дужках)<ref name="Talent">[http://rt.com/about/on-air-talent RT On Air Talent page], accessed September 26, 2012.</ref>: * ''«Breaking the Set»'' ({{нп4|Эбі Марцін|Эбі Марцін|en|Abby Martin}})<ref>[http://rt.com/shows/breaking-set-summary/ Breaking the set] page at RT.com.</ref> * ''«CrossTalk»'' і ''«On the Money»'' ({{нп4|Пітэр Лавель|Пітэр Лавель|ru|Лавелль, Питер}})<ref>[http://rt.com/shows/money/ ''On the Money''] page at RT.com.</ref> * ''«SophieCo»'' ({{нп4|Сафіко Паатаўна Шэварнадзэ|Сафіко Шэварнадзэ|ru|Шеварднадзе, Софико Паатовна}})<ref>[http://rt.com/shows/sophieco/ ''SophieCo''] page at RT.com.</ref> * ''«Keiser Report»'' ([[Макс Кайзер]] са [[Стэйсі Герберт]])<ref>[https://rt.com/shows/keiser-report/ ''Keiser Report''] page at Rt.com.</ref> * ''«Larry King Now»'' ([[Лары Кінг]])<ref>[http://rt.com/shows/larry-king-now/ ''Larry King Now''] page at RT.com.</ref> * ''«Politicking»'' ([[Лары Кінг]])<ref>[http://rt.com/shows/politicking-larry-king/ ''Politicking''] page at RT.com.</ref> * ''«Prime Time Russia News»''<ref>[http://rt.com/tags/prime-time-russia/ ''Prime Time Russia News''] page at RT.com.</ref> * ''«Spotlight»'' ({{нп4|Аляксандр Барысавіч Гурноў|Аляксандр Гурноў|ru|Гурнов, Александр Борисович}})<ref>[https://rt.com/shows/spotlight/ ''Spotlight''] page at RT.com.</ref> * ''«Technology Update»'' (Брэндан Райс)<ref>[http://rt.com/shows/technology-update/ ''Technology Update''] page at RT.com.</ref> * ''«The Big Picture»'' ({{нп4|Том Хартман|Том Хартман|en|Thom Hartmann}})<ref>[https://rt.com/shows/big-picture/ ''The Big Picture''] page at RT.com.</ref> * ''«The Truthseeker»'' (Даніэль Бушнэль)<ref>[http://rt.com/shows/the-truthseeker/ ''The Truthseeker''] page at RT.com.</ref> * ''«Why You Should Care»'' (Цім Кёрбі)<ref>[https://rt.com/shows/why-care-summary/ ''Why You Should Care''] page at RT.com.</ref> * ''«Worlds Apart»'' (Аксана Бойка)<ref>http://rt.com/shows/worlds-apart-oksana-boyko/ ''Worlds Apart with Oksana Boyko'' page at RT.com</ref> * ''«Venture Capital»'' (Кэці Пілбім)<ref>http://rt.com/shows/venture-capital/ «Venture Capital» page at RT.com</ref> * ''«Boom Bust»'' (Эрын Эйд)<ref>http://rt.com/shows/boom-bust/ ''Boom Bust'' page at RT.com</ref> * ''«Sputnik»'' (Джордж Галаўэй)<ref>http://rt.com/shows/sputnik/ ''Sputnik'' page at RT.com</ref> * ''«Going Underground»'' (Афшын Ратансі)<ref>http://rt.com/shows/going-underground/ ''Going Underground'' page at RT.com</ref> * ''«Redacted Tonight»'' (Лі Кэмп)<ref>http://rt.com/shows/redacted-tonight-summery/ ''Redacted Tonight'' page at RT.com</ref> === Асобы канала === Бягучы спіс ''RT'' «Таленты ў эфіры» ўключае ў сябе<ref name="Talent" />: '''Вядучыя навін''': Біл Дод, Марына Джашы, Эндру Фармер, Крысцін Фразаа (Вашынгтон, акр. Калумбія), Эбі Марцін (праграма ''«Breaking the Set»'', Вашынгтон, акр. Калумбія), Табанг Мацэй, Аніса Наўай, {{нп4|Кевін Оўэн|Кевін Оўэн|en|Kevin Owen}}, Юлія Шапавалава, Роры Сухе, Шон Майкл Томас, Мэт Трэза, Маргарэт Хоўэл (акр. Калумбія), Люсі Кафанаў, {{нп4|Джордж Галаўэй|Джордж Галаўэй|ru|Галлоуэй, Джордж}} (Вялікабрытанія). [[Файл:Sean Michael Thomas of RT.JPG|left|thumb|Шон Томас вядзе рэпартаж з Антарктыды, [[2009]] год]] [[Файл:Lauren Lyster on RT.png|right|thumb|Лорэн Лістэр]] '''Карэспандэнты''': Тэса Арцыла, Дзяніс Балоцкі, Аксана Бойка, Анастасія Чуркіна, Гаян Чычахян, Аня Фёдарава (Прайм-тайм), Марыя Фіношына, Сара Фірт, Ліндсэй Франс, Рамон Галінда (Лос-Анджэлес), Ірына Галушко, Лоры Харфэніст (Нью-Ёрк), Меган Лопес<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yNcTXGO7cMo Megan Lopez report], Rt.com, September 11, 2012.</ref><ref>[http://rt.com/tags/thabang-motsei/ Thabang Motsei page] at Rt.com.</ref>, Наталя Новікава, Піт Олівер, Дар’я Пушкова, Ягор Піскуноў, Марына Партная (Нью-Ёрк), Пола Сліер (Блізкі Усход), Лора Сміт (Лондан), Прыя Срыднар (Паўднёвая Азія), Наталя Шанецкая, Паліна Бойка, Бел Тру. '''Вядучыя бізнес-зводак''': Кэці Пілбім, Мадзіна Кочанава, {{нп4|Макс Кайзер|Макс Кайзер|ru|Кайзер, Макс}}, Стэйсі Герберт. '''Вядучыя дакументальных фільмаў''': Марцін Эндрус (забавы, кулінарыя і падарожжы, раней ''«Wayfarer/Moscow Out/Venice of the North»''), Джэймс Браўн ('«Discovering Russia»', раней навіны і ''«Close-Up Russia»''). '''Вядучыя спартыўных навін''': Кэйт Партрыдж, Майкл Краўчанка, Рычард Ван Поортвліе, '''Вядомыя ў мінулым вядучыя''': {{нп4|Адам Кокеш|Адам Кокеш|en|Adam Kokesh}} (''Adam vs. the Man''), Ніў Баркер, Джэйсан дэ ла Пенья, Алёна Мінкоўская (''The Alyona Show''), Марыям Немазі, Карэн Робертс, [[Дзмітрый Аляксеевіч Глухоўскі|Дзмітрый Глухоўскі]], Джэнк Уйгур, Лорэн Лістэр (''Capital Account''), Ліз Вол (Вашынгтон, акр. Калумбія). === Вядомыя госці === [[Файл:Vladimir Putin interview to RT 6 September 2012.ogv|thumb|Расійскі прэзідэнт [[Уладзімір Пуцін]] дае інтэрв’ю RT, [[6 верасня]] [[2012]] года]] Паводле слоў Джэсі Цвік, ''RT'' пераконвае «законных экспертаў і журналістаў» з’яўляцца ў якасці гасцей, дазваляючы ім доўга гаварыць наконт пытанняў, якія ігнаруюцца буйнымі інфармацыйнымі агенцтвамі. Інтэрв’ю браліся ў прагрэсіўных і лібертарных навукоўцаў, інтэлектуалаў і пісьменнікаў з такіх арганізацый, як «{{нп4|The Nation|The Nation|en|The Nation}}», «{{нп4|Reason|Reason|en|Reason (magazine)}}», Human Events, «[[Цэнтр амерыканскага прагрэсу]]»<ref name="Zwick" /> і «{{нп4|Інстытут Катона|Інстытут Катона|ru|Институт Катона}}»<ref name="Weigel"/>, якія крытычна ставяцца да амерыканскай палітыкі грамадзянскіх свабод<ref name="Zwick" />. На ''RT'' таксама працуюць вядомыя каментатары, у тым ліку [[Анархізм|анархісты]], [[Антыглабалізм|антыглабалісты]] і [[Левыя (палітыка)|левыя]] актывісты<ref name="Maczka" />. Журналіст Дэні Шэхтэр лічыць, што асноўнай прычынай поспеху ''RT'' у ЗША з’яўляецца тое, што ''RT'' з’яўляецца «сілай для разнастайнасці», якая дае голас народа, «які рэдка чуюць у бягучых сродках масавай інфармацыі ЗША.»<ref name="Walker" />. Сярод вядомых гасцей можна назваць палітыкаў {{нп4|Найджэл Фараж|Найджэла Фаража|ru|Фараж, Найджел}}, {{нп4|Нік Грыфін|Ніка Грыфіна|ru|Гриффин, Ник}} і {{нп4|Джэрэмі Корбін|Джэрэмі Корбіна|ru|Корбин, Джереми}} ([[Вялікабрытанія]]), [[Марын Ле Пен]] ([[Францыя]]), {{нп4|Авраам Бург|Авраама Бурга|ru|Бург, Авраам}} ([[Ізраіль]]), [[Генры Кісінджэр]]а, {{нп4|Дана Рорабахер|Дану Рорабахер|en|Dana Rohrabacher}}, Лоўрэнса Вількерсан і Алана К. Сімпсана ([[Злучаныя Штаты Амерыкі]])<ref>See RT.com interviews at the RT Youtube page: [https://www.youtube.com/watch?v=YTBbcaNLccM Nigel Farage], [https://www.youtube.com/watch?v=jCgBlNUE518 Jeremy Corbyn], [https://www.youtube.com/watch?v=w_qYKa1n8Es Marine Le Pen], [https://www.youtube.com/watch?v=BbDgulV5bPk&feature=plcp Avraham Burg], [https://www.youtube.com/watch?v=G1V7LqNcVNA Lawrence Wilkerson], [https://www.youtube.com/watch?v=ykFvsKC42pM&feature=plcp Henry Kissinger], [https://www.youtube.com/watch?v=toGP93KSAqA&feature=plcp Jesse Ventura], [https://www.youtube.com/watch?v=6QBiaq9OBgc David Stockman], [https://www.youtube.com/watch?v=UEuDLjmGN9s Dana Rohrabacher], [https://www.youtube.com/watch?v=AvxG8R777H8 Alan Simpson]</ref>; інтэлектуалаў Ярэда Бернштэйна<ref name="Weigel" />, Джона Ферэра і Лоўрэнса Корба; журналістаў і пісьменнікаў Джэйкаба Сулума, Пепе Эскабара<ref name="Zwick" />, Браяна Доэрці<ref name="Quan" />, {{нп4|Крыс Хеджэс|Крыса Хеджэса|ru|Хеджес, Крис}} і {{нп4|Наомі Волф|Наомі Волф|en|Naomi Wolf}}; прафесараў Крэйга Кэлхаўна, {{нп4|Норман Фінкельштэйн|Нормана Фінкельштэйна|en|Norman Finkelstein}}, [[Ноам Хомскі|Ноама Хомскі]] і іншых гасцей, сярод якіх былы лабіст {{нп4|Джэк Абрамаф|Джэк Абрамаф|ru|Абрамофф, Джек}} і сузаснавальнік [[Apple]] [[Стыў Возняк]]<ref>See RT.com interviews at the RT youtube page: [https://www.youtube.com/watch?v=ABrAhacd_VA Chris Hedges], [http://rt.com/usa/news/wolf-interview-039/ Naomi Wolf], [https://www.youtube.com/watch?v=p-GdBkTBgZ0&feature=plcp Craig Calhoun], [https://www.youtube.com/watch?v=1Mjc3-iqzD4 Norman Finkelstein], [https://www.youtube.com/watch?v=Ks0G7LGoYCo Jack Abramoff], [https://www.youtube.com/watch?v=LJnghGBBP2Q&feature=plcp Steve Wozniak].</ref> Іншыя вядомыя госці — кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў. Сярод іх былі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]<ref name="Weir">Fred Weir, [http://www.csmonitor.com/World/Europe/2012/0907/For-first-interview-of-new-term-Putin-puts-priority-on-foreign-audience For first interview of new term, Putin puts priority on foreign audience], ''[[The Christian Science Monitor]]'', September 7, 2012.</ref>, {{нп4|Нуры Аль-Малікі|Нуры Аль-Малікі|ru|Аль-Малики, Нури}}<ref>{{YouTube|7it42VjQ-yY|'Syria war to backfire on foreign arms suppliers' - Iraqi PM (EXCLUSIVE) }} RT, accessed September 13, 2013</ref>, [[Рафаэль Карэа]]<ref name="Quan">{{cite web|author=Tracy Quan |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/07/03/i-love-the-julian-assange-show.html |title=I Love the Julian Assange Show! |publisher=The Daily Beast |date=2012-07-03 |access-date=2012-08-20}}</ref>, [[Башар Асад]]<ref>[http://latimesblogs.latimes.com/world_now/2012/11/syrias-assad-does-not-see-civil-war-blames-the-west.html Syria’s Assad denies civil war, blames the West], [[Los Angeles Times]], November 9, 2012.</ref>, [[Даніэль Артэга]]<ref>[http://rt.com/news/latin-america-independence-ortega-623/ ‘Latin America needs independence to prosper' — President of Nicaragua] RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]<ref>{{YouTube|EbJYQ9mhawA|'No handover, Belarus should choose the leader it wants - President Lukashenko (RT EXCLUSIVE)}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Махмуд Абас]]<ref>{{YouTube|ZmUwaAlavQM|Mahmoud Abbas - Exclusive Interview to RT}} RT, accessed September 13, 2013.</ref> [[Фернанда Луга]],<ref>{{YouTube|PXIsvCjgZv0|'I quit to prevent bloodbath' - ousted Paraguay president in RT exclusive}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Хуан Эва Маралес]]<ref>{{YouTube|VoKwRSwouow|Exclusiva a RT: Entrevista con Evo Morales, presidente de Bolivia}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Феліпэ Кальдэрон]]<ref>[http://rt.com/news/felipe-calderon-interview-rt-748/ US drug addiction impedes Mexican growth — President Calderon] RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Томіслаў Нікаліч]]<ref>{{YouTube|VRRIHPpFA8Q|'No sense in NATO' - Serbian president-elect in RT exclusive}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Нікалас Мадура]]<ref>{{YouTube|l8g4PkZHyyE|Entrevista exclusiva con Nicolás Maduro, presidente de Venezuela (Versión completa)}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Андрус Кубілюс]]<ref>[http://rt.com/shows/interview/we-are-proud-that-we-managed-to-stabilize-economic-situation-lithuanian-pm/ «We are proud that we managed to stabilize economic situation» — Lithuanian PM] RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Хамід Карзай]]<ref>{{YouTube|5xMjZJM0VZM|Karzai Exclusive: 'No Blackwater merc in Afghanistan in 10 years'}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Федэрыка Франка]]<ref>[http://rt.com/news/paraguay-franco-president-interview-152/ Impeachment was very fast but totally legitimate — new Paraguayan president to RT] RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Алі Абдула Салех]]<ref>{{YouTube|en775E2W60s|'Qatar funds chaos in Arab world' - Yemeni President exclusively for RT }} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Махмуд Ахмадзінежад]]<ref>{{YouTube|eNEKnqi9NQQ|Ahmadinejad to RT: Europe, US need freedom most of all (Exclusive Interview)}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Мансеф Марзукі]]<ref>[http://assange.rt.com/marzouki-episode-three/ Marzouki: Episode Three — Julian Assange] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140713135607/https://assange.rt.com/marzouki-episode-three/ |date=13 ліпеня 2014 }} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Парфірыа Лоба]]<ref>{{YouTube|KLoSZiBwDJ0|La entrevista exclusiva a RT de Porfirio Lobo, presidente de Honduras}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Ота Перэс Маліна]]<ref>{{YouTube|pmfdMqnG4ak|Entrevista exclusiva con Otto Pérez Molina, presidente de la República de Guatemala}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]]<ref>{{YouTube|HbzSCoTMLsY|'Despair leads people to join Al-Qaeda' - Yemeni president}} RT, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Хасэ Альберта Мухіка Кардана|Хасэ Мухіка]]<ref>{{YouTube|QpJ84KLuCcQ|Entrevista exclusiva de RT al presidente de Uruguay, José Mujica}} RT en Español, accessed September 13, 2013.</ref>, [[Алекс Салманд]]<ref>{{YouTube|GT64a410qX4|First Minister of Scotland: We will win independence referendum}} RT, accessed September 13, 2013.</ref> і [[Джэйкаб Зума]]<ref>{{YouTube|WITpoxF-BKg|'europe sucked wealth from Africa, in debt to continent}} RT, accessed September 13, 2013</ref>. == Палітыка канала == === Праграмы === У [[2008]] годзе Хайдзі Браўн напісала ў ''«[[Forbes]]»'', што «Крэмль выкарыстоўвае абаянне, добрыя фатаграфіі і здаровую дозу [[секс]]уальнай прывабнасці, каб звярнуцца да разнастайнай і скептычна настроенай аўдыторыі». Яна дадала, што ''«Russia Today»'' удалося «змусіць замежных людзей прынамсі разгледзець расійскі пункт гледжання — аднак гэта можа быць эксцэнтрычна…»<ref>Heidi Brown, [http://www.forbes.com/2008/02/26/putin-russia-today-vote-oped-cz_hb_0227putin.html Springtime (For Putin) In Russia], [[Forbes]], February 27, 2008.</ref>. У [[2012]] годзе Трэйсі Кван пісала, што RT з’яўляецца «значна цікавейшай сеткай, чым можна дапусціць»<ref name="Quan" />. Марк Адаманіс, які з’явіўся на RT, піша: «я наогул знайшоў RT як таблоідны, трохі раздуты, і ў асноўным бясшкодны»<ref name="Adomanis" />. [[Файл:Alyona Minkovski.png|міні|справа|Алёна Мінкоўская.]] ''«The Alyona Show»'' з Алёнай Мінкоўскі выходзіла з [[2009]] па [[2012]] год, пакуль яна не далучылася да ''«Huffington Post»''. Трэйсі Кван у ''«The Daily Beast»'' апісала ''«The Alyona Show»'' як «адну з самых папулярных праграм ''RT''»<ref>{{cite web|author=Tracy Quan |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/07/03/i-love-the-julian-assange-show.html |title=I Love the Julian Assange Show! |publisher=The Daily Beast |date=2012-07-03 |access-date=2012-11-01}}</ref>. Джэсі Цвік у {{нп4|The New Republic|The New Republic|en|The New Republic}} пісала, што адзін журналіст сказаў ёй, што Мінкоўскі з’яўляецца «магчыма, лепшы інтэрв’юерам на кабельных навінах»<ref name="soma">{{cite journal |title=Alyona Minkovski: She's Got It! |url=http://somamagazine.com/alyona-minkovski/ |work=SOMA Magazine |volume=25 |issue=4 |first=Benjamin R. |last=Freed |access-date=2011-12-15}}</ref>. Дэвід Вайгель называў шоу «спробай культавага хіта ў доме» і адзначыў, што «яго сегменты былі аб дзяржаўным шпіянажы, Федэральнай рэзервовай сістэмы і неаб’яўленых войнах Амерыкі»<ref name="Weigel" />. Мінкоўскі скардзілася, быццам яе называлі «дзяўчынай Пуціна ў Вашынгтоне» або «асобай, што вядзе антыамерыканскую дзейнасць»<ref name="soma" />. Пасля Мінкоўскі сцвярджала, што {{нп4|Глен Бек|Глен Бек|en|Glenn Beck}} быў «не на баку Амерыкі. І тое, што мой канал больш сумленны з амерыканскім народам, значыць тое, што вы павінны саромецца». Юлія Ёфэ ў ''«Columbia Journalism Review»'' спытала: «З якіх гэта часоў ''„Russia Today“'' абараняе палітыку любога амерыканскага прэзідэнта? Ці ёсць у гэтым інфармацыйныя патрэба амерыканскай грамадскасці, калі на тое пайшло?»<ref name="Ioffe"/>. З красавіка па жнівень [[2011]] года на ''RT'' выходзіла паўгадзіннае прайм-тайм шоу ''«Adam vs. the Man»''<ref>* [https://web.archive.org/web/20110418204433/http://www.adamvstheman.com/wp-content/uploads/2011/03/AVTM-Press-Release-110403.pdf RT America Launches New Show, Hosted by Former US Marine, Adam Kokesh], press release on [http://www.adamvstheman.com/ Adam vs The Man] web site, April 4, 2011. * {{cite web|url=http://www.adamvstheman.com/blog/episodes/final-episode-east-coast-quake-libya-rebellion-you-the-viewer-teachers-social-media-net-neutrality-media-blackout-on-ron-paul/|title=FINAL EPISODE: East Coast Quake, Libya Rebellion, You The Viewer, Teachers & Social Media, Net Neutrality, Media Blackout on Ron Paul?|date=2011-08-25|publisher=RT|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924074939/http://www.adamvstheman.com/blog/episodes/final-episode-east-coast-quake-libya-rebellion-you-the-viewer-teachers-social-media-net-neutrality-media-blackout-on-ron-paul|archive-date=24 Верасень 2011|access-date=13 Ліпень 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Politico">{{Cite news|title=Ron Paul booster's show cancelled after FEC complaint|url=http://www.politico.com/blogs/onmedia/0811/Ron_Paul_boosters_show_cancelled_after_FEC_complaint.html|newspaper=Politico|date=August 25, 2011|access-date=5 сакавіка 2022|archive-date=25 кастрычніка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025214003/http://www.politico.com/blogs/onmedia/0811/Ron_Paul_boosters_show_cancelled_after_FEC_complaint.html|url-status=dead}}</ref>, арганізаванае былым [[Іракская вайна|іракскім]] марскім [[ветэран]]ам і [[пацыфізм|антываенным актывістам]] [[Адам Кокеш|Адамам Кокешам]]. Дэвід Вайгель піша, што Кокеш абараніў прапагандысцкую функцыю ''RT'', кажучы: «Мы кажам тую праўду, якую ніхто больш не хоча сказаць. Я маю на ўвазе, калі вы хочаце прадставіць гэты ўрад Расіі ў самым непадыходным відзе, якім з’яўляецца крышаванне іншых ўрадаў свету, ідучых супраць ЗША, і закліканне іх да глупства»<ref name="Weigel" />. «{{нп4|Праўдзівасць у СМІ|Праўдзівасць у СМІ|ru|Достоверность в СМИ}}» крытыкавала паяўленне Кокеша на ''RT'', пішучы, што ''RT'' выкарыстоўвае амерыканцаў, такіх як Кокеш, і зарабляе прапагандысцкія ачкі<ref>{{cite web|url=http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/|title=KGB TV to Air Show Hosted by Anti-war Marine Vet|date=2011-04-05|publisher=Accuracy in Media|access-date=5 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110408154335/http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/|archive-date=8 красавіка 2011|url-status=dead}}</ref>. Аглядаючы шоу [[Джуліян Асанж|Джуліяна Асанжа]] ''«World Tomorrow»'', ''«[[The Independent]]»'' адзначае, што Асанж, які знаходзіўся пад хатнім арыштам, быў «у асноўным пачцівым», задаючы некаторыя пытанні лідару групоўкі Хасану Насрала, які сам быў у розшуку. Тым не менш, ён таксама задаваў жорсткія пытанні, напрыклад, чаму Насрала не падтрымаў арабскія паўстанні супраць сірыйскіх лідараў, калі ён іх падтрымліваў у [[Туніс]]е, [[Емен]]е, [[Егіпет|Егіпце]] і іншых краінах<ref name="Taylor" />. Алесандра Стэнлі ў ''«[[New York Times]]»'' пісала, што «з практычнага пункту гледжання, спадар Асанж знаходзіцца ў ложку з Крамлём, але на шоу ў аўторак ён не патушыць» і што ён «паводзіў сябе на здзіўленне як стандартны сеткавы інтэрв’юер»<ref name="Stanley" />. Дуглас Лукас ў ''{{нп4|Salon.com|Salon.com|en|Salon (website)}}'' пісаў, што здзелка ''RT'' «можа быць толькі выгадным спосабам для яго атрымання гіганцкай колькасці рэтвітаў»<ref name="Lucas" />. Глен Грынуолд, які быў госцем на ''RT''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nD1oWvfRcAU Glenn Greenwald ] interview on RT website.</ref>, пісаў, што наданне ''RT'' шоу Джуліяна Асанжа прывяло да «прадказальнай хвалі яхідных, самазадаволеных нападаў амерыканскіх прадстаўнікоў сродкаў масавай інфармацыі»<ref name="Greenwald" />. Марк Адаманіс абвяргае некаторыя з «ліхаманкавых даносаў» супраць ''RT'' і Джуліяна Асанжа ў артыкуле, апублікаваным у ''«[[Forbes]]»''<ref name="Adomanis" />. Журналіст з ''«[[The Moscow Times]]»'' адзначыў, што ''RT'' атрымаў «значную» крытыку ўвогуле<ref name="Zagorodnov" />. === Крытыка === З моманту свайго заснавання ў [[2005]] годзе ''RT'' быў шырока абвінавачаны ў прадстаўленні пазіцыі Крамля. У «[[Голас Амерыкі|Голасе Амерыкі]]», які належыць ураду ЗША, расійска-[[ізраіль]]скі блогер {{нп4|Антон Барысавіч Носік|Антон Носік|ru|Носик, Антон Борисович}} падкрэсліў, што стварэнне ''«Russia Today»'' «у {{нп4|Савецкая прапаганда|савецкім стылі прапагандысцкіх кампаній|en|Propaganda in the Soviet Union}}»<ref>{{Cite news|title=New Global TV Venture to Promote Russia|url=http://www.voanews.com/content/a-13-2005-07-06-voa33-66930727/377326.html|newspaper=VOANews|date=2005-07-06}}</ref>. Паскаль Банамур, кіраўнік Еўрапейскага дэпартамента «{{нп4|Рэпарцёры без меж|Рэпарцёры без меж|be-x-old|Рэпартэры бязь межаў}}», называў сетку «яшчэ адным крокам дзяржавы на шляху да кантролю інфармацыі»<ref>[http://www.kommersant.com/page.asp?idr=530&id=619775 Reporters Without Borders Don’t Fancy Russia Today] ''«[[Kommersant]]»'' 21 October 2005</ref>. У [[2009]] годзе Люк Хардзінг (расійскі карэспандэнт «[[The Guardian]]») апісваў рэкламную кампанію «Russia Today» у Вялікабрытаніі як «амбіцыйную спробу стварыць новую постсавецкую глабальную прапагандысцкую імперыю»<ref name="Guardian_Harding_RT" />. Артыкул у «Christian Science Monitor» паведамляе, што ''«Russia Today»'' паведамляе аб добрай працы Пуціна ў свеце і амаль нічога не распавядае пра іншыя рэчы, як канфлікт у Чачні або забойствы крытыкаў ўрада<ref>http://www.csmonitor.com/2007/0308/p07s02-woeu.html</ref>. У [[2010]] годзе «[[The Independent]]» паведаміла, што журналісты ''RT'' паказалі, што ахоп адчувальных пытанняў у Расіі дазволены, але прамая крытыка [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] ці тагачаснага Прэзідэнта РФ [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрыя Мядзведзева]] — не<ref name="Walker" />. Маша Карп напісала у часопісе ''«Standpoint»'', што сучасныя расійскія пытанні, такія як «прыгнечанне [[свабода слова|свабоды слова]] і [[свабода дэманстрацый|мірных дэманстрацый]], эканамічная неэфектыўнасць і [[карупцыя]] судовай сістэмы альбо ігнаруюцца, або іх значэнне пераменшваецца»<ref>Masha Karp [http://standpointmag.co.uk/node/2709 «Counterpoints: KGB TV»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120525143432/http://standpointmag.co.uk/node/2709 |date=25 мая 2012 }}, ''Standpoint'', March 2010</ref>. У [[2008]] годзе Стывен Хейман пісаў у «[[The New York Times]]», што, паводле думкі ''RT'', у Расіі «карупцыя не зусім біч, а сімптом эканомікі, якая развіваецца»<ref name="Heyman" />. Выступаючы пасля запуску ''«RT America»'', [[Гары Кімавіч Каспараў|Гары Каспараў]] сказаў: «''„Russia Today“'' з’яўляецца пашырэннем метадаў і падыходаў да дзяржаўных СМІ ўнутры Расіі, што прымяняюцца ў спробе паўплываць на амерыканскую кабельную аўдыторыю»<ref>{{Cite news|last=Kramer|first=Andrew E|title=Russian Cable Station Plays to U.S.|url=http://www.nytimes.com/2010/08/23/business/media/23russiatoday.html?_r=3&pagewanted=all&|newspaper=The New York Times|date=22 August 2010}}</ref>. Джэймс Кірчык у «{{нп4|The New Republic|The New Republic|en|The New Republic}}» абвінаваціў сетку ў «часта вірулентным [[антыамерыканізм]]е і глыбокай пашане да расійскіх лідараў»<ref>{{Cite news|last=Kirchick|first=James|title=Pravda on the Potomac (page 2)|url=http://www.tnr.com/article/pravda-the-potomac|newspaper=The New Republic|date=18 February 2009}}</ref>. {{нп4|Эдвард Лукас|Эд Лукас|ru|Лукас, Эдвард}} напісаў у ''«The Economist»'' (цытуючы «[[Аль-Джазіра]]»), што ядром ''RT'' было «антызаходніцтва»<ref name="Sousa">{{cite news|last=Sousa|first=Ann De|title=News channel or propaganda tool?|url=http://www.aljazeera.com/programmes/listeningpost/2011/03/201132714649315858.html|newspaper=Al-Jazeera|date=26 Jan 2012}}</ref>. Юлія Ёфэ пісала: «Часта, здавалася, што ''„Russia Today“'' быў проста спосабам, каб прытрымлівацца яго ў ЗША з-за фасада законных тэлеперадач»<ref name="Ioffe" />. Шон Уокер піша ў «''[[The Independent]]''», што ''RT'' «зрабіў сабе імя як рэзкі крытык палітыкі ЗША»<ref name="independent.co.uk">{{Cite news|last=Walker|first=Shaun|title=Assange takes chat-show job with state-funded Russian TV|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/assange-takes-chatshow-job-with-statefunded-russian-tv-6294553.html|newspaper=The Independent|date=January 26, 2012}}</ref>. Алесандра Стэнлі ў ''«[[The New York Times]]»'' піша, што ''RT'' «як ''»[[Голас Амерыкі]]"'', толькі з большай колькасцю грошай і пікантным антыамерыканскім ухілам"<ref name="Stanley" />. Дэвід Вайгель піша, што ''RT'' ідзе не далей, чым проста да стварэння недаверу да ўрада Злучаных Штатаў, па сутнасці: «Вы можаце давяраць расіянам больш, чым вы можаце давяраць гэтым ублюдкам»<ref name="Weigel" />. [[Файл:Chimneyboy3.jpg|175px|thumb|Марцін Эндрус вядзе рэпартаж з Сібіры, [[2007]] год.]] Прафесар {{нп4|Стывен Фрэнд Коэн|Стывен Ф. Коэн|ru|Коэн, Стивен}} заявіў у [[2012]] годзе, што ''RT'' робіць шмат гісторый, якія «адбіваюцца дрэнна» на Злучаных Штатах і што яны «асабліва абураны амерыканскімі пропаведзямі за мяжой». Такім чынам, ''RT'' параўноўвае апавяданні пра [[Пратэсты супраць фальсіфікацыі выбараў у Расіі (2011)|масавыя выбарчыя пратэсты 2011—2012 гадоў]] з арыштамі членаў руху «Occupy». Коэн сцвярджае, што, нягледзячы на пракрамлёўскі ўхіл, «любы разумны глядач можа ўбачыць гэта. Я сумняваюся, што шмат [[ідыёт]]аў знайшлі свой ​​шлях на ''RT''»<ref name="Zwick">Jesse Zwick, [http://www.newrepublic.com/article/world/magazine/101703/russia-tv-rtv-cohen-alyona Why are liberals lending credibility to a zany Russian TV station?], [[The New Republic]], March 14, 2012.</ref>. Джон Фефэр, судырэктар ''«Foreign Policy in Focus»'' казаў, што ён быў на ''RT'', на ''«Голасе Амерыкі»'' і ''«Радыё Свабодная Азія»'' і пракаменціраваў: «Вы збіраецеся знайсці белыя плямы ў любой арганізацыі, якая займаецца навінамі»<ref name="Zwick" />. Амерыканскі журналіст {{нп4|Глен Грынуолд|Глен Грынуолд|en|Glenn Greenwald}} пералічыў карпаратыўных і дзяржаўных уладальнікаў бачных заходніх СМІ, як ''[[NBC]]'', ''[[BBC]]'', ''«[[Голас Амерыкі]]»'', ''«{{нп4|The Wall Street Journal|Wall Street Journal|ru|The Wall Street Journal}}»'', ''«[[Fox News]]»'', ''«Politico»'' і ''«[[Washington Post|The Washington Post]]»'' і спытаў, чаму было «абавязковым парушэнне журналісцкай цэласнасці пры працы на сродак масавай інфармацыі, што належыць расійскаму ўраду». Ён таксама напісаў, што рэальная прычына варожасці амерыканскіх СМІ да ''RT'' у тым, што «яго рэпартажы дрэнна адбіваюцца на ўрадзе ЗША»<ref name="Greenwald">[[Glenn Greenwald]], [http://www.salon.com/2012/04/18/attacks_on_rt_and_assange_reveal_much_about_the_critics/ Attacks on RT and Assange reveal much about the critics], ''Salon'', April 18, 2012.</ref>. У ''«[[Der Spiegel]]»'' у [[2013]] годзе з’явіўся артыкул, у якім адзначалася, што ''RT'' з’яўляецца самым паспяховым замежным вяшчальнікам ува многіх амерыканскіх гарадах і што ''RT'' «выкарыстоўвае хаатычную сумесь тэорый змовы і сырой прапаганды», спасылаючыся на праграму, якая павязвае [[выбухі на Бостанскім марафоне]] і ўрад ЗША<ref name=SpiegelKriegDerBilder>{{Cite news| title = Putin Fights War of Images and Propaganda with Russia Today Channel| work = Spiegel Online| access-date = 2013-08-14 | date = 2013-08-13| url = http://www.spiegel.de/international/business/putin-fights-war-of-images-and-propaganda-with-russia-today-channel-a-916162.html}}</ref>. ''RT'' быў абвінавачаны ў антыізраільскім настроі [[яўрэй]]скімі і ізраільскімі крыніцамі. Асноўныя прэтэнзіі ў тым, што яго рэпартажы з’яўляюцца незбалансаванымі. [[Міністр замежных спраў Ізраіля]] [[Авігдор Ліберман]] накіраваў скаргу да Пуціна на іх афіцыйнай сустрэчы ў [[2012]] годзе<ref name=rt-anti-israel-complaint>{{cite news|last=Barak Ravid|title=Lieberman complained to Putin over Russian TV's 'anti-Israel' reporting|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/lieberman-complained-to-putin-over-russian-tv-s-anti-israel-reporting-1.454787|access-date=8 October 2013|newspaper=[[Haaretz]]|date=July 31, 2012|archive-date=8 студзеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108051154/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/lieberman-complained-to-putin-over-russian-tv-s-anti-israel-reporting-1.454787|url-status=dead}}</ref><ref name=israel-methods>{{cite news|last=Rachel Hirshfeld|title=Russia Today Accuses Israel of Using 'Hitler Methods'|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/164876#.UlRqpHZS2pg|access-date=8 October 2013|date=February 4, 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Bizarre: Russia Today Host Abby Martin Lashes Out at The Algemeiner|url=http://www.algemeiner.com/2012/11/25/bizarre-russia-today-host-abby-martin-lashes-out-at-the-algemeiner-video/|access-date=8 October 2013|date=November 25, 2012}}</ref><ref name=rt-anti-israel>{{cite news|last=Lakkana Nanayakkara|title=Russia Today Continues its Anti-Israel Propaganda, Going Even Further Than Arab TV|url=http://www.algemeiner.com/2012/11/22/russia-today-continues-its-anti-israel-propaganda-going-even-further-than-arab-tv/|access-date=8 October 2013|newspaper=[[The Algemeiner]]|date=November 22, 2012}}</ref>. ''RT'' зрабіў [[неанацыст]]а Мануэля Охзэнрайтэра галоўным [[прэс-сакратар]]ом ў эфіры нямецкага пункту гледжання<ref>[http://www.interpretermag.com/rts-manuel-ochsenreiter/ interpretermag 21 March 2014]</ref>. У Расіі былы афіцэр [[КДБ]] {{нп4|Канстанцін Рыгоравіч Праабражэнскі|Канстанцін Праабражэнскі|ru|Преображенский, Константин Георгиевич}} крытыкаваў ''RT'' як «частку расійскай прамысловасці дэзынфармацыі і маніпуляцыі»<ref>R.C. Campausen, [http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/ KGB TV to Air Show Hosted by Anti-war Marine Vet] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110408154335/http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/ |date=8 красавіка 2011 }}, [[Accuracy in Media]], January 10, 2011, ''Accessed 05-04-11''.</ref>. [[Андрэй Мікалаевіч Іларыёнаў|Андрэй Іларыёнаў]], былы дарадца [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], назваў канал «найлепшай расійскай прапагандысцкай машынай, накіраванай на знешні свет»<ref name="Heyman"/><ref name="Maczka"/>. [[Файл:2014-04-10. Протесты в Донецке 008.jpg|міні|злева|Праца групы ''RT'' падчас пратэстаў у [[Данецк]]у, [[10 красавіка]] [[2014]] года.]] У адказ на крытыку генеральны дырэктар ''«АНО ТВ-Новости»'' (галоўная арганізацыя ''RT'') [[Сяргей Фралоў]] заявіў, што іх «адказнасць палягае не ў тым, каб быць камусьці адвакатам ці пракурорам. Гэта занадта неразумна, каб захоўваць інфармацыю, таму што тады вам прыйдзецца паўтарыць яе ад іншых. Мы робім усё магчымае, каб адказаць хутка і справядліва прадставіць факты, а не спекуляваць або тэарэтызаваць. Насамрэч праблема вельмі простая: калі мы пачнем фільтраваць навіны ці маўчаць — людзі будуць перамыкацца на ''CNN'' ці ''BBC''»<ref name="translate.google.com" />. [[Міністр замежных спраў Літвы]] [[Лінас Антанас Лінкявічус]] напісаў 9 сакавіка 2014 года на фоне [[Анексія Крыма Расіяй|крымскага крызісу]]: «Прапагандысцкая машына ''„Russia Today“'' з’яўляецца не менш разбуральнай за ваенныя маршы ў Крыме»<ref>https://twitter.com/LinkeviciusL/status/442607548303425536</ref>. [[Дзяржаўны сакратар ЗША]] {{нп4|Джон Форбс Кэры|Джон Кэры|ru|Керри, Джон}} назваў ''«Russia Today»'' спансаваным дзяржавай «прапагандысцкім мегафонам», і працягваў: «„Russia Today“ садзейнічае фантазіі прэзідэнта Пуціна пра тое, што гуляецца на зямлі. Яны выдаткоўваюць амаль увесь час, прысвячаючы гэтай працы, прапагандзе і гутаркам пра тое, што [[Еўрамайдан|адбываецца ці не адбываецца ва Украіне]]»<ref name="JKerry">{{cite press release|title=Secretary Kerry on Ukraine| url=http://www.c-span.org/video/?319014-1/secretary-kerry-ukraine|publisher=CSPAN|date=April 24, 2014}}</ref>. «Russia Today» адказалі, што яны хацелі «афіцыйны адказ ад Дзярждэпартамэнта ЗША, якія абгрунтоўвалі бы прэтэнзіі спадара Кэры»<ref name="BI RTupset">{{citation|title=RT Is Very Upset With John Kerry For Blasting Them As Putin's 'Propaganda Bullhorn'|url=http://www.businessinsider.com.au/john-kerry-rt-propaganda-bullhorn-russia-today-2014-4|publisher=Business Insider|date=April 26, 2014|author=Logiurato, Brett|access-date=5 сакавіка 2022|archive-date=4 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504085954/http://www.businessinsider.com.au/john-kerry-rt-propaganda-bullhorn-russia-today-2014-4|url-status=dead}}</ref>. {{нп4|Рычард Стэнгел|Рычард Стэнгел|en|Richard Stengel}} з Дзярждэпартамэнта ЗША адказаў<ref name="BI State Department">{{citation|title=Russia's Propaganda Channel Just Got A Journalism Lesson From The US State Department| url=http://www.businessinsider.com/state-department-responds-rt-russia-today-john-kerry-2014-4#!HDahV|publisher=Business Insider|date=April 29, 2014| author=Logiurato}}</ref>. Ён заявіў у сваім адказе, што «''RT'' з’яўляецца машынай скажэння, а не арганізацыяй асвятлення падзей», але ён падтрымлівае права ''RT'' на трансляцыі ў ЗША<ref name="Stengel">{{citation|title=Russia Today’s Disinformation Campaign|url=http://blogs.state.gov/stories/2014/04/29/russia-today-s-disinformation-campaign|publisher=U.S. Department of State|date=April 29, 2014|author=Stengel, Richard}}</ref>. ==== Выбар гасцей ==== У [[2010]] годзе [[журналіст]] і [[блогер]] Юлія Ёфэ апісала ''RT'' як «правакацыйны толькі дзеля таго, каб быць правакацыйным» у сваім выбары гасцей і выпуску тэм, паказваючы рускага гісторыка, які прадказаў, што Злучаныя Штаты ў бліжэйшы час распадуцца, паказваючы прамовы прэзідэнта [[Венесуэла|Венесуэлы]] [[Уга Чавес]]а, паведамляючы аб бяздомнасці ў Амерыцы, і публікуючы інтэрв’ю са старшынёй {{нп4|Новая Партыя чорных пантэр|Новай Партыі чорных пантэр|en|New Black Panther Party}}. Яна пісала, што ў спробе прапанаваць «альтэрнатыўны пункт гледжання, ён вымушаны гаварыць з маргінальнымі, наступальнымі і часта непатрэбнымі фігурамі»<ref name="Ioffe" />. Часопіс ''«{{нп4|The Economist|The Economist|en|The Economist}}»'' адзначае, што праграмы ''RT'' часам цікавыя і не выклікаюць пярэчанняў, а часам «бескампрамісныя». Яны таксама прадстаўляюць «дзікія тэорыі змовы», якія можна разглядаць як «зусім звіхнутыя»<ref>[http://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2010/07/russia_today_goes_mad Airwaves wobbly], [[The Economist]], July 6, 2010</ref>. У [[2010]] годзе справаздача «{{нп4|Southern Poverty Law Center|Southern Poverty Law Center|ru|Southern Poverty Law Center}}» сцвярджае, што ''RT'' шырока асвятляў «Birther» і "{{нп4|Новы сусветны парадак, канспіралогія|Новы сусветны парадак|en|New World Order (conspiracy theory)}} «і браў інтэрв’ю ў арганізатара бандгруповак Джыма Стахаўяка і ў [[белы нацыяналізм|белага нацыяналіста]] Джарэда Тэйлара»<ref name="Scherr">Sonia Scherr [http://www.splcenter.org/get-informed/intelligence-report/browse-all-issues/2010/fall/from-russia-with-love Russian TV Channel Pushes 'Patriot' Conspiracy Theories], ''Intelligence Report'', #139, Fall 2010, Southern Poverty Law Center</ref>. У артыкуле канала ''«{{нп4|Al Jazeera English|Al Jazeera English|ru|Al Jazeera English}}»'' гаворыцца, што ''RT'' мае схільнасць «да затактавых гісторый і тэорый змовы»<ref name="Sousa" />. Маргарыта Сіманьян заявіла: «Мы не даем эфірны час грамадскім дзеячам, якіх вы называеце экстрэмістамі, больш, чым ''CNN'' і іншыя каналы даюць эфірны час для людзей, якіх шмат хто ў Расіі лічыць экстрэмістамі»<ref name="Scherr" />. Яна таксама раскрытыкавала паведамленні заходніх СМІ, якія вінавацілі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] ў {{нп4|Выбухі жылых дамоў у Расіі|выбухах жылых дамоў у Расіі|ru|Взрывы жилых домов в России}}, якія забілі 293 чалавекі<ref>Robert Mackey, [http://thelede.blogs.nytimes.com/2012/04/13/assange-tv-presented-by-the-kremlin/ Assange TV, Presented by the Kremlin], ''[[The New York Times]]'', April 13, 2012.</ref>. Яна паведаміла Нікалаусу фон Цвікелю з ''{{нп4|The Moscow Times|The Moscow Times|ru|The Moscow Times}}'', што ''RT'' пачаў расці, як толькі стаў правакацыйным і што спрэчкі маюць жыццёва важнае значэнне для канала. Яна таксама сказала, што задача ''RT'' не стаіць у паліроўцы рэпутацыі Масквы<ref name="vonTwickel" />. ==== Адказы на асвятленні навін RT ==== Карсан Скот, вядучы бізнес-навін, які пакінуў сетку ў [[2007]] годзе, выказаўся, што ён быў уцягнуты ў незлічоныя гарачыя спрэчкі з яго рэдактарам і сцвярджаў, што «Вы ходзіце па вельмі тонкіх гранях, каб быць поўным і адкрытым і кусаць руку, якая корміць». Аднак Піцер Лавэль (яшчэ падчас працы на канале) быў супраць гэтага сцвярджэння: «Ніхто не кажа мне, што казаць», але прызнаваў: «Часткай нашай місіі з’яўляецца піяр»<ref name="Heyman"/>. Падчас [[Расійска-грузінская вайна (2008)|вайны 2008 года ў Паўднёвай Асеціі]] карэспандэнт ''«Russia Today»'' Вільям Данбар падаў у адстаўку, таму што яму не дазволілі паведаміць аб расійскіх авіяўдарах па грамадзянскіх аб’ектах<ref>William Dunbar, [http://www.independent.co.uk/voices/commentators/william-dunbar-they-forced-me-out-for-telling-the-truth-about-georgia-2083870.html William Dunbar: They forced me out for telling the truth about Georgia], [[The Independent]], September 20, 2010.</ref>. «[[Human Rights Watch]]» адзначае, што лічба ''RT'' у 2000 паўднёваасяцінскіх ахвяр была перабольшаная<ref>[http://rt.com/Top_News/2008-08-10/Death_toll_in_South_Ossetia_reaches_2000.html Death toll in South Ossetia reaches 2,000] ''Russia Today'' 10 August 2008</ref><ref>Tom Parfitt [http://www.guardian.co.uk/world/2008/aug/13/georgia Russia exaggerating South Ossetian death toll, says human rights group] ''The Guardian'' 13 August 2008</ref>. Шон Уокер, маскоўскі карэспандэнт ''«[[The Independent]]»'', сцвярджае, што ''«Russia Today»'' ужо «даручыў журналістам не паведамляць пра грузінскія вёскі ў Паўднёвай Асеціі, якія былі падвергнутыя этнічным чысткам». Ён таксама мяркуе, што «''RT'' узарвалі „генацыд“ ва ўсіх сваіх праграмах на працягу большай часткі вайны»<ref name=Burrell/>. Юлія Ёфэ пісала, што журналісту ''RT'', які адхіліўся ад «лініі Крамля, што грузіны забівалі бяззбройных асецін», была абвешчана вымова<ref name="Ioffe" />. Паводле дадзеных часопіса ''«[[Variety]]»'', крыніцы ў ''RT'' пацвердзілі, што Данбар падаў у адстаўку, але адхіліў абвінавачванні ў прадузятасці. Адзін з высокапастаўленых журналістаў з ''RT'' распавёў «Variety»: «Рускі ахоп я бачыў быў нашмат лепш, чым большую частку заходняга… Калі вы глядзіце на заходнія СМІ, ёсць шмат кленчання да маючых уладу. Расійскія навіны ў значнай ступені прарасійскія, але гэта і варта было чакаць»<ref>Nick Holdsworth, [http://www.variety.com/article/VR1117990468?refCatId=14 Russia claims media bias; Foreign minister blasts coverage of conflict], ''[[Variety (magazine)|Variety]]'', August 12, 2008.</ref>. [[Файл:MinskTerror2011c.JPG|міні|справа|Праца журналістаў «RT» на месцы [[Тэракт у Мінскім метро (11 красавіка 2011)|тэракта ў Мінскім метро]] ([[Беларусь]], [[Мінск]], [[12 красавіка]] [[2011]] года).]] У чэрвені [[2011]] года ''RT'' трансліраваў праграму пад назвай ''«{{Abbr|War on RT?|Вайна на RT?|0}}»'', у якой падкрэслівалася, што {{нп4|Глен Бек|Глен Бек|ru|Бек, Гленн}} з ''«Fox News»'' назваў RT «праўдай на сённяшні дзень», а ''NPR'' настройваў гледачоў ''RT'' супраць таго, што гэта нармальная сетка навін. Паводле Олівера Булау, ''RT'' адказаў: «не з таму, што гэта было непрадузятым, але таму, што ўсе астатнія таксама былі прадузятымі». Вядучая праграмы заключыла, што «аб’ектыўнасць увогуле з’яўляецца міфам і лепш быць сумленным, чым прыкрывацца добрапрыстойнымі прэтэнзіямі, прадстаўляючы праўду»<ref name="Bullough"/>. У верасні 2012 года брытанскі рэгулятар вяшчання {{нп4|Ofcom|Ofcom|en|Ofcom}} даказаў, што сюжэт пра двух лівійцаў, які паказвала Лізі Фелан на ''RT'' у жніўні 2011 года, быў недакладным і аднабокім. Ён заявіў, што лівійскія паўстанцы мелі мала народнай падтрымкі, а ''RT'' крытыкаваў заходнія СМІ, якія быццам хлусілі аб дзейнасці [[НАТА]]. Брытанскі рэгулятар вяшчання пастанавіў, што вяшчальнікі павінны адзначыць, што «калі элементы ў сваіх праграмах навін крытыкуюць палітыку і дзейнасць асоб, арганізацыі, урада або дзяржавы, яны не павінны быць аднабокімі і павінны мець належную дакладнасць»<ref>[http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/obb213/obb213.pdf Ofcom Broadcast Bulletin — Libyan dispatches], 10 September 2012, pp 19-35</ref>. У лістападзе ''RT'' быў зноў абвінавачваны ў парушэнні правіл бесстароннасці ў адносінах да яго асвятлення сірыйскага канфлікта. Гэтая скарга з’явілася ў стужцы навін 12 ліпеня 2012 года. Скарга з’явілася пасля інтэрв’ю з рэдактарам Pan-African News Wire Абаёмі Азіківэ, які падтрымліваў пазіцыю сірыйскага ўрада, пасля чаго напісаў даклад з крытыкай байкоту некаторымі арабскімі краінамі сірыйскай тэлевізійнай і кінавытворчасці<ref>[http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/obb217/obb217.pdf Ofcom Broadcast Bulletin — Syrian news coverage], 5 November 2012, pp 15-27</ref>. [[Файл:RT covering protests in Moscow on 1012.JPG|left|thumb||Здымачная група RT здымае пратэсты [[Балотная плошча|на Балотнай плошчы]] ў Маскве 10 снежня 2011 года]] Згодна з ''[[The Independent]]'', ''RT'' ахопліваў ўсе пратэсты, якія пачаліся ў снежні 2011 года і працягваліся да {{нп4|Прэзідэнцкія выбары ў Расіі|выбараў прэзідэнта Расіі ў сакавіку 2012 года|ru|Президентские выборы в России (2012)}}. Тым не менш, Маргарыта Сіманьян пісала ў [[твітэр]]ы, што пратэстоўцы павінны «гарэць у пекле», а ''RT'' абвінаваціў лідара апазіцыі Аляксея Навальнага ў моцных і нават фанатычных {{нп4|Рускі нацыяналізм|рускіх нацыяналістычных|ru|Русский национализм}} поглядах<ref name="Walker2011">{{cite news|last=Walker|first=Shaun|title=Why the Russian revolution is being televised at last|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/why-the-russian-revolution-is-being-televised-at-last-6276518.html|date=14 December 2011}}</ref><ref>[http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=323132 Frozen fury] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150713104840/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=323132 |date=13 ліпеня 2015 }}, [[Gulf Daily News]], February 05, 2012; note «Frozen fury» also was RT’s name for a story about a February 2012 protest.</ref>. Пасля майскіх пратэстаў 2012 года і сутыкненняў паміж паліцыяй і дэманстрантамі, Сіманьян напісала: «Вы былі папярэджаны, што ўвесь ваш летуценны ідэалізм скончыцца ў фанатычнай разні»<ref>{{cite news|last=Barry and Schwirtz|first=Ellen and Michael|title=Arrests and Violence at Overflowing Rally in Moscow|url=http://www.nytimes.com/2012/05/07/world/europe/at-moscow-rally-arrests-and-violence.html|newspaper=NYT|date=May 6, 2012}}</ref>. ''RT'' абвінаваціў «шэраг радыкальных пратэстуючых» у сутыкненнях<ref>[http://rt.com/news/putin-return-protest-movement-718/ Putin reloaded or Putin reformed?], RT.com, 07 May, 2012; edited: 07 May, 2012.</ref>. Аляксей Навальны часта негатыўна высвятляўся на ''RT''<ref name="independent.co.uk" />, уключаючы асвятленне вобшукаў яго дома і офіса падчас расследавання сутыкненняў у маі<ref>[http://rt.com/politics/opposition-searches-protest-rally-571/ «Homes of Russian opposition figures searched ahead of rally»]. RT.com. 11 June 2012. Retrieved 14 June 2012.</ref>. Пуцін выбраў ''RT'' для яго першага тэлеінтэрв’ю пасля выбараў і заявіў, што новыя законы супраць няўрадавых арганізацый або {{нп4|дыфамацыя|дыфамацыі|ru|Диффамация}} былі звязаныя толькі са «злачынствам і судаводствам, а не палітыкай»<ref name="Weir" />. У 2012 годзе Джэсі Цвік у ''[[The New Republic]]'' крытыкавала ''RT'', сцвярджаючы, што канал паведаміў, што «ахвяры сярод грамадзянскага насельніцтва ў Сірыі мінімальныя, замежнае ўмяшальніцтва будзе мець катастрафічныя наступствы і любыя гуманітарныя заклікі з заходніх краін з’яўляюцца тонкім вэлюмам для [[НАТА]], каб ізаляваць [[Іран]], [[Кітай]] і [[Расія|Расію]]». Яна пісала, што ''RT'' хоча «зрабіць Злучаныя Штаты паказанымі у традыцыях чытання прапагандысцкіх лекцый у Расіі». Цвік таксама адзначыла, што Стывен Ф. Коэн раскрытыкаваў заходні ахоп сірыйскага канфлікту, сказаўшы, што ён з падазрэннем ставіўся да CNN і што «быццам бы адваротнага боку ''RT''. Гэта занадта чорна-бела, занадта дабрадзейна і проста. Кожны бок гучыць як хлопанне адной далонню»<ref name="Zwick" />. Цвік таксама напісала, што ''RT'' надаваў «непрапарцыянальна шмат часу» лібертарыянскаму рэспубліканцу Рону Полу падчас яго прэзідэнцкай кампаніі 2012 года<ref name="Zwick" />. Пол таксама даў інтэрв’ю на ''RT''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=g11iyhhT5Hg Ron Paul interview on RT], May 5, 2011.</ref>. Пасля яе экраннай адстаўкі Ліз Уол сказала, што прычынай гэтага "было не яго пасланне свабоды, а яго пазіцыя неўмяшання і паслядоўнай крытыкі знешняй палітыкі ЗША. Яго пасланне падыходзіць ''RT'' у апавяданні таго, што «Злучаныя Штаты — велізарны хуліган»<ref name=Wahl/>. У чэрвеньскім шоу ''«Adam vs. the Man»'' Кокеш ўхваліў падтрымку і збор сродкаў для Пола, што прывяло да скаргі ў Федэральную выбарчую камісію аб тым, што палітычны ўклад быў зроблены замежнай карпарацыяй. Кокеш адказаў, што адмена збору сродкаў у жніўні была звязана са скаргай, але сцвярджаў, што гэта ўцягнула ў кампанію Пола Джэсі Бентан<ref name="Politico" />. У жніўні 2013 года навіна адносна неправераных паведамленняў аб гібелі 450 курдскіх грамадзянскіх асоб недалёка ад мяжы Турцыі і Сірыі зноў парушыла правілы вяшчання брытанскай кампаніі Ofcom. Гэтая скарга сканцэнтравана на кадры, знятым на мабільным тэлефон, дзе трох чалавек нібыта спалілі жыўцом<ref>[http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/obb2402/obb241.pdf Ofcom Broadcast Bulletin — Graphic footage] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160617020536/http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/obb2402/obb241.pdf |date=17 чэрвеня 2016 }}, 4 November 2013, pp 14-17</ref>. У снежні Ofcom зноў абвінаваціў ''RT'' у парушэнні сваіх стандартаў у дачыненні да бесстароннасці дакументальнага фільма пад назвай ''«{{Abbr|Syrian Diary|Сірыйскі Дзённік|0}}»'', што трансліраваўся ў папярэднім сакавіку<ref>[http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/2431/obb244.pdf Ofcom Broadcast Bulletin — Syrian Diary] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160617020526/http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/enforcement/broadcast-bulletins/2431/obb244.pdf |date=17 чэрвеня 2016 }}, 16 December 2013, pp 6-25</ref>. 4 сакавіка 2014 года Эбі Марцін, вядучая ''«Breaking The Set»'', выступаючы непасрэдна да яе аўдыторыі гледачоў, сказала ў заключнай заяве шоу, што, хоць яна працуе ў ''RT'', яна супраць уварвання Расіі ва Украіну. Яна сказала, што «тое, што Расія зрабіла, было няправільным», так як яна выступае супраць умяшання любой краіны ва ўнутраныя справы іншых краін<ref>http://edition.cnn.com/2014/03/04/world/europe/russia-news-anchor-ukraine/</ref>. Пазней Марцін сцвярджала, што ''RT'' па-ранейшаму падтрымлівае яе, нягледзячы на яе рознагалоссі з расійскім урадам<ref>http://rt.com/shows/breaking-set-summary/ukraine-conflict-perspectives-usa-885/</ref>. Прэс-служба ''RT'' прапанавала Марцін камандзіроўку ў Крым і адказала на абвінавачванні ў прапагандзе, заявіўшы, што «Абвінавачванні ў прапагандзе, як правіла, усплываюць кожны раз, калі выхад навін, асабліва ''RT'', адважыцца паказаць на бок падзей, што не ўпісваецца ў мэйнстрымныя апавяданні, незалежна ад сітуацыі на месцах. Гэта адбылося ў Грузіі, гэта [[Анексія Крыма Расіяй|адбываецца ва Украіне]]»<ref>Graves, Lucia (March 4, 2014) [http://www.nationaljournal.com/politics/rt-defends-host-abby-martin-responds-to-accusations-of-pro-putin-propaganda-20140304 RT Defends Host Abby Martin, Responds to Accusations of Pro-Putin Propaganda], [[National Journal]] retrieved April 11, 2014</ref>. Глен Грынуолд заявіў, што амерыканскія элітарныя СМІ любяць здзекавацца з расійскіх СМІ, асабліва ''RT'', як з крыніц бессаромнай прапуцінскай прапаганды, дзе свабоднае выказванне строга забаранілі. Згаджаючыся на тое, што «сетка мае моцную прарасійскую прадузятасць», ён выказаў думку, што дзеянне Марцін «дзіўна паказала, што азначае „журналісцкая незалежнасць“»<ref>Greenwald, Glenn (March 4, 2014) [https://firstlook.org/theintercept/2014/03/04/rt-host-abby-martin-condemns-russian-incursion-crimea-rt/ RT Host Abby Martin Condemns Russian Incursion Into Crimea — On RT] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150623172955/https://firstlook.org/theintercept/2014/03/04/rt-host-abby-martin-condemns-russian-incursion-crimea-rt/ |date=23 чэрвеня 2015 }} [[The Intercept]] retrieved march 21, 2014</ref>. 5 сакавіка 2014 года вядучая ''RT'' Ліз Уол з Вашынгтона, акруга Калумбія, падала у адстаўку ў эфіры, абвінавачваючы ''RT'' у прапагандзе. Яна патлумачыла пазней, «што яна адчувала абразу, будучы дачкой ваеннага ветэрана ЗША і партнёрам лекара, які працуе на ваеннай базе ЗША, і таму асабіста яна не можа быць часткай сеткі, якая фінансуецца Урадам Расійскай Федэрацыі і прабуе абяліць дзеянні Пуціна». Уол сцвярджала, што яе «зламала» тое, што ''RT'' наклаў цэнзуру на яе інтэрв’ю з [[Рон Пол|Ронам Полам]] аб «[[Расійская інтэрвенцыя ва Украіну (2014)|інтэрвенцыі Расіі ва Украіну]]». Рон Пол пазней сцвярджаў, што ён не быў падвергнуты цэнзуры ў любым выпадку і што яго паведамленне было дастаўлена ў поўным аб’ёме без змен яго меркавання<ref>http://www.ronpaulchannel.com/video/russia-coverage-rt-liz-wahl-media-bias/</ref>. Джэймс Кірчык хутка апублікаваў эксклюзіўную гісторыю, тлумачачы, што ён перыядычна быў у кантакце з Уол за папярэднія шэсць месяцаў (ён раней з’яўляўся ў дыскусіі, каб асудзіць рускія «гей-прапагандысцкія» законы)<ref>James Kirchick [http://www.thedailybeast.com/articles/2014/03/05/exclusive-rt-today-anchor-liz-wahl-explains-why-she-quit.html#url=/articles/2014/03/05/exclusive-rt-today-anchor-liz-wahl-explains-why-she-quit.html Exclusive: RT Anchor Liz Wahl Explains Why She Quit] The Daily Beast ,05 Mar 2014</ref>. У адказ ''RT'' распаўсюдзіў заяву: «Калі журналіст не згодны з пунктам гледжання рэдакцыі, звычайны парадак дзеянняў для вырашэння гэтых пытанняў — дыялог з рэдактарам, і, калі пытанні не могуць быць вырашаны, трэба сысці, як прафесіянал. Але калі хтосьці робіць вялікі грамадскі паказ асабістага рашэння, гэта не што іншае, як самарэкламны трук. Жадаем Ліз удачы на ​​яе абраным шляху»<ref>http://rt.com/usa/rt-reacts-liz-wahl-042/</ref>. Іх пазнейшы даклад сцвярджае пра сувязь паміж Кірчыкам і «неакансерватыўнай мазгавой {{нп4|знешнепалітычная ініцыятыва|знешнепалітычнай ініцыятывай|ru|Внешнеполитическая инициатива}}», мяркуючы, што мерапрыемства было часткай «адраджэння кампаніі халоднай вайны»<ref>[http://rt.com/usa/neocons-stage-attack-alternative-media-965/ New report reveals how ‘American neocons’ stage attacks against alternative media] RT, 21 March 2014</ref>. У больш познім артыкуле ў часопісе ''Politico'' Уол заявіла, што «на працягу прыкладна двух з паловай гадоў я глядзела у іншы бок, пакуль сетка размазвала Амерыку дзеля надання лепшага выгляду Крамлю, у той час як прыхоўвала зверствы аднаго жорсткага дыктатара за іншым»<ref name=Wahl>Liz Wahl, [http://www.politico.com/magazine/story/2014/03/liz-wahl-quit-russia-today-putins-pawn-104888.html I Was Putin’s Pawn] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150818062739/http://www.politico.com/magazine/story/2014/03/liz-wahl-quit-russia-today-putins-pawn-104888.html |date=18 жніўня 2015 }}, Politico magazine, March 21, 2014.</ref>. [[Файл:Liz Wahl on RT America.png|thumb|200px|Колішняя вядучая RT America Ліз Уол]] Калі яе спыталі аб відэа інтэрв’ю госця RT Браян Шэлтэра з Reliable Sources (CNN), Ліз Уол адказала: : «Яны атрымліваюць гэтыя крайнія галасы, варожыя па адносінах да Захаду пункты гледжання. Гэта вельмі экстрэмісцка. Слухай, я ўсё разумею пра карупцыю ва ўрадзе і пра крытыку ў адрас ўрада. Але гэта зусім іншае. Гэта прасоўвае замежную палітыку кагосьці, хто толькі што уварваўся ў краіну, уварваўся ў краіну і затым хлусіць пра гэта, выкарыстоўвае сродкі масавай інфармацыі ў якасці інструмента для выканання сваіх знешнепалітычных інтарэсаў. ''RT'' з’яўляецца часткай прапагандысцкай сеткі Пуціна, і гэта вельмі, вельмі трывожна ў выніку таго, што адбываецца сёння ва Украіне»<ref name="Reliable Sources">{{cite news|title=Putin TV in Chaos|url=http://www.cnn.com/video/data/2.0/video/bestoftv/2014/03/23/rs-putin-tv-in-chaos.cnn.html<!--|http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/1403/23/rs.01.html-->|publisher=CNN|date=March 24, 2014|author=Brian Stelter}}</ref>. Аглядальнік [[Нью-Ёрк Таймс]] Нікалас Крыстоф пракаментаваў на Piers Morgan Live першапачатковыя дзеянні Марціна і Уол: «Захапляюся іх шчырасцю, але, ведаеце, у рэшце рэшт, ''RT'' з’яўляецца рукой рускай прапаганды, таму я не думаю, што гэта будзе мець вельмі вялікае значэнне з геапалітычнымі наступствамі»<ref name="Piers">{{cite video|title=New Cold War?|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/1403/05/pmt.01.html|publisher=CNN|author=Piers Morgan|date=March 5, 2014}}</ref>. Былы вядучы ''RT'' у Маскве Стэйсі Бівенс і іншыя былыя журналісты ''RT'', якія ананімна гаварылі ў адпаведнасці з BuzzFeed, сцвярджалі, што яны шкадавалі пра працу на сетцы ''Russia Today'', спасылаючыся на нелюбоў да выкарыстання ёю прапаганды<ref name="Bivens">{{cite news|title=How the Truth is Made at Russia Today|url=http://www.buzzfeed.com/rosiegray/how-the-truth-is-made-at-russia-today|date=March 13, 2014|publisher=BuzzFeed|author=Gray, Rosie}}</ref>. Стыў Блумфілд, замежны рэдактар ''​​Monocle'', пісаў, што «ахоп ''RT'' Украіны, магчыма, не быў бы больш добрым да Масквы, нават калі б Уладзімір Пуцін выбраў сябе як галоўнае дзеючую асобу. У той час як Пуцін працягваў прыкідвацца, што не было ніякіх расійскіх войскаў у Крыме, менавіта яго думкі намалявалі на ''RT''. Штурм урадавых будынкаў па ўсёй Усходняй Украіне быў інтэрпрытаваны як зразумелыя дзеянні міралюбных пратэстуючых, якія баяцца „хаосу“ ў Кіеве»<ref>{{cite news|title=Ofcom should be looking again at Putin's TV news channel|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/apr/24/ukraine-russia-putin-news-reporting|date=April 24, 2014|publisher=The Gaurdian|author=Bloomfield, Steve}}</ref>. У сакавіку 2014 года група украінскіх журналістаў адкрыла сайт ''StopFake.org'', прысвечаны развянчанні прапаганды і заведама лжывай інфармацыі, апублікаванай расійскімі СМІ, у тым ліку ''RT''. Напрыклад, выкарыстанне кадраў з апошніх ваенных канфліктаў у Грузіі, Паўднёвай Асеціі або Сірыі і прадстаўленне іх як бягучых кадраў з Украіны<ref>{{cite web|url=http://www.stopfake.org/en/|title=Struggle against fake information about events in Ukraine|publisher=StopFake.org}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dw.de/fake-news-can-ruin-lives-says-stopfakeorg-founder/a-17684358 |title=Fake news can ruin lives, says Stopfake.org founder |publisher=DW|date=2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-europe-26546083 |title=Ukraine hits back at Russian TV onslaught|publisher=BBC|date=2014}}</ref>. == Здарэнні == 29 мая 2006 года падчас паездкі вядомага пісьменніка [[Паўла Каэльё]] па [[Расія|Расіі]] ва [[Улан-Удэ]] супрацоўнікі міліцыі запатрабавалі ад здымачнай групы ''RT'', якая суправаджала пісьменніка, спыніць здымку. Міліцыянты заломвалі журналістам рукі і пагражалі адкрыць стральбу на паражэнне ў выпадку невыканання іх патрабаванняў. Гэты інцыдэнт настолькі ўразіў Каэльё, што той прыняў рашэнне не выходзіць з цягніка да [[Уладзівасток]]а<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/cinema/29may2006/paulo.html|title=Пауло Коэльо шокировали бурятские милиционеры: он больше не выходит на остановках|date=29 мая 2006|publisher=[[NEWSru.com]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825072012/http://www.newsru.com/cinema/29may2006/paulo.html|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. 8 снежня 2006 года пасля інтэрв’ю з {{нп4|Андрэй Канстанцінавіч Лугавой|Андрэем Лугавым|ru|Луговой, Андрей Константинович}} супрацоўнікі МНС Расіі праверылі студыю тэлеканала на наяўнасць {{нп4|Радыеактыўнае заражэнне|заражэння радыеактыўнымі рэчывамі|en|Nuclear fallout}}. Такіх выяўлена не было<ref>{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2006/12/08/lugovoi/|title=Начался допрос Андрея Лугового|date=8 декабря 2006|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219185251/http://lenta.ru/news/2006/12/08/lugovoi/|archive-date=19 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. 23 кастрычніка 2007 года здымачнай групе ''RT'' адмовілі ва ўездзе ў [[Эстонія|Эстонію]]. Журналісты павінны былі здымаць рэпартаж пра [[неанацызм]] ў [[Прыбалтыка|Прыбалтыцы]]<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/media/20071023/85175049.html|title=Съемочную группу Russia Today не пустили в Эстонию|date=23 октября 2007|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219224247/http://ria.ru/media/20071023/85175049.html|archive-date=19 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. 7 лістапад 2007 года ў [[Тбілісі]] падчас разгону {{нп4|Выступленні апазіцыі ў Грузіі, 2007|дэманстрацыі апазіцыі|ru|Выступления оппозиции в Грузии (2007)}} карэспандэнт ''RT'' Кацярына Азарава і аператар Яўген Літоўка атрымалі газавае атручванне<ref>{{cite web|url=http://www.rg.ru/2007/11/07/today-anons.html|title=Корреспонденты Russia Today пострадали от действий грузинской полиции|date=7 ноября 2007|publisher=[[Российская газета]]|access-date=2010-01-25}}</ref>. Да таго ў журналістаў двойчы адбіралі камеру і адзнятыя матэрыялы<ref>{{cite web|url=http://www.radiomayak.ru/doc.html?id=45654|title=Политическое противостояние в Тбилиси достигло пика|date=7 ноября 2007|publisher=[[Маяк (радыёстанцыя)|Маяк]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://archive.today/20070619025004/http://www.radiomayak.ru/doc.html?id=45654|archive-date=19 чэрвеня 2007|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Graham W Phillips in Ukraine.jpg|міні|справа|Грэм Філіпс]] 21 лютага 2008 года падчас беспарадкаў у Белградзе пацярпела здымачная група ''RT'': прадзюсар Андрэй Федарцоў атрымаў удар па галаве, а аператара Андрэя Паўлава збілі падчас спробы штурму пасольства ЗША<ref>{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2008/02/21/beaten/|title=В Белграде избили журналистов Russia Today|date=21 февраля 2008|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220014413/http://lenta.ru/news/2008/02/21/beaten/|archive-date=20 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. 10 жніўня 2008 года была прадпрынятая [[DoS-атака]] на сайт тэлеканала. Як паведамілі прадстаўнікі ''RT'', атака вялася з грузінскага IP-адраса<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/media/20080810/150250603.html|title=Сайт телеканала Russia Today подвергся атаке хакеров|date=10 августа 2008|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219231532/http://ria.ru/media/20080810/150250603.html|archive-date=19 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. У ноч на 2 сакавіка 2014 года падчас [[Анексія Крыма Расіяй|крымскага крызісу]] хакеры, атрымаўшы доступ да адміністрацыйнага пароля сайта, узламалі яго і дадалі слова «Nazi» (нацыст, нацысцкі) да загалоўкаў усіх англамоўных матэрыялаў. У выніку загалоўкі сталі выглядаць так: «Расійскія сенатары прагаласавалі за адпраўку стабілізацыйных нацысцкіх войскаў на ўкраінскую тэрыторыю» або «Пуцін: Нацысцкія грамадзяне і войскі падвяргаюцца пагрозе на Украіне і маюць патрэбу ў абароне узброеных сіл». Нармальная праца сайта была адноўлена прыкладна праз паўгадзіны пасля ўзлому<ref name="Lenta">[http://lenta.ru/news/2014/03/02/rtdeface/ Хакеры добавили слово «nazi» к заголовкам сайта Russia Today]</ref>. У красавіку-маі 2014 года адбыліся некалькі выпадкаў, калі журналістаў ''RT'' не дапусцілі на тэрыторыю Украіны на падставе таго, што тыя не маглі «абгрунтаваць мэту візіту» (нягледзячы на акрэдытацыю ў Цэнтральнай выбарчай камісіі Украіны) або «не мелі дастаткова сродкаў». {{нп4|Супрацьстаянне ў Марыупалі|9 мая ў Марыупалі|ru|Противостояние в Мариуполе}} быў цяжка паранены журналіст ''RT Ruptly'' Фёдар Завалейкаў<ref>[http://russian.rt.com/article/33242 Украинские пограничники не пустили в страну съёмочную группу испанской ред]</ref>. Журналіст ''RT'' {{нп4|Грэм Філіпс|Грэм Філіпс|ru|Филлипс, Грэм (журналист)}} быў затрыманы Службай бяспекі Украіны і дэпартаваны з яе тэрыторыі. Сам журналіст распавёў, што шмат яго матэрыялаў былі выдаленыя<ref>[https://twitter.com/GrahamWP_UK/status/493025129388331008 Все мои счета взломали, 2000 видео удаленные, мой счет Феисбук удален.]</ref><ref>[http://ria.ru/world/20140725/1017586658.html СБУ задержала журналиста RT Филлипса и решила его выдворить]</ref><ref name="РТ26072014">{{cite web|url=http://russian.rt.com/article/42624|title=Грэм Филлипс о последствиях задержания на Украине: Я пытаюсь восстановить свою жизнь заново|date=26 июля 2014|publisher=РТ|access-date=2014-07-27}}</ref>. Але Грэм павярнуўся і працягваў здымаць матэрыялы<ref>{{cite web|url=http://www.ridus.ru/news/165865|title=Грэм Филлипс: западные журналисты на Украине не вылезают из гостиниц|author=Дмитрий Строганов|date=22 августа 2014|publisher=Ридиус|access-date=2014-09-12}}</ref>. == Прафесійныя ўзнагароды == * Верасень 2006&nbsp;— на 10-м Міжнародным фестывалі тэлевізійных праграм і фільмаў<ref>[http://zolotoybuben.ru/ «Golden Tambourine» International Festival for Television programs and films] Zolotoy Buben</ref> прэміяй «Залаты бубен» узнагароджаны дакументальны фільм ''RT'' «''{{Abbr|People of the Bering Strait|Народ Берынгавага праліва|0}}''» ў катэгорыі этнаграфіі і падарожжаў. * Чэрвень 2007&nbsp;— на 11-м Міжнародным экалагічным тэлевізійным фестывалі прэміяй «Выратаваць і захаваць»<ref>[http://www.admhmao.ru/english/newsE/2007/june/09.htm News of the Okrug] 11th «Save and Preserve» International Environmental Television Festival, 9 June 2007</ref> прэміяй Гран-пры ўзнагароджаны фільм ''RT'' «''{{Abbr|Meeting with Nature|Сустрэча з прыродай|0}}''». * Верасень 2007&nbsp;— Еўразійская акадэмія тэлебачання і радыё<ref>[http://www.eatr.ru/ Eurasian Academy of Television and Radio], [[:ru:Евразийская академия телевидения и радио|Евразийская Академия Телевидения и Радио]]</ref> ўзнагародзіла ''RT'' прэміяй прафесійнага майстэрства. * Лістапад 2007&nbsp;— рэпартаж ''RT'' з нагоды гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] атрымаў спецыяльны прыз 2007 AIB Media Excellence Awards<ref>[http://www.aib.org.uk/newsContent.asp?node_id=8,95&content_id=1613 AIB Media Excellence Awards 2007] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120208155425/http://www.aib.org.uk/newsContent.asp?node_id=8%2C95&content_id=1613 |date=8 лютага 2012 }} Association for International Broadcasting, 8 October 2007</ref>. * Красавік 2008&nbsp;— студыя штодзённага шоу ''RT Entertaiment Today'', арганізаваная Марцінам Эндрусам і Аняй Фёдаравай, атрымлівае адмысловы расійскі дыплом<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=XA4hmrcRx1U Russia Today Wins Russian Entertainment Awards], Russian Entertainment Awards Youtube page, April 2008</ref>. * Верасень 2008&nbsp;— Самай прэстыжнай ўзнагародай вяшчання Расіі {{нп4|ТЭФІ|ТЭФІ|ru|ТЭФИ}} узнагароджаны Кевін Оўэн у катэгорыі ''Вядучы інфармацыйнай праграмы''<ref>[http://lenta.ru/articles/2008/09/26/tefi/ А ТЭФИ здесь тихие]</ref>. * Лістапад 2008&nbsp;— Спецыяльны прыз журы ў лепшай творчай катэгорыі за артыкул ''Рускі Гламур'' у Лондане<ref name="RTCorporate" />. * Студзень 2009&nbsp;— Сусветны Сярэбраны медаль ад нью-ёркскіх фестываляў за лепшы дакументальны фільм «''{{Abbr|A city of desolate mothers|Горад пустынных мацярэй|0}}''» пра канфлікт у Паўднёвай Асеціі<ref>[http://www.newyorkfestivals.com/res/pdf/2009TVWINNERS.pdf 2009 Television Programming and Promotion Awards] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171011092732/http://www.newyorkfestivals.com/res/pdf/2009TVWINNERS.pdf |date=11 кастрычніка 2017 }}</ref>. * Жнівень 2010&nbsp;— Першая намінацыя на Міжнародную прэмію «Эмі» ў катэгорыі «Навіны» за асвятленне візіту [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Барак Абама|Барака Абамы]] ў [[Расія|Расію]]<ref>{{cite web |url=http://www.iemmys.tv/news_item.aspx?id=110 |title=2010 International Emmy® Awards News & Current Affairs Nominees Announced |publisher=International Emmy Awards |date=11 August 2010 |access-date=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319122534/http://iemmys.tv/news_item.aspx?id=110 |archive-date=19 сакавіка 2015 |url-status=dead }}</ref>. * Лістапад 2011 — Марцін Эндрус і штотыднёвік ''«Moscow Out»'' узнагароджаны «ШереMedia Award» за лепшую праграму ў намінацыі «Рэпартаж»<ref>[http://www.svo.aero/news/2011/2111/ Шереметьево «поймал» акул пера за публикации]</ref>. * Жнівень 2012&nbsp;— Другая намінацыя на Міжнародную прэмію «Эмі» за паказ міжнароднага руху [[Захапі Уол-стрыт]]<ref>[http://www.iemmys.tv/news_item.aspx?id=151 Announcement of 2012 International Emmys] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150418223854/http://www.iemmys.tv/news_item.aspx?id=151 |date=18 красавіка 2015 }}, [[Emmy Award#International Emmys|International Emmy Award]] website.</ref>. * Чэрвень 2013 — на міжнародным фестывалі ў Монтэ-Карла (самым прэстыжным еўрапейскім тэлевізійным конкурсе) тэлеканал ''RT'' атрымаў перамогу ў намінацыі «Лепшая інфармацыйная 24-гадзінная праграма». Узнагарода была ўручана за асвятленне падзей, звязаных з [[Падзенне метэарыта на Урале ў 2013 годзе|падзеннем чалябінскага метэарыта]]. Акрамя ''RT'', на атрыманне «Залатой німфы» прэтэндавалі такія міжнародныя каналы, як ''[[CNN]]'', ''[[Аль-Джазіра]]'' і ''[[Sky News]]''<ref>[http://lenta.ru/news/2013/06/14/rt/ Lenta.ru: Интернет и СМИ: ТВ и радио: RT получил премию телефестиваля в Монте-Карло]</ref><ref>[http://rus.ruvr.ru/news/2013_06_14/Telekanal-Russia-Today-poluchil-Zolotuju-nimfu-na-festivale-v-Monte-Karlo-6324/ Телеканал Russia Today получил «Золотую нимфу» на фестивале в Монте-Карло — Новости — Культура — Голос России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140516111516/http://rus.ruvr.ru/news/2013_06_14/Telekanal-Russia-Today-poluchil-Zolotuju-nimfu-na-festivale-v-Monte-Karlo-6324/ |date=16 мая 2014 }}</ref>. * Красавік 2014 — ''RT'' атрымаў прыз прэстыжнага міжнароднага фестывалю ў Нью-Ёрку ''«New York Festivals»'' у намінацыі «Лепшая дакументальная/інфармацыйная праграма: гуманітарныя праблемы» за дакументальны фільм ''«{{Abbr|Blood and Honor|Кроўная помста|0}}»'' пра звычаі кроўнай помсты на сучасным Каўказе<ref>[http://www.interfax.ru/ifx.asp?id=9a632514-16ef-f843-9b7a-4c222ca8ef1f Russia Today получил «золото» Нью-Йоркского международного фестиваля за фильм о кровной мести на Кавказе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140426214754/http://www.interfax.ru/ifx.asp?id=9a632514-16ef-f843-9b7a-4c222ca8ef1f |date=26 красавіка 2014 }}</ref>. * 28 мая 2014 года пазаштатны карэспандэнт RT Фёдар Завалейкаў быў узнагароджаны ордэнам Мужнасці «за мужнасць і адвагу, праяўленыя пры выкананні прафесійнага абавязку». Журналіст працаваў у зоне канфлікту на ўсходзе Украіны і атрымаў раненне падчас абстрэлу<ref>[http://www.lifenews.ru/news/134001 Путин наградил орденом Мужества репортеров LifeNews и Russia Today]</ref>. * 5 чэрвеня 2014 года сайт тэлеканала RT (RT.com) прызнаны лепшым у катэгорыі «Навіны» ў рамках конкурсу «Interactive Media Awards»<ref>{{Cite web|url = http://ria.ru/society/20140605/1010824296.html|title = RT.com стал лучшим новостным сайтом по версии Interactive Media Awards}}</ref>. * 26 жніўня 2014 года аператар RT Міхаіл Кандакоў і яго асістэнт Кірыл Вагін былі ўзнагароджаны медалём «За адвагу» паводле вынікаў камандзіроўкі ў Сірыю, дзе яны патрапілі пад агонь<ref>{{Cite web|url = http://itar-tass.com/obschestvo/1401467|title = Путин наградил медалью "За отвагу" журналистов RT, пострадавших в Сирии}}</ref>. == Гл. таксама == {{Commons category|Russia Today}} * [[BBC]] * [[CNN]] * [[Fox News Channel]] * [[Аль-Джазіра]] == Заўвагі == ;Каментарыі : 1.{{note|a}}Паводле ацэнак Стывена Хеймана, больш за 100 мільёнаў долараў было выдаткавана на станцыі па стане на май 2008 года.<ref name="Heyman"/> ;Крыніцы {{Reflist|3}} == Спасылкі == * [http://rt.com Афіцыйны сайт RT] * {{YouTube|user = RussiaToday|RT}} * {{twitter|RT_com|@RT_com}} * {{facebook|RTnews|RT}} * [http://rt.com/on-air/ RT Live] Прамы эфір {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Тэлеканалы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Тэлеканалы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Тэлеканалы Расіі]] [[Катэгорыя:Прапаганда]] [[Катэгорыя:Прапаганда ў Беларусі]] 1trpuyoanenxw1xitan7wzeosg74hac Royal Plaza 0 210738 5154548 5098878 2026-06-15T07:45:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154548 wikitext text/x-wiki {{Вышыннае збудаванне |building_name = |image = Minsk, Belarus - panoramio (326).jpg |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 54 |lat_sec = 27 |lon_dir = E |lon_deg = 27 |lon_min = 32 |lon_sec = 59 |region = BY |CoordScale = 1000 |location = {{Сцяг Беларусі}} [[Мінск]], [[Беларусь]] |built = 2009 — 2014 |use = Офісы |antenna_spire = 130 м |roof = 116 м |маса = |top_floor = |floor_count = 33 |floor_area = |elevator_count = 8 + 1 (панарамны) |architect = [[Барыс Школьнікаў]] |owner = |developer = Рубіраз Інтэрнэшнл |emporis_id = royal-plaza-minsk-belarus |skyscraperpage_id = 86505 |Commons = Royal Plaza, Minsk }} '''Royal Plaza''' — [[хмарачос]] на [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|праспекце Пераможцаў]] у [[Мінск]]у ([[Беларусь]]). Будынак знаходзіцца на адным з галоўных праспектаў Мінска на месцы былога кафэ «Рэчанька» каля крамы «Рамонак». == Гісторыя будаўніцтва == Будаўніцтва аб’екта пачалося ў 2009 годзе. Аднак у самым яго пачатку, адбылося падзенне крана. Суседнія крамы не пацярпелі, бо ўдар прайшоў па датычнай. Прычына падзення — адмова сістэмы аўтаматычнай абароны<ref>[http://naviny.by/rubrics/disaster/2009/07/31/ic_articles_124_163816 У цэнтры Мінска ўпаў пад'ёмны кран]</ref>. [[Файл:Building of Royal Plaza in Minsk.jpg|thumb|злева|Вежа ў студзені 2012 года]] У кастрычніку — лістападзе 2011 года будаўніцтва было спынена, бо была праблема з пастаўкай шкла з Літвы. У студзені 2012 года заставалася заліць два паверхі і змантаваць шпіль. Планавалася здаць аб’ект у канцы 2012 года<ref>[http://realt.onliner.by/2012/01/16/plaza-2 Royal Plaza, другі па вышыні небаскроб Мінска, увядуць у лад пазней, чым планавалі]</ref>. Пазней ад літоўскай кампаніі было заяўлена, што пастаўка шкла ажыццяўляецца па графіку<ref>[http://realt.onliner.by/2012/07/06/royal-plaza-2 Літоўская кампанія: «Ні пра якія затрымкі паставак шкла на Royal Plaza не можа быць гаворкі»]</ref>. Вонкавы фасад вежы і прылеглая тэрыторыя былі гатовыя па просьбе ўлад да 3 ліпеня 2012 года. Шкленне вежы гатовае на 70 %<ref>[http://realt.onliner.by/2012/06/28/royal-plaza Plaza зашкляць да верасня, але вонкавы фасад будзе гатовы ўжо да 3 ліпеня]</ref>. 15 сакавіка 2013 года ў Мінску бушаваў ураган «Хаўер», які закрануў і будоўлю хмарачоса. Ад вежы з вышыні 22 паверху адваліўся кавалак сцяны і зваліўся на дах крамы. Супрацоўнікі і наведвальнікі крамы не пацярпелі, таксама супрацоўнікі дадалі, што гэта не першы выпадак падзення будаўнічых матэрыялаў на краму<ref>[http://realt.onliner.by/2013/03/15/plaza-3 Ад «небаскроба» Royal Plaza, што будуецца, адваліўся кавалак сцяны і зваліўся на дах крамы]</ref>. == Характарыстыка == Будынак пабудаваны ў адзіным архітэктурным стылі [[постмадэрнізм]]у. На 1 паверсе плануецца размясціць прасторны вестыбюль, на 2 — гандлёвыя памяшканні, на 4—30 — офісы. Таксама на 28 паверсе запланаваны рэстаран з панарамным відам на горад. Каркас будынка бязрыгельны маналітны. Фасад — шкло (празрыстае і вентыляванае), керамаграніт і граніт. == Крытыка == Вежа прызнана дысгарманічнай будовай. Яна парушае цэласнасць гістарычных ансамбляў<ref>[http://news.21.by/society/2013/01/29/704981.html Восем будынкаў у цэнтры Мінска прызнаны дысгарманічнымі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160819184134/http://news.21.by/society/2013/01/29/704981.html |date=19 жніўня 2016 }}</ref>. Аднак намміністр архітэктуры Мінска заўважыў, што на праспекце Пераможцаў трэба пабудаваць цэлы комплекс хмарачосаў <ref>[http://realt.onliner.by/2012/07/17/neboskreb-18 Намміністра архітэктуры: на пр. Пераможцаў трэба пабудаваць цэлы комплекс небаскробаў]</ref>. == Гл. таксама == * [[Ветразь, Мінск|Ветразь]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://royal-plaza.of.by/ Афіцыйны сайт Royal Plaza] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130219110958/http://uls.by/ru/12/286/287/ |date=19 лютага 2013 }} * [http://skyscrapercenter.com/minsk/royal-plaza/9547/ Royal Plaza на skyscrapercenter.com] * [http://novostrojka.by/new-buildings/commerce/600-biznes_tsentr_royal_plaza.html Royal Plaza на Новабудоўлі Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140626090731/http://novostrojka.by/new-buildings/commerce/600-biznes_tsentr_royal_plaza.html |date=26 чэрвеня 2014 }} {{Найвышэйшыя будынкі Мінска}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Небаскробы Беларусі]] [[Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 100 да 149 метраў]] [[Катэгорыя:Праспект Пераможцаў (Мінск)]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе]] [[Катэгорыя:2014 год у Мінску]] 2wbuewtzo4mi7cxwl2nwc5umwpiv2k6 Lada Vesta 0 216108 5154351 5144673 2026-06-14T16:28:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154351 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = Lada Vesta | фота = Lada Vesta (cropped).jpg | вытворца = [[АўтаВАЗ]] | заводы = [[Іжэўск]], {{Сцягафікацыя|Расія}} | гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|2015}} | тып кузава = {{Тып кузава|Седан|4|5}}<br />{{Тып кузава|Універсал|5|5}} | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | колавая база = | папярэднік = [[Lada Priora]] | пераемнік = | вікісховішча = Lada Vesta }} '''Lada Vesta''' ({{lang-ru|Лада Веста}}) — [[Расія|расійскі]] [[легкавы аўтамабіль]] малога класа, які выпускаецца з [[2015]] года. У мадэльным шэрагу [[АўтаВАЗ]]а паўстаў на замену мадэлі [[Lada Priora|Priora]]. == Гісторыя == === Распрацоўка === [[Выява:Lada Vesta Concept.JPG|thumb|left|Lada Vesta Concept, 2014]] Пачынаючы з 2004 года АўтаВАЗ вёў распрацоўку новага сямейства на платформе «Lada C»: ВАЗ-2116 (седан), 2117 (універсал) і 2118 (хетчбек). У 2010 годзе кіраўніцтва АўтаВАЗа абвясціла аб зачыненні праекта. У жніўні 2014 года на Маскоўскім аўтасалоне быў прадстаўлены канцэпт Lada Vesta, у аснову якога ў тым ліку ляглі напрацоўкі "праекта C". У ліпені 2015 года была паказана серыйная версія<ref>{{cite web |url = https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/reviews-tests/lada-vesta-reviews-tests/2762-kak-sozdavalsya-avtomobil-lada-vesta-istoriya-sobytiy.html |title = Как создавался автомобиль Лада Веста (история событий) |date = 2017-12-12 |publisher = лада.онлайн |accessdate = 2021-08-10 |language = ru |archive-date = 20 жніўня 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220820023917/https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/reviews-tests/lada-vesta-reviews-tests/2762-kak-sozdavalsya-avtomobil-lada-vesta-istoriya-sobytiy.html |url-status = dead }}</ref>. === 2015—2022 === [[Выява:IzhAuto-2019-38.jpg|thumb|Lada Vesta на канвееры [[іжэўск]]ага завода]] Серыйны выпуск мадэлі пачаўся 25 верасня 2015 года<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/23084/ |title = АВТОВАЗ сегодня запустил серийное производство LADA Vesta |date = 2015-09-25 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. Зборка Lada Vesta была наладжана на [[Іжмаш|заводзе]] ў [[Іжэўск]]у, пры гэтым значная частка кампанентаў выпускалася ў [[Тальяці]]: матор, каробка перадач, элементы шасі, дэталі буйной і сярэдняй штампоўкі, у тым ліку вонкавыя панэлі кузава<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/22992/ |title = Локализация Lada Vesta составит более 70% |date = 2015-09-21 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-13 |language = ru}}</ref>. Напачатку выпуску ўзровень лакалізацыі складаў 71%<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/infographics/23064/ |title = LADA Vesta – кто поставщики? |date = 2015-09-25 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref>. 19 чэрвеня 2017 года завод «Лада Іжэўск» выпусціў 100-тысячны аўтамабіль ''Lada Vesta''<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/42241/ |title = «ЛАДА Ижевск» выпустил 100-тысячный седан LADA Vesta |date = 2017-06-19 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref>. [[Выява:IzhAuto-2019-42.jpg|thumb|Lada Vesta SW на канвееры іжэўскага завода]] [[11 верасня]] [[2017]] года пачалі выпускаць [[Універсал (кузаў)|універсал]] ''Vesta SW'' і яго прыпадняты варыянт ''Vesta SW Cross''<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/31339/ |title = Стартовало производство LADA Vesta SW и Vesta SW Cross |date = 2017-09-11 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. 25 красавіка 2018 года пачаўся выпуск седанаў версіі ''Lada Vesta Cross''<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/34022/ |title = В Ижевске стартовало производство LADA Vesta Cross |date = 2018-04-25 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. 28 лютага 2019 года была выраблена 300-тысячная Веста. Юбілейным стаў універсал ''Vesta SW'' колеру «Карфаген» у камплектацыі ''Luxe'' з рухавіком аб'ёмам 1,6 л (106 к.с.) і механічнай каробкай перадач<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/38158/ |title = АВТОВАЗ выпустил 300 тысяч автомобилей LADA Vesta |date = 2019-03-01 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. 19 снежня 2019 года з канвеера сышла 400-тысячная Lada Vesta. Юбілейным стаў седан ярка-блакітнага колеру «Дайвінг» у камплектацыі ''Exclusive'' з аўтаматычнай бесступеньчатай трансмісіяй і рухавіком 1,6 л (113 к.с.)<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/42241/ |title = С конвейера сошла 400-тысячная LADA Vesta |date = 2019-12-19 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref>. 13 лістапада 2020 года быў выпушчаны 500-тысячны аўтамабіль. Юбілейным стаў седан ''Vesta Cross'' у камплектацыі ''[BLACK]'', абсталяваны рухавіком 1,6 л (106 к.с.) і механічнай каробкай перадач<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/46307/ |title = В России выпущена 500-тысячная LADA Vesta |date = 2020-11-16 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref>. 9 верасня 2021 года з канвеера сышла 600-тысячная Lada Vesta. Юбілейным стаў універсал Lada Vesta SW Cross ярка-блакітнага колеру «Дайвінг» у камплектацыі ''[BLACK]'' з рухавіком 1,6 л (106 к.с.) і механічнай каробкай перадач. Аўтамабіль быў дастаўлены ў [[Беларусь]] у дылерскі цэнтр Lada ў [[Гомель|Гомелі]]<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/49302/ |title = В России выпущена 600-тысячная LADA Vesta |date = 2021-09-09 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-09-09 |language = ru}}</ref>. === Vesta NG (2022) === 22 лютага 2022 года стартавала вытворчасць абноўленай Весты<ref>{{cite news |url = https://www.autostat.ru/news/50802/ |title = АВТОВАЗ представил обновленную LADA Vesta |date = 2022-02-22 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}}</ref>. Мадэль атрымала новыя бамперы, цалкам святлодыёдную оптыку (фары, супрацьтуманныя агні, заднія ліхтары). Рашотка радыятара зроблена рознай у стандартных машын і версій ''Cross'': на стандартных рашотку перасякаюць два храміраваныя гарызантальныя молдынгі, у ''Cross'' яна складаецца з буйных ячэек. Таксама быў абноўлены інтэр’ер: з’явіліся новыя пярэдняя панэль, цэнтральная кансоль, прыборы, руль і ашалёўка дзвярэй. Для люксавай камплектацыі прадугледжвалася панэль з віртуальнымі прыборамі і дзесяціцалёвым вертыкальным планшэтам медыясістэмы на цэнтральнай кансолі. Дэфіцыт кампанентаў і страта некаторых пастаўшчыкоў прымусілі спыніць выпуск. 5 сакавіка завод «Лада Іжэўск» спыніўся з-за недахопу камплектуючых — у першую чаргу электронных кампанентаў, якія пастаўляліся [[Renault]] з іншых краін. Да спынення вытворчасці паспелі сабраць прыкладна 800 рэстайлінгавых машын. У пачатку жніўня сабралі яшчэ 240 аўтамабіляў з рэшты машынакамплектаў, аднак большасць гэтых машын недаўкамплектаваны і не маюць падушак бяспекі і некаторых электронных блокаў<ref>{{cite web |url = https://autoreview.ru/articles/blog-avtorevyu/lada-vesta-ng |title = Своими глазами: обновленная Лада Веста |date = 2022-08-09 |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}}</ref>. У жніўні 2022 года было прынята рашэнне перанесці вытворчасць мадэлі ў Тальяці на [[АвтоВАЗ#B0|лінію B0]]<ref>{{cite news |url = https://www.autostat.ru/news/52226/ |title = АВТОВАЗ объявил о переносе производства LADA Vesta в Тольятти |date = 2022-08-04 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}}</ref>. Выпуск машын узнавілі ў сакавіку 2023 года<ref>{{cite news |url = https://abw.by/news/industry/2023/03/03/pochti-bez-uproschenii-v-tolyatti-startoval-vypusk-ladavestang |title = Почти без упрощений. В Тольятти стартовал выпуск Lada Vesta NG |date = 2023-03-03 |publisher = abw.by |accessdate = 2023-03-03 |language = ru}}</ref>. == Мадыфікацыі == * '''Lada Vesta''' * '''Lada Vesta Cross''' * '''Lada Vesta SW''' * '''Lada Vesta SW Cross''' * '''Lada Vesta Sport''' <gallery widths="200px" class="center"> Выява:Vladimir Putin driving Lada Vesta 04.jpg|Lada Vesta Выява:Museum of the Izhevsk Automobile Plant-17.jpg|Lada Vesta Sport Выява:Lada Vesta SW.jpg|Lada Vesta SW Выява:Lada Vesta SW Cross in Tomsk 01.jpg|Lada Vesta SW Cross </gallery> Першапачаткова планавалася, што акрамя седана і ўніверсала, у сямейства Vesta будзе ўваходзіць [[хэтчбек]]. Ад Vesta ў кузаве ўніверсал ён адрозніваўся кароткай задняй навіссю, іншымі багажнымі дзвярыма, ліхтарамі іншага дызайну і спусцістай лініяй даху, на якім быў спойлер. Даўжыня была на 150 міліметраў карацей седана Vesta і складала 4,26 метры. Гэтая мадыфікацыя існавала толькі ў выглядзе макета, які быў прадэманстраваны ў [[2015]] годзе<ref>{{cite web |url = https://motor.ru/news/lada-vesta-hatchback-17-05-2021.htm |title = АвтоВАЗ показал несуществующий хэтчбек Lada Vesta |publisher = motor.ru |date = 2021-05-17 |accessdate = 2021-05-18 |language = ru }}</ref>. Замест хэтчбека Vesta АўтаВАЗ выпусціў на рынак мадэль [[Lada XRAY]]. == Апісанне == === Салон === <gallery widths="200px" class="center"> Выява:Budapest, Hungexpo, AMTS 2017, 44.jpg Выява:Lada Vesta SW Cross interior 01.jpg Выява:Lada Vesta SW Cross interior 02.jpg </gallery> === Рухавікі === [[Выява:Подкапотное пространство Lada Vesta.jpg|thumb|200px|Рухавік ВАЗ-21129 (1,6 л)]] [[Выява:Lada Vesta SW Cross engine compartment 01.jpg|thumb|200px|Рухавік ВАЗ-21179 (1,8 л)]] Базавы рухавік для Vesta — 1,6-літровы 16-клапанны '''ВАЗ-21129''' магутнасцю 106 к.с. Па сутнасці, гэта дапрацаваны ''ВАЗ-21127'', які, у сваю чаргу, вядзе свой радавод ад [[ВАЗ-2108|ВАЗ-21083]]. У жніўні [[2018]] года з'явілася новая поршневая сістэма ''Federal-Mogul'' (з выбаркамі ў поршнях, якія прадухіляюць загін клапанаў пры абрыве рамяня ГРМ). У чэрвені [[2017]] года пачалася вытворчасць біпаліўнай мадыфікацыі '''Lada Vesta CNG''', разлічанай на работу на сціснутым прыродным газе. Газабалонная ўстаноўка прапаноўвалася для машын з рухавіком аб'ёмам 1,6 л (106 к.с. на бензіне і 96 к.с. на метане) з 5-ступеньчатай механічнай каробкай перадач. Металакампазітны газавы балон ёмістасцю 90 л (18 кубаметраў) усталяваны ў багажніку за спінкай задняга сядзення. Другі рухавік, якім абсталёўваецца Vesta, — 1,8-літровы '''ВАЗ-21179''' магутнасцю 122 к.с. Ён пабудаваны на базе 1,6-літровага матора, але практычна цалкам складаецца з арыгінальных дэталяў, а таксама мае шэраг канструктыўных адрозненняў. Адно з іх — фазавярчальнік на ўпуску. З [[2018]] года выпуску аўтамабілі атрымалі новую паліўную рампу і абноўленую прашыўку. У лістападзе [[2020]] года была дапрацавана канструкцыя галоўкі блока цыліндраў<ref>{{cite web |url = https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/auto-news/autovaz/11974-avtovaz-dorabotal-konstrukciju-gbc-dvigatel-vaz-21179-18-l-122-ls.html |title = АвтоВАЗ доработал конструкцию ГБЦ двигателя ВАЗ 21179 (1.8 л, 122 л.с.) |date = 2020-11-13 |publisher = лада.онлайн |accessdate = 2021-01-13 |language = ru |archive-date = 13 студзеня 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210113161219/https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/auto-news/autovaz/11974-avtovaz-dorabotal-konstrukciju-gbc-dvigatel-vaz-21179-18-l-122-ls.html |url-status = dead }}</ref>. Версія ''Sport'' абсталёўвалася дапрацаваным рухавіком 1,8 л з шэрагам арыгінальных дэталяў (у прыватнасці, упуск і выпуск) і арыгінальнай прашыўкай. З лета [[2020]] годзе АўтаВАЗ паступова прыбіраў з камплектацый Lada Vesta рухавік ''ВАЗ-21179''. Са студзеня [[2021]] года ён застаўся толькі на версіях ''Lada Vesta Cross'' і ''Lada Vesta SW Cross''<ref>{{cite web |url = https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/auto-news/autovaz/12522-avtovaz-ostavil-dvigatel-18-l-tolko-na-lada-vesta-cross.html |title = АвтоВАЗ оставил двигатель 1.8 л только на Lada Vesta Cross, новые подробности |date = 2021-01-13 |publisher = лада.онлайн |accessdate = 2021-01-13 |language = ru |archive-date = 30 снежня 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201230135205/https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/auto-news/autovaz/12522-avtovaz-ostavil-dvigatel-18-l-tolko-na-lada-vesta-cross.html |url-status = dead }}</ref>. === Шасі === Vesta грунтуецца на арыгінальнай платформе, пры гэтым у канструкцыі былі ўжытыя вузлы і агрэгаты ад іншых мадэляў Lada і Renault. Ад пачатку вытворчасці Vesta абсталёўваліся каробкай ''Renault JH3''. З восені [[2016]] года на машыны з рухавіком 1,6 сталі ўсталёўваць каробку перадач ''ВАЗ-21807''. ''АМТ'' — рабатызаваная каробка на базе 5-ступеньчатай "механікі" ВАЗ з прымяненнем кампанентаў ZF. У лістападзе [[2019]] года на рынак выйшла Vesta з варыятарам Jatco<ref>{{cite web |url = https://autoreview.ru/news/lada-vesta-s-variatorom-ceny-i-novoe-osnaschenie |title = Лада Веста с вариатором: цены и новое оснащение |date = 2019-11-11 |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. Vesta мае некалькі варыянтаў падвескі: стандартная для седана і ўніверсала, з павялічаным дарожным прасветам у Cross-версій, а таксама пераналаджаная і паніжаная для мадыфікацыі Sport. У пярэдняй падвесцы арыгінальныя штампаваныя L-падобныя рычагі, якіх няма ні ў аўтамабіляў сямейства В0, ні на іншых Ладах. Выкарыстаны пярэдні падрамнік. У аснове задняй падвескі — змененая бэлька ад электрамабіля [[Renault Zoe]] (на Vesta яна шырэй на 50 мм). Падвеска Cross-версій больш жорсткая за кошт iншых наладаў і нізкапрофільных шын памера 205/50 R17. Базавыя шыны для Lada Vesta — 185/65 R15, для версіі SW прапанаваныя 195/55 R16. Весты з маторам 1,8 л, а таксама ўсе Cross-версіі маюць заднія дыскавыя тормазы замест барабанных. У версіі ''Vesta Sport'' ужываюцца тармазныя механізмы ад [[Renault Megane]]. === Тэхнічныя характарыстыкі === {|class="wikitable" cellpadding="0" cellspacing="0" style="text-align:center; font-size:90%;" |- ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | Мадэль ! Vesta&nbsp;1.6&nbsp;MT ! Vesta&nbsp;1.6&nbsp;AMT ! Vesta&nbsp;1.8&nbsp;MT ! Vesta&nbsp;1.8&nbsp;AMT ! Vesta&nbsp;SW&nbsp;1.6&nbsp;MT ! Vesta&nbsp;SW&nbsp;1.6&nbsp;AMT ! Vesta&nbsp;SW&nbsp;1.8&nbsp;MT ! Vesta&nbsp;SW&nbsp;1.8&nbsp;AMT |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Кузаў | colspan="4" | чатырохдзверны седан | colspan="4" | пяцідзверны ўніверсал |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Аб'ём багажніка, л | colspan="4" | 480 | colspan="4" | 385–825 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Падрыхтаваная маса, кг | colspan="4" | 1230–1380 | colspan="4" | 1280–1350 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Поўная маса, кг | colspan="4" | 1670 | colspan="4" | 1730 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Рухавік | colspan="8" | чатырохцыліндравы, радны, бензінавы, з размеракаваным упырскам, размешчаны спераду, папярочна |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Колькасць клапанаў | colspan="8" | 16 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Аб’ём, см³ | colspan="2" | 1596 | colspan="2" | 1774 | colspan="2" | 1596 | colspan="2" | 1774 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Дыяметр цыліндра × Ход поршня, мм | colspan="2" | 82×75,6 | colspan="2" | 82×84 | colspan="2" | 82×75,6 | colspan="2" | 82×84 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Ступень сціску | colspan="2" | 11,0:1 | colspan="2" | 10,3:1 | colspan="2" | 11,0:1 | colspan="2" | 10,3:1 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Магутнасць | colspan="2" | 78 кВт (106 к.с.) пры 5800 аб/хв | colspan="2" | 90 кВт (122 к.с.) пры 5900 аб/хв | colspan="2" | 78 кВт (106 к.с.) пры 5800 аб/хв | colspan="2" | 90 кВт (122 к.с.) пры 5900 аб/хв |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Круцільны момант | colspan="2" | 148 Н·м пры 4200 аб/хв | colspan="2" | 170 Н·м пры 3700 аб/хв | colspan="2" | 148 Н·м пры 4200 аб/хв | colspan="2" | 170 Н·м пры 3700 аб/хв |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Каробка перадач | механічная,<br />5-ступеньчатая | рабатызаваная,<br />5-ступеньчатая | механічная,<br />5-ступеньчатая | рабатызаваная,<br />5-ступеньчатая | механічная,<br />5-ступеньчатая | рабатызаваная,<br />5-ступеньчатая | механічная,<br />5-ступеньчатая | рабатызаваная,<br />5-ступеньчатая |- ! align="center" valign="middle" rowspan="7" | Перадатачныя лікі ! align="center" valign="middle" | I | colspan=2 | 3,64 || 3,73 || 3,64 || colspan=2 | 3,64 || 3,73 || 3,64 |- ! align="center" valign="middle" | II | colspan=2 | 1,95 || 2,05 || 1,95 || colspan=2 | 1,95 || 2,05 || 1,95 |- ! align="center" valign="middle" | III | colspan=2 | 1,36 || 1,32 || 1,36 || colspan=2 | 1,36 || 1,32 || 1,36 |- ! align="center" valign="middle" | IV | colspan=2 | 0,94 || 0,97 || 0,94 || colspan=2 | 0,94 || 0,97 || 0,94 |- ! align="center" valign="middle" | V | colspan=2 | 0,78 || 0,76 || 0,78 || colspan=2 | 0,78 || 0,76 || 0,78 |- ! align="center" valign="middle" | задні ход | colspan=2 | 3,5 || 3,55 || 3,5 || colspan=2 | 3,5 || 3,55 || 3,5 |- ! align="center" valign="middle" | галоўная перадача | colspan=2 | 3,94 || 4,21 || 3,94 || colspan=2 | 3,94 || 4,21 || 3,94 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Прывад | colspan="8" | пярэдні |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Пярэдняя падвеска | colspan="8" | незалежная, спружынная, McPherson |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Задняя падвеска | colspan="8" | паўзалежная, спружынная |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Пярэднія тармазы | colspan="8" | дыскавыя, вентыляваныя |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Заднія тармазы | барабанныя<br />''(дыскавыя)''<ref group="~" name="cross">курсівам у дужках — дадзеныя версіі Cross</ref> | барабанныя | дыскавыя | дыскавыя | барабанныя<br />''(дыскавыя)''<ref group="~" name="cross"/> | барабанныя | дыскавыя | дыскавыя |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Памер шын | 185/65R15<br />''(205/50R17)''<ref group="~" name="cross"/> | 185/65R15 | colspan="2" | 185/65R15<br />''(205/50R17)''<ref group="~" name="cross"/> | 185/65R15<br />''(205/50R17)''<ref group="~" name="cross"/> | 185/65R15 | colspan="2" | 185/65R15<br />''(205/50R17)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Максімальная хуткасць, км/г | 182 (178) | 182 | colspan="2" | 186<br />''(180)''<ref group="~" name="cross"/> | colspan="2" | 178 | colspan="2" | 182<br />''(180)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Паскарэнне 0-100 км/г | 11,2<br />''(11,9)''<ref group="~" name="cross"/> | 14,1 | 10,2<br />''(10,5)''<ref group="~" name="cross"/> | 12,1<br />''(12,7)''<ref group="~" name="cross"/> | 12,4<br />''(12,6)''<ref group="~" name="cross"/> | 14,4 | 10,9<br />''(11,2)''<ref group="~" name="cross"/> | 12,9<br />''(13,3)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" rowspan="3" | Выдатак паліва, л/100 км ! align="center" valign="middle" | гарадскі | 9,3<br />''(9,3)''<ref group="~" name="cross"/> || 9 || 9,5<br />''(9,9)''<ref group="~" name="cross"/> || 9,3<br />''(9,6)''<ref group="~" name="cross"/> || 9,5<br />''(9,7)''<ref group="~" name="cross"/> || 9,2 || 10,6<br />''(10,7)''<ref group="~" name="cross"/> || 9,9<br />''(10,1)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" | шаша | 5,5<br />''(5,9)''<ref group="~" name="cross"/> || 5,3 || 6,2<br />''(6,4)''<ref group="~" name="cross"/> || 6,0<br />''(6,2)''<ref group="~" name="cross"/> || 5,9<br />''(6,0)''<ref group="~" name="cross"/> || 5,7 || 6,3<br />''(6,4)''<ref group="~" name="cross"/> || 6,2<br />''(6,3)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" | змешаны | 6,9<br />''(7,1)''<ref group="~" name="cross"/> || 6,6 || 7,4<br />''(7,7)''<ref group="~" name="cross"/> || 7,2<br />''(7,5)''<ref group="~" name="cross"/> || 7,3<br />''(7,5)''<ref group="~" name="cross"/> || 7,0 || 7,8<br />''(7,9)''<ref group="~" name="cross"/> || 7,6<br />''(7,7)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Ёмістасць паліўнага баку, л | colspan="8" | 55 |- |} {{reflist|group=~}} === Бяспека === Расійскі часопіс Аўтарэвю ({{lang-ru|Авторевю}}) двойчы праводзіў франтальныя краш-тэсты аўтамабіля (аб мяккі бар'ер з перакрыццём 40% і на хуткасці 64 км/г). У [[2016]] годзе быў выпрабаваны седан: 14,1 балаў з 16 (4 зоркі паводле рэйтынгу ARCAP)<ref name="arcap-lada-vesta">{{cite web | url = https://autoreview.ru/arcap/cars/Лада/Веста |title = Лада Веста |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2021-01-13 |lang = ru}}</ref>. У [[2018]] годзе часопісам была выпрабавана ''Lada Vesta SW Cross'': з-за павелічэння вагі прыпадняты ўніверсал пераносіць удар горш, чым седан, і атрымаў 11,7 балаў з 16 (3 зоркі паводле рэйтынгу ARCAP)<ref name="arcap-lada-vesta-sw-cross">{{cite web |url = https://autoreview.ru/arcap/cars/Лада/Веста%20SW%20Cross |title = Лада Веста SW Cross |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2021-01-13 |lang = ru}}</ref>. == Продажы == {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; background:#eee;" |+ Статыстыка продажаў Lada Vesta ў Еўропе<ref>{{cite web |url = https://www.goodcarbadcar.net/lada-vesta-sales-figures/ |title = Lada Vesta Sales Figures |publisher = goodcarbadcar.net |accessdate = 2024-01-30 |language = en}}</ref> | <timeline> ImageSize = width:400 height:200 PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.87) id:values value:gray(0.33) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1750 ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:2017 from:0 till:829 bar:2018 from:0 till:1296 bar:2019 from:0 till:1621 bar:2020 from:0 till:562 bar:2021 from:0 till:2 PlotData= textcolor:values fontsize:XS bar:2017 at: 829 fontsize:S text: 829 shift:(-9,5) bar:2018 at: 1296 fontsize:S text: 1296 shift:(-13,5) bar:2019 at: 1621 fontsize:S text: 1621 shift:(-13,5) bar:2020 at: 562 fontsize:S text: 562 shift:(-9,5) bar:2021 at: 2 fontsize:S text: 2 shift:(-7,5) </timeline> |- |} === У Беларусі === Продажы мадэлі ў [[Беларусь|Беларусі]] пачаліся [[21 студзеня]] [[2016]] года<ref name="abw-2016-01-21">{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/rb/187356 |title = Сегодня стартовали белорусские продажи Lada Vesta. "Наши" цены - от 155 миллионов рублей |date = 2016-01-21 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-01-13 |language = ru}}</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Статыстыка продажаў Lada Vesta ў Беларусі |- ! 2016<ref name="abw.by-2017-02-02">{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/automarket/195198 |title = Ввоз из России, проседание Geely. Почему продажи "официалов" выросли, но поводов для оптимизма нет |date = 2017-02-02 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref> ! 2017<ref name="abw-2018-01-16">{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/automarket/202170/ |title = Какие новые автомобили покупали белорусы в 2017-м и за счет чего растет рынок? |date = 16.01.2018 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref> ! 2018<ref name="abw.by-2019-01-16">{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/rb/208284 |title = Какие автомобили покупали белорусы в 2018 году? ТОП-30 моделей |date = 2019-01-16 |publisher = abw.by |accessdate = 2022-01-27 |language = ru }}</ref> ! 2019<ref name="domkrat.by-2020-01-20">{{cite web |url = https://www.domkrat.by/news/itogi-avtomobilnogo-goda-2019/ |title = Итоги автомобильного года 2019 - и новинки, которые приедут в Беларусь в 2020 |date = 2020-01-20 |publisher = domkrat.by |accessdate = 2022-01-27 |language = ru }}</ref> ! 2020<ref>{{cite web |url = https://av.by/news/index.php?event=View&news_id=47191 |title = Lada и Geely уже не хватают? Чем белорусы интересовались в конце 2020 года |date = 2021-01-15 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2021-01-15 |language = ru |archive-date = 26 лютага 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210226223046/https://av.by/news/index.php?event=View&news_id=47191 |url-status = dead }}</ref> ! 2021<ref>{{cite web |url = https://av.by/news/prodazhi_novih_avto_v_belarusi_itogi_2021_goda |title = Названы самые продаваемые машины в Беларуси за 2021 год |date = 2022-01-27 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2022-01-27 |language = ru |archive-date = 27 студзеня 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220127180116/https://av.by/news/prodazhi_novih_avto_v_belarusi_itogi_2021_goda |url-status = dead }}</ref> ! 2022<ref>{{cite web |url = https://av.by/news/skolko-novyh-avto-prodali-v-belarusi-2022 |title = Вот какие авто покупали белорусы. Полная статистика продаж автомобилей в стране за 2022 год |date = 2023-02-22 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2023-02-24 |language = ru |archive-date = 24 лютага 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230224125605/https://av.by/news/skolko-novyh-avto-prodali-v-belarusi-2022 |url-status = dead }}</ref> ! 2023<ref>{{cite news |url = https://abw.by/news/rb/2024/01/30/rost-prodazh-i-geely-vne-konkurencii-baa-podvela-itogi-2023-goda |title = Рост продаж и Geely вне конкуренции. БАА подвела итоги 2023 года |date = 2024-01-30 |publisher = [[abw.by]] |accessdate = 2024-01-30 |language = ru }}</ref> |- | <!-- 2016 --> {{Num|320}} | <!-- 2017 --> {{Num|601}} | <!-- 2018 --> {{Num|5269}} | <!-- 2019 --> {{Num|7585}} | <!-- 2020 --> {{Num|4632}} | <!-- 2021 --> {{Num|4803}} | <!-- 2022 --> {{Num|1846}} | <!-- 2023 --> {{Num|754}} |- |} {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Вестаномика |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2018 |нумар = 18 (641) |старонкі = 26-31}} {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Lada Vesta}} * {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/experience/210964 |title = Масложор с 1.8 и дерготня от АМТ. Недостатки подержанной Lada Vesta |date = 2019-08-05 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-01-13 |language = ru}} * {{cite web |url = https://autoreview.ru/articles/blog-avtorevyu/lada-vesta-ng |title = Своими глазами: обновленная Лада Веста |date = 2022-08-09 |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}} * {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/industry/228279 |title = 7 лет с Lada Vesta: прорыв, который рискует перейти в застой |date = 2022-09-25 |publisher = abw.by |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Аўтамабілі вытворчасці ВАЗ}} {{Аўтамабілі вытворчасці «Іж»}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта|ВАЗ]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі ВАЗ|Vesta]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 2015]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2020-х]] rhqqsk684prlo7lv5ip7dk6p6syvdji Кантынентальны кангрэс 0 218296 5154438 4652876 2026-06-14T20:44:36Z DenisBorum 139498 дапаўненне 5154438 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Congress voting independence.jpg|thumb|300px|Кантынентальны кангрэс абвясціў незалежнасць ЗША]] '''Кантынентальны кангрэс''' ({{lang-en|Continental Congress}}) — з’езд дэлегатаў з [[Трынаццаць калоній|Трынаццаці калоній]], які стаў кіруючым органам [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў Амерыкі]] падчас [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайны за незалежнасць]]. Кангрэс сабраў з’езды з [[1774]] па [[1789]] гады ў трох фармацыях: * [[Першы Кантынентальны Кангрэс]] * [[Другі Кантынентальны Кангрэс]] * Кангрэс Канфедэрацыі == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кантынентальны кангрэс| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя Філадэльфіі, штат Пенсільванія]] [[Катэгорыя:Скасаваныя аднапалатныя органы заканадаўчай улады]] d9zaa4jn47a024c204cl4vbwi42b3me Шаблон:Трон 10 226319 5154312 3752164 2026-06-14T13:06:28Z DzBar 156353 5154312 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Трон | navbar = Трон | state = | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = [[Файл:TRON.png|90px|link=Трон (франшыза)]] | изображение = | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = |загаловак1 = Фільмы і ТВ |спіс1 = {{nobr|[[Трон (фільм)|Трон]] •}} {{nobr|{{гэта выдатны артыкул}} [[Трон: Спадчына|Спадчына]] •}} {{nobr|[[Трон: Наступны дзень|Наступны дзень]] •}} {{nobr|[[Трон: Паўстанне|Паўстанне]]}} |загаловак2 = Саўндтрэкі |спіс2 = {{nobr|[[Трон (саўндтрэк)|Трон]] •}} {{nobr|[[Tron: Legacy (саўндтрэк)|Спадчына]] •}} {{nobr|[[Tron: Legacy Reconfigured|Reconfigured]] }} |загаловак3 = Камп'ютарныя гульні |спіс3 = {{Navbox subgroup |liststyle= background:#F5F5F5; |groupstyle= |group1 = Афіцыйныя |list1 = {{nobr|[[Трон (гульня)|Tron]] •}} {{nobr|[[Tron: Deadly Discs]] •}} {{nobr|[[Tron: Solar Sailer]] •}} {{nobr|[[Adventures of Tron]] •}} {{nobr|[[Discs of Tron]] •}} {{nobr|[[Tron 2.0]] •}} {{nobr|[[Tron: Evolution]]}} ({{nobr|[[Tron: Evolution — Battle Grids|Battle Grids]]}}) |group2 = Фанацкія |list2 = {{nobr|[[Armagetron Advanced]] •}} {{nobr|[[BeamWars]] •}} {{nobr|[[GLtron]] •}} {{nobr|[[Ricochet]]}} }} |загаловак4 = Рознае |спіс4 = {{nobr|[[Спіс персанажаў у «Трон»|Спіс персанажаў]] •}} {{nobr|[[Трон, комікс|Комікс]]}} }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Катэгорыя:Трон]]}}</includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Камп’ютарныя гульні паводле серый]] </noinclude> ddeg9bb90zmjdxa1hru5ai861it9tj7 Трон (франшыза) 0 226325 5154304 4919074 2026-06-14T12:38:34Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Міфапаэтыка]]; дададзена [[Катэгорыя:Медыяфраншызы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154304 wikitext text/x-wiki [[File:TRON.png|right|300px]] {{Значэнні|Трон}} '''Трон''' ({{lang-en|TRON}}) — медыяфраншыза, якая ўключае ў сябе фільмы, мультсерыял, камп’ютарныя гульні, кнігі і коміксы. Сусвет Трона з’явіўся ў 1982 годзе з фільма «''[[Трон (фільм)|Трон]]''» кампаніі [[Walt Disney Pictures]]. За ім былі створаныя розныя працягі: кнігі, серыі коміксаў, відэагульні, працяг [[Трон: Спадчына]] ў 2010 годзе, музычныя альбомы і мультсерыял. Прэм’ера мультсерыяла «''Трон: Паўстанне''» стартавала на канале Disney XD у чэрвені 2012 года. == Спасылкі == * [http://www.disney.co.uk/disney-xd/tron-uprising/ '''Tron Uprising'''] (англ.) — аб мультфільме «Трон: Паўстанне» на сайце [http://www.disney.co.uk Disney XD UK]. * [http://www.disney.co.uk/disney-xd/games/play/?g=tron-classic-tron '''Трон: Класіка'''] (CLASSIC TRON) (англ.) — online-гульня на афіцыйным сайце [http://www.disney.co.uk/ Disney]. * [http://www.disney.ru/games/play/?id=456 '''Трон: Восстание. Побег из Аргона'''] (рус.) — online-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru]. * [http://www.disney.ru/games/play/?id=465 '''Трон: Восстание. Побег из системы'''] (рус.) — online-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru]. * [http://www.disney.ru/games/play/?id=473 '''Трон: Восстание. Бой отступника'''] (рус.) — online-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru]. * [http://www.disney.ru/games/play/?id=484 '''Трон: Гонка на светоциклах'''] (рус.) — online-гульня на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru]. * [http://www.youtube.com/watch?v=JrCdMHUNznc '''История создания фильма «Трон»'''] (англ.) — як здымалі фільм «Трон» 1982 года на [[YouTube]]. {{Трон}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трон]] [[Катэгорыя:Медыяфраншызы]] m8fqakn1rsvl1xnh7nqze0nbk3m3nsw 5154306 5154304 2026-06-14T12:55:07Z DzBar 156353 шаблон 5154306 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Трон}}{{Картка:Медыяфраншыза|гады=1982—цяпер|фільмы=[[Трон (фільм)|Трон]] (1982)</br>[[Трон: Спадчына]] (2010)</br>[[Трон: Арэс]] (2025)|мультыплікацыя=[[Трон: Паўстанне]] (2012—2013)|першы_твор=[[Трон (фільм)|Трон]] (1982)|уладальнік=[[The Walt Disney Company]]|саўндтрэкі=[[Трон (саўндтрэк)|Трон]] (1982)</br>[[Tron: Legacy (саўндтрэк)|Tron: Legacy]] (2010)</br>[[Tron: Legacy Reconfigured]] (2011)|камп'ютарныя=[[Трон (гульня)|Трон]] (1982)</br>[[Tron: Evolution]] (2010)}} '''Трон''' ({{lang-en|TRON}}) — медыяфраншыза, якая ўключае ў сябе фільмы, мультсерыял, камп’ютарныя гульні, кнігі і коміксы. Сусвет Трона з’явіўся ў 1982 годзе з фільма «''[[Трон (фільм)|Трон]]''» кампаніі [[Walt Disney Pictures]]. За ім былі створаныя розныя працягі: кнігі, серыі коміксаў, відэагульні, працяг [[Трон: Спадчына]] ў 2010 годзе, музычныя альбомы і мультсерыял. Прэм’ера мультсерыяла «''Трон: Паўстанне''» стартавала на канале Disney XD у чэрвені 2012 года. == Спасылкі == * [http://www.disney.co.uk/disney-xd/tron-uprising/ '''Tron Uprising'''] (англ.) — аб мультфільме «Трон: Паўстанне» на сайце [http://www.disney.co.uk Disney XD UK] * [http://www.disney.co.uk/disney-xd/games/play/?g=tron-classic-tron '''Трон: Класіка'''] (CLASSIC TRON) (англ.) — анлайн-гульня на афіцыйным сайце [http://www.disney.co.uk/ Disney] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=456 '''Трон: Восстание. Побег из Аргона'''] (рус.) — анлайн-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=465 '''Трон: Восстание. Побег из системы'''] (рус.) — анлайн-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=473 '''Трон: Восстание. Бой отступника'''] (рус.) — анлайн-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=484 '''Трон: Гонка на светоциклах'''] (рус.) — анлайн-гульня на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.youtube.com/watch?v=JrCdMHUNznc '''История создания фильма «Трон»'''] (англ.) — як здымалі фільм «Трон» 1982 года на [[YouTube]] {{Трон}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трон]] [[Катэгорыя:Медыяфраншызы]] hiyu43mhmulscj4ltjq7mmdr259t7v8 5154308 5154306 2026-06-14T12:57:39Z DzBar 156353 5154308 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Трон}}{{Картка:Медыяфраншыза|гады=1982—цяпер|фільмы=[[Трон (фільм)|Трон]] (1982)</br>[[Трон: Спадчына]] (2010)</br>[[Трон: Арэс]] (2025)|мультыплікацыя=[[Трон: Паўстанне]] (2012—2013)|першы_твор=[[Трон (фільм)|Трон]] (1982)|уладальнік=[[The Walt Disney Company]]|саўндтрэкі=[[Трон (саўндтрэк)|Трон]] (1982)</br>[[Tron: Legacy (саўндтрэк)|Tron: Legacy]] (2010)</br>[[Tron: Legacy Reconfigured]] (2011)}} '''Трон''' ({{lang-en|TRON}}) — медыяфраншыза, якая ўключае ў сябе фільмы, мультсерыял, камп’ютарныя гульні, кнігі і коміксы. Сусвет Трона з’явіўся ў 1982 годзе з фільма «''[[Трон (фільм)|Трон]]''» кампаніі [[Walt Disney Pictures]]. За ім былі створаныя розныя працягі: кнігі, серыі коміксаў, відэагульні, працяг [[Трон: Спадчына]] ў 2010 годзе, музычныя альбомы і мультсерыял. Прэм’ера мультсерыяла «''Трон: Паўстанне''» стартавала на канале Disney XD у чэрвені 2012 года. == Спасылкі == * [http://www.disney.co.uk/disney-xd/tron-uprising/ '''Tron Uprising'''] (англ.) — аб мультфільме «Трон: Паўстанне» на сайце [http://www.disney.co.uk Disney XD UK] * [http://www.disney.co.uk/disney-xd/games/play/?g=tron-classic-tron '''Трон: Класіка'''] (CLASSIC TRON) (англ.) — анлайн-гульня на афіцыйным сайце [http://www.disney.co.uk/ Disney] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=456 '''Трон: Восстание. Побег из Аргона'''] (рус.) — анлайн-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=465 '''Трон: Восстание. Побег из системы'''] (рус.) — анлайн-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=473 '''Трон: Восстание. Бой отступника'''] (рус.) — анлайн-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=484 '''Трон: Гонка на светоциклах'''] (рус.) — анлайн-гульня на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.youtube.com/watch?v=JrCdMHUNznc '''История создания фильма «Трон»'''] (англ.) — як здымалі фільм «Трон» 1982 года на [[YouTube]] {{Трон}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трон]] [[Катэгорыя:Медыяфраншызы]] 3dn80pndms8bf7gr52nvchfha7zkg96 5154310 5154308 2026-06-14T13:00:03Z DzBar 156353 дапаўненне 5154310 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Трон}}{{Картка:Медыяфраншыза|гады=1982—цяпер|фільмы=[[Трон (фільм)|Трон]] (1982)</br>[[Трон: Спадчына]] (2010)</br>[[Трон: Арэс]] (2025)|мультыплікацыя=[[Трон: Паўстанне]] (2012—2013)|першы_твор=[[Трон (фільм)|Трон]] (1982)|уладальнік=[[The Walt Disney Company]]|саўндтрэкі=[[Трон (саўндтрэк)|Трон]] (1982)</br>[[Tron: Legacy (саўндтрэк)|Tron: Legacy]] (2010)</br>[[Tron: Legacy Reconfigured]] (2011)|відэагульні=[[Трон (гульня)|Трон]] (1982)</br>[[Tron: Evolution]] (2010)</br>}} '''Трон''' ({{lang-en|TRON}}) — медыяфраншыза, якая ўключае ў сябе фільмы, мультсерыял, камп’ютарныя гульні, кнігі і коміксы. Сусвет Трона з’явіўся ў 1982 годзе з фільма «''[[Трон (фільм)|Трон]]''» кампаніі [[Walt Disney Pictures]]. За ім былі створаныя розныя працягі: кнігі, серыі коміксаў, відэагульні, працяг [[Трон: Спадчына]] ў 2010 годзе, музычныя альбомы і мультсерыял. Прэм’ера мультсерыяла «''Трон: Паўстанне''» стартавала на канале Disney XD у чэрвені 2012 года. == Спасылкі == * [http://www.disney.co.uk/disney-xd/tron-uprising/ '''Tron Uprising'''] (англ.) — аб мультфільме «Трон: Паўстанне» на сайце [http://www.disney.co.uk Disney XD UK] * [http://www.disney.co.uk/disney-xd/games/play/?g=tron-classic-tron '''Трон: Класіка'''] (CLASSIC TRON) (англ.) — анлайн-гульня на афіцыйным сайце [http://www.disney.co.uk/ Disney] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=456 '''Трон: Восстание. Побег из Аргона'''] (рус.) — анлайн-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=465 '''Трон: Восстание. Побег из системы'''] (рус.) — анлайн-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=473 '''Трон: Восстание. Бой отступника'''] (рус.) — анлайн-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.disney.ru/games/play/?id=484 '''Трон: Гонка на светоциклах'''] (рус.) — анлайн-гульня на афіцыйным сайце [http://www.disney.ru Disney.ru] * [http://www.youtube.com/watch?v=JrCdMHUNznc '''История создания фильма «Трон»'''] (англ.) — як здымалі фільм «Трон» 1982 года на [[YouTube]] {{Трон}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Трон]] [[Катэгорыя:Медыяфраншызы]] hez9wxk04vet8qgr8tsvkm1ptrvhvi9 Assassin’s Creed IV: Black Flag 0 233283 5154313 5108429 2026-06-14T13:21:07Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Assassin's Creed]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154313 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | назва = Assassin's Creed IV: Black Flag | выява = [[Файл:Assassin's Creed IV- Black Flag.jpg|200px]] }} '''Assassin’s Creed IV: Black Flag''' ({{lang-be|Крэда забойцы 4: Чорны сцяг}}) — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Экшан (жанр відэагульняў)|экшан ад трэцяй асобы]] з адкрытым светам, якая была выпушчана 28 кастрычніка 2013 года. Галоўным героем з’яўляецца пірат Эдвард Кенуэй — дзед Конара з [[Assassin’s Creed 3]]. Дзеянне гульні разгортваецца на Карыбах ў XVIII стагоддзі. == Агульная інфармацыя пра гульню == Уся гульня ўяўляе сабой успаміны далекіх продкаў, якія галоўны герой перажывае зноў з дапамогай спецыяльнай прылады — Анімуса, каб сінхранізаваць сваю памяць з памяццю продкаў. Успаміны дзеляцца на паслядоўнасці (часткі) і асобныя падзеі (місіі). Амаль у кожнай місіі ёсць дадатковыя даручэнні. Калі выканаць усе даручэнні, то асобны ўчастак памяці будзе сінхранізаваны на 100 %. Калі ж гэтага не ўдалося зрабіць з першага разу, то заўседы можна вярнуцца ў пройдзеную місію, увайшоўшы ў меню і выбраўшы адпаведны радок. Галоўны герой Assassin’s Creed 4 — Эдвард Кенуэй — малады брытанец з «смагай небяспекі і прыгод», які ператвараецца з капера у пірата, і хутка аказваецца ўцягнуты ў вайну між Асасінамі і Тампліерамі. Справа адбываецца на пачатку 18 стагоддзя (Залаты Век Пірацтва) на выспах Карыбскага мора. У гульні можна сустрэць вядомых піратаў Чорную Бараду ({{lang-en|Blackbeard}}) і Чарльза Вейна ({{lang-en|Charles Vane}}). == Геймплэй == '''Асноўныя персанажы''' Эдвард Джэймс Кенуэй — галоўны герой гульні, брытанскі капер, які стаў пасля піратам і членам Ордэна Асасінаў. Народжаны ў Суенсі, Уэльс. З'яўляецца бацькам Хэйтэма, дзедам Конара і далекім продкам Дэзманда Майлса. == Сістэмныя патрабаванні == '''''Мінімальная канфігурацыя:''''' Аперацыйная сістэма: Windows Vista SP1 ці SP Windows 7 або Windows 8 (32/64bit); Працэсар: Intel Core 2 Quad Q8400 2,6 ГГц або AMD Athlon II X4 620 2,6 ГГц; Відэакарта: NVIDIA GeForce GTX 260 або AMD Radeon HD 4870 (512 Мб відэапамяці з Shader Model 4.0); Аператыўная памяць: 2 ГБ; Вольнае месца на цвердым дыску: 30 ГБ. '''''Рэкамендуемая канфігурацыя:''''' Аперацыйная сістэма: Windows Vista SP2 або Windows 7 SP1 ці Windows 8 (32/64bit); Працэсар: Intel Core i5 2400S 2,5 ГГц або AMD Phenom II X4 940 3,0 ГГц; Відэакарта: NVIDIA GeForce GTX 470 або AMD Radeon HD 5850 (1024 Мб відэапамяці, шэйдары 5.0); Аператыўная памяць: 4 ГБ. Вольнае месца на цвердым дыску: 30 ГБ. Відэакарты, якія падтрымліваюцца гульней пры рэлізе: NVIDIA GeForce GTX 260, GT400, GT500, GT600, GT700 або серыі AMD Radeon HD4870 і HD5000, HD6000, HD7000. {{rq|sources|translate|wikify}} {{зноскі}} == Спасылкі == * http://games.mail.ru/pc/games/assassin_s_creed_4_black_flag/ * http://gamesisart.ru/pc/Assassins_Creed_4_Prohozhdenie.html#Game_Info {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2013 года]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні жанру прыгодніцкі экшан]] [[Катэгорыя:Відэагульні пра піратаў]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Assassin's Creed]] jgduaok0c4ffioy93igy6yhib4cd3wm 5154314 5154313 2026-06-14T13:21:39Z DzBar 156353 Адкат праўкі [[Special:Diff/5154313|5154313]] аўтарства [[Special:Contributions/DzBar|DzBar]] ([[User talk:DzBar|размовы]]) 5154314 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | назва = Assassin's Creed IV: Black Flag | выява = [[Файл:Assassin's Creed IV- Black Flag.jpg|200px]] }} '''Assassin’s Creed IV: Black Flag''' ({{lang-be|Крэда забойцы 4: Чорны сцяг}}) — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Экшан (жанр відэагульняў)|экшан ад трэцяй асобы]] з адкрытым светам, якая была выпушчана 28 кастрычніка 2013 года. Галоўным героем з’яўляецца пірат Эдвард Кенуэй — дзед Конара з [[Assassin’s Creed 3]]. Дзеянне гульні разгортваецца на Карыбах ў XVIII стагоддзі. == Агульная інфармацыя пра гульню == Уся гульня ўяўляе сабой успаміны далекіх продкаў, якія галоўны герой перажывае зноў з дапамогай спецыяльнай прылады — Анімуса, каб сінхранізаваць сваю памяць з памяццю продкаў. Успаміны дзеляцца на паслядоўнасці (часткі) і асобныя падзеі (місіі). Амаль у кожнай місіі ёсць дадатковыя даручэнні. Калі выканаць усе даручэнні, то асобны ўчастак памяці будзе сінхранізаваны на 100 %. Калі ж гэтага не ўдалося зрабіць з першага разу, то заўседы можна вярнуцца ў пройдзеную місію, увайшоўшы ў меню і выбраўшы адпаведны радок. Галоўны герой Assassin’s Creed 4 — Эдвард Кенуэй — малады брытанец з «смагай небяспекі і прыгод», які ператвараецца з капера у пірата, і хутка аказваецца ўцягнуты ў вайну між Асасінамі і Тампліерамі. Справа адбываецца на пачатку 18 стагоддзя (Залаты Век Пірацтва) на выспах Карыбскага мора. У гульні можна сустрэць вядомых піратаў Чорную Бараду ({{lang-en|Blackbeard}}) і Чарльза Вейна ({{lang-en|Charles Vane}}). == Геймплэй == '''Асноўныя персанажы''' Эдвард Джэймс Кенуэй — галоўны герой гульні, брытанскі капер, які стаў пасля піратам і членам Ордэна Асасінаў. Народжаны ў Суенсі, Уэльс. З'яўляецца бацькам Хэйтэма, дзедам Конара і далекім продкам Дэзманда Майлса. == Сістэмныя патрабаванні == '''''Мінімальная канфігурацыя:''''' Аперацыйная сістэма: Windows Vista SP1 ці SP Windows 7 або Windows 8 (32/64bit); Працэсар: Intel Core 2 Quad Q8400 2,6 ГГц або AMD Athlon II X4 620 2,6 ГГц; Відэакарта: NVIDIA GeForce GTX 260 або AMD Radeon HD 4870 (512 Мб відэапамяці з Shader Model 4.0); Аператыўная памяць: 2 ГБ; Вольнае месца на цвердым дыску: 30 ГБ. '''''Рэкамендуемая канфігурацыя:''''' Аперацыйная сістэма: Windows Vista SP2 або Windows 7 SP1 ці Windows 8 (32/64bit); Працэсар: Intel Core i5 2400S 2,5 ГГц або AMD Phenom II X4 940 3,0 ГГц; Відэакарта: NVIDIA GeForce GTX 470 або AMD Radeon HD 5850 (1024 Мб відэапамяці, шэйдары 5.0); Аператыўная памяць: 4 ГБ. Вольнае месца на цвердым дыску: 30 ГБ. Відэакарты, якія падтрымліваюцца гульней пры рэлізе: NVIDIA GeForce GTX 260, GT400, GT500, GT600, GT700 або серыі AMD Radeon HD4870 і HD5000, HD6000, HD7000. {{rq|sources|translate|wikify}} {{зноскі}} == Спасылкі == * http://games.mail.ru/pc/games/assassin_s_creed_4_black_flag/ * http://gamesisart.ru/pc/Assassins_Creed_4_Prohozhdenie.html#Game_Info {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2013 года]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні жанру прыгодніцкі экшан]] [[Катэгорыя:Відэагульні пра піратаў]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] tjr7g5pv0jmgfe443omz3ahvyq46sih 5154315 5154314 2026-06-14T13:22:18Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Assassin’s Creed]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154315 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | назва = Assassin's Creed IV: Black Flag | выява = [[Файл:Assassin's Creed IV- Black Flag.jpg|200px]] }} '''Assassin’s Creed IV: Black Flag''' ({{lang-be|Крэда забойцы 4: Чорны сцяг}}) — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Экшан (жанр відэагульняў)|экшан ад трэцяй асобы]] з адкрытым светам, якая была выпушчана 28 кастрычніка 2013 года. Галоўным героем з’яўляецца пірат Эдвард Кенуэй — дзед Конара з [[Assassin’s Creed 3]]. Дзеянне гульні разгортваецца на Карыбах ў XVIII стагоддзі. == Агульная інфармацыя пра гульню == Уся гульня ўяўляе сабой успаміны далекіх продкаў, якія галоўны герой перажывае зноў з дапамогай спецыяльнай прылады — Анімуса, каб сінхранізаваць сваю памяць з памяццю продкаў. Успаміны дзеляцца на паслядоўнасці (часткі) і асобныя падзеі (місіі). Амаль у кожнай місіі ёсць дадатковыя даручэнні. Калі выканаць усе даручэнні, то асобны ўчастак памяці будзе сінхранізаваны на 100 %. Калі ж гэтага не ўдалося зрабіць з першага разу, то заўседы можна вярнуцца ў пройдзеную місію, увайшоўшы ў меню і выбраўшы адпаведны радок. Галоўны герой Assassin’s Creed 4 — Эдвард Кенуэй — малады брытанец з «смагай небяспекі і прыгод», які ператвараецца з капера у пірата, і хутка аказваецца ўцягнуты ў вайну між Асасінамі і Тампліерамі. Справа адбываецца на пачатку 18 стагоддзя (Залаты Век Пірацтва) на выспах Карыбскага мора. У гульні можна сустрэць вядомых піратаў Чорную Бараду ({{lang-en|Blackbeard}}) і Чарльза Вейна ({{lang-en|Charles Vane}}). == Геймплэй == '''Асноўныя персанажы''' Эдвард Джэймс Кенуэй — галоўны герой гульні, брытанскі капер, які стаў пасля піратам і членам Ордэна Асасінаў. Народжаны ў Суенсі, Уэльс. З'яўляецца бацькам Хэйтэма, дзедам Конара і далекім продкам Дэзманда Майлса. == Сістэмныя патрабаванні == '''''Мінімальная канфігурацыя:''''' Аперацыйная сістэма: Windows Vista SP1 ці SP Windows 7 або Windows 8 (32/64bit); Працэсар: Intel Core 2 Quad Q8400 2,6 ГГц або AMD Athlon II X4 620 2,6 ГГц; Відэакарта: NVIDIA GeForce GTX 260 або AMD Radeon HD 4870 (512 Мб відэапамяці з Shader Model 4.0); Аператыўная памяць: 2 ГБ; Вольнае месца на цвердым дыску: 30 ГБ. '''''Рэкамендуемая канфігурацыя:''''' Аперацыйная сістэма: Windows Vista SP2 або Windows 7 SP1 ці Windows 8 (32/64bit); Працэсар: Intel Core i5 2400S 2,5 ГГц або AMD Phenom II X4 940 3,0 ГГц; Відэакарта: NVIDIA GeForce GTX 470 або AMD Radeon HD 5850 (1024 Мб відэапамяці, шэйдары 5.0); Аператыўная памяць: 4 ГБ. Вольнае месца на цвердым дыску: 30 ГБ. Відэакарты, якія падтрымліваюцца гульней пры рэлізе: NVIDIA GeForce GTX 260, GT400, GT500, GT600, GT700 або серыі AMD Radeon HD4870 і HD5000, HD6000, HD7000. {{rq|sources|translate|wikify}} {{зноскі}} == Спасылкі == * http://games.mail.ru/pc/games/assassin_s_creed_4_black_flag/ * http://gamesisart.ru/pc/Assassins_Creed_4_Prohozhdenie.html#Game_Info {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2013 года]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні жанру прыгодніцкі экшан]] [[Катэгорыя:Відэагульні пра піратаў]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Assassin’s Creed]] n53lqkzjw3mqjiravk48rrb5zom1o5u Вялікае Тхорына 0 236349 5154476 4896038 2026-06-14T22:20:57Z JerzyKundrat 174 5154476 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялікае Тхорына |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Вялі́кае Тхо́рына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Тхарыно́ Вялі́кае'''</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaje Tchoryna}}, {{lang-ru|Великое Тхорино}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да [[2004]] года ўваходзіла ў склад [[Рэдзькаўскі сельсавет|Рэдзькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>, з 2004 па [[2017]] год у складзе [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] ltn5ywb0is1mbheoyyrl92kktohslkz Ганчарова (Дубровенскі раён) 0 236350 5154477 4896039 2026-06-14T22:21:28Z JerzyKundrat 174 5154477 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ганчарова |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} {{значэнні2|тып=тапонім|Ганчарова}} '''Ганчаро́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hančarova}}, {{lang-ru|Гончарово}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] p1la93d1kzfxwxruzyyywby5cyyawph Гічы 0 236351 5154478 5139812 2026-06-14T22:22:08Z JerzyKundrat 174 5154478 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гічы |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Гічы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hičy}}, {{lang-ru|Гичи}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва гэтай вёскі паходзіць ад тэрміна ''гічы'' — буйныя і жорсткія сцёблы травяністай расліннасці, бур’ян<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 70-71.</ref>. З іншага боку, з [[Моўчадзь (вёска)|Моўчадзі]] было прозвішча Гіч, з [[Відзы|Відзаў]] — Гічэвіч<ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-636S-1?mode=g</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9T3-LGYT?i=522&cat=2356543&lang=pl</ref>. Ёсць літоўскае прозвішча ''Gičys''<ref>[https://www.spauda2.org/karys/archive/1955/1955-nr04-KARYS.pdf Karys] // Nr. 4. Balandis, 1955. C. 21.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] ez6bw392gaz7jj5xazp1oiv8h165oce Дарожная 0 236352 5154479 4899373 2026-06-14T22:22:42Z JerzyKundrat 174 5154479 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дарожная |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі |ранейшыя імёны = Старая Тухіня }} '''Даро́жная'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Стара́я Тухі́ня'''</ref> ({{lang-be-trans|Darožnaja}}, {{lang-ru|Дорожная}}) (да 30 ліпеня 1964 года '''Стара́я Тухі́ня'''<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Згадваецца ў 1669 годзе як вёска Тухінь у складзе [[Дуброўна|Дубровенскай]] воласці ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 5</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 286a8ep8inwrixff4ua5bjwjrzufsbt Іваноўшчына (Дубровенскі раён) 0 236355 5154480 4896043 2026-06-14T22:23:24Z JerzyKundrat 174 5154480 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Іваноўшчына}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Іваноўшчына |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Івано́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ivanoŭščyna}}, {{lang-ru|Ивановщина}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] 2luj2ucy045tjx085sldalwz4jf9ygm Карумны 0 236356 5154481 4896044 2026-06-14T22:23:59Z JerzyKundrat 174 5154481 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Карумны |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Кару́мны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karumny}}, {{lang-ru|Корумны}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. У 1931—1954 гадах цэнтр [[Чарнаручанскі сельсавет|Чарнаручанскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == У вёсцы памёр і пахаваны [[Герой Савецкага Саюза]] [[Іван Дзмітрыевіч Кандрацьеў]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] 2a9klemjig7orelnnkfzwhky84dnnro Кіраёва (Дубровенскі раён) 0 236357 5154482 4896045 2026-06-14T22:24:25Z JerzyKundrat 174 5154482 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кіраёва}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кіраёва |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Кіраёва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kirajova}}, {{lang-ru|Киреёво}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>, да 8 красавіка 2004 года — у склад [[Рэдзькаўскі сельсавет|Рэдзькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>, да 14 верасня 2017 года — у склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Аляксандравіч Мінковіч]] — дзяржаўны дзеяч. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] 8q0ho8yn2uxrzoywhwefu4t8c0bra69 Косціна 0 236358 5154483 4896046 2026-06-14T22:25:20Z JerzyKundrat 174 5154483 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Косціна |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} {{Значэнні|Косціна (значэнні)}} '''Ко́сціна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Koscina}}, {{lang-ru|Костино}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>, да 8 красавіка 2004 года — у склад [[Рэдзькаўскі сельсавет|Рэдзькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>, да 14 верасня 2017 года — у склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] 2dv5rdlxspajnthwps8puq0xhgnkvd8 Новая Зямля (Дубровенскі раён) 0 236359 5154484 4896047 2026-06-14T22:25:44Z JerzyKundrat 174 5154484 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новая Зямля |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} {{значэнні2|Новая зямля}} '''Но́вая Зямля́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Ziamlia}}, {{lang-ru|Новая Земля}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области] {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] tfjrj591p3o7wlupaee9ez6segp07wb Новая Тухінь 0 236360 5154485 4896048 2026-06-14T22:26:08Z JerzyKundrat 174 5154485 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новая Тухінь |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Но́вая Тухі́нь'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Novaja Tuchiń}}, {{lang-ru|Новая Тухинь}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. У 1924—1954 гадах цэнтр [[Новатухінскі сельсавет|Новатухінскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Страчаная спадчына == * Свята-Мікалаеўская царква 1813 года пабудовы была страчана ў час Вялікай Айчыннай вайны<ref>{{radzima|7641}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] 4pb6q0jb98sq3sq6d01299ezywi1gsl Пятрыкі (Дубровенскі раён) 0 236361 5154487 4896049 2026-06-14T22:26:41Z JerzyKundrat 174 5154487 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Пятрыкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пятрыкі |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Пятры́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пе́трыкі'''</ref> ({{lang-be-trans|Piatryki}}, {{lang-ru|Петрики}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. У 1939—1963 гадах цэнтр [[Азярэцкі сельсавет (Дубровенскі раён)|Азярэцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 6 верасня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).</ref>. Да 2004 года вёска ўваходзіла ў склад [[Рэдзькаўскі сельсавет|Рэдзькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>, з 2004 па 2017 год у складзе [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] 03o3z4ixkzrd6uiumk6i9p0jluyae0d Рыленкі 0 236362 5154488 4896050 2026-06-14T22:27:10Z JerzyKundrat 174 5154488 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рыленкі |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Ры́ленкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Рыле́нкі'''</ref> ({{lang-be-trans|Rylienki}}, {{lang-ru|Рыленки}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Мемарыяльны комплекс «Рыленкі»]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] [[Катэгорыя:Рыленкі| ]] g4qx3r7m518uxrgndcurm8zf6aok9mi Сарвіры 0 236364 5154489 5012656 2026-06-14T22:27:37Z JerzyKundrat 174 5154489 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сарвіры |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Сарві́ры'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sarviry}}, {{lang-ru|Сарвиры}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Назва == {{няма АК 2|Назва адыменная, ад двухасноўнага балцка-літоўскага імя ''Sar-vir'as.'' У літоўскай антрапаніміі вядомыя адпаведныя іменныя асновы ''Sar-'' i ''Vir-.''|2|07|2025}} == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] 87nhyja8r9ugzqxerdwcly3zpsgbqcf Сенцюры 0 236365 5154491 4896053 2026-06-14T22:28:42Z JerzyKundrat 174 5154491 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сенцюры |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Сенцюры́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sienciury}}, {{lang-ru|Сентюры}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] c7irshfabl2c7t39lq074wq6rebalqe Судзілавічы (Дубровенскі раён) 0 236366 5154492 4896054 2026-06-14T22:29:07Z JerzyKundrat 174 5154492 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Судзілавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Судзілавічы |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Судзі́лавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sudzilavičy}}, {{lang-ru|Судиловичи}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да [[2004]] года ўваходзіла ў склад [[Рэдзькаўскі сельсавет|Рэдзькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>, з 2004 па [[2017]] год у складзе [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] ivveu0ylpjlzfbdktt0qoe71lshf7rf Шэкі (Дубровенскі раён) 0 236368 5154494 5139821 2026-06-14T22:30:29Z JerzyKundrat 174 5154494 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Шэкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шэкі |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Шэ́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šeki}}, {{lang-ru|Шеки}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да [[2004]] года ўваходзіла ў склад [[Рэдзькаўскі сельсавет|Рэдзькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>, з 2004 па [[2017]] год у складзе [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Вёска знаходзіцца каля левага берага ракі [[Вярхіта]] і месца ўпадзення ў яе ракі [[Бабровіца (рака)|Бабровіца]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Іван Навумавіч Рахцеенка]] (1905—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[батанік]]і, [[Экалогія|экалогіі]] і лесаводства, [[Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР]] (1978)<ref name="ІЭБ">[http://botany.by/about-institute/istoriya-belarusskoj-botaniki-v-licax/doktora-nauk/raxteenko-i-n/ Рахтеенко Иван Наумович]{{Ref-ru}} // [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі]]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=33|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10 000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-38. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] 3avx6vcw8pg9nt73exjo43qg469kx7m Якіменкі 0 236369 5154496 4896057 2026-06-14T22:32:11Z JerzyKundrat 174 5154496 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Якіменкі |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі }} '''Які́менкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jakimienki}}, {{lang-ru|Якименки}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] tcrdxbdt31t7dwkgtxx49zd7u5eli5v Вялікае Балота 0 238479 5154391 4897897 2026-06-14T18:53:54Z JerzyKundrat 174 5154391 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вялікае Балота |вобласць = Віцебская |раён = Расонскі |сельсавет = Клясціцкі }} '''Вялі́кае Бало́та'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vialikaje Balota}}, {{lang-ru|Великое Болото}}) — [[вёска]] ў [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Клясціцкі сельсавет|Клясціцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Клясціцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Клясціцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Расонскага раёна]] kl4342ycca4rqf8hnn3edv24n8cywoy Забор’е (Клясціцкі сельсавет) 0 238481 5154392 4897899 2026-06-14T18:54:17Z JerzyKundrat 174 5154392 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Забор'е}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Забор'е |вобласць = Віцебская |раён = Расонскі |сельсавет = Клясціцкі }} '''Забо́р'е'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaborje}}, {{lang-ru|Заборье}}) — [[вёска]] ў [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Клясціцкі сельсавет|Клясціцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Клясціцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Клясціцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Расонскага раёна]] 7375bwco2mgv9uexbperdz53kjfe7pv Кавалі (Расонскі раён) 0 238483 5154393 4897902 2026-06-14T18:54:43Z JerzyKundrat 174 5154393 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кавалі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кавалі |вобласць = Віцебская |раён = Расонскі |сельсавет = Клясціцкі }} '''Кавалі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kavali}}, {{lang-ru|Ковали}}) — [[вёска]] ў [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Клясціцкі сельсавет|Клясціцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Клясціцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Клясціцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Расонскага раёна]] qvucmeihfckxiwy64u9uuvxtcxjrrtf Рутка 1 0 275433 5154430 4911381 2026-06-14T20:28:16Z JerzyKundrat 174 5154430 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рутка 1 |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Кашалеўскі }} '''Ру́тка 1'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rutka 1}}, {{lang-ru|Рутка 1}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалеўскі сельсавет|Кашалеўскага сельсавета]]. Побач пачынаецца рака [[Рута (рака)|Рута]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. У 1954—1986 гадах цэнтр [[Руткаўскі сельсавет|Руткаўскага сельсавета]]. Да 2017 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ваўковіцкі сельсавет (Навагрудскі раён)|Ваўковіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917r0085082&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 22 августа 2017 г. № 272 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Новогрудского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122104836/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917r0085082&p1=1 |date=22 студзеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалеўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кашалеўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] lic9fzquk0okpthuwzvp7m12kuiam30 5154431 5154430 2026-06-14T20:28:38Z JerzyKundrat 174 5154431 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рутка 1 |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Кашалеўскі }} '''Ру́тка 1'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rutka 1}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалеўскі сельсавет|Кашалеўскага сельсавета]]. Побач пачынаецца рака [[Рута (рака)|Рута]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. У 1954—1986 гадах цэнтр [[Руткаўскі сельсавет|Руткаўскага сельсавета]]. Да 2017 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ваўковіцкі сельсавет (Навагрудскі раён)|Ваўковіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917r0085082&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 22 августа 2017 г. № 272 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Новогрудского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122104836/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917r0085082&p1=1 |date=22 студзеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалеўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кашалеўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] glcu5hgju63bkeimu6a4feq9we1rxjf Старыя Лагадкі 0 275435 5154435 4911383 2026-06-14T20:32:30Z JerzyKundrat 174 5154435 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Старыя Лагадкі |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Кашалеўскі }} '''Стары́я Ла́гадкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Стары́я Лагадкі́'''</ref> ({{lang-be-trans|Staryja Lahadki}}, {{lang-ru|Старые Лагодки}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалеўскі сельсавет|Кашалеўскага сельсавета]]. Да 2017 года ўваходзіла ў склад [[Ваўковіцкі сельсавет (Навагрудскі раён)|Ваўковіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917r0085082&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 22 августа 2017 г. № 272 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Новогрудского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122104836/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917r0085082&p1=1 |date=22 студзеня 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалеўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кашалеўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] 9dmnfiwl9w44od1va1irivjgf37evza Сяцевіна 0 275480 5154434 4911425 2026-06-14T20:32:05Z JerzyKundrat 174 5154434 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сяцевіна |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Кашалеўскі }} '''Сяце́віна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Siacievina}}, {{lang-ru|Сетевино}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалеўскі сельсавет|Кашалеўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалеўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кашалеўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] r5mm70bofy8uucf8timv8e5shniut15 Шатраўцы 0 275481 5154433 5106504 2026-06-14T20:31:42Z JerzyKundrat 174 5154433 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шатраўцы |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Кашалеўскі }} '''Ша́траўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ша́тараўцы'''</ref> ({{lang-be-trans|Šatraŭcy}}, {{lang-ru|Шатровцы}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалеўскі сельсавет|Кашалеўскага сельсавета]]. == Назва == Фіксаваліся [[Крэва|крэўскія]] прозвішчы Шатроўскі, Шатровіч. Было літоўскае [[Трокі|троцкае]] Шатра. Ёсць літоўскае ''Šatraitis''.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-ZFQP?i=715&cat=1106557</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-Z6LN?i=581&cat=1106557</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMB-YSD8-K?i=754&cat=1565378</ref><ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=d441de8b86d3fa3e41e9e12b977a6fca</ref> == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалеўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кашалеўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] s08bafet0tj9r97o5ov8gt50c6fwd1r Янавічы (Навагрудскі раён) 0 275482 5154432 4911427 2026-06-14T20:31:16Z JerzyKundrat 174 5154432 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Янавічы |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Кашалеўскі }} {{значэнні}} '''Янаві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Janavičy}}, {{lang-ru|Яновичи}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кашалеўскі сельсавет|Кашалеўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кашалеўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кашалеўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] krfv03yhesmz8rthb80ghunopwup2x1 Барсукі (Барысаўскі раён) 0 277383 5154500 4246172 2026-06-14T22:52:47Z Earnur97 52122 дапаўненне 5154500 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Барсукі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Барсукі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 29|lat_sec = 42 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 48|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Барысаўскі |сельсавет = Маісееўшчынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024713 }} '''Барсукі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Barsuki}}, {{lang-ru|Барсуки}}) — [[вёска]] ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Маісееўшчынскі сельсавет|Маісееўшчынскага сельсавета]]. Да 17 жніўня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Маісееўшчынскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 17 жніўня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).</ref>, да 28 мая 2013 года — у склад [[Траянаўскі сельсавет|Траянаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. == Гісторыя == Вядома з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. У 1816 годзе вёска ў [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерн]]<nowiki/>і, уласнасць Шэмета. У 1897 годзе вёска Цеханава, яна ж Барсукі, у Халопеніцкай воласці Барысаўскага павета. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з пачатку ліпеня 1941 года да 30 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Адзіная амаль мерыдыянальная плаўна выгнутая вуліца забудавана двухбакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу<ref name=":0">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1|Барсукі|70}}</ref>. == Насельніцтва == * 1816 год — 8 жыхароў мужчынскага полу. * 1897 год — 14 двароў, 82 жыхары. * 1917 год — 16 двароў, 84 жыхары. * 1960 год — 87 жыхароў. * 1988 год — 9 гаспадарак, 11 жыхароў<ref name=":0" />. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Маісееўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Маісееўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёна]] 0ihqubw5jjwtwx2dgt7ux3so9ob1gfe Высачаны (Барысаўскі раён) 0 277385 5154498 4300039 2026-06-14T22:45:23Z Earnur97 52122 дапаўненне 5154498 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Высачаны}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Высачаны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 29|lat_sec = 14 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 49|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Барысаўскі |сельсавет = Маісееўшчынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Шопа''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024680 }} '''Высача́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vysačany}}, {{lang-ru|Высочаны}}, да 1964 года — '''Шо́па''') — [[вёска]] ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Маісееўшчынскі сельсавет|Маісееўшчынскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядома з [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. У 1800 годзе засценак Шопа, уладанне І. Храптовіча. У 1897 годзе вёска ў Халопеніцкай воласці [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З лютага да лістапада 1918 года на тэрыторыі, акупіраванай войскамі кайзераўскай Германіі. З 1 студзеня 1919 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], з лютага — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы]]. З 29 жніўня 1919 года да 10 жніўня 1920 года ў [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], потым у БССР. З 20 жніўня 1924 года ў [[Траянаўскі сельсавет|Траянаўскім сельсавеце]] [[Халопеніцкі раён|Халопеніцкага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай]], з 9 чэрвеня 1927 года да 26 ліпеня 1930 года [[Менская акруга|Мінскай акруг]], з 8 ліпеня 1931 года ў [[Крупскі раён|Крупскім]], з 12 лютага 1935 года зноў у Халопеніцкім раёнах, з 20 лютага 1938 года [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], з 26 жніўня 1959 года ў [[Маісееўшчынскі сельсавет|Маісееўшчынскім сельсавеце]], з 20 студзеня 1960 года ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]], з 17 жніўня 1963 года ў Траянаўскім сельсавеце<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 17 жніўня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).</ref>. 30 ліпеня 1964 года вёска Шопа была перайменавана ў вёску Высачаны<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>. З пачатку 1920-х гадоў дзейнічала працоўная школа першай ступені. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з пачатку ліпеня 1941 года да 30 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі<ref name=":0">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-1|Высачаны|87-88}}</ref>. З 28 мая 2013 года вёска ўваходзіць у склад [[Траянаўскі сельсавет|Маісееўшчынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 4 двары, 19 жыхароў. * 1897 год — 14 двароў, 119 жыхароў. * 1917 год — 20 двароў, 121 жыхар. * 1926 год — 18 двароў, 117 жыхароў. * 1960 год — 53 жыхары. * 1988 год — 5 гаспадарак, 11 жыхароў<ref name=":0" />. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Маісееўшчынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Маісееўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 1ea2tjl0caopux46toewvkixztryc1g Душкава 0 278340 5154421 5136831 2026-06-14T20:01:14Z DobryBrat 5701 пунктуацыя, стыль, вікіфікацыя 5154421 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Душкава |выява = Капліца Св. Мікалая, Душкава.jpg |подпіс = [[Капліца Святога Мікалая (Душкава)|Капліца Святога Мікалая]] |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Ракаўскі }} '''Ду́шкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Duškava}}, {{lang-ru|Душково}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Ракаўскі сельсавет|Ракаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 48 км на паўднёвы ўсход ад [[Валожын]]а, 41 км ад [[Мінск]]а. Транспартныя сувязі па шашы [[Ракаў]] — Волма, якая праходзіць праз вёску. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на ўсходзе цячэ рака [[Выганічанка]] (левы прыток [[Іслач]]ы) і мяжуе з лесам<ref name="map">Ліст карты N-35-79. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1984 г.{{ref-ru}}</ref>. Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы з завулкамі, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова пераважна драўляная. Вытворчы сектар — на паўночна-заходняй ускраіне. == Гісторыя == Вядома ў ВКЛ з 18 ст. У 1749 г. — вёска, б двароў, 13 жыхароў мужчынскага полу, уласнасць І. Тушынскага. З 1793 года — у Расійскай імперыі. У 1800 г. згадваецца драўляны гаспадарскі дом, карчма, млын, вёска ў Мінскім павеце Мінскай губерні, уласнасць лоўчага К. Рыльскага. Затым ёй валодаў [[Караль Мараўскі|К. Мараўскі]]. Ён быў швагерам [[Канстанцін Радзівіл (1793—1869)|К. Радзівіла]], прывёз у Душкава радзівілаўскія калекцыі і архівы, якія потым разышліся па ўсяму свету. Музей, які стварыў К. Мараўскі, быў адным з лепшых у Беларусі. У 1858 г. — 76 жыхароў мужчынскага полу, уласнасць памешчыка А. Рэмпеля. У 1891 г. заснаваны бровар, на якім у 1914 г. працавалі 5 рабочых і быў усталяваны паравы рухавік. Паводле перапісу 1897 г. — 48 двароў, 295 жыхароў і побач маёнтак Э. Булгака, 85 жыхароў, вінакурня, вадзяны млын, карчма (1 двор, 4 жыхары), у Ракаўскай воласці Мінскага павета. У 1909 г. — 53 двары, 480 жыхароў, у маёнтку 66 жыхароў. З 1921 года пад уладай Польшчы, вёска (57 двароў, 348 жыхароў) і фальварак (4 двары, 82 жыхары). З 1939 года — у БССР. З 12 кастрычніка 1940 года — у Выганічанскім сельсавеце [[Радашковіцкі раён|Радашковіцкага раёна]] Вілейскай вобласці. З канца чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 4 вяскоўцы. З 20 верасня 1944 года — у Маладзечанскай вобласці. У 1944 г. арганізаваны калгас імя Чырвонай Арміі, які абслугоўвала Залеская МТС. З 16 ліпеня 1954 года — у Ракаўскім сельсавеце. У 1959 г. — 321 жыхар, у двары 167 жыхароў. З 20 студзеня 1960 года — у Валожынскім раёне Мінскай вобласці. З 1963 года землі ў складзе саўгаса «Праца» (цэнтр — в. [[Выганічы (Валожынскі раён)|Выганічы]]). Размяшчаліся ферма буйной рагатай жывёлы, клуб, бібліятэка з фондам 7,5 тысяч кніг, магазін. == Інфраструктура == Дзейнічае магазін (2009). == Насельніцтва == * 1800 год — 96 жыхароў, 19 двароў. * 1999 год — 150 жыхароў, 88 двароў. * 2008 год — 89 жыхароў, 55 гаспадарак. * 2019 год — 40 чалавек. == Славутасці == [[Файл:Душкава. Сядзіба Булгакаў (05).jpg|міні|Дом эканома]] * [[Сядзіба Булгакаў (Душкава)|Сядзіба Булгакаў]]: альтана, бровар, дом эканома, лядоўня, парк, гаспадарчыя пабудовы. * Капліцы XIX стагоддзя на могілках. ** [[Капліца Святога Мікалая (Душкава)|Капліца Святога Мікалая]] (1803). Помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага драўлянага дойлідства]] з рысамі стылю [[класіцызм]]у. ** [[Капліца-пахавальня Караля Мараўскага]]. Пабудавана з цэглы, помнік архітэктуры [[ампір]]у. ** [[Капліца-пахавальня (Душкава)|Капліца-пахавальня]]. Узведзена з цэглы, помнік архітэктуры позняга класіцызму. ** Пірамідальная капліца. Узведзена ў XIX стагоддзі з цэглы, вырашана 4-граннай усечанай [[Піраміда (збудаванне)|пірамідай]], узнесенай на кубападобны [[п’едэстал]]<ref name="КХБ">{{крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі|Капліца|с=137}}</ref>. ** Капліца з цэглы. Узведзена ў XIX стагоддзі, помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага дойлідства]], вырашана 4-граннай [[тумба]]й з [[Шатровы дах|шатровым верхам]], франтальная грань крапавана прамавугольнай [[ніша]]й для [[абраз]]а<ref name="КХБ"/>. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150px"> Душкава. Капліца-пахавальня (03).jpg|Капліца-пахавальня Душкава. Капліца-пахавальня Караля Мараўскага (01).jpg|[[Капліца-пахавальня Караля Мараўскага]] Душкава. Пірамідальная капліца (01).jpg|Пірамідальная капліца Душкава. Капліца (01).jpg|Капліца </gallery> === Страчаная спадчына === * Сядзібны дом, свіран. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{ГБ|https://globustut.by/dushkovo/index.htm}} {{Ракаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ракаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Душкава| ]] q0iunzs9slhmtluthiv8ipym35brl7z 5154423 5154421 2026-06-14T20:04:27Z DobryBrat 5701 у дадзеным выпадку пераклад непатрэбны 5154423 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Душкава |выява = Капліца Св. Мікалая, Душкава.jpg |подпіс = [[Капліца Святога Мікалая (Душкава)|Капліца Святога Мікалая]] |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Ракаўскі }} '''Ду́шкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Duškava}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Ракаўскі сельсавет|Ракаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 48 км на паўднёвы ўсход ад [[Валожын]]а, 41 км ад [[Мінск]]а. Транспартныя сувязі па шашы [[Ракаў]] — Волма, якая праходзіць праз вёску. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на ўсходзе цячэ рака [[Выганічанка]] (левы прыток [[Іслач]]ы) і мяжуе з лесам<ref name="map">Ліст карты N-35-79. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1984 г.{{ref-ru}}</ref>. Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы з завулкамі, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова пераважна драўляная. Вытворчы сектар — на паўночна-заходняй ускраіне. == Гісторыя == Вядома ў ВКЛ з 18 ст. У 1749 г. — вёска, б двароў, 13 жыхароў мужчынскага полу, уласнасць І. Тушынскага. З 1793 года — у Расійскай імперыі. У 1800 г. згадваецца драўляны гаспадарскі дом, карчма, млын, вёска ў Мінскім павеце Мінскай губерні, уласнасць лоўчага К. Рыльскага. Затым ёй валодаў [[Караль Мараўскі|К. Мараўскі]]. Ён быў швагерам [[Канстанцін Радзівіл (1793—1869)|К. Радзівіла]], прывёз у Душкава радзівілаўскія калекцыі і архівы, якія потым разышліся па ўсяму свету. Музей, які стварыў К. Мараўскі, быў адным з лепшых у Беларусі. У 1858 г. — 76 жыхароў мужчынскага полу, уласнасць памешчыка А. Рэмпеля. У 1891 г. заснаваны бровар, на якім у 1914 г. працавалі 5 рабочых і быў усталяваны паравы рухавік. Паводле перапісу 1897 г. — 48 двароў, 295 жыхароў і побач маёнтак Э. Булгака, 85 жыхароў, вінакурня, вадзяны млын, карчма (1 двор, 4 жыхары), у Ракаўскай воласці Мінскага павета. У 1909 г. — 53 двары, 480 жыхароў, у маёнтку 66 жыхароў. З 1921 года пад уладай Польшчы, вёска (57 двароў, 348 жыхароў) і фальварак (4 двары, 82 жыхары). З 1939 года — у БССР. З 12 кастрычніка 1940 года — у Выганічанскім сельсавеце [[Радашковіцкі раён|Радашковіцкага раёна]] Вілейскай вобласці. З канца чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. На франтах [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] загінулі 4 вяскоўцы. З 20 верасня 1944 года — у Маладзечанскай вобласці. У 1944 г. арганізаваны калгас імя Чырвонай Арміі, які абслугоўвала Залеская МТС. З 16 ліпеня 1954 года — у Ракаўскім сельсавеце. У 1959 г. — 321 жыхар, у двары 167 жыхароў. З 20 студзеня 1960 года — у Валожынскім раёне Мінскай вобласці. З 1963 года землі ў складзе саўгаса «Праца» (цэнтр — в. [[Выганічы (Валожынскі раён)|Выганічы]]). Размяшчаліся ферма буйной рагатай жывёлы, клуб, бібліятэка з фондам 7,5 тысяч кніг, магазін. == Інфраструктура == Дзейнічае магазін (2009). == Насельніцтва == * 1800 год — 96 жыхароў, 19 двароў. * 1999 год — 150 жыхароў, 88 двароў. * 2008 год — 89 жыхароў, 55 гаспадарак. * 2019 год — 40 чалавек. == Славутасці == [[Файл:Душкава. Сядзіба Булгакаў (05).jpg|міні|Дом эканома]] * [[Сядзіба Булгакаў (Душкава)|Сядзіба Булгакаў]]: альтана, бровар, дом эканома, лядоўня, парк, гаспадарчыя пабудовы. * Капліцы XIX стагоддзя на могілках. ** [[Капліца Святога Мікалая (Душкава)|Капліца Святога Мікалая]] (1803). Помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага драўлянага дойлідства]] з рысамі стылю [[класіцызм]]у. ** [[Капліца-пахавальня Караля Мараўскага]]. Пабудавана з цэглы, помнік архітэктуры [[ампір]]у. ** [[Капліца-пахавальня (Душкава)|Капліца-пахавальня]]. Узведзена з цэглы, помнік архітэктуры позняга класіцызму. ** Пірамідальная капліца. Узведзена ў XIX стагоддзі з цэглы, вырашана 4-граннай усечанай [[Піраміда (збудаванне)|пірамідай]], узнесенай на кубападобны [[п’едэстал]]<ref name="КХБ">{{крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі|Капліца|с=137}}</ref>. ** Капліца з цэглы. Узведзена ў XIX стагоддзі, помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага дойлідства]], вырашана 4-граннай [[тумба]]й з [[Шатровы дах|шатровым верхам]], франтальная грань крапавана прамавугольнай [[ніша]]й для [[абраз]]а<ref name="КХБ"/>. <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150px"> Душкава. Капліца-пахавальня (03).jpg|Капліца-пахавальня Душкава. Капліца-пахавальня Караля Мараўскага (01).jpg|[[Капліца-пахавальня Караля Мараўскага]] Душкава. Пірамідальная капліца (01).jpg|Пірамідальная капліца Душкава. Капліца (01).jpg|Капліца </gallery> === Страчаная спадчына === * Сядзібны дом, свіран. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{ГБ|https://globustut.by/dushkovo/index.htm}} {{Ракаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ракаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Душкава| ]] 6v8pilb1ia6ysukc84a839xk3x4t0yw Мхерына 1 0 280255 5154504 4923034 2026-06-14T23:11:41Z Earnur97 52122 дапаўненне 5154504 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мхерына}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мхерына 1 |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 32|lat_sec = 33 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 51|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Крупскі |сельсавет = Халопеніцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024720 }} '''Мхе́рына 1'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Амхе́рына 2'''</ref> ({{lang-be-trans|Mchieryna 1}}, {{lang-ru|Мхерино 1}}) — [[вёска]] ў [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Халопеніцкі сельсавет|Халопеніцкага сельсавета]]. Да 26 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Слабадскі сельсавет (Халопеніцкі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 жніўня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. == Гісторыя == Упершыню ўзгадваецца ў першай палове [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] як сяло Мхерына (Амхерына) у складзе Халопеніцкай воласці [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]]. У 1642 годзе ўладанне Ераніма Альбрэхта Друцкага-Сакалінскага. З 1649 года ў шасцігадовым закладзе ў Самуіла Лыскоўскага. Частка Мхерына ў далейшым заставалася ў складзе маёнтка Халопенічы. У 1703 годзе сяло Мхерын і маёнтак, уладанне Халопеніцкага дамініканскага касцёла. У 1755 годзе частку Мхерына, якой валодалі князі Друцкія-Сакалінскія, набыў Марцін Храптовіч. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе частка сяла была ўласнасцю касцёла, частка — прыватнай уласнасцю. Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830]] [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|—1831 гадоў]] маёнтак быў канфіскаваны ў Халопеніцкага дамініканскага кляштара і перададзены ў дзяржаўную ўласнасць. У 1868 годзе пабудавана драўляная Ільінская царква. У другой палове XIX — пачатку XX стагоддзя сяло ў Халопеніцкай воласці [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1885 годзе сяло, быў царкоўны прыход, штогод 20 ліпеня праводзіўся кірмаш. У 1890 годзе заснавана льнотрапальнае прадпрыемства, на якім у 1895 годзе працавала 25 чалавек. У 1897 годзе дзейнічала карчма, працавала царкоўна-прыходская школа (з 1898 года). З 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Халопеніцкі сельсавет|Халопеніцкага сельсавета]] [[Халопеніцкі раён|Халопеніцкага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]], з 9 чэрвеня 1927 года [[Менская акруга|Мінскай акругі]]. Паводле перапісу 1926 года 40 двароў, 206 жыхароў. Дзейнічала пачатковая школа, якая была адкрыта на базе царкоўна-прыходскай. У 1925 годзе тут навучалася 68 дзяцей з вёсак [[Мхерына (Барысаўскі раён)|Мхерына]], [[Мхерына 2]], [[Галькі (Крупскі раён)|Галькі]], [[Капачоўка]]. У гады калектывізацыі вяскоўцы арганізаваліся ў калгас імя Будзённага, які ў студзені 1932 года налічваў 21 гаспадарку. З 8 ліпеня 1931 года ў [[Крупскі раён|Крупскім]], з 12 лютага 1935 года зноў у Халопеніцкім раёнах. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 1 ліпеня 1941 года да 28 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах загінулі 19 жыхароў вёскі. З 1950 года ў [[Траянаўскі сельсавет|Траянаўскім]], з 1954 года ў [[Слабадскі сельсавет (Халопеніцкі раён)|Слабодскім сельсаветах]]. З 26 жніўня 1959 года ў Халопеніцкім сельсавеце. З 20 студзеня 1960 года ў Крупскім раёне, у складзе саўгаса (з 1992 года — калгас) «Халопенічы». У 1998 годзе ў Халопеніцкім пасялковым савеце (з 30 снежня 2009 года Халопеніцкі сельсавет). Працаваў магазін. З 2003 года ў складзе СВК «Халопенічы»<ref name=":0">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|8-2|Мхерына 1|410-411}}</ref>. == Насельніцтва == * 1703 год — 26 дымоў. * 1885 год — 12 двароў, 80 жыхароў. * 1795 год — 20 двароў, 156 жыхароў. * 1897 год — 27 двароў, 107 жыхароў. * 1917 год — 27 двароў, 159 жыхароў. * 1960 год — 156 жыхароў. * 1998 год — 34 гаспадаркі, 75 жыхароў<ref name=":0" />. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Халопеніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Халопеніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна]] k1d052fctrktz4csf6s24v6mnlnfgec Oxxxymiron 0 295869 5154511 5144927 2026-06-15T01:39:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154511 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Фёдараў}} {{Музыкант | Імя = Oxxxymiron | Арыгінал імя = Oxxxymiron | Шырыня = 250px | Выява = Oxxxymiron RAW Berlin asv2022-04 img14 (cropped).jpg | Апісанне выявы = | Фон = solo_singer | Імя пры нараджэнні = Мірон Янавіч Фёдараў | Месца нараджэння = {{МН|Ленінград}}, [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] | Гады актыўнасці = [[2008]] — н. ч. | Краіна = {{RUS}}<br />{{UK}} | Прафесіі = [[рэп]]-выканаўца | Жанры = [[хіп-хоп]]<br />{{нп4|грайм|грайм|ru|Грайм}}<br />{{нп4|альтэрнатыўны хіп-хоп|альтэрнатыўны хіп-хоп|ru|Альтернативный хип-хоп}} | Псеўданімы = MC Mif, Oxxxymiron | Лэйблы = Kultizdat (2015 — цяперашні час) {{nobr|Booking Machine (2012—2019)}}<br />{{nobr|Vagabund (2010—2011)}}<br />{{nobr|Optik Russia (2008—2010)}} | Сайт = https://oxxxymiron.com/ }} '''Oxxxymiron''' ({{lang-ru|Оксимирон}}; сапраўднае імя '''Міро́н Я́навіч Фё́дараў'''; нар. {{ДН|31|1|1985}}, {{МН|Ленінград}}) — рускамоўны [[рэп]]- і [[грайм]]-выканаўца, які пражывае ў Вялікабрытаніі. Адзін з заснавальнікаў і былы ўдзельнік [[Лэйбл гуказапісу|лэйбла]] Vagabund{{Пераход|#Vagabund}}. Таксама супрацоўнічаў з лэйблам Optik Russia, зараз з Booking Machine. Станам на 2016 год выпусціў два студыйныя альбомы {{нп4|Вечный жид, альбом|«Вечный жид»|ru|Вечный жид (альбом)}} ([[2011]]) і {{нп4|Горгород|«Горгород»|ru|Горгород}} ([[2015]]), акрамя гэтага, з’яўляецца аўтарам двух мікстэйпаў і некалькіх сінглаў. Таксама Oxxxymiron вядомы ўдзелам у {{нп3|Батл-рэп|рэп-батлах|en|Battle rap}} на пляцоўцы [[Versus Battle]]. {{TOChidden}} == Біяграфія і творчасць == === Раннія гады (1985—2008) === Мірон Фёдараў нарадзіўся 31 студзеня 1985 года ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] ў яўрэйскай сям’і [[Тэарэтычная фізіка|фізіка-тэарэтыка]] і [[бібліятэкар]]а<ref name="bio">{{cite web|url = http://oxxxymiron.com/biografiya/|title = Биография Oxxxymiron|work = Oфициальный сайт|publisher = oxxxymiron.com|accessdate = 2015-10-09|lang = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151020071156/http://oxxxymiron.com/biografiya/|archivedate = 20 кастрычніка 2015|url-status = dead}}</ref>. Калі Мірону было 9 гадоў, сям’я эмігравала ў [[Германія|Германію]], у {{нп4|горад Рутэншайд|горад Рутэншайд|de|Rüttenscheid}}<ref name="rapforce">{{cite web |url = http://www.rapforce.net/blog/biografija_oksimirona/2012-04-11-50|title = Биография Оксимирона|author = Динарка|date = 11 апреля 2012|work = |publisher = rapforce.net|accessdate = 2014-03-04|lang = ru}}</ref>. У Германіі Мірон упершыню даведаўся пра [[рэп]]. Там ён вучыўся ў школе Марыі Вехтлер ({{lang-de|Maria Waechtler Schule}}), але да 9-га класа ўсё яшчэ лічыўся ў журнале сваёй былой школы № 185 і працягваў дасылаць сачыненні па літаратуры<ref>{{cite web |url = http://www.youtube.com/watch?v{{=}}yOGanDqAt0A |title = Мой одноклассник Оксимирон |author = Илья Сакмаров |date = 8 декабря 2009 |work = [[YouTube]] |publisher = youtube.com |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>. У будучага рэпера былі напружаныя адносіны з нямецкімі аднакласнікамі. Каб вывесці агрэсію, у {{nobr|12-13 гадоў}} ён пачаў рабіць першыя спробы чытаць рэп на нямецкай мове, узяўшы сабе псеўданім Миф. На тэму ўзаемаадносін з класам Мірон пазней выпусціў адну з самых папулярных песень свайго рэпертуару «Последний звонок». Жадаючы стаць музыкантам, але не маючы пры гэтым вакальных даных, ён вырашыў працягнуць сваё захапленне. Праз некаторы час Мірон пачаў чытаць рэп на рускай, будучы ўпэўненым у тым, што ён першы рускамоўны рэпер. {{Цытата|У нас была група, назву якой я забыўся, былі ў ёй Миф і Сага. Сага так і не напісаў ніводнага радка і пазней збег. А я прыдумаў рускі рэп. Гэта значыць натуральна быў упэўнены, што я першы чалавек, які чытае рэп па-руску (інтэрнэту ў мяне не было, а рускамоўных эмігрантаў, якія маглі б пахіснуць маю ўпэўненасць, у Германіі тады яшчэ было досыць мала).|аўтар=Oxxxymiron для Keep It Real<ref name="keep-it-real">{{cite web |url = http://keep-it-real.ru/2011/08/19/7345/ |title = Oxxxymiron: "Год провёл, глядя из окна на перекрёсток" |author = Андрей Михеев |date = 19 августа 2011 |publisher = Keep It Real |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140209055343/http://keep-it-real.ru/2011/08/19/7345/ |archivedate = 9 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>.}} Пасля адной з паездак на радзіму ў 14 гадоў упэўненасць Мірона ў тым, што ён родапачынальнік рэпу на рускай мове, знікла. Ва ўзросце 15 гадоў ён з сям’ёй перасяліўся ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], у {{нп4|горад Слау|горад Слау|ru|Слау}} і тут, больш не маючы праблем з аднакласнікамі, узмоцнена ўзяўся за вучобу. Неўзабаве англійская настаўніца гісторыі — выпускніца [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]] — прапанавала яму паспрабаваць паступіць у Оксфард пасля заканчэння школы. У 2004 годзе, падаўшы дакументы і прайшоўшы сумоўе, Мірон паступіў ва ўніверсітэт на факультэт філалогіі. {{Цытата|Я размаўляў на сумесі так званай «каралеўскай» і кніжнай англійскай з нямецкім акцэнтам. Я слухаў амерыканскі рэп, таму выкарыстоўваў шмат слэнгавых выразаў. Я гаварыў такія словы, як «innit» падчас майго сумоўя ў Оксфардзе — думаю, што гэта адна з прычын, паводле якой яны прынялі мяне. {{oq|en|My English was a mixture of Queen's English, bookish English and a German accent. I listened to American rap as well, so I was using a lot of slang words. I was saying thing like 'innit' during my interview for Oxford - I think that's part of the reason they took me<ref>{{cite web |url = http://www.sloughobserver.co.uk/news/roundup/articles/2013/02/23/86916-rap-sensation-oxxxymiron-remembers-his-hometown-roots/ |title = Rap sensation Oxxxymiron remembers his hometown roots |date = 23 лютага 2013 |publisher = Slough Observer, England |accessdate = 2014-03-04 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131227061057/http://www.sloughobserver.co.uk/news/roundup/articles/2013/02/23/86916-rap-sensation-oxxxymiron-remembers-his-hometown-roots/ |archivedate = 27 снежня 2013 |url-status = dead }}</ref>.}} }} У 2006 годзе атрымаў дыягназ [[Біпалярны афектыўны разлад|«маніякальна-дэпрэсіўны псіхоз»]] і быў выключаны з гэтай прычыны з ВНУ, але паступіў паўторна<ref name="bio" /><ref name="keep-it-real" />. У чэрвені 2008 года атрымаў дыплом па спецыяльнасці «сярэднявяковая англійская літаратура». === Пачатак кар’еры, Optik Russia (2008—2010) === Пасля вучобы ў Оксфардзе Мірон пераехаў жыць у {{нп4|Іст—Энд|Іст—Энд|ru|Ист-Энд}} і пачаў пошукі працы. З-за «празмернай кваліфікацыі» ({{lang-en|{{нп4|Перакваліфткаванасць|Overqualification|en|Overqualification}}}}) ён не змог знайсці працу па пасадзе. Як сцвярджае рэпер, ён «працаваў касірам, перакладчыкам, грузчыкам, гідам, рэпетытарам, канферансье, офісным планктонам і кансультантам з капытом»<ref>{{cite web |url = https://twitter.com/norimyxxxo/status/47717194926276608 |title = «Я работал кассиром, переводчиком, грузчиком...» |author = Oxxxymiron |date = 5 марта 2011 |work = [[twitter]] |publisher = twitter.com |accessdate = 11.03.2014 |lang = Ru }}</ref>. Новы круг зносін, які складаўся з рускамоўных эмігрантаў, падштурхнуў Мірона вярнуцца да хіп-хопу. Ён стаў займацца музыкай пад псеўданімам «Oxxxymiron», які з’явіўся як спалучэнне імя з літаратурным тэрмінам «[[аксюмаран]]» ({{lang-en|oxymoron}}) і патроенай «X», адсылае да вялікай колькасці лаяльнай лексікі ў песнях. У 2009 годзе Мірон узяў удзел у 14-м незалежным батле Hip-Hop.ru, дзе дайшоў да паўфіналу. У канцы года партал правёў грамадскае галасаванне «Hip-Hop.ru Awards 2009», дзе Oxxxymiron стаў пераможцам у намінацыях «Найлепшы МС батла», «Прарыў батла», «Найлепшы спарынг батла», «Найлепшы трэк батла»<ref>{{cite web |url = http://www.hip-hop.ru/awards2009/index3.html |title = 14 Независимый Батл |author = |date = 2009 |work = |publisher = Hip-Hop.Ru Awards 2009 |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>, а таксама стаў пераможцам у намінацыі «Адкрыццё 2009 года» і прызёрам у намінацыі «Найлепшы хіп-хоп-выканаўца 2009 года»<ref>{{cite web |url = http://www.hip-hop.ru/awards2009/index.html#aw09-c1-n3-o0-link |title = Лучший Хип-Хоп исполнитель 2009 года |author = |date = Hip-Hop.Ru Awards 2009 |work = |publisher = Hip-Hop.Ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru}} </ref>. У гэты час яго заўважыў {{нп4|Optik Records|Optik Russia|de|Optik Records}} — нямецкі лэйбл рускамоўных імігрантаў<ref name="rapforce" />. За кошт лэйбла Мірон і зарабіў першую хвалю слухачоў, а таксама пазнаёміўся c Дзмітрыем Хінтэрам, больш вядомым як [[Schokk]], які працаваў у тым жа лэйбле. У жніўні 2010 года пакінуў Optik Russia пад падставай неадпаведнасці інтарэсаў. {{Якар|Vagabund}} === «Вечный жид», Vagabund (2011) === Летам 2010 года, пасля сыходу з Optik Russia, Мірон распрацоўваў і выношваў ідэю стварэння новага незалежнага лэйбла з сімвалічнай назвай Vagabund ({{lang-de|Вандроўца}}). Увосень таго ж года Мірон і Schokk адправіліся ў невялікі тур па краінах СНД, які быў названы «Октябрьские события». Да восені 2011 года Oxxxymiron, Schokk і Іван «Ваня Ленин» Карой (у якасці мэнэджэра) стварылі лэйбл, пад якім выйшлі альбомы «С большой дороги» Schokk’а і [[Вечный жид, альбом|«Вечный жид»]] Мірона, які атрымаў вялікую колькасць станоўчых водгукаў<ref>{{cite web |url = http://www.rap.ru/reading/176 |title = OXXXYMIRON "ВЕЧНЫЙ ЖИД"//Альбомы года: русская версия |author = |date = 7 Января 2012 |work = |publisher = rap.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archive-date = 17 красавіка 2013 |archive-url = https://archive.today/20130417092351/http://www.rap.ru/reading/176 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.hip-hop.ru/awards2011/rusrap.html |title = Лучший альбом — Русский Рэп — Итоги года |author = |date = 2011 |work = |publisher = Hip-Hop.Ru Awards 2011 |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>. Абодва альбомы выйшлі ў адзін дзень 15 верасня 2011 года, і Vagabund адправіліся ў сумесны тур па краінах [[СНД]]. 30 кастрычніка дае апошні канцэрт у складзе каманды Vagabund, пры ўдзеле [[Крип-а-Крип|Крипл’а]]. 1 лістапада 2011 года Oxxxymiron заявіў пра свой сыход з Vagabund, пасля чаго 6 лістапада даў бясплатны сольны [[а капэла]]-канцэрт у Маскве, чым завяршыў свой тур, і адправіўся ў Лондан. === miXXXtape (2012) === [[Файл:Oxxxymiron at Afisha's Picnic-1.jpg|220px|міні|злева|Oxxxymiron на фестывалі Пикник «Афиши».]] 12 сакавіка 2012 года адбыўся інтэрнэт-рэліз miXXXtape I, які змяшчае найбольш удалыя куплеты з песень, запісаных у перыяд з 2008 па 2011 гады<ref>{{cite web |url = http://www.rap.ru/discography/117 |title = Oxxxymiron "MiXXXtape I" — интернет-релиз |author = |date = 2012 |work = |publisher = Rap.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archive-date = 19 кастрычніка 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131019161307/http://www.rap.ru/discography/117 |url-status = dead }}</ref>. Праз год, 18 кастрычніка, адбыўся рэліз «miXXXtape II: Долгий путь домой»<ref>{{cite web |url = http://www.rap.ru/discography/600 |title = Oxxxymiron ''miXXXtape II'' |author = |date = 2013 |work = |publisher = Rap.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archive-date = 28 мая 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180528143010/http://www.rap.ru/discography/600 |url-status = dead }}</ref>. Другі {{нп4|мікстэйп|мікстэйп|ru|Микстейп}} змяшчае запісаныя ў 2012—2013 гадах песні, у прамежках паміж якімі дададзеныя заміксаваныя ўрыўкі з выступу Мірона на рэп-батле {{нп4|Versus Battle|Versus|ru|Versus Battle}}, дзе яго апанентам быў Крипл. Супрацьстаянне Oxxxymiron’а і Крип-а-Крип’а, якое скончылася перамогай Мірона, стала трэцім выпускам Versus Battle, пазней стала першым відэа на афіцыйным канале Versus на YouTube, колькасць праглядаў якога перавысіла 1 млн, 2 млн, а затым і 3 млн<ref>{{cite web |url = http://www.rap.ru/news/4822 |title = В новом выпуске баттла Versus соперничают Крипл и Oxxxymiron |author = |date = 15 сентября 2013 |work = |publisher = Rap.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archive-date = 10 студзеня 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140110212310/http://www.rap.ru/news/4822 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.youtube.com/watch?v=pvKYnii4clY |title = VERSUS #3: Oxxxymiron VS Крип-А-Крип |author = [[Versus Battle]] |date = |work = [[YouTube]] |publisher = youtube.com |accessdate = 2014-08-21 |lang = ru }}</ref>. 11 красавіка 2014 года адбыўся батл супраць Дуні, больш вядомага як Аляксандр Пархоменка. Сам батл праходзіў у Маскве, на адкрытым мерапрыемстве Main Event. Перамогу атрымаў Oxxxymiron<ref>{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=GNimI7h-Pqk |title = Oxxxymiron VS Дуня |author = [[Versus Battle]] |date = |work = [[YouTube]] |publisher = youtube.com |accessdate = 2014-04-11 |lang = ru }}</ref>. 8 жніўня Мірон заявіў, што пераносіць выхад свайго другога студыйнага альбома на нявызначаны тэрмін, хоць раней рэліз быў запланаваны на 14 жніўня 2014 года<ref>{{cite web|url=http://the-flow.ru/news/albom-oxxxymirona-ne-podaet-priznakov-zhyzni|title=Oxxxymiron: "Мой альбом переносится и не выходит 14 августа"|author=|date=8 августа 2014|publisher=The-Flow.ru|accessdate=2014-08-26}}</ref>. === «Горгород» (2015) === {{Асноўны артыкул|Горгород}} 12 красавіка 2015 года стартаваў 3 сезон Versus Battle. Першым выпускам стаў баттл Oxxxymiron vs. {{нп4|Johnyboy|Johnyboy|ru|Johnyboy}}, у якім упэўненую перамогу атрымаў Oxxxymiron, усе суддзі аддалі голас за Мірона. Сам батл за суткі набраў 1 мільён праглядаў у YouTube, што стала рэкордам па праглядам батлаў. Гэтым Oxxxymiron прыцягнуў увагу арганізатараў канадскага батла {{нп4|King of the Dot|KOTD|en|King of the Dot}} і аднаго з найлепшых батл-эмсі ў свеце — Dizaster’а. 25 жніўня 2015 года адбылася прэм’ера кліпа на песню {{нп4|Лондонград|«Лондонград»|ru|Лондонград}}, напісаную спецыяльна для аднайменнага серыяла. 21 верасня адбылася прэм’ера кліпа на песню «Город под подошвой», якая да гэтага выконвалася толькі на канцэртах<ref>{{cite web| url=https://meduza.io/news/2015/11/13/oxxxymiron-vylozhil-novyy-albom |title=Oxxxymiron выложил новый альбом|author=|date=2015-11-14|publisher=meduza.io|accessdate=2015-11-27}}</ref>. 13 лістапада 2015 новы альбом, які атрымаў назву [[Горгород|«Горгород»]], быў выкладзены на афіцыйнай старонцы [[Вконтакте]] Мірона для свабоднай запампоўкі<ref>{{cite web |url = http://vozduh.afisha.ru/music/kak-oksimiron-stal-artistom-kotoryy-shtampuet-soldauty-i-chto-on-dlya-etogo-sdelal/|title = Пришел к успеху Как Оксимирон стал артистом, который штампует солдауты|author = Андрей Никитин |authorlink = |date = 2015-11-13 |work= Афиша-Воздух |publisher = Афиша |accessdate = 2015-11-127}}</ref>. === Наш час === У 2015 годзе быў выпушчаны серыял {{нп4|Лондонград|«Лондонград»|ru|Лондонград}}, створаны разам са сцэнарыстам Міхаілам Ідавым на глебе прыгод Мірона ў Лондане<ref>{{cite web|url=http://the-flow.ru/features/oxxxy-idov-londongrad|title=«По моим приключениям снимается сериал»: Oxxxymiron и Михаил Идов о «Лондонграде»|author=Андрей Никитин|date=2015|publisher=The Flow|accessdate=2016-10-05|lang=ru}}</ref>. 9 снежня 2015 года першы раз з’явіўся на тэлебачанні. Гэта была праграма [[Вячэрні Ургант|«Вечерний Ургант»]] на [[Першы канал (Расія)|Першым канале Расіі]]. Мірон даў інтэрв’ю Івану Урганту і выканаў цэнзурную версію песні «Где нас нет»<ref>{{Youtube|LuKTzz8XJR0|Вечерний Ургант. Oxxxymiron в гостях у Ивана Урганта (09.12.2015)|В}}</ref>. 19 чэрвеня 2016 года Oxxxymiron выступіў на Versus Battle. Яго сапернікам быў {{нп4|ST, рэпер|ST|ru|ST (рэпер)}}, батл скончыўся перамогай Мірона<ref>{{Youtube|gGuYELy8w6s|VERSUS #5 (сезон III): Oxxxymiron VS ST|В}}</ref>. == Скандалы і інцыдэнты == {{Абсцэнная лексіка|секцыя}} === Канфлікт з гуртам «Каста» === Падчас тура «Октябрьские события» 2010 года з’явіўся слоган «На х*й „Касту“!», які пазней стаў увасабляць Vagabund. Асноўная версія з’яўлення дадзенага лозунгу наступная: падчас выступу Schokk’а і Oxxxymiron у адным з клубаў [[Украіна|Украіны]] ў суседнім клубе горада адбываўся выступ {{нп4|Каста, гурт|гурта «Каста»|be-x-old|Каста (гурт)}}. Украінскі манапаліст-арганізатар рускіх рэп-канцэртаў «Нота» спрабаваў перашкодзіць выступу Schokk’а і Oxxxymiron з-за страху таго, што апошнія адвядуць частку аўдыторыі з канцэртаў «Касты». Як раз пасля гэтага Schokk і Oxxxymiron на ўсіх сваіх сумесных канцэртах і нават у трэках скандавалі вышэйпададзены слоган. Гэта хутка падхапілі і іх фанаты<ref>{{cite web |url = http://www.youtube.com/watch?v{{=}}scp4XYtP__I |title = Oxxxymiron («Нахуй Касту») |author = |date = 19 августа 2011 |work = [[YouTube]] |publisher = youtube.com |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>. 21 ліпеня 2012 года, ужо пасля сыходу з Vagabund, Oxxxymiron прыняў удзел у музычным фестывалі {{нп4|Пикник «Афиши»|«Пикник „Афиши“»|ru|Пикник «Афиши»}}. Адначасова з ім на «Пикник’у» удзельнічаў рэпер {{нп4|Влади, рэпер|Влади|ru|Влади (рэпер)}} з гурту «Каста». Як распавядае ўдзельнік «Касты» {{нп4|Шым|Шым|ru|Шым}}, Мірон папрасіў прабачэння перад гуртам за выказванні ў іх бок і паціснуў усім рукі<ref>{{cite web |url = http://www.rap.ru/reading/19786 |title = Шым: "Если бы меня было двое, один бы обязательно баттлился" |author = |date = 7 ноября 2013 |work = |publisher = Rap.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archive-date = 9 мая 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170509031659/http://www.rap.ru/reading/19786 |url-status = dead }}</ref>. === Канфлікт з Ромай Жыганам === 20 кастрычніка 2011 года, скарыстаўшыся выпадкам знаходжання Vagabund у Маскве падчас тура па краінах СНД, у іх здымную кватэру ўварваўся рэпер Раман Чумакоў, больш вядомы як Рома Жыган, у суправаджэнні дзесяці чалавек. Мэта візіту — высвятленне прычын неаднаразовых выпадаў Schokk’а ў бок Жыгана ў трэках. Раман, пагражаючы зброяй (паводле слоў Хінтэра), прымусіў апанента прасіць прабачэння на каленях, пры гэтым некалькі разоў ударыў яго па твары{{efn|Пасля агалоскі гэтая падзея заняла першае месца пад слоганам «Нападение стаи лещей на Вагабунд» на партале Hip-hop.ru ў рэйтынгу «Падзея года — 2011»<ref>{{cite web |url = http://www.hip-hop.ru/awards2011/rusrap.html#!/event-of-theyear |title = Событие года — Русский Рэп — Итоги Года |author = |date = Декабрь 2011 |work = |publisher = Hip-Hop.Ru Awards 2011 |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>.}}. Неўзабаве пасля інцыдэнту Schokk у адзіночку пакінуў краіну і зрабіў некалькі відэазваротаў, на што Мірон адказаў ролікам, у якім патлумачыў свой пункт гледжання аб інцыдэнце і абвясціў аб сваім намеры пакінуць Vagabund і разарваць усе сувязі з Schokk’ам. {{Цытата|Я неяк казаў, што мы прыехалі зрабіць тое, што не атрымалася Гітлеру і Напалеону. Што ж, гісторыя паўтарылася. Аказалася, што ўвесь гэты час мы пераследвалі розныя мэты.|аўтор=Оксимирон для Interview Russia<ref>{{cite web |url = http://interviewrussia.ru/music/304 |title = Vagabund: «Без пафоса так же тяжело, как без черного юмора. Для рэпа требуется и то, и другое» |date = 19 декабря 2011 |work = Interview Россия |publisher = interviewrussia.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131227110729/http://www.interviewrussia.ru/music/304 |archivedate = 27 снежня 2013 |url-status = dead }}</ref>.}} Пасля таго, што адбылося, Мірон застаўся ў добрых адносінах з Ромай Жыганам і нават зняўся ў яго фільме<ref>{{cite web |url = https://twitter.com/RomaJigan/status/335841511835045890 |title = Oxxxymiron тоже принял участие в фильме RUSSIAN HIP HOP (BEEF) |author = Рома Жиган |date = 18 мая 2013 |work = [[twitter]] |publisher = twitter.com |accessdate = 2014-03-04 |lang = Ru }}</ref>. === Rap.ru === 20 кастрычніка 2011 года, у разгар тура Vagabund па СНД, Schokk і Oxxxymiron былі запрошаныя на перадачу What’s Up, якая выходзіла на тэлеканале Rap.ru. Размовы як такой не адбылося, а адносіны паміж Rap.ru і ўдзельнікамі Vagabund засталіся нацягнутымі<ref>{{cite web |url = http://www.youtube.com/watch?v{{=}}vwIzEEm-xO0 |title = Программа What’s Up (Oxxxymiron и Schokk) |author = |date = 21 октября 2011 |work = [[YouTube]] |publisher = Rap.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref><ref>{{cite web |url = http://yahooeu.ru/music/38142-oxxxymiron-i-ocherednoy-steb-nad-rapru.html |title = Oxxxymiron и очередной стеб над Rap.ru. |date = 24 марта 2012 |publisher = yahooeu.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140202114344/http://yahooeu.ru/music/38142-oxxxymiron-i-ocherednoy-steb-nad-rapru.html |archivedate = 2 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У сакавіку 2012 года Oxxxymiron быў запрошаны на музычную цырымонію Stadium RUMA (Russian Urban Music Awards), арганізаваную парталам Rap.ru, з якім Мірон да гэтага меў напружаныя адносіны. Падчас выступу на сцэну выйшаў двайнік у масцы, у той час як сам выканаўца застаўся за кулісамі. Пакуль двайнік жэстыкуляваў пад фанаграму на сцэне, Мірон напісаў у сваім твітэры: «Сяджу, перачытваю „Двайніка“ Дастаеўскага…»<ref>{{cite web |url = https://twitter.com/norimyxxxo/statuses/183593557377036289 |title = Сижу, перечитываю "Двойника" Достоевского... |author = Oxxxymiron |date = 24 марта 2012 |work = [[twitter]] |publisher = twitter.com |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>. === Канфлікт з Птаха’й === У студзені 2015 года адзін з удзельнікаў групы «Centr» {{нп4|Птаха, рэпер|Птаха|ru|Птаха (рэпер)}} даў інтэрв’ю выданню Чита.ру, у якім бесстаронне выказаўся пра творчасць Мірона і яго слухачоў: {{пачатак цытаты}} «На дадзены момант я магу сказаць, што мне сорамна за рускі рэп. Цяпер стала вельмі шмат незразумелых рэпераў — яны рыфмуюць добра, у іх тэхніка ёсць, але рэпу ў іх няма. Яны не прадстаўнікі хіп-хоп-культуры, яны мэйнстрымшчыкі, якія робяць на гэтым бабкі. Для іх гэта бізнес і не больш за тое. Яны ніколі не былі ў гэтай культуры, не варыліся ў гэтым, расійскім. Нейкія там прыезджыя, блін, рэперы з Еўропы, якія раней рускі рэп прыніжалі, а цяпер яны рэп чытаюць на рускай, тыпу Oxxxymiron. І людзі іх слухаюць. Я бачыў іх слухачоў, не дай бог, каб у мяне такія былі»<ref>[http://www.sports.ru/tribuna/blogs/hamburger_sv/345696.html Птаха: Раньше все делали хип-хоп, теперь делают бабки]</ref>. {{канец цытаты}} У красавіку Oxxxymiron згадаў Птаху у трэку «Дэжавю»<ref>[http://the-flow.ru/videos/rigos-oxxxymiron-dezhavyu Rigos, Oxxxymiron «Дежавю»]</ref>. У адказ удзельнік групы «{{нп4|Centr|Centr|ru|Centr}}» прыгразіў растлумачыць Мірону «каго ў куплетах чапаць не трэба»<ref>[http://the-flow.ru/news/ptaha-instabeef Птаха недоволен куплетом Oxxxymiron]</ref>. === Канфлікт з ЛСП === Летам 2015-га падпісаны за год да гэтага на Booking Machine пры ўдзеле Oxxxymiron<ref name="oxxxy_imperial">{{cite web|url=http://the-flow.ru/news/oxxxy-pro-imperial|title=Oxxxymiron выпустил видеообращение по поводу трека "Imperial"|publisher=the-flow.ru|date=2016-04-06|accessdate=2016-04-06}}</ref> [[ЛСП, музыкант|ЛСП]] прыпыніў супрацоўніцтва з канцертным агенцтвам. Ён паясніў гэта тым, што, паводле яго думкі, пасля падпісання та невялікая колькасць канцэртаў, якая была раней, яшчэ зменшылася<ref>{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/20246|title=«Бабок нет, жизнь – говно, можно писать!»: интервью с ЛСП|publisher=rap.ru|date=2015-10-30|accessdate=2015-4-2|archive-date=2 лістапада 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151102013353/http://www.rap.ru/reading/20246|url-status=dead}}</ref>. 1 красавіка 2016 года выходзіць песня Porchy «Imperial», якую першапачаткова планавалася ўнесці ў трэкліст яго мікстэйпа ''King Midas'' і ў якой Алег расказвае, што думае пра сваё былое агенцтва<ref>{{cite web|url=http://www.rap.ru/reading/20290|title=«Нам больше не о чем разговаривать»: разбираем конфликт ЛСП и Оксимирона|publisher=rap.ru|date=2015-4-2|accessdate=2015-4-2|archive-date=5 красавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405040627/http://www.rap.ru/reading/20290|url-status=dead}}</ref>. Песня, першапачаткова дуэт ЛСП і Porchy, абрываецца звяртаннем Porchy і рэзкім уступам госця Oxxxymiron, які выдае дыс у адказ. «Цэлая драма, сутыкненне двух герояў пакалення», — так ахарактарызаваў песню The Flow<ref>{{cite web|url=http://the-flow.ru/news/porchy-oxxxymiron-lsp-imperial|title=Porchy, Oxxxymiron и ЛСП — дисс на совместном треке|publisher=the-flow.ru|date=2015-4-1|accessdate=2015-4-2}}</ref>. Як сцвярджае Мірон у відэазвяртанні, якое было запісана пасля песні, ён дапамагаў Алегу і Роме Англічаніну, умовіў Ілью Мамая падпісаць іх на Booking Machine і дараваў ім іх выхадкі. Калі тыя сышлі з канцэртнага агенцтва, у асабістай гутарцы з Алегам пасля здымак кліпа «Безумие» Мірон папрасіў не афішаваць аб гэтай падзеі, але праз нейкі час яны з Ромай Англічанінам, крануўшы гэтую тэму ў інтэрв’ю Rap.ru, асвятлілі яе з прыкметным грэбаваннем да свайго былога агенцтва<ref name="oxxxy_imperial" />. Праз нейкі час па просьбе Porchy для мікстэйпа ''King Midas'' ЛСП адправіў куплет са «снік»-дысам у адрас Booking Machine. Porchy і Oxxxymiron вырашылі «правучыць» ЛСП, і Мірон дапісаў трэці куплет, накіраваны на крыўдзіцеля «больш чым сям’і»<ref name="oxxxy_imperial" />. == Дыскаграфія і відэаграфія == {{col-begin}} {{col-3}} === Студыйныя альбомы === * 2011 — «[[Вечный жид, альбом|Вечный жид]]» * 2015 — «[[Горгород]]» * 2021 — «Красота и уродство» === Міні-альбомы === * 2025 — «Национальность: нет» === Мікстэйпы === * 2012 — «miXXXtape I» * 2013 — «miXXXtape II: Долгий путь домой» * 2021 — «miXXXtape III: Смутное время» === Сінглы === * 2011 — «То густо, то пусто» ''(удз. [[Schokk]])'' * 2011 — «Восточный Мордор» * 2011 — «Привет со дна» ''(удз. dom!No)'' * 2011 — «Мой менталитет» * 2011 — «Russky Cockney» * 2012 — «Неваляшка» * 2012 — «Ultima Thule» ''(удз. Луперкаль)'' * 2013 — «Darkside» ''(удз. Madchild)'' * 2015 — «HPL» * 2015 — «Лондонград» * 2015 — «Город Под Подошвой» ==== Сінглы (як запрошаны артыст) ==== * 2014 — «Earth Burns» ''(Porchy пры ўдз. Oxxxymiron)'' * 2014 — «Мне скучно жить» ''([[ЛСП, музыкант|ЛСП]] пры ўдз. Oxxxymiron)'' * 2015 — «Дежавю» ''(Rigos пры ўдз. Oxxxymiron)''''' * 2015 — «Безумие» ''([[ЛСП, музыкант|ЛСП]] пры ўдз. Oxxxymiron)'' * 2015 — «Бездыханным» ''(Жак-Энтони пры ўдз. Oxxxymiron)'' * 2016 — «Imperial» ''(Porchy пры ўдз. Oxxxymiron, [[ЛСП, музыкант|ЛСП]])'' * 2016 — «Flashback» ''(Porchy пры ўдз. Oxxxymiron)'' * 2016 — «Evolution» ''(Loqiemean пры ўдз. Oxxxymiron, Porchy)'' {{col-3}} === Відэакліпы === * 2008 — «Я хейтер» * 2011 — «То густо, то пусто» ''(удз. [[Schokk]])'' * 2011 — «В тихом омуте» ''(Markul пры ўдз. Oxxxymiron)'' * 2011 — «Russky Cockney» * 2012 — «Песенка Гремлина» * 2012 — «Детектор лжи»{{efn|Ролік «Детектор лжи» з'яўляецца анонсам выступаў у выглядзе музычнага відэакліпа.}} * 2012 — «Не от мира сего» * 2012 — «Признаки жизни» * 2013 — «XXX Shop»{{efn|Кліп выпушчаны для аб'явы аб адкрыцці і рэкламы фірмовай інтэрнэт-крамы Oxxxyshop.}} * 2013 — «Больше Бена» ''(удз. Охра)'' * 2013 — «Хитиновый покров» * 2013 — «Пролив Дрейка» * 2013 — «Честно» ''(I1 пры ўдз. Oxxxymiron)'' * 2015 — «Дежавю» ''(Rigos пры ўдз. Oxxxymiron)'' * 2015 — «Неваляшка» ''(Нявыдадзены кліп, зняты ў [[2012]] годзе.)'' * 2015 — «Безумие» ''(ЛСП пры ўдз. Oxxxymiron)'' * 2015 — «Лондонград» * 2015 — «Город под Подошвой» {{col-3}} === Удзел === * 2008 — «Rudeboi Mixtape» ''(мікстэйп Ganz’а)'' * 2008 — «II Уровень\Скачай или умри» ''(мікстэйп Dandy)'' * 2008 — «4 My Dogs» ''(мікстэйп Ar-Side’а)'' * 2009 — «Gemischte Tüte» ''(альбом Twi$terBeats)'' * 2009 — «Mixtape King Vol. 2» ''(мікстэйп СД)'' * 2009 — «New Beef On The Block» ''(мікстэйп [[Schokk]]’а)'' * 2009 — «Emancipation EP» ''(міні-альбом Жанны Себастьян)'' * 2010 — «Хроники Лондона» ''(мікстэйп гурту Tribe)'' * 2010 — «Schizzo» ''(мікстэйп Schokk’а)'' * 2011 — «Ретроспектива» ''(альбом Грознага)'' * 2011 — «Operation Payback» ''(міні-тэйп Schokk’а)'' * 2011 — «С большой дороги» ''(альбом Schokk’а)'' * 2011 — «Взвешенный рэп» ''(мікстэйп Markul’а)'' * 2013 — «Brooklyn Dubz» ''(міні-тэйп I1)'' * 2015 — «На реальных событиях» ''(сумесны альбом Rigos’а и Bluntcath’а)'' * 2015 — «Magic City» ''(альбом [[ЛСП, музыкант|ЛСП]])'' * 2016 — «King Midas» ''(мікстэйп Porchy)'' {{col-end}} == Узнагароды і намінацыі == * Уладальнік прэміі «[[GQ|Чалавек года ''GQ'' 2012]]» у намінацыі «Адкрыццё года»<ref>{{cite web |url = http://www.gq.ru/moty/2012/21334_pobediteli_premii_gq_chelovek_goda_2012.php |title = Рэпер Oxxxymiron — открытие года |date = 21 Сентября 2012 |work = [[GQ]] |publisher = gq.ru |accessdate = 2014-03-04 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121210214820/http://www.gq.ru/moty/2012/21334_pobediteli_premii_gq_chelovek_goda_2012.php |archivedate = 10 снежня 2012 |url-status = dead }}</ref>. * Лаўрэат прэміі ў намінацыі «Зорка андэграўнда года<ref>{{cite web |url = http://indarnb.ru/awards/news/?newsId=D93DB8C3CADBEDB1&cityId=1 |title = In Da Awards 2010 |date = 28 Марта 2011 |publisher = http://indarnb.ru/ |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140201223931/http://indarnb.ru/awards/news/?newsId=D93DB8C3CADBEDB1&cityId=1 |archivedate = 1 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>». * Пераможца хіт-параду Rap.ru «Альбомы года — руская версія 2011<ref>{{cite web |url = http://www.rap.ru/reading/176 |title = Альбомы года: русская версия |author = |date = 7 Января 2012 |work = |publisher = Rap.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru |archive-date = 17 красавіка 2013 |archive-url = https://archive.today/20130417092351/http://www.rap.ru/reading/176 |url-status = dead }}</ref>» разам з рэп-праектам {{нп3|Баста, музыкант|N1nt3ndo|ru|Баста (музыкант)}}. * Пераможца ў грамадскіх галасаваннях Hip-hop.ru Awards<ref>{{cite web |url = http://www.hip-hop.ru/ |title = Hip-hop.ru Awards |author = |date = |work = |publisher = Hip-hop.ru |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>: ** Hip-Hop.ru Awards 2009 у намінацыях: «Адкрыццё года», «Найлепшы трэк дэма-музыкі», «Найлепшы МС 14-га незалежнага батла», «Прарыў батла», «Найлепшы трэк батла», «Найлепшы спарынг батла» (vs. rAp)<ref>{{cite web |url = http://www.hip-hop.ru/awards2009/ |title = Hip-Hop.Ru Awards - Результаты Голосования |author = |date = 2009 |work = |publisher = Hip-Hop.ru Awards |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>; ** Hip-Hop.ru Awards 2011 у намінацыях: «Найлепшы альбом», «Найлепшы трэк дэма-музыкі»<ref>{{cite web |url = http://www.hip-hop.ru/awards2011/rusrap.html |title = Лучший альбом — русский рэп |author = |date = 2011 |work = |publisher = Hip-Hop.ru Awards 2011 |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>; ** Hip-Hop.ru Awards 2012 у намінацыях: «Найлепшае відэа», «Выканаўца года», «Падзея года», «Найлепшы mixtape»<ref>{{cite web |url = http://www.hip-hop.ru/forum/awards-2012-rezultaty-v-teme-461097/ |title = Результаты голосования Hip-Hop.Ru Awards |author = |date = 2012 |work = |publisher = Hip-Hop.ru Awards 2012 |accessdate = 2014-03-04 |lang = ru }}</ref>; ** Hip-Hop.ru Awards 2013 у намінацыях: «Найлепшае відэа», «Выканаўца года», «Найлепшы mixtape»<ref>{{cite web |url = http://www.hip-hop.ru/awards2013/ |title = Результаты Hip-Hop.Ru Awards — русский рэп |author = |date = 2014 |work = |publisher = Hip-Hop.ru Awards 2013 |accessdate = 2014-03-14 |lang = ru }}</ref>. * Пераможца ў грамадскіх галасаваннях партала The Flow: ** Найлепшы айчынны альбом, найлепшы рускамоўны трэк, найлепшы рускамоўны артыст<ref>{{Cite web|accessdate = 2016-02-03|title = The-Flow: Читатели The Flow выбрали лучшего артиста, альбом и трек-2015 / Тексты /|url = http://the-flow.ru/features/golosovanie-2015-itogi|publisher = the-flow.ru}}</ref> == Канцэртныя туры == * 2009 — ''без назвы (пры ўдз. [[Schokk]])'' * 2010 — «Октябрьские события» (пры ўдз. [[Schokk]]) * 2011 — «Vagabund Tour» (пры ўдз. [[Schokk]]) * 2012 — ''без назвы'' * 2013 — «Неваляшка VS Мордор Tour» (вясна) * 2013 — «Долгий путь домой» (восень) * 2014 — «арХХХеология Tour» * 2015 — «Город под подошвой Tour» * 2016 — «Takeover Tour» * 2016 — «Back to Europe» * 2016 — «Takeover Tour 2» == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Oxxxymiron}} * {{афіцыйны сайт|www.oxxxymiron.com|Oxxxymiron’а}} * [http://www.keep-it-real.ru/2011/08/19/7345/ Oxxxymiron: «Год провёл, глядя из окна на перекрёсток»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117063050/http://keep-it-real.ru/2011/08/19/7345 |date=17 лістапада 2015 }} Интервью с Андреем Михеевым. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музыканты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Музыканты Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] [[Катэгорыя:Рэперы Расіі]] n1r14ouchmj126ibes4y2gojjasys96 SETI 0 303309 5154550 4730073 2026-06-15T08:18:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154550 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|SETI, значэнні}} [[Файл:SETI@home Multi-Beam screensaver.png|thumb|300px|Здымак экрана застаўкі для [[SETI@home]], праекта [[размеркаваныя вылічэнні|размеркаваных вылічэнняў]], у якім добраахвотнікі ахвяруюць час бяздзеяння камп'ютара для аналізу радыёсігналаў, з мэтай знайсці адзнакі пазаземнага розуму]] '''Праект SETI''' ({{lang-en|SETI. Searsh for Extraterrestrial Intelligence}}) — агульная назва праектаў і мерапрыемстваў па пошуку [[Пазаземная цывілізацыя|пазаземных цывілізацый]] і магчымаму ўступленню з імі ў кантакт. Асобныя астраномы здаўна лічаць, што планет у Сусвеце так шмат, што нават калі малая іх частка прыдатная для жыцця, то тысячы, ці нават мільёны планет павінны быць населенымі. Але, з цягам часу, рэалістычныя ацэнкі колькасці цывілізацый ''значна'' знізіліся і павялічылася колькасць скептыкаў (гл. [[Ураўненне Дрэйка]], [[Парадокс Фермі]]). У той жа час апошнія дасягненні астраноміі і фізікі ўмацавалі ўяўленне аб існаванні шматлікіх планетных сістэм, прыдатных для жыцця, самога па сабе<ref name="time">Article in TIME Magazine «Eartlike Planets May Be Less Common than We Thinc» By Michael D. Lemonick Read more: http://www.time.com/time/health/article/0,8599,2095436,00html#ixzz2BdEzZvI9{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Гісторыя == Пачатак праекта SETI датуецца [[1959]] годам, калі ў міжнародным навуковым часопісе «[[Nature]]» быў апублікаваны артыкул [[Джузэпе Каконі|Дж. Каконі]] і [[Філіп Морысан|Ф. Морысана]] «Пошук міжзорных паведамленняў»<ref>Cocconi G., Morrison P. Searching for interstellar communications // Nature. 1959. Vol. 184. P. 844-846.</ref>. У гэтым артыкуле было паказана (з улікам дасягнутай выпраменьваемай магутнасці і адчувальнасці радыётэлескопаў), што нават пры тагачасным узроўні развіцця [[радыёастраномія|радыёастраноміі]] (1959 год) магчыма было разлічваць на выяўленне пазаземных цывілізацый прыкладна такога ж тэхналагічнага узроўню, як зямны, пры ўмове, што яны жывуць на не надта далёкіх ад нас [[экзапланета|планетах]], у планетных сістэмах зорак сонечнага тыпа. Радыёвыпраменьванне на даўжыні хвалі 21 см, частата каля 1420 МГц, абумоўленае звыштонкім метастабільным пераходам паміж двума станамі нейтральнага атама [[вадарод]]у, якія адрозніваюцца ўзаемнай арыентацыяй [[Магнітны момант|магнітнага моманту]] [[электрон]]а і [[пратон]]а, з'яўляецца ўніверсальнай фізічнай велічынёй ([[Радыёлінія нейтральнага вадароду|радыёлінія]] выпраменьвання нейтральнага [[атамарны вадарод|атамарнага вадароду]] ў [[Сусвет|Сусвеце]]). Меркавалася, што любая тэхналагічна развітая цывілізацыя, якая дасягнула тэхналагічнага ўзроўню зямной цывілізацыі, будзе выпраменьваць у радыёдыяпазоне, для кантактаў з іншымі цывілізацыямі на гэтай частаце. [[Спектральная шчыльнасць магутнасці]] памех з частатой ніжэй за 1 ГГц, абумоўленых выпраменьваннем хутка рухаючыхся электронаў у газе Галактыкі і на частотах вышэй за 10 ГГц, якія выпраменьваюць малекулы [[кісларод]]у і [[вада|вады]] ў атмасферы Зямлі істотна вышэй, што абцяжарвае сувязь на міжзорных адлегласцях<ref name="Dr.M.K.">{{cite book |title=Физика невозможного|last=Каку|first=Митио|year=2009|publisher=Москва: Альпина Нон-Фикшн|isbn=978-5-91671-024-3}} (пераклад з англ. - {{cite book | title="Physics of the Imposisible | last=Kaku | first=Michio | year=2008 | publicher=New York: Doubleday | isbn=978-0385520690 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/physicsofimpossi00kaku }}</ref>, па гэтаму гэта частата прапаноўвалася ў якасці прымальнай для пошукаў па праграме «SETI». Але, пошукі штучных пазаземных сігналаў на гэтай частаце ні да чаго не прывялі. У 1960 г. [[Фрэнк Дональд Дрэйк]] ініцыяваў [[праект «Озма»]]; сігналы меркавалася шукаць пры дапамозе 25-метровага радыётэлескопа ў Грын-Бэнк, штат Заходняя Вірджынія<ref name="Dr.M.K."/>. У якасці аб'ектаў для пошуку былі выбраныя дзве бліжэйшыя [[Аналагі Сонца|зоркі сонечнага тыпа]] — [[Тау Кіта]] і [[Эпсілон Эрыдана]]. [[Файл:Arecibo Observatory Aerial.jpg|thumb|350px|[[Антэна]] ўсталявана ўнутры абарончага купала, які адсейвае радыёсігналы памех]] У 1971 годзе [[НАСА]] прапанавала ўзяць на сабе фінансаванне праекта «SETI». Гэты праект вядомы таксама як [[праект «Цыклоп»]], прадугледжваў выкарыстанне 1500 радыётэлескопаў і павінен быў абысціся ў 10 мільярдаў долараў. Фінансаванне было выдзелена для значна больш сціплага праекта — адправіць у космас старанна зашыфраванае паведамленне для іншых цывілізацый (гл: [[Пасланне Арэсіба]], [[Абсерваторыя Арэсіба]]). У 1974 годзе паведамленне, якое ўтрымлівала 1679 біт, было адпраўлена з велічэзнага радыётэлескопа ў Арэсіба ў [[Пуэрта-Рыка]] ў кірунку [[Шаравое скапленне M13|шаравога зорнага скаплення M13]], якое знаходзіцца на адлегласці 25 100 гадоў ад нас. Гэтае кароткае паведамленне з'яўляецца малюнкам памерам 23 × 73 кропкі; вучоныя абазначылі на ім размяшчэнне Сонечнай сістэмы, размясцілі выяву чалавечых істот і некалькіх хімічных формул. Калі ўлічыць адлегласці, аб якіх ідзе размова, адказ магчыма чакаць не раней, чым праз 52 166 гадоў<ref name="Dr.M.K."/>. [[Файл:Wow signal.jpg|thumb|300px|Копія сігналу арыгінальнай раздрукоўкі атрыманага сігналу з паметкай [[Сігнал «Wow!»|«Wow!»]], які цяпер захоўваецца ў калекцыі [[w:en:Ohio Historical Society|Гістарычнага Грамадства штата Агая]]<ref>{{cite web |url = http://ohiohistory.wordpress.com/2010/07/03/wow/ |title = WOW! |publisher = Ohio Historical Society Collections Blog |archiveurl = https://www.webcitation.org/68CnpLmQA?url=http://ohiohistory.wordpress.com/2010/07/03/wow/ |archivedate = 6 чэрвеня 2012 |accessdate = 12 снежня 2015 |url-status = dead }}</ref>{{ref-en}}]] У [[1977]] годзе быў зарэгістраваны сігнал, які увайшоў у гісторыю пад назвай [[Сігнал «Wow!»|«Wow!»]]. У ім можна было ўбачыць паслядоўнасць літар і лічбаў, якая здавалася невыпадковай і гаварыла быццам бы аб наяўнасці пазаземнага розуму (трэба сказаць, што не ўсе навукоўцы, якія бачылі сігнал «Wow!», былі ўпэўнены ў яго невыпадковым характары)<ref name="Dr.M.K."/>. У 1995 годзе амерыканскія астраномы ў сувязі з недастатковым фінансаваннем з боку федэральнага ўрада вырашылі звярнуцца да прыватных сродкаў. Быў заснаваны некамерцыйны [[Інстытут SETI]] у [[Горад Маўнцін-В'ю|Маўнцін-В'ю]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]], і запушчаны [[праект «Фенікс»]]; праект прадугледжвае вывучэнне тысячы бліжэйшых зорак сонечнага класа ў радыёдыяпазоне 1200–3000 МГц. Дырэктарам інстытута абралі доктара {{Iw|Джыл Тартэр|Джыла Тартэра||Jill Tarter}}. У гэтым праекце выкарыстоўваюцца надзвычай адчувальныя прыборы, здольныя ўлавіць выпраменьванне звычайнага аэрадромнага радыёлакатара з адлегласці 200 светлавых гадоў. Пачынаючы з 1995 года Інстытут ''SETI'' з бюджэтам 5 мільёнаў долараў у год прасканаваў ужо больш за тысячу зорак, але адчувальных вынікаў пакуль няма. Тым не менш, {{Iw|Сет Шостак|Сет Шостак||Seth Shostak}}, старэйшы астраном праекта ''SETI'', з неўвядальным аптымізмам верыць у тое, што [[Allen telescope Array|масіў тэлескопаў Алена]] у складзе 350 антэн «натрапіць на сігнал яшчэ да 2025 года»<ref name="Dr.M.K."/>. Наватарскі падыход да праблемы прадэманстравалі астраномы з [[Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі|Універсітэта Каліфорніі]] у Берклі: у 1999 г. яны запусцілі ў дзеянне праект ''[[SETI@home]]''. Ідэя праекта — прыцягнуць да працы мільёны ўладальнікаў асабістых камп'ютараў, чые машыны большую частку часу бяздзейнічаюць. Тыя, хто ўдзельнічае ў праекце, спампоўваюць з інтэрнэту і ўсталёўваюць на сваім камп'ютары пакет праграм<ref>{{Cite web |url=http://setiathome.berkley.edu/ |title=Афіцыйны сайт |access-date=12 снежня 2015 |archive-date=22 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161022184439/http://setiathome.berkley.edu/ |url-status=dead }}</ref>, якія працуюць у рэжыме скрынсэйвера, а таму не дастаўляюць уладальніку ніякіх перашкод. Гэтыя праграмы ўдзельнічаюць у расшыфроўцы сігналаў, прынятых радыётэлескопам. Да гэтага моманту да праекта далучылася 5 мільёнаў карыстальнікаў у больш чым за 200 краінах свету; разам яны выдаткавалі электрычнасці больш чым на мільярд долараў, але кожнаму карыстальніку ўдзел у праекце каштаваў няшмат. Гэта самы маштабны камп'ютарны праект у гісторыі; ён мог бы паслужыць прыкладам для іншых праектаў, дзе патрабуюцца вялікія вылічальныя магутнасці. Тым не менш да гэтага моманту праект ''SETI@home'' таксама не выявіў іншапланетных сігналаў<ref name="Dr.M.K."/>. 5 студзеня [[2012]] года было абвешчана аб выяўленні ў рамках праекта, сігналу, які можа з'яўляцца патэнцыйным кандыдатам на радыёсігнал пазаземнага паходжання. Сігнал быў атрыманы па кірунку ад [[экзапланета|экзапланеты]] [[KOI 817]], для выяўлення былі выкарыстаны дадзеныя [[Кеплер (тэлескоп)|тэлескопа Кеплер]]. Адназначнай трактоўкі «адкрыцця» няма<ref>[http://www.dailytechinfo.org/space/3226-proekt-seti-pri-pomoschi-teleskopa-kepler-obnaruzhil-pervyy-v-istorii-signal-kandidat-na-radiosignal-vnezemnogo-proishozhdeniya.html Праект «SETI» пра дапамозе тэлескопа «Kepler» выявіў першы радыёсігнал пазаземнага паходжання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121018072733/http://www.dailytechinfo.org/space/3226-proekt-seti-pri-pomoschi-teleskopa-kepler-obnaruzhil-pervyy-v-istorii-signal-kandidat-na-radiosignal-vnezemnogo-proishozhdeniya.html |date=18 кастрычніка 2012 }} // DailyTechInfo - Навіны навукі і тэхналогій</ref><ref>[http://news.discovery.com/space/is-there-a-seti-signal-coming-from-a-kepler-exoplanet-120106.html Kepler's SETI Project Detects First Signals] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121104053731/http://news.discovery.com/space/is-there-a-seti-signal-coming-from-a-kepler-exoplanet-120106.html |date=4 лістапада 2012 }} : Discovery News</ref>. == Методыкі == Існуе два падыходу да пошукаў пазаземнага розуму: * Шукаць сігналы пазаземных цывілізацый, маючы на ўвазе, што браты па розуму таксама будуць шукаць кантакт. Асноўных праблем тры: што шукаць, як шукаць і дзе шукаць. * Пасылаць так званы «сігнал гатоўнасці», у надзеі на тое, што нехта будзе шукаць гэты сігнал. Асноўныя праблемы дадзенага падыходу аналагічны праблемам першага, за выключэннем меншых тэхнічных праблем. Адзін з падыходаў адлюстроўваецца ў фінансуемай [[НАСА]] праграме праслухоўвання электрамагнітных сігналаў штучнага паходжання — сыходзячы з меркавання, што любая тэхналагічна развітая цывілізацыя павінна прыйсці да стварэння сістэм радыё-тэлевізійных ці радыёлакацыйных сігналаў — такіх жа як і на Зямлі. Самыя раннія на Зямлі радыёлакацыйныя сігналы маглі да бягучага моманту распаўсюдзіцца па ўсім кірункам на адлегласць амаль 100 светлавых гадоў. Спробы выявіць чужыя сігналы, накіраваныя да Зямлі застаюцца беспаспяховымі, але лічба «правераных» такім чынам зорак менш за 0,1 % колькасці зорак, якія яшчэ чакаюць даследавання, калі існуе статыстычназначная верагоднасць выяўлення пазаземных цывілізацый. У 1960–1980-ых гадах SETI скрытна фінансавалася (праз навуковыя фонды) і выкарыстоўвалася [[ЦРУ]] для касмічнай радыёразведкі — пошук радыёчастот, на якіх працавалі савецкія спадарожнікі і наземныя станцыі<ref>[http://nsa.gov/public_info/_files/crypto_almanac_50th/The_Longest_Search.pdf The Longest Search^ The story of the Twenty-one_Year Pursuit of the Soviet Deep Space Data Linc] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140712011030/http://www.nsa.gov/public_info/_files/crypto_almanac_50th/The_Longest_Search.pdf |date=12 ліпеня 2014 }} Cryptologic Almanac. April - june 2003.</ref>. У [[2011]] годзе астраномы [[Абрахам Лоэб]] з [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскага ўніверсітэта]] і [[Эдвін Тёрнер]] з [[Прынстанскі ўніверсітэт|Прынстанскага ўніверсітэта]] прапанавалі новую схему пошуку [[Пазаземная цывілізацыя|пазаземных цывілізацый]]. Іх прапанова зводзіцца да пошуку іншапланетных цывілізацый, па асвятленню іх магчымых гарадоў, якія знаходзяцца на начным баку іх планет. Існуюць таксама сумненні, што развітыя іншапланетныя цывілізацыі могуць выкарыстоўваць радыёхвалі, якія магчыма б было рэгістраваць на касмічных адлегласцях<ref>{{arXiv|1110/6181}}</ref>. Вучоныя прапанавалі шукаць «светлавыя» сляды пазаземных цывілізацый. Так, напрыклад, яны прапануюць рэгістраваць асветленасць начнога боку [[экзапланета|экзапланет]], (напрыклад, святлом гарадоў. Мяркуючы, што [[арбіта]] планеты [[эліпс|эліптычная]], астраномы паказалі, што магчыма вымераць варыяцыю бляску аб'екта і выявіць, ці асветлены яго цёмны бок. Пры гэтым, праўда, вучоныя мяркуюць, што асветленасць цёмнага боку параўнальна з асветленасцю дзённай (у Зямлі гэтыя парадкі адрозніваюцца на пяць парадкаў). Акрамя гэтага, вучоныя маюць намер шукаць яркія аб'екты ў паясах Койпера вакол іншых зорак з наступным спектральным аналізам іх выпраменьвання. Астраномы мяркуюць, што такі аналіз дазволіць вызначыць прыроду асвятлення — натуральнае яно ці штучнае. Вучоныя падкрэсліваюць, што ўсе прапанаваныя варыянты немагчыма рэалізаваць з дапамогай існуючай тэхнікі. Разам з тым, згодна з іх меркаваннем, тэлескопы новага пакалення, як, напрыклад, амерыканскі «[[Джэймс Вэб, тэлескоп|Джэймс Вэб]]», цалкам здольныя выканаць апісаныя задачы. Праект «Джэймс Вэб», які на бягучы момант мае сур'ёзныя фінансавыя цяжкасці, павінен стаць зменшчыкам «[[Хабл (тэлескоп)|Хабл]]». Дыяметр яго люстэрка, якое складаецца з некалькіх шасцівугольных сегментаў, будзе складаць 6,5 м (у «Хабла» люстэрка — 2,4 м). Сам тэлескоп, забяспечаны ахоўным экранам, будзе размешчаны ў [[Кропкі Лагранжа|кропцы Лагранжа]] L<sub>2</sub> на адлегласці 1,5 млн км ад планеты. Пакуль старт запланаваны на [[2018]] год. == Ацэнкі праекта == Відавочная адсутнасць вынікаў некалькіх дзесяцігоддзяў цяжкай працы вымушае прыхільнікаў актыўнага пошуку пазаземнага розуму шукаць адказы на цяжкія пытанні. Адным з відавочных недахопаў праекта магчыма назваць той факт, што пошук ідзе толькі на пэўных частотах радыёдыяпазону. Ёсць меркаванні, што іншыя цывілізацыі замест радыёсігналу выкарыстоўваюць [[:en:Search for extraterrestrialintelligence#Optical experiments|лазернае выпраменьванне]]{{ref-en}}. Сучасныя прыборы аптычнай сувязі працуюць на тэхналогіі [[FSO, тэхналогія|FSO. Free Space Optics]]<ref name="Dr.M.K."/>. Яшчэ адным недахопам, можа аказацца няправільны выбар радыёдыяпазонаў. Пазаземныя цывілізацыі, калі яны існуюць, могуць выкарыстоўваць самыя розныя сістэмы сціскання. Цалкам верагодна, што ўслухаючыся ў сціснутыя паведамленні, размеркаваныя да таго ж на некалькі частотных дыяпазонаў, можна пачуць толькі [[Белы шум|«белы шум»]]<ref name="Dr.M.K."/>. У інтэрв'ю часопісу «Cosmic Search» [[Себасцьян фон Хорнер]] гаварыў: «Я сур'ёзна думаю, што спроба ўсталявання кантакта з іншымі цывілізацыямі ў Сусвеце з'яўляецца нашай наступнай вялікай мэтай і што яе поспех будзе азначаць велічэзны крок у эвалюцыі чалавека, параўнальны з нашым авалодваннем мовай мільёны гадоў таму»<ref>[http://www.bigear.org/CSMO/HTML/CS01/cs01p40.htm Cosmic Searsh, Volume 1, Number1; January 1979. page 40]</ref>. У сваёй кнізе «Фізіка немагчымага» [[Мітіа Каку|др. Мітіа Каку]] паўтарае аптымістычныя заявы: «Улічваючы імклівае развіццё праграмы SETI і выяўленне ўсё новых планет пазасонечных планет, кантакт з пазаземным жыццём<...>можа адбыцца ўжо ў гэтым стагоддзі»<ref name="Dr.M.K."/>. === Крытыка === У той жа час многія крытыкуюць праект не толькі за недастатковую прадуманасць методык пошуку, але і самі асноватворныя ідэі. Напрыклад, Пітэр Счэнкель, будучы прыхільнікам праектаў SETI, напісаў, што «У святле апошніх дасягненняў мы сталі глыбей пранікаць у сутнасць рэчаў, і лепшым ходам мяркуецца суняць празмерную ўзбуджанасць, і прагматычна разгледзець факты... Мы павінны спакойна прызнаць, што ранейшыя ўяўленні аб існаванні можа быць мільёнаў, сотняў тысяч ці некалькіх тысяч перадавых пазаземных цывілізацый у нашай галактыцы больш не надзейныя»<ref>{{cite book | title=the Feathered Onion - Creation of Life in the Universe | last=Trotman | first=Clive | year=2004 | publisher=Wiley | isbn=0-470-87187-3 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/featheredonioncr0000trot }}</ref>. Існуе думка аб тым, што праект SETI можа несці сур'ёзную небяспеку. Мяркуецца, што высокаразвітая іншапланетная цывілізацыя можа выкарыстоўваць радыёсігналы ў якасці інфармацыйнай зброі ці сродку ўласнага распаўсюджвання<ref>Рычард Кэрыгэн [http://www.proza.ru/texts/2007/11/20/582.html следует обеззараживать сигналы SETI?]</ref><ref>[http://www.scienclibrary.ru/rus/catalog/pages/9564.html SciTecLibrary Статьи и публикации]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Гиндилис Л. М.'' [http://lnfm1.sai.msu.ru/SETI/koi/articles/lmg%20seti%20poisk/index.htm SETI: поиски внеземного разума] * {{кніга | аўтар = Иосиф Шкловский | загаловак = Вселенная. Жизнь. Разум. | спасылка = http://alt-future.narod.ru/Seti/Vzr/vzr1/htm | вікікрыніцы = | адказны = Под ред. Н. С. Кардашева и В. И. Мороза | выданне = 6-е изд., доп. | месца = М | выдавецтва = Наука | год = 1987 | старонак = 320 | тыраж = 132000 }} * {{кніга | аўтар = Виктор Амбарцумян | загаловак = Проблема поиска жизни во Вселенной | месца = М | выдавецтва = Наука | год = 1986 | старонак = 256 }} == Спасылкі == * [http://web archive.org/web/200601050430/http://www.planetary.org/programs/list/search_for_extraterrestrial_life/ The Planetary Society projects Search for Extraterrestrial life] * [http://lnfm1.sai.msu.ru/SETI/koi/ Russian SETI] * [http://lnfm1.sai.msu.ru/SETI/koi/bulletin/index.html Вестник SETI] * [http://jre.cpilire.ru/jre/may/text.html Верагоднасць выяўлення зямных радыёсігналаў варожай суперцывілізацыяй]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.nkj.ru/archive/articles/5178 МЕЖЗВЕЗДНЫЕ РАДИОПОСЛАНИЯ] * [http://www.youtube.com/watch?v=L_yr1E07XRw the Message to Other Worlds] * [http://starcontact.net/?p=626 Пошук экзапланет — крок наперад у праекце SETI] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130301184241/http://starcontact.net/?p=626 |date=1 сакавіка 2013 }} {{Пазаземнае жыццё}} [[Катэгорыя:Пошук пазаземнага жыцця]] [[Катэгорыя:Міжзорныя пасланні]] 7vm5wbhr59bruz9sn59ofjl2y5jb7a5 Mad Crowd 0 306873 5154395 5114515 2026-06-14T18:58:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154395 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}}{{Групоўка}} '''Mad Crowd (Мэд краўд)''' — экстрэмісцкая групоўка [[НС-скінхэдаў]]<ref name="apn-spb">''Арсений Белоногов'' [http://www.apn-spb.ru/opinions/article5337.htm О чём не скажет Дмитрий Боровиков?] // Агентство политических новостей, 29.04.2009</ref><ref name="ng">''Рискин Андрей, Борисов Даниил.'' [http://www.ng.ru/ngregions/2006-12-18/13_neonazi.html?print=Y В Питере неонацистом быть не страшно] // Независимая газета, 18.12.2006</ref><ref name="fontanka140307">''Горшков Павел'' [http://www.fontanka.ru/2007/03/14/065/print.html «Мэд крауд» снова в суде. По «стремным» делам] // Фонтанка.ру, 14.03.2007</ref><ref name="online812">''Молчанова Ирина'' [http://www.online812.ru/2011/06/15/018/pda.html Кому мстил идеолог петербургской банды неонацистов Алексей Воеводин?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131103233831/http://www.online812.ru/2011/06/15/018/pda.html |date=3 лістапада 2013 }} // «Город812»/Московский комсомолец, 15.06.2011</ref>, якая ўзначальвалася Русланам Мельнікам<ref name="колонизировали">''Павел Горошков'' [http://www.fontanka.ru/2006/12/05/181579/ Весь «Мэд крауд» колонизировали] // Фонтанка.ру, 5 декабря 2006 г.</ref><ref>[http://www.vsluh.ru/news/incident/87923.html «Безумную толпу» обезглавили] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160507213149/http://www.vsluh.ru/news/incident/87923.html |date=7 мая 2016 }} // Вслух.ру, 14.07.2006</ref>, Аляксеем Ваяводзіным<ref>''Русякова Полина, Гетманский Константин'' [https://web.archive.org/web/20070315180319/http://www.profile.ru/items/?item=22308 Третий тайм] // Профиль. — № 518. — 12.03.2007</ref> і Дзмітрыем Баравіковым<ref>''Роман Шляхтин'' [http://infox.ru/accident/crime/2009/01/12/Skinhedi_McDonalds.phtml Организатор взрыва в McDonalds получил 15 лет] //Infox.ru, 12.01.2009</ref>. Існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у з 9 жніўня 2002 па 15 ліпеня 2003. Ідэалагічнай платформай быў [[нацыянал-сацыялізм]], [[антысемітызм]], [[расізм]]. У групе была створана надзвычайная канспірацыя. Удзельнікі перасталі апранацца як [[скінхэды]], пачалі карыстацца выключна «левымі» мабільнымі тэлефонамі, вельмі рэдка сустракаліся паміж сабой адкрыта, не вялі якія-небудзь ідэалагічныя ці тактычныя размовы каля разетак, аддаючы перавагу пісаць свае размовы на паперы. == Склад групоўкі == 14 снежня 2005 г, 6 членаў групоўкі апынуліся на лаве падсудных і былі прысуджаныя да розных тэрмінаў зняволення<ref>[http://www.regnum.ru/news/561069.html Эксперт: Приговор членам группировки Mad Crowd очень мягкий]</ref>: # Павел Дэшыўкоў — 3 гады # Аляксей Бярэзін — 2 гады ўмоўна # Дзмітрый Карабейнікаў — 2 гады # Юрый Іваноў — 2 гады # Кірыл Міларадаў — 3 гады # Аляксей Ваяводзін — 3 гады (з 2012 года пажыццёва) Таксама ў склад групоўкі ўваходзілі Дзмітрый Баравікоў і Руслан Мельнік, якім на той момант атрымалася схавацца ад правасуддзя<ref>[http://izvestia.ru/news/381781 В Питере задержан один из лидеров группировки Mad Crowd]</ref>. На момант судовага разбору члены групоўкі стварылі заканспіраваную тэрарыстычную арганізацыю, вядомую як Банда Баравікова-Ваяводзіна. == Акцыі == Першымі акцыямі Мэд Краўд сталі збіццё двух кітайскіх студэнтаў на станцыі метро Дастаеўская ў Санкт-Пецярбургу 19 кастрычніка 2002<ref>{{Cite web |url=http://grani.ru/Society/Xenophobia/Skinhead/m.99639.html |title=Петербургский суд приговорил экстремистов из группировки Mad Crowd |access-date=9 студзеня 2016 |archive-date=19 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319195433/http://grani.ru/Society/Xenophobia/Skinhead/m.99639.html |url-status=dead }}</ref> і напад на грамадзяніна Арменіі 21 снежня таго ж года на платформе Аляксандраўская<ref>[http://www.zakon.kz/64193-v-sude-peterburga-zaplanirovano.html В суде Петербурга запланировано заседание по делу «Mad Crowd»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304083606/http://www.zakon.kz/64193-v-sude-peterburga-zaplanirovano.html |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. 6 красавіка 2003 яны ажыццявілі напад на кафэ Макдональдс (Неўскі пр. 45) і кафэ «Тры прыступкі»<ref>[http://www.fontanka.ru/2005/10/13/150966/ Mad Crowd больше не считается экстремистским сообществом]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://xartman.ru/statii/119-mad-crowd.html Mad Crowd — Воеводина-Боровикова]{{Недаступная спасылка}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Злачынствы на глебе нянавісці]] [[Катэгорыя:Неанацысцкія арганізацыі]] 24kf6mcehqh28whvdsdkcuw87s3qb12 Steam 0 334539 5154599 5129826 2026-06-15T10:59:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154599 wikitext text/x-wiki {{Арфаграфія|артыкул быў дагледжаны [[удзельнік:Brubaker610|ўдзельнікам:Brubaker610]], які як паказала практыка безадказна ставіўся да націсканне кнопкі догляду; тут ужо выяўлена і выпраўлена ўжыванне мовы ў мужчынскім родзе, а таксама "е" замест "ё", варта ўсё перачытаць і толькі тады прыбраць шаблон:арфаграфія, калі праблем з ёю няма або яны нязначныя.}}{{Праграма |дата апошняй версіі=18 кастрычніка 2022 |апошняя версія=1666144119, Steam API: v020 |бэта-версія=1666923262, Steam API: v020 |дата бэта-версіі=27 кастрычніка 2022 года |тып=[[лічбавае распаўсюджванне]] / [[тэхнічныя сродкі аховы аўтарскіх праў]] / [[сродак імгненнага абмену паведамленнямі]] |мовы інтэрфейсу=[[#Падтрымка моў|28 моў]] }} '''«Steam»''' ([[Міжнародны фанетычны алфавіт|МПА]]: {{IPA|[stiːm]}}) — сэрвіс [[Лічбавая дыстрыбуцыя|лічбавага распаўсюджвання]] [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]] і праграм, які належыць кампаніі «Valve», вядомаму распрацоўшчыку камп’ютарных гульняў. «Steam» выконвае функцыі службы актывацыі, загрузкі праз Інтэрнэт, аўтаматычных абнаўленняў і навін для гульняў як самой «Valve», так і іншых распрацоўшчыкаў па дамове з «Valve», такіх як «Epic Games», «THQ», «2K Games», «[[Activision]]», «Capcom», «Codemasters», «Eidos Interactive», «1С», «[[GSC Game World]]», «[[id Software]]», «SEGA», «Atari», «Rockstar Games», «Telltale Games», «[[Ubisoft]]», «[[Bethesda Softworks]]», «[[Paradox Interactive]]» і многіх іншых фірмаў, якія аформілі кантракт на дыстрыбуцыю. Па стане на восень 2015 года праз Steam распаўсюджваецца каля {{num|6500}} гульняў для [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнай сістэмы]] «[[Microsoft Windows]]», звыш {{num|2300}} гульняў для «[[Mac OS X|OS X]]» і звыш {{num|1500}} гульняў для «[[Linux]]»<ref>{{Cite web|author=Nathan Mattise|title=Valve hits a Linux landmark—1,500 games available on Steam|url=http://arstechnica.com/gaming/2015/09/valve-hits-a-linux-landmark-1500-games-available-on-steam/|date=Sep 20, 2015|publisher=Arstechnica|accessdate=2015-10-28|language=en}}</ref>, на якія дзейнічаюць штодзенныя і «''сяродтыднёвыя''» зніжкі, а таксама зніжкі на выхадныя дні<ref name="all-games">{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/search/?term=&l=russian|title=Все игры Steam|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229043252/http://store.steampowered.com/search/?term=|archivedate=29 снежня 2010|accessdate=16 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref>. Колькасць актыўных уліковых запісаў «Steam» перавышае 125 мільенаў<ref>{{Cite web|author=Luke Plunkett|title=There Are Over 125 Million "Active" Steam Accounts|url=http://kotaku.com/there-are-over-125-million-steam-accounts-1687820875|date=2/24/15|publisher=[[Kotaku]]|accessdate=2015-10-28|language=en}}</ref>. Поўны спіс выдаўцоў і распрацоўшчыкаў, якія супрацоўнічаюць з сэрвісам, размешчаны ў адкрытым доступе на сайце «Steam»<ref name="steam_partners">{{Cite web|url=http://www.steampowered.com/v/index.php?area=all&initial=1&|title=Список издателей и разработчиков, сотрудничающих со Steam}}</ref>. Першапачаткова распаўсюджваліся толькі гульні, трэйлеры і мадыфікацыі да іх, аднак у «Valve» некалькі разоў заяўлялі, што ў далейшым плануюць пашырыць спецыялізацыю сэрвісу, пачаўшы распаўсюд праз яго музыкі і паўнаметражных фільмаў<ref>{{Cite web|url=http://www.igromania.ru/GameNews/20766/Steam_stavit_na_universalnost.htm|title=Steam ставит на универсальность|publisher=[[Игромания.ру]]|datepublished=28 февраля 2008|accessdate=29 сентября 2008|url-status=dead|archive-date=30 кастрычніка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030082013/http://www.igromania.ru/GameNews/20766/Steam_stavit_na_universalnost.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hl-inside.ru/articles/forbes|title=Статьи // Yahoo мира игр?|publisher=HL-Inside|datepublished=30 января 2006|accessdate=3 февраля 2006|archiveurl=https://www.webcitation.org/612nj01R7?url=http://www.hl-inside.ru/articles/forbes/|archivedate=19 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Сэрвіс прыйшоў на змену ранейшай сістэме WON, якая была больш вузкаспэцыялізаваным сэрвісам і не з’яўлялася сістэмай распаўсюду даных праз Інтэрнэт (лічбавай дыстрыбуцыі). Гісторыя Steam пачалася ў 1999 годзе з поспехам «Team Fortress Classic» і «[[Counter-Strike]]». Яшчэ да выхаду фінальных версій гэтыя гульні сталі аднымі з самых папулярных шматкарыстальніцкіх гульняў. У той час папулярнасць гульняў дасягала максімум 2-3 тысяч актыўных гульцоў. Колькасць гульцоў ''TFC'' і ''CS'' праз пару гадоў узрасла ў некалькі разоў. У выніку Valve прыступіла да перагляду традыцыйных метадаў арганізацыі анлайн-гульняў. Неабходна было вырашыць праблемы на фоне далейшага росту колькасці гульцоў. У асноўным гэта тычылася аўтаматычнага абнаўлення, удасканалення антычыт-сістэмы. Steam упершыню быў прадстаўлены на Game Developers Conference 22 сакавіка 2002 года<ref>{{Cite web|url=http://www.gamasutra.com/gdc2002/features/newell/newell_01.htm|title=Valve Introduces "Steam" Online Distribution System|lang=en|publisher=Gamasutra.com|datepublished=22 марта 2002|accessdate=29 сентября 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101111040519/http://www.gamasutra.com/gdc2002/features/newell/newell_01.htm|archivedate=11 лістапада 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://cult.compulenta.ru/27192/|title=Создатели Half-Life представили технологию, которая может преобразить игровую индустрию|publisher=Компьюлента|datepublished=25 марта 2002|accessdate=29 сентября 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071009144330/http://cult.compulenta.ru/27192/|archivedate=9 кастрычніка 2007|url-status=dead}}</ref>. Версія ''Steam 1.0'' стала даступная падчас бэта-тэсціравання ''Counter-Strike 1.4''. Усталяванне Steam было абавязкова для бэта-тэсціроўшчыкаў ''CS 1.4'', але з’яўлялася толькі дадатковым кампанентам для фінальнай версіі<ref>{{Cite web|url=http://games.times.lv/index.php?Mode=reviews&ArticleID=337|title=Counter-Strike 1.4 beta. Micro preview|publisher=times.lv|datepublished=12 марта 2002|accessdate=29 сентября 2008|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56hc9L9?url=http://games.times.lv/index.php?Mode=reviews|archivedate=28 студзеня 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.warp2search.net/contentteller/news_story/counter_strike_14_next_week.html|title=Counter-Strike 1.4 Next Week!|lang=en|publisher=Warp2Search|datepublished=20 апреля 2002|accessdate=29 сентября 2008|archiveurl=https://www.webcitation.org/612nmDWbr?url=http://www.warp2search.net/|archivedate=19 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. === Далейшая распрацоўка === У ''Steam 2.0'' быў крыху зменены [[інтэрфейс карыстальніка]] і інтэграваная сістэма імгненнага абмену паведамленнямі з сябрамі. У канцы 2003 года Valve абвясціла аб сваіх планах закрыцця WON і абавязковым усталяванні Steam для анлайн-гульняў Valve. Гэта выклікала гнеў многіх гульцоў, якія затым стварылі WON2 у якасці альтэрнатывы. 26 ліпеня 2004 года World Opponent Network была закрыта і заменена Steam<ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/news/16-07-2004#13704|title=Valve полностью переходит на Steam|work=Новости AG|publisher=AG.ru|datepublished=16 апреля 2004|accessdate=29 сентября 2008|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56iPbtN?url=http://www.ag.ru/news/16-07-2004#13704|archivedate=28 студзеня 2011|url-status=live}}</ref>. У верасні 2004 года стала вядома аб судзе Vivendi Games з Valve. Першая кампанія сцвярджала, што распаўсюджванне Half-Life 2 праз Steam парушыла выдавецкі кантракт<ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/news/21-09-2004#14036|title=Valve судится с Vivendi Universal|publisher=[[AG.ru]]|datepublished=21 сентября 2004|accessdate=5 октября 2008|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w5C2W1Qs?url=http://www.ag.ru/news/21-09-2004#14036|archivedate=28 студзеня 2011|url-status=live}}</ref>. Vivendi прайграла справу і ёй было забаронена працягваць [[Ліцэнзія|ліцэнзаванне]] гульняў Valve для інтэрнэт-кафэ. Пазней кантракт паміж гэтымі двума кампаніямі быў скасаваны, і Valve выбралі [[Electronic Arts]] у якасці новага рознічнага выдаўца<ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/news/19-07-2005#15317|title=Гордон Фримен перешёл в ЕА|publisher=[[AG.ru]]|datepublished=19 июля 2005|accessdate=5 октября 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081225040654/http://www.ag.ru/news/19-07-2005#15317|archivedate=25 снежня 2008|url-status=dead}}</ref>. У лістападзе 2004 года Valve выпусціла Half-Life 2 — першую гульню для аднаго карыстальніка, якая патрабуе Steam-кліент у абавязковым парадку. Да канца 2005 года ў Steam ўпершыню з’явіліся гульні іншых распрацоўшчыкаў: ''Rag Doll Kung Fu''<ref name="RagDollKungFu">{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/news/463|title=Rag Doll Kung Fu Available Now|publisher=Steampowered.com|datepublished=12 октября 2005|accessdate=6 октября 2008|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100124182321/http://store.steampowered.com/news/463/|archivedate=24 студзеня 2010|url-status=dead}}</ref> (12 кастрычніка) і ''Darwinia''<ref name="Darwinia">{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/news/493|title=Darwinia Available Now On Steam|publisher=Steampowered.com|datepublished=14 декабря 2005|accessdate=6 октября 2008|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111025114048/http://store.steampowered.com/news/493/|archivedate=25 кастрычніка 2011|url-status=dead}}</ref> (14 снежня). У жніўні 2006 года пачаўся пераход да ''Steam 3.0''. Спачатку быў зменены дызайн афіцыйнага сайта, а затым, у снежні, значна перапрацаваны і знешні выгляд праграмы. Тоны афармлення праграмы былі змененыя з шэра-зяленага на цемна-шэры. Таксама быў зменены фармат скінаў, у выніку скіны для старой (другой) версіі перасталі працаваць. Наступны крок рушыў услед у жніўні 2007 года — выйшла першая бэта-версія сэрвісу [[:ru:Steam#Steam Community|Steam Community]], які дазваляў гульцам, у прыватнасці, камунікаваць (публікаваць свае дасягненні, здымкі экрану, набытыя гульні і г.д.) і ладзіць спаборніцтвы; рэліз Steam Community адбыўся ў верасні. У пачатку 2008 года Valve зрабілі платформу Steam больш адкрытай, выпусціўшы {{нп5|Steamworks||ru|Steam#Steamworks}}. Гэты пакет дае распрацоўшчыкам і выдаўцам функцыянальнасць Steam (або яго частак) бясплатна. Гэта тычыцца, перш за ўсе, статыстыкі і DRM-функцый. Мэта гэтага кроку — умацаваць рынак камп’ютарных гульняў і шырэй распаўсюдзіць Steam. Першая гульня, якая выкарыстоўвае гэтыя магчымасці, з’явілася ў сярэдзіне лютага. Гэта была музычная аркада ''Audiosurf''. Яна распаўсюджваецца праз Steam і выкарыстоўвае Steamworks для інтэграцыі з Steam Community і сістэмай дасягненняў. 4 кастрычніка 2008 года праз Steam сталі даступныя першыя пяць мадыфікацый для Source-гульняў<ref>{{Cite web|url=http://www.hl-inside.ru/comments/?1223100366|title=Теперь в Steam — Source моды|publisher=[[HL-Inside]]|datepublished=4 октября 2008|accessdate=5 октября 2008|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56mySb5?url=http://www.hl-inside.ru/comments/?1223100366|archivedate=28 студзеня 2011|url-status=live}}</ref> (раней усе мадыфікацыі неабходна было спампоўваць і ўсталеўваць уручную); у пачатку лютага 2009 да іх дадалося яшчэ 2 моды<ref>{{Cite web|url=http://www.hl-inside.ru/comments/?1233992522|title=Еженедельные новости Valve|publisher=[[HL-Inside]]|datepublished=7 февраля 2009|accessdate=17 марта 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56ozUum?url=http://www.hl-inside.ru/comments/?1233992522|archivedate=28 студзеня 2011|url-status=live}}</ref>. 16 сакавіка 2009 года ў SteamWorks была рэалізаваная новая функцыя для распрацоўшчыкаў гульняў пад назвай ''Downloadable Content'' (DLC)<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/news/2355|title=Steam offers gamers in-game downloadable content|publisher=SteamPowered.com|datepublished=16 марта 2009|accessdate=17 марта 2009|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56qpY45?url=http://store.steampowered.com/news/2355|archivedate=28 студзеня 2011|url-status=live}}</ref>. Гэта дазволіла распрацоўшчыкам публікаваць дадатковы ўнутрагульнявы кантэнт па невялікіх цэнах (каля 1-15 $), што, па сутнасці, з’яўляецца аналагам мікратранзакцый<ref name="DLC">{{Cite web|url=http://www.gametech.ru/cgi-bin/show.pl?option=news&id=6395|title=Premium DLC в Steam|publisher=Gametech.ru|datepublished=17 марта 2009|accessdate=17 марта 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56rjH2S?url=http://www.gametech.ru/cgi-bin/show.pl?option=news|archivedate=28 студзеня 2011|url-status=dead}}</ref>. Першымі гульнямі з падтрымкай ''DLC'' сталі The Maw<ref name="DLC"/> і Far Cry 2<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/app/21960/|title=Buy Far Cry 2 Fortunes Pack|publisher=Steampowered.com|accessdate=20 марта 2009|datepublished=19 марта 2009|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/612npMP1M?url=http://store.steampowered.com/|archivedate=19 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. У канцы 2009 года быў нязначна зменены дызайн афіцыйнага сайта — замест цемна-жоўтых з’явіліся блакітныя тоны, а таксама з’явілася магчымасць набываць гульні праз сайт Steam без выкарыстання праграмы Steam. Адначасова Valve пачала распрацоўку чацвертай версіі Steam з цалкам новым афармленнем. Бэта-версія выйшла ў канцы лютага 2010 года, у ей былі значна перапрацаваныя ўсе інтэрфейсныя меню<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/uiupdate/|title=UI Update|publisher=SteamPowered.com|datepublished=23 февраля 2010|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56uBQRV?url=http://store.steampowered.com/uiupdate/|archivedate=28 студзеня 2011|accessdate=16 чэрвеня 2016|url-status=live}}</ref>. Адначасова для бэта-карыстальнікаў быў моцна зменены дызайн афіцыйнага сайта. Амаль цалкам быў перароблены дызайн абалонкі Steam, а таксама ўнутрагульнявога овэрлэя. У прыватнасці, замест трох стандартных спісаў «Гульні», «Трэйлеры» і «Інструменты» з’явілася новае меню «Бібліятэка», у якое, акрамя гэтых 3 падраздзелаў, дадаўся новы — «Спампоўкі». Пры гэтым стала даступна 3 варыянты адлюстравання гульняў — спіс з падрабязнай інфармацыяй і фонам, буйны спіс з абноўленымі іконкамі і сетка са значкамі вялікага памеру. Кампактны выгляд болей не падтрымліваўся. Акрамя гэтага, былі выпраўленыя шматлікія памылкі, убудаваны [[браўзер]] стаў выкарыстоўваць рухавік WebKit замест Trident, даступнага толькі для [[Windows]], што ў разы павялічыла прадукцыйнасць і бяспеку працы, а таксама дало магчымасць партавання на іншыя платформы. Фармат скінаў для чацвёртай версіі таксама зведаў змены, што зрабіла непрацоўнымі скіны трэцяй версіі. 28 красавіка 2010 года Valve апублікавала стабільную версію. Таксама было зроблена абнаўленне дызайну супольнасці Steam і галоўнай вэб-старонкі Steam для ўсіх карыстальнікаў. У релізнай версіі была адноўлена магчымасць згортвання меню «Бібліятэка» ў кампактны выгляд, пры гэтым старыя нізкафарматныя іконкі былі заменены новымі маляўнічымі ў аб’емным стылі. Дадзенае абнаўленне стала самым буйным з моманту запуску Steam у 2003 годзе. Дадзеная версія Steam выклікала неадназначныя водгукі з боку супольнасці. З аднаго боку, інтэрфейс стаў больш інтуітыўным, лагічным, сучасным і маляўнічым. З іншага — прысутнічала мноства агрэхаў, недаробак, а таксама былі праблемы з хуткадзейнасцю на слабых машынах. Гэта было выпраўлена ў наступных абнаўленнях. У сакавіку 2010 года на афіцыйных сайтах Valve з’явілася інфармацыя аб будучым пераносе Steam і ўсіх Source-гульняў на [[Mac OS X]]<ref>{{Cite web|url=http://www.l4d.com/blog/post.php?id=3570|title=Переход на Mac в блоге Left 4 Dead|publisher=Valve|datepublished=8 марта 2010|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56vG6Vd?url=http://www.l4d.com/blog/post.php?id=3570|archivedate=28 студзеня 2011|accessdate=16 чэрвеня 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://teamfortress.com/post.php?id=3578|title=Переход на Mac в блоге Team Fortress 2|publisher=Valve|datepublished=9 марта 2010|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56w9wVV?url=http://teamfortress.com/post.php?id=3578|archivedate=28 студзеня 2011|accessdate=16 чэрвеня 2016|url-status=live}}</ref>. 12 траўня 2010 года выйшла фінальная версія Steam на Mac<ref>{{Cite news|url=http://macpages.ru/pages/steam-mac-dostupen-dlya-zagruzki-portal-do-24-maya-besplaten.html|title=Steam for Mac доступен для загрузки (Portal до 24 мая бесплатен!)|date=12-05-2010|publisher=MacPages|lang=ru|accessdate=2011-10-01|archive-date=19 кастрычніка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111019133005/http://macpages.ru/pages/steam-mac-dostupen-dlya-zagruzki-portal-do-24-maya-besplaten.html|url-status=dead}}</ref>. Некаторы час на Mac OS X назіраліся праблемы з прадукцыйнасцю<ref>[http://arstechnica.com/apple/news/2010/05/mac-lags-windows-in-gaming-performance-excels-at-stability.ars Mac lags Windows in gaming performance, excels at stability]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.anandtech.com/show/3759/mac-os-x-steam-performance-half-life-2-episode-2-still-slower-than-windows/3 |title=Mac OS X Steam Performance: Half Life 2 Episode 2, Still Slower than Windows |access-date=16 чэрвеня 2016 |archive-date=29 снежня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151229063435/http://www.anandtech.com/show/3759/mac-os-x-steam-performance-half-life-2-episode-2-still-slower-than-windows/3 |url-status=dead }}</ref>, але 18 жніўня Valve паведаміла аб тым, што сталі даступныя абнаўлення, якія паляпшаюць прадукцыйнасць<ref>[http://store.steampowered.com/news/4211/ Game Performance Improvements in Latest Mac OS X Update]</ref>. 10 верасня быў анансаваны і запушчаны ў бэта-тэст кашалёк Steam, з дапамогай якога карыстальнікі маглі б пераводзіць на яго пэўныя сумы грошай, каб выкарыстоўваць іх пазней<ref>{{Cite news|url=http://www.rockpapershotgun.com/2010/09/14/virtu-o-purse-valves-confusing-steam-wallet/|title=Virtu-o-Purse: Valve’s Confusing Steam Wallet|author=Alec Meer|date=September 14th, 2010|publisher=[[RockPaperShotgun]]|lang=en|accessdate=2011-10-24}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.shacknews.com/article/65530/steam-wallet-beta-lets-gamers|title=Steam Wallet Beta Lets Gamers Pre-Load Cash|author=Jeff Mattas|date=Sep 10, 2010|publisher=Shacknews|lang=en|accessdate=2011-10-24}}</ref>. Канчаткова ен з’явіўся ў Steam 30 верасня разам з абнаўленнем гульні [[Team Fortress 2]]<ref>{{Cite news|url=http://store.steampowered.com/news/4406/|title=Steam Wallet and in-game transactions are here!|date=30 сентября 2010|publisher=[[Valve]]|lang=en|accessdate=2011-10-24}}</ref>. 3 сакавіка 2011 года Valve анансавала і запусціла ў бэта-тэст сэрвіс Steam Guard, які павінен быў забяспечыць дадатковую бяспеку ўліковых запісаў карыстальнікаў. Пры ўключэнні гэтага сэрвісу доступ да ўліковага запісу Steam станавіўся магчымым толькі з бягучага камп’ютара; каб увайсці ў запіс з іншага камп’ютара, неабходна было ўвесці дадатковы код, які высылаўся на электронную пошту<ref>{{Cite news|url=http://www.1up.com/news/steam-guard-prevents-digital-games-stolen|title=Steam Guard Prevents Your Digital Games From Being Stolen|author=Chris Pereira|date=03/03/2011|publisher=1UP|lang=en|accessdate=2011-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204140451/http://www.1up.com/news/steam-guard-prevents-digital-games-stolen|archivedate=4 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. Steam Guard быў таксама паказаны на выставе CeBit 2011 Гейбам Ньюэлам, які там жа апублікаваў пароль да свайго ўліковага запісу і заявіў, што ніхто не зможа яго скрасці<ref>Golem.de — {{YouTube|pXkTMhp7QFI|Gabe Newell stellt IPT für Steam auf der Cebit 2011 vor}}</ref>. Сэрвіс стаў агульнадаступны 16 сакавіка<ref>{{Cite news|url=http://www.hl-inside.ru/comments/?1300301858|title=Начало работы Steam Guard|author=Dosia36|publisher=HL-inside|lang=ru|accessdate=2011-11-21}}</ref>. 26 студзеня 2012 года была анансаваная бэта-версія кліента Steam для аперацыйных сістэм [[iOS]] і [[Android]]<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/news/7231/|title=Valve Announces Steam Mobile App|date=26-01-2012|publisher=Valve|lang=en|accessdate=2012-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120128162620/http://store.steampowered.com/news/7231/|archivedate=28 студзеня 2012|url-status=dead}}</ref>. Карыстальнікі iOS — і Android-прылад могуць з яго дапамогай мець зносіны з сябрамі, наведваць супольнасці, праглядаць скрыншоты, чытаць навіны і сачыць за тым, што адбываецца ў самай онлайн-краме<ref>{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/ru/app/steam-mobile/id495369748?mt=8|title=Steam Mobile|publisher=''[[Apple iTunes]]''|accessdate=2013-10-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.valvesoftware.android.steam.community&hl=uk|title=Steam|date=01.03.2012|publisher=''[[Google play]]''|accessdate=2013-10-11}}</ref>. У красавіку 2012 года на інтэрнэт-рэсурсе «Phoronix» была апублікаваная інфармацыя аб падрыхтоўцы выпуску Steam і платформы Source для [[Linux]]<ref>{{Cite web|url=http://www.phoronix.com/scan.php?page=article&item=valve_linux_dampfnudeln|title=Valve's Gabe Newell Talks Linux Steam Client, Source Engine|author=Michael Larabel|date=25 апреля 2012 года|publisher=[[Phoronix]]|accessdate=2012-04-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/67Jdwqq9D?url=http://www.phoronix.com/scan.php?page=article|archivedate=30 красавіка 2012|url-status=live}}</ref>. 22 снежня на афіцыйным сайце Steam з’явілася адкрытая бэта-версія праграмы<ref>{{Cite web|url=http://www.gamebuntu.com/2012/12/steam.html|title=Бета Steam стала доступна с началом распродажи|date=21-12-2012|accessdate=2012-12-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DRTtRjEf?url=http://www.gamebuntu.com/2012/12/steam.html|archivedate=5 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>, а ў лютым 2013 года была апублікаваная першая стабільная версія. 2 кастрычніка 2012 года з’явіўся раздзел «Праграмы» (Software)<ref>[http://store.steampowered.com/news/8993/ Now Available — Software on Steam, 10 % off!]</ref>. 23 верасня 2013 года была анансаваная аперацыйная сістэма SteamOS, распрацаваная на базе [[Linux]] і арыентаваная на запуск гульняў з бібліятэкі Steam на вялікім экране тэлевізара<ref>{{Cite web|url=http://www.vg247.com/2013/09/23/valve-announces-steam-os/|title=Valve announces SteamOS, is Linux-based, free & coming soon|author=Dave Cook|date=24.09.2013|publisher=''[[VG247]]''|lang=en|accessdate=2013-09-24}}</ref>. У 2016 годзе Valve абяцае выпусціць буйное абнаўленне для Steam. == Назва == Steam ([[Беларуская мова|беларуск.]]: ''пара'') — своеасаблівая гульня слоў, якая выкарыстоўваецца кампаніяй-распрацоўчыкам. Назва фірмы Valve перакладаецца з [[Англійская мова|англійскай мовы]] як ''клапан''; акрамя таго, «газавая» тэматыка сустракаецца і ў назвах іншых распрацовак кампаніі: ''Steamworks'' ([[Беларуская мова|беларуск.]]: ''паравыя работы''), ''Steam Cloud'' ([[Беларуская мова|беларуск.]]: ''воблака пару'') і ''Source'' ([[Беларуская мова|беларуск.]]: ''крыніца'').Таксама дадзеная тэматыка сустракаецца ў такіх гульнях ад Valve, як Half-Life. == Уплыў на гульнявую індустрыю == З’яўленне Steam моцна паўплывала на распрацоўку інды-гульняў, распрацоўшчыкі якіх часта не маглі знайсці сабе выдаўца. Распаўсюджванне нестандартных гульняў на дысках з пункту гледжання выдаўцоў — рызыкоўны крок, бо загадзя невядома, як паставяцца да гульні пакупнікі. Метад лічбавай дыстрыбуцыі, які дазваляе адмовіцца ад выдаткаў на друк дыскаў, дакументацыі і скрынак, а таксама ад выдаткаў на продаж праз гандлёвыя сеткі, дазваляе выдаваць такія гульні з меншай фінансавай рызыкай. Пасля таго, як Valve пачала распаўсюджваць праз Steam гульні Darwinia і Red Orchestra, іх распрацоўшчыкі атрымалі адразу некалькі прапаноў ад рознічных выдаўцоў, так як гэтыя гульні прадэманстравалі сваю запатрабаванасць<ref>{{Cite web|url=http://www.hl-inside.ru/interviews/cvg7|title=Интервью // Интервью с Гейбом Ньюэллом сайту Computer and Video Games|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307063722/http://www.hl-inside.ru/interviews/cvg7/|archivedate=7 сакавіка 2012|accessdate=17 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref>. Таксама распаўсюджванне Steam паўплывала і на лічбавую дыстрыбуцыю ў цэлым. Адразу пасля выхаду Half-Life 2 (якая патрабуе абавязковага ўсталявання Steam) гэты сэрвіс прыцягнуў увагу мноства гульцоў. Steam стаў першым удалым праектам у гэтай галіне (каля 25 % копій Half-Life 2 было прададзена праз Steam<ref>{{Cite web|url=http://www.kriconf.ru/2008/rec/ppt/KRI_2008_BusinessDevelopment_18apr_KZ_03_Lyskovskii_Aleksandr_Alawar_Entertainment.ppt|title=Цифровая дистрибуция 2008|work=КРИ 2008|format=ppt|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w56xYHPB?url=http://www.kriconf.ru/2008/rec/ppt/KRI_2008_BusinessDevelopment_18apr_KZ_03_Lyskovskii_Aleksandr_Alawar_Entertainment.ppt|archivedate=28 студзеня 2011|accessdate=17 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref>). Неўзабаве пасля гэтага аб стварэнні сваіх падобных сэрвісаў заявілі некалькі буйных кампаній, такіх як Sega<ref>{{Cite web|url=http://www.dtf.ru/news/read.php?id=37240|title=Steam помогает маленьким|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106015324/http://dtf.ru/news/read.php?id=37240|archivedate=6 лістапада 2012|accessdate=17 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref>, [[Electronic Arts|EA Games]]<ref>{{Cite web|url=http://www.dtf.ru/news/read.php?id=37205|title=EA - за цифровую дистрибуцию|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106015310/http://dtf.ru/news/read.php?id=37205|archivedate=6 лістапада 2012|accessdate=17 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref> і 3D Realms<ref>{{Cite web|url=http://www.dtf.ru/news/read.php?id=35566|title=Prey будет распространяться через Интернет|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106015318/http://dtf.ru/news/read.php?id=35566|archivedate=6 лістапада 2012|accessdate=17 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref>. Драбнейшыя кампаніі, такія як Flow Theory і Virgin Games, таксама анансавалі свае праекты<ref>{{Cite web|url=http://www.dtf.ru/news/read.php?id=36746|title=Онлайн спасёт Hip Interactive|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106015330/http://dtf.ru/news/read.php?id=36746|archivedate=6 лістапада 2012|accessdate=17 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref>. Аднак, некаторыя з іх не давялі ўласныя праекты да завяршэння. Sega стала прадаваць свае гульні ў Steam, а сэрвіс Triton кампаніі Game xStream, які распаўсюджваў гульні 3D Realms, быў закрыты<ref>{{Cite web|url=http://gamenavigator.ru/news/reports/9715|title=Но сначала тот же Prey лишили цифровой дистрибуции|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w573V2Sv?url=http://gamenavigator.ru/news/reports/9715|archivedate=28 студзеня 2011|accessdate=17 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref> (гульні 3D Realms таксама перайшлі ў Steam). [[Electronic Arts]] таксама распаўсюджвае некаторыя свае гульні праз Steam, нягледзячы на наяўнасць уласнай гандлевай пляцоўкі Origin (акрамя лічбавай дыстрыбуцыі, гэты сэрвіс прызначаны і для анлайн-продажаў гульняў на фізічных носьбітах)<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/news/2116|title=Steam Launches Hit PC Games from EA|publisher=SteamPowered.com|datepublished=19 декабря 2008|accessdate=28 декабря 2008|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101108094838/http://store.steampowered.com/news/2116/|archivedate=8 лістапада 2010|url-status=dead}}</ref>. У канцы лістапада 2008 года Брэд Уордэл ({{Lang-en|Brad Wardell}}), кіраўнік кампаніі Stardock, якая валодае сэрвісам лічбавай дыстрыбуцыі Impulse, заявіў, што, на яго думку, «бясспрэчным лідарам на рынку лічбавай дыстрыбуцыі гульнявога кантэнту для РС з’яўляецца Steam — у яго прыкладна 70 % рынку. Наш сэрвіс Impulse ідзе на другім месцы прыкладна з 10 %. Усе астатнія падзяляюць тыя, што засталіся 20 %». Ён таксама дадаў, што ў 2009 годзе выдаўцы атрымліваюць каля 25 % сумарнага даходу ад продажаў гульняў праз падобныя сэрвісы<ref>{{Cite web|url=http://www.gametech.ru/cgi-bin/show.pl?option=news&id=10008|title=Слух: на долю Steam приходится 70% цифрового рынка|publisher=[[GameTech]]|datepublished=21 ноября 2009 года|accessdate=21 ноября 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w575ltzA?url=http://www.gametech.ru/cgi-bin/show.pl?option=news|archivedate=28 студзеня 2011|url-status=dead}}</ref>. == Магчымасці == * Steam выступае ў ролі тэхнічнага сродку абароны аўтарскіх правоў (DRM) (прычым нават калі выкарыстоўваецца скрынкавая версія гульні, няма неабходнасці ўвесь час устаўляць у прывад дыск з гульней). * Паколькі Steam дазваляе загружаць гульні непасрэдна з сервераў Valve, ён ліквідуе неабходнасць у выдаўцы — прамежкавым звяне паміж распрацоўшчыкам і спажыўцом. * Распрацоўшчык атрымлівае магчымасць больш аператыўна рэагаваць на патрэбы гульнявой супольнасці (напрыклад, шляхам выпуску бясплатных дадаткаў накшталт ''Half-Life 2: Lost Coast'') і ажыццяўляць поўны кантроль над распаўсюджваннем саміх гульняў, так як нават скрынкавыя версіі [[:Катэгорыя:Steam-гульні|Steam-гульні]] патрабуюць абавязковай актывацыі і поўнага абнаўлення праз Steam. * Магчымасць купіць гульню для іншага чалавека ў якасці падарунка або падарыць каму-небудзь «лішнюю» гульню, набытую паўторна ў складзе зборніка. Напрыклад, уладальнікі ''Half-Life 2'' і/або ''Half-Life 2: Episode One'' маглі падарыць гэтыя гульні іншым людзям, калі набылі зборнік ''The Orange Box''. Для гэтага дастаткова ўвесці e-mail атрымальніка або выбраць яго рахунак у спісе адпаведнага дыялогу (пры гэтым рахунак атрымальніка павінен быць дададзены ў спіс сяброў — ''Steam Friends''). Падарункі сталі самай распаўсюджанай формай пакупкі Steam-гульняў праз трэціх асоб сярод карыстальнікаў, якія не маюць магчымасці купіць гульню напрамую з-за адсутнасці крэдытнай карты. Пасля пераводу грошай пасярэдніку той купляе гульню як падарунак праз крэдытную карту і адпраўляе пакупніку па электроннай пошце або праз Steam. Кошты ў прадаўцоў, якія купляюць гульні легальна са сваёй крэдытнай карты, як правіла, некалькі вышэй за кошты гульняў у Steam. У прадаўцоў, якія займаюцца кардынгам, кошты могуць быць у некалькі разоў ніжэй (звычайна 5-10 $ за гульню), аднак пры гэтым з’яўляецца рызыка адклікання падарунка і блакавання Steam-акаўнта ў выпадку, калі ўладальнік крэдытнай карты выявіць зняцце сродкаў і выканае адмову ад плацяжу. * Таксама Steam дазваляе ўладальнікам інтэрнэт-клубаў заключыць дагавор на выкарыстанне сістэмы '''CyberCafe''', якая дазваляе карыстацца значнай часткай Steam-гульняў<ref name="CyberCafe">{{Cite web|url=https://support.steampowered.com/kb_article.php?ref=3806-RYSJ-1102|title=Valve Cyber Cafe Program: Steam For Cafes|date=2008-04-05|work=Сайт CyberCafe|lang=en}}</ref> за пэўную штомесячную абаненцкую плату. * 2 чэрвеня 2015 года Steam запусціў сістэму вяртання сродкаў за набытыя гульні (і вялікую частку DLC), калі камп’ютар карыстальніка не адпавядае сістэмным патрабаванням гульні або яна яму не спадабалася<ref>{{Cite web|url=http://www.3dnews.ru/915114|title=В Steam ввели опцию возврата потраченных средств|author=Алексей Лихачев|date=2015-06-03|publisher=[[3DNews Daily Digital Digest]]|access-date=17 чэрвеня 2016|archive-date=6 ліпеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706215806/http://www.3dnews.ru/915114|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/tech/news/2015/06/04/n_7259010.shtml|title=Valve разрешила возврат денег за покупки в Steam|date=2015-06-04|publisher=[[Газета.Ru]]}}</ref>. Вяртанне магчымы толькі на працягу 14 дзён і толькі калі карыстальнік правеў у гульні не больш дзвюх гадзін<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/steam_refunds/?l=russian|title=Возврат средств в Steam|date=2015-06-02}}</ref>. === Падтрымка моў === Steam у цяперашні час даступны на наступных мовах: [[Англійская мова|англійская]], [[Балгарская мова|балгарская]], бразільская партугальская, [[Венгерская мова|венгерская]], [[Нідэрландская мова|галандская]], [[Грэчаская мова|грэчаская]], [[Дацкая мова|дацкая]], [[Іспанская мова|іспанская]], [[Італьянская мова|італьянская]], [[Карэйская мова|карэйская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Нарвежская мова|нарвежская]], [[Польская мова|польская]], [[Партугальская мова|партугальская]], [[Румынская мова|румынская]], [[Руская мова|руская]], тайская, [[Кітайская мова|традыцыйная кітайская]], [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Украінская мова|украінская]], [[Кітайская мова|спрошчаная кітайская]], [[Фінская мова|фінская]], [[Французская мова|французская]], [[Чэшская мова|чэшская]], [[Шведская мова|шведская]] і [[Японская мова|японская]]. У Steam рэалізавана рэгіянальная абарона з прычыны таго, што ў розных рэгіенах скрынкавыя выдання Steam-гульні маюць розную вартасць. То-бок гульні, набытыя ў Расіі (у скрынкавым варыянце), не будуць працаваць за межамі [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] (такая абарона была ажыццеўлена да выхаду Half-Life 2: Episode One ў 2006 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.hl-inside.ru/interviews/buka|title=Интервью // Интервью с представителями компании Бука|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307090646/http://www.hl-inside.ru/interviews/buka/|archivedate=7 сакавіка 2012|accessdate=17 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref>). У той жа час дадзены падыход дазваляе выдаўцам зрабіць даступнай любую афіцыйную агучванне, так як выдаўцы могуць не асцерагацца рээкспарту гульняў. Большасць гульняў, набытых у Steam, мультырэгіянальныя і не маюць абмежаванняў, паколькі прадаюцца па аднолькавай цане ва ўсіх рэгіенах. === Сеткавыя гульні === У абавязкі часткі Steam, адказнай за гульні праз [[Інтэрнэт]], уваходзіць атрыманне спісу сервераў, праверка версій кліента і сервера для забеспячэння іх сумяшчальнасці, а таксама прадастаўленне серверу звестак аб ўліковым запісе Steam і блакаванне контам, абвінавачаным у несумленнай гульні службай Valve Anti-Cheat, доступу да ўсіх сеткавых Steam-гульняў, якія падтрымліваюць тэхналогію VAC. Таксама Steam блакуе доступ да [[:ru:Steam#Контент-серверы|Steam-сервераў]] карыстальнікам, якія не маюць ўліковага запісу Steam (No-Steam версіі гульняў) або на конце якіх няма набытай гульні, што з’яўляецца яшчэ адным кампанентам абароны DRM. Гэты кампанент не могуць абыходзіць узламаныя версіі Steam, паколькі гэта патрабуе ўзлому або абыходу сервераў аўтэнтыфікацыі Valve. === Matchmaking === Дадзеная функцыя ў Steamworks з’явілася з выхадам Left 4 Dead. Сутнасць яе заключаецца ў тым, што гульцы падлучаюцца не адразу да сервера, а спачатку да створанага адным з гульцоў лобі. Лідар лобі можа выбіраць параметры гульні (карта, узровень складанасці і г . д.), «праганяць» падлучаных гульцоў, абмежаваць доступ да лобі толькі для сяброў або па запрашэннях. Пасля таго як неабходны склад гульцоў набраны, лідар лобі запускае пошук сервера. Steam падбірае найбольш прыдатны пусты сервер, на якім ўсталеўвае неабходныя налады і падлучае да яго гульцоў з лобі<ref>{{Cite web|url=https://www.steampowered.com/steamworks/gameservices.php?area=main&cc=US&l=russian|title=STEAMWORKS - GAME SERVICES|lang=en}}</ref>. === Steam Cloud === Дадзеная функцыя дазваляе захоўваць гульнявыя дадзеныя (такія як асабістыя канфігурацыі, налады клавіятуры і мышы, лога-спрэі для мультыплэерных гульняў, файлы захаванняў) на серверах Valve<ref>{{Cite web|url=http://www.hl-inside.ru/comments/?1225741273|title=Релиз Steam Cloud — на этой неделе|publisher=[[HL-Inside]]|datepublished=3 ноября 2008|accessdate=16 сентября 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120707035334/http://www.hl-inside.ru/comments/?1225741273|archivedate=7 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. Функцыя карысная тым, хто выкарыстоўвае свае Steam-гульні на некалькіх камп’ютарах. На дадзены момант Steam Cloud падтрымліваюць наступныя гульні: Half-Life 2, Half-Life 2: Episode One, Half-Life 2: Episode Two, Counter-Strike: Source, Portal, [[Portal 2]], Psychonauts, Day of Defeat: Source, Left 4 Dead 2, [[Team Fortress 2]], Alien Swarm, Sid Meier’s Civilization V, [[Plants vs. Zombies]], Call of Duty: Modern Warfare 2,[[The Elder Scrolls V: Skyrim|TES 5: Skyrim]], Dota 2<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/news/3873/|title=Half-Life 2, Half-Life 2: Episode 1 & 2 get SteamPlay, Steam Cloud and Achievements|publisher=Steampowered.com|datepublished=27 мая 2010|accessdate=16 сентября 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229014012/http://store.steampowered.com/news/3873/|archivedate=29 снежня 2010|url-status=dead}}</ref>, Call of Duty: Black Ops, Fallout: New Vegas, Braid, Worms: Reloaded, Metro 2033, [[The Binding of Isaac]], Cry of Fear, Europa Universalis 4 і іншыя. Гэты спіс пастаянна абнаўляецца і дапаўняецца за кошт новых гульняў, у якіх падтрымка Steam Cloud прысутнічае першапачаткова. Таксама Steam Cloud сталі ўкараняць ва ўжо выпушчаныя гульні, у якіх ен першапачаткова не падтрымліваўся. * Steam Community дазваляе ствараць свае пэрсанальныя [[Вэб-старонка|web-старонкі]] ў сістэме Steam, ствараць суполкі і ўступаць у іх. У кожнай суполцы ёсць [[чат]], колькасць чалавек у якім адлюстроўваецца на старонцы суполкі. * Статус кожнага ўдзельніка адлюстроўваецца на яго старонцы: ''У сетцы'', ''Адключаны ад сеткі'', ''Адышоў'', ''Заняты'', ''У гульні'' (з указаннем назвы гульні) і ''Сплю'' (недаступны для самастойнага выбару статус, які выстаўляецца аўтаматычна пасля двухгадзіннай бяздзейнасці клавіятуры і мышы). Таксама на асабістай старонцы адлюстроўваецца статыстыка часу гульні за апошнія 2 тыдні, асобна для кожнай гульні. Час, праведзены за No-Steam гульней, у статыстыцы не адлюстроўваецца. * Чат у Steam быў значна перапрацаваны да выхаду Steam Community. Была дададзеная магчымасць галасавых выклікаў, а магчымая колькасць удзельнікаў узрасла да некалькіх дзесяткаў (раней было магчымым перапісвацца толькі адзін-на-адзін). Галоўным абнаўленнем Steam-чата з’яўляецца магчымасць выкарыстоўваць яго ў любой гульні, нават калі яна не прадаецца ў Steam: калі ў меню Steam дазволена адпаведная опцыя, пэўнай камбінацыяй клавіш (па змаўчанні Shift+TAB) адкрываецца напаўпразрыстае меню Steam Overlay — [[інтэрфейс]] Steam Community. * Абнаўленне кліента Steam 20 жніўня 2010 года: у чаце сяброў з’явілася структура ўставак: кожны чат зараз не адкрываецца ў новым акне, а ва ўстаўцы. * Абнаўленне кліента Steam на 10 студзеня 2011 года: была дададзеная магчымасць размяшчаць гульнявыя скрыншоты ў сябе на старонцы ў Steam Community. == Заўвагі == {{Reflist|2}} {{Authority control}} {{URI scheme}} [[Катэгорыя:Freeware]] [[Катэгорыя:Праграмы імгненнага абмену паведамленнямі]] [[Катэгорыя:Прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Сацыяльныя сеткі]] [[Катэгорыя:Steam]] 80nncwhwwfhrhvq5g1b6tnvyod588pl Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў 4 337353 5154344 5153519 2026-06-14T16:13:47Z JerzyKundrat 174 5154344 wikitext text/x-wiki * Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — '''«[[The Boys of Dungeon Lane]]»'''. <small>''(29&nbsp;мая)''</small> * Памерла '''[[Раіса Баравікова]]''', беларуская пісьменніца, перакладчыца. <small>''(26&nbsp;мая)''</small> * [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] '''«[[Magnifica humanitas]]»''', прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. <small>''(25&nbsp;мая)''</small> * Завяршыўся '''[[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]]''', [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. <small>''(23&nbsp;мая)''</small> * У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся '''[[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]'''. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * Нанесены '''[[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|ўдар БПЛА]]''' па [[Старабельск]]у. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены '''[[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|тэрарыстычны акт]]'''. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за '''[[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі ліхаманкі Эболы]]''' ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). <small>''(17&nbsp;мая)''</small> * Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана '''[[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]'''. <small>''(10&nbsp;мая)''</small> * [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны '''[[Петэр Мадзьяр]]'''. <small>''(9&nbsp;мая)''</small> * [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з '''[[АПЕК]]'''. <small>''(1&nbsp;мая)''</small> * На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец '''[[Себасцьян Саве]]''' ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны. <small>''(26&nbsp;красавіка)''</small> * Падчас '''[[Напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]]''' у [[Малі]] загінуў міністр абароны '''[[Садзіё Камара]]'''. <small>''(25&nbsp;красавіка)''</small> * '''[[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]]''', якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. <small>''(16&nbsp;красавіка)''</small> * Здзейснена '''[[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства]]''' ў школе ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). <small>''(15&nbsp;красавіка)''</small> * Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў '''[[СНД]]''' адобраны прэзідэнтам [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. <small>''(8&nbsp;красавіка)''</small> * [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі '''[[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]]''' на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. <small>''(7&nbsp;красавіка)''</small> * Касмічная місія '''«[[Артэміда-2]]»''' абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * У [[Крым]]е '''[[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]]''' расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. <small>''(31&nbsp;сакавіка)''</small> * Нямецкі матэматык '''[[Герд Фальтынгс]]''' ганараваны [[Абелеўская прэмія|Абелеўскай прэміяй]]. <small>''(19&nbsp;сакавіка)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(17&nbsp;сакавіка)''</small> * У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены '''[[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]]''' ў [[Кабул]]е. <small>''(16&nbsp;сакавіка)''</small> * Адбылася '''[[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]]''' ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. <small>''(15&nbsp;сакавіка)''</small> * Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а абраны '''[[Маджтаба Хаменеі]]'''. <small>''(8&nbsp;сакавіка)''</small> * Памёр '''[[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]]''', беларускі паэт, перакладчык. <small>''(5&nbsp;сакавіка)''</small> * [[Ізраіль]] і [[ЗША]] '''[[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]]''' па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. <small>''(28&nbsp;лютага)''</small> * На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб '''[[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]]''' з [[Афганістан]]ам. <small>''(27&nbsp;лютага)''</small> * Завяршыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(22&nbsp;лютага)''</small> * Храм '''[[Саграда Фамілія]]''' ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці '''[[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]]''', уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] '''[[Юн Сок Ёль]]''' прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. <small>''(19&nbsp;лютага)''</small> * Нарвежскі лыжнік '''[[Ёханес Хёсфлат Клеба]]''' стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Урачыста адкрыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(6&nbsp;лютага)''</small> * Забіты '''[[Саіф аль-Іслам Кадафі]]''', лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. <small>''(3&nbsp;лютага)''</small> * На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга]] здарыўся '''[[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]'''. <small>''(28&nbsp;студзеня)''</small> * На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся '''[[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]'''. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Статут '''[[Савет міру|Савета міру]]''', створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(18&nbsp;студзеня)''</small> * '''[[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]]''' [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм '''«[[Сентыментальная каштоўнасць]]»''' [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. <small>''(17&nbsp;студзеня)''</small> * Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе '''[[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]]''' ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. <small>''(8&nbsp;студзеня)''</small> * [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў '''[[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]'''. <small>''(4&nbsp;студзеня)''</small> * [[ЗША]] нанеслі '''[[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]]''' па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. <small>''(3&nbsp;студзеня)''</small> * [[Балгарыя]] далучылася да '''[[еўразона|еўразоны]]'''. <small>''(1&nbsp;студзеня)''</small> * [[/2025|Архіў 2025]] * [[/2024|Архіў 2024]] * [[/2023|Архіў 2023]] * [[/2022|Архіў 2022]] * [[/2021|Архіў 2021]] * [[/2020|Архіў 2020]] * [[/2019|Архіў 2019]] * [[/2018|Архіў 2018]] * [[/2017|Архіў 2017]] * [[/2016|Архіў 2016]] fiqs0sqynp6yvhi2mprn4vw4gkf442h Ілан Маск 0 353305 5154342 5114523 2026-06-14T16:09:31Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5154342 wikitext text/x-wiki {{Асоба |сайт = [http://www.elonmusk.com Афіцыйны сайт Ілана Маска] }} '''Ілан Рыў Маск''' ({{Lang-en|Elon Reeve Musk}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Канада|канадска]]-[[ЗША|амерыканскі]] інжынер, прадпрымальнік, вынаходнік і інвестар; [[Спіс міліярдэраў|міліярдэр]]. == Біяграфія == Бацька — інжынер-будаўнік Эрал Маск, маці — мадэль Мэй Маск. Яго бацькі развяліся, калі Ілану было каля 10 гадоў. Ілан з дзяцінства захапляўся праграмаваннем. У 12-гадовым узросце распрацаваў відэагульню пад назвай Blastar, якую прадаў камп’ютарнаму часопісу за 500 долараў. У 1989 годзе атрымаў канадскі пашпарт (яго маці была родам з Канады), з’ехаў з ПАР і паступіў у [[Каралеўскі ўніверсітэт у Кінгстане]] ([[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]]). У 1992 годзе ён перавёўся ў [[Пенсільванскі ўніверсітэт]] ([[Філадэльфія]], ЗША), дзе праз пяць гадоў атрымаў ступень [[бакалаўр]]а фізікі і эканомікі. Затым вырашыў працягнуць адукацыю ў [[Аспірантура|аспірантуры]] пры [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]], але пакінуў яе праз два дні пасля паступлення. Разам з братам заснаваў кампанію Zip2, якая распрацоўвала электронныя карты і бізнес-даведнікі для сродкаў масавай інфармацыі. У прыватнасці, кліентамі Zip2 былі [[The New York Times]] і [[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]. У 1999 годзе Zip2 была набыта Compaq Computer Corporation за 307 мільёнаў долараў гатоўкай і 34 мільёны каштоўнымі паперамі (сам Маск атрымаў $22 млн)<ref>[https://hi-tech.mail.ru/news/54569-raketa-nositel-soyuz-2-vyvela-na-orbitu-apparat-novogo-pokoleniya-v-interesah-mi/ Илону Маску — 50 лет. Собрали все его проекты — от Tesla до чипа для мозга]{{ref-ru}}</ref>. Zip2 стала часткай [[Пошукавая сістэма|пошукавай сістэмы]] AltaVista, якую Compaq набыла раней. У 1999 годзе на грошы, атрыманыя ад продажу Zip2, Ілан і Кімбал Маск заснавалі кампанію X.com, якая прадастаўляла фінансавыя паслугі і ажыццяўляла плацяжы ў інтэрнэце. Зліццё X.com з кампаніяй Confinity прывяло ў выніку да стварэння сістэмы плацяжоў [[PayPal]], якая ў 2002 годзе была набыта [[eBay]] за 1,5 мільярда долараў. Маск, як найбуйнейшы акцыянер, атрымаў 165 мільёнаў долараў. У 2002 годзе Ілан Маск стаў грамадзянінам ЗША. У гэтым жа годзе ён заснаваў Space Exploration Technologies ([[SpaceX]]) — кампанію, якая дэкларавала сваёй мэтай зрабіць асваенне космасу больш даступным. Застаючыся саўладальнікам SpaceX, Маск займае ў кампаніі пасады генеральнага дырэктара і галоўнага інжынера. У 2003 годзе прадпрымальнік стаў адным з асноўных інвестараў Tesla Motors, пазней пераназванай у [[Tesla Inc.|Tesla]] — кампаніі па вытворчасці [[Электрамабіль|электрамабіляў]]. Як сузаснавальнік і генеральны дырэктар Tesla, Ілан Маск кіруе праектаваннем і вытворчасцю электрамабіляў, [[Электрычны акумулятар|акумулятарных батарэй]] і прадуктаў для сонечнай энергіі. З 2015 па 2018 год знаходзіўся ў савеце дырэктараў [[OpenAI]], арганізацыі-распрацоўшчыку [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. У 2023 годзе ён заснаваў уласную кампанію штучнага інтэлекту — xAI. Ён таксама генеральны дырэктар кампаніі Neuralink, якая распрацоўвае тэхналогію, што дазваляе звязаць цела чалавека з камп’ютарам. Ілан Маск заснаваў і кампанію The Boring Company, якая займаецца стварэннем транспартнай сістэмы на аснове спецыяльных тунэляў для больш хуткага перамяшчэння аўтамабіляў і грузаў. У 2013 годзе Маск апублікаваў праект звышхуткаснага пасажырскага цягніка, які рухаецца ў тунэлі з разраджаным паветрам, названага [[Hyperloop]]. У 2016—2017 гадах Ілан Маск быў членам форуму па стратэгіі і палітыцы пры прэзідэнце ЗША [[Дональд Трамп|Дональдзе Трампе]], кансультацыйнага эканамічнага органа, які складаецца з 18 прадпрымальнікаў. Пакінуў форум з-за рашэння Трампа, каб ЗША выйшлі з Парыжскага пагаднення па клімаце<ref>[https://ria.ru/20210628/mask-1738591193.html Биография Илона Маска]{{Ref-ru}}</ref>. 25 красавіка 2022 Ілан Маск купіў за 44 мільярды долараў сацыяльную сетку Twitter (з 2023 года – [[X (сацыяльная сетка)|сацыяльная сетка X]]). Гэты актыў вылучаецца тым, што Маск не датычны ні да яго заснавання, ні да станаўлення<ref>[https://t-j.ru/elon-musk-profile/?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.by%2F#five Кто такой Илон Маск: все, что нужно знать о главе Tesla, SpaceX и X]{{ref-ru}}</ref>. На [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|прэзідэнцкіх выбарах 2024 года]] прадпрымальнік падтрымаў Дональда Трампа і ўнёс вялікі ўклад у яго перамогу. У 2025 годзе Маск узначаліў [[Дэпартамент эфектыўнасці ўрада (ЗША)|Дэпартамент эфектыўнасці ўрада ЗША]] ў адміністрацыі Трампа. Праз 130 дзён працы ён пакінуў пасаду і вярнуўся да сваіх бізнес-праектаў<ref>[https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%86%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA&action=edit&editintro=Template:BLP_editintro Илон Маск: что нужно знать о человеке будущего]{{ref-ru}}</ref>. Капітал Маска ў красавіку 2025 года — 342 млрд долараў, ён самы багаты чалавек у свеце<ref>[https://virtualbrest.ru/news142468.php Маск стал богаче на десятки миллиардов после победы Трампа]{{Ref-ru}}</ref>. Кампанія SpaceX афіцыйна выйшла на біржу [[Nasdaq]] 12 чэрвеня 2026 года, правёўшы самае буйное [[IPO]] ў гісторыі сусветнага фінансавага рынку. У выніку першаснага размяшчэння акцый кампанія прыцягнула рэкордныя $75 мільярдаў, а яе рынкавая капіталізацыя па выніках першага дня таргаў перавысіла $2,1 трыльёна. Гэта зрабіла SpaceX шостай па кошце публічнай кампаніяй у ЗША і ператварыла Ілана Маска ў першага ў свеце афіцыйнага трыльянера. == Крыніцы == {{Reflist}} {{Ілан Маск}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Time Persons of the Year 2001-2025}} {{DEFAULTSORT:Маск Ілан}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША]] [[Катэгорыя:Інжынеры ЗША]] [[Катэгорыя:Крытыкі Вікіпедыі]] 4vpca8g6eedpvuvc11palzzcrec5bhu Rokiczanka 0 357853 5154547 5096562 2026-06-15T07:29:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154547 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва=Rokiczanka | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота= | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады =[[2001]] — дагэтуль | Краіна = Польшча | Горад = в. Ракітна, [[Люблінскае ваяводства]] | Мова = [[Польская мова|польская]] | Жанр = [[Народная музыка]] | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = | Склад= | Акцёры = | Былыя_удзельнікі = | Іншыя праекты ўдзельнікаў = | Сайт=http://rokiczanka.pl/ }} «'''Rokiczanka'''» (гучыць як «''Ракічанка''») — [[Польшча|польскі]] музычны калектыў, які выконвае [[Народная музыка|народную музыку]]. Заснаваны ў 2001 годзе ў весцы Ракітна ([[Люблінскае ваяводства]], Любартоўскі павет, [[гміна Любартаў]]). == Рэпертуар == Гурт выконвае традыцыйныя народныя песні, не толькі з [[Люблінскае ваяводства|люблінскага рэгіёна]], але і ўсёй Польшчы. Сярод іншых падобных гурт адрозніваецца сваімі аранжыроўкамі песень, больш сучаным гучаннем, што спрыяе папулярызацыі народных традыцый сярод больш шырокай аўдыторыі<ref name="TVP">{{cite web| author =| date =18 лютага 2013| url =http://lublin.tvp.pl/10125190/folk-w-nowej-odslonie-w-skansenie-teledysk-nagrywaja-rokiczanki| title =Folk w nowej odsłonie. W skansenie teledysk nagrywają "Rokiczanki"| publisher =TVP Lublin| accessdate =14 снежня 2017| lang =pl}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Рэпертуар гурта — традыцыйная музыка, якая перадаецца з пакалення ў пакаленне. Удзельнікі гурта — спевакі–аматары. Аранжыроўкай займаюцца прафесійныя музыкі. Кіруе гуртом ураджэнец Любліна Ірэк Бахонка – музыкант, акардэаніст, музычны кіраўнік гурта<ref name="dziennikwschodn">{{cite web| author = Łukasz Minkiewicz| date = 6 красавіка 2014| url = http://www.dziennikwschodni.pl/lubartow/teledysk-rokiczanka-lipka-hitem-internetu-porownuja-go-do-my-slowianie-wideo,n,140309663.html| title = Teledysk Rokiczanka – "Lipka" hitem internetu. Porównują go do "My Słowianie"| publisher = Dziennik Wschodni| accessdate = 14 снежня 2017| lang = pl| archive-date = 12 снежня 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171212084251/http://www.dziennikwschodni.pl/lubartow/teledysk-rokiczanka-lipka-hitem-internetu-porownuja-go-do-my-slowianie-wideo,n,140309663.html| url-status = dead}}</ref><ref name="Etnosystem">{{cite web | url =http://etnosystem.pl/newsy/muzyczne/6659-rokiczanka-folklor-lubelskie | title =Rokiczanka prezentuje folklor lubelskiego | publisher =Etnosystem.pl | accessdate =14 снежня 2017 | lang =pl | archiveurl =https://web.archive.org/web/20140407105730/http://etnosystem.pl/newsy/muzyczne/6659-rokiczanka-folklor-lubelskie | archivedate =7 красавіка 2014 | url-status =dead }}</ref>. == Гісторыя == Гурт утварыўся ў 2001 годзе. Толькі пасля 10 гадоў дзейнасці, у асноўным — канцэртнай, гурт вырашыщ выпусціць у 2011 годзе дэбютны альбом: «''W moim ogródecku''», які змяшчае 9 трэкаў. Альбом быў ацэнены па вартасці — яго намінавалі на званне «фолк-дыск года» ў конкурсе «Віртуальныя Гуслі»<ref>{{cite web| author =| date =| url =http://www.gesle.folk.pl/?&akcja=szczegoly&rok=2012&id=63 | title =Rokiczanka. W moim ogródecku |publisher =Wirtu@lne gęśle| accessdate = 14 снежня 2017 | lang =pl}}</ref>, пасля чаго з малавядомага, гурт стаў вядомым у асяроддзі аматараў і выканаўцаў польскай народнай музыкі<ref name="dziennikwschodn" /><ref name="lublin">{{cite web| author =| date =16 лістапада 2013| url =http://www.lublin112.pl/muzyka-folkowa-coraz-popularniejsza-rokiczanka-bije-rekordy-foto-wideo/| title =Muzyka folkowa coraz popularniejsza: Rokiczanka bije rekordy|publisher =lublin112.pl| accessdate = 14 снежня 2017 | lang =pl}}</ref>. Паспрыялі папулярнасці гурта і прафесійныя кліпы, зробленыя Пятром Смаленьскім<ref name="TVP" /><ref name="Etnosystem" />. Кліп на песню аднайменнага дэбютнага альбома «''W moim ogródecku''», быў намінаваны на Фестывалі «Festiwal Polskich Wideoklipów Yach Film — 2013» у катэгорыі лепшыя кадры<ref>{{cite web| author =Borys Kossakowski| date =25 лістапада 2013| url = http://m.trojmiasto.pl/rozrywka/Ogloszono-nominacje-do-Yachow-nagrod-za-najlepsze-polskie-teledyski-n74759.html| title =Ogłoszono nominację do Yachów, nagród za najlepsze polskie teledyski |publisher =trojmiasto.pl| accessdate = 14 снежня 2017 | lang =pl}}</ref>. Яшчэ адзін кліп гэтага аўтара, зняты на песню «''Lipka''», стаў хітом інтэрнета<ref name="dziennikwschodn" />. Абодва згаданыя вышэй музычныя кліпы зняты ў музеі пад адкрытым небам «Музей Люблінскай вёскі» ў [[Люблін]]е<ref name="lublin" />. «Rokiczanka» — ў значнай ступені сямейны калектыў (Васакі і Мазурэкі). Галоўная вакалістка гурта — Паўліна Васак, якая спявае сольную партыю ў песні «''W moim ogródecku''», а таксама разам з Кацярынай Мазурэк спявае ў песні «''Lipka''». Пры «Rokiczanka» дзейнічае таксама дзіцяча-маладзёжны вакальны гурт «Mała Rokiczanka», які таксама выпусціў кампакт-дыск: «''Muzyczne przygody''». == Узнагароды == У жніўні 2016 года Міністр Культуры і Нацыянальнай Спадчыны узнагародзіў калектыў «Rokiczanka» Ганаровым знакам «Заслужаны для Польскай Культуры»<ref>{{cite web| author =| date =18 жніўня 2016| url = https://lubartow24.pl/informacje/lokalne/109148/rokiczanka-uhonorowana-medalem-od-ministra-kultury-i-dziedzictwa-narodowego/| title =Rokiczanka uhonorowana medalem od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego |publisher =lubartow24.pl| accessdate = 15 снежня 2017 | lang =pl}}</ref>. == Склад калектыва == === Вакалісты === * Эльжбета Гжывач * Агата Кавалак * Ганна Мазурэк * Эльжбета Мазурэк * Катажына Мазурэк * Ева Музык * Агнешка Шчэпанік * Малгажата Васак * Паўліна Васак * Тэрэса Уроніш * Каміл Кушплак * Мікалай Васак * Даніэл Мазурэк * Мацей Гамонь * Міхал Котэр * Войтэк Лежак * Павел Ендрэек === Інструменталісты === * Ірэнеўш Бахонка ([[акардэон]], мастацкі кіраўнік) * Лукаш Богуш (акардэон) * Павел Гаўроньскі (акардэон) * Максіміліян Воск ([[скрыпка]]) * Славамір Мазурэк ([[барабан]]ы, перкусія) * Кшыштаф Пахла ([[кларнет]]) * Себасцьян Фіт ([[кантрабас]]) == Дыскаграфія == * «''W moim ogródecku''» — «Rokiczanka», LP, 2011 * «''Muzyczne przygody''» — «Mała Rokiczanka», LP, 2014 * «''Oj, zagraj mi muzyko!''» — «Rokiczanka», LP, 2016 * ''Hej kolęda!'' ''— 2018'' {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rokiczanka.pl Афіцыйны сайт гурта] {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Польшчы]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе]] p0rnz01gvuupokhxxi09hffnqc8atxt NGC 338 0 437960 5154486 4774004 2026-06-14T22:26:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154486 wikitext text/x-wiki {{Галактыка |Назва = NGC 338 |Выява = NGC338 - SDSS DR14.jpg |Апісанне = |Адкрывальнік = [[Эрнст Вільгельм Леберэхт Тэмпель]] |Дата_адкрыцця = [[1877]] |Абазначэнні = '''NGC 338''', '''UGC 624''', '''MCG 5-3-34''', '''ZWG 501.61''', '''IRAS00578+3024''', '''PGC 3611''' |Эпоха = [[J2000.0]] |Тып = Sab |Прамое_ўзыходжанне = {{RA|01|00|36,5}} |Схіленне = {{Dec|+30|40|09}} |z = +0,015938 ± 0,000050 |Адлегласць = |Бачная_зорная_велічыня = 12,9 |Фатаграфічная_зорная_велічыня = 13,7 |Бачныя_памеры = 1,8' × 0,6' |Паверхневая_яркасць = 12,8 |Вуглавое_становішча = 109° |Сузор’е = Рыбы |Радыус = |Абсалютная_зорная_велічыня = |Уласцівасці = }} '''NGC 338''' (іншыя абазначэнні — '''UGC 624''', '''MCG 05-03-34''', '''ZWG 501.61''', '''IRAS00578+3024''', '''PGC 3611''') — [[спіральная галактыка]] ў сузор’і [[Рыбы (сузор’е)|Рыбы]]. Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «[[Новы агульны каталог|Новага агульнага каталога]]». Гл. [http://www.skyfactory.org/deepskycatalogue/NGC338.html фатаграфію галактыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310001442/http://www.skyfactory.org/deepskycatalogue/NGC338.html |date=10 сакавіка 2016 }}. == Гл. таксама == * [[Спіс аб’ектаў Месье]] * [[Новы агульны каталог]] {{Вонкавыя спасылкі NGC|338}} {{зноскі}} {{Навігатар NGC|NGC 335|NGC 336|NGC 337|NGC 337A|NGC 338|NGC 339|NGC 340|NGC 341|NGC 341B}} {{Заліўка аб’ектаў NGC}} {{DEFAULTSORT:NGC 0338}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1877 годзе]] [[Катэгорыя:Галактыкі «Новага агульнага каталога»|0338]] [[Катэгорыя:Рыбы (сузор’е)]] dhynkjjlkvkkeswvpevsxwf5nx52wsg NGC 343 0 437965 5154490 4859502 2026-06-14T22:28:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154490 wikitext text/x-wiki {{Галактыка |Назва = NGC 343 |Выява = |Апісанне = |Адкрывальнік = [[Фрэнк Мюлер]] (Frank Müller) |Дата_адкрыцця = [[1886]] |Абазначэнні = '''NGC 343''', '''AM 0055-232''', '''PGC 133741''' |Эпоха = [[J2000.0]] |Тып = S |Прамое_ўзыходжанне = {{RA|00|58|23,9}} |Схіленне = {{Dec|-23|13|28}} |z = |Адлегласць = |Бачная_зорная_велічыня = 15,5 |Фатаграфічная_зорная_велічыня = 16,3 |Бачныя_памеры = 0,7' × 0,3' |Паверхневая_яркасць = 13,7 |Вуглавое_становішча = 10° |Сузор’е = Кіт |Радыус = |Абсалютная_зорная_велічыня = |Уласцівасці = }} '''NGC 343''' (іншыя абазначэнні — '''AM 0055-232''', '''PGC 133741''') — [[спіральная галактыка]] ў сузор’і [[Кіт (сузор’е)|Кіт]]. Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «[[Новы агульны каталог|Новага агульнага каталога]]». Галактыка ў першай рэдакцыі NGC была адзначана як магчымая зорка, у [[Перагледжаны Новы агульны каталог|перагледжанай рэдакцыі]] тып аб’екта быў удакладнены. Утварае пару якія ўзаемадзейнічаюць галактык з [[NGC 344]] (разам яны пазначаны ў каталозе Arp-Madore як AM 0055-232). Вуглавая адлегласць паміж цэнтрамі NGC 344 і яе меншага па памеры кампаньёна, NGC 344, складае 22" <ref>C. M. Telesco et al. [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?1988ApJ...329..174T The enhancement of infrared emission in interacting galaxies.] Astrophysical Journal, Part 1, vol. 329, June 1, 1988, p. 174—186.</ref>. Гл. [http://www.skyfactory.org/deepskycatalogue/NGC343.html фатаграфію галактыкі]{{Недаступная спасылка}}. == Гл. таксама == * [[Спіс аб’ектаў Месье]] * [[Новы агульны каталог]] {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі NGC|343}} {{Навігатар NGC|NGC 340|NGC 341|NGC 341B|NGC 342|NGC 343|NGC 344|NGC 345|NGC 346|NGC 347}} {{Заліўка аб’ектаў NGC}} {{DEFAULTSORT:NGC 0343}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Галактыкі «Новага агульнага каталога»|0343]] [[Катэгорыя:Кіт (сузор’е)]] 820v2siwcnxjcbdwfuz8nd08j85ozt6 NGC 344 0 437966 5154493 3298761 2026-06-14T22:29:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154493 wikitext text/x-wiki {{Галактыка |Назва = NGC 344 |Выява = |Апісанне = |Адкрывальнік = [[Фрэнк Мюлер]] (Frank Müller) |Дата_адкрыцця = [[1886]] |Абазначэнні = '''NGC 344''', '''AM 0055-232''', '''PGC 198261''' |Эпоха = [[J2000.0]] |Тып = S |Прамое_ўзыходжанне = {{RA|00|58|25,4}} |Схіленне = {{Dec|-23|13|44}} |z = |Адлегласць = |Бачная_зорная_велічыня = 16,1 |Фатаграфічная_зорная_велічыня = 16,9 |Бачныя_памеры = 0,4' × 0,2' |Паверхневая_яркасць = 13,2 |Вуглавое_становішча = 45° |Сузор’е = Кіт |Радыус = |Абсалютная_зорная_велічыня = |Уласцівасці = }} '''NGC 344''' (іншыя абазначэнні — '''AM 0055-232''', '''PGC 198261''') — [[спіральная галактыка]] ў сузор’і [[Кіт (сузор’е)|Кіт]]. Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «[[Новы агульны каталог|Новага агульнага каталога]]». Образует пару взаимодействующих галактик с [[NGC 343]] (вместе они обозначены в каталоге Arp-Madore как AM 0055-232). Угловое расстояние между центрами NGC 343 и её меньшего по размеру компаньона, NGC 344, составляет 22" <ref>C. M. Telesco et al. [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?1988ApJ...329..174T The enhancement of infrared emission in interacting galaxies.] Astrophysical Journal, Part 1, vol. 329, June 1, 1988, p. 174—186.</ref>. Гл. [http://www.skyfactory.org/deepskycatalogue/NGC344.html фатаграфію галактыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310075423/http://www.skyfactory.org/deepskycatalogue/NGC344.html |date=10 сакавіка 2016 }}. == Гл. таксама == * [[Спіс аб’ектаў Месье]] * [[Новы агульны каталог]] {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі NGC|344}} {{Навігатар NGC|NGC 341|NGC 341B|NGC 342|NGC 343|NGC 344|NGC 345|NGC 346|NGC 347|NGC 348}} {{Заліўка аб’ектаў NGC}} {{DEFAULTSORT:NGC 0344}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1886 годзе]] [[Катэгорыя:Галактыкі «Новага агульнага каталога»|0344]] [[Катэгорыя:Кіт (сузор’е)]] [[Катэгорыя:Спіральныя галактыкі]] t4zuh8kyyu3ds7dc9e6l3ax08hkw2xt Znich 0 438566 5154333 5105393 2026-06-14T14:43:21Z DzBar 156353 /* Дыскаграфія */ дапаўненне, удакладненне 5154333 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў|Назва=Znich|Подпіс=|Ключ=|Лога=|Шырыня_лога=|Фота=Basowiszcza-Znich.JPG|Апісанне_фота=Гурт Znich на «[[Басовішча|Басовішчы]]-2007»|Шырыня_фота=|Гады=[[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] — па сённяшні дзень|Краіна=Беларусь|Горад=[[Мінск]]|Мова=[[Беларуская]]|Жанр=[[метал]]|Жанры=|Псеўданім=|Псеўданімы=|Лэйбл=[[БМАgroup]]|Лэйблы=|Тэматыка=|Склад=[[Алесь Таболіч]]<br/>[[Руслан Ільін]]<br/>[[Аляксандр Burzum]]<br/>Сяргей Абрамаў<br/>[[Марына Макарэвіч]]<br/>[[Кастусь Трамбіцкі]]|Былыя ўдзельнікі=[[Аляксандр Беленькі]]<br/>[[Вікторыя Сычэвіч]]<br/>[[Аляксей Таргонскі]]<br/>[[Аляксандра Сухадолава]]<br/>[[Сяргей Стэц]]<br/>[[Аляксандр Гарох]]<br/>[[Цімур Ганбараў]]<br/>[[Наталля Валынец]]<br/>Сяргей Малінін<br/>[[Павел Заручэўскі]]<br/>[[Дзяніс Галіцкі]]|Сайт=|Іншыя праекты ўдзельнікаў=}} '''Znich''' — беларускі [[метал]]-гурт з [[Мінск]]а, заснаваны ў [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] годзе. == Гісторыя == === Утварэнне гурту === Гурт Znich утварыўся ў [[Мінск]]у ў [[1996 год у гісторыі музыкі|1996 годзе]] ў складзе: [[Алесь Таболіч]] — спеў, Аляксандр Беленькі — клавішныя, Аляксей Таргонскі — гітара, Вікторыя Сычэвіч — бас, Аляксандр Гарох — ударныя. [[13 лютага]] [[1997 год у гісторыі музыкі|1997]] года адбылася прэзентацыя дэбютнага матэрыялу ў клубе «Вясёлка». Ён быў запісаны на студыі Prokl Enterprise і атрымаў назву «Язычнік Я…». Музыка гурта ў той перыяд уяўляла сабой сумесь [[doom]] і [[death metal]] з перавагай [[Сінтэзатар|клавіш]] і [[Паганства|паганскай]] лірыкай, і, дзякуючы яе безумоўнай самабытнасці, Znich атрымалі падтрымку як з боку фанатаў, так і ў музычных крытыкаў. Наступная серыя канцэртаў упэўнена замацавала поспех праграмы, але ідэалагічныя рознагалоссі паміж Таболічам і Беленькім прывялі да развалу калектыва. === Змены ў складзе === Пасля гэтага Алесь прымае рашэнне набраць іншых людзей, і неўзабаве да гурта Znich далучыліся: Аляксандр Камлюк — [[гітара]] (ex-[[Divina Enema]]), Павел Заручэўскі — [[Бас-гітара|бас]] і Дзяніс Галіцкі — [[Ударная ўстаноўка|ударныя]] (абодва ex-Hospice). Прыход новых людзей удыхнуў новае жыццё ў ідэі Алеся, і яго паганскія тэксты загучалі на фоне нацыянальных беларускіх мелодый у цяжкай апрацоўцы. === З новым складам === Перафарматаваны Znich упершыню заявіў аб сабе на акцыі Real Underground, якая адбылася ў [[Мінск]]у [[6 чэрвеня]] [[1998 год у гісторыі музыкі|1998 года]]. У наступным, рэгулярна прымаючы ўдзел у разнастайных канцэртах і фэстах, такіх як Рок-Купалле`98, Дубінушка`98, Baltic Thunder, NuCLEARfree Land, Ліда і г.д., Znich атрымалі рэпутацыю каманды, якая актыўна канцэртуе. У складзе Znich з'явілася дзяўчына. Яе з'яўленне ў гурце, па словах Алеся, звязана з тым, што Znich цалкам адыйшлі клавіш, нават жадалі ўвесці ў музыку народныя інструменты, а жаночы вакал дапаўняе канцэпцыю ўсёй музыкі гурта. === Выхад альбома «Дух Зямлі» === У [[1999 год у гісторыі музыкі|1999 годзе]] выходзіць новы альбом Znich «Дух Зямлі». ZNICH першапачаткова жадалі граць [[фолк]] у цяжкай інтэрпрэтацыі, жадалі паказаць беларускія музычныя нацыянальныя карані ў цяжкім варыянце. Яны паспрабавалі зрабіць новы матэрыял максімальна разнастайным, аднак вытрымалі яго ў рамках [[фолк-death]]. Шляхам доўгіх гутарак і разважанняў Znich знайшлі тую кропку, тую мэту, да якой будуць імкнуцца, а новая праграма — першы крок да гэтай мэты. «Дух Зямлі» хутчэй з'яўляецца «эскізам» да поўнафарматнага альбома. Рознапланавасць песень паказвае працэс пошуку новага аблічча каманды. Znich спынілі свой выбар стылістыкі на песні «Сонца, узыходзь!» Таксама яны запісалі кавер-версію гурта [[Sepultura]] «Propaganda». Гэта рэч прызначаная для расійскай кампіляцыі, яе няма на самім альбоме, але можна пачуць на канцэртах. Лірыка стала больш цікавай, стала несці большы філасоўскі падтэкст. Асноўная ідэя першага альбома была выяўленая ў форме казкі<ref>{{Cite journal|issue=18|year=2006|title=СЕМЬ ДНЕЙ ИСТОРИИ :: БЕЛОРУССКОГО РОК-Н-РОЛЛА|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2006/18/0400.html|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200911163529/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2006/18/0400.html|archivedate=2020-09-11|accessdate=2020-09-15|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru}}</ref>, тады Znich жадалі зрабіць альбом у стылі [[King Diamond]], толькі на паганскую тэму. «Дух Зямлі» распавядае аб прыродзе, яе прыгажосці, аб яе таямніцах. На вокладцы «Духу Зямлі» змешчаны старажытнаславянскі знак адзінаборства, сэнсам якога з'яўляецца ўзнікненне жыццёвай сілы і нараджэнне самой прыроды. === На пачатку 2000-х гадоў === У лістападзе [[2000 год у гісторыі музыкі|2000 года]] гурт браў удзел у першым беларускім свяце [[Фальклор|фолку]] «[[Таўкачыкі]]» ў [[Мінск]]у<ref>{{Cite web|author=Алег Улевіч|date=19 лістапада 2000|url=http://news.tut.by/society/1061_print.html|title=Таўкачыкі. Дзень другі|publisher=[[TUT.BY|Tut.by]]|accessdate=21 лютага 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305021441/http://news.tut.by/society/1061_print.html|archivedate=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Увесну [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]] года гурт запісвае дзве новыя, найболей паказальныя песні і выпускае сінгл «Адчуванні вясны», дапоўніўшы яго старым хітом у новым ключы «Чорны Зьніч». Пазней гэта песня трапляе на першы ў Беларусі зборнік цяжкай музыкі [[Hard Life Heavy Music I]] і на літоўскі зборнік Atlantida Vol.9. Наступнай значнай падзеяй з'яўляецца выпуск кліпа на песню «Што за усё тлусцейшае». Пасля гэтага гурт удзельнічае ў фэсце [[Басовішча]]-2000<ref>{{Cite journal|last=Бородкина|first=Татьяна|title=Фестиваль "Басовище-2000" :: Праздник до утра!|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2000/30/mg03002.html|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200909070208/http://www.nestor.minsk.by/mg/2000/30/mg03002.html|archivedate=2020-09-09|accessdate=2020-09-09|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|year=2000|issue=30}}</ref>. Па збегу акалічнасцей гурт пакідае іх канцэртны менеджар. Музыкантам даводзіцца ўзяць тайм-аўт. Амаль праз два гады пасля выхаду сінгла даўно гатовая новая праграма паступова набывае рамкі поўнафарматнага альбома. Запіс альбома зацягваецца ў сувязі з сыходам гітарыста. Адбываецца чарговая замена. На гітары пачынае граць Аляксандр Савенок. Запіс працягваецца, а Алесь прапаноўвае новыя ідэі для наступнага альбома, якія не знаходзяць падтрымкі сярод музыкантаў гурта. Разумеючы, што новыя ідэі гэта не ўпісваецца ў канцэпцыю Znich, Алесь стварае праект [[Стод]]. У праекце ўдзельнічаюць вядомыя музыканты, сярод якіх стары гітарыст гурта часоў «Духу Зямлі» Аляксандр Камлюк. На Басовішча-2002 Алесь едзе ў [[Польшча|Польшчу]] ў складзе Стода. Усім здаецца, што Znich зноў абноўлены да непазнавальнасці, што падштурхоўвае музыкантаў Znich на рашучыя дзеянні. Знаходзіцца новы сесійны гітарыст Аляксандр Крапіўніцкі з мінскага гурта Sufferer, які выдатна спраўляецца з пастаўленай задачай і запісвае ўсе гітарныя партыі. Увосень 2002 года ў гурце з'яўляецца [[дуда]]р Кастусь Трамбіцкі. Зіма [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]] — вясна [[2003 год у гісторыі музыкі|2003]] года — фінальны этап запісу: звядзенне і майстарынг на студыі Out of Records. Адбываецца заключэнне дагавора з [[БМАgroup]] на выпуск новага альбома ў [[CD]]-фармаце, а таксама на арганізацыю прэзентацыі ў Мінску і тура па [[Беларусь|Беларусі]] ў падтрымку выхада новага альбома. Вясна 2003 года — выхад у свет другой часткі зборкі беларускага экстрыму «[[Hard Life Heavy Music II]]». І гэтым разам новы трэк з амаль гатовага альбома «Не Сячы, Мой Татулька».[[File:Be Free 2008.jpg|thumb|«Znich» выступае на фестывалі «[[Be Free#Be Free 2008|Be Free]]» ў 2008 годзе]] === У 2010-х гадах === У [[2011 год у гісторыі музыкі|2011 годзе]] гурт распачаў юбілейнае турнэ с прэзентацыяй новага альбома «Mroya». У [[2016 год у гісторыі музыкі|2016 годзе]] Znich пачалі запіс матэрыялу для новага альбома, які першапачаткова меркавалася выдаць да 20-годдзя гурта. Першай ластаўкай з будучага дыску стала песня «Дунаю», з якой гурт удзельнічаў у адборы на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2016|Еўрабачанне-2016]].<ref>[http://www.experty.by/content/znich-pachali-zapis-novaga-alboma-da-20-goddzya-hurta Znich пачалі запіс новага альбома да 20-годдзя гурта / Experty.by]</ref> Новы альбом «Čorny Simval», які складаецца з 11 кампазіцый, быў запісаны на студыі ў [[Гомель|Гомелі]] і прэзентаваны ў сакавіку [[2017 год у гісторыі музыкі|2017 года]].<ref name=":0">[http://www.experty.by/content/gurt-znich-pradstav-pershy-za-5-god-albom-slukhats Гурт Znich прадставіў першы за 5 год альбом (+слухаць)] / [[Experty.by]]</ref> == Дыскаграфія == === Альбомы === * ''[[Язычнік я…]]'' ([[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]) * ''[[Запаветы апошняга старца]]'' ([[2003 год у гісторыі музыкі|2003]]) * ''[[Крыжы-абярэгі]]'' ([[2006 год у гісторыі музыкі|2006]]) * ''[[Мроя, альбом|Мроя]]'' ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]) * [[Чорны сімвал|''Čorny Simval'']] ([[2017 год у гісторыі музыкі|2017]])<ref name=":0" /> * ''Рух Сонца'' (2019) (сумесна з Rutvica)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://music.apple.com/ru/album/%D1%80%D1%83%D1%85-%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B0/1493714489|title=Альбом «Рух Сонца» (ZNICH & RUTVICA)|website=Apple Music|archive-url=https://web.archive.org/web/20220508174847/https://music.apple.com/ru/album/%D1%80%D1%83%D1%85-%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B0/1493714489|archive-date=2022-05-08|access-date=2020-08-16|url-status=live}}</ref> * ''Maci'' (2023, міні-альбом) * ''Hramnicy'' (2026) === Сінглы === * «[[Адчуванні вясны]]» ([[2000 год у гісторыі музыкі|2000]]) === Іншае === * «[[Дух зямлі]]» (дэма) ([[1999 год у гісторыі музыкі|1999]]) === Зборнікі === * [[Вольныя танцы: слухай сваё]] ([[1999 год у гісторыі музыкі|1999]]) * [[Hard Life Heavy Music|Hard Life Heavy Music I]] ([[2001 год у гісторыі музыкі|2001]]) * [[Hard Life Heavy Music II]] ([[2003 год у гісторыі музыкі|2003]]) * [[Генералы айчыннага року]] ([[2004 год у гісторыі музыкі|2004]]) * [[Hard Life Heavy Music. Metallection III]] ([[2004 год у гісторыі музыкі|2004]]) — «Крыва-Крывейта» * [[Metallection 4]] — «Oj, pušču strału» *[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]] ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) — «Jak Pišču Strału» == Удзельнікі == * [[Алесь Таболіч]]: [[спеў]] * [[Руслан Ільін]]: [[гітара]] * [[Аляксандр Burzum]]: [[бас-гітара]] * Сяргей Абрамаў: [[ударная ўстаноўка]] * [[Марына Макарэвіч]]: клавішы * [[Кастусь Трамбіцкі]]: [[дуда]], [[дудка]] == Былыя ўдзельнікі == * [[Аляксандр Беленькі]]: клавішныя * [[Вікторыя Сычэвіч]]: [[бас-гітара]] * [[Аляксей Таргонскі]]: [[бас-гітара]] * [[Аляксандра Сухадолава]]: клавішныя * [[Сяргей Стэц]]: [[гітара]] * [[Аляксандр Гарох]]: [[ударная ўстаноўка]] * [[Цімур Ганбараў]]: бас-гітара * [[Наталля Валынец]]: [[спеў]] * [[Сяргей Малінін]]: [[гітара]] * [[Павел Заручэўскі]]: [[бас-гітара]] * [[Дзяніс Галіцкі]]: [[ударная ўстаноўка]] {{Зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = «ZNICH» |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданне = |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 118 |старонак = 368 |серыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж = 2000 |мова=be |ref = }} == Спасылкі == {{Commons|Category:Znich}} * [http://www.myspace.com/znich Старонка гурту Znich на Myspace.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Метал-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе]] j63mc5ofjyg8qpbbz4q0mgorqdang3q Relikt 0 439063 5154538 5114846 2026-06-15T06:43:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154538 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Relikt | Гады =[[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] | Краіна =Беларусь | Горад =[[Мінск]] (на 2017 год) | Мова =[[беларуская]], [[руская]] | Жанры =1999—2009 — [[грандж]], [[альтэрнатыўны рок]]<br />з 2010 — [[арт-рок]], [[пост-рок]], [[пост-метал]], [[прагрэсіўны рок]], [[фолк-рок]] | Лэйблы =[[BMA Group]]<br />[[Go Records]]<br />[[Vigma]] | Склад =Аляксандр Дземідзенка<br/>Уладзімір Казлоў<br/>Віталіай Макшун<br />Дзмітрый Наркевіч | Сайт =http://re1ikt.com/ | Іншыя праекты ўдзельнікаў =Re123+ }} '''«Relikt»''' — [[Беларусь|беларускі]] гурт, які грае ў стылях [[арт-рок]], [[фолк-рок]], [[альтэрнатыўны рок]], [[пост-рок]], піянеры беларускамоўнага [[пост-метал]]а. У 2005—2019 гадах гурт называўся '''Re1ikt'''. За гэты час у прэсе перыядычна з’яўляліся няправільныя напісанні назвы: Rel1kt, Relict, Relikt, Re1lkt, Rel1ct і інш. Правільнае вымаўленне назвы гурта: «Рэлікт». == Гісторыя == === 1999—2004 === Гурт прыступіў да першых рэпетыцый у [[Светлагорск]]у пад назвай Relikt у [[1999|1999 годзе]]. Склад быў непастаянны, удзельнікі каманды ў той час яшчэ вучыліся ў школе. Стыль гурта можна было вызначыць як [[Грандж|гранж]] і [[альтэрнатыўны рок]]<ref name="dfg">[http://www.metallibrary.ru/articles/interviews/370.html Re1ikt / Re123+: Post-реки и drone-ночи.]</ref>. Праз пару гадоў з удзельнікаў першага складу застаўся толькі ударнік Аляксандр Дземідзенка. === 2005—2008 === Першы стабільны склад збіраецца ў [[2005|2005 годзе]]: Аляксандр Дземідзенка (ударныя), Дзяніс Іваношчук (бас-гітара), Уладзімір Казлоў (вакал), Ягор Любічаў (гітара), Вадзім Шакін (гітара). Гурт мяняе назву на Re1ikt. У [[2006|2006 годзе]] выходзіць першы альбом «Единиц’es». У гэты перыяд некалькі ўдзельнікаў Re1ikt пераязджаюць у [[Гомель]]. Тут праходзіць запіс другога студыйнага альбома «Клиника». Re1ikt прымаюць удзел у «Адборышчы-2006»<ref name="fg">{{Cite web |url=http://www.belgazeta.by/ru/2006_07_10/radosti_zhizni/12072/ |title=Неестественное «Адборышча» / Белгазета |access-date=27 лютага 2017 |archive-date=8 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408214449/http://www.belgazeta.by/ru/2006_07_10/radosti_zhizni/12072/ |url-status=dead }}</ref> і ў конкурсе [[Global Battle of the Bands]] — 2007, дзе патрапілі ў 6-ку лепшых і былі запрошаны на запіс тэлевізійнай Навагодняй ночы і выступілі на адной сцэне з [[Агата Кристи|Агата Крысці]] і [[Zdob şi Zdub]]. У гурта з’явіліся кліпы на кампазіцыі «16» (D.I.Y.-відэа) і «Последняя хирургия» (зняты беларускім рэжысёрам Анатолем Вечарам у рамках праекта «PROдвижение»). У [[2008|2008 годзе]] гурт пакідаюць Дзяніс Іваношчук і Вадзім Шакін. Re1ikt перыядычна выступаюць утрох або з сесійнымі музыкамі, у калектыве з’яўляюцца новыя пастаянныя ўдзельнікі (вялікая колькасць канцэртаў было сыграна з мульціінструменталістам Дзянісам Голіным). У снежні 2008 года ў мінскім клубе «[[Графіці,клуб|Графіці]]» праходзяць здымкі акустычнага канцэрту, у лютым [[2009|2009 года]] гурт самастойна выдае запіс выступа на DVD «Акустическая терапия»<ref name="autogenerated2">[http://ultra-music.com/belarus/3318 Группа Re1ikt предлагает скачать DVD «Акустическая терапия» / Ultra-Music.com]</ref>. === 2009 — цяперашні час === Альбом «Клініка» выйшаў на лэйбле [[GO-Records|Go-Records]] ў маі 2009 года. Праца была вытрымана ў стылях [[альтэрнатыўны рок]], [[Грандж|гранж]], [[хард-рок]]<ref name="asdf">[http://xlam.by/index.php?id=1395 Оздоровительный рок-альбом Re1ikt «Клиника» / Xlam.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140408214056/http://xlam.by/index.php?id=1395 |date=8 красавіка 2014 }}</ref>. Летам гэтага ж года музыкі ў [[Гомель|Гомелі]] ўтрох запісваюць матэрыял для новага альбома «Рэкі прабілі лёд». У жніўні 2009 года Re1ikt выступаюць ва ўкраінскім горадзе Чарнігаў на фэстывалі [[Be Free]], дзе хэдлайнерамі былі [[Ляпіс Трубяцкі|Ляпіс Трубяцкой]] і [[Воплі Відоплясова]]. Восенню 2009 года Re1ikt пераязджаюць у [[Мінск]]. У кастрычніку гурт з акустычнай праграмай выйграе гран-пры фестывалю «Бардаўская Восень»<ref name="zsdgv">[http://euroradio.fm/gran-pry-na-bardauskim-fesce-atrymau-rok-gurt-re1ikt Гран-пры на бардаўскім фэсце атрымаў рок-гурт Re1ikt / Еўрарадыё]</ref>, які праходзіў у польскім горадзе [[Бельск Падляскі|Бельск-Падляскі]]. На адным з кватэрнікаў быў зроблены аўдыёзапіс выступу, матэрыял якога стаў асновай для рэлізу «Home Songs». Песні Re1ikt трапляюць на кампіляцыі «Будзьма New», «Гранж: BY»<ref name="autogenerated1">[http://ultra-music.com/news/7154 На Ultra-Music презентуется сборник «ГРАНЖ:BY» / Ultra-Music.com]</ref>, «Беларускі Глобус»<ref name=":0">[http://euroradio.fm/belaruskiya-muzyki-zmyascili-svae-kavery-na-belaruskim-globuse Беларускія музыкі змясцілі свае каверы на «Беларускім глобусе»] / Euroradio.fm</ref>, «Центр тяжести-3»<ref name="asw">[http://metalscript.net/2009/03/gomelskaya-cd-kompilyaciya-centr-tyazhesti-3-uzhe-v-prodazhe/ Гомельская cd-компиляция "Центр тяжести-3″ уже в продаже / Metalscript.net]</ref> і інш. Вясной [[2010|2010 года]] на конкурсе «Музычны Спарынг-2» гурт перамагае ў намінацыях «Альтэрнатыва»<ref name="mhn">[http://metalscript.net/2010/05/re1ikt-v-finale/ Re1ikt в финале «Музыкального спарринга-2» / Metalscript.net]</ref> і «Лепшы вакаліст»<ref name="dsfaw">[http://metalscript.net/2010/05/sparring-win/ Победители проекта Музыкальный спарринг-2 / Metalscript.net]</ref>, а таксама пачынае супрацоўніцтва з асацыяцыяй некамерцыйных арганізацый па супрацьдзеянні эпідэміі ВІЧ/Сніду «БелСеть антыснід». Летам 2010 года Re1ikt атрымлівае прыз глядацкіх сімпатый на конкурсе «Купалаўскія вакацыі», выступае на фестывалі «Басовішча»<ref name="nhg">[http://euroradio.fm/raspachalosya-basovishcha-2010-fota Распачалoся «Басовішча-2010» (фота) / Еўрарадыё]</ref> ў [[Польшча|Польшчы]] на адной сцэне з гуртамі [[Ляпіс Трубяцкі]], [[Троіца (гурт)|Троіца]] і іншымі вядомымі беларускімі музычнымі калектывамі. Восенню 2010 года Re1ikt выступае на «[[Ноч Музеяў|Ночы Музеяў]]» у [[Мінск]]у<ref name="asdsdq">{{Cite web |url=http://museum.by/node/12463 |title=Каталог музеев Беларуси / Museum.by |access-date=27 лютага 2017 |archive-date=8 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408212948/http://museum.by/node/12463 |url-status=dead }}</ref>, самастойна выдае міні-альбом «Vytoki» і зноў едзе на фэст «Бардаўская Восень»<ref name="nhff">[http://sonca.org/jesien-bardow-2010.html Бардаўская Восень 2010 / Sonca.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131228004132/http://sonca.org/jesien-bardow-2010.html |date=28 снежня 2013 }}</ref>, але ўжо ў якасці госця. У снежні [[2010|2010 года]] калектыў прымае ўдзел у серыі канцэртаў «Больш ні гуку»<ref name="wqdd">[http://ostanovinasilie.org/2010/11/384 Серия концертов «Больше ни звука» скажет "нет!]{{Недаступная спасылка}}</ref>, якія былі арганізаваны [[Арганізацыя Аб'яднаных Нацый|ААН]] у буйных гарадах Беларусі ў падтрымку кампаніі супраць хатняга гвалту. У пачатку [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] года фарміруецца наступны склад: Аляксандр Дземідзенка (ударныя), Уладзімір Казлоў ([[Вакаліст|вакал]]), Ягор Любічаў ([[гітара]]), Віталь Макшун ([[гітара]]), Зміцер Наркевіч ([[бас-гітара]]). У чэрвені і кастрычніку Re1ikt далі канцэрты ў трох гарадах [[Польшча|Польшчы]]. Таксама ў кастрычніку S-Studio ([[Масква]]) стварае amv-[[Відэакліп|кліп]] на песню Re1ikt «Брудная Дзяўчына»<ref name="wddsvc">[http://euroradio.fm/report/yaponski-klip-gurta-re1ikt-tolki-na-ewraradye-64159 «Японскі» кліп гурта Re1ikt — толькі на Еўрарадыё!]</ref>, які займае 4-ае месца на ўсерасійскім фестывалі [[анімэ]] і мангі «Animau-2011: Sweet vs Punk». Летам музыкі заканчваюць працу над альбомам «Рэкі прабілі лёд», і ён выходзіць у кастрычніку [[2011|2011 года]] на беларускім лэйбле Vigma пры падтрымцы BMA-Group<ref name="cvcfd">[http://www.vigma.by/relis/833-re1ikt-l-r.html Re1ikt «Рэкі прабілі лёд» / Официальный сайт лейбла Vigma]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Прэзентацыя дыска адбылася на вялікім сольным канцэрце ў мінскім клубе [[Re:Public]] [[30 кастрычніка]]. Альбом стаў першай беларускамоўнай працай у стылі [[пост-метал]]. Рэліз атрымаў вялікую колькасць станоўчых водгукаў ад музычных крытыкаў з розных краін<ref name="qwvb">[http://experty.by/node/1350 Re1ikt «Рэкі прабілі лёд».]</ref><ref name="vfsd">[http://metalscript.net/2011/12/re1ikt-recenziya/ Re1ikt — «Рэкі прабілі лёд».]</ref><ref name="ghdds">[http://www.metalstorm.net/pub/review.php?review_id=10370 Re1ikt «Рэкі прабілі лёд» / Metalstorm.net]</ref><ref name="czsd">{{Cite web |url=http://www.metal.de/post-metal/review/re1ikt/49200-reki-prabili-liod/ |title=Re1ikt «Рэкі прабілі лёд» / Metal.de |access-date=27 лютага 2017 |archive-date=25 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225154307/http://www.metal.de/post-metal/review/re1ikt/49200-reki-prabili-liod/ |url-status=dead }}</ref><ref name="cdvs">[http://www.pavillon666.fr/chronique-metal-6945.php Re1ikt — Reki prabili liod / Pavillon666.fr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924065341/http://www.pavillon666.fr/chronique-metal-6945.php |date=24 верасня 2015 }}</ref><ref name="gfgsds">[http://www.farfrommoscow.com/articles/birdy-oo-jars-eeva-and-re1ikt.html Modern Challenges, Old Solutions: Birdy Oo, Jars, Eeva, and Re1ikt / Farfrommoscow.com]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="gbfsa">[http://www.metalsucks.net/2012/01/25/unsigned-and-unholy-temblad-we-are-knuckle-dragger-re1ikt/ UNSIGNED AND UNHOLY: TEMBLAD, WE ARE KNUCKLE DRAGGER, RE1IKT / Metalsucks.net]</ref><ref name="eedd">[http://thesludgelord.blogspot.com/2012/01/re1ikt.html Re1ikt / Thesludgelord.blogspot.com]</ref>, былі адзначана ўдалае даданне стылю [[прагрэсіўны рок]] і фолк-музыкі. Па выніках 2011 года дыск заняў 13-ае месца па продажах беларускіх рэлізаў лэйбла Vigma<ref name="wfssa">{{Cite web |url=http://www.vigma.by/news/888--qq-2011-.html |title=Рейтинг белорусских музыкальных релизов от компании «Вигма» по итогам 2011 года / Официальный сайт лейбла Vigma |access-date=27 лютага 2017 |archive-date=23 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123053258/http://www.vigma.by/news/888--qq-2011-.html |url-status=dead }}</ref>. У падтрымку альбома «Рэкі прабілі лёд» былі знятыя відэакліпы на песні «Рэкі пад ільдом»<ref name="wdds">[http://metalscript.net/2011/10/re1ikt-vsem-kto-boretsya/ Группа Re1ikt посвятила новый клип всем, кто борется / Metalscript.net]</ref> і «Тры хвіліны»<ref name="evfcc">[http://budzma.org/country/budzma-3hviliny-re1ikt.html «Будзьма беларусамі!» прэзентуе кліп «3 хвіліны» гурта Re1ikt / Budzma.org]</ref>. У лістападзе [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] года з гурта сыходзіць вакаліст Уладзімір Казлоў<ref name="nhgf">{{Cite web |title=Новости / Официальный сайт группы Re1ikt |url=http://re1ikt.com/2011/11/re1ikt-sudden-news/ |access-date=27 лютага 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503002138/http://re1ikt.com/2011/11/re1ikt-sudden-news/ |archive-date=3 мая 2012 |url-status=dead }}</ref>. Re1ikt пачынае пошукі новага фронтмэна<ref name="nvcd">{{Cite web |title=Re1ikt начинает поиск нового вокалиста / Официальный сайт группы Re1ikt |url=http://re1ikt.com/2012/04/re1ikt-searches-new-singer/ |access-date=27 лютага 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408212124/http://re1ikt.com/2012/04/re1ikt-searches-new-singer/ |archive-date=8 красавіка 2014 |url-status=dead }}</ref>, а таксама працу над новым альбомам сайд-праекта Re123+<ref name="wevdv">[http://metalscript.net/2011/12/re123-surprise/ Экспериментальщики Re123+ предлагают понаблюдать за записью альбома онлайн / Metalscript.net]</ref>. Летам [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года Re1ikt выступаюць з сесійным вакалістам [[Сяргей Доўгушаў|Сяргеем Доўгушавым]] ([[Vuraj]], Fratrez) на фестывалях Halfway Festival (Беласток, Польшча) і «[[Наш Грунвальд]]» (Дудуткі, Беларусь). У ліпені 2012 года ў склад гурта вяртаецца Уладзімір Казлоў. Re1ikt выступае на фестывалях «Tautų mugė 2012» ([[Вільнюс]]), «[[Камяніца (фестываль)|Камяніца]] 2012» ([[Аграгарадок Азярцо|Азярцо]]), «Бардаўская восень 2012» ([[Бельск Падляскі]], Грудак), «Калядны фэст 2012» (Мінск). З верасня па снежань гурт дае вялікую колькасць канцэртаў па Беларусі ў рамках «Budzma-тур», сумяшчаючы яго з этнаграфічнай экспедыцыяй, удзельнічае ў дабрачынным канцэрце па выкупе для Музея гісторыі Магілёва кнігі [[Казімір Семяновіч|Казіміра Семяновіча]] «[[Вялікае мастацтва артылерыі]]». Калектыў напісаў новую версію беларускай народнай песні «Ой, шчодзір» і выканаў яе разам з Юрыем Выдронкам на вялікім канцэрце гурта «[[Ur’ia|Юр’я]]» ў КЗ «Мінск». 20 кастрычніка Re1ikt выступаюць на фестывалі «Camera!Ta» у Падляшскай Оперы і Філармоніі ([[Беласток]]) у рамках праекта «Тузін. Немаўля» з агучваннем нямога беларускага фільма «У агні народжаная» (1927 г.) рэжысёра [[Уладзімір Уладзіміравіч Корш-Саблін|Уладзіміра Корш-Сабліна]]. Беларуская прэм’ера адбылася ў Мінску ў клубе Loft 22 лістапада. Па выніках 2012 года альбом Re1ikt «Рэкі прабілі лёд» стаў бэстсэлерам сярод беларускіх рэлізаў лэйбла Vigma. 2 лютага [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года гурт выступіў на цырымоніі ўручэння ўзнагарод ад [[Еўрарадыё]] «[[Музычная прэмія Даём рады|Даём Рады]]» і атрымала прэмію «Надзея 2013». Вясной Re1ikt даюць серыю канцэртаў у гарадах Беларусі, прымаюць удзел у «Ночы Музеяў». 27 ліпеня 2013 года калектыў атрымлівае перамогу ў конкурснай праграме фестываля Rockowisko (Польшча), а таксама атрымлівае прыз глядацкіх сімпатый. У гэты перыяд Re1ikt выступаюць на фестывалях Basowiszcza, Jesien Bardow (абодва — Польшча), Re$publica (Украіна), Metal Crowd, «[[Вольнае паветра]]», «[[Рок па вакацыях]]» (усе — Беларусь). 3 лістапада 2013 года ў рамках міжнароднага кінафестывалю «[[Лістапад]]» у кінатэатры «[[Перамога (кінатэатр, Мінск)|Перамога]]» ў Мінску прайшоў паказ з жывой агучка фільмаў праекту «[[Тузін.Немаўля]]». У снежні 2013 года быў выдадзены і прэзентаваны серыяй канцэртаў у Польшчы трайны DVD праекта. 12 снежня 2013 года партал [[Тузін Гітоў|Tuzin.fm]] ўручыў гурту Re1ikt прэмію «Героі году — 2013». У лютым на Studio-X у польскім горадзе [[Ольштын]] гурт запісаў новы альбом «Лекавыя травы». 29 жніўня 2015 года выступілі хэдлайнерамі першага фестывалю вулічнай музыкі «Месца пад сонцам» у горадзе Мінск. У кастрычніку [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года Re1ikt выпускаюць чацвёрты студыйны альбом «Лекавыя травы». У снежні адбылася яго вялікая прэзентацыя ў клубе Re:Public (Мінск). У [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] годзе гурт атрымлівае шэраг музычных узнагарод: «Альбом года» — фестываль «Даём рады» ([[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Euroradio.fm]], Беларусь), «Лепшы рок-альбом», «Прыз народных экспертаў», «Прыз штатных экспертаў» — [[Experty.by]] (Беларусь), «Артыст года», «Альбом года» — прэмія [[Rock Profi]] (Беларусь)<ref>{{Cite web|url=https://www.racyja.com/kultura/abyauleny-peramozhtsa-premii-rock-profi/|title=Аб’яўлены пераможца прэміі Rock Profi|last=Дэдэрка|first=Стас|date=2016-05-27|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602071450/http://www.racyja.com/kultura/abyauleny-peramozhtsa-premii-rock-profi/|archive-date=2 чэрвеня 2017|access-date=2020-02-15|url-status=live}}</ref>. У [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] годзе гурт змяніў назву з '''Re1ikt''' на '''Relikt'''<ref>{{Cite web|url=https://afisha.tut.by/news/anews/657251.html|title=Белорусская группа Re1ikt сменила название и выпустила новый альбом|date=2019-10-14|publisher=[[tut.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226160303/https://afisha.tut.by/news/anews/657251.html|archive-date=26 лютага 2020|access-date=2020-05-29|url-status=dead}}</ref>. == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] — Единиц’es * [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] — Клініка * [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] — [[Reki prabiłi liod]] * [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] — [[Лекавыя травы (альбом)|Лекавыя травы]] * [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] — Куфар * 2019 — Дрэва жыцця * 2019 — Braslavy Unplugged * 2021 — Byli, Jość, Budziem * 2026 — Ramantyzm === Міні-альбомы, зборнікі і бутлегі === * [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] — Live on GBOB’07 (бутлег) * [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] — Центр тяжести-3 (зборнік) * [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] — Home Songs (бутлег) * [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] — [[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]] (зборнік), Брудная дзяўчына, Нажы * [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] — Vytoki (міні-альбом) * [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] — Гранж: BY (зборнік) * [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] — Беларускі Глобус (зборнік), Нажы<ref name=":0" /> * [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] — Песні матчыны з Вушаччыны (зборнік), Дробненькі Дожджык<ref>[http://www.experty.by/content/vyjshau-supolny-praekt-pesni-matchyny-z-vushachchyny-audyjo-spampavats Выйшаў супольны праект «Песні матчыны з Вушаччыны» (+аўдыё/+спампаваць)] / [[Experty.by]]</ref> == Відэаграфія == * [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] — 16 (кліп) * [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] — Последняя хирургия (кліп) * [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] — Акустическая терапия (live-DVD) * [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] — Тры хвіліны (кліп) * [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] — Рэкі пад ільдом (кліп) * [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] — Крыгаход (live-DVD) * [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] — Чаго ты, Лося… (кліп) * [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] — Тузін. Немаўля (DVD) * [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] — Зрушаны свет (кліп) * 2017 — Дробненькі дожджык (кліп) * 2017 — Пра чорныя вочы (кліп) ==Зноскі== {{Reflist}} {{Relikt}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] 4ydz7mnybf164gkllbzpi2srukthfcl NGC 1705 0 439998 5154471 4772256 2026-06-14T22:02:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154471 wikitext text/x-wiki {{Галактыка | Назва = NGC 1705 | Выява = NGC_1705.jpg | Апісанне = | Адкрывальнік = [[Джон Гершэль]] | Дата_адкрыцця = [[5 снежня]] [[1834]] | Абазначэнні = '''NGC 1705''', '''ESO 158-13''', '''AM 0453-532''', '''IRAS04531-5326''', '''PGC 16282''' | Эпоха = [[J2000.0]] | Тып = E-S0 | Прамое_ўзыходжанне = {{RA|04|54|13,9}} | Схіленне = {{Dec|-53|21|38}} | z = | Адлегласць = | Бачная_зорная_велічыня = 11,8 | Фатаграфічная_зорная_велічыня = 12,8 | Бачныя_памеры = 1,9' × 1,4' | Паверхневая_яркасць = 12,9 | Вуглавое_становішча = 50° | Сузор’е = Жывапісец | Радыус = | Абсалютная_зорная_велічыня = | Уласцівасці = }} '''NGC 1705''' — няправільная [[карлікавая галактыка]] ў сузор’і [[Жывапісец (сузор’е)|Жывапісец]]. == Гл. таксама == * [[Спіс аб’ектаў Месье]] * [[Новы агульны каталог]] * [http://www.grani.ru/Society/Science/m.25686.html Статья «NGC 1705 — ключ к структуре Вселенной»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160403073848/http://grani.ru/Society/Science/m.25686.html |date=3 красавіка 2016 }} == Літаратура == # {{артыкул |аўтар = T. M. Heckman, K. R. Sembach, G. R. Meurer, D. K. Strickland, C. L. Martin, D. Calzetti, and C. Leitherer |загаловак = FUSE Observations of Outflowing O VI in the Dwarf Starburst Galaxy NGC 1705 |мова = en |выданне = [[The Astrophysical Journal]] |год = 2001 |doi = 10.1086/321422 |arxiv = }} # {{артыкул |аўтар = M. Tosi, E. Sabbi, M. Bellazzini, A. Aloisi, L. Greggio, Claus Leitherer, and P. Montegriffo |загаловак = The Resolved Stellar Populations in NGC 1705 |мова = en |выданне = The Astronomical Journal |год = 2001 |doi = 10.1086/322104 |arxiv = }} # {{артыкул |аўтар = Kelsey E. Johnson, Rémy Indebetouw, and D. J. Pisano |загаловак = Searching for Embedded Super-Star Clusters in IC 4662, NGC 1705, and NGC 5398 |мова = en |выданне = The Astronomical Journal |год = 2003 |doi = 10.1086/375459 |arxiv = }} # {{артыкул |аўтар = F. Annibali, L. Greggio, M. Tosi, A. Aloisi, and Claus Leitherer |загаловак = The Star Formation History of NGC 1705: A Poststarburst Galaxy on the Verge of Activity |мова = en |выданне = The Astronomical Journal |год = 2003 |doi = 10.1086/379556 |arxiv = astro-ph/0309265 }} # {{артыкул |аўтар = Gerardo A. Vázquez, Claus Leitherer, Timothy M. Heckman, Danny J. Lennon, Duília F. de Mello, Gerhardt R. Meurer, and Crystal L. Martin |загаловак = Characterizing the Stellar Population in NGC 1705-1 |мова = en |выданне = [[The Astrophysical Journal]] |год = 2004 |doi = 10.1086/379805 |arxiv = }} # {{артыкул |аўтар = Henry Lee and Evan D. Skillman |загаловак = Chemical Abundances of H II Regions in the Starburst Galaxy NGC 1705 |мова = en |выданне = [[The Astrophysical Journal]] |год = 2004 |doi = 10.1086/423735 |arxiv = astro-ph/0406571 }} # {{артыкул |аўтар = Charles G. Hoopes, Kenneth R. Sembach, Timothy M. Heckman, Gerhardt R. Meurer, Alessandra Aloisi, Daniela Calzetti, Claus Leitherer, and Crystal L. Martin |загаловак = Far-Ultraviolet Observations of Molecular Hydrogen in the Diffuse Interstellar Medium of Starburst Galaxies |мова = en |выданне = [[The Astrophysical Journal]] |год = 2004 |doi = 10.1086/422830 |arxiv = astro-ph/0406378 }} # {{артыкул |аўтар = John M. Cannon, John-David T. Smith, Fabian Walter, George J. Bendo, Daniela Calzetti, Daniel A. Dale, Bruce T. Draine, Charles W. Engelbracht, Karl D. Gordon, George Helou, Robert C. Kennicutt, Jr., Claus Leitherer, Lee Armus, Brent A. Buckalew, David J. Hollenbach, Thomas H. Jarrett, Aigen Li, Martin J. Meyer, Eric J. Murphy, Michael W. Regan, George H. Rieke, Marcia J. Rieke, Hélène Roussel, Kartik Sheth, and Michele D. Thornley |загаловак = Warm Dust and Spatially Variable Polycyclic Aromatic Hydrocarbon Emission in the Dwarf Starburst Galaxy NGC 1705 |мова = en |выданне = [[The Astrophysical Journal]] |год = 2006 |doi = 10.1086/505339 |arxiv = astro-ph/0604604 }} # {{артыкул |аўтар = Deidre A. Hunter and Michael Kaufman |загаловак = Mid-Infrared Characteristics of Star-Forming Complexes in Irregular Galaxies |мова = en |выданне = The Astronomical Journal |год = 2007 |doi = 10.1086/519838 |arxiv = }} # {{артыкул |аўтар = F. Annibali, M. Tosi, M. Monelli, M. Sirianni, P. Montegriffo, A. Aloisi, and L. Greggio |загаловак = Young Stellar Populations and Star Clusters in NGC 1705 |мова = en |выданне = The Astronomical Journal |год = 2009 |doi = 10.1088/0004-6256/138/1/169 |arxiv = 0904.3257 }} {{Вонкавыя спасылкі NGC|1705}} {{Навігатар NGC|NGC 1701|NGC 1702|NGC 1703|NGC 1704|NGC 1705|NGC 1706|NGC 1707|NGC 1708|NGC 1709}} {{Заліўка аб’ектаў NGC}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1834 годзе]] [[Катэгорыя:Галактыкі «Новага агульнага каталога»|1705]] [[Катэгорыя:Жывапісец (сузор’е)]] [[Катэгорыя:Карлікавыя галактыкі]] 4xu71gkc1ksqzm0nxitmuymwgpzs3zj NGC 1260 0 440155 5154468 4771942 2026-06-14T21:54:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154468 wikitext text/x-wiki {{Галактыка | Назва = NGC 1260 | Выява = SN2006gy.jpg | Апісанне = Успышка звышновай [[SN 2006gy]] | Адкрывальнік = | Дата_адкрыцця = [[19 кастрычніка]] [[1884]] | Абазначэнні = '''NGC 1260''', '''UGC 2634''', '''MCG 7-7-47''', '''ZWG 540.81''', '''IRAS03141+4113''', '''PGC 12219''' | Эпоха = [[J2000.0]] | Тып = S0-a | Прамое_ўзыходжанне = {{RA|03|17|27,2}} | Схіленне = {{Dec|+41|24|19}} | z = +0,018409 | Адлегласць = {{ly|240 млн.}} | Бачная_зорная_велічыня = 13,3 | Фатаграфічная_зорная_велічыня = 14,2 | Бачныя_памеры = 1,1' × 0,5' | Паверхневая_яркасць = 12,5 | Вуглавое_становішча = 86° | Сузор’е = Персей | Радыус = | Абсалютная_зорная_велічыня = | Уласцівасці = }} '''NGC 1260''' (іншыя абазначэнні — '''UGC 2634''', '''MCG 7-7-47''', '''ZWG 540.81''', '''IRAS03141+4113''', '''PGC 12219''') — [[галактыка]] ў сузор’і [[Персей (сузор’е)|Персей]]. Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «[[Новы агульны каталог|Новага агульнага каталога]]». == Гл. таксама == * [[Спіс аб’ектаў Месье]] * [[Новы агульны каталог]] == Літаратура == # {{артыкул |аўтар = E. O. Ofek, P. B. Cameron, M. M. Kasliwal, A. Gal-Yam, A. Rau, S. R. Kulkarni, D. A. Frail, P. Chandra, S. B. Cenko, A. M. Soderberg, and S. Immler |загаловак = SN 2006gy: An Extremely Luminous Supernova in the Galaxy NGC 1260 |мова = en |выданне = [[The Astrophysical Journal]] |год = 2007 |doi = 10.1086/516749 |arxiv = astro-ph/0612408 }} {{Вонкавыя спасылкі NGC|1260}} * [http://www.rambler.ru/news/events/0/10323370.html Мощнейший взрыв сверхновой звезды наблюдали астрономы, базирующиеся в США]{{Недаступная спасылка}} * http://www.computerra.ru/print/focus/318846/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930183555/http://www.computerra.ru/print/focus/318846/ |date=30 верасня 2007 }} — Антивеществом попахивает ([[computerra.ru]]) * http://www.space.com/scienceastronomy/070507_brighest_sn.html{{ref-en}} — В галактике NGC 1260 найден ярчайший объект {{Навігатар NGC|NGC 1256|NGC 1257|NGC 1258|NGC 1259|NGC 1260|NGC 1261|NGC 1262|NGC 1263|NGC 1264}} {{Заліўка аб’ектаў NGC}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1884 годзе]] [[Катэгорыя:Галактыкі «Новага агульнага каталога»|1260]] [[Катэгорыя:Персей (сузор’е)]] 122o1726p1fwkmilnj2g7wij2bjk4i5 NGC 6543 0 444921 5154502 3542174 2026-06-14T22:56:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154502 wikitext text/x-wiki {{Планетарная туманнасць |Назва = Туманнасць Кацінае Вока |Абазначэнні = '''NGC 6543''', '''PK 96+29.1''', '''7ZW 759''' |Тып = — |Выява = NGC6543.jpg |Прамое_ўзыходжанне = {{RA|17|58|33.42}} |Схіленне = {{Dec|+66|37|59.52}} |Фатаграфічная_зорная_велічыня = 8,8 |Бачная_зорная_велічыня = 8,1 |Бачныя_памеры = 23″×17″ (центр)<br />5,8′ ([[гало]]) |Сузор’е = Дракон |Эпоха = [[J2000.0]] |Адкрывальнік = [[Уільям Гершэль]] |Дата_адкрыцця = [[15 лютага]] [[1786]] |Адлегласць = {{ly|3,3 ± 0,9 тыс.|1,0 ± 0,3 к}} |Радыус = {{ly|0,2}} |Абсалютная_зорная_велічыня = −1,9 |Уласцівасці = сложная структура }} '''Туманнасць «Кацінае Вока»''', або '''NGC 6543''' — [[планетарная туманнасць]] у [[Сузор’е|сузор’і]] [[Дракон (сузор’е)|Дракона]]. {{Вонкавыя спасылкі NGC|6543}} === Артыкулы === * http://www.college.ru/astronomy/course/content/chapter1/section2/paragraph1/subparagraph18.html * http://www.grani.ru/Society/Science/m.76728.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304120148/http://grani.ru/Society/Science/m.76728.html |date=4 сакавіка 2016 }} * http://vivovoco.astronet.ru/VV/JOURNAL/NATURE/03_02/NAT3.HTM * [http://www.astronet.ru/db/msg/1244986 Гало вокруг туманности Кошачий глаз] {{Навігатар NGC|NGC 6539|NGC 6540|NGC 6541|NGC 6542|NGC 6543|NGC 6544|NGC 6545|NGC 6546|NGC 6547}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1786 годзе]] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, якія адкрыў Уільям Гершэль]] [[Катэгорыя:Аб’екты NGC|6543]] [[Катэгорыя:Дракон (сузор’е)]] [[Катэгорыя:Планетарныя туманнасці]] [[Катэгорыя:Аб’екты Колдуэла]] 6yn9gps6xtjfn7bikaeufureua5zksq Rahis 0 454294 5154536 5062473 2026-06-15T06:05:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154536 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў|Назва=Rahis|Подпіс=|Ключ=|Лога=|Шырыня_лога=|Фота=|Апісанне_фота=|Шырыня_фота=|Гады=[[2000 год у гісторыі музыкі|2000]]-па сённяшні дзень|Краіна=Беларусь|Горад=[[Мінск]]|Мова=[[беларуская]]|Жанр=[[поп-рок]]|Жанры=|Псеўданім=|Псеўданімы=|Лэйбл=Студыя «Сонечныя кветкі»|Лэйблы=|Тэматыка=|Склад=[[Дзяніс Філіпенка]], [[Зміцер Язвінскі]], [[Павел Вялічка]], [[Рыгор Заслаўскі]], [[Алесь Юхнавец]], [[Аляксандра Клінцэвіч]]|Былыя ўдзельнікі=[[Раман Пашчанюк]], [[Слава Цыпылоў]], [[Яўген Ваньшын]]|Сайт=|Іншыя праекты ўдзельнікаў=}} '''«Rahis»''' (Рахіс) — [[Рок-гурт|музычны гурт]], заснаваны ў [[2000 год у гісторыі музыкі|2000]] г. двума студэнтамі [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]] — Дзянісам Філіпенкам і Змітром Язвінскім (з [[Нясвіж|Нясвіжа]])<ref name="к">{{Cite web|author=[[Воля Кузьміч]]|title=Гурт Rahis: «Уласнай апэратыўнай памяці ўжо не хапае, таму пачынаем запісвацца»|url=http://generation.by/news2327.html|publisher=Пакаленьне Y|date=28 красавіка 2008|accessdate=24 сакавіка 2017}}</ref>. == Гісторыя == Гурт утвораны ў 2000 годзе. Пазней да двух музыкаў далучылася скрыпачка Кася. Рахіс атрымаў першую вядомасць акустычнымі [[Канцэрт|канцэртамі]]. Пераможца 3-га музычнага фестывалю «Рок-Каляды» ([[Горкі]], [[2003 год у гісторыі музыкі|2003]])<ref>{{Cite web|author=Воля Кузьміч|title=У Горках прайшоў штогадовы музычны фэст «Рок-Каляды 2003»|url=http://generation.by/news95.html|publisher=Пакаленьне Y|date=24 снежня 2003|accessdate=24 сакавіка 2017}}</ref>. У [[2004 год у гісторыі музыкі|2004]] годзе даў 3 канцэрты — у [[Мінск|Мінску]], [[Віцебск|Віцебску]] і [[Наваполацк|Наваполацку]]. У 2005-2006 гг., пасля сканчэння БДПУ, супольныя выступы перапыніліся ў сувязі са службай Дзяніса Філіпенкі ў [[Рота|роце]] аховы [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]]. Тым часам скрыпачка Кася адпрацоўвала навучанне ў ВНУ школьнай настаўніцай у [[Лагойск|Лагойску]] ([[Мінская вобласць]]). Зміцер Язвінскі працягваў выступаць з акустычнымі канцэртамі па Беларусі, Польшчы і Украіне. [[20 кастрычніка]] [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года ў мінскім клубе «Графіці» гурт даў 2-гадзінны канцэрт «Тры гады ўстрыманьня»<ref>{{Cite web|author=Воля Кузьміч|title=Rahis: «Позна вяртацца назад!»|url=http://generation.by/news1907.html|publisher=Пакаленьне Y|date=22 кастрычніка 2007|accessdate=24 сакавіка 2017}}</ref>, дзе прадставіў электрычную праграму. [[28 красавіка]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года на мінскай студыі «Сонечныя кветкі» гукарэжысёра [[Віталь Кулеўскі|Віталя Кулеўскага]]) пачаўся запіс першага альбома. [[19 ліпеня]] 2008 года «Рахіс» упершыню выступіў на 19-м музычным фестывалі «[[Басовішча]]» (Гарадок, [[Беластоцкі павет]], [[Падляскае ваяводства]], [[Польшча]])<ref>{{Cite web|title=Памідор/OFF: Каб мог, скасаваў бы вынікі інтэрнэт-галасаваньня на «Басовішча-2008»|url=http://euroradio.by/pamidoroff-kab-mog-skasavau-vyniki-internet-galasavannya-na-basovishcha-2008|publisher=[[Еўрарадыё]]|date=24 чэрвеня 2008|accessdate=18 сакавіка 2016|archive-date=25 лютага 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225041631/https://euroradio.by/pamidoroff-kab-mog-skasavau-vyniki-internet-galasavannya-na-basovishcha-2008|url-status=dead}}</ref>. [[7 красавіка]] [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года гурт «Рахіс» выпусціў студыйны максі-[[сінгл]] «Празь Сеціва» з 4 песняў, адну з якіх («Стронцый») Зміцер Язвінскі напісаў у 1999 г. пры сканчэнні школы<ref>{{Cite web|author=Воля Кузьміч|title=«Рахіс» прэзэнтуе першы максі-сынгл — «Празь Сеціва»|url=http://generation.by/news2838.html|publisher=Пакаленьне Y|date=7 красавіка 2009|accessdate=24 сакавіка 2017}}</ref>. [[18 ліпеня]] 2009 года гурт сыграў на 20-м фестывалі «Басовішча»<ref>{{Cite web|author=«[[Тузін гітоў]]»|title=На «Басовішчы-2009» выступяць заснавальнікі беларускага року|url=http://m.tut.by/news/culture/142023.html|publisher=[[TUT.BY|Tut.by]]|date=8 ліпеня 2009|accessdate=24 сакавіка 2017}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[18 мая]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года выпусцілі другі сінгл «Файлікі» на [[верш]] паэта [[Глеб Лабадзенка|Глеба Лабадзенкі]]<ref>{{Cite web|title=Гурт «Рахіс» прэзэнтуе сынгл «Файлікі» і анансуе першы альбом|url=http://generation.by/news3612.html|publisher=Пакаленьне Y|date=18 траўня 2010|accessdate=24 сакавіка 2017}}</ref>. [[8 чэрвеня]] 2010 года выйшаў першы альбом «Сшытак з тэкстамі ў малюнках» з 11 песняў, што ўключаў песні максі-сінгла «Празь Сеціва»<ref>{{Cite web|title=Гурт «Рахіс» запісаў першы альбом у выглядзе студэнцкага сшытку|url=http://generation.by/news3678.html|publisher=Пакаленьне Y|date=8 чэрвеня 2010|accessdate=24 сакавіка 2017}}</ref>. [[14 мая]] [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года гурт «Рахіс» выдаў сінгл «Эўропа», тэкст якога Дзяніс Філіпенка напісаў у пачатку 2000-х гадоў<ref>{{Cite web|author=Юра Сідун|title=«Рахіс» выдаў самотнік да 20-годзьдзя рэфэрэндуму: «Тады мы страцілі шанец» (прэм’ера)|url=http://tuzin.fm/zhamerun/2053/rahis-vydau-samotnik-da-20-hodzdzia-refierendumu-tady-my.html|publisher=«[[Тузін гітоў]]»|date=14 мая 2015|accessdate=24 сакавіка 2017}}</ref>. 8 чэрвеня 2015 года выйшаў другі альбом «Паміж сонцам і хмарамі» з 12 песняў, адну з якіх («НЛО») запісалі на верш Глеба Лабадзенкі. Замест ранейшых музыкаў у запісе альбому ўдзельнічалі вядучы гітарыст [[Павел Вялічка]], бас-гітарыст [[Рыгор Заслаўскі]], ударнік [[Алесь Юхнавец]] і [[Клавішнік|клавішніца]] [[Аляксандра Клінцэвіч]]<ref>{{Cite web|author=[[Юры Сідун]], [[Юлія Сакалоўская]]|title=«Рахіс» прэзэнтаваў альбом «Паміж сонцам і хмарамі» (прэм’ера)|url=http://tuzin.fm/zhamerun/2148/rahis-prezentavau-albom-pamiz-soncam-i-chmarami.html|publisher=«Тузін гітоў»|date=8 чэрвеня 2015|accessdate=24 сакавіка 2017}}</ref>. [[22 верасня]] 2015 года [[рэжысёр]] [[Ігар Чышчэня]] зняў першы відэакліп на песню «Грэй мяне» (з альбому «Паміж сонцам і хмарамі»), у якім здымаўся астраном [[Віктар Малышчыц]]. Здымкі доўжыліся некалькі веснавых і летніх месяцаў<ref>{{Cite web|title=Rahis. Бліжэй да зораў (відэа)|url=http://tuzin.fm/videos/2448/hrej-mianie.html|publisher=«Тузін гітоў»|date=30 верасня 2015|accessdate=24 сакавіка 2017}}</ref>. == Дыскаграфія == * «Празь Сеціва» (максі-сінгл, [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]) * «Файлікі» (сінгл, [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]) * «[[Сшытак з тэкстамі ў малюнках]]» (11 песняў, [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]; 37 хвілінаў з бонусам) * «Эўропа» (сінгл, [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]]) * «[[Паміж сонцам і хмарамі]]» (12 песняў, [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]]; 43 хвіліны) {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Cite web|author=«Рахіс»|title=Паміж сонцам і хмарамі 2015 (альбомны паток)|url=https://www.youtube.com/watch?v=ReOtWdEd-Ks&list=PLJMVwSguYuS0Uj0ZDbLgk4TC1-pfWrZ5q|publisher=Rahis Music|date=17 студзеня 2016|accessdate=24 сакавіка 2017}} * {{Cite web|author=«Рахіс»|title=Сшытак з тэкстамі ў малюнках 2010 (11 песьняў)|url=https://www.youtube.com/watch?v=iYSDQ4d9u_E&list=PLJMVwSguYuS3kXa-KA8mzKpnKc4BKBEtx|publisher=Rahis Music|date=22 мая 2015|accessdate=24 сакавіка 2017}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Факультэты БДПУ імя М. Танка}} [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:БДПУ імя Максіма Танка]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе]] gj9jwvkxhp9p4iksv93vjqm838b1hwe NAPOLI 0 466947 5154461 4395474 2026-06-14T21:44:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154461 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = NAPOLI | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = | Апісанне_фота =Вольга Шыманская, NAPOLI | Шырыня_фота = | Гады =[[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]-па сённяшні дзень | Краіна =Беларусь | Горад =[[Мінск]] | Мова =[[Руская]]<br>[[Беларуская]]<br>[[Англійская]] | Жанр = | Жанры =[[Поп-музыка]]<br>Сучасны [[Рытм-н-блюз]]<br>[[Танцавальная музыка]] | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад =Вольга Шыманская | Былыя ўдзельнікі =Ілля Краўчук<br>Сяргей Балаболаў<br>Ілона Мунцян | Сайт = | Іншыя праекты ўдзельнікаў = }} '''NAPOLI''' ('''«Наполі»''') — псеўданім [[Беларусь|беларускай]] спявачкі Вольгі Шыманскай; раней — музычная група, якая выступала ў жанрах [[поп-музыка|поп-музыкі]], сучаснага [[Рытм-н-блюз|рытм-н-блюза]] і [[танцавальная музыка|танцавальнай музыкі]]. Удзельнік нацыянальных адборачных конкурсаў на [[Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне|Еўрабачанне]] 2014, 2015, 2016 і 2017 гадоў у Беларусі. Удзельнік нацыянальнага адборачнага конкурсу на Еўрабачанне 2016 года ў [[Польшча|Польшчы]]. == Гісторыя == Група «NAPOLI» была ўтворана ў складзе Іллі Краўчука, Ілоны Мунцян і Вольгі Шыманскай у красавіку [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года ў горадзе [[Мінск|Мінск]]<ref>[http://www.spb.kp.ru/daily/26482/3352614/ Группа Napoli: Над сведением песни работал Солодуха!]</ref>. Удзельнікі фестывалю [[Славянскі Базар у Віцебску|Славянскі базар]] 2012 года<ref>[http://www.lider-press.by/novosti/kultura-obrazovanie-zdorove/3429-napoli-evrovision-2015 Солигорчане выступят в финале национального отборочного тура «Евровидение-2015» (видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160828174118/http://www.lider-press.by/novosti/kultura-obrazovanie-zdorove/3429-napoli-evrovision-2015 |date=28 жніўня 2016 }}.</ref>. === 2014 === 10 студзеня [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] года група «NAPOLI» прыняла ўдзел у нацыянальным адборачным конкурсе на Еўрабачанне 2014 года ў Беларусі. Група выступіла з кампазіцыяй «Stay With Me» і заняла восьмае месца, набраўшы 8 балаў (7 балаў з 12 ад тэлегледачоў, 1 бал з 12 ад журы)<ref>[http://brestcity.com/blog/na-evrovidenii-2014-belarus-predstavit-teo-cheesecake-video На «Евровидении 2014» Беларусь представит Тео — «Cheesecake» (видео)].</ref>. 25 сакавіка 2014 года трагічна загінуў саліст гурта Ілля Краўчук<ref>[http://news.tut.by/culture/392449.html Погиб солист группы Napoli Илья Кравчук] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160817020645/http://news.tut.by/culture/392449.html |date=17 жніўня 2016 }}.</ref>. 2 ліпеня 2014 года быў прадстаўлены новы саліст гурта Сяргей Балаболаў<ref>[http://www.ctv.by/sergey-bolobolov СЕРГЕЙ БОЛОБОЛОВ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160816173514/http://www.ctv.by/sergey-bolobolov |date=16 жніўня 2016 }}.</ref>. 26 снежня 2014 група «NAPOLI» прыняла ўдзел у нацыянальным адборачным конкурсе на Еўрабачаннн 2015 года ў Беларусі. Група выступіла з кампазіцыяй «My Dreams» і заняла шостае месца, набраўшы 36 балаў (7 балаў з 12 ад тэлегледачоў і 29 балаў ад журы)<ref>[http://brestcity.com/blog/uzari-i-maimuna-predstavyat-belarus-na-evrovidenie-2015-video Uzari и Maimuna представят Беларусь на «Евровидении-2015» (видео)].</ref>. === 2015 === З лістапада [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года група «NAPOLI» прадстаўлена ў выглядзе сольнага праекта Вольгі Шыманскай<ref>[http://news.tut.by/culture/474060.html Солодуха, "Песняры", снова зомби и другие претенденты на "Евровидение" от Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160430131333/http://news.tut.by/culture/474060.html |date=30 красавіка 2016 }}.</ref>. === 2016 === 22 студзеня [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] года праект «NAPOLI» прыняў ўдзел у нацыянальным адборачным конкурсе на Еўрабачанне 2016 года ў Беларусі з кампазіцыяй «My Universe». Праект «NAPOLI» заняў другое месца, атрымаўшы 22 399 галасоў тэлегледачоў<ref>[http://telegraf.by/2016/01/12/312171-na-evrovidenie-ot-belarusi-poedet-proteje-drobisha На «Евровидение» от Беларуси поедет протеже Дробыша]{{Недаступная спасылка}}.</ref>. 5 сакавіка 2016 года група «NAPOLI» прыняла ўдзел у нацыянальным адборачным конкурсе да Еўрабачання 2016 года ў Польшчы з песняй «My Universe». «NAPOLI» заняла дзевятае месца, набраўшы 0,59 % галасоў тэлегледачоў<ref>[http://www.eurowizja.tvp.pl/24375297/wyniki-polskich-preselekcji Wyniki polskich preselekcji] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160518081705/http://eurowizja.tvp.pl/24375297/wyniki-polskich-preselekcji |date=18 мая 2016 }}.</ref>. 30 чэрвеня 2016 года саліст групы «NAPOLI» Вольга Шыманская была прызнана лепшым беларускім выканаўцам па версіі музычнага тэлеканала RUTV: Беларусь. Па выніках галасавання Вольга атрымала 24,9 % галасоў. === 2017 === 20 студзеня група «NAPOLI» ўдзельнічала ў фінале беларускага нацыянальнага адбору на Еўрабачанне з песняй «Let's come together» і заняла 5 месца. === Склад === * Вольга Шыманская — вакал, аўтар песень === Былыя ўдзельнікі === * Ілля Краўчук * Сяргей Балаболаў * Ілона Мунцян Прадзюсар - Аляксандр Слуцкі === Сінглы === {| border="2" cellpadding="2" class="wikitable" style="font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" ! style="background:#B0C4DE;" | [[Год]] ! style="background:#B0C4DE;" | [[Сінгл]] |- | [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] | Столица |- | [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] | Бомба |- | [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] | Ты и я |- | [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] | Песня про детство (feat. Natali Studio) |- | [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] | Teen spirit anthem |- | [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] | Если ты рядом (feat. Герман) |- | [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] | Города |- | [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] | Фобия |- | [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] | Stay With Me |- | [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] | Новый год |- | [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] | Увидишь свет |- | [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] | My dreams |- | [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] | My universe |- | [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] | Час надзей |- |[[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] |Let's come together |} === Гасцявы ўдзел === {| border="2" cellpadding="2" class="wikitable" style="font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" ! style="background:#B0C4DE;" | [[Год]] ! style="background:#B0C4DE;" | [[Сінгл]] |- | [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] | Под солнцем (with Alen Hit) |} === Відэакліпы === {| border="2" cellpadding="2" class="wikitable" style="font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" ! style="background:#B0C4DE;" | [[Год]] ! style="background:#B0C4DE;" | [[Відэакліп|Кліп]] |- | [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] | Ты и я |- | [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] | Песня про детство (feat. Natali Studio) |- | [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] | Если ты рядом (feat. Герман) |} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Поп-гурты Беларусі]] a3eo14q0l8jb5yzqxn2nqj1k2g3xam1 O.Torvald 0 467269 5154508 5057939 2026-06-15T00:14:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154508 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 2005 — дагэтуль | Горад = [[Палтава]], [[Кіеў]] | Мова = [[Украінская мова|украінская]]<br/>[[Руская мова|руская]]<br/>[[Англійская мова|англійская]] | Склад = Яўген Галіч<br/>Дзяніс Мізюк<br/>Мікалай Райда<br/>Сашка Салоха<br/>Мікіта Васільеў | Былыя ўдзельнікі = Аляксандр Нечыпарэнка<br/>Андрэй Літвінок<br/>Ігар Адарук<br/>Уладзімір Якаўлеў }} '''«O.Torvald»''' ''(«О.То́рвальд»)'' — украінская рок-група, заснаваная ў 2005 годзе ў [[Палтава|Палтаве]]. У 2006 годзе група пераехала ў [[Кіеў]]. Першы студыйны альбом «O. Torvald» выйшаў у 2008 годзе. Па стане на 2016 год група мае 6 пласцінак. Цяпер гурт складаецца з пяці музыкаў. Група прадстаўляе Украіну на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2017|Еўрабачанні-2017]] у [[Кіеў|Кіеве]] з кампазіцыяй «''[[Time (песня O.Torvald)|Time]]''» («Час»). == Гісторыя == Гісторыя стварэння групы пачынаецца з дзіцячага знаёмства Яўгена Галіча з Дзянісам Мізюком (1994 г.). Вялікае жаданне абодвух граць [[рок-н-рол]] прывяло да з’яўлення ў [[1999]] годзе групы «Крути! Педалі», якая праіснавала да 2005 года. 4 лістапада 2005 года ў Палтаве быў заснаваны «O.Torvald». У склад новага калектыву з папярэдняга перайшлі Яўген Галіч (вакал), Дзяніс Мізюк (гітара), Аляксандр Нечыпаренка (гітара) і Ігар Одарюк (памяняў [[трамбон]] на бас-гітару). Да каманды далучыўся ўдарнік. Ужо за 5 месяцаў (2006 г.) музыканты пераехалі ў Кіеў і знялі вялікі прыватны дом, у якім першы час жылі ўсе разам<ref>{{ref-uk}} [http://gazeta.ua/articles/life/_ukrayina-na-evrobachenni2017-so-vidomo-pro-gurt-otorvald/755376 Україна на Євробаченні-2017.]</ref>. Як і ўсе маладыя гурты, якія прымалі ўдзел у конкурсных фестывалях, у прыватнасці [[GBOB]], [[Червона Рута]], [[Перлини Сезону]], [[Таврійські ігри]]. Адначасова група запісвала свае песні, многія з якіх так і засталіся ў дэма-варыянтах. У канцы 2007 года на адной з кіеўскіх студый O.Torvald пачаў запісваць свой дэбютны альбом, звядзенне даверылі [[Аляксандр Віктаравіч Піпа|Сашы Піпі]] (экс-[[Воплі Відоплясова|ВВ]], [[Attraktor]]). Дыск з назвай «O. Torvald&#x20;— 2008» пабачыў свет у траўні 2008-га на лэйбле «Весна Music», музыканты дапоўнілі яго відэакліпам песні «Не залишай» (Не пакідай). Пасля выхаду дэбютніка аб O.Torvald загаварылі сур’ёзней, гурт усё часцей пачаў з’яўляцца на тэлебачанні, радыё і ў іншых СМІ. Наступнае відэа знялі ўжо не на песню з альбома, а на стары трэк «Почуття» (Пачуцці). У пачатку 2009 года амерыканскі рэжысёр ўкраінскага паходжання Алекс Баеў прапанаваў членам групы зняць два відэакліпа. Ён даўно марыў стварыць відэа для групы з Украіны. Было вырашана здымаць песню з альбома групы «Київ-Лондон» і зусім свежы запіс «Не грузи». Праца над кліпамі доўжылася два месяцы. Масавае прызнанне прыйшло да групы пасля выдання другога альбома «В тобі» (У цябе) ў верасні 2011 года. Альбом складаўся з 12 песень, тры з якіх былі відэакліпамі. O.Torvald прадставіў свой дыск у 30 гарадах Украіны падчас восеньскага турнэ, якое мела назву «У ТОБІ TOUR 2011». Другі альбом гурта «В тобі» шмат у чым адрозніваўся ад дэбютнага дыска. З прыходам у гурт новага бубнача і басіста гурт загучаў інакш. У лютым 2012 года музыканты наладзілі акустычны тур, падчас якога запісвалі ўсе свае выступы. У красавіку дапрацаваны ў студыі канцэртныя запісы было выдадзена як дыск «Акустычны». Адначасова музыкі O.Torvald пачалі працу над трэцім студыйным альбомам. Летам група згуляла на 20 фестывалях, сярод іх ''Prosto Rock'' (''[[Linkin Park]]'', ''[[Garbage]]''), Краще Місто (з ''[[Evanescence]]'', ''[[The Rasmus]]''), [[Захід (фестываль)|Захід]], ''Ekolomyja'' ([[Польшча]]). На фестывалі ''Global Gathering'' у ліпені музыканты сумесна з ''DJ Tapolsky'' і ''VovKING'' прадставілі сумесны электронна-рокавы [[міні-альбом]] «Використовуй нас». Восенню было абвешчана аб выхадзе трэцяга студыйнага альбома «Примат» і прэзентаваны відэакліп на песню «''Mr. DJ''». Відэа не прайшло цэнзуру ніводнаго з музычных тэлеканалаў. Альбом выйшаў 23 лістапада і ўмяшчаў 16 запісаў, у рамках тура ў яго падтрымку музыканты адыгралі больш за 20 канцэртаў. Восенню 2014 года група абвясціла аб выхадзе пятага альбома «Ти Є»(Ты Ёсць). Ён з’явіўся 4 снежня 2014. 25 лютага 2017 года група O.Torvald перамогла у фінале [[Украіна на песенным конкурсе Еўрабачанне 2017|ўкраінскага нацыянальнага адбору]] міжнароднага песеннага конкурсу [[Конкурс песні Еўрабачанне 2017|«Еўрабачанне 2017»]], дзе будзе прадстаўляць [[Украіна|Украіну]]. Песенны конкурс адбудзецца 9, 11 і 13 мая ў Міжнародным выставачным цэнтры (МВЦ) Кіева.<ref>[https://life.pravda.com.ua/culture/2017/02/25/222831/ Україну на Євробаченні-2017 представить O.Torvald. Результати нацвідбору] Українська правда 25.02.2017</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://doa.in.ua/news/1454-poltavskij-gurt-predstavlyatime-ukrajinu-na-evrobachenni-2017.html|title=Полтавський гурт представлятиме Україну на Євробаченні – 2017|last=Дубина|first=Олег|website=doa.in.ua|language=|accessdate=2017-02-25}}</ref>. Спонсарам падрыхтоўкі групы песеннага конкурсу стаў тэлеканал [[СТБ (украінскі тэлеканал)|СТБ]]<ref>{{Cite web|url=http://doa.in.ua/news/1459-poltavtsi-znajshli-sponsora-dlya-uchasti-u-evrobachenni-2017.html|title=Полтавці знайшли спонсора для участі у Євробаченні – 2017|last=Дубина|first=Олег|accessdate=2017-03-01}}</ref>. У 2018 годзе гурт пераехаў у Польшчу, іх актыўнасць у культурным жыцці некалькі знізілася. Хаця за гэты час выйшла некалькі песень і кліпаў.<ref>https://poltava-trend.in.ua/uk/eternal-1949-poltavskyj-gurt-o-torvald-yak-porazka-na-yevrobachenni-zminyla-zhyttya-muzykantiv</ref> == Склад == ; Цяперашнія * Яўген Галіч — вакал (з 2005); рытм-гітара (з 2011) * Дзяніс Мізюк — сола-гітара, бэк-вакал (з 2005) * Мікалай Райда — DJ, клавиші (з 2008) * Мікіта Васільеў — бас-гітара, бэк-вакал (з 2014) * Аляксандр Салоха — ударныя (з 2011) ; Былыя * Аляксандр Нечыпарэнка — рытм-гітара (2005—2011) * Андрэй Літвінок — ударныя (2005—2008) * Уладзімір Якаўлеў — ударныя (2008—2011) * Ігар Адарук — бас-гітара (2005—2010) * Дзмітрый Малычэў — бас-гітара (2010—2011) * Уладзімір Ярашэнка — бас-гітара (2011—2014) === Храналогія === <div class="center"> <timeline> ImageSize = width:1150 height:280 PlotArea = left:150 bottom:60 top:0 right:150 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:11/04/2005 till:01/11/2017 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Colors = id:Vocals value:red legend:Вакал id:Guitar value:green legend:Гітара id:Rhytm-Guitar value:yellow legend:Рытм-гітара id:Bass value:blue legend:Бас-гітара id:Drums value:gray(0.45) legend:Барабаны id:DJ value:purple legend:DJ id:Keyboards value:orange legend:Клавішныя id:Lines value:black legend:Рэлізи Legend = position:bottom columns:2 ScaleMajor = increment:1 start:2006 LineData = at:05/01/2008 color:black layer:back at:09/26/2011 color:black layer:back at:11/23/2012 color:black layer:back at:12/04/2014 color:black layer:back at:09/01/2016 color:black layer:back BarData = bar:Galich text:"Яўген Галіч" bar:Den text:"Дзяніс Мізюк" bar:Polya text:"Мікалай Райда" bar:Nechip text:"Аляксандр Нечіпоренка" bar:Lytvynok text:"Андрэй Літвінок" bar:Yako text:"Уладзімір Якаўлеў" bar:Soloha text:"Аляксандр Солоха" bar:Igor text:"Ігар Адарюк" bar:Dima text:"Дзмітрый Малічеў" bar:Yaro text:"Уладзімір Ярашэнка" bar:Nick text:"Мікіта Васільеў" PlotData= width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:Galich from:11/04/2005 till:end color:Vocals bar:Galich from:02/01/2011 till:end color:Rhytm-Guitar Width:3 bar:Den from:11/04/2005 till:end color:Guitar bar:Polya from:06/01/2008 till:end color:DJ bar:Polya from:01/07/2010 till:end color:Keyboards Width:3 bar:Nechip from:11/04/2005 till:02/01/2011 color:Rhytm-Guitar bar:Igor from:11/04/2005 till:01/06/2010 color:Bass bar:Dima from:01/06/2010 till:04/01/2011 color:Bass bar:Yaro from:07/01/2011 till:03/28/2014 color:Bass bar:Nick from:03/05/2014 till:end color:Bass bar:Lytvynok from:11/04/2005 till:01/01/2008 color:Drums bar:Yako from:01/02/2008 till:04/01/2011 color:Drums bar:Soloha from:04/01/2011 till:end color:Drums </timeline> </div> == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''O.Torvald'' ([[2008 год у гісторыі музыкі|2008]])<ref>{{Cite web |url=http://www.umka.com.ua/ukr/catalogue/light-rock/o-torvald-o-torvald.html |title=Альбом O.Torvald. |access-date=12 мая 2017 |archive-date=26 ліпеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726203244/http://www.umka.com.ua/ukr/catalogue/light-rock/o-torvald-o-torvald.html |url-status=dead }}</ref> * ''В тобі'' ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]) - У цябе * ''Примат'' ([[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]) — Прымат * ''Ти Є'' ([[2014 год у гісторыі музыкі|2014]]) — Ты Ёсць * ''#нашілюдивсюди'' ([[2016 год у гісторыі музыкі|2016]]) — #нашылюдзіўсюды<ref>{{Cite web|url=https://soundcloud.com/otorvald/sets/nashiludivsudi|title=#нашiлюдивсюди|accessdate=2016-09-01}}</ref> * Бісайди (2017) * Diller Kaifu I (2019) * Diller Kaifu II (2019) * ''Втома'' (2024) === Іншыя альбомы === * ''Акустичний'' (2012) — Акустычны === Сінглы і асобна выдадзеныя песні === ; ''Гл. Спіс песень O. Torvald'' * ''«Пачуття»'' (2008) — Пачуцці * ''«Не грузи»'' (2009) — Грузы * ''«УЙ»'' (2010) — УЙ * ''«Качай»'' (2010) — Пампуй * ''«Нас двоє»'' (2011) — Нас двое * ''«Без тебе»'' (2012) — Без цябе * ''«Mr DJ»'' (2012)<ref name="zaborona">[https://web.archive.org/web/20170302080322/http://radiotakt.com.ua/news/rok-grupa-otorvald-znyali-v%D1%96deokl%D1%96p-na-p%D1%96snyu-%C2%ABmrdj%C2%BB Рок-група «O.Torvald» зняли відеокліп на пісню «Mr.DJ»]&nbsp;— Радіо ТАКТ, 30.10.2012</ref> * ''Все спочатку'' (2014) — Усё спачатку * ''Крик'' (2014) * ''Киев Днем и Ночью'' (OST «Кіеў Днём і Ноччу», 2016) * ''Вирвана'' (2016) — Выдрана * ''#нашілюдивсюди'' (2016) * ''Твой дух — твое оружие'' (OST «Правіла бою», 2016) * ''Time'' (2017) — Час === Кліпы === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 28px;" ! Год ! Назва ! Мова ! Рэжысёр(ы) ! Альбом |- | 2006 | «Не залишай» | украінская |Яўген Купаносаў | rowspan="5" |«O.Torvald» |- | rowspan="2" | 2007 |«Мама» | украінская | |- |«Почуття» | украінская | |- | rowspan="2" | 2008 |«Зі мною ти» | украінская | |- |«Київ-Лондон» | украінская |- | rowspan="1" | 2009 |«Не грузи» |украінская | | rowspan="2" | сінгл |- | rowspan="2" |2010 | «УЙ» (разам з Вова зі Львова) | украінская | |- | «Качай» | украінская | | rowspan="3" |«В тобі» |- | rowspan="2" |2011 |«Нас двоє» | украінская |- |«Не відпускай» | украінская | Аляксандр «Monkey X» Швец |- | rowspan="3" |2012 |«Без тебе» | украінская | Оля Журба | сінгл |- |«Светлые Дни» (разам з the Flame) | расейская | | сінгл |- |«Mr.DJ» | украінская | Яўген Ножечкін | rowspan="2" |«Примат» |- | rowspan="1" |2013 |«Не вона» | украінская | Станіслаў Гурэнка |- |2014 |«Все з початку» | украінская | Дзяніс Дужнік | rowspan="3" |«Ти Є» |- |2015 |«Там де я» | украінская | Андрэй Баяр |- | rowspan="4" |2016 |«Сніг» | украінская | Кадзім Тарасаў |- |«Киев днём и ночью»<br /> (OST «Киев Днем и Ночью», 2016) | расейская | | |- |Твой дух&nbsp;— твое оружие<br /> (OST «Правило бою», 2016) | расейская | | rowspan="2" |«#нашiлюдивсюди» |- |«#нашiлюдивсюди»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=82zroM-SPpg|title=O.TORVALD - #нашiлюдивсюди|publisher=[[Youtube]]|date=22 чэрвеня 2016|accessdate=22 чэрвеня 2016}}</ref> | украінская |Ross Lane |} == Цікавы факт == Па словах Яўгена Галіча, назва групы паходзіць ад рускага слова «отрываться».<ref>[https://web.archive.org/web/20130624011013/http://ua.golos.ua/showbiz/13_04_11_solist__orvald_rasskazal_kak_pridumali_nazvanie_dlya_gruppyi Соліст «O. Torvald» розповів, як придумали назву для групи], Golos.ua, 11.04.2013</ref><ref>[http://m.dw.com/uk/otorvald-%D1%8F%D0%BA%D1%89%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B8%D0%BC%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D1%94%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96-%D1%83%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B5-%D0%B4%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%97%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%8C/a-38560496 O.Torvald: Якщо погано виступимо на «Євробаченні» — удруге до нас не приїдуть] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170520030921/http://m.dw.com/uk/otorvald-%D1%8F%D0%BA%D1%89%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE-%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B8%D0%BC%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D1%94%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96-%D1%83%D0%B4%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B5-%D0%B4%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%97%D0%B4%D1%83%D1%82%D1%8C/a-38560496 |date=20 мая 2017 }}, DW Україна, 25.04.2017</ref> == Гл. таксама == * [[Украіна на песенным конкурсе Еўрабачанне 2017]] * [[Украіна на песенным конкурсе Еўрабачанне]] * [[Конкурс песні Еўрабачанне 2017|Песенны конкурс Еўрабачанне 2017]] == Зноскі == {{Reflist|2}} == Спасылка == * [https://vechirniykiev.com.ua/news/za-lashtunkamy-yak-hotuyut-sya-o-torvald-do-zapal-noho-vystupu-u-finali-foto-video Як рыхтуецца O.Torvald да запальнага выступлення ў фінале /Вячэрні Кіеў, 11.05.2017/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181007184407/https://vechirniykiev.com.ua/news/za-lashtunkamy-yak-hotuyut-sya-o-torvald-do-zapal-noho-vystupu-u-finali-foto-video |date=7 кастрычніка 2018 }} * {{Афіцыйны сайт}} * {{YouTube user|otorvaldband}} * {{Facebook|otorvald}} * {{Twitter|otorvaldband|id=otorvaldband}} * [http://nashe.com.ua/artist/679 Тэксты песень гурта на сайце НАШЕ (тэксты песень)] == Відэа == * [https://www.youtube.com/watch?v=INS3Wcl2SUU Відео пісні O.TORVALD&nbsp;— Time для Євробачення-2017: /Ютюб/] <center> {{s-start}} {{succession box|title=[[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне|Прадстаўнікі Украіны]]<br />[[Конкурс песні Еўрабачанне 2017|на конкурсе песні Еўрабачання]]<br />з песняю ''«[[Time, песня O.Torvald|Time]]»''|гады=[[2017]]|папярэднік=[[Джамала]] з песняю<br />''«[[1944, песня|1944]]»''|пераемнік=—}} {{s-end}}</center> {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] quhn2mfrbb6ihnv6sysgfaf4itl9cnr Азарынецкі замак 0 472121 5154523 4549765 2026-06-15T03:41:04Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Озаринецький_замок.jpg|Озаринецький_замок.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 7 June 2026. 5154523 wikitext text/x-wiki '''Азарынецкі замак''' — помнік архітэктуры мясцовага значэння ў вёсцы Азарынцы [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскага раёна]] [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]]. == Звесткі == Узведзены ў 1657-1672 гг., цяпер [[Вінніцкая вобласць]], замак быў абаронцай ад пастаянных турэцкіх нападаў. Быў размешчаны на так званым Грэцкім шляху, па якім ішлі рабаўніцкія паходы воінаў Турцыі. Разбураны туркамі ў 1690 г., адноўлены ў 1699 г. пасля выгнання асманаў. Ён быў пабудаваны казакамі пад кіраўніцтвам Астапа Гогаля. Потым замак прыйшоў у заняпад. == Галерэя == <gallery> File:Ozaryntsi Castle 01.JPG| File:Ozaryntsi Castle 02.JPG| File:Ozaryntsi Castle 03.JPG| File:Ozaryntsi Castle 04.JPG| File:Ozaryntsi Castle 05.JPG| File:Ozaryntsi Castle 06.JPG| File:Ozaryntsi Castle 07.JPG| File:Ozaryntsi Castle 08.JPG| File:Ozaryntsi Castle 10.JPG| File:Ozaryntsi Castle 11.JPG| File:Ozaryntsi Castle 12.JPG| File:Ozaryntsi Castle 13.JPG| File:Ozaryntsi Castle 14.JPG| File:Ozaryntsi Castle 15.JPG| File:Ozaryntsi Castle 16.JPG| File:Ozaryntsi Castle 17.JPG| File:Ozaryntsi Castle 18.JPG| File:Ozaryntsi Castle 19.JPG| File:Ozaryntsi Castle 20.JPG| File:Ozaryntsi Castle 21.JPG| File:Ozaryntsi Castle 22.JPG| </gallery> == Літаратура == * «Помнікі горадабудаўніцтва і архітэктуры УССР», Т. 2, 1985. [http://ua.vlasenko.net/_pgs/pgs-html/pgs2-021.html онлайн] [[Катэгорыя:Падолле]] 4cxgg1c5a7y2o25d93n6d6usmg1nq73 Іван Аляксандравіч Дорн 0 473336 5154320 5096634 2026-06-14T13:42:48Z ~2026-31098-12 169796 5154320 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Імя = Іван Дорн |Арыгінал імя = {{lang-uk|Іван Дорн}} |Выява = |Апісанне выявы = |Імя пры нараджэнні = Іван Аляксандравіч Яромін |Поўнае імя = Іван Аляксандравіч Дорн |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Украіна}} |Гады актыўнасці = [[Пара Нормальных]] (2007—2010)<br> 2010 — сола |Прафесіі = [[музыкант]], {{тэлевядучы|Украіны}}, {{спявак|Украіны}}, [[акцёр]] |Пеўчы голас = [[барытон]] |Інструменты = [[гітара]], [[інтэрнэт]] |Жанры = [[поп-музыка]], [[неосоул]], [[сучасны рытм-н-блюз]], [[фанк]], [[хаўс]] |Калектывы = «[[Пара Нормальных]]» |Супрацоўніцтва = [[Ліён, рэпер|Ліён]], [[Асаі]], [[5'NIZZA]] |Лэйблы = [[Першае музычнае Выдавецтва]] |Узнагароды = Найлепшы выканаўца па версіі нацыянальнай прэміі Украіны YUNA ў 2013, 2014, 2015 гадах |Сайт = http://ivandorn.com |Вікісховішча = }} '''Іван Аляксандравіч Дорн''' ({{Lang-uk|Іва́н Олекса́ндрович Дорн (Єрьо́мін) Ерёмин}}; нар. {{ДН|16|10|1988}}, {{МН|Чалябінск}}) — украінскі [[спявак]], [[дыджэй]] і [[Вядучы|тэлевядучы]]. Былы ўдзельнік групы «Пара Нормальных». == Біяграфія == Іван Дорн нарадзіўся 16 кастрычніка 1988 года ў Чалябінску. У 1990 годзе пераехаў у [[Славутыч|Славуціч]] у сувязі з працай бацькі на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. Да другога класа насіў прозвішча бацькі — Яромін. Пазней, па прапанове маці — Лідзіі Дорн, змяніў прозвішча, так як тая не хацела, каб яе сына штосьці, нават фармальна, звязвала з бацькам. Спяваць пачаў яшчэ ў школе. Упершыню выйшаў на сцэну ва ўзросце 6 гадоў на фестывалі «Залатая восень Славуціча». У Івана ёсць брат Павел. Іван актыўна займаўся спортам, стаў уладальнікам многіх спартыўных званняў: «Майстар спорту (Парусны спорт)», «Кандыдат у майстры спорту па бальных танцах», 2-гі разрад па плаванні, 3-і дарослы па лёгкай атлетыцы. Таксама Іван займаўся вялікім тэнісам, шахматамі і футболам. Здымаўся ў фільме «Вясёлыя рабяты». Іван Дорн атрымаў музычную адукацыю па класу [[фартэпіяна]], стаў лаўрэатам і пераможцам шматлікіх музычных конкурсаў, сярод якіх: маскоўскі конкурс «Запалі сваю зорку» — 1-е месца, «Жамчужына Крыма» — прыз глядацкіх сімпатый; «Чарнаморскія гульні»: 2001 год — заняў 3-е прызавое месца, 2005 год — заняў 2-е прызавое месца; «Юрмала 2008»<ref>[http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/1219704/Ivan_Dorn/bio/ ИВАН ДОРН - БИОГРАФИЯ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140223104738/http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/1219704/Ivan_Dorn/bio/ |date=23 лютага 2014 }}</ref>. === У складзе групы «Пара Нормальных» === [[Файл:2Normal_25dec09_3269.JPG|міні|284x284пкс|Дорн у складзе «Пара Нормальных». [[Дніпро|Дняпро]], 2009 год]] У 2007 годзе на канцэрце Jamiroquai Іван Дорн знаёміцца са сваёй будучай калегай Аняй Дабрыдневай і разам з ёй стварае дуэт «Пара Нормальных»<ref>[http://www.vokrug.tv/person/show/Ivan_Dorn/ Иван Дорн]</ref>. Дуэт вельмі хутка набірае папулярнасць, ствараючы вобраз маладых, энергічных людзей, якія з упэўненасцю глядзяць у будучыню. [[4 кастрычніка]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008 года]] група выпускае дэбютны альбом ''Я придумаю happy end'', які на працягу месяца не схадзіў з 1-га месца хіт-параду «Шарамецьева-Барыспаль» на «Gala Radio». Летам [[2010]] года Іван Дорн пакідае групу і яго месца займае Арцём Мех. === Сольная кар'ера === У 2010 годзе Іван Дорн пачынае сольную кар'еру, выпускаючы свае ўласныя песні, сярод якіх «Стыцамэн», «Бигуди», «Северное сияние», «Тем более» і іншыя. Сумесна з Apollo Monkeys Іван выпускае песню «Синими, жёлтыми, красными». 25 мая ў Кіеве і 26 мая 2012 года ў Маскве прайшла афіцыйная прэзентацыя першага сольнага альбома ''Co'N'Dorn''. На прэміі МузТВ-2012 быў намінаваны ў катэгорыі «Прарыў года», таксама быў намінаваны ў трох катэгорыях — «Дэбют», «Відэа» («Стыцамэн») і «Дызайн» (афіцыйны сайт), — на прэміі «Стэпавы воўк» 2012 года<ref name="volk 2012">{{Cite web|url=http://www.afisha.ru/article/stepnoy-volk-2012/|title=«Степной волк»-2012 Полный список номинантов премии Артемия Троицкого|archiveurl=https://www.webcitation.org/68oBL3Bpn?url=http://www.afisha.ru/article/stepnoy-volk-2012/|archivedate=30 чэрвеня 2012|author=Александр Горбачёв.|publisher=[[Афиша, журнал|Афиша]]|date=15 июня 2012|datepublished=15 июня 2012|accessdate=16.06.2012|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2012 года часопіс Billboard Russia змясціў Івана Дорна на вокладку як «галоўнага героя маладых музыкаў»<ref>{{Cite web|url=http://www.fashiontime.ru/reading/magazin/958095.html|title=Июньский номер журнала Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120703210337/http://www.fashiontime.ru/reading/magazin/958095.html|archivedate=3 ліпеня 2012|publisher=fashiontime.ru|date=4 июня 2012|datepublished=4 июня 2012|accessdate=11.06.2012|url-status=dead}}</ref>. Восенню 2012 года Іван Дорн запісаў саўндтрэк да рэаліці-шоу канала Ю «Топ-мадэль па-руску» з Ірынай Шэйк, узяўшы за аснову музычнай тэмы прыпеў з сваёй песні «Бигуди»<ref>[http://www.cosmo.ru/in_focus/section_news_events/1204434/ Иван Дорн спел для «Топ-модели по-русски»]</ref>, а таксама версію «Праздник к нам приходит» для рэкламнага роліка [[Кока-Кола|Coca-Cola]]. У лістападзе 2014 года выйшаў новы студыйны альбом ''Randorn''. Выхад альбома падмацоўваўся такімі сінгламі як «Невоспитанный», «Мишка виновен», «Номер 23» і інш. На перыяд працы над новым, англамоўным альбомам Дорн змяніў імідж, пабрыўшы галаву нагала і адпусціўшы бараду. У лютым 2017 года выйшаў канцэртны альбом ''Jazzy Funky Dorn''<ref>[http://eatmusic.ru/albom-jazzy-funky-dorn-recenziya/ Концертный альбом Jazzy Funky Dorn: московская фанк-одиссея Ивана Дорна]</ref>. Сінгл «Collaba», выпушчаны ў сакавіку, Дорн назваў «одай прастытуткам»<ref>[https://lenta.ru/news/2017/03/10/collaba/ Дорн — Collaba]</ref>. «Collaba» становіцца адным з ключавых хітоў Украіны ў першай палове 2017 года, нароўні з кампазіцыямі «Тает Лёд» групы Грибы і «Вите надо выйти» Estradarada<ref name="fakty.ictv.ua">{{cite web|url=http://fakty.ictv.ua/ru/showbiz/20170412-bazaru-nema-5-megahytov-ukrayiny-2017/|title=Дорн и еще 4 крутых хита Украины 2017|publisher=fakty.ictv.ua|accessdate=2017-5-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170721225155/http://fakty.ictv.ua/ru/showbiz/20170412-bazaru-nema-5-megahytov-ukrayiny-2017/|archivedate=21 ліпеня 2017|url-status=dead}}</ref> == Грамадская праца == Са слоў самога Івана Дорна ў 2015 годзе, у ходзе [[Вайна на ўсходзе Украіны|ўзброенага канфлікту на ўсходзе Украіны]] ён праз свайго сябра Сяргея Прытулу вылучаў грошы валанцёраў для дапамогі медыкаментамі ўкраінскім ваенным ў Данбасе. Па сцвярджэнні самога Прытулы, якое ён зрабіў на сваёй старонцы ў сетцы «[[Facebook]]», ахвяраванні Дорна, якія ён рабіў выключна з ганарараў, атрыманых у Расіі, ішлі на куплю абмундзіравання і тэхнікі для ўкраінскіх ваенных. Пасля скандалу Прытула выдаліў пост са сваім сцвярджэннем<ref>{{Cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=2326306|title=Иван Дорн рассказал, на что тратит российские гонорары|author=Анастасия Ефимова|publisher=ВГТРК|date=3 февраля 2015 18:50}}</ref>. У 2017 годзе Дорн заявіў, што грошы прызначаліся пацярпелым ад [[Абстрэл Марыупаля 24 студзеня 2015 года|абстрэлу ў Марыупалі]], але Прытула распарадзіўся імі самавольна<ref>[https://lenta.ru/news/2017/04/12/no_collaba/ Музыкант Иван Дорн объявил о скором примирении России и Украины]</ref>. Сам выканаўца на сваіх канцэртах выступае за адзінства народаў і абстрагуецца ад палітычных гульняў<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=yxm_u8bK7Ck Иван Дорн о дружбе народов (Уфа, Music hall, 13.03.2016)]</ref><ref name="liberty">[https://www.youtube.com/watch?v=E2r9t90W0sk Liberty Voice: Иван Дорн — Вся эта политическая дурь происходит у нас в головах]</ref>. У канцы мая 2017 года запланаваны на 9 чэрвеня канцэрт Івана Дорна ў Адэсе быў адменены з-за пагроз з боку радыкалаў. Сам спявак заявіў, што ён працягне выступаць на тэрыторыі Украіны, паколькі ў краіне ёсць людзі, якія любяць яго творчасць<ref>{{Cite web|url=http://runews24.ru/culture/30/05/2017/5eae1ef27fdb7345a8543bdb7cfc76e8|title=Концерт Ивана Дорна на Украине отменили в связи с угрозами радикалов|date=30.05.2017}}</ref>. == Водгукі == Вясной 2012 года Дорн атрымаў некалькі станоўчых водгукаў у расійскай прэсе. У сакавіку Булат Латыпаў у «Афішы» пісаў пра Дорна як аб «новай безумоўнай зорцы тутэйшай эстрады»<ref>{{Cite web|url=http://www.afisha.ru/article/popworld_well_dorn/|title=Мир поп Иван Дорн и праздничный бит|archiveurl=https://www.webcitation.org/69YCUdXTi?url=http://www.afisha.ru/article/popworld_well_dorn/|archivedate=30 ліпеня 2012|author=Булат Латыпов.|publisher=[[Афиша, журнал|Афиша]]|date=1 марта 2012|datepublished=1 марта 2012|accessdate=07.03.2012|url-status=live}}</ref>. Алег Собалеў («Коммерсантъ») у маі назваў Дорна «найлепшым у свеце выканаўцам рускамоўнай масавай поп-музыкі», які «робіць самыя адэкватныя агульнасусветным тэндэнцыям, самыя запамінальныя і самыя чапляючыя поп-песні на рускай мове»<ref name="bb">[http://www.kommersant.ru/doc/1936019 Иван Дорн] — Ъ-Weekend</ref>. На думку аглядальніка, Дорн выгадна вылучаецца на фоне «вечнай правінцыйнасці мясцовай поп-сцэны» жывымі выступамі ў суправаджэнні высокапрафесійных музыкаў. У красавіку 2013 года песня «Стыцамэн» апынулася ў спісе «Сто песень, якія змянілі наша жыццё», складзенага аглядальнікамі маскоўскага сайта часопіса TimeOut. == Асабістае жыццё == З 2013 года жанаты з аднакласніцай — Анастасіяй Новікавай. Дачка — Васіліса (нар. у чэрвені 2014), сын (нар. у 2015). == Дыскаграфія == === Альбомы === * 2012 — ''Co'n'dorn'' * 2015 — ''Randorn'' * 2017 — ''OTD'' * 2025 — ''Dorndom'' === Міні-альбомы === * 2019 — «Страсть / Во сне / Опомнись» (feat. Vakula) * 2019 — «Три хороших песни» (feat. Роман Бестселлер) * 2020 — ''Numbers'' (feat. Seven Davis Jr.) * 2020 — ''Face to Face'' (feat. Mario Basanov) == Фільмаграфія == * 2008 «Як знайсці ідэал» * 2010 «Закаханыя ў Кіеў» * «Таямніца трэцяй планеты» (украінскі дубляж) * «Дзень нараджэння Алісы» (украінскі дубляж) * 2013 «12 месяцаў» * 2014 Вясёлыя хлопцы — Косця Пацехін == Факты == * Праходзіў кастынг на расійскую «Фабрыку зорак» і трапіў у 20-ку найлепшых. * Разам з тэлевядучай Васілісай Фраловай перамог ва ўкраінскім шоу «Зірка+Зірка». * У жніўні 2012 года Дорнабанда пачала вяшчанне Co'n'roses dorn TV<ref>[http://www.youtube.com/user/DornIvan?feature=watch condornTV] — YouTube</ref>. * Спецыяльна для кампаніі [[The Coca-Cola Company|Coca-Cola]] запісаў песню «Праздник к нам приходит»<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=airxpqu-dCk&feature=plcp Иван Дорн зажигает НОВЫЙ ГОД с Coca-Cola!] </ref>. * У 2014 годзе стаў суддзёй пятага сезону шоў Х-Фактар (Украіна), замяніўшы рэпера [[Серёга|Сярогу]]<ref>[http://xfactor.stb.ua/bez-rubriki/v-shou-h-faktor-novy-j-sostav-sudej В шоу «Х-фактор» новый состав судей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141224224235/http://xfactor.stb.ua/bez-rubriki/v-shou-h-faktor-novy-j-sostav-sudej/ |date=24 снежня 2014 }}</ref>. * У 2016 годзе стаў трэнерам 6-га сезону вакальнага шоў Голас краіны, украінскага аналага шоў The Voice<ref>[http://tv.belta.by/news-showbiz/view/pevets-ivan-dorn-stanet-trenerom-shestogo-sezona-shou-golos-strany-1048/ Певец Иван Дорн станет тренером шестого сезона шоу «Голос страны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170718134132/http://tv.belta.by/news-showbiz/view/pevets-ivan-dorn-stanet-trenerom-shestogo-sezona-shou-golos-strany-1048/ |date=18 ліпеня 2017 }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://ivandorn.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170425213753/http://ivandorn.com/ |date=25 красавіка 2017 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дорн Іван Аляксандравіч}} tpvwwpj2z9k7w2yzkq01an19ed0e6sw Phoenix theophrastii 0 474355 5154521 4884777 2026-06-15T03:13:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154521 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Расліны |parent = Phoenix |rang = Від |latin = Phoenix theophrastii |author = [[Greuter]], 1967 |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = NT |iucn = 38630 |wikispecies = Phoenix theophrastii |commons = Phoenix theophrastii |itis = |grin = }} '''Phoenix theophrastii''' — адзін з [[Біялагічны від|відаў]] [[Фінікавая пальма|фінікавых пальмаў]]<ref name="myflora">{{Cite web |url=http://myflora.org.ua/content/encyclopedia/palms_cycads/Phoenix%20theophrasti/Phoenix%20theophrasti.html |title=Энциклопедия растений. |access-date=21 жніўня 2017 |archive-date=2 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602155201/http://myflora.org.ua/content/encyclopedia/palms_cycads/Phoenix%20theophrasti/Phoenix%20theophrasti.html |url-status=dead }}</ref>. == Арэал == [[Арэал]] — поўдзень [[Грэцыя|Грэцыі]], востраў [[Крыт]] і некалькі астравоў. У раёне пляжа [[Ваі]] расце самы вялікі [[Пальмавыя|пальмавы]] лес [[Еўропа|Еўропы]], пасаджаны, як мяркуецца, [[Фінікійцы|фінікійцамі]]<ref>[http://www.tocrete.com/lassiti/sights/72-vaibay Пальмовый пляж Ваи]</ref><ref>[http://www.explorecrete.com/nature/flora.html The Flora of Crete]</ref>. Від — адна з дзвюх [[Пальмавыя|пальмаў]]-[[Эндэмік|эндэмікаў]] Еўропы<ref>[http://www.arkive.org/cretan-date-palm/phoenix-theophrasti/ ARKive — Cretan date palm videos, photos and facts — Phoenix theophrasti] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160710174541/http://www.arkive.org/cretan-date-palm/phoenix-theophrasti/ |date=10 ліпеня 2016 }}</ref>. == Апісанне віду == Невысокая (да 15 метраў) фінікавая пальма з [[Ліст|лісцем]] да 2—3 м. [[Плод]] — [[Фінікі|фінік]] да 1,5 см даўжынёй і да 1 см у [[дыяметр]]ы [[Жоўты колер|жаўтлява]]-[[Карычневы колер|карычневага]] колеру. Утварае [[Корань расліны|прыкаранёвы]] параснік, які можа развіцца ў [[Ствол дрэва|ствалы]]. Па некаторых дадзеных, [[Дрэва|дрэвы]] могуць вытрымліваць непрацяглае паніжэнне [[Тэмпература|тэмпературы]] да −11[[Градус Цэльсія|°С]]. Від занесены ў [[Чырвоная кніга|Чырвоную кнігу]] [[Міжнародны саюз аховы прыроды|МСАП]]<ref>[http://caramelina.ru/2011/06/vai/ Пальмовый лес, пляж Ваи]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://cyberleninka.ru/article/n/ekspeditsionnoe-obsledovanie-turetskoy-chasti-estestvennogo-dizyunktivnogo-areala-finika-teofrasta-phoenix-theophrasti-greuter-na ''Максимов А. П., Гаевский И. А., Ковалев М. С., Хромов А. Ф., Григорьев А. И.'' Экспедиционное обследование турецкой части естественного дизъюнктивного ареала финика Теофраста (Phoenix theophrasti Greuter) на полуострове Датча // Вестник Нижневартовского государственного университета. 2018. № 3.] * [https://www.tropicalbritain.co.uk/phoenix-theophrasti.html Phoenix theophrasti // Tropical Britain] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241209165433/https://www.tropicalbritain.co.uk/phoenix-theophrasti.html |date=9 снежня 2024 }}{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крыт]] [[Катэгорыя:Пальмавыя]] [[Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей]] [[Катэгорыя:Флора Еўропы]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1967 годзе]] 911lkvna8c34b3oz73j26vaomdh77wu Дніпраруднэ 0 485211 5154373 3549817 2026-06-14T17:54:42Z JerzyKundrat 174 5154373 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Днепраруднае'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|6}} — карта Запарожскай вобласці</ref> ці '''Дніпраруднэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> — горад, Дніпраруднэнскі гарадскі савет, [[Васыліўскі раён]], [[Запарожская вобласць]], [[Украіна]]. Насельніцтва — 21271 чалавек (2001). Запарожскі жалезарудны камбінат. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Васыліўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Гарады Запарожскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] sghh9s2f1mn9mxw1b17hl68i33ugkol Васыліўка 0 485213 5154374 4843588 2026-06-14T17:55:04Z JerzyKundrat 174 5154374 wikitext text/x-wiki {{НП}} {{значэнні2|Васільеўка}} {{значэнні2|Васыліўка (значэнні)}} '''Васільеўка'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|6}} — карта Запарожскай вобласці</ref> ці '''Васыліўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> — горад, Васыліўскі гарадскі савет, [[Васыліўскі раён]], [[Запарожская вобласць]], [[Украіна]]. Сядзіба Папова. Аўтарэмонтны завод, элеватар. == Вядомыя асобы == * [[Віктар Іосіфавіч Давідкаў]] (1913—2001) — [[генерал-палкоўнік]], [[Герой Савецкага Саюза]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Васыліўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} [[Катэгорыя:Гарады Запарожскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 10lgt074e6gf32qakmhoxxabfkzr379 Арыхіў 0 485235 5154376 5084449 2026-06-14T17:58:16Z JerzyKundrat 174 5154376 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Арэхаў}} {{НП}} '''Арэхаў'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|6}} — карта Запарожскай вобласці</ref> ці '''Арыхіў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Оріхів}}) — горад, Арыхіўскі гарадскі савет, [[Арыхіўскі раён]], [[Запарожская вобласць]], [[Украіна]]. Колькасць насельніцтва на 2023 год — каля 1000 чалавек<ref>https://suspilne.media/amp/zaporizhzhia/612743-orihiv-misto-na-mezi-ak-zive-ta-vigladae-prifrontovij-naselenij-punkt-na-zaporizzi/</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Богдан Чаркашчэнка]] (нар. 1996) — [[Украіна|украінскі]] [[гандбаліст]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арыхіўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Запарожскай вобласці]] q4s0j68qtpikrk6w2l7j5oa1idfy0q8 5154377 5154376 2026-06-14T17:59:11Z JerzyKundrat 174 5154377 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Арэхаў}} {{НП}} '''Арэхаў'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|6}} — карта Запарожскай вобласці</ref> ці '''Арыхіў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Оріхів}}) — горад, Арыхіўскі гарадскі савет, [[Арыхіўскі раён]], [[Запарожская вобласць]], [[Украіна]]. Колькасць насельніцтва на 2023 год — каля 1000 чалавек<ref>https://suspilne.media/amp/zaporizhzhia/612743-orihiv-misto-na-mezi-ak-zive-ta-vigladae-prifrontovij-naselenij-punkt-na-zaporizzi/</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Богдан Чаркашчэнка]] (нар. 1996) — [[Украіна|украінскі]] [[гандбаліст]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Арыхіўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Запарожскай вобласці]] 06kr1url84o618b8jadwrriig0qtph5 Peloridiidae 0 534799 5154519 4792140 2026-06-15T02:45:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154519 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Жывёлы | image file = | image descr = ''[[Xenophyes rhachilophus]]'' | parent = | rang = Сямейства | latin = Peloridiidae | author = | wikispecies = Peloridiidae | commons = }} '''Peloridiidae''' — сямейства [[Клапы|паўцвердакрылых насякомых]], якое вылучаецца ў [[Манатыпія, батанічная сістэматыка|манатыпны]] падатрад ''Coleorrhyncha''. Прадстаўнікі маюць [[Гандвана|гандванскае]] распаўсюджанне: вядомыя з [[Патагонія|Патагоніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Акіянія|Акіяніі]]. == Знешні выгляд і лад жыцця == ''Peloridiidae'' — дробныя, рэдка сустракаемыя [[насякомыя]] памерам 2-4 мм, якія насяляюць моцна абводнены [[Мохападобныя|мох]] і апалае лісце ў лясах, утвораных прадстаўнікамі роду [[Nothofagus]]. Прадстаўнікі (за выключэннем аднаго віду) страцілі здольнасць да [[Палёт насякомых|палёту]]. Для [[Hackeriella veitchi]] апісана перамяшчэнне шляхам скачкоў і акустычная камунікацыя. == Таксанамія == Раней ''Peloridiidae'' разам з ''[[Auchenorrhyncha]]'' і ''[[Sternorrhyncha]]'' аб’ядноўвалі ў атрад раўнакрылых (''Homoptera'')<ref name=evans>Evans, J. W. (1982). A review of present knowledge of the family Peloridiidae and new genera and new species from New Zealand and New Caledonia (Hemiptera: Insecta). ''Records of the Australian Museum'', '''34''': 381—406. [http://australianmuseum.com/journal/Evans-1982-Rec-Aust-Mus-345-381406/ Аннотация] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150618104910/http://australianmuseum.com/journal/Evans-1982-Rec-Aust-Mus-345-381406/ |date=18 чэрвеня 2015 }}, [http://australianmuseum.net.au/Uploads/Journals/17574/296_complete.pdf текст] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111205093159/http://australianmuseum.net.au/Uploads/Journals/17574/296_complete.pdf |date=5 снежня 2011 }}{{ref-en}} {{v|6|8|2011}}</ref>. У сямействе налічваюць 25 відаў, якія аб’ядноўваюцца ў 13 родаў<ref name=evans/><ref name=hoch>Hoch, H. (2006). Vibrational signalling in a Gondwanan relict insect (Hemiptera: Coleorrhyncha: Peloridiidae). ''Biology Letters'' '''22''' (2): 222—224. [http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/2/2/222.full Текст] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304124613/http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/2/2/222.full |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-en}} {{v|12|9|2010}}</ref>: * {{bt-latbel|Hackeriella||aut=Evans, 1972}} — 2 віды, [[Аўстралія]] * {{bt-latbel|Hemiodoecellus||aut=Evans, 1959}} — 1 від, Аўстралія * {{bt-latbel|Hemiodoecus||aut=China, 1924}} — 1 від, Аўстралія * {{bt-latbel|Hemiowoodwardia||aut=Evans, 1972}} — 1 від, Аўстралія * {{bt-latbel|Howeria||aut=Evans, 1959}} — 3 віды, востраў [[Лорд-Хау]] * {{bt-latbel|Kuscheloides||aut=China, 1962}} — 1 від, [[Паўднёвая Амерыка]] * {{bt-latbel|Oiophysa||aut=Drake and Salmon, 1950}} — 5 відаў, [[Новая Зеландыя]] * {{bt-latbel|Oiophysella||aut=Evans, 1982}} — 1 від, [[Новая Каледонія]] * {{bt-latbel|Pantinia||aut=China, 1962}} — 1 від, Паўднёвая Амерыка * {{bt-latbel|Peloridium||aut=Breddin, 1897}} — 1 від, Паўднёвая Амерыка * {{bt-latbel|Peloridora||aut=China, 1955}} — 3 віды, Паўднёвая Амерыка * {{bt-latbel|Xenophyes||aut=Bergroth, 1924}} — 2 віды, Новая Зеландыя * {{bt-latbel|Xenophysella||aut=Evans, 1982}} — 3 віды, Новая Зеландыя {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://homepage.ruhr-uni-bochum.de/Andre.Mursch/14.htm Малюнак] [http://homepage.ruhr-uni-bochum.de/Andre.Mursch/14.htm ''Peloridium hammoniorum''] * [http://jeb.biologists.org/content/210/18/3311/F1.expansion.html Фатаграфія самца] [http://jeb.biologists.org/content/210/18/3311/F1.expansion.html ''Hackeriella veitchi''] * [http://jeb.biologists.org/content/210/18/3311/F2.expansion.html Высакаскорасная фотаздымка асобіны, якая скача] [http://jeb.biologists.org/content/210/18/3311/F2.expansion.html ''Hackeriella veitchi''] {{ізаляваны артыкул}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Насякомыя Паўднёвай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Клаповыя]] [[Катэгорыя:Сямействы насякомых]] kx6z6cx7r044ju1qk1am2rlm1xt718o Венгерскі квартэт 0 538472 5154327 4094155 2026-06-14T14:05:20Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1935 годзе]]; +[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 1972 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154327 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Венгерскі квартэт }} '''«Венгерскі квартэт»''' (першапачаткова ''Новы Венгерскі квартэт'', {{lang-hu|Új Magyar Vonósnégyes}}) — [[Венгрыя|выбітны венгерскі]] [[струнны квартэт]], які існаваў у 1935—1972 гг. З [[1935]] года працаваў у [[Нідэрланды|Нідэрландах]], з [[1950]] года ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. На працягу ўсёй гісторыі квартэта яго фірмовымі знакамі, як і ў некаторых іншых венгерскіх квартэтаў, былі квартэты [[Людвіг ван Бетховен|Бетховена]] і квартэты [[Бела Бартак|Бартака]] (у [[1936]] годзе Новы Венгерскі квартэт, у прыватнасці, стаў першым выканаўцам Пятага квартэта). Гэты квартэт двойчы (у [[1953]] і ў пачатку 1960-х гг.) ажыццявіў запіс усіх квартэтаў [[Людвіг ван Бетховен|Бетховена]], а ў 1960—1961 гг. запісаў усё квартэты Бартака для [[Deutsche Grammophon]]. Цікаўнай асаблівасцю музыкантаў ансамбля была іх звычка запісваць музыку па начах. == Склад == ''Першая скрыпка:'' * [[Шандар Вег]] (1935—1937) * [[Золтан Секей]] (1937—1972) ''Другая скрыпка:'' * [[Петэр Серванскі]] (1935—1937) * [[Шандар Вег]] (1937—1940) * [[Аляксандр Машкоўскі]] (1940—1959) * [[Міхай Кутнер]] (1959—1972) ''Альт:'' * [[Дэнеш Карамзаі]] (1935—1972) ''Віяланчэль:'' * [[Вільмаш Палатаі]] (1935—1956) * [[Габар Мадзьяр]] (1956—1972) {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Камерныя ансамблі Венгрыі]] [[Катэгорыя:Камерныя ансамблі ЗША]] [[Катэгорыя:Струнныя квартэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1935 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 1972 годзе]] m5c8ja3lsr7js2hoeln8i0slpvlm157 Танас 0 540605 5154317 4570548 2026-06-14T13:41:06Z DzBar 156353 афармленне 5154317 wikitext text/x-wiki {{Герой коміксаў |імя = Танас |выява=Thanos.png}} '''Та́нас''' ({{lang-en|Thanos}}) — персанаж, суперзлодей [[Сусвет Marvel|сусвету коміксаў Marvel]]. Дэбютаваў у [[Бронзавы век коміксаў|бронзавым веку коміксаў]] у коміксе ''[[Жалезны чалавек|Iron Man]]'' #55 (1973) і быў створаны пісьменнікам-мастаком Джымам Старлінам. Імя персанажа з’яўляецца высновай з імя [[Танатас]]а, ''увасаблення смерці'' з грэчаскай міфалогіі. Танас з’яўляўся ў многіх прадуктах [[Marvel Comics]], у тым ліку ў [[Мультыплікацыя (мастацтва)|анімацыйных фільмах]], [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульнях]], [[фільм]]ах і цацках. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://www.corvusonline.net/thanos/ Thanos--The Mad Titan] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050213134802/http://www.corvusonline.net/thanos/ |date=13 лютага 2005 }} * [http://www.marveldirectory.com/individuals/t/thanos.htm Thanos] at the Marvel Directory * [[wikia:marvel:Thanos|Thanos — Marvel Comics Database]]{{ref-en}} * [[wikia:ru.characters-power:Танос|Танос — Characters Power вики]]{{ref-ru}} {{Вартавыя Галактыкі}} {{Кінематаграфічны сусвет Marvel}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Персанажы Marvel Comics]] [[Катэгорыя:Суперліхадзеі Marvel Comics]] [[Катэгорыя:Выдуманыя падарожнікі ў часе]] t6l1azz5ath7dh60htet3n78iws5cfl Разводдзе 0 541385 5154427 3697812 2026-06-14T20:20:01Z JerzyKundrat 174 5154427 wikitext text/x-wiki [[Файл:Трутовский_В_половодье.jpg|міні|{{нп3|Канстанцін Аляксандравіч Трутоўскі|К. А. Трутоўскі|ru|Трутовский, Константин Александрович}}. У разводдзе. Раней 1893 года.]] '''Разводдзе''' — адна з фаз {{нп3|Водны рэжым|воднага рэжыму|ru|Водный режим}} [[Рака|ракі]], якая штогод паўтараецца ў адзін і той жа сезон года, — адносна доўгае і значнае павелічэнне [[Воднасць|воднасці]]  ракі, якое выклікае падняцце яе ўзроўню; звычайна суправаджаецца выхадам вод з {{нп3|Межань|межаннага|ru|Межень}} [[рэчышча]] і затапленнем [[Абалона (геаграфія)|поймы]]. Разводдзе выклікаецца ўзмоцненым працяглым прытокам вады, які можа быць абумоўлены: * вясновым раставаннем снегу на раўнінах; * летнім раставаннем снегу і леднікоў ў гарах; * багатымі дажджамі. Разводдзі, выкліканыя вясновым снегараставаннем, характэрныя для многіх раўнінных рэк, якія дзеляцца на 2 групы: * ракі з перавагай вясновага {{нп3|Рачны сцёк|сцёку|ru|Речной сток}} (напрыклад, [[Волга]], [[Прыпяць]]) * ракі з перавагай летняга сцёку (напрыклад, [[Анадыр (рака)|Анадыр]], [[Юкан (рака)|Юкан]], [[Макензі]]). Разводдзі, абумоўленыя летнім раставаннем горных снягоў і леднікоў, характэрныя для рэк [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]], [[Каўказ|Каўказа]], [[Альпы|Альпаў]]. Паводкі, выкліканыя мусоннымі дажджамі, характэрныя для рэк [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]] ([[Янцзы]], [[Меконг]]). == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/6976|РАЗВОДДЗЕ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гідралогія]] cjeqrq2exk57bzxeok5hsq6tq1pm2br Siri 0 552647 5154564 5145032 2026-06-15T09:53:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154564 wikitext text/x-wiki {{Картка праграмы | name = Siri | author = Siri Inc. | developer = [[Apple|Apple Inc.]] | genre = Праграмны «Разумны памочнік» | language = [[Англійская мова|англійская]], [[Руская мова|руская]], [[Французская мова|французская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Японская мова|японская]],<ref>{{cite web|url = https://www.apple.com/iphone/features/siri-faq.html|title = Apple — Siri — Frequently Asked Questions|date = 2011-10-04|publisher = Apple Inc.|archive-url = https://www.webcitation.org/6AK73ERCL?url=http://www.apple.com/iphone/features/siri-faq.html|archive-date = 2012-08-31|access-date = 2011-12-23}}</ref> [[Карэйская мова|карэйская]], [[Кітайская мова|кітайская]], [[Італьянская мова|італьянская]], [[Іспанская мова|іспанская]], [[Нідэрландская мова|нідэрландская]], [[Тайская мова|тайская]], [[Партугальская мова|партугальская]], [[Нарвежская мова|нарвежская (букмол)]], [[Дацкая мова|дацкая]], [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Шведская мова|шведская]], [[Арабская мова|арабская]], [[Фінская мова|фінская]], [[Малайская мова|малайская]], [[іўрыт]] | operating system = [[iOS 5]], [[iOS 6]], [[iOS 7]], [[iOS 8]], [[iOS 9]], [[iOS 10]], [[iOS 11]], [[macOS Sierra]], [[macOS High Sierra]] | released = [[9 жніўня]] [[2011]] | platform = [[iPhone 4S]]<br>[[iPhone 5]]<br>[[iPhone 5C]]<br>[[iPhone 5S]]<br>[[iPhone 6]]<br>[[iPhone 6 Plus]]<br>[[IPhone 6s|iPhone 6S/Plus]]<br>[[IPhone 7|iPhone 7/Plus]]<br>[[iPhone SE]]<br>[[IPhone 8|iPhone 8/Plus]]<br>[[iPhone X]]<br>[[iPad mini]]<br>[[iPad mini with retina display]]<br>[[iPad mini 3]]<br>[[iPad mini (4-го поколения)|iPad mini 4]]<br>[[iPad 3]]<br>[[iPad 4]]<br>[[iPad Air]]<br>[[iPad Air 2]]<br>[[iPad Pro]]<br>[[iPad Pro 9,7]]<br>[[Apple TV|Apple TV 4]]<br>[[iPod touch]]<br>[[Apple Watch]]<ref>{{cite web|url = http://www.ferra.ru/ru/soft/news/2012/06/11/iOS-6/|title = Ferra.ru — iOS 6 принесет Siri на iPad, официально|date = 2012-06-11|publisher = Ferra.ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20140727063853/http://www.ferra.ru/ru/soft/news/2012/06/11/iOS-6/|archive-date = 27 ліпеня 2014|url-status = dead}}</ref> | license = [[Прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне|Прапрыетарнае]] }} '''Siri''' ({{IPA|ˈsɪəri|pron}}, {{Lang-be|Сіры}}, бэкр. {{Lang-en|Speech Interpretation and Recognition Interface}}) — [[віртуальны асістэнт]], праграмны кліент якога уваходзіць у састаў аперацыйных сістэм [[iOS]], watchOS, [[Mac OS X|macOS]] і tvOS кампаніі [[Apple]]. Праграма выкарыстоўвае [[Апрацоўка натуральнай мовы|апрацоўку натуральнай мовы]], каб адказваць на пытанні і даваць рэкамендацыі. Siri прыстасоўваецца да кожнага карыстальніка індывідуальна і вывучае яго патрэбы цягам доўгага часу.<ref name="apple1">{{Cite web|url=https://www.apple.com/iphone/features/siri.html|title=iPhone 4S - Ask Siri to help you get things done|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK73vJ3P?url=http://www.apple.com/iphone/features/siri.html|archive-date=2012-08-31|publisher=Apple|access-date=2011-10-05}}</ref> Першапачаткова Siri стала даступна ў [[App Store]] як праграма для iOS ад Siri Inc. Неўзабаве, [[28 красавіка]] 2010 года, Siri Inc. была набыта [[Apple]]<ref name="SiriBuy">{{Cite web|url=http://scobleizer.com/2010/04/28/breaking-news-siri-bought-by-apple/|title=BREAKING NEWS: Siri bought by Apple|author=April 28, 2010|publisher=Scobleizer.com|date=2010-04-28|access-date=2011-10-05|archive-date=6 кастрычніка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006165831/http://scobleizer.com/2010/04/28/breaking-news-siri-bought-by-apple/|url-status=dead}}</ref> Inc. Але яшчэ да таго, як Apple набыла Siri, было абвешчана, што іх праграмнае забяспячэнне будзе даступна для тэлефонаў BlackBerry і тэлефонаў пад кіраваннем [[Android]], затым гэтыя планы былі скасаваныя з-за куплі.<ref>{{Cite web|url=http://www.advfn.com/nasdaq/StockNews.asp?stocknews=NUAN&article=41425250&headline=siri-inc-launches-do-engine-application-for-iphone|title=Siri Inc. Launches 'Do Engine' Application For iPhone|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK757CpE?url=http://www.advfn.com/nasdaq/StockNews.asp?stocknews=NUAN|archive-date=2012-08-31|author=Timothy Hay|publisher=Dow Jones Newswire|date=2010-02-05|access-date=2011-10-09}}</ref> Цяпер Siri — неад’емная частка iOS і даступна для большасці прылад, якія выпускаюцца кампаніяй: [[iPhone]] (4S і старэй), [[iPad]] (трэцяга пакалення і старэй, а таксама ўсе прылады лінейкі iPad mini), [[IPad|iPod]] touch 5g і Apple Watch. Нягледзячы на гэтае, хакеры змаглі прыстасаваць Siri для старых мадэлей прылад. [[8 лістапада]] [[2011|2011 года]] Apple публічна заявіла, што ў яе няма планаў інтэграцыі Siri у больш старыя прадукты ў сувязі з адсутнасцю ў іх чыпа фільтрацыі фонавага шуму.<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2011/10/04/iphone-4s-hands-on/|title="iPhone 4S hands-on!|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK75uUio?url=http://www.engadget.com/2011/10/04/iphone-4s-hands-on/|archive-date=2012-08-31|author=Darren Murph|publisher=Engadget|date=2011-10-04|access-date=2011-10-09}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.iphonestuffs4u.com/how-to-install-siri-on-iphone-4-ipod-touch-4g-without-proxy/|title = Iphonestuffs4u.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://9to5mac.com/2011/11/08/apple-confirms-siri-isnt-coming-to-any-other-devices-as-of-now/|title=Apple confirms Siri isn't coming to any other devices as of now &#124; 9to5Mac &#124; Apple Intelligence|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK770dWV?url=http://9to5mac.com/2011/11/08/apple-confirms-siri-isnt-coming-to-any-other-devices-as-of-now/|archive-date=2012-08-31|author=Jake Smith|publisher=9to5Mac|date=2011-11-08|access-date=2011-11-23}}</ref> == Апісанне == === Агучванне Siri === Голас, якім была агучана першая версія Siri для амерыканскіх карыстальнікаў, належыць актрысе па агучванню С’юзан Бэнет. У інтэрв’ю [[CNN]] Бэнет распавяла, што ў 2005 годзе яна падпісала кантракт з кампаніяй ScanSoft і па чатыры гадзіны ў дзень цягам месяца нагаворвала фразы на дыктафон.<ref>{{cite web|url = http://lenta.ru/news/2013/10/04/bennett/|title = Раскрыто имя озвучившей Siri актрисы}}</ref> === Падтрымка моў === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 49px;" !Мова<ref>{{cite web|url = https://www.apple.com/ios/siri/siri-faq/|title = Language Support|language = en}}</ref> !Рэгіён !Версія iOS |- | rowspan="9" |[[Англійская мова|Англійская]] |[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|border|25x25пкс|Злучаныя Штаты Амерыкі]]]] [[Амерыканскі варыянт англійскай мовы|ЗША]] |5.0 |- |[[Файл:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|border|25x25пкс|Вялікабрытанія]]]] Вялікабрытанія |5.0 |- |[[Файл:Flag_of_Australia.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Australia.svg|border|25x25пкс|Аўстралія]]]] Аўстралія |5.0 |- |[[Файл:Flag_of_Canada.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Canada.svg|border|25x25пкс|Канада]]]] Канада |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_Singapore.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Singapore.svg|border|25x25пкс|Сінгапур]]]] Сінгапур |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_India.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_India.svg|border|25x25пкс|Індыя]]]] [[Індыя]] |8.3 |- |[[Файл:Flag_of_New_Zealand.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_New_Zealand.svg|border|25x25пкс|Новая Зеландыя]]]] Новая Зеландыя |8.3 |- |[[Файл:Flag_of_Ireland.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Ireland.svg|border|25x25пкс|Ірландыя]]]] [[Ірландыя]] |10.0 |- |[[Файл:Flag_of_South_Africa.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_South_Africa.svg|border|25x25пкс|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]]] [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]] |10.0 |- | rowspan="2" |[[Арабская мова|Арабская]] |[[Файл:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|border|25x25пкс|Аб'яднаныя Арабскія Эміраты]]]] [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] |9.2 |- |[[Файл:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|border|25x25пкс|Саудаўская Аравія]]]] [[Саудаўская Аравія|Саудовская Аравия]] |9.2 |- |[[Дацкая мова|Дацкая]] |[[Файл:Flag_of_Denmark.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Denmark.svg|border|25x25пкс|Данія]]]] [[Данія]] |8.3 |- |[[Іўрыт|Иврит]] |[[Файл:Flag_of_Israel.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Israel.svg|border|25x25пкс|Ізраіль]]]] [[Ізраіль]] |9.3 |- | rowspan="4" |[[Іспанская мова|Іспанскі]] |[[Файл:Flag_of_Spain.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Spain.svg|border|25x25пкс|Іспанія]]]] [[Іспанія]] |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_Mexico.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Mexico.svg|border|25x25пкс|Мексіка]]]] Мексіка |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|border|25x25пкс|Злучаныя Штаты Амерыкі]]]] ЗША |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_Chile.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Chile.svg|border|25x25пкс|Чылі]]]] [[Чылі]] |10.0 |- | rowspan="2" |[[Італьянская мова|Італьянская]] |[[Файл:Flag_of_Italy.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Italy.svg|border|25x25пкс|Італія]]]] [[Італія]] |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|border|25x25пкс|Швейцарыя]]]] [[Швейцарыя]] |6.0 |- |[[Кантонскі дыялект|Кантонский]] |[[Файл:Flag_of_Hong_Kong.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Hong_Kong.svg|border|25x25пкс|Ганконг]]]] [[Ганконг]] |6.0 |- | rowspan="2" |[[Паўночнакітайская мова|Кітайская]] |[[Файл:Flag_of_the_Republic_of_China.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_the_Republic_of_China.svg|border|25x25пкс|Кітайская Рэспубліка]]]] [[Тайвань (востраў)|Тайвань]] |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|border|25x25пкс|Кітай]]]] [[Кітай]] |6.0 |- | rowspan="2" |[[Карэйская мова|Карэйская]] |[[Файл:Flag_of_North_Korea.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_North_Korea.svg|border|25x25пкс|Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка]]]] [[Паўночная Карэя|КНДР]] |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_South_Korea.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_South_Korea.svg|border|25x25пкс|Рэспубліка Карэя]]]] [[Паўднёвая Карэя]] |6.0 |- |[[Малайская мова|Малайская]] |[[Файл:Flag_of_Malaysia.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Malaysia.svg|border|25x25пкс|Малайзія]]]] [[Малайзія]] |9.3 |- | rowspan="3" |[[Нямецкая мова|Нямецкая]] |[[Файл:Flag_of_Germany.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Germany.svg|border|25x25пкс|Германія]]]] [[Германія]] |5.0 |- |[[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|border|25x25пкс|Швейцарыя]]]] Швейцарыя |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_Austria.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Austria.svg|border|25x25пкс|Аўстрыя]]]] [[Нямецкая мова|Аўстрыя]] |9.0 |- | rowspan="2" |[[Нідэрландская мова|Нідэрландская]] |[[Файл:Flag_of_the_Netherlands.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_the_Netherlands.svg|border|25x25пкс|Нідэрланды]]]] [[Нідэрланды]] |8.3 |- |[[Файл:Flag_of_Belgium_(civil).svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Belgium_(civil).svg|border|25x25пкс|Бельгія]]]] [[Бельгія]] |9.0 |- |[[Нарвежская мова|Нарвежская (букмол)]] |[[Файл:Flag_of_Norway.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Norway.svg|border|25x25пкс|Нарвегія]]]] [[Нарвегія]] |9.0 |- |[[Партугальская мова|Партугальская]] |[[Файл:Flag_of_Brazil.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Brazil.svg|border|25x25пкс|Бразілія]]]] [[Бразілія]] |8.3 |- |[[Руская мова|Руская]] |[[Файл:Flag_of_Russia.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Russia.svg|border|25x25пкс|Расія]]]] [[Расія]] |8.3 |- |[[Тайская мова|Тайская]] |[[Файл:Flag_of_Thailand.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Thailand.svg|border|25x25пкс|Тайланд]]]] [[Тайланд]] |8.3 |- |Турэцкая |[[Файл:Flag_of_Turkey.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Turkey.svg|border|25x25пкс|Турцыя]]]] Турцыя |8.3 |- |Фінская |[[Файл:Flag_of_Finland.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Finland.svg|border|25x25пкс|Фінляндыя]]]] Фінляндыя |9.3 |- | rowspan="4" |Французская |[[Файл:Flag_of_France.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_France.svg|border|25x25пкс|Францыя]]]] Францыя |5.0 |- |[[Файл:Flag_of_Canada.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Canada.svg|border|25x25пкс|Канада]]]] Канада |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Switzerland.svg|border|25x25пкс|Швейцарыя]]]] [[Швейцарыя]] |6.0 |- |[[Файл:Flag_of_Belgium_(civil).svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Belgium_(civil).svg|border|25x25пкс|Бельгія]]]] [[Бельгія]] |9.0 |- |Шведская |[[Файл:Flag_of_Sweden.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Sweden.svg|border|25x25пкс|Швецыя]]]] Швецыя |8.3 |- |Японская |[[Файл:Flag_of_Japan.svg|border|25x25пкс|[[Файл:Flag_of_Japan.svg|border|25x25пкс|Японія]]]] Японія |5.1 |} ==== Беларуская мова ==== Apple не патрымлівае беларускую мову ў Siri, для выкарыстання праграмы трэба пераключыцца на рускую ці англійскую мовы. == Распрацоўка == Siri — гэта распрацоўка Міжнароднага цэнтра штучнага интеллекта SRI, з’яўляецца адгалінаваннем фінансуемага Упраўленнем перспектыўных даследчыцкіх праграм (DARPA), апісанага як, мажліва, самы вялікі праект штучнага інтэлекта на сённяшні момант. Для Siri Apple выкарыстоўвала вынік 40-гадовых даследаванняў «Цэнтра [[Штучны інтэлект|Штучнага Інтэлекта»]] (аддзела SRI International), які фінансуецца DARPA. Можна сказать, што Siri — удасканаленае CALO — ''Cognitive Agent that Learns and Organizes'' Program. Siri пачала распрацоўвацца у снежні 2007 года Дагам Кітлаусам ([[CEO]]), Адамам Чэйерам і Томам Грюберам, супольна з Норманам Вінарскім з SRI International.<ref>{{Cite web|url=http://online.wsj.com/article/BT-CO-20100205-715701.html?mod=WSJ_latestheadlines|title=link rot|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208205005/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20100205-715701.html?mod=WSJ_latestheadlines|archive-date=2010-02-08|access-date=2010-02-05}}</ref> [[13 кастрычніка]] [[2008|2008 года]] Siri атрымала фінансаванне ў памеры $8,5 мільёна ад Menlo Ventures і Morgenthaler Ventures.<ref>{{Cite web|url=http://www.readwriteweb.com/archives/semantic_stealth_startup_siric.php|title=Semantic Stealth Startup Siri Raises $8.5 Million|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK77xE4o?url=http://www.readwriteweb.com/archives/semantic_stealth_startup_siric.php|archive-date=2012-08-31|last=Lardinois|first=Frederic|publisher=Readwriteweb.com|date=2008-10-13|access-date=2011-10-05}}</ref> У лістападзе 2009 года група распрацоўшчыкаў атрымала дапаўняльнае фінансаванне ў памеры $15,5 мільёна ад тых жа інвестараў, але ў гэты раз пад кіраўніцтвам ганконгскага мільянераа Лі Цзячэна (Лі Кхасіна).<ref>{{cite web|url = http://bits.blogs.nytimes.com/2010/02/05/a-personal-assistant-on-your-iphone/|title = A Personal Assistant on Your iPhone}}</ref> Даг Кітлаус пакінуў пост CEO пасля таго, як Apple запусціла iPhone 4S<ref>{{Cite web|url=http://www.appleinsider.com/articles/11/10/24/siri_co_founder_leaves_apple_following_iphone_4s_launch.html|title=Siri co-founder leaves Apple following iPhone 4S launch|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK791Vhh?url=http://www.appleinsider.com/articles/11/10/24/siri_co_founder_leaves_apple_following_iphone_4s_launch.html|archive-date=2012-08-31|publisher=AppleInsider|date=2011-10-24|access-date=2011-10-31}}</ref>. Siri — гэта даследаванне, якое ўключае камбінаваную працу даследчыцкіх груп з Універсітэта Карнегі — Мелон, Масачусэтскага Універсітэта, [[Рочэстэрскі ўніверсітэт|Рочэстэрскага Універсітэта]], Фларыдскага Інстытута Пазнання Чалавека і Машыны, Універсітэта штата Арэгон, [[Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі|Універсітэта Паўднёвай Каліфорніі]] і [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскага Універсітэта.]] Гэта тэхналогія прарабіла велізарны шлях пачыная з дыялогу і разумення натуральнай мовы, машыннага абучэння, відавочнай і верагоднай развагі, анталогіі і падачы ведаў, планавання.<ref>{{Cite web|url=http://www.quora.com/Siri-product/Why-is-Siri-important?q=Why+sir|title=Why is Siri important|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK79nd4H?url=http://www.quora.com/Apple-Products-and-Services/Why-is-Siri-important?q=Why+sir|archive-date=2012-08-31|publisher=Brian Roemmele|date=2011-10-10|access-date=2011-10-29}}</ref> === Навуковыя даследаванні === Асноўныя тэхнічныя вобласці Siri засяроджваюцца на дыялогавым інтэрфейсе, распазнаванні кантэксту і сэрвіснай дэлегацыі.<ref>{{Cite web|url=http://www.pocket-lint.com/news/42420/what-is-siri-iphone-4s|title=What is Siri? Apple's iPhone 4S assistant explained|archive-url=https://www.webcitation.org/6Fyg2Ys7h?url=http://www.pocket-lint.com/news/112346-what-is-siri-iphone-4s|archive-date=2013-04-18|lang=en|date=October 5, 2011|access-date=November 23, 2011}}</ref> [[Распазнаванне маўлення]] Siri заснавана на распрацоўках галасавых тэхналогій кампаніі Nuance Communications.<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2011/10/05/apple-siri-nuance/|title=Siri, Do You Use Nuance Technology? Siri: I’m Sorry, I Can’t Answer That.|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK7FLkC7?url=http://techcrunch.com/2011/10/05/apple-siri-nuance/|archive-date=2012-08-31|author=posted on October 5th, 2011|publisher=TechCrunch|date=2011-10-05|access-date=2011-10-14}}</ref> Дзеянні і адказы Siri заснаваны на ўзаемадзеянні такіх партнёраў як:<ref>{{cite web|url = http://siri.com/about/partners|title = Siri Partners page|archive-url = https://web.archive.org/web/20110903025019/http://siri.com/about/partners|archive-date = 3 верасня 2011|url-status = dead}}</ref> * OpenTable, André Gayot, Citysearch, BooRah, Yelp Inc, Yahoo Local, [[Яндэкс|Yandex]], ReserveTravel і Localeze для рэстаранаў, дзелавых пытанняў і дзеянняў; * Eventful, StubHub і LiveKick для розных падзей і канцэртнай інфармацыі; * MovieTickets.com, [[Rotten Tomatoes]] і [[The New York Times]] для інфармацыі пра фільмы і рэцэнзіі на іх; * True Knowledge, [[Bing]] і [[WolframAlpha]] для фактычнага адказу на пытанне; * Yahoo Weather для інфармацыі аб надвор’і; * Bing, [[Yahoo!|Yahoo]], [[Google search|Google]] для вэб-пошуку. == Праграма для iPhone == Siri упершыню была запущена як праграма, якая даступна ў App Store, у ЗША. Праграма ўзаемадзейнічала з такімі сэрвісамі, як OpenTable, [[Google Maps]]<ref>{{Cite web|url=http://www.tuaw.com/2010/02/05/siri-for-iphone-is-like-the-proverbial-genie-in-a-bottle/|title=Siri for iPhone is like the proverbial Genie in a bottle|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK7AvPWZ?url=http://www.tuaw.com/2010/02/05/siri-for-iphone-is-like-the-proverbial-genie-in-a-bottle/|archive-date=2012-08-31|publisher=TUAW|date=2010-02-05|access-date=2011-12-23}}</ref>, MovieTickets і TaxiMagic.<ref>{{Cite web|url=http://blog.opentable.com/2010/siri-personal-assistant-a-voice-app-that-lets-you-speak-to-opentable/|title=Siri Personal Assistant: A Voice App That Lets You Speak to OpenTable|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK7AFq0I?url=http://blog.opentable.com/2010/siri-personal-assistant-a-voice-app-that-lets-you-speak-to-opentable/|archive-date=2012-08-31|publisher=OpenTable date=2010-02-19|access-date=2011-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gizmodo.com/5464877/siri-iphone-app-uses-speech+recognition-technology-to-organize-your-social-life|title=Siri iPhone App Uses Speech-Recognition Technology To Organize Your Social Life|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK7BZCoK?url=http://gizmodo.com/5464877/siri-iphone-app-uses-speech+recognition-technology-to-organize-your-social-life|archive-date=2012-08-31|publisher=Gizmodo|date=2010-02-05|access-date=2011-12-23}}</ref> Выкарыстоўвая тэхналогію галасавой ідэнтыфікацыі ад Nuance Communications і іх партнёраў, карыстальнікі маглі зарэзерваваць столікі ў рэстаранах, купіць квіткі ў кіно ці выклікаць таксі, выкарыстоўваючы натуральную мову для звароту да Siri. Siri была набыта [[Apple]] [[28 красавіка]] 2010 года і дадзеная праграма была выдалена з App Store і спыніла сваё існаванне [[15 кастрычніка]] [[2010|2011 года]].<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/|title=The Original Siri App Gets Pulled From The App Store, Servers To Be Killed|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK7CIsbI?url=http://techcrunch.com/2011/10/04/the-original-siri-app-gets-pulled-from-the-app-store-servers-killed/|archive-date=2012-08-31|publisher=TechCrunch|date=2011-10-04|access-date=2011-12-23}}</ref> == Інтэграцыя ў iOS == === iPhone 4s === Siri была ўключана ў [[праграмнае забеспячэнне]] iPhone 4S [[4 кастрычніка]] [[2011|2011 года]].<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/technology/apple/8804922/Apple-iPhone-event-live.html|title=Apple iPhone 4S event: as it happened|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK7D9Ne9?url=http://www.telegraph.co.uk/technology/apple/8804922/Apple-iPhone-event-live.html|archive-date=2012-08-31|author=Apple|publisher=Telegraph|date=2011-05-31|access-date=2011-10-05}}</ref> Siri прадугледжвае дыялогавае ўзаемадзеянне з многімі іншымі праграмамі, уключаючы напаміны, надвор’е, акцыі, перадачу паведамленняў, электронную пошту, каляндар, кантакты, заўвагі, музыку, гадзіннік, веб-браузер і карты. Падтрымліваецца [[Англійская мова|англійская]] ([[Амерыканскі варыянт англійскай мовы|ЗША]], Вялікабрытанія, [[Канада]] і [[Аўстралія]]), [[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Японская мова|японская]] і [[Французская мова|французская мовы]].<ref>{{Cite web|url=http://www.macstories.net/news/apple-officially-unveils-siri-voice-assistant/|title=Apple Officially Unveils Siri Voice Assistant – Supports English, French and German|archive-url=https://www.webcitation.org/6AK7EPssd?url=http://www.macstories.net/news/apple-officially-unveils-siri-voice-assistant/|archive-date=2012-08-31|last=Viticci|first=Federico|publisher=Macstories.net|date=2011-09-27|access-date=2011-10-05}}</ref> У далейшым былі дададзены [[Кітайская мова|кітайская]], [[Італьянская мова|італьянская]], [[Карэйская мова|карэйская]], [[Руская мова|руская]] і [[Іспанская мова|іспанская мовы]]. === iPhone 5 === З запускам новай версіі iOS 6 былі дададзены наступныя новаўвядзенні: * Рэкамендацыя [[рэстаран]]аў і [[фільм]]аў * Браніраванне білетаў і столікаў * Выдача інфармацыю аб спартыўных гульнях (профіль, біяграфія, састаў, матчы і г. д.) * Адкрыццё праграм * Магчымасць напісаць паведамленне ў [[Twitter]], [[Facebook]] * Пракладванне маршрутаў на карце * Выкарыстоўванне праграмы Apple Store (напрыклад, каманда «Buy [[IPhone 5|iPhone]] 5») === iPhone 5s === З запускам iOS 7 былі дададзены: * Абсалютна новы празрысты інтэрфейс. * Магчымасць выбару між мужчынскім і жаночым голасам. * Кіраванне настройкамі прылады («Уключыць [[Bluetooth|Bluetooth»]], «Павялічыць яркасць»). * Інтэграцыя з [[Twitter]] і [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]]. == Геаграфічныя абмежаванні == Першапачаткова функцыянальнасць Siri у большасці краін была абмежаваная, бо карты і [[пошукавая сістэма]] Yelp былі доступны толькі ў межах ЗША. Напрыклад, у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] на запыт пералічыць мясцовыя фірмы, пракласці маршрут ці даць інфармацыю аб руху Siri адказвала: «''Я магу шукаць фірмы, карты і аглядаць рух толькі ў ЗША і пры выкарыстанні амерыканскага англійскага. Шкадую аб гэтым''». З выхадам iOS 6 функцыянальнасць была значна пашырана.<ref>{{cite web|url = http://www.appleinsider.com/articles/11/10/14/siri_functionality_limited_outside_us_but_apple_promises_updates_in_2012.html|title = Siri functionality limited outside US, but Apple promises updates in 2012}}</ref> == Інтэграцыя з іншымі праграмамі == Іншыя праграмы могуць дадаваць да Siri функцыянальнасць пры дапамозе адмысловага інтэрфейсу API SiriKit (даступны з лета 2016 года).<ref>{{Cite news|title=Apple is finally opening a Siri API to developers|url=https://venturebeat.com/2016/06/13/apple-is-finally-opening-a-siri-api-to-developers/|lang=en|language=en|publisher=venturebeat|date=JUNE 13, 2016|access-date=2016-10-31|archive-date=31 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031214753/http://venturebeat.com/2016/06/13/apple-is-finally-opening-a-siri-api-to-developers/|url-status=dead}}</ref> Пачыная з 2016 года праграма [[Skype]] ад транснацыянальнай карпарацыі [[Microsoft|Майкрасофт]] пашырае магчымасці па інтэграцыі з Siri, і цяпер можа адпраўляць паведамленні кантактам Skype (раней было даступна толькі ініцыяванне званка).<ref>{{Cite news|title=Siri теперь может отправлять сообщения контактам Skype|url=http://www.3dnews.ru/941810|work=3DNews - Daily Digital Digest|access-date=2016-10-31|archive-date=31 кастрычніка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031212937/http://www.3dnews.ru/941810|url-status=dead}}</ref> == Крытыка == Siri можа быць наладжана на прыём запытаў нават пры заблакіраваным тэлефоне. Пры такой наладзе староннія асобы могуць выкарыстоўваць чужы заблакіраваны тэлефон для адпраўкі СМС-паведамленняў, у тым ліку ў сэрвісе СМС-банкінга для атрымання баланса рахунка ўладальніка тэлефона ці, у некаторых аказіях, нават крадзяжу невялікіх сум грошай.<ref>{{Cite news|title=Siri now checks your bank balance|url=http://www.electricpig.co.uk/2011/10/21/siri-now-checks-your-bank-balance/|lang=en|language=en|publisher=electricpig.co.uk|date=October 21, 2011|access-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405134409/http://www.electricpig.co.uk/2011/10/21/siri-now-checks-your-bank-balance/|archive-date=5 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="siri-sms-banksteal">{{Cite news|title=Банки признали возможность кражи денег с помощью Siri|url=http://www.rbc.ru/finances/19/10/2016/580627949a79475d47a77610|publisher=РБК|date=2016-10-19|access-date=2016-10-19}}</ref> У чэрвені 2016 года Шон О’Кейн з Verge напісаў аб маючых адбыцца буйных абнаўленнях iOS 10 с загалоўкам, у якім гаворыцца, што «''вялікія абнаўленні Siri не будуць мець значэння, калі яны не змогуць зразумець сваіх карыстальнікаў''». О’Кейн пісаў, што «''аб тым, што [[Apple]] не гаварыла аб вырашэнні самых вялікіх і асноўных недахопаў Siri: дрэнны ўзровень распазнавання голасу, і нават калі голас распазнаецца правільна, Siri часта выдае нязграбныя вынікі. І гэтыя праблемы выглядаюць яшчэ горш, калі ўлічыць, што цяпер у Apple ёсць паўнапраўныя канкурэнты ў гэтай прасторы: Amazon Alexa, Microsoft Cortana і памочнік Google''».<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2016/6/14/11925076/siri-apple-wwdc-ios-updates-voice-recognition|title=Siri's big upgrades won't matter if it can't understand its users|last=O'Kane|first=Sean|publisher=[[Vox Media]]|date=June 14, 2016|access-date=June 10, 2017}}</ref> У кастрычніку 2016 года Bloomberg паведаміў, што Apple плануе аб’яднаць каманды па распрацоўцы воблачных сэрвісаў, у тым ліку і рэсурсы, напраўленыя на паляпшэнне апрацоўкі запытаў Siri, хоць чарговая справаздача The Verge у чэрвені 2017 яшчэ раз назвала галасавога памочніка Siri «дрэнным».<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2017/6/7/15742936/apple-siri-problems-voice-recognition-wwdc-2017|title=Apple still hasn't fixed Siri's biggest problem|last=O'Kane|first=Sean|publisher=[[Vox Media]]|date=June 7, 2017|access-date=June 10, 2017}}</ref> У чэрвені 2017 года The Wall Street Journal апублікаваў шырокую справаздачу аб меркаванай адсутнасці інавацый Apple з Siri пасля прасоўвання канкурэнтаў у вобласці галасавых асістэнтаў. Спасылаючыся на абвестку аб тым, што Amazon Alexa прымусіла «падняць на прыступку» узровень непакою працаўнікоў Apple, журнал напісаў, што «''Сёння Apple гуляе ў даганялкі ў катэгорыі прадукту, якую яна вынайшла, усё больш турбуючыся аб тым, што страціла некаторыя са сваіх інавацыйных пераваг''». У справаздачы прыводзяцца асноўныя прычыны, такія як адсутнасць прыярытызацыі прыватнасці карыстальнікаў, у тым ліку выпадковыя шасцімесячныя пошукавыя запыты Siri, у той час як Google і Amazon захоўваюць усе даныя да таго часу, пакуль карыстальнік сам не выдаліць непатрэбную інфармацыю; таксама адзначаюцца некаторыя канфлікты між кіраўніцтвам Apple і некаторымі супрацоўнікамі. Apple адмовілася каменціраваць справаздачу, у той час як Эдзі К’ю сказаў, што «''Apple часта выкарыстоўвае агульныя даныя, а не карыстальніцкія даныя для абучэння сваіх сістэм, і не мае магчымасці палепшыць прадукцыйнасць Siri для асобных карыстальнікаў з інфармацыяй, якая захоўваецца на іх [[iPhone]]''».<ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/apples-siri-once-an-original-now-struggles-to-be-heard-above-the-crowd-1496849095|title=‘I’m Not Sure I Understand’—How Apple’s Siri Lost Her Mojo|last=Mickle|first=Tripp|publisher=[[Dow Jones & Company]]|date=June 7, 2017|access-date=June 10, 2017}} {{Патрэбна падпіска}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrumors.com/2017/06/08/apple-struggling-to-develop-siri-privacy/|title=Apple's Concern With User Privacy Reportedly Stifling Siri Development|last=Hardwick|first=Tim|date=June 8, 2017|access-date=June 10, 2017}}</ref> == Гл. таксама == * [[Аліса (галасавы памочнік)]] * [[Microsoft Cortana]] * [[Google Now]] * [[Google Assistant]] * [[Amazon Echo]] == Заўвагі == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне Apple Inc.]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне паводле алфавіта]] 2e09j1a1ni8gye7k1gtndce9gq6uddh 1925 год у гісторыі літаратуры 0 563575 5154497 4925595 2026-06-14T22:39:54Z Bk1949 50943 5154497 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|1925}} '''[[1925]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == * [[10 чэрвеня]] — [[Янка Купала|Янку Купалу]] нададзена ганаровае званне [[народны паэт Беларусі|народнага паэта]] БССР. * пачатак снежня — у [[Прага|Празе]] пры [[Саюз студэнтаў — грамадзян БССР|Саюзе студэнтаў — грамадзян БССР]] заснавана філія «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]», кіраўнік — [[У. Жылка]], чальцы [[М. Каўцэвіч]] і іншыя. == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 1925 года}} * Збор твораў : [у 6 т.] / Янка Купала. Т. 1 : [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] ; [[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]: [зборнік вершаў: з крытыка-біяграфічным нарысам [[З. Жылуновіч]]а "Янка Купала" і партрэтам аўтара]. – [[Мінск|Менск]] : [[Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі]].– 1925. – ХХХІ, 280 с. * «Безназоўнае»: [зборнік вершаў] / [[Янка Купала]]. - [[Мінск|Менск]] : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. - 104 с. * «У віры жыцця»: апавяданні / [[Міхась Зарэцкі]]. - [[Мінск|Менск]] : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. - 189 с. === Выданні ЦБ "Маладняка" === * «Выбраныя вершы» / [[Міхась Чарот]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 1). * «Там, дзе кіпарысы»: (паэма) / [[Уладзімір Дубоўка]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 2). * «Апавяданні» / [[Кузьма Чорны]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 3). * «Апавяданні» / [[Адам Бабарэка]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 4). * «Асьце»: (вершы) / [[К. Крапіва|Кандрат Крапiва]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 6). * «Маладняк ― Янку Купалу: да 20-гадовага юбілею (15/V.1905 ― 15/V.1925)»: (зборнік). - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 7). * «Першы паўстанак»: (зборнік апавяданняў) / [[Сымон Аляксеевіч Хурсік|Сыман Хурсік]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 8). * «Пела вясна»: (апавяданні) / [[Міхась Зарэцкі]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 9). * «Срэбра жыцця»: (апавяданні) / [[Кузьма Чорны]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 11). * «Вершы» / [[Паўлюк Трус]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 12). * «Сонечнымі сцежкамі»: (вершы) / [[Алесь Дудар]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 13). * «Сутарэнне»: (апавяданні) / [[Андрэй Александровіч]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 14). * «Спатканні»: (вершы) / [[Алесь Гурло]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 16). * «Чорнакудрая радасць»: (вершы) / [[Анатоль Вольны]]. - [[Мінск|Менск]] : выданне ЦБ "[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняка]]" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 17). == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Джордж Бернард Шоу]]. == Нарадзіліся == * [[7 студзеня]] — [[Васіль Карпечанка]], беларускі [[паэт]] (пам. [[2005]]) * [[16 лютага]] — [[Іван Навуменка]], беларускі [[празаік]] і [[літаратуразнавец]] (пам. [[2006]]) * [[27 чэрвеня]] — [[Лідзія Арабей]], беларускі [[пісьменніца]] і [[літаратуразнавец]] (пам. [[2015]]) * [[8 ліпеня]] — [[Міхась Клышка]], беларускі [[мовазнавец]] і [[журналіст]] (пам. [[1984]]) * [[26 верасня]] — [[Навум Кіслік]], беларускі [[пісьменнік]] і [[перакладчык]] (пам. [[1998]]) * [[16 лістапада]] — [[Кастусь Акула]], беларускі [[празаік]], [[журналіст]], [[выдавец]], [[грамадскі дзеяч]] (пам. [[2008]]) == Памерлі == {{Зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1925 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] qj5fy0can4iktchfo3ls0yzsuf7ez2m Шэкі 0 569605 5154495 3197297 2026-06-14T22:31:10Z JerzyKundrat 174 5154495 wikitext text/x-wiki '''Шэкі''': == Назва == * [[Шэкі (горад)]] * [[Шэкі (Дубровенскі раён)]] == Прозвішча == Фіксавалася прозвішча Шэк ([[Трабы]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-696R-N?i=975&cat=2322277</ref>, ёсць літоўскае ''Šekys,'' латышскія ''Šeķis, Šeks''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 906.</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/824603</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{неадназначнасць}} 1b1axseygvvo6e3i41suj3aebhlmji2 Часіў Яр 0 569841 5154366 4971641 2026-06-14T17:48:26Z 5154366 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ча́сіў Яр'''<ref>{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ча́сів Яр}}) — [[горад]] у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], падпарадкаваны [[Бахмут|Бахмуцкаму]] гарадскому савету. У 1938 годзе Часаў Яр атрымаў статус горада. Чыгуначная станцыя. Размешчаны ў паўночнай частцы вобласці на канале [[Северскі Данец]] — Данбас. У Часавым Яры ў савецкі час быў найбуйнейшы ва Украіне і адзін з найбуйнейшых у СССР камбінат вогнетрывалых вырабаў, які паўстаў на базе багатага радовішча высакаякасных вогнетрывалых [[гліна|глін]]. == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Іосіф Кабзон]] (1937—2018), савецкі і расійскі эстрадны спявак, народны артыст СССР (1987). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бахмуцкі раён}} {{Данецкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] 5l7vllot9upmsh6i9nbctq6ymh15uwf Сівэрск 0 578556 5154365 4971633 2026-06-14T17:47:56Z JerzyKundrat 174 5154365 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Северск}} {{НП}} '''Северск'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|6}} — карта Данецкай вобласці</ref> ці '''Сівэрск'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Сі́верськ}}; да 1973 года — '''Яма''') — горад раённага значэння ў [[Бахмуцкі раён|Бахмуцкім раёне]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Размешчаны на рацэ Бахмут, якая належыць басейну [[Северскі Данец|Северскага Данца]]. Чыгуначная станцыя. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бахмуцкі раён}} {{Данецкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бахмуцкага раёна]] jm3wk5xmurtznr0ox5l7qxhojq46pug MP 38/40 0 587770 5154388 5033168 2026-06-14T18:47:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154388 wikitext text/x-wiki {{Infobox Weapon |name= MP 40 |image = [[Файл:MP 40 AYF 3.JPG|200пкс]] |caption= MP 40 |origin= {{Сцяг Трэцяга рэйха}} [[Трэці рэйх]] |type= [[пісталет-кулямёт]] <!-- Тып зброі --> |is_ranged= yes <!-- Гісторыя службы --> |service= 1938—сучаснасць (сустракаецца ў сучасных канфліктах). |used_by= [[вермахт]], [[Войскі СС|вафен-СС]]; [[СССР]]&nbsp;(трафей), пасля вайны — [[краіны трэцяга свету]], у наш час — нерэгулярныя фарміраванні |wars= [[Другая сусветная вайна]], [[Карэйская вайна]], [[Суэцкі крызіс]], [[Шасцідзённая вайна]], [[Вайна ў В’етнаме]], [[Фалклендская вайна]], [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганская вайна]], [[Югаслаўскія войны]], [[Ірана-іракская вайна]], [[Вайна на ўсходзе Украіны]] <!-- Гісторыя стварэння --> |designer= [[Генрых Фольмер]] |design_date= 1938 |manufacturer= ERMA, Steyr, Haenel |production_date= 1938—1944 |variants= MP 38/40<br>MP 40<br>MP 40/I<br>MP 41 <!-- Характарыстыкі --> |weight= 4,8 (з 32 патронамі) |length= 833/630 с раскладзеным/<br>складзеным прыкладам |part_length= 248 <!-- Стралковая зброя --> |cartridge= 9×19 мм |caliber= 9 |rate= 540-600 |velocity= 320-400 |range= 100/200 метраў }} '''MP''' '''38''', '''MP''' '''38/40''', '''MP''' '''40''' (скар. ад {{lang-de|'''M'''aschinen'''p'''istole}}) — [[пісталет-кулямёт]], распрацаваны фірмай ERMA у [[1930-я]] гады. Галоўным канструктарам з’яўляўся Генрых Фольмер. [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Савецкія салдаты]] празвалі гэты пісталет-кулямёт «Шмайсерам», але гэтая зброя ні ў якім разе не адносілася да канструктара зброі Хуго Шмайсера. Дзякуючы савецкаму кінематографу быў створаны вобраз нямецкіх салдатаў, паўсюдна ўзброенных MP-40, але гэты пісталет-кулямёт не з’яўляўся самай распаўсюджанай мадэлью ў [[Вермахт|Вермахце]]<ref>[https://militaryarms.ru/oruzhie/pistolety/mp-38-i-mp-40/ Технические характеристики автоматов МП-38 и МП-40]</ref>. == Канструкцыя == Аўтаматыка MP 40 працуе па прынцыпу вольнага затвору. Ударна-спускавы механізм дазваляе весці толькі аўтаматычны агонь. Засцерагальніка як асобнай дэталі няма, яго ролю выконвае выманне на корпусе пісталета-кулямёта, куды заводзіцца дзяржальня ўзвядзення засаўкі. Прыклад стальны, паваротам складваецца пад ствольную скрынку. Прыцэл складаецца з двух шчыткоў з прарэзамі, нерухомага — для стральбы на далёкасць да 100 метраў, і адкіднога, з далёкасцю стральбы на 200 метраў<ref>[http://gunsite.narod.ru/mp40.htm]</ref>. == Варыянты і Мадыфікацыі == '''MP 41''' [[File:German MP wooden stock.jpg|thumb|MP-41|thumb|злева|Распрацаваны Хуго Шмайсерам MP 41 ]] Сыходзячы з вопыту баёў пад Масквой у канцы 1941 г. Хуго Шмайсер прапанаваў "злучыць" MP 40 і MP 28, з апошняга ўзяў прыклад і сялектар. У выніку атрымаўся MP 41, ён быў даволі нязручны, таму ў войсках не набыў шырокага распаўсюджвання<ref>[https://topwar.ru/16619-folmer-a-ne-shmaysser.html Фольмер, а не Шмайссер]</ref>. == Баявое прымяненне == * {{Сцяг Трэцяга рэйха}} '''Трэці рэйх''': Прымяняўся Вермахтам і злучэннямі СС на працягу Другой сусветнай вайны. * {{Сцяг Венгрыі}} '''Венгрыя''': Прымяняўся узброенымі сіламі Венгрыі на [[Усходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Усходнім фронце]]<ref>{{Cite web |url=https://runivers.ru/doc/d2.php?SECTION_ID=6343&PORTAL_ID=6341 |title=Венгерские войска |access-date=6 лютага 2019 |archive-date=23 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823134236/http://www.runivers.ru/doc/d2.php?SECTION_ID=6343&PORTAL_ID=6341 |url-status=dead }}</ref>, а таксама падчас [[Венгерскае паўстанне (1956)|падзей 1956 года]] ў Венгрыі <ref>[https://maxim-nm.livejournal.com/260234.html Восстание в Венгрии 1956 года, как это было (фото)]</ref>. * {{Сцяг Вялікабрытаніі}} '''Вялікабрытанія''': Выкарыстоўваўся як трафей, пасля Другой сусветнай вайны быў на ўзбраенні спецыяльнай службы SAS. * {{Сцяг Ізраіля}} '''Ізраіль''': Узбраенне набывалі ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] з нагоды СССР. Выкарыстоўваўся ў шэрагу араба-ізраільскіх канфліктаў <ref>{{Cite web |url=https://warspot.ru/379-tak-sozdavalsya-tsahal-ruka-kremlya |title=Как создавался ЦАХАЛ: Рука Кремля |access-date=6 лютага 2019 |archive-date=22 студзеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122003527/http://warspot.ru/379-tak-sozdavalsya-tsahal-ruka-kremlya |url-status=dead }}</ref>. * {{Сцяг СССР}} '''СССР''': Прымяняўся Чырвонай арміяй і партызанамі ў якасці трафея. * {{Сцяг Югаславіі}} '''Югаславія''': быў на ўзбраенні да 1950-х гадоў, потым на ўзбраенне была прынята яго спрошчаная мадыфікацыя М56<ref>[https://modernfirearms.net/ru/pistolety-pulemety/jugoslavija-pistolety-pulemety/m56/ Пистолет-пулемет M56 (бывшая Югославия)]</ref>. {{Зноскі}} nv64nhjfsu2uw8piqz09alghnm13ulu Scream (песня Сяргея Лазарава) 0 592997 5154556 3520903 2026-06-15T09:00:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154556 wikitext text/x-wiki {{Сінгл |Назва = Scream |Вокладка = Scream Sergey Lazarev.jpg |Выканаўца = [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргея Лазарава]] |Альбом = |Выпушчаны = [[9 сакавіка]] [[2019 год у гісторыі музыкі|2019]] |Фармат = [[Лічбавая дыстрыбуцыя]] |Запісаны = 2018 |Жанр = [[Барока-поп]] |Кампазітар = {{hlist|[[Шэран Вон]]|[[Дзімітрыс Кантопулас]]}} |Працягласць = 2:58 |Лэйбл = |Чарты = |Прадзюсар = {{hlist|[[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіп Кіркораў]]|[[Дымітрыс Кантопулас]]}} |Аўтар песні = {{hlist|[[Шэран Вон]]|[[Дымітрыс Кантопулас]]}} |Папярэдні = Холодный ноябрь |Пап_год = 2018 |Год = 2019 |Яшчэ = {{Картка песні на Еўрабачанні | song = {{сцяг|Расія}} «Scream» | year = 2019 | country = Расія | artist = [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргей Лазараў]] | language = англійская | composer = {{hlist|[[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіп Кіркораў]]|[[Дымітрыс Кантопулас]]}} | lyricist = {{hlist|[[Шэран Вон]]|[[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіп Кіркораў]]}} | place = 3 | points = 369 | place_semi = 6 | points_semi = 217 | prev = I Won’t Break | prev_year = 2018 | prev_link = I Won’t Break | next = | next_year = 2020 | next_link = }} }} '''«Scream»''' ({{tr-en|Крык}}) — песня расійскага спявака [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргея Лазарава]]. Ён прадстаўляў Расію на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2019|конкурсе песні Еўрабачанне 2019]] з гэтай песняй у [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]], [[Ізраіль]] і заняў трэцяе месца.<ref>{{cite news|url=https://wiwibloggs.com/2019/03/09/scream-lyrics-sergey-lazarev/234733/|title=Sergey Lazarev shares “Scream” lyrics…|date=2019-03-26|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eurovision.tv/story/sergey-lazarev-returns-to-eurovision-with-scream|title=Sergey Lazarev returns to Eurovision with 'Scream' for Russia|date=2019-03-26|accessdate=}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://eurovision.tv/ Афіцыйны сайт конкурсу песні Еўрабачанне] * [http://www.sergeylazarev.ru Афіцыйны сайт Сяргея Лазарава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080913215211/http://www.sergeylazarev.ru/ |date=13 верасня 2008 }} {{Расія на конкурсе песні Еўрабачанне}} [[Катэгорыя:Сінглы 2019 года]] [[Катэгорыя:Песні конкурсу Еўрабачанне 2019]] [[Катэгорыя:Песні Расіі на конкурсе Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Песні на англійскай мове]] dx5pyyh6qrelax6r4h6bhf0o4ge3z9f Ruger SR-556 0 601863 5154549 4816582 2026-06-15T07:47:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154549 wikitext text/x-wiki {{Стралковая зброя/Спроба |Назва= Ruger SR-556 |выява= Ruger-SR556-Rifle.jpg |апісанне выявы = Ruger SR-556 пад патрон 5,56 × 45 мм НАТА. |подпіс выявы = |Тып= самазарадная вінтоўка |Краіна= {{Сцягафікацыя|ЗША}} |Гады эксплуатацыі= з [[2009]] |Мадэфікацыі= |Канструктар= |Стварэнне прататыпа= |Серыйны выпуск= [[2009]]—[[2016]] |Усяго вырабленна= |Выраблялася= Sturm, Ruger & Company, Inc. |Маса = 3,6<ref name=Rug/> |Даўжыня = 832 (складзены прыклад) / 910 (раскладзены прыклад)<ref name=Rug/> |Даўжыня ствала = 409<ref name=Rug/> |Нарэзка ствала = |Колькасць нарэзаў ствала = |Шырыня = 64<ref name=Rug/> |Вышыня = 197<ref name=Rug/> |Калібр = 5,56 × 45 мм НАТА<ref name=Rug>{{cite web| title=Ruger SR-556| publisher=Sturm, Ruger, and Co., Inc| url=http://www.ruger.com/products/sr556Standard/models.html| accessdate=9 December 2012| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115043841/http://www.ruger.com/products/sr556Standard/models.html| archivedate=2013-01-15}}</ref>, 6,8 × 43 мм Remington SPC<ref name=Rug/> |Патроны = |Тып агню = |Прынцып дзеяння = адвод парахавых газаў, паваротны затвор |Хуткастрэльнасць = |Боезабеспячэнне = магазін Magpul на 30 патронаў |Прыцэльная далячыня стральбы = |Прыцэл = механічны |Даўжыня прыцэльнай лініі = |Рэсурс (да чысткі) = |Агульны рэсурс = |Магчымыя аксэсуары = |Пачатковая хуткасць кулі = |Максімальная далячыня палёта кулі = }} '''Ruger SR-556''' — амерыканскі самазарадны карабін вытворчасці зброевай кампаніі ''Sturm, Ruger & Company, Inc''. Зброя прадстаўлена ў [[2009]] годзе і стала першым узорам кампаніі Ruger з сямейства [[AR-10]]. Наступным варыянтам у гэтым шэрагу стаў карабін Ruger SR-762 пад патрон .308<ref name = Rifleman>Gilbert, Glenn M., ''[http://www.americanrifleman.org/ArticlePage.aspx?cid=1&id=1841 Ruger's SR-556: Ready To Run, Right Out Of The Box] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150623074735/http://www.americanrifleman.org/ArticlePage.aspx?cid=1&id=1841 |date=23 чэрвеня 2015 }}'', American Rifleman, October 2009</ref>. Належыць да нешматлікіх узораў вінтовак [[AR-15]], якія выкарыстоўваюць адвод парахавых газаў. Вытворчасць спынілася ў студзені [[2016]] года пасля прадстаўлення варыянту Takedown. == Агляд == [[Вінтоўка]] выкарыстоўвае запатэнтаваны механізм адводу парахавых газаў, які працуе ў двух стадыях. Адвод кантралюецца чатырохпазіцыйным рэгулятарам. Некалькі ключавых частак — газавы поршань з кароткім ходам, газавы рэгулятар і затворная група — храмаваны. Замест газавага ключа AR-15 ёсць убудаваны выступ у засаўцы. Пламегасіцель падобны з пламегасіцелем AC-556 і [[Ruger Mini-14|Mini-14GB]]<ref name=Sweeney>{{Cite book|title=Gun Digest Book of the AR-15|chapter=The Ruger SR-556|surname=Sweeney|given=Patrick|authorlink=Patrick Sweeney (gunsmith)|publisher=Gun Digest Books|year=2010|page=131|isbn= 978-1-4402-1376-2}}</ref>. У зборцы вінтоўкі SR-556 выкарыстоўваліся частцы вытворчасці кампаній Troy Industries (рукаяць з рэйкавым мацаваннем), Samson (механічны прыцэл), Hogue (прагумаванай пісталетнай дзяржальняй) і Magpul (тры магазіны на 30 патронаў). Мадыфікацыя SR-556SC выкарыстоўвае тры 10-патронных магазіна, не мае пламегасіцеля або складаемага прыклада, але ў штатах з жорсткімі заканадаўчымі абмежаваннямі на выкарыстанне штурмавых вінтовак цалкам распаўсюджаная. Даўжыня храмаванага ствала — 409 мм, шэсць канавак, распрацаваны для праўшэй. Твіст 1:230 мм<ref name = Rifleman/>. З жніўня [[2010]] года вінтоўка выраблялася не толькі пад стандартныя патроны 5,56 × 45, але і пад патроны 6,8 мм Remington SPC<ref>[http://www.gunblast.com/Ruger-SR556-68.htm Ruger SR-556 Semi-Auto Rifle Chambered for the 6.8mm SPC Cartridge]</ref>. == Варыянты == [[Файл:556e.JPG|thumb|Ruger SR-556E з лазерным мэтапаказальнікам Bushnell.]] * SR-556FB * SR-556SC * SR-556C * SR-556CLA * SR-556E * SR-556ESC * SR-556VT * SR-556/6.8, 6.8 SPC * SR-556TD === Ruger AR-556 === [[29 верасня]] [[2014]] года кампанія прадставіла спартыўную вінтоўку '''AR-556''' з прамым адводам парахавых газаў і прыцэлам, падобным на Magpul BUIS. Па эфектыўнасці стральбы вінтоўка не саступае Smith & Wesson M & P15. == Крытыка == Вінтоўка SR-556 падвергнулася крытыцы за неапраўдана высокую цану (да 2 тысяч долараў ЗША) і складаную сістэму кіравання ў параўнанні з таннымі вінтоўкамі кампаніі Smith & Wesson M & P. SR-556 не была дастаткова абаронена ад пылу і не мела пярэднюю дзяржальню, а таксама была занадта цяжкай. Пасля серыі рэкамендацый Ruger распрацаваў лёгкую і больш танную мадыфікацыю SR-556EE<ref>{{cite journal|title=Ruger's SR-556E 5.56mm NATO|page=56|last=Cumpston|first=Mike|journal=Guns|volume=51|issue=12}}</ref>. == Галерэя == <gallery> Srfired.jpg|Вядзенне агню з Ruger SR-556. Srgaskey.jpg|Здымны ключ для газаадводнай трубкі. Gassyt.jpg|Сістэма адводу парахавых газаў. Rugersrcarrier.jpg|Замкі для Ruger SR-556 (уверсе) і AR-15 (унізе). </gallery> {{Зноскі}} == Спасылкі == {{commons category|Ruger SR-556}} * [http://ruger.com/SR556/ Страница на сайте компании Ruger] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090617063834/http://www.ruger.com/SR556/ |date=17 чэрвеня 2009 }} {{ref-en}} * [http://gunblast.com/Ruger-SR556.htm Ruger SR-556 AR-15 Style 5.56mm Semi-Auto Carbine] {{ref-en}} * [http://www.ruger.com/products/ar556/models.html RUGER® AR-556] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201213032414/http://www.ruger.com/products/ar556/models.html |date=13 снежня 2020 }} {{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Вінтоўкі ЗША]] [[Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта]] b66da7f1esvfrpeazh13rdzaq1vytr1 Стэпнагірск 0 608561 5154369 5038356 2026-06-14T17:53:32Z JerzyKundrat 174 5154369 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Стэпнагірск |арыгінальная назва = Степногірськ |рэгіён = Запародская вобласць |від раёна = |раён = Васыліўскі раён |першае згадванне = 1921 |ранейшыя імёны = Сухаіваніўка (да 1987) |статус з = 1987 }} '''Стэпнагірск'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Степногірськ}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Васыліўскі раён|Васыліўскім раёне]] [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] недалёка ад Кахоўскага [[вадасховішча]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Васыліўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці]] kxut8q5feal45js4fa8o63i32lypw1j 5154371 5154369 2026-06-14T17:54:18Z JerzyKundrat 174 5154371 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Стэпнагірск |арыгінальная назва = Степногірськ |рэгіён = Запародская вобласць |від раёна = |раён = Васыліўскі раён |першае згадванне = 1921 |ранейшыя імёны = Сухаіваніўка (да 1987) |статус з = 1987 }} '''Стэпнагірск'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Степногірськ}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Васыліўскі раён|Васыліўскім раёне]] [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] недалёка ад Кахоўскага [[вадасховішча]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Васыліўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці]] c746o1uubfsn0wbze955tfq0b67d4vq Тэрнуватэ 0 608608 5154368 5109232 2026-06-14T17:52:50Z JerzyKundrat 174 5154368 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Тэрнуватэ |арыгінальная назва = Тернувате |рэгіён = Запародская вобласць |від раёна = |раён = Навамыкалаіўскі раён |першае згадванне = 1889 |ранейшыя імёны = Гайчур (да 1946) |статус з = 1957 }} '''Тэрнуватэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Тернува́те}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Навамыкалаіўскі раён|Навамыкалаіўскім раёне]] [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] каля адміністратыўнай мяжы з [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласцю]]. У пасёлку знаходзіцца [[чыгуначная станцыя]] "Гайчур" на лініі [[Чаплынэ]] - [[Бэрдзянск]]. Паселішча заснавана ў канцы ХІХ ст. у сувязі з будаўніцтвам [[Чыгунка|чыгункі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Новамыкалаіўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1889 годзе]] jf8kqvjtgax16zpmkr7oa93fk5xz2iq Камышуваха 0 608631 5154350 4955784 2026-06-14T16:28:19Z Spokiyny 153126 /* */ 5154350 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Камышуваха |арыгінальная назва = Комишуваха |падначаленне = |герб = Komyshuvtska otg orihiv gerb.png |сцяг = Komyshuvtska otg orihiv prapor.png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 43|lat_sec = 10 |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 31|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Запарожская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1770 |ранейшыя імёны = |статус з = 1957 |плошча = 6,77 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 29 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = каля 1000 |год перапісу = 2026 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-6141 |паштовы індэкс = 70530 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Камышуваха'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Комишува́ха}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Запарожскі раён|Запарожскім раёне]]<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. У пасёлку размешчана чыгуначная станцыя Фісакы на лініі [[Запарожжа]] — [[Бэрдзянск]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Арыхіўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1770 годзе]] 0mvpbi29a1mp32zw2y29jm4moeoxbfe 5154375 5154350 2026-06-14T17:57:05Z JerzyKundrat 174 5154375 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Камышуваха |арыгінальная назва = Комишуваха |рэгіён = Запарожская вобласць |першае згадванне = 1770 |ранейшыя імёны = |статус з = 1957 }} '''Камышуваха'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Комишува́ха}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Запарожскі раён|Запарожскім раёне]]<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. У пасёлку размешчана чыгуначная станцыя Фісакы на лініі [[Запарожжа]] — [[Бэрдзянск]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Арыхіўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Запарожскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1770 годзе]] fu97yzpkb78m3jiugnfsaltol1259it Салэдар 0 608791 5154364 5154091 2026-06-14T17:46:53Z JerzyKundrat 174 5154364 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Салэдар |арыгінальная назва = Соледар |рэгіён = Данецкая вобласць |від раёна = |раён = Бахмуцкі раён |першае згадванне = XVII ст. |ранейшыя імёны = |статус з = 1965 }} '''Саледар''' ці '''Салэдар'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Соледар}}) — горад у [[Бахмуцкі раён|Бахмуцкім раёне]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. У горадзе размешчана чыгуначная станцыя «Сіль» на лініі [[Бахмут]] — [[Сівэрск]]. Вядомы дзякуючы радовішчам [[Каменная соль|каменнай солі]]. Горадаўтваральнае прадпрыемства — [[Арцёмсоль]], якое займаецца здабычай і рэалізацыяй [[павараная соль|паваранай солі]] (NaCl), найбуйнейшае на тэрыторыі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы<ref>[https://interfax.com.ua/news/economic/231861.html Кабмин передал «Артемсоль» в ведение Мининфраструктуры]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бахмуцкі раён}} {{Данецкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бахмуцкага раёна]] qsnh7gb99eko13lqquh9ke1le15x1go Залізнэ 0 608797 5154448 4955798 2026-06-14T21:12:29Z Spokiyny 153126 Так, найбільше людей досі живуть у самому Торецьку. Станом на січень 2026 року в місті перебувають близько 45 жителів. Також цивільні не залишають шість інших населених пунктів громади, три з яких офіційно визнали тимчасово окупованими: селище Щербинівка — 30 людей; селище Новоспаське — 15 людей; селище Суха Балка — 9 людей; селище Північне (тимчасово окуповане) — 18 людей; місто Залізне (тимчасово окуповане) — 15 людей; селище Нью-Йорк (тимчасово окуповане) — 7 людей. 5154448 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Залізнэ |арыгінальная назва = Залізне |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Дзержинск Артемово Памятник на братской могиле.jpg |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 22|lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 52|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Данецкая вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1894 |ранейшыя імёны = Нэліпіўскі (да 1921 г.), Артэмавэ (да 2016 г.) |статус з = 1938 |плошча = 7 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 15 |год перапісу = 2026 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-6247 |паштовы індэкс = 85290 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Залізнэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Залізне}}) — горад у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], адміністрацыйна падпарадкаваны [[Тарэцк|гарадскому савету Тарэцка]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Тарэцкі гарадскі савет}} {{Данецкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] s6obvm9usrfab54vlkgv3hjwl8plfgy Вільча (Харкаўская вобласць) 0 609845 5154367 5095533 2026-06-14T17:50:18Z JerzyKundrat 174 5154367 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Вільча}} {{НП-Украіна |статус = Пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Вільча |арыгінальная назва = Вільча |рэгіён = Харкаўская вобласць |від раёна = |раён = Ваўчанскі раён |першае згадванне = 1926 |ранейшыя імёны = |статус з = 1992 }} '''Вільча'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вільча}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў [[Ваўчанскі раён|Ваўчанскім раёне]] [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] недалёка ад граніцы з [[Расія]]й. З 1993 па 1996 гг. у сувязі з [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыяй на Чарнобыльскай АЭС]] у Вільчу пераехалі 2 тыс. жыхароў сёння ўжо неіснуючага пасёлка гарадскога тыпу [[Вільча (Палескі раён)|Вільча]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]]. У пасёлку дзейнічае самая ўсходняя [[парафія]] [[Украінская Грэка-Каталіцкая Царква|Украінскай грэка-каталіцкай царквы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Ваўчанскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Харкаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1993 годзе]] o5av888ii53sczqh9t2nlmsycblv3jc ShifCustom 0 615149 5154561 5034015 2026-06-15T09:35:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154561 wikitext text/x-wiki {{картка кампаніі}} '''ShifCustom''', раней вядомая як '''Yuri Shif Motorcycles''' ('''YSM''') і '''Yuri Shif Custom''' ('''YSC''') — [[Кастам (матацыкл)|кастам]]-майстэрня. Асноўны кірунак дзейнасці — стварэнне матацыклаў на індывідуальны заказ. Першая майстэрня [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], якая заняла на чэмпіянаце свету па кастамайзінгу AMD {{нп5|World Championship of Custom Bike Building|||World Championship of Custom Bike Building}} у 2010 годзе 3-е месца ў агульным заліку і 1-е месца сярод матацыклаў з неамерыканскімі рухавікамі. == Гісторыя == Юрый Шыф нарадзіўся 28 мая 1962<ref name=":7" /> года ў Мінску. У юнацтве займаўся картынгам. Скончыў мінскую школу № 41<ref name=":7" />, спрабаваў паступіць за фізічны факультэт БДУ, але ўрэшце спецыяльнай адукацыі не мае<ref name=":11">{{Cite web|title=Юрий Шиф: «Разве Пореченков получил "Оскар" или Тимати выиграл "Грэмми"? А я — чемпион мира по кастомайзингу»|author=Журов Андрей|url=https://auto.onliner.by/2011/10/28/yurij-shif|language=ru|date=28.10.2011|publisher=Onliner.by}}</ref>. Тры гады жыў у Ізраілі, у 1993 годзе вярнуўся ў Беларусь<ref name=":11" />. Займаўся продажам аўтамабіляў, перыядычна працаваў у сваіх нямецкіх бізнес-партнёраў, у тым ліку дапамагаў на спаборніцтвах іх гоначнай камандзе<ref name=":11" /><ref name=":8">''Корсак Вячеслав'' [https://issuu.com/vovic2000/docs/my_10/64 Изменяя пространство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250123172954/https://issuu.com/vovic2000/docs/my_10/64 |date=23 студзеня 2025 }} // Я № 4(10), май 2014. — С. 62-67. — С. 64</ref>. Потым кіраваў беларускай рэспубліканскай камандай ДТСААФ па картынгу, з якой перамог на чэмпіянатах Беларусі і Расіі ў 2000 годзе<ref name=":11" />. Тым жа часам займаўся матацыкламі. Пэўны час пераймаў досвед на мотавыстаўках, у кастам-майстэрнях і мотаклубах у Германіі.<ref name=":0">''Липкович Евгений'' [https://jewish.ru/ru/interviews/articles/187255/ Юрий Шиф: «Евреи не любят грязных рук»] — jewish.ru, 07.09.2018</ref> У 2002 годзе Юрый Шыф заснаваў у Мінску ўласную майстэрню ShifCustom<ref name=":0" />. Аснову калектыва склалі былыя супрацоўнікі па картынгавай камандзе<ref name=":11" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/27533512.html|title=Ducky з майстэрні Yuri Shif Custom — пераможца конкурсаў у Нямеччыне і Італіі|publisher=Радыё Свабода|lang=be|access-date=2019-06-21}}</ref>. З 2005 года майстэрня бярэ ўдзел у чэмпіянатах па кастамайзінгу, пазней і ў спаборніцтвах па зборцы матацыклаў па вачах гледачоў<ref name=":0" />. Падчас будаўніцтва першага кастама ў 2003 годзе ў майстэрні працавала 4 чалавекі, на пачатак 2014 года — 10-15 чалавек<ref name=":12">{{cite magazine|last=Pleskachevskaya|first=Inessa|date=2014-02-20|title='Outsourcing' for Yuri Shif|url=https://issuu.com/belarus.mag/docs/belarus__magazine__2_2014_/50|language=en|magazine=Беларусь. Belarus № 2 (965), 2014|location=Minsk|publisher="SB" editorial office}}</ref>. Уся работа ручная, у тым ліку не робяцца кампутарныя эскізы<ref name=":9" />. Скураныя і некаторыя мастацкія элементы вырабляюць пабочныя вытворцы<ref name=":12"/>. Стварэнне кастамбайка займае ў сярэднім паўгода, адначасова майстэрня можа працаваць з пяццю праектамі<ref name=":9" />. Першы кастам — ''Silver Stork'' (2003). Таксама вядомы праекты матацыклаў ''Beast'' (2003), ''No Jokes'', ''Time Machine'' (2007), ''Holey Boy'', ''DUster'', ''Gustav Skippone'', ''The Machine'', ''Abordage'', ''Mad on Board'', ''The fastest M1NSK'', ''Ducati Shifter'', ''Shifter'', ''Little Queene'', ''Ducati GT Shifter'', ''Terminator'', ''Ducky'', ''Yuri Gagarin'', ''Viktor Tsoi'', ''Valery Chkalov'', ''Episode 2'', ''Ducati Bastardo,'' ''X-ride'', ''Military Bike'', ''Sun Hunter'' (2017), ''YSC Moto Guzzi'' (ён жа ''Iris'', або ''Aviator''; 2019), ''YSC Rocker C''{{sfn|Мото № 2 (329)|2020|с=36-39.}} (2020) і аўтамабіляў ''ZAZhigalkaZAZ''{{sfn|Onliner.by 12-2018|с=}} (2018), ''Muzzy'' (2018), трайк на базе BMW R 18<ref>{{Cite web|url=https://moto-magazine.ru/news/trayk_r_18_3r_ot_shifcustom_takogo_vy_eshchye_ne_videli/|title=Трайк R 18 / 3R от ShifCustom: такого вы ещё не видели! - Журнал "МОТО" - МОТО-MAGAZINE|website=moto-magazine.ru|access-date=2024-07-30}}</ref> (2022). Некаторыя праекты створаны ў некалькіх асобніках, адрозных часта дробнымі дэталямі<ref name=":11" />. Агулам да верасня 2010 было пабудавана каля 50<ref>https://interfax.by/news/avto/different-car/70382/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200226101318/https://interfax.by/news/avto/different-car/70382/ |date=26 лютага 2020 }}</ref>, да чэрвеня 2018 года — болей за 100<ref name=":6">https://auto.onliner.by/2018/06/17/ford-257</ref> кастам-матацыклаў. Перыядычна майстэрня займаецца і рэстаўрацыяй аўтамабіляў<ref name=":6" />. У 2024 годзе майстэрня прэзентавала праект складанага электрасамаката<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://motospring.ru/kompaniya-shifcustom-predstavit-sovershenno-novyj-unikalnyj-produkt/|title=Компания ShifCustom представит совершенно новый уникальный продукт — МотоЗима 2024|access-date=2024-07-30|archive-date=30 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730100802/https://motospring.ru/kompaniya-shifcustom-predstavit-sovershenno-novyj-unikalnyj-produkt/|url-status=dead}}</ref>. У 2007—2008 годзе Shif Custom рабіла рэстайлінг некалькіх мадэляў матацыклаў для Мотавела<ref name=":10">https://interfax.by/news/avto/different-car/15149/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200226101911/https://interfax.by/news/avto/different-car/15149/ |date=26 лютага 2020 }}</ref>. Урэшце малой эксперыментальнай серыяй выраблена тры мадэлі — ''StreetFighter Shif Custom'', ''M1NSK M4 200 Shif Custom'' і ''M1NSK M500 Shif Custom''<ref name=":11" />. Таксама былі планы стварэння новых мадэляў для лінейкі прадукцыі Мотавела, але развіцця гэты кірунак супрацоўніцтва не меў<ref name=":11" /><ref name=":10" />. Кіраўніцтва Мотавела аддала перавагу зборцы матацыклаў з азіяцкіх кампанентаў<ref name=":11" />, на думку Юрыя Шыфа, бо ў Беларусі няма палітычнай волі стварыць спрыяльныя умовы уласным вытворцам<ref>''Корсак Вячеслав'' [https://issuu.com/vovic2000/docs/my_10/64 Изменяя пространство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250123172954/https://issuu.com/vovic2000/docs/my_10/64 |date=23 студзеня 2025 }} // Я № 4(10), май 2014. — С. 62-67. — С. 66-67.</ref>. Аднак супрацоўніцтва Shif Custom з Мотавела па іншых кірунках працягвалася прынамсі да 2015 года<ref name=":9" />. У 2009—2011 гадах Юрый Шыф брау ўдзел у праекце {{нп5|Ё-мабіль|''Ё-мабіля''|ru|Ё-мобиль}}<ref name=":8" /><ref name=":0" />. У 2011 годзе Юрый Шыф прыняты ў [[Беларускі саюз дызайнераў]]<ref name=":7" /><ref name=":8" />. У 2016 годзе з праектамі ShifCustom уключаны у даведнік значных асоб сучаснага беларускага дызайна (агулам 309 асоб)<ref name=":7">Тутэйшы дызайн. Асобы. Рэчы. — Мн.: Беларускі саюз дызайнераў, 2016. — 548 с. — 70х100х12, тыр. 2000, м.п. — ISBN 978-985-6534-26-6</ref>. Як эксперт журы бярэ ўдзел у галіновых мерапрыемствах, у тым ліку Мотопарк-2011 (Масква), IMIS-2014, 2015 (СПб), Harley Days 2016 (СПб), Мотавелаэкспа-2017 (Мінск), Мотодрайв-2018 (СПб) і інш. На думку Юрыя Шыфа, развіццё скіравана ў бок электрабайкаў, таму ён разглядае перспектывы стварэння лёгкіх электрычных транспартных сродкаў — самакатаў, веласіпедаў, электрамабіляў, наступным крокам, магчыма, беспілотных матацыклаў.<ref name=":0" /> == Удзел у чэмпіянатах == {| class="wikitable" |+ !Год !Чэмпіянат !Клас !Узнагарода !Праект |- |2016 |World Championship of Custom Bike Building |Freestyle Class Results |10 месца<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.amdchampionship.com/results/2016-worlds|title=AMD World Championship, 2016 World Championship Results|publisher=World & European Championships of Custom Bike Building, Official Website, AMDChampionship.com|lang=en|access-date=2019-06-23}}</ref> |Ducky |- |2016 |World Championship of Custom Bike Building |Modified Harley-Davidson Class Results |4 месца<ref name=":2" /> |Yuri Gagarin |- |2016 |Italian Championship |Best radical special |1 месца<ref>{{Cite web|url=http://www.motori.com.hr/clanak/verona-motor-bike-expo-2016/|title=Verona Motor Bike Expo 2016. - Motori.com.hr|publisher=www.motori.com.hr|access-date=2019-06-21}}</ref> |Ducky |- |2016 |Motor Bike Expo |Championship |1 месца<ref name=":1" /> |Ducky |- |2015 |Biker Build Off |Агульны залік |1 месца<ref name=":1" /> |Ducky |- |2014 |World Championship of Custom Bike Building |Freestyle Class Results |13 месца<ref>{{Cite web|url=https://www.amdchampionship.com/results/2014-worlds|title=AMD World Championship, 2014 World Championship Results|publisher=World & European Championships of Custom Bike Building, Official Website, AMDChampionship.com|lang=en|access-date=2019-06-23}}</ref> |Terminator |- |2014 |Germany’s Custombike |Best Radical |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |Terminator |- |2013 |Custom&Tuning Show |Best of Show |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |Ducati GT Shifter |- |2013 |Custom&Tuning Show |Лепшы метрычны праект |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |Ducati GT Shifter |- |2013 |Custom&Tuning Show |Лепшы мадыфікаваны Harley-Davidson |1 месца<ref name=":1" /> |Little Queene |- |'''2013''' |'''World Championship of Custom Bike Building''' |'''Street Performance Class Results''' |'''2 месца<ref>{{Cite web|url=https://www.amdchampionship.com/results/2013-worlds|title=AMD World Championship, 2013 World Championship Results|publisher=World & European Championships of Custom Bike Building, Official Website, AMDChampionship.com|lang=en|access-date=2019-06-23}}</ref>''' |'''Shifter''' |- |2012 |Germany’s Custombike |Best Cafe Racer |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |Ducati Shifter |- |2012 |Intermot Custombike Championship |Cafe Racer |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |Ducati Shifter |- |2012 |RuRiders Custom&Tuning Show |Народжаны ў СССР |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |The fastest M1NSK |- |2012 |RuRiders Custom&Tuning Show |Метрычны матацыкл |1 месца<ref name=":1" /> |The fastest M1NSK |- |2011 |Super Rally |Best Softail |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |Abordage |- |2011 |Super Rally |Best of Show |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |Abordage |- |2010 |Moto Bike Expo |Best of Show |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |DUster |- |2010 |RuRiders Custom&Tuning Show |Лепшы метрычны праект |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |DUster |- |'''2010''' |'''AMD World Championship of Custombike Building''' |'''Metric World Championship''' |'''1 месца'''<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |'''The Machine''' |- |'''2010''' |'''AMD World Championship of Custombike Building''' |'''Агульны залік Freestyle Class''' |'''3 месца'''<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |'''The Machine''' |- |''2010'' |''Germany’s Custombike'' |Best Engineering |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |The Machine |- |''2010'' |''Germany’s Custombike'' |Best of Show |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |The Machine |- |2010 |European Championship of Custom Bike Building |Freestyle Class Results |17 месца<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.amdchampionship.com/results/2010-eurochamps|title=AMD World Championship, 2010 European Championship Results|publisher=World & European Championships of Custom Bike Building, Official Website, AMDChampionship.com|lang=en|access-date=2019-06-23}}</ref> |DUster |- |2010 |European Championship of Custom Bike Building |Freestyle Class Results |22 месца<ref name=":3" /> |Gustav Skippone |- |''2009'' |''RuRiders Custom&Tuning Show'' |Тры колы |1 месца<ref name=":7" /> |Episode 2 |- |''2009'' |''RuRiders Custom&Tuning Show'' |Мадыфікаваны Harley-Davidson |1 месца<ref name=":7" /> |Valery Chkalov |- |2009 |Germany’s Custombike |Best Streetfighter |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |DUster |- |2008 |RuRiders Custom&Tuning Show |Спецыяльны прыз «За ўклад у расійскі кастамайзінг» |<ref name=":7" /> | |- |2007 |European Championship of Custom Bike Building |Freestyle Class Results |21 месца<ref>{{Cite web|url=https://www.amdchampionship.com/results/2007-eurochamps|title=AMD World Championship, 2007 European Championship Results|publisher=World & European Championships of Custom Bike Building, Official Website, AMDChampionship.com|lang=en|access-date=2019-06-23}}</ref> |Time Machine |- |2007 |Mirax Custom Show |Інавацыйны праект |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |Time Machine |- |2007 |Mirax Custom Show |V-Twin |1 месца<ref name=":1" /> |Holey Boy |- |2007 |RuRiders Custom&Tuning Show |Лепшы кастам |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |Time Machine |- |2007 |Germany’s Custombike |Best Craziest Bike |1 месца<ref name=":1" /> |Time Machine |- |2006 |RuRiders Custom&Tuning Show |Best in Show |1 месца<ref name=":7" /><ref name=":1" /> |No Jokes |- |2006 |European Championship of Custom Bike Building |Freestyle Class Results |53 месца<ref>{{Cite web|url=https://www.amdchampionship.com/results/2006-eurochamps|title=AMD World Championship, 2006 European Championship Results|publisher=World & European Championships of Custom Bike Building, Official Website, AMDChampionship.com|lang=en|access-date=2019-06-23}}</ref> |No Jokes |} == Праекты == === The Machine === Бронзавы прызёр чэмпіяната свету па кастамайзінгу ў США AMD World Championship of Custom Bike Building 2010<ref>{{cite web |url=https://www.motorcycle.com/events/2010-sturgis-rally-report-89869.html |title=2010 Sturgis Rally Report |author=Kevin Duke |author2=Dennis Chung |date=2010-08-16|website=motorcycle.com|publisher=VerticalScope |access-date=2020-02-04}}</ref> і іншых міжнародных конкурсаў<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.abw.by/novosti/rb/170982/|title=Белорусский мотоцикл с двигателем K-750 вырвал мозг американцам|publisher=www.abw.by|access-date=2019-06-21|archive-date=21 чэрвеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621190519/https://www.abw.by/novosti/rb/170982/|url-status=dead}}</ref>. У аснове кастама — савецкі [[рухавік]] К-750 об’ёмам 1500 куб.см., для павелічэння магутнасці абсталяваны [[Шрубавы кампрэсар|шрубавым кампрэсарам]]<ref>{{Cite news|access-date=2019-06-23|date=2012-04-14|website=Беларусь Сегодня|title=Мотоциклы с авторским почерком.|url=https://www.sb.by/articles/mototsikly-s-avtorskim-pocherkom.html}}</ref>.<ref>{{Cite web|url=https://www.zr.ru/content/articles/262342-chempionat_mira_po_kastomajzingu/|title=Чемпионат мира по кастомайзингу|publisher=www.zr.ru|access-date=2019-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230151520/https://www.zr.ru/content/articles/262342-chempionat_mira_po_kastomajzingu/|archive-date=30 снежня 2019|url-status=dead}}</ref> Паводле Юрыя Шыфа, ідэя з’явілася маем 2009 года, як «даніна павагі энтузіястам і рамантыкам хуткасці ўсіх пакаленяў». Створаны 2010 годам, што заняло толькі 2 месяцы. Унікальнасць «The Machine» ў тым, што цалкам такой самы матацыкл мог быць створаны і 70 гадоў таму. Інжынерныя, тэхнічныя і канструктарскія рашэнні ў ім ужыты менавіта таго часу.<ref name=":02" /> === Silver Stork === Silver Stork («Срэбны бусел») — першы буйны праект ShifCustom, створаны на заказ Уладзіміра Сівакова. Донарам быў [[Harley-Davidson]]<ref name=":9">{{Cite web|url=https://auto.tut.by/news/exclusive/440692.html|title="Соседи в пробках". Кастомайзер Юрий Шиф: "Олигархи мои мотоциклы не заказывают - за ними не будут успевать джипы с охраной"|date=2015-03-22|publisher=auto.tut.by|lang=ru|access-date=2019-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623204323/https://auto.tut.by/news/exclusive/440692.html|archive-date=23 чэрвеня 2019|url-status=dead}}</ref>. Усе дэталі матацыкла, апроч колаў і рухавіка — унікальныя, вырабленыя на заказ у адзіным асобніку. У аснове сілавой устаноўкі — матор RevTech з 6-скораснай каробкай перадач і счапленнем Belt Drivers<ref>{{Cite web|url=http://kartingzone.com/serebryannyiy-aist/|title=Серебрянный Аист|date=2006-05-13|publisher=kartingzone.com|lang=ru-RU|access-date=2019-06-23}}</ref>. На стварэнне матацыкла пайшло 9 месяцаў. Матацыкл назвалі «супер-сенсацыяй з Мінска», і менавіта яго стварэнне прынесла майстэрні ShifCustom вядомасць<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.by/daily/23517.4/138859/|title=Минские парни собрали байк, который назвали сенсацией года|date=2005-05-27|publisher=KP.BY - сайт «Комсомольской правды»|lang=ru|access-date=2019-06-23}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Silver Stork можа эксплуатавацца па звычайных дарогах. === Terminator === Кастам прысвечаны фільму [[Джэймс Кэмеран|Джэймса Кэмерана]] [[Тэрмінатар (фільм)|«Тэрмінатар»]]<ref name=":4">{{Cite web|url=https://interfax.by/news/avto/different-car/1173414/|title=Кастомайзер Юрий Шиф создал белорусского Терминатора|publisher=Interfax.by|lang=ru|access-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010094336/https://interfax.by/news/avto/different-car/1173414/|archive-date=10 кастрычніка 2019|url-status=dead}}</ref>. Сабраны за 2,5 гады з [[Нержавеючая сталь|нержавеючай сталі]] і [[алюміній|алюмінія]], у аснове — сілавая ўстаноўка Harley-Davidson. У майстэрні ShifCustom спецыяльна былі выраблены маятнік, вілка, рама і падрамнік. Стылістыка матацыкла натхнёна робатам Terminator T 700<ref>{{Cite web|url=https://moto-magazine.ru/news/kastom_terminator/|title=Кастом Terminator - Журнал "МОТО" - МОТО-MAGAZINE|publisher=moto-magazine.ru|access-date=2019-06-21}}</ref>. [[Кузаў]] не афарбаваны. Упершыню кастам прадстаўлены публіцы на Еўрапейскім чэмпіянаце па кастамайзінгу World Championship Of Bike Building у Кёльне. ;Тэхнічныя характарыстыкі * аб’ём рухавіка — 1,6 л * вага — 350 кг * даўжыня — 2,78 м === М1NSK М4 200 === M1NSK М4 200 упершыню прадстаўлены ў міжнародным мотасалоне Eicma 2011. Матацыкл завода М1NSK, у стварэнні якога брала ўдзел ShifCustom. Магутнасць — 13,5 к.с. пры 8500 аб/мін, расход паліва — 3 літры на 100 км. Кастам пабудаваны ў стылі 1950-х гадоў, але абсталяваны сучаснай тармазной сістэмай.<ref>{{Cite web|url=https://auto.onliner.by/2011/11/17/minsk-24|title=M1NSK презентовала в Италии модель M4 200 - Авто Onliner|author=Денис Логунович|date=2011-11-17|publisher=Onliner|lang=ru|access-date=2019-06-21}}</ref><ref>{{артыкул|спасылка=https://www.sb.by/files/MT/11/N45/04.pdf|ref=Ivanov|аўтар=Ivanov, Anton|загаловак=Retro style for Europe|год=2011|мова=en|месца=Minsk|выданне=The Minsk Times № 45 (379), 2011|выдавецтва="SB" editorial office|тып=journal|месяц=12|чысло=1}} p. 4.</ref> === Ducati GT1000 Shifter === Стыль кастама адсылае да гоначных матацыклаў 1970-х гадоў. Упершыню праект прадстаўлены на выстаўцы ў Кёльне ў 2012 годзе, дзе перамог у намінацыі Best Cafe Racer.<ref>{{Cite web|url=http://www.arw.gov.by/?q=ru/node/560|title=Выставка эксклюзивных мотоциклов в Гомеле {{!}} Администрация Железнодорожного района г. Гомеля|publisher=www.arw.gov.by|access-date=2019-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009004813/http://www.arw.gov.by/?q=ru%2Fnode%2F560|archive-date=9 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref> Донарам быў італьянскі матацыкл [[Ducati]] GT1000. Спецыяльна для гэтага праекта былі выраблены руль, мацаванне акумулятара, абцякальнік, крылы і паліўны бак, удасканалена выхлапная сістэма. Арыгінальны рухавік Duсati ў кастаме захаваны, пярэдняя і задняя падвеска вытрыманы ў крацістым дызайне Duсati.<ref>{{Cite web|url=https://surfingbird.ru/surf/bQOD44003|title=Юрий Шиф: кафе рейсер Ducati GT1000 Shifter / Cafe Racer / БайкПост|date=2013-01-06|publisher=surfingbird.ru|access-date=2019-06-24|archive-date=24 чэрвеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624194609/https://surfingbird.ru/surf/bQOD44003|url-status=dead}}</ref> Адначасова з Ducati GT1000 Shifter ствараўся кастам Duсati Monster MS4 R, аналагічнага стылю. Абодва праекты рэалізаваны за 12 месяцаў.<ref>{{Cite web|url=http://cyrilhuzeblog.com/2012/05/21/ducati-bastardo-twice/|title=Ducati Bastardo. Twice.|author=Cyril Huze|publisher=Cyril Huze Post|access-date=2019-06-24}}</ref> === Yuri Gagarin === Tribute bike (байк-прысвячэнне), паводле Юрыя Шыфа, прысвечаны не асобе [[Юрый Гагарын|Гагарына]] і не касманаўтыцы, а эпосе агулам. Стваральнік лічыць яго адным з лепшых сваіх матацыклаў.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://auto.onliner.by/2017/06/05/shif|title=Это просто космос, а не мотоцикл! Кастомайзер о «Гагарине», СССР и эпохе энтузиастов|publisher=Onliner.by|language=ru|access-date=2019-06-24}}</ref> Нягледзячы на прысвячэнне эпосе 1960-х гадоў, матацыкл тэхналагічна сучасны. У аснове — рама Harley-Davidson Softail і рухавік Harley-Davidson Twin Cam з шасціступеньчатай каробкай перадач. Уся механіка размешчана ўнутры корпуса, дэталі якога, уключаючы бак, крылы, дыскі і вілка, былі выраблены на заказ.<ref>{{Cite web|url=http://cyrilhuzeblog.com/2017/01/23/yuri-shif-remembers-yuri-gagarin/?utm_source=feedburner&utm_medium=email&utm_campaign=Feed:+cyrilhuzeblog+(Cyril+Huze+Post)|title=Custom Builder Yuri Shif Remembers Cosmonaut Yuri Gagarin|author=Cyril Huze|publisher=Cyril Huze Post|access-date=2019-06-24}}</ref> Корпус выраблены з неафарбаванага алюмінія, пакрыты дызайнерскім роспісам [[Уладзімір Цэслер|Уладзіміра Цэслера]]. Шрыфт, якім напісана назва кастома, натхнёны афармленнем савецкіх плакатаў. На заднім шчытку размешчана цытата з запіскі Юрыя Гагарына, напісанай ім пасля першага палёту ў космас<ref name=":5"/>. Студзенем 2018 года Yuri Gagarin быў «матацыклам тыдню» паводле амерыканскага рэсурса RideApart<ref>{{Cite web|url=https://www.rideapart.com/articles/246245/bike-of-the-week-shif-customs-yuri-gagarin-tribute/|title=Bike of the Week: Shif Custom's Yuri Gagarin Tribute|author=Tim Huber|publisher=RideApart.com|lang=en|access-date=2019-06-24}}</ref>. === Ducky === Кастам-пераможац еўрапейскага Biker Build Off 2015. Матацыкл сабраны за 3 дні проста падчас фестывалю. Пазней стаў прызёрам многіх еўрапейскіх і міжнародных конкурсаў.<ref>{{Cite web|url=https://auto.onliner.by/2016/04/10/moto-181|title=Как из игрушки получился мотоцикл. Утиная история Юрия Шифа - Авто Onliner|author=Андрей Журов|date=2016-04-10|publisher=Onliner|lang=ru|access-date=2019-06-28}}</ref> Названы ў гонар гумавай качачкі ў матацыклетным шлеме — талісмана майстэрні ShifCustom. Ducky — гоначны матацыкл, натхнёны рарытэтным флэт-трэкерам Cyclone Board Track Racer 1915 і французскім матацыклам маркі Buchet, створаным у пачатку XX ст. Кастам спалучае рысы матацыклаў-[[Cafe racer|кафэрэйсераў]] і борттрэкераў, папулярных у XX ст. і ствараных спецыяльна для гонак. Руль кастама, паводле канонаў гоначных матацыклаў, апушчаны нізка, а падножкі аднесены назад. Кубкападобная фара, вузкі паліўны бак і адзіночнае сядзенне таксама абумоўлены гоначнай мадэллю рэтра-матацыкла. Спецыяльна для кастама была выраблена паралелаграмная вілка, якія ўсталёўваюцца на борттрэкерах.<ref>{{Cite web|url=https://motocafe.ru/customs/6169-caf%C3%A9-tracker-%D0%BE%D1%82-yuri-shif-custom-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D1%80%D0%B8-%D0%B4%D0%BD%D1%8F-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%82%D1%8C.html|title=Café tracker от Yuri Shif Custom. Построить за три дня и победить - Мотобратва|publisher=motocafe.ru|access-date=2019-06-28}}</ref> Рухавік Ducky — моцна ўдасканалены матор Harley Davidson Ironhead 1978, каробка перадач Harley-Davidson WLA 1939 года. == Ё-мабіль == У маі 2009 года ўласнік холдынга «Яравіт» Андрэй Бірукоў прапанаваў Аляксандру Сінкевічу распрацаваць канцэпцыю сучаснага гарадскога аўтамабіля. Праект з’явіўся ў 2010 годзе ў майстэрні Юрыя Шыфа ў суаўтарстве з Аляксандрам Сінкевічам, таксама яны прыцягнулі пецярбурскага мастака Віктара Пунтуса. Канцэпцыя называлася «Экіпаж», яе ідэя — аўтамабіль-гаджэт нізкага кошту вытворчасці і эксплуатацыі, простай канструкцыі з мінімальнай колькасцю дэталяў. Сярод іншага прапанавана адмовіцца ад традыцыйных аўтамабільных форм, вырабляць кузаў з таннага арміраванага поліпрапілена, выкарыстаць гібрыдную сілавую ўстаноўку з ротарным рухавіком новага тыпу, канцэпцыя таксама змяшчала праграму калектыўнага карыстання аўтамабілем. Андрэй Бірукоў займаўся пошукам інвестыцый, у выніку праектам зацікавіўся расійскі мільярдэр Міхаіл Прохараў і ў Мінску стварылі цэнтр распрацоўкі серыйнага вырабу аўтамабіля. На гэтым этапе да праекта прыцягнулі Уладзіміра Тарасіка (як кіраўніка распрацоўкі), Алега Слізаўскага і Рыгора Цалуйка, агулам над праектам тады працавала каля 15 чалавек. Аднак распрацоўка серыйнага вырабу зусім адыйшла ад зыходных ідэй, з іх умоўна засталася толькі гібрыднасць сілавой устаноўкі, таму аўтары канцэпцыі ў 2011 годзе пакінулі праект<ref name=":0" />. Урэшце праект не быў здзейснены ні ў якім выглядзе і закрыўся ў 2014 годзе.<ref>''Павел Мурашко''. [https://auto.tut.by/news/exclusive/612074.html Как создавался и умер ё-мобиль. Белорусские разработчики об истории громкого проекта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200217100425/https://auto.tut.by/news/exclusive/612074.html |date=17 лютага 2020 }} // TUT.by. 24 октября 2018, 13:00</ref><ref>https://spb.mk.ru/article/2014/04/09/1011213-oligarh-prohorov-naigralsya-v-mashinki.html</ref><ref name="avto.ej.by">https://avto.ej.by/driving/2013/11/27/alexandr_sinkevich_e-mobil__posledniy_shans_rossiyskogo_avtomobilestroeniya.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150415030013/http://avto.ej.by/driving/2013/11/27/alexandr_sinkevich_e-mobil__posledniy_shans_rossiyskogo_avtomobilestroeniya.html |date=15 красавіка 2015 }}</ref><ref name="avto.ej.by"/><ref>https://www.kp.by/daily/25757/2742798/{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>https://www.forbes.ru/tehno/tehnologii/60992-kontseptsiya-avtomobilya-razrabatyvalas-davno-eshche-s-proshlogo-goda</ref><ref>https://auto.tut.by/news/exclusive/612074.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200217100425/https://auto.tut.by/news/exclusive/612074.html |date=17 лютага 2020 }}</ref> == Кліенты == Сярод вядомых кліентаў [[Тимати]], [[Уладзімір Яўгенавіч Крыстоўскі|Уладзімір Крыстоўскі]] ([[Uma2rman]]), [[Міхаіл Яўгенавіч Парэчанкаў|Міхаіл Парэчанкаў]]<ref name=":4"/>, частку заказчыкаў няма магчымасці назваць і іх матацыклы не ўключаны ў партфоліа майстэрні<ref name=":0" />. == Гл. таксама == * [[Якаў Саўчык]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{cite book|title=BMW Café Racers|first=Uli|last=Cloesen|publisher=Veloce Publishing Ltd|year=2013|isbn=978-1-845-84529-2|p=97-103}}. — p.&nbsp;97-103. * {{cite book|title=British Café Racers|first=Uli|last=Cloesen|publisher=Veloce Publishing Ltd|year=2016|isbn=978-1-845-84896-5|p=68-69, 10?}} — p.&nbsp;68-69, 1??. * {{cite book|title=Italian Café Racers|first=Uli|last=Cloesen|publisher=Veloce Publishing Ltd|year=2014|isbn=978-1-845-84749-4|p=83}} — p.&nbsp;83. * {{cite magazine | last = Pleskachevskaya | first = Inessa | date = 2014-02-20 | title ='Outsourcing' for Yuri Shif | url = https://issuu.com/belarus.mag/docs/belarus__magazine__2_2014_/50 | language = en | magazine = Беларусь. Belarus № 2 (965), 2014 | location = Minsk | publisher = "SB" editorial office }} p.&nbsp;48-51. * [https://issuu.com/dealerworld/docs/amd193 'Terminator' by Yuri Shif]{{Недаступная спасылка}} // American Motorcycle Dealer № 193, Aug 2015. — P. 19-20. * ''Дольник Д.'' [https://www.zr.ru/archive/moto/2010/10/doghnali Догнали?] // [[Za Rulem|Мото]] № 10, 2010. — С. 48-52. * ''Дольник Д.'' [https://www.zr.ru/archive/moto/2010/11/polnyi-tsaitghieist#60 Полный цайтгейст] // Мото № 11, 2010. — С. 60-65. * ''Владимиров И.'' [https://issuu.com/petrtolstoy/docs/moto-4-2019/60 Мне бы в небо]{{Недаступная спасылка}} // Мото № 4 (318), 2019. — С. 60-63. * Тутэйшы дызайн. Асобы. Рэчы. — Мн.: Беларускі саюз дызайнераў, 2016. — 548 с. — 70х100х12, тыр. 2000, м.п. — ISBN 978-985-6534-26-6 * ''Воронцов А.'' [https://drive.google.com/open?id=1hUspw0UPkriD_Q4PaLnnVlbFpUrr6ZLC YCS «Юрий Гагарин»] // Мото № 6, 2017. — С. 56-59. * ''Stinger'' [https://issuu.com/gsxr7/docs/08-2012/68 Детонатор]{{Недаступная спасылка}} // Мото № 8, 2012. — С. 68-73. * ''Дольник Д.'' [https://www.zr.ru/archive/moto/2010/01/gustav-skipponie-chieloviek-i-mototsikl Густав Скиппоне — человек и мотоцикл] // Мото № 1, 2010. — С. 58-61. * ''Дольник Д.'' [https://drive.google.com/open?id=1vaGAYVIImNjqJFFmByrGz3gdOS_SZlZ8 Драг нах Вест] // Мото № 6, 2007. — С. 64-76. * ''Дольник Д.'' [https://drive.google.com/open?id=15VfcwAz4JrYwW1H3VCp2Zf4MWgSbTAai Драматургия простоты] // Мото № 1, 2007. — С. 48-51. * ''Дольник Д.'' [https://drive.google.com/open?id=1lx6X13nxeX7y_QpBS_gWP56O8g8Olra5 Индпошив] // Мото № 1, 2005. — С. 48-51. * Dream Machines № 3, 2008 * The Machine: Mit einem Doppel-Boxer holte sich der Weißrusse Yuri Shif die Bronze-Medaille der Custombike-WM // Dream Machines № 5, 2010. * Full Metal Jacket: Weißrusslands Custom-Genie Yuri Shif interpretiert das Thema Softail auf seine sehr spezielle Weise // Dream Machines № 2, 2014. * Dream Machines № 1, 2016 * «Gagarin»: Yuri Shifs Hommage an den ersten Menschen im Weltraum, Yuri Gagarin. Softail mit abgefahrenen Details // Dream Machines № 3, 2017. * Custombike № 4, 2008 * Custombike № 4, 2010 * Custombike № 1, 2011 * {{cite web |url=https://www.motorcycle.com/events/2010-sturgis-rally-report-89869.html |title=2010 Sturgis Rally Report |author=Kevin Duke, Dennis Chung|date=2010-08-16|website=motorcycle.com|publisher=VerticalScope |access-date=2020-02-04}} * {{артыкул |аўтар = Владимиров И. |загаловак = Shif Custom Rocker C |спасылка = https://www.calameo.com/books/006149616f832606781f5 |мова = ru |выданне = Мото |тып = часопіс |год = 2020 |нумар = 2 (329) |старонкі = 36-39 |ref = Мото № 2 (329) }} * {{cite web | url = https://auto.onliner.by/2018/12/19/zaporsche | title = «Запорше» или «Поршерожец»? Автомобильная инверсия от Юрия Шифа | author = Журов А. | date = 19-12-2018 | year = 2018 | publisher = Onliner.by | language = ru | ref = Onliner.by 12-2018 }} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.abw.by/novosti/rb/170982/|title=Белорусский мотоцикл с двигателем K-750 вырвал мозг американцам|publisher=www.abw.by|access-date=2019-06-21|archive-date=21 чэрвеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621190519/https://www.abw.by/novosti/rb/170982/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/27094351.html|title=Yuri Shif Custom: Беларускія гісторыі ў нашых матацыклах былі, ёсьць і будуць|publisher=Радыё Свабода|lang=be|access-date=2020-28-02|language=be|author=Ігар Карней|date=26.06.2015}} * {{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/27533512.html|title=Ducky з майстэрні Yuri Shif Custom — пераможца конкурсаў у Нямеччыне і Італіі|publisher=Радыё Свабода|lang=be|access-date=2019-06-21}} * https://www.svaboda.org/a/28516232.html * https://www.svaboda.org/a/sajuz-dyzajnerau-vydau-zbor-tutejsych-asobau-i-recau/28091396.html * https://www.svaboda.org/a/27388780.html * https://auto.onliner.by/2011/10/28/yurij-shif {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Вытворцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Вытворцы матацыклаў]] 1sfxlvf4ikz2kfm0c575m1bsf3t2nw9 Дарога на Курапаты 0 622223 5154420 5072138 2026-06-14T19:57:58Z Rotondus 11765 абнаўленне звестак, пунктуацыя 5154420 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Даро{{Націск}}га на Курапа{{Націск}}ты»''' ({{Lang-ru|Дорога на Куропаты}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[дакументальнае кіно|дакументальны фільм]], зняты на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (студыя «Летапіс») у [[1990 год у гісторыі кіно|1990]] годзе<ref name="svaboda">{{cite news |first=Ганна |last=Соўсь |title=Фільм «Дарога на Курапаты» загадалі пакласьці ў сэйф. Але ён існуе |url=https://www.svaboda.org/a/28327497.html |publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]] |date=23 лютага 2017 |access-date=2019-11-23 }}</ref>. З’яўляецца дакументальным абвінавачваннем [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|бальшавіцкага]] рэжыму ў генацыдзе супраць свайго народа. У стварэнні стужкі прымаў удзел [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]]. У 1994 годзе за фільм «Дарога на Курапаты» рэжысёр Міхаіл Жданоўскі атрымаў [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўную прэмію Рэспублікі Беларусь]]. У 2026 годзе YouTube-ролік з фільмам дадалі ў [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]]<ref>{{cite news |title=Хроніка перасьледу 13 чэрвеня: прызналі «экстрэмісцкім» фільм «Дарога на Курапаты» кінастудыі «Беларусьфільм» |url=https://www.svaboda.org/a/33779697.html |publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]] |date=13 чэрвеня 2026 }}</ref>. == Здымачная група == * сцэнарый — [[Міхаіл Андрэевіч Жданоўскі|Міхаіл Жданоўскі]], Аляксандр Лукашук * рэжысура — Міхаіл Жданоўскі * малюнак — Сяргей Пятроўскі * гук — Аляксандр Салавей * музыка — Сяргей Бельцюкоў * мантаж — Вікторыя Любачка * устаноўка колеру — Тамара Ярхова * рэдакцыя — Ірына Дзям’янава * арганізацыя здымак — Аксана Эйхарт {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{YouTube|Hacz6t7as_g|«Дарога на Курапаты»}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы Міхаіла Жданоўскага]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] q1plqr72nps7irnbphluoxu0t5ehfwf Mortal Engines Quartet 0 630078 5154446 5099548 2026-06-14T21:02:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154446 wikitext text/x-wiki {{Кніжная серыя}} '''''Mortal Engines Quartet''''' — дзіцячы [[фэнтэзі]]-цыкл [[Філіп Рыў]], у які ўваходзіць 4 кніг.<ref name="PhilipReeve1">{{cite web |url=http://www.philip-reeve.com/predatorcities.html |title=The Mortal Engines Quartet… |website=Philip-Reeve.com |accessdate=17 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140601195319/http://www.philip-reeve.com/predatorcities.html |archivedate=1 June 2014 |df=dmy-all }}</ref><ref name="PhilipReeve2">{{cite web|url=http://philipreeve.blogspot.co.uk/2012/05/mortal-engines-new-look-new-series.html|title=Mortal Engines: New Look, New Series Title.|last=Reeve|first=Philip|date=27 May 2012|work=The Curious World of Philip Reeve|accessdate=9 August 2012}}</ref><ref name="TheStarMiniReviews">{{cite web|url=https://www.thestar.com/entertainment/books/article/1235535--more-what-came-from-the-stars-summer-of-the-gypsy-moths-mortal-engines-the-girl-with-borrowed-wings-mini-reviews|title=More, What Came from the Stars, Summer of the Gypsy Moths, Mortal Engines, The Girl With Borrowed Wings: mini reviews|last=Baker|first=Deirdre|date=4 August 2012|work=[[Toronto Star]]|accessdate=9 August 2012|location=Toronto, Ontario}}</ref><ref name="prize2006">{{cite web|url=http://books.guardian.co.uk/childrensfictionprize2006 |title=Guardian Children's Fiction Prize 2006 |at=top page |website=[[guardian.co.uk]] |date=2012-08-06 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110410171916/http://books.guardian.co.uk/childrensfictionprize2006 |archivedate=10 April 2011 }}</ref><ref name="ezard">{{cite news | url=http://books.guardian.co.uk/childrensfictionprize2006/story/0,,1883363,00.html | title=Philip Reeve wins the Guardian children's fiction prize | accessdate=2007-12-21 | work=Guardian Unlimited | author=Ezard, John | location=London | date=2006-09-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070123002815/http://books.guardian.co.uk/childrensfictionprize2006/story/0,,1883363,00.html | archive-date=23 January 2007 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref><ref name="latimes">{{cite web |url=http://latimesblogs.latimes.com/jacketcopy/2008/04/and-the-la-time.html |title=And the L.A. Times Book Prize winners are... |accessdate=2008-05-02 |date=2008-04-25 |work=LA Times "Jacket Copy" Blog |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501003142/http://latimesblogs.latimes.com/jacketcopy/2008/04/and-the-la-time.html |archive-date=1 May 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Спіс кніг == === ''Mortal Engines'' (2001) === {{Main|Mortal Engines}} Кніга ''Mortal Engines'' была скончаная годзе і апублікаваная ў 2001. === ''Predator's Gold'' (2003) === {{Main|Predator's Gold}} Скончаная восенню і апублікаваная ў 2003. === ''Infernal Devices'' (2005) === {{Main|Infernal Devices}} ''Infernal Devices'' быў скончаны ў годзе і апублікаваны ў 2005. === ''A Darkling Plain'' (2006) === {{Main|A Darkling Plain}} Скончаная вясной апублікаваная ў 2006 годзе, ''A Darkling Plain'' апісвае канец свету. {{зноскі}} * {{cite book | last = Hahn | first = Daniel | title= The Oxford Companion to Children's Literature | url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000hahn |date = 1 June 2015 |publisher = Oxford University Press |page = [https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000hahn/page/2 2] |isbn= 978-0199695140}} * {{cite book | last = Keazor | first = Henry | author-link = Henry Keazor | title = Techniknostalgie und Retrotechnologie | issue = Techniknostalgie und Retrotechnologie | editor1-last = Böhn | editor1-first = Andreas | editor2-last = Möser | editor2-first = Kurt | year = 2010 | pages = 129 - 147 |chapter='Mortal Engines' und 'Infernal Devices': Architektur- und Technologie-Nostalgie bei Philip Reeve}} == Спасылкі == * [https://www.predatorcities.co.uk/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191206204957/http://www.predatorcities.co.uk/ |date=6 снежня 2019 }} * [https://www.philip-reeve.com/ Філіп Рыў - Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200310163056/https://www.philip-reeve.com/ |date=10 сакавіка 2020 }} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кніжныя серыі]] gtpl82nldlxtst5tyy076x9vx02ys9y Мемарыяльны комплекс (Расоны) 0 638741 5154389 3596059 2026-06-14T18:51:24Z JerzyKundrat 174 5154389 wikitext text/x-wiki {{Помнік |Беларуская назва = Мемарыяльны комплекс |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|213Д000702}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Пасёлак |Месцазнаходжанне = [[Расоны]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = 500 |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[Валянцін Паўлавіч Занковіч]], [[Леанід Мендэлевіч Левін]] |Скульптар = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = 1965 |Заканчэнне будаўніцтва = 1965 |Стан = |Вышыня = |Матэрыял = |На карце = |Сайт = }} '''Мемарыяльны комплекс''' у [[Расоны|Расонах]] знаходзіцца ў цэнтральным парку. == Гісторыя == У брацкай магіле пахаваны 1285 савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], і 8 падпольшчыкаў, расстраляных нямецкімі войскамі 16 верасня 1942 года. Сярод пахаваных — [[Герой Савецкага Саюза]] [[Уладзімір Антонавіч Хамчаноўскі]], маці Героя Савецкага Саюза і [[Герой Сацыялістычнай Працы|Героя Сацыялістычнай Працы]], дзяржаўнага дзеяча [[Пётр Міронавіч Машэраў|Пятра Міронавіча Машэрава]] — Дар’я Пятроўна. У 1965 годзе па ініцыятыве П. М. Машэрава на месцы пахавання савецкіх воінаў, партызан і падпольшчыкаў узведзены мемарыяльны комплекс (архітэктары: [[В. Занковіч]], [[Л. Левін]]). == Апісанне == Кампазіцыйны цэнтр комплексу — светлая гарызантальная пліта памерамі 5x5 м і чорны квадратны ў плане пілон з бетона і граніта, вышынёй 5 м. Комплекс устаноўлены ў глыбіні парку па восі галоўнай алеі. Перспектыву замыкае сцяна з 21 па чарзе выступаючай і заглыбленай пліты (1,5х1,5 м) з імёнамі пахаваных. Злева ад сцяны — 3, справа — 2 кубы з мемарыяльнымі дошкамі. Уваход у алею з боку вуліцы пазначаны кубам з надпісам-прысвячэннем. У канцы 2017 года на месцы мемарыяла пачалася рэканструкцыя<ref>[http://pridvinie.vlib.by/index.php/pomniki/179-pomniki-gistoryi/4555-memaryyalny-kompleks-rasonski-rajon-g-p-rasony Мемарыяльны комплекс. Расонскі раён, г. п. Расоны]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Кірэйшын, М. В. Мемарыяльны комплекс / М. В. Кірэйшын, Т. Р. Чуракова // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 381. * Помнікі гісторыі і культуры Расоншчыны // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1994. — С. 547—554. * Расонскі раён // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск : БЕЛТА, 2009. — С. 201—203. == Спасылкі == {{ГККРБ|213Д000702}} * [https://https://heritage.gov.by/catalog/memaryialny-kompleks-702 heritage.gov.by] [[Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Расоны]] [[Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:1965 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы Валянціна Занковіча]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна]] [[Катэгорыя:Славутасці Расонскага раёна]] jqio6bfss1o4yztz8mgiht3a6k5jsgq Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы 100 658977 5154339 5154110 2026-06-14T15:51:22Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5154339 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)|2026-06-14T10:04:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Фёдаравіч Чарнышоў (мастак)|2026-06-14T09:24:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Карын Клеры|2026-06-14T07:32:29Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Петэр Лорэ|2026-06-13T09:42:13Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Мець і не мець (фільм)|2026-06-13T05:05:23Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Чатырнаццаць гадзін|2026-06-11T12:58:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Праект «Авэ Марыя» (фільм)|2026-06-11T12:04:13Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|2026-06-10T13:12:29Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Вясковая дзяўчына|2026-06-10T12:01:25Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Чырвоны пыл|2026-06-10T10:17:13Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вораг грамадства (фільм, 1931)|2026-06-10T10:03:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Законапаслухмяны грамадзянін|2026-06-10T08:04:10Z|Feeleman}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 6fv1ukpmohv1s61bc18zaqiaeuvwrka Mówią Wieki 0 670752 5154455 4870899 2026-06-14T21:36:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154455 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Mówią Wieki |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = Mowia Wieki.jpg |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = гістарычны навукова-папулярны часопіс |перыядычнасць = штомесяц |скарачэнне = |мова = [[Польская мова|польская]] |адрас рэдакцыі = pl. Europejski 3<br/> 00-844 Warszawa |галоўны рэдактар = Міхал Копчыньскі |заснавальнікі = Oficyna Wydawnicza „Mówią Wieki” sp. z o.o. |выдавец = |краіна = {{Сцяг|Польшча}} Польшча |гісторыя = |заснаванне = 1958 |апошні выпуск = |аб'ём = 84 c. (№3, 2021) |камплектацыя = |тыраж = {{num|14700}} (№3, 2021) |ISSN = 1230-4018 |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = https://mowiawieki.pl/ |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''Mówią Wieki''' ({{lang-be|«''Кажуць cтагоддзі''»}}) — навукова-папулярны гістарычны штомесячны часопіс, выдаецца з 1958 года ў [[Варшава|Варшаве]], [[Польшча]]. Найстарэйшае з існуючых навукова-гістарычнае выданне у Польшчы<ref>{{cite web| author =| date =| url =https://www.e-kiosk.pl/numer,336586,m_wi__wieki_numer_specjalny?page=issue&id_issue=336586#opis | title =Mówią Wieki Numer Specjalny |publisher =E-Kiosk S.A.| accessdate = 2021-02-20| lang =pl}}</ref>. Часопіс часткова фінансуецца Міністэрствам культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы. == Гісторыя == Часопіс быў заснаваны ў 1958 годзе. Першым галоўным рэдактарам была гісторык прафесар {{нп5|Марыя Багуцкая|Марыя Багуцкая|pl|Maria Bogucka}}. У 1998 годзе да сумеснага выдання «Mówią Wieki» далучылася навуковае выдавецтва [[PWN]] («Дзяржаўнае навуковае выдавецтва»), а са снежня 2000 года — Выдавецкі дом {{нп5|Bellona (выдавецтва)|Bellona|pl|Bellona (wydawnictwo)}}, які спецыялізуецца на гістарычнай і ваеннай літаратуры. У часопісе публікуюцца найбольш выбітныя польскія гісторыкі і навукоўцы<ref>{{cite web| author =| date =2009-08-18| url =https://wspolczesna.pl/czym-jest-historia-ii-wojny-swiatowej/ar/5685626 | title = Magazyn Historyczny Mówią Wieki|publisher ={{нп5|Gazeta Współczesna|Gazeta Współczesna|pl|Gazeta Współczesna}}| accessdate = 2021-02-20| lang =pl}}</ref>. Над змястоўным узроўнем часопіса сочыць рэдакцыйны савет, які складаецца з прызнаных экспертаў<ref>{{cite web| author =| date =2021-03-03| url =https://kiosk.ruch.com.pl/products/mowia-wieki-9771230401219-3-2021 | title =Mówią Wieki |publisher =Ruch S.A.| accessdate = 2021-03-03| lang =pl}}</ref>. == Тэматыка == З самага пачатку свайго існавання «Mówią Wieki» займаецца папулярызацыяй гісторыі, надаючы асаблівую ўвагу айчыннай гісторыі. Спецыялізацыяй часопіса з’яўляюцца манаграфічныя нумары, прысвечаныя гісторыі і культуры Польшчы і іншых народаў, гісторыі польскіх гарадоў або ваеннай гісторыі<ref>{{cite web| author =Jaromir Kwiatkowski| date =2009-08-19| url =https://www.dziennikwschodni.pl/archiwum/dlaczego-warto-ja-miec-rozmowa-z-autorami,n,1000096234.html| title =Dlaczego warto ją mieć? Rozmowa z autorami| publisher ={{нп5|Dziennik Wschodni|Dziennik Wschodni|pl|Dziennik Wschodni}}| accessdate =2021-02-20| lang =pl| archive-date =31 ліпеня 2021| archive-url =https://web.archive.org/web/20210731211723/https://www.dziennikwschodni.pl/archiwum/dlaczego-warto-ja-miec-rozmowa-z-autorami,n,1000096234.html| url-status =dead}}</ref>. Таксама часопіс прысвячае некаторыя выпускі гісторыі суседніх дзяржаў. Так, у верасні 2014 года быў выдадзены нумар на беларускай мове, прысвечаны 500-годдзю [[Бітва пад Оршай (1514)|Аршанскай бітвы]]. Пры гэтым дадзены манаграфічны нумар стаў першым глянцавым часопісам, выдадзеным на беларускай мове<ref>{{cite web| author =Мацвеева Т.| date =2014-09-16| url =https://news.tut.by/culture/415671.html| title =У Віцебску прэзентавалі глянцавы часопіс, прысвечаны Аршанскай бітве| publisher =[[TUT.BY]]| accessdate =2021-02-20| archiveurl =https://web.archive.org/web/20141019224424/http://news.tut.by/culture/415671.html| archivedate =19 кастрычніка 2014| url-status =dead}}</ref>. == Адукацыйная дзейнасць == Дзякуючы гранту {{нп5|Камітэт навуковых даследаванняў (Польшча)|Камітэта навуковых даследаванняў|pl|Komitet Badań Naukowych}} часопіс паступае ў 6000 школ па ўсёй Польшчы. З 1999 года часопіс праводзіць конкурс для школьнай моладзі «Школьная гістарычная ліга» (пад патранатам Прэзідэнта РП і спікера Сената РП). З 2003 выдаецца дадатак «Mówią wieki w szkole», прысвечаны праблемам гістарычнай адукацыі і гісторыі ў сучаснай школе. Таксама арганізаваны шэраг міжнародных студэнцкіх семінараў, падчас якіх польская моладзь абменьваецца сваімі ведамі ў галіне альтэрнатыўнай гісторыі з аднагодкамі з Украіны, Беларусі, Літвы і Расіі. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]] hxyikoxs0ba99xmbcgbly04szbbdb7f 5154543 5154455 2026-06-15T07:01:36Z DobryBrat 5701 пунктуацыя, вікіфікацыя, стыль 5154543 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Mówią Wieki |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = Mowia Wieki.jpg |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = гістарычны навукова-папулярны часопіс |перыядычнасць = штомесяц |скарачэнне = |мова = [[Польская мова|польская]] |адрас рэдакцыі = pl. Europejski 3<br/> 00-844 Warszawa |галоўны рэдактар = Міхал Копчыньскі |заснавальнікі = Oficyna Wydawnicza „Mówią Wieki” sp. z o.o. |выдавец = |краіна = {{Сцяг|Польшча}} Польшча |гісторыя = |заснаванне = 1958 |апошні выпуск = |аб'ём = 84 c. (№3, 2021) |камплектацыя = |тыраж = {{num|14700}} (№3, 2021) |ISSN = 1230-4018 |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = https://mowiawieki.pl/ |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''Mówią Wieki''' ({{lang-be|«''Кажуць cтагоддзі''»}}) — навукова-папулярны гістарычны штомесячны часопіс, выдаецца з 1958 года ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). Найстарэйшае з існуючых навукова-гістарычнае выданне у Польшчы<ref>{{cite web| author =| date =| url =https://www.e-kiosk.pl/numer,336586,m_wi__wieki_numer_specjalny?page=issue&id_issue=336586#opis | title =Mówią Wieki Numer Specjalny |publisher =E-Kiosk S.A.| accessdate = 2021-02-20| lang =pl}}</ref>. Часопіс часткова фінансуецца Міністэрствам культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы. == Гісторыя == Часопіс быў заснаваны ў 1958 годзе. Першым галоўным рэдактарам была гісторык прафесар {{нп5|Марыя Багуцкая|Марыя Багуцкая|pl|Maria Bogucka}}. У 1998 годзе да сумеснага выдання «Mówią Wieki» далучылася навуковае выдавецтва [[PWN]] («Дзяржаўнае навуковае выдавецтва»), а са снежня 2000 года — Выдавецкі дом {{нп5|Bellona (выдавецтва)|Bellona|pl|Bellona (wydawnictwo)}}, які спецыялізуецца на гістарычнай і ваеннай літаратуры. У часопісе публікуюцца найбольш выбітныя польскія гісторыкі і навукоўцы<ref>{{cite web| author =| date =2009-08-18| url =https://wspolczesna.pl/czym-jest-historia-ii-wojny-swiatowej/ar/5685626 | title = Magazyn Historyczny Mówią Wieki|publisher ={{нп5|Gazeta Współczesna|Gazeta Współczesna|pl|Gazeta Współczesna}}| accessdate = 2021-02-20| lang =pl}}</ref>. Над змястоўным узроўнем часопіса сочыць рэдакцыйны савет, які складаецца з прызнаных экспертаў<ref>{{cite web| author =| date =2021-03-03| url =https://kiosk.ruch.com.pl/products/mowia-wieki-9771230401219-3-2021 | title =Mówią Wieki |publisher =Ruch S.A.| accessdate = 2021-03-03| lang =pl}}</ref>. == Тэматыка == З самага пачатку свайго існавання «Mówią Wieki» займаецца папулярызацыяй гісторыі, надаючы асаблівую ўвагу айчыннай гісторыі. Спецыялізацыяй часопіса з’яўляюцца манаграфічныя нумары, прысвечаныя гісторыі і культуры Польшчы і іншых народаў, гісторыі польскіх гарадоў або ваеннай гісторыі<ref>{{cite web| author =Jaromir Kwiatkowski| date =2009-08-19| url =https://www.dziennikwschodni.pl/archiwum/dlaczego-warto-ja-miec-rozmowa-z-autorami,n,1000096234.html| title =Dlaczego warto ją mieć? Rozmowa z autorami| publisher ={{нп5|Dziennik Wschodni|Dziennik Wschodni|pl|Dziennik Wschodni}}| accessdate =2021-02-20| lang =pl| archive-date =31 ліпеня 2021| archive-url =https://web.archive.org/web/20210731211723/https://www.dziennikwschodni.pl/archiwum/dlaczego-warto-ja-miec-rozmowa-z-autorami,n,1000096234.html| url-status =dead}}</ref>. Некаторыя выпускі часопіса прысвечаны гісторыі суседніх дзяржаў. Так, у верасні 2014 года быў выдадзены нумар на беларускай мове, прысвечаны 500-годдзю [[Бітва пад Оршай (1514)|Аршанскай бітвы]]. Гэты манаграфічны нумар стаў першым глянцавым часопісам, выдадзеным на беларускай мове<ref>{{cite web| author =Мацвеева Т.| date =2014-09-16| url =https://news.tut.by/culture/415671.html| title =У Віцебску прэзентавалі глянцавы часопіс, прысвечаны Аршанскай бітве| publisher =[[TUT.BY]]| accessdate =2021-02-20| archiveurl =https://web.archive.org/web/20141019224424/http://news.tut.by/culture/415671.html| archivedate =19 кастрычніка 2014| url-status =dead}}</ref>. == Адукацыйная дзейнасць == Дзякуючы гранту {{нп5|Камітэт навуковых даследаванняў (Польшча)|Камітэта навуковых даследаванняў|pl|Komitet Badań Naukowych}} часопіс паступае ў 6000 школ па ўсёй Польшчы. З 1999 года часопіс праводзіць конкурс для школьнай моладзі «Школьная гістарычная ліга» (пад патранатам Прэзідэнта РП і спікера Сената РП). З 2003 года выдаецца дадатак «Mówią wieki w szkole», прысвечаны праблемам гістарычнай адукацыі і гісторыі ў сучаснай школе. Таксама арганізаваны шэраг міжнародных студэнцкіх семінараў, падчас якіх польская моладзь абменьваецца сваімі ведамі ў галіне альтэрнатыўнай гісторыі з аднагодкамі з Украіны, Беларусі, Літвы і Расіі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]] f4wt1p9q5fq18dp2al1okfke3shym4j Leptogaster cylindrica 0 673709 5154357 3824569 2026-06-14T16:57:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154357 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Жывёлы | image file = Leptogaster cylindrica 01.JPG | image title = | image descr = | parent = Leptogaster | rang = Від | latin = Leptogaster cylindrica | author = ([[Геер, Карл де|De Geer]], [[1776]]) | syn = * {{bt|Leptogaster pedunculata|Loew, 1847}}<ref name="leptogastrinae">[http://leptogastrinae.lifedesks.org/pages/2652/pdf ''Leptogaster cylindrica'' (De Geer, 1776)]{{Недаступная спасылка}}</ref> * {{bt|Leptogaster pachypygialis|Engel, 1925}}<ref name="leptogastrinae"/> * {{bt|Leptogaster fusca|Meigen, 1804}}<ref name="leptogastrinae"/> * {{bt|Leptogaster nigricornis|Loew, 1847}}<ref name="leptogastrinae"/> * {{bt|Leptogaster dorsalis|Dahlbohm, 1851}}<ref name="leptogastrinae"/> | typus = | children name = Подвиды | children = * {{bt|Leptogaster cylindrica cylindrica|(De Geer, 1776)}} * {{bt|Leptogaster cylindrica dalmatina|Engel, 1925}} * {{bt|Leptogaster cylindrica hispanica|Meigen, 1838}} * {{bt|Leptogaster cylindrica pedunculata|Loew, 1847}} | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = | commons = Category:Leptogaster cylindrica | iucn = }} '''''Leptogaster cylindrica''''' — [[Біялагічны від|від]] двухкрылых насякомых з сямейства [[Ктыры|ктыраў]]. Распаўсюджаны ў [[Еўропа|Еўропе]] ([[Аўстрыя]], [[Албанія]], [[Бельгія]], [[Балгарыя]], [[Вялікабрытанія (востраў)|Вялікабрытанія]], [[Венгрыя]], [[Германія]], [[Данія]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Нідэрланды]], [[Нарвегія]], [[Польшча]], [[Еўрапейская частка Расіі|Расія]], [[Румынія]], [[Славакія]], [[Фінляндыя]], [[Францыя]], [[Чэхія]], [[Швейцарыя|Швайцарыя]], [[Швецыя|Швэцыя]], [[Югаславія]]), Малай [[Анатолія|Азіі]] ([[Турцыя]]), на [[Каўказ]]е і ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]] ([[Алжыр]]). Даўжыня цела [[імага]] 11-18 мм. Палююць на розных [[Двухкрылыя|двухкрылых]], [[Лістаблошкі|лістаблошак]] і [[Цыкадавыя|цыкадападобных]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://www.biolib.cz/en/taxon/id119655/|title=Систематика|accessdate=2011-08-26}} * {{Cite web|url=http://www.bioimages.org.uk/html/r32169.htm|title=''Leptogaster cylindrica'' (De Geer, 1776) (Striped Slender Robberfly)|accessdate=2011-08-26}} * {{Cite web|url=http://leptogastrinae.lifedesks.org/pages/2652|title=''Leptogastrinae'' (Diptera: Asilidae) — ''Leptogaster cylindrica'' (De Geer, 1776)|accessdate=2011-08-26|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230217/http://leptogastrinae.lifedesks.org/pages/2652|url-status=dead}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе]] [[Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі]] [[Катэгорыя:Насякомыя Азіі]] [[Катэгорыя:Насякомыя Еўропы]] [[Катэгорыя:Ктыры]] ttttor3xtydbgbdd22u1p8dmwqds212 Рускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне 0 678447 5154437 4794555 2026-06-14T20:38:04Z JerzyKundrat 174 /* На службе ў Абвера */ 5154437 wikitext text/x-wiki {{вікіфікаваць}} [[Файл:Russia Fortepan 27376.jpg|thumb|200px|Працэс уборкі ўраджаю на [[Акупацыя тэрыторыі СССР войскамі Трэцяга рэйха і яго саюзнікаў|часова акупаваных тэрыторыях]]. Палявыя работы таксама прыраўноўваліся да супрацоўніцтва з праціўнікам]] [[Файл:Flag of Russia.svg|thumb|200px|[[Сцяг Расіі|Расійскі трыкалор]] выкарыстоўваўся пры стварэнні [[Руская нацыянальная народная армія|Рускай нацыянальнай народнай арміі]] ў сакавіку 1942 года<ref name="M.V.Nazarov — Russian Emigrants Misson (Second Civil War)">[http://www.rusidea.org/?a=431011 М. В. Назаров — Миссия Русской Эмиграции. Вторая мировая и вторая гражданская.]{{ref-ru}}</ref>]] [[Файл:Naval ensign of Russia.svg|thumb|200px|[[Андрэеўскі сцяг]], які выкарыстоўваўся ва ўласаўскай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]]]] [[Файл:Romanov Flag.svg|thumb|200px| [[Чорна-жоўта-белы сцяг|Гербавы сцяг Расійскай імперыі]], які выкарыстоўваўся [[Рускія|рускімі]] калабарацыяністамі]] '''Рускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне''' — палітычнае, эканамічнае і ваеннае супрацоўніцтва [[Грамадзянства СССР|савецкіх грамадзян]], а таксама [[Белая эміграцыя|эмігрантаў]] з ліку грамадзян былой [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з [[Нямецкая акупацыя СССР|акупацыйнымі ўладамі Трэцяга рэйха і яго саюзнікаў]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Уключае ў сябе таксама [[казачы калабарацыянізм]]. У [[Постсавецкая прастора|постсавецкай]] [[Расія|Расіі]] паняцце «[[калабарацыянізм]]» для абазначэння людзей, якія супрацоўнічалі ў розных формах з нацысцкім акупацыйным рэжымам, стала ўжывацца толькі ў апошні час, паколькі ў адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 красавіка 1943 года яны афіцыйна называліся «''нямецка-фашысцкімі злыднямі, шпіёнамі, здраднікамі Радзімы''», таму ў [[Савецкая гістарыяграфія|савецкай гістарычнай навуцы]] і юрыспрудэнцыі звычайна выкарыстоўваліся фармулёўкі «здраднік», «[[Здрада Радзімы|здраднік Радзімы]]», «[[член сям’і здрадніка Радзімы]]», «[[памагаты]]»<ref>{{кніга|аўтар=Ковалёв Б. Н.|частка=|загаловак=Коллаборационизм в России в 1941—1945 гг.: типы и формы|спасылка=http://mion.novsu.ac.ru/gev/pub/Kovalev_2009.pdf|месца=Новгород Великий|выдавецтва=Новгородский государственный университет имени Ярослава Мудрого|год=2009|старонкі=9|старонак=373|isbn=978-5-98769-061-1|accessdate=2011-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108131844/http://mion.novsu.ac.ru/gev/pub/Kovalev_2009.pdf|archivedate=8 лістапада 2011}}</ref>. == Уласаўцы == Уласаўцы — агульная назва ваенных супрацоўнікаў (камбатантаў) з акупацыйнымі нямецкімі ўладамі з тэрыторый СССР. З нацыстамі супрацоўнічалі асобы ўсіх нацыянальнасцяў, уключаючы яўрэяў і цыган. Уласаўцы служылі ў дапаможных аддзелах падкантрольных як Штабу Вермахта (Хіві, Абвер, Дапаможная паліцыя тылавога раёна, франтавыя батальёны), так і СС (дапаможная паліцыя парадку, чыгуначная ахова, СС, СД). Таксама служылі ў іншых дапаможных атрадах, падкантрольных Лясной ахове, арганізацыі ТОДТ, Гітлерюгенду. Асобнае месца займаюць калабаранты-казакі. == Партыі, цывільныя арганізацыі рускіх калабарантаў == === Усерасійская фашысцкая партыя === === Рускі фашысцкі саюз === === Саюз барацьбы супраць бальшавізму === Вясной 1944 года ў Бабруйску быў створаны рускі [[Саюз барацьбы супраць бальшавізму]] на чале з оберлейтэнантам Міхаілам Аляксандравічам Актанам. Арганізацыя выкарыстоўвала сцяг у карычнева-жоўтых колерах (георгіеўскіх) з белым крыжам. [[Файл:WW2_Belarus_Pop.jpg|thumb|Святар РПЦ Масквы, немцы і Актан пад Бабрускам]] У чорным строі нямецкага танкіста [[Міхаіл Аляксандравіч Актан]]. === Маладзёжная секцыя Саюза барацьбы супраць бальшавізму === Пры Саюзе барацьбы супраць бальшавізму была маладзёжная секцыя з філіяламі ў розных гарадах (у вёсцы [[Скобраўка]] быў дзіцячы лагер «[[Дзіцячае сяло Скобраўка]]». Члены саюза насілі на левай кішэні белы крыж, георгіеўскія нарукаўкі. === Нацыянал-сацыялістычная працоўная партыя Расіі === [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-11A, Russland, Brigadekommandeur Borislaw Kaminski.jpg|thumb|Браніслаў Камінскі]] Летам-восенню 1943 года на Лепельшчыне з’явіліся салдаты [[Руская вызваленчая народная армія|Рускай вызваленчай народнай арміі]] [[Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі|Браніслава Камінскага]]. Акрамя гэтай арміі Камінскі ўзначальваў [[Нацыянал-сацыялістычная працоўная партыя Расіі|Нацыянал-сацыялістычную працоўную партыю Расіі]]. === Саюз рускай моладзі === Узімку 1944 года пры НСППР пачала стварацца маладзёжная арганізацыя Саюз рускай моладзі. Вясной 1944 у склад СРМ увайшла маладзёжная секцыя Актанаўскага Саюза барацьбы супраць бальшавізму. 7 мая ў Барысаве было афіцыйна абвешчана аб стварэнні СРМ. Арганізацыю ўзначалілі афіцэр РВА Яўген Лазараў і спадарыня Чагірава. Члены СРМ як парадны строй выкарыстоўвалі светлыя кашулі з наплечнікамі і цёмныя нагавіцы/спадніцы, фуражыркі. На левы рукаў прышываўся тарчык у колерах расійскага сцяга. Як сцяг СРМ выкарыстоўваўся расійскі трыкалор з надпісам РАСІЯ і выявай святога Георгія. Кіраўнікі саюза на левае рукаво прышывалі бела-блакітна-чырвоны шэўрон. Асноўныя прынцыпы СРМ: * Патрыятызм. * Антыбальшавізм. * Антымарксізм. * Працавітасць. * Высокі ўзровень маральных якасцей. * Любоў да навукі і мастацтва. * Любоў да спорту. === Хіві === === Дапаможная паліцыя тылавога раёна === == Франтавыя батальёны == З палонных салдат і добраахвотнікаў нацысты стваралі розныя дапаможныя ўзброеныя атрады, якія выконвалі паліцэйскія функцыі ў тыле або ваявалі на фронце супраць савецкіх войскаў. Яшчэ ў 1941 годзе калабаранты атрымалі [[знакі адрознення]], асобныя ад нямецкіх. Супрацоўнікі пры [[СД]] атрымалі чорныя пятліцы з зялёным кантам, тыя, хто ваяваў у [[Група армій Поўдзень|Групе армій Поўдзень]], атрымалі пятліцы ў выглядзе чырвоных катушак на зялёным поле, калабаранты пры [[Група армій Цэнтр|Групе армій Цэнтр]] насілі зялёныя пятліцы з светла-зяленым кантам. У жніўні 1942 года адбылася чарговая змена знакаў адрознення. Калабаранты пры Групе армій Поўдзень атрымалі чырвоныя пятліцы, пры Групе армій Цэнтр — зялёныя пятліцы. Гэтыя нумарныя батальёны з славянамоўных калабарантаў, за рэдкім выключэннем, былі пазбаўленыя нацыянальных адметнасцяў. == На службе ў Абвера == === Zum besondere Verfugung (ZbV, ЦБФ) === Zum besondere Verfugung (ZbV, ЦБФ) — аддзелы спецыяльнага прызначэння пры абверкамандах для барацьбы з партызанамі. Насілі строй РСЧА альбо строй Вермахта з знакамі рознасці ўсходніх добраахвотнікаў (з 1942 года чырвоныя і зяленыя пятліцы, наплечнікі з чырвоным ці зяленым кантам, трохкутныя зяленыя цэшкі з светлым кантам, авальныя зяленыя-чырвоныя цэшкі). Трэба адзначыць, што розныя абвергрупы, батальёны з усходніх добраахвотнікаў мелі свае асаблівасці строя, якія часам мелі паміж сабой мала чаго агульнага. Так унікальныя знакі адрознення ўжывалі ў Abwehr Abteilung 203, Russische Bataillon z.b.v., Sonderverband «Graukopf». У Барысаўскай школе Абвера афіцэры ўжывалі пятліцы мадэлі 1941 года з зорачкамі. У хаўпмана на пятліцах тры зорачкі, у лейтэнанта адна. У іншых аддзелах Абвера добраахвотнікі пазначалі сабе белымі нарукаўкамі (Адзел спецыяльнага прызначэння ZBV «Дзясна» (Fr. Regt. Dessna) — 615, 616, 617, 618, 621 усходнія батальёны). === Abwehr Abteilung 203, Russische Bataillon z.b.v., Sonderverband «Graukopf», Руская народная нацыянальная армія (РННА) === Ля вытокаў стварэння рускага эксперыментальнага падраздзялення «Сівая галава» стаяў Сяргей Нікіціч Іваноў, актывіст рускага эміграцыйнага нацыянал-сацыялістычнага руху, кіраўнік нямецкага аддзялення [[Усерасійская фашысцкая партыя|Усерасійскай фашысцкай партыі]], потым [[Рускі фашысцкі саюз|Рускага фашысцкага саюза]]. Ідэю Іванова аб стварэнні рускага ўзброенага антысавецкага падраздзялення падтрымаў кіраўнік Абвера Канарыс і накіраваў зондарфюрар Іванова (мянушка Сівая галава) у 1941-м годзе ў Смаленск у распараджэнне начальніка дыверсійнай Абверкаманда-203. Там з ліку эмігрантаў і добраахвотнікаў быў сфарміраваны штаб падраздзялення, у які ўвайшлі С. Н. Іваноў, І. К. Цукроў, К. Г. Краміады. У сакавіку 1942 года добраахвотнікі з Абверкаманды-203 перамясціліся на Аршаншчыну ў пасёлак Асінторф (у пачатку 20 ст. населены пункт называўся Юр’еў Востраў, потым у 20-х гадах Асінстрой). У нямецкіх дакументах фарміраванне ўвесну 1942 года называлася Abwehr Abteilung 203, Russische Bataillon z.b.v., Sonderverband «Graukopf», неафіцыйная назва падраздзялення Рускае Народнае Нацыянальнае Войска (РННВ). Агентуру ў падраздзяленне вербавалі з ліку ваеннапалонных з лагераў у Оршы, Магілёве, Віцебску, Вязьме, Рославе, Смаленску. З 23 па 26 мая 1942 года падраздзяленне было прыцягнута для ліквідацыі партызанскай зоны генерала Бялова ў трыкутніку Смаленск-Вязьма-Занозная (аперацыя Гановер). Да савецкіх партызан быў засланы дыверсійны атрад, які апранулі ў курсанцкія парадныя савецкія кіцелі, колькасцю 350 чалавек. Для ідэнтыфікацыі павязвалі чырвоныя павязкі на шыю. Падраздзяленне без бою паланіла дэзарганізаваных партызан, знішчала іх атрады, псавала лініі сувязі, знішчала камандзіраў і камісараў, вяло антысавецкую прапаганду. У баях дыверсанты страцілі 2/3 асабовага складу. Да лета 1942 года падраздзяленне працягвала займацца разведвальна-дыверсійнай дзейнасцю ў савецкім тыле пад патранажам Абвера. Пазней было ўключана ў склад ахоўных войскаў тылу групы армій «Цэнтр», стала называцца Эксперыментальнае злучэнне «Сівая галава» (Versuchsverband «Graukopf»). Ужо ў чэрвені 1942 года прыступіла да ліквідацыі савецкіх партызанскіх атрадаў на тэрыторыі Смаленшчыны, Калужчыны, Клічаўшчыны (аперацыя Арол). У выніку дзеянняў рускіх антыпартызанскіх падраздзяленняў было спалена не менш за 30 беларускіх вёсак. Да жніўня 1942 года колькасць [[РННА]] склала каля 2,5 тысяч байцоў. Падраздзяленне складалася з трох батальёнаў па 200 чалавек у кожным, якія размяшчаліся ў лагерах Волга (размяшчаўся ў Шклове), Масква, Урал. Пазней былі створаны лагеры РННА Кіеў і Байкал. Батальён Волга быў уключаны ў склад Усходняга запаснога палка «Цэнтр», пазней перайшоў у падпарадкаванне 286-й ахоўнай дывізіі. У пачатку жніўня батальён РННА удзельнічаў у зачыстцы шашы з Оршы на Віцебск (аперацыя Захоп), потым у аперацыі «Няведанне», дзе немцамі і рускімі для знішчэння савецкіх партызан была выкарыстана тактыка жывога шчыта: стралковыя ланцугі гналі перад сабой жыхароў навакольных вёсак. Былі спалены пабудовы ўздоўж чыгуначнага палатна з Оршы на Барысаў. У канцы лета 1942 года камандаванне РННА было заменена. Камандзірам брыгады стаў былы палкоўнік РСЧА В. Г. Баерскі. Старое камандаванне з эмігрантаў, на думку гітлераўцаў, адрознівалася залішняй незалежнасцю ў поглядах на мэты выкарыстання падраздзялення (эмігранты планавалі выкарыстаць падраздзяленне на фронце, гітлераўцы — у тыле для знішчэння партызан). Колькасць РННА да канца кастрычніка была даведзена да 3,5 тысячы байцоў. У гэты перыяд батальёны РННА прыцягваліся для зачысткі населеных пунктаў ад сталіністаў. У лістападзе 1942 года РННА атрымала новую афіцыйную назву Эксперыментальнае злучэнне «Цэнтр» (Versuchsverband «Mitte»). 8 лістапада 1942 года ўсе 5 батальёнаў перайшлі ў падпарадкаванне 700-га палкавога штаба асобага прызначэння ўсходніх войскаў (Kommandeur der Osttruppen z.b.v.), батальёны атрымалі нумары ад 633 да 637-га. Батальёны падраздзялення пад камандаваннем палкоўніка Юліуса Карэтці прыцягваліся для знішчэння закінутых у нямецкі тыл савецкіх дыверсантаў, зачысткі вёсак і лясоў ад партызан. Узімку 1943 года РННВ пад кіраўніцтвам новых камандзіраў Ф. Р. Рыля і А. Л. Бяздоннага неаднаразова ўдзельнічала ў антыпартызанскіх аперацыях (аперацыя Франц). Партызаны і іх базы забеспячэння знішчаліся, вёскі спальваліся, працоўныя рэсурсы вывозіліся. У лютым 1943 г. асноўныя сілы 700-га палкавога штаба размясціліся ў Беразіно. У лютым 1943 г. адзін з атрадаў РННА перайшоў на савецкі бок сталіністаў, Рыль апынуўся ў канцлагеры. У сакавіку батальёны ўдзельнічалі ў аперацыі «Вясна», у раёне чэрвеня — Беразіно, у маі-чэрвені — у аперацыі «Котбус». У лістападзе 1943 года 633, 634, 635, 636 батальёны РННА былі перакінутыя ў Францыю, дзе выконвалі ахоўныя функцыі, змагаліся ў баях за Атлантычны вал. === Першая Руская нацыянальная армія === Расійскі трыкалор узору 1896 года выкарыстоўваўся ў аддзелах Абвера не толькі ў групе Армій Цэнтр (РННА), але і аператыўнікамі з рускіх калабарантаў у групах Армій Поўнач і Поўдзень. На Пскоўшчыне летам 1941 года Абверам быў створаны «[[Рускі вучэбны батальён разведкі]]». Узначаліў яго зондэрфюрэр (К) [[Барыс Аляксеевіч Хольмстан-Смыслоўскі|Б. А. Смыслоўскі]]. Батальён папаўняўся эмігрантамі, добраахвотнікамі і ваеннапалоннымі. У канцы 1942 года Смыслоўскі ўзначаліў «[[Асобы штаб Расія]]», які вёў разведку як у тыле савецкіх войскаў, так і ў тыле ўсіх усходніх груп нямецкіх войскаў. Асобаму штабу былі падпарадкаваны 12 разведвальна-вучэбных батальёнаў, якія складалі «Асобую дывізію Расія» ([[Дывізія Русланд]]). На тэрыторыі акупаванай Беларусі рэзентуры Смыслоўскага знаходзіліся ў [[Мінск]]у і [[Магілёў|Магілёве]]. Каманды з разведчыкаў таксама прымалі ўдзел у знішчэнні савецкіх партызан, пры гэтым шырока выкарыстоўваўся савецкі вайсковы строй са знакамі адрознення [[РСЧА]]. Асобым знакам камбатантаў Асобай дывізіі стаў тарчык з расійскім трыкалорам 1896 года. У канцы 1943 года з-за абвінавачванняў у шчыльным супрацоўніцтве з [[АК]] і [[УПА]] [[Асобы штаб Расія]] быў расфарміраваны. У 1944 годзе Смыслоўскага нацысты рэабілітавалі і прызначылі камандзірам [[Рускай нацыянальнай дывізіі]], якая павінна была аб’яднаць разведвальна-вучэбныя батальёны Абвера. Падраздзяленні дывізіі ваявалі не толькі з партызанамі, але і на фронце, і вялі дыверсійную вайну ў савецкім тыле. У красавіку 1945 года падраздзяленні Смыслоўскага аб’яднаны з [[Рускі корпус|Рускім корпусам]] і [[3-я дывізія РВА|3-й дывізіяй РВА]] ў [[Першая Руская нацыянальная армія|Першую Рускую нацыянальную армію]] пад яго кіраўніцтвам. Генерал-маёр Смыслоўскі здолеў вывесці частку сваіх падраздзяленняў у нейтральны [[Ліхтэнштэйн]], дзе іх расфарміравалі. Апошнія дні існавання Рускай арміі на службе ў нацыстаў паказаны ў мастацкім фільме «[[Вецер з усходу]]», які зняў у 1993 годзе рэжысер [[Рабер Энрыка]]. == На службе Люфтвафэ == === Рускія авіятары === === Рускія эсэсаўцы === === 1. Russischen Nationale SS-Regiment, 1. Sturmbrigade === Узімку 1941 года ў лагеры для ваеннапалонных у [[Сувалкі|Сувалках]] група савецкіх афіцэраў стварыла палітычную арганізацыю «Нацыянальная партыя рускага народа». Узначаліў яе рускі камендант лагера, былы афіцэр РСЧА Уладзімір Уладзіміравіч Гіль. Неўзабаве групу пераназвалі ў «Баявы саюз рускіх нацыяналістаў». Пачынанні Гіля падтрымаў старшыня аддзялення SD у лагеры ў Сувалках штурмбанфюрэр [[СС]] Ханс Шыдлоўскі і даў яму магчымасць перавесціся ў Службу бяспекі. З арганізацыі Гіля была выбрана група асоб, якіх спачатку накіравалі ў вярбовачны лагер пад Брэслаў, а потым у месячную вандроўку па Германіі. 1 мая 1942 года 100 былых ваеннапалонных лагера ў Сувалках, якія ўступілі ў БСРН, былі афіцыйна вызваленыя. Афіцэры баявой групы БСРН атрымалі светла-зялены строй войска былой Чэхаславакіі і былі зведзены ў адну роту. Хутка ўсю сотню перавялі пад Люблін у гуўптлагер Яблонь — падраздзяленне арганізацыі «[[Цэпелін]]», якое вяло разведвальна-дыверсійную падрыхтоўку рускіх калабарацыяністаў пад кіраўніцтвам SD. Там падраздзяленне атрымала назву «Дружына» (Bataillon SS-Drushina-Verband). Падчас падрыхтоўкі прыцягалася ў Генерал-губернатарстве для пошуку і знішчэння байцоў польскага руху супраціву. 1 верасня 1942 года рускія эсэсаўцы ў складзе 4-х рот прыбылі ў [[Смаленск]], дзе прынялі ўдзел у антыпартызанскай акцыі Жоўты слон па знішчэнні савецкіх партызанскіх атрадаў. З гэтай часткі таксама адбіраліся кандыдаты для закідвання ў савецкі тыл. Аддзел атрымаў строй W-SS, на рукаве афіцэры насілі стужку ці нарукаўку (дакладна не вядома) з надпісам «За Русь!». У кастрычніку 1942 года Дружына была перакінута пад [[Стары Быхаў]]. Адну роту накіравалі на ахову чыгуначнага палатна паміж Быхавым і Рагачовым (50 км). 25 лістапада 1942 года адна рота Дружыны здрадзіла гітлераўцам і перайшла на савецкі бок. Восенню таго жа года пад Любліным у асобым лагеры СС Гідаў пачалося фарміраванне Дружыны-2 пад кіраўніцтвам капітана Блажэвіча. Па сканчэнні арганізацыйных мерапрыемстваў да сярэдзіны снежня рота была прыцягнута да этнічных чыстак. Аддзел атрымаў сцяг: чорны з хафтаваным золатам чэрапам і косткамі. Афіцэры на мундзірах СС насілі наплечнікі з залатым полем уласнай распрацоўцы (падпаручык без зорак, паручык з двума зорачкамі ўздоўж наплечніка, капітан з трыма). У другой палове студзеня 1943 года «Дружына 1» прыняла ўдзел у антыпартызанскай аперацыі «Свята ўраджаю» у Пухавіцкім і Слуцкім раёнах. Сутнасць аперацыі заключалася ў знішчэнні савецкіх партызанскіх атрадаў і іх баз забеспячэння. Несельніцтва весак, запасочанае ў супрацоўніцтве з бандытамі, перасялялася нацыстамі ў іншае месца, вывозілася ў Германію на працу ці знішчалася. У першай палове лютага 1943 года «Дружына 1» была прыцягнута да аперацыі «Свята ўраджаю-2», потым да аперацыі «Люты». Вясной 1943 года ў беларускіх Лужках дзве дружыны аб’ядналіся з Асобым рускім атрадам СС з Брэслава і атрадам добраахвотнікаў са школы разведкі ў Волаве. На аснове гэтых аддзелаў быў створаны Першы Рускі нацыянальны полк СС (1. Russischen Nationale SS-Regiment), які налічваў 1200 чалавек, уключаючы 150 афіцэраў. На ўзбраенні знаходзілася 60 гармат, 95 куляметаў і звыш за 200 аўтаматаў. Часць узначаліў Гіль, Блажэвіч стаў старшыней штаба. Улетку 1943 года на базе палка Гіля пачалося фарміраванне Першай Рускай нацыянальнай брыгады СС (1-я ўдарная брыгада, 1. Sturmbrigade). Брыгада стваралася з трох страявых і аднаго вучэбнага батальёнаў, аўтароты, гарматна-мінамётнай батарэі, кулямётнай роты, вучэбнай роты, роты баявога харчавання, двух звязаў вершнікаў, каменданцкага звяза, санчасткі, гаспадарчай часткі, штурмавой роты, сапёрнага звяза, роты сувязі і звяза палявой жандармерыі. Колькасць брыгады склала 4-5 тыс. чалавек. З 15 мая па 22 ліпеня года злучэнне прыняла ўдзел у аперацыі «Котбус» супраць партызан Барысаўска-Бягомальскай зоны, якая праз некаторы час была ліквідавана. 16 жніўня 1943 года Гіль, баючыся арышту, перайшоў са сваімі салдатамі на савецкі бок, дзе ўзначаліў адзін з атрадаў, які быў знішчаны нацыстамі вясной 1944 года. === Гвардзейскі батальён РВА === Вясной 1943 года супрацоўнікі [[RSHA]] вырашылі парапарадкаваць [[Першы Рускі нацыянальны полк СС]] сваім правераным людзям з белаэмігрантаў, якія раней займаліся арганізацыяй [[Руская нацыянальная народная армія|Рускай нацыянальнай народнай арміі]]. Першапачаткова з брыгады СС былі вылучаны падраздзяленні, якія перадыслакаваліся пад [[Пскоў]] у пасёлак [[Страмутка]] ў разведвальна-дыверсійны пункт Цыпеліна. Новае падрадзяленне атрымала назву Першы гвардзейскі батальён РВА. Батальён атрымаў строй агульных СС (А-SS) са знакамі адрознення РВА. Рускія эсэсаўцы з гэтага падраздзялення насілі на правым ці левым рукаве тарчыкі з літарамі РВА над бела-сіне-чырвоным сцягам, а таксама тарчыкі РВА з Андрэеўскім сцягам. На фуражырках рускія эсэсаўцы насілі бела-сіне-чырвоныя цэшкі. У лістападзе 1943 года 150 чалавек з батальёна перабеглі на савецкі бок, падраздзяленне немцы абязброілі і расфарміравалі. == Выхаванцы СС == === [[Руская вызваленчая армія]] === Пасля паразы пад Сталінградам у 1943 годзе нацысты змянілі сваю нацыянальную палітыку датычна супрацоўнікаў з славянамоўных народаў. Так, батальёны, дзе была большая частка ўкраінцаў, залічылі да [[Украінская вызваленчая армія|Украінскай вызваленчай арміі]] (у асноўным гэта група армій Поўдзень), батальёны з рускіх запісалі ў [[Руская вызваленчая армія|Рускую вызваленчую армію]]. Стварэнне Беларускай вызваленчай арміі нацыстамі не абмяркоўвалася, Вермахт у 1943 годзе ўзмацніў русіфікацыю ў тылавых раёнах на ўсход ад Бярэзіны, беларусы рэкрутаваліся ў РВА. Тое ж адбывалася і ў [[Генеральнай акрузе]] — нацыянальныя беларускія фарміраванні знішчаліся. '''Знакі адрознення РВА''' 29 красавіка 1943 года РВВ атрымала свае [[знакі адрознення]]. Зялёныя пятліцы з галуном і гузікам, зялёныя наплечнікі з чырвоным кантам. Цэшкі двуколерныя чырвона-сінія. Трэба адзначыць, што двуколерныя цэшкі ў маі 1943 года атрымалі і казакі (чырвона-зяленыя з пікамі). Цэшкі РВА штампаваныя, стальныя. Для афіцэраў вялікія з «сонцам». Цэшкі па сваім дызайне нагадваюць цэшкі войска [[Балгарыя|Балгарыі]]. Уласаўцы часта дамалёўвалі белы кант на сваіх цэшках, што добра бачна на старых фотаздымках. Паралельна з статутнымі цэшкамі ў той жа час выкарыстоўваліся цэшкі старой Рускай імператарскай арміі, перафарбаваныя ў чырвона-блакітна-белыя колеры (верагодна, такія цэшкі выраблялі па старым узоры на немецкіх ці саюзных прадпрыемствах). Таксама ўласаўцы насілі цэшкі былога сербскай арміі і перафарбаваныя балгарскія цэшкі. Афіцыйная нашыўка на рукавы ў РВА — з касым блакітным крыжам на белай тарчы з чырвоным кантам. Над тарчай жоўтыя літары РВА. У той жа час у [[Гвардзейскім батальёне РВА]] разам з афіцыйнай нашыўкай ужывалася нашыўка з бела-блакітна-чырвоным сцяжком пад літарамі РВА. Чаму афіцыйная нашыўка РВА была без трыкалора, невядома. Існуюць некалькі версій наконт гэтага. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што немцы забаранялі рускім выкарыстоўваць [[трыкалор]], але вядома, што ён ужываўся рускімі калабарантамі і ў [[Вермахт|Вермахце]] і ў [[СС]]. Паводле іншай версіі, трыкалор забараняў ужываць сам [[Андрэй Уласаў]], бо адмоўна ставіўся да белагвардзецаў, але ў штабе Уласава служылі эмігранты-белагвардзейцы. Напэўна, выбар немцамі нейтральнай хрысціянскай сімволікі для нашывак РВА быў абумоўлены жаданнем прыцягнуць у РВА у будучыні казакаў і беларусаў. == Рускія казакі на службе ў Гітлера == === Расійскі трыкалор 1896 года ў рускіх калабарантаў === Выкарыстанне расійскай сімволікі ў атрадах рускіх калабарантаў [[Трэці рэйх|нацыстамі]] ніколі не забаранялася. Шырока ўжываліся: # сцягі і нашыўкі з трыкалорам 1896 года (бела-блакітна-чырвоным), # сцягі і нашыўкі з сцягам Святога Андрэя (касы блакітны крыж на белым поле), # стужкі і сцягі ў колерах гербавага сцяга (чорна-жоўта-белыя), # стужкі ў георгіеўскіх колерах. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://bka.ucoz.ru/publ/znaki_roznasci_roa/1-1-0-38 Знакі рознасці НВА ў 1943—1945 гг.] * [https://www.litmir.me/br/?b=145159 Дмитрий Жуков, Иван Ковтун. Русские эсэсовцы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210520055923/https://www.litmir.me/br/?b=145159 |date=20 мая 2021 }} * [https://bka.ucoz.ru/publ/rasijskija_moladzevyja_arganizacyi_w_belarusi_w_1943_1944_gg/1-1-0-102 Рускія маладзёжныя арганізацыі ў Беларусі ў 1943—1944 гг.] * [https://bka.ucoz.ru/publ/razvedchiki_smyslovskogo_pod_trikolorom_rossii_i_pentaklem_stalina/1-1-0-112 Разведчики Смысловского под триколором России и пентаклем Сталина.] * [https://bka.ucoz.ru/publ/russkie_ehsesovcy_v_belarusi/1-1-0-37 Русские эсэсовцы в Беларуси (1.Russischen Nationale SS-Regiment, 1. Sturmbrigade)] * Сергей Геннадьевич ЧУЕВ. СПЕЦСЛУЖБЫ ТРЕТЬЕГО РЕЙХА. * Ковалёв Б. Н. Нацистская оккупация и коллаборационизм в России, 1941—1944.-М. 000 Издательство АСТ, 2004. * [https://bka.ucoz.ru/publ/addzely_antystalinistaw_pry_abvery/1-1-0-100 Антысавецкія атрады пры Абверы] * [https://bka.ucoz.ru/publ/ehksperimentalnoe_soedinenie_sedaja_golova_versuchsverband_graukopf/1-1-0-43 Экспериментальное соединение «Седая голова» (Versuchsverband «Graukopf»)] {{Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне}} [[Катэгорыя:Калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Расія ў Другой сусветнай вайне]] 9tsued1cbu76hipsf7fyhisq4asjp5b Sandvine 0 686505 5154553 5115701 2026-06-15T08:40:24Z 5154553 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Картка:Кампанія | foundation = | key_people = | location = | industry = Сеткавае апаратнае і праграмнае забеспячэнне | homepage = | лагатып = Sandvine logo wikipedia.png | сайт = }} «'''Sandvine Incorporated'''» — [[праграмнае забеспячэнне]] для сеткавай разведцы і аднайменная кампанія, якая базуецца ў Ватэрлоа, правінцыя [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]], [[Канада]].[https://www.linkedin.com/company/sandvine/?originalSubdomain=ca] [https://craft.co/procera-networks/locations] Прадукты кантролю за сеткамі «Sandvine» прызначаны для рэалізацыі шырокіх сеткавых палітык, уключаючы цензуру ў Інтэрнэце<ref name="wsj1">{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/throughout-middle-east-the-web-is-being-walled-off-1531915200|date=July 18, 2018|first=Jared|last=Malsin|title=Throughout Middle East, the Web Is Being Walled Off|quote=According to Citizen Lab, an internet research group at the University of Toronto, Egypt is blocking websites with the help of devices whose digital fingerprint matches those of products sold by Sandvine, a firm based in Fremont, Calif., and Waterloo, Ontario [...] A former Sandvine engineer said the company rolled out a platform for network insights in Egypt in 2016.}}</ref>, кіраванне перагрузкамі і бяспеку.<ref>[http://www.thefreelibrary.com/Adelphia+Selects+Sandvine+to+Protect+Subscribers+from+Worms+and+Spam.-a0139417017 Adelphia Selects Sandvine to Protect Subscribers from Worms and Spam. — Free Online Library] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180922024753/https://www.thefreelibrary.com/Adelphia+Selects+Sandvine+to+Protect+Subscribers+from+Worms+and+Spam.-a0139417017 |date=22 верасня 2018 }}</ref> Прадукты «Sandvine» арыентаваны на спажывецкія сеткі ўзроўню 1 і 2, у тым ліку кабельныя, [[DSL]] і мабільныя сеткі.<ref>[http://sedar.com/GetFile.do?lang=EN&docClass=7&issuerNo=00024246&fileName=/csfsprod/data106/filings/01560378/00000001/s%3A\svcMDA.pdf Sandvine Management’s Discussion and Analysis]</ref> == Дзейнасць == «Sandvine» класіфікуе больш за 95 % трафіку праграм у мабільных і лакальных сетках па карыстальніках, прыладах, тыпу сеткі, месцазнаходжанні і іншых параметрах. Затым кампанія прымяняе да гэтых даных аналітыку, заснаваную на [[Машыннае навучанне|машынным навучанні]], у рэжыме рэальнага часу і ўносіць змены ў тэхнічную палітыку. Па стане на 2021 год «Sandvine» мае больш за 500 кліентаў па ўсім свеце, якія ахопліваюць 2,5 мільярда карыстальнікаў Інтэрнэту ў больш чым 100 краінах, і яе офісы працуюць у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Швецыя|Швецыі]], [[Канада|Канадзе]] і [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://www.sandvine.com/hubfs/Sandvine_Redesign_2019/Downloads/2020/Datasheets/Company/Sandvine_Corporate%20Overview.pdf Sandvine Overview]</ref>. == Гісторыя кампаніі == «Sandvine» была створана ў жніўні 2001 года ў {{нп3|Ватэрлоа|Ватэрлоа|uk|Ватерлоо (Онтаріо)}}, правінцыя [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]], [[Канада]], камандай з прыкладна 30 чалавек, выхадцамі з «PixStream», на той час нядаўна закрытая кампанія, набытая [[Cisco]]. Пасяўны этап фінансавання прыцягнуў у кампанію $20 мільёнаў [[Канадскі долар|канадскіх долараў]] венчурнага капіталу. Наступны этап фінансавання ў памеры $19 мільёнаў канадскіх долараў быў завершаны ў маі 2005 года. У сакавіку 2006 года «Sandvine» завяршыла першаснае размяшчэнне акцый на лонданскай біржы «AIM». У кастрычніку 2006 года «Sandvine» завяршыла першаснае размяшчэнне акцый на Таронцкай фондавай біржы пад тыкерам «SVC».  Першапачатковыя продажы прадуктаў былі сканцэнтраваны на кіраванні перагрузкамі і сумленным выкарыстанні, паколькі пастаўшчыкі паслуг змагаліся з хуткім ростам шырокапалоснага трафіку. Адным з варыянтаў выкарыстання ПЗ ад «Sandvine» былі аптымізацыя і манетызацыя трафіка ад праграм. Па меры распаўсюджвання оптавалаконных сетак і сетак [[4G]] многія кліенты пачалі карыстацца гэтым. Гэта дазволіла правайдарам ствараць планы заснаваныя на выкарыстанні трафіка ад асобных праграм, ствараць бесплатныя планы для асобных праграм, знізіць [[махлярства]], а таксама запусціць сервісы бяспекі і бацькоўскага кантролю як спосабы атрымання новых даходаў. У чэрвені 2007 года «Sandvine» набыла кампанію «CableMatrix Technologies» праз іх [[функцыю палітыкі і правіл тарыфікацыі]] на базе тэхналогіі «[[PacketCable]] Multimedia» (PCMM). Гэта павінна было дазволіць аператарам шырокапалоснага інтэрнэту павысіць узровень задаволенасці абанентаў, забяспечваючы такія паслугі, як SIP-тэлефанія, патокавае [[відэа]], анлайн-гульні і відэаканферэнцыі.<ref>[http://www.haaretz.com/themarker/economy-finance/sandvine-buys-cablematrix-for-peanuts-1.223654 Sandvine buys CableMatrix for peanuts; Founder Laurence Rubin is upbeat: This is an opportunity]{{Недаступная спасылка}} {{нп3|Haaretz|Haaretz|en|Haaretz}}, 21.06.07</ref> У ліпені 2017 года акцыянеры «Sandvine» прынялі заяўку на паглынанне ў памеры $562 мільёнаў канадскіх долараў ад «PNI Acquireco Corp.», філіяла амерыканскіх кампаній «{{Нп3|Francisco Partners|Francisco Partners|en|Francisco Partners}}» і «{{нп3|Procera Networks|Procera Networks|en|Procera Networks}}». Набыццё было завершана ў верасні 2017 года, калі акцыі «Sandvine» перастала [[Лістынг (эканоміка)|каціравацца]] на Таронцкай фондавай біржы.<ref>{{Cite web|url=http://business.financialpost.com/news/fp-street/four-years-and-interest-from-four-private-equity-firms-later-sandvine-is-set-to-be-sold|title=Four years and interest from four private equity firms later, Sandvine is set to be sold|last=Critchley|first=Barry}}</ref> Набыццё было завершана нягледзячы на асцярогі, выказаныя {{Нп3|Роберт Дайберт|Робертам Дайбертам|en|Ronald Deibert}}, дырэктарам лабараторыі «{{Нп3|Citizen Lab|Citizen Lab|en|Citizen Lab}}» у Школе глабальных пытанняў Манка пры [[Таронцкі ўніверсітэт|Таронтцкім універсітэце,]] які сцвярджаў, што паглынанне патрабуе ''«больш пільнага кантролю»'' з боку федэральнага ўрада, галоўным чынам у святле некаторых відаў дзейнасці двух партфельных кампаній.<ref>{{Cite web|url=http://business.financialpost.com/news/fp-street/will-a-closer-scrutiny-stop-the-sale-of-sandvine-corp-from-getting-over-the-line|title=Will a "closer scrutiny" stop the sale of Sandvine Corp. from getting over the line|date=2017-07-17|publisher={{нп3|Financial Post|Financial Post|en|Financial Post}}|access-date=2017-11-03|language=en}}</ref> «{{нп3|Procera Networks|Procera Networks|en|Procera Networks}}» была вядома па палеміцы вакол яе, бо тэхналогіі кампаніі нібыта выкарыстоўваліся для шпіянажу за турэцкімі грамадзянамі<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/thomasbrewster/2016/10/25/procera-francisco-partners-turkey-surveillance-erdogan/#685d908975ce|title=Is An American Company's Technology Helping Turkey Spy On Its Citizens?|last=Fox-Brewster|first=Thomas|date=25 October 2016|work=[[Forbes]]|access-date=25 October 2016}}</ref>. == Душэнне Інтэрнэту і цэнзура == Рэгуляванне P2P злучэнняў<ref>[http://www.wipo.int/pctdb/en/wo.jsp?wo=2003094465 (WO/2003/094465) PATH OPTIMIZER FOR PEER TO PEER NETWORKS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090527124421/http://www.wipo.int/pctdb/en/wo.jsp?wo=2003094465 |date=27 мая 2009 }}</ref> сканцэнтравана на «{{Нп3|Gnutella|Gnutella|uk|Gnutella}}» і выкарыстоўвае алгарытм зніжэння хуткасці пры адначасовай дастаўцы таго ж змесціва. «Sandvine» выкарыстоўвае глыбокую праверку пакетаў і падробку пакетаў, каб дазволіць сеткавай прыладзе вызначаць дэталі размовы P2P, у тым ліку запытаны хэш. Затым прылада можа вызначыць аптымальны пір для выкарыстання і замяніць яго на абраны алгарытмам P2P праз ''«[размяшчэнне] пасярэдзіне, імітуючы абодва канцы злучэння і адпраўляючы пакеты скіду кліенту і серверу»''.<ref>[https://arstechnica.com/news.ars/post/20071021-comcast-traffic-blocking-even-more-apps-groupware-clients-affected.html Comcast traffic blocking: even more apps, groupware clients affected]</ref> У сакавіку 2018 года лабараторыя «{{Нп3|Citizen Lab|Citizen Lab|en|Citizen Lab}}» апублікавала справаздачу, якая мела важкія доказы таго, што прылады аналізу пакетаў «PacketLogic» «Sandvine» маглі быць выкарыстаны для размяшчэння ўрадавых шпіёнскіх праграм у [[Турцыя|Турцыі]] і перанакіравання [[Егіпет|егіпецкіх]] карыстальнікаў [[Інтэрнэт]]у на афіліраваную рэкламу.<ref>{{Cite web|url=https://citizenlab.ca/2018/03/bad-traffic-sandvines-packetlogic-devices-deploy-government-spyware-turkey-syria/|title=BAD TRAFFIC: Sandvine's PacketLogic Devices Used to Deploy Government Spyware in Turkey and Redirect Egyptian Users to Affiliate Ads?|publisher={{Нп3|Citizen Lab|Citizen Lab|en|Citizen Lab}}|date=2018-03-09}}</ref> Прадукты «Sandvine» выкарыстоўваліся кампаніяй «{{нп3|Comcast|Comcast|uk|Comcast}}» у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] для абмежавання колькасці сеансаў інтэрнэт-трафіку, створанага праграмным забеспячэннем для абмену файламі ў аднарангавых сетках (тарэнты).<ref>{{Cite web |title=Comcast's compliance report to FCC on its previous network management techniques |url=http://apps.fcc.gov/ecfs/document/view?id=6520169715 |access-date=12 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421202730/http://apps.fcc.gov/ecfs/document/view?id=6520169715 |archive-date=21 красавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> Прадукт"Sandkrim" супраць дыскрымінацыі трафіку «Fairshare» падрабязна апісаны ў {{Нп3|RFC|RFC|uk|RFC}}.<ref>[rfc:6057 Comcast’s Protocol-Agnostic Congestion Management System]</ref> Згодна з незалежным тэсціраваннем, «{{нп3|Comcast|Comcast|uk|Comcast}}» уводзіў пакеты скіду ў аднарангавыя злучэнні, што фактычна выклікала неадкладнае спыненне пэўнай абмежаванай колькасці выходных злучэнняў.<ref>[https://www.eff.org/deeplinks/2007/10/comcast-also-jamming-gnutella-and-lotus-notes eff.org article on Comcast jamming Gnutella and Lotus]</ref> Згодна з даследаваннямі «{{Нп3|Citizen Lab|Citizen Lab|en|Citizen Lab}}», прадукты, якія прадаюцца кампаніяй «Sandvine», выкарыстоўваюцца для цэнзуры Інтэрнэту ў [[Егіпет|Егіпце]], абвінавачванне кампанія адмаўляе.<ref name="wsj1" /> == Падтрымка адключэння Інтэрнэту падчас пратэстаў у Беларусі == {{see also|Інтэрнэт у Беларусі|Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)}} Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Белаарусі (2020—2021)]] беларускія чыноўнікі спынілі доступ у Інтэрнэт з дапамогай тэхналогій «Sandvine».<ref>{{Cite web|title=Belarusian Officials Shut Down Internet With Technology Made by U.S. Firm|publisher={{нп3|Bloomberg|Bloomberg|uk|Bloomberg}}|language=en|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-08-28/belarusian-officials-shut-down-internet-with-technology-made-by-u-s-firm}}</ref> Пітэр Мічэк, генеральны кансультант праваабарончай групы «{{Нп3|Access Now|Access Now|en|Access Now}}», заклікаў федэральныя ўлады ЗША правесці расследаванне «Sandvine» і фірмы прыватнага капіталу «{{Нп3|Francisco Partners|Francisco Partners|en|Francisco Partners}}» і паставіў пад сумнеў эфектыўнасць камітэта па дзелавой этыцы «Sandvine». ''«Паходзіць на тое, што яе паслугі выкарыстоўваліся ў Беларусі, каб прымусіць людзей замаўчаць і схаваць [[Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года|грубыя парушэнні правоў чалавека]]»'', — сказаў Міцэк.<ref name="Bloomberg">{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-11/sandvine-use-to-block-belarus-internet-rankles-staff-lawmakers|title=U.S. Company Faces Backlash After Belarus Uses Its Tech to Block Internet|publisher={{нп3|Bloomberg|Bloomberg|uk|Bloomberg}}|first= Ryan|language=en|last=Gallagher}}</ref> Паводле паведамленняў СМІ, сярод супрацоўнікаў «Sandvine» узнікла трывога з нагоды ролі кампаніі ў здушэнні палітычных пратэстаў у Беларусі са жніўня 2020 года. 10 верасня 2020 года на селектарнай нарадзе з супрацоўнікамі кіраўніцтва «Sandvine», аднак, не выказвала непаразумення наконт яе ролі ў Беларусі: ''«Аляксандр Хаванг, {{Нп3|Тэхнічны дырэктар|тэхнічны дырэктар|be-x-old|Тэхнічны дырэктар}} „Sandvine“, … сказаў, што „Sandvine“ прыйшла да высновы, што Інтэрнэт і доступ да пэўных матэрыялаў на вэб-сайтах не ўваходзіў у [[правы чалавека]]». «Мы не хочам гуляць у сусветную паліцыю»,'' — сказаў ён і дадаў: — ''«Мы лічым, што кожнай суверэннай краіне павінна быць дазволена ўсталёўваць уласную палітыку адносна дазволенага і забароненага ў гэтай краіне»''<ref name="Bloomberg" /><ref>{{Cite web|title=Accès à Internet : la Biélorussie a ordonné la coupure du réseau mobile durant les dernières manifestations|publisher=[[Le Monde]]|language=fr|url=https://www.lemonde.fr/pixels/article/2020/09/14/acces-a-internet-la-bielorussie-a-ordonne-la-coupure-du-reseau-mobile-durant-les-dernieres-manifestations_6052164_4408996.html}}</ref>. 15 верасня 2020 года «Sandvine» скасавала дамову з [[Беларусь|Беларуссю]], спасылаючыся на тое, што ўрад ''«выкарыстаў яе прадукт для парушэння правоў чалавека»''. Аднак яе абсталяванне было пакінута ў дзвюх месцах пад [[Мінск]]ам, што дазваляе ўраду кантраляваць прыкладна 40 % інтэрнэт-трафіку ў краіне.<ref>[[BBC]] World Service’s Newsday program (September 16, 2020).</ref> == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{official|sandvine.com}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кампаніі Канады]] 0c9a79npjtmw518ufmlwun1qwrnoubr Radio Wnet 0 687264 5154534 5144994 2026-06-15T05:59:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154534 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя}} '''Radio Wnet''' — [[Польшча|польская]] [[радыёстанцыя]], з цэнтральнай студыяй у [[Варшава|Варшаве]]. Заснавана 25 мая 2009 года як інтэрнэт-радыё; з лістапада 2018 года развівае таксама [[FM]]-вяшчанне ў шэрагу гарадоў Польшчы.<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/o-nas/ |title=O nas |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102303/https://wnet.fm/o-nas/ |url-status=dead }}</ref> Заснавальнікам і галоўным рэдактарам «Radio Wnet» з’яўляецца [[:pl:Krzysztof_Skowroński|Кшыштаф Скаўронскі]], а назву «Wnet» прапанаваў [[:pl:Grzegorz_Wasowski|Гжэгаж Васоўскі]].<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026}}</ref> 11 лістапада 2020 года пачала сваю працу беларуская рэдакцыя радыёстанцыі — '''«Радыё Унэт»''', якая з’яўлялася структурнай часткай польскага «Radio Wnet» і мела свой блок у эфіры кожны будны дзень раніцай і ўвечары<ref>[https://radiounet.fm/pra-nas/ Пра нас]</ref>. 14 сакавіка 2024 г. стала вядома, што беларуская рэдакцыя '''«Радыё Унэт»''' прыпыняе вяшчанне праграм на беларускай мове.<ref>{{Cite web |url=https://radiounet.fm/radyyo-unet-chasova-prypynyae-vyashchanne-pragram-na-belaruskaj-move/ |title=Радыё Ўнэт часова прыпыняе вяшчанне праграм на беларускай мове |access-date=28 сакавіка 2024 |archive-date=14 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314132145/https://radiounet.fm/radyyo-unet-chasova-prypynyae-vyashchanne-pragram-na-belaruskaj-move/ |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя «Radio Wnet» == Радыёстанцыя «Wnet» заснавана ў 2009 годзе і першапачаткова функцыянавала толькі ў [[Інтэрнэт|інтэрнэце]].<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=wnet.fm |language=pl |access-date=2026-01-17}}</ref> З сярэдзіны кастрычніка 2018 года яго праграмы пачалі трансліравацца на хвалях FM у Варшаве і [[Кракаў|Кракаве]], у ліпені 2020 года далучыўся [[Вроцлаў|Уроцлаў]], а ў снежні — [[Беласток]].<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=wnet.fm |language=pl |access-date=2026-01-17}}</ref> === Заснаванне і ранні этап (2009—2018) === 25 мая 2009 года апоўдні ў Варшаве пачало вяшчанне інтэрнэт-радыё «Wnet». Першай аўтарскай перадачай былі «Rycerze» («Рыцары»).<ref name="wnet_hist">{{Cite web |url=https://wnet.fm/historia-radia-wnet/ |title=Historia Radia Wnet |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026}}</ref> Ад пачатку адным з ключавых фарматаў стаў «Poranek Wnet» («Раніца Wnet»), які ў розныя перыяды вялі (сярод іншых) [[:pl:Katarzyna_Adamiak-Sroczyńska|Катажына Адамяк-Срачынская]], [[:pl:Monika_Wasowska|Маніка Васоўская]] і [[:pl:Grzegorz_Wasowski|Гжэгаж Васоўскі]], [[:pl:Jerzy_Jachowicz|Ежы Яховіч]], [[:pl:Dariusz_Rosiak|Дар'юш Росяк]], [[:pl:Piotr_Goćkowski|Пётр Гацькоўскі]], [[:pl:Łukasz_Warzecha|Лукаш Важэха]] ды іншыя аўтары.<ref name="wnet_hist"/> У 2010 годзе «Poranek Wnet» пачалі рэтрансліраваць на [[:pl:Radio_Warszawa|Radio Warszawa]] і [[:pl:Radio_Nadzieja|Radio Nadzieja]]. У 2011 годзе была створана рэдакцыя інтэрнэт-партала, а таксама запушчана ініцыятыва «Spółdzielcze Media Wnet» («Кааператыўныя медыя Wnet»). У 2013 годзе пачала выходзіць газета ''«Kurier Wnet»'' (галоўная рэдактарка — Катажына Адамяк-Срачынская).<ref name="wnet_hist"/> === Пачатак FM-вяшчання і пашырэнне частот (з 2018) === 12 лістапада 2018 года «Radio Wnet» распачало ўласнае эфірнае (FM) вяшчанне ў [[Варшава|Варшаве]] і [[Кракаў|Кракаве]]. У 2019—2020 гадах станцыя паслядоўна атрымлівала частоты ў іншых гарадах (у тым ліку ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]], [[Шчэцін]]е, [[Беласток]]у, [[Быдгашч]]ы, [[Люблін]]е і [[Лодзь|Лодзі]]).<ref name="wnet_hist"/> Паводле інфармацыі станцыі, на 2023 год у «Radio Wnet» дзейнічала каля 50 аўтарскіх перадач і звыш 90 супрацоўнікаў.<ref name="wnet_about">{{Cite web |url=https://wnet.fm/o-nas/ |title=O nas |website=WNET.fm |language=pl |access-date=17 студзеня 2026 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102303/https://wnet.fm/o-nas/ |url-status=dead }}</ref> == Арганізацыя і дзейнасць == «Radio Wnet» дзейнічае як медыяпраект (радыёвяшчанне + партал з публікацыямі і запісамі перадач). Афіцыйная інфармацыя пра дзейнасць, кантакты і геаграфію вяшчання публікуецца на сайце радыё.<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/o-nas/ |title=O nas |website=wnet.fm |language=pl |access-date=2026-01-17 |archive-date=29 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129102303/https://wnet.fm/o-nas/ |url-status=dead }}</ref> === Праграмы і фармат === «Radio Wnet» пазіцыянуе сябе як «сапраўды грамадзкі СМІ» ({{lang-pl|Naprawdę obywatelskie medium}}) і выпускае аўтарскія перадачы на тэмы культуры, гісторыі, палітыкі, грамадскага жыцця, тэхнікі і інш., а таксама развівае інтэрнэт-партал і мультымедыйны кантэнт (аўдыа/відэа).<ref name="wnet_about"/> === Замежныя студыі і партнёрствы === Радыё развівае сетку замежных студый і карэспандэнтаў (у тым ліку ў [[ЗША]], [[Украіна|Украіне]], [[Літва|Літве]], [[Ліван]]е, [[Францыя|Францыі]]).<ref name="wnet_hist"/> Паводле апісання станцыі, яна таксама супрацоўнічае з [[:pl:Radio_DEON|Radio DEON]] у [[Чыкага|Чыкага]] і ў штаце [[Фларыда (штат)|Фларыда]] (ЗША), што дазваляе рэтрансляваць перадачы на частцы тэрыторыі ЗША.<ref name="wnet_about"/> == Беларуская рэдакцыя — «Радыё Унэт» == 11 лістапада 2020 года пачала працу беларуская рэдакцыя «Radio Wnet» («Радыё Унэт»), якая выпускала праграмы на беларускай мове і асвятляла падзеі ў [[Беларусь|Беларусі]] і жыццё [[беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] (Польшча, [[Літва]], [[Украіна]], [[Швейцарыя]] і інш.).<ref name="radiounet_about">{{Cite web |url=https://radiounet.fm/pra-nas/ |title=Пра нас |website=radiounet.fm |language=be |access-date=17 студзеня 2026}}</ref> [[Файл:Радыё Ўнэт. «Вялікае падарожжа» ў Быдгашчы.jpg|міні|справа|«Вялікае падарожжа» Радыё Унэт па Польшчы. Сустрэча з прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Быдгашчы]] Паводле пазнакі на сайце рэдакцыі, праект фінансава падтрымліваўся «ў межах польскага супрацоўніцтва ў развіцці» (праграмы дапамогі) Міністэрства замежных спраў Польшчы.<ref>{{Cite web |url=https://radiounet.fm/projekt-finansovany-shchadryascy-za-sredki-polskaga-supratsounitstva-u-razvici-ministerstva-zamezhnyh-spr%E1%B4%80u-polshchy/ |title=Праект фінансаваны шчодрасцю за сродкі польскага супрацоўніцтва ў развіцці Міністэрства замежных спраў Польшчы |website=radiounet.fm |language=be |access-date=17 студзеня 2026}}</ref> === Вяшчальны расклад === Беларуская служба выпускала ў будні дзве асноўныя праграмы: * «Світанак свабоды» — 6:00—7:00 (паводле беларускага часу); * «Жыве Беларусь уначы» — 00:00—2:00.<ref name="radiounet_about"/> 14 сакавіка 2024 года рэдакцыя паведаміла пра часовае прыпыненне вяшчання праграм «Радыё Унэт» на беларускай мове.<ref>{{Cite web |url=https://radiounet.fm/radyyo-unet-chasova-prypynyae-vyashchanne-pragram-na-belaruskaj-move/ |title=Радыё Ўнэт часова прыпыняе вяшчанне праграм на беларускай мове |access-date=28 сакавіка 2024 |archive-date=14 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314132145/https://radiounet.fm/radyyo-unet-chasova-prypynyae-vyashchanne-pragram-na-belaruskaj-move/ |url-status=dead }}</ref> === Супрацоўнікі і вядучыя === Паводле раздзела на сайце беларускай рэдакцыі «Радыё Унэт», у праекце працавалі:<ref name="radiounet_about"/> * [[Вольга Сямашка]] — галоўная рэдактарка беларускай рэдакцыі; журналістка з досведам больш за 20 гадоў, працавала на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]], у першую чаргу з эканамічнай тэматыкай; пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года пакінула Беларусь праз пагрозу палітычнага пераследу; жыла ва [[Украіна|Украіне]], [[Польшча|Польшчы]] і [[Літва|Літве]].<ref name="radiounet_about"/> * [[Раман Ждановіч]] — адзін з галасоў беларускай службы ад пачатку яе працы; першы вядучы эфіру «Жыве Беларусь уначы»; раней працаваў на «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскім радыё для Беларусі]]», таксама быў журналістам фонду EURO2012, прадзюсарам тэлеканала «[[Белсат]]».<ref name="radiounet_about"/> * [[Аліна Крамко]] — вядучая «Жыве Беларусь уначы»; аўтарка падкастаў «Спадчына», «Гучы, Беларусь, уначы» і «Топ-5»; у эфіры з 2012 года, працавала на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]]; у сваіх праграмах часта звярталася да тэм культуры і мастацтва, запрашаючы беларускіх музыкаў, пісьменнікаў, гісторыкаў і інш.<ref name="radiounet_about"/> * [[Марына Савіцкая]] — музычная вядоўца «Жыве Беларусь уначы»; раней працавала каля 10 гадоў на беларускім рок-радыё [[Радыё «Сталіца»|«Сталіца»]], у 2020 годзе ўдзельнічала ў забастоўцы і звольнілася; пасля пераезду ў [[Кіеў]] і далей у [[Варшава|Варшаву]] працягнула працу ў радыёфармаце; у эфірах запрашала музыкаў і вяла размовы пра музыку і канцэртнае жыццё.<ref name="radiounet_about"/> * [[Андрусь Гаёвы]] — журналіст; супрацоўнічаў з выданнямі «Наша Ніва», «Белсат», «Новы Час», «Радыё Свабода», «Зялёны партал» і інш.; займаўся праваабарончай журналістыкай; у 2019 годзе пры падтрымцы Праваабарончага цэнтра «[[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Вясна]]» стварыў рэгіянальны інфармацыйны партал «Палеская Вясна»; у праекце «Радыё Ўнэт» працаваў са жніўня 2021 года як журналіст і вядучы «Світанку свабоды» і «Вынікаў тыдня» (у тым ліку з кіеўскай студыі да пачатку вайны ва Украіне).<ref name="radiounet_about"/> * [[Алена Прыходзька]] — вядоўца ранішніх эфіраў і карэспандэнтка; далучылася да каманды ў лютым 2021 года пасля выезду з Беларусі праз пагрозу палітычнага пераследу; раней каля 10 гадоў працавала вядоўцай і рэдактаркай рэгіянальнага радыё; пасля пачатку вайны ва Украіне пераехала і працавала як карэспандэнтка і аўтарка падкастаў «Я журналіст, навошта вы мяне б’яце?» і «Неверагодныя».<ref name="radiounet_about"/> * [[Іван Савановіч]] — карэспандэнт у [[Варшава|Варшаве]]; у эфіры прадстаўляў асноўныя навіны дня, а таксама рыхтаваў рэпартажы пра акцыі салідарнасці і мерапрыемствы беларускай дыяспары ў Польшчы.<ref name="radiounet_about"/> === Перадачы і рубрыкі === Сярод названых на сайце беларускай рэдакцыі перадач, фарматаў і падкастаў — «Світанак свабоды», «Жыве Беларусь уначы», «Спадчына», «Гучы, Беларусь, уначы», «Топ-5», «Я журналіст, навошта вы мяне б’яце?», «Неверагодныя».<ref name="radiounet_about"/> === Спыненне працы (2024) === 14 сакавіка 2024 года стала вядома, што беларуская рэдакцыя «Радыё Унэт» часова прыпыніла працу і рэгулярныя выпускі беларускіх праграм. Паводле інтэрв’ю [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] з галоўнай рэдактаркай [[Вольга Сямашка|Вольгай Сямашкай]], прычынай стала адсутнасць своечасовага пацвярджэння адносна далейшага фінансавання праекта: рэдакцыя чакала рашэння пра падтрымку з бюджэтных сродкаў, звязаных з дзейнасцю [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Польшча|Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Польшча]].<ref>{{Cite web |url=https://baj.media/be/chamu-prypynila-pracu-belaruskaja-rjedakcyja-radyjo-njet/ |title=«Мы не зачыняемся». Вольга Сямашка патлумачыла, чаму прыпыніла працу беларуская рэдакцыя «Радыё Ўнэт» |website=Беларуская асацыяцыя журналістаў |date=2024-03-14 |language=be |access-date=2026-01-18}}</ref> У тым жа матэрыяле адзначалася, што рэдакцыя разглядала гэта як часовую меру і заяўляла пра гатоўнасць аднавіць працу пасля вырашэння фінансавых пытанняў. Таксама паведамлялася, што беларускія праграмы прыбралі са штодзённага жывога эфіру, а ў іх месцы пакінулі музычны плэй-ліст з інфармацыйным паведамленнем пра часовую адсутнасць выпускаў.<ref>{{Cite web |url=https://baj.media/be/chamu-prypynila-pracu-belaruskaja-rjedakcyja-radyjo-njet/ |title=«Мы не зачыняемся». Вольга Сямашка патлумачыла, чаму прыпыніла працу беларуская рэдакцыя «Радыё Ўнэт» |website=Беларуская асацыяцыя журналістаў |date=2024-03-14 |language=be |access-date=2026-01-18}}</ref> Паводле БАЖ, каманда беларускай рэдакцыі складалася з шасці чалавек, а вядучыя і карэспандэнты працавалі, між іншым, у [[Літва|Літве]], [[Украіна|Украіне]], [[Беласток]]у і [[Варшава|Варшаве]].<ref>{{Cite web |url=https://baj.media/be/chamu-prypynila-pracu-belaruskaja-rjedakcyja-radyjo-njet/ |title=«Мы не зачыняемся». Вольга Сямашка патлумачыла, чаму прыпыніла працу беларуская рэдакцыя «Радыё Ўнэт» |website=Беларуская асацыяцыя журналістаў |date=2024-03-14 |language=be |access-date=2026-01-18}}</ref> == Правапіс і назва беларускай службы == У публікацыях беларуская рэдакцыя выкарыстоўвала афіцыйны правапіс і ўнармаваную беларускую літаратурную мову; аднак у брэндавым найменні паслядоўна фіксавалася форма ''«Радыё Ўнэт»'' (з літарай «Ў» у пачатку слова «Ўнэт») на сайце і ў назве праекта.<ref name="radiounet_about"/> Паводле актуальных [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|афіцыйных правіл правапісу]] гук [у] на пачатку ўласных імён і назваў перадаецца вялікай літарай «У».<ref>{{Cite web |url=https://www.barsu.by/images/stories/uch2020/filfak/belmova_punktuacyja_metad/druk/belmova_praktykum.pdf |title=Практыкум па беларускай мове: фанетыка. Арфаграфія. Арфаэпія (метадычныя матэрыялы) |publisher=БДУ/БарДУ (pdf) |language=be |access-date=17 студзеня 2026 |url-status=dead }}</ref> Пры гэтым у выпадках напісання іншых, чым назва радыё, слоў, рэдакцыя прытрымлівалася правіл (напрыклад, «ва Украіне»).<ref name="radiounet_about"/> == Як слухаць == Апрача FM-вяшчання, станцыю «Radio Wnet» можна слухаць праз інтэрнэт (стрымінг на афіцыйным сайце і іншымі спосабамі, пазначанымі ў інструкцыі ''«Jak słuchać»'').<ref>{{Cite web |url=https://wnet.fm/jak-sluchac/ |title=Jak słuchać |website=wnet.fm |language=pl |access-date=2026-01-17 |url-status=dead }}</ref> === Частоты === * [[Варшава]] — 87,8 MHz * [[Кракаў]] — 95,2 MHz * [[Уроцлаў]] — 96,8 MHz * [[Шчэцін]] — 98,9 MHz * [[Беласток]] — 103,9 MHz * [[Быдгашч]] — 104,4 MHz * [[Люблін]] — 101,1 MHz * [[Лодзь]] — 106,1 MHz<ref name="wnet_hist"/> == Гл. таксама == * [[:Катэгорыя:Беларускія СМІ ў замежжы|Беларускія СМІ ў замежжы]] * [[:Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове|Радыёстанцыі на беларускай мове]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://wnet.fm/ WNET.fm] (польская версія, галоўны сайт) * [https://radiounet.fm/ radiounet.fm] (архіў/сайт беларускай рэдакцыі) * [https://sluchaj.wnet.fm/ Прамое слуханне] (стрым) * [https://t.me/radiounetfm Тэлеграм-канал беларускай рэдакцыі] {{Беларускія інтэрнэт-медыя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Польшчы]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара Варшавы]] qybb63248wbf18uxgsc3cxhiva34t2d Фляўс і Кляйн 0 695936 5154331 5010635 2026-06-14T14:16:21Z DzBar 156353 афармленне 5154331 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў}} «'''Фляус і Кляйн'''» (таксама: «Фляус і Кляйнн») — беларуская музычная група з Наваполацка. Адна з найбольш прыкметных гуртоў на беларускай альтэрнатыўнай сцэне 2000-х гадоў.<ref name="sergey_budkin">https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi</ref> <ref>https://www.sb.by/articles/vudstok-s-golubtsami.html</ref> <ref>https://nestor.minsk.by/mg/2004/24/mg42417.html</ref>Іхны стыль спалучаў брыт-поп, інды-рок з эпатажнымі перформансамі.<ref name="sm">https://www.rabochy-put.ru/culture/27884-rokkola-pereedet-k-nam.html</ref> <ref> https://soundcloud.com/fklainn/ewbrjhmchvio</ref> Гурт станавіўся лаўрэатам міжнароднага фестывалю «[[Басовішча]]» ў Польшчы, і двойчы ўшаноўваўся ўзнагародамі на фестывалі «[[Рок-каранацыя]]», а таксама атрымаў прызнанне на шэрагу іншых значных фестываляў.<ref name="sergey_budkin"/> <ref>https://nestor.minsk.by/mg/2006/08/mg60805.html</ref> <ref>https://www.kp.ru/daily/24058/302426/</ref> <ref>https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi?utm_source=chatgpt.com</ref> == Гісторыя == Гурт «Фляус і Кляйн» быў заснаваны вакалістам і аўтарам песень Сяргеем «Фляусам» (Володчанкам) і басістам Аляксандрам Верным (Качановым).<ref>https://refnews.ru/glavnoe-dobyvat-terpkii-sok-iz-nedr/</ref>. У гэты час робіцца праграма «Холодной айсберг человека с тёплым флагом». У 2003 і 2004 гадах каманда перамагае на фестывалі «[[Рок-кола]]». Выступае з канцэртамі ў клубах Беларусі, а таксама як удзельнікі і госці на шматлікіх фестывалях («АЯ-camp» 2003―2005, «Наша Музыка», «Нова Рок», «Двина-Дзвiна-Даугава», «Продвижение»). 2005 год адзначыўся стварэннем новай акустычнай праграмы «Морские баллады Эммануила». А на «[[Рок-кола|Рок-коле]] 2005» у намінацыі «Рок-рысталішча» гурт бярэ прыз глядацкіх сімпатыяў. На фестывалі «Ты признан быть первым 3» (Масква) ― гран-пры фэстывалю. Гурт дае канцэрты па краінах СНД. У 2005―2006 гадах як госці выступаюць на фестывалях «Ночь как день», «Пришествие» (Санкт-Пецярбург), «Белые ночи» (Крым). У 2006 годзе з’явілася новая праграма. У 2007 годзе гурт з’яўляецца пастаянным госцем на ўсіх фестывалях, якія ладзяцца прадзюсарскім цэнтрам «PPB Media» (Масква). 2007 год прынёс у праграму «Фляўс і Кляйн» беларускамоўнае выкананне песень і перамогу на фестывалі музыкі маладой Беларусі «[[Басовішча]]-2007».<ref name="gen" /> У 2006 і 2007 гадах «Фляус і Кляйн» двойчы станавілася лаўрэатам(2006 — прыз сімпатый гледачоў, 2007 — прарыў года) «[[Рок-каранацыя|Рок-каранацыі]]» — самай прэстыжнай рок-прэміі Беларусі таго часу, пацвердзіўшы статус аднаго з самых перспектыўных альтэрнатыўных праектаў краіны..<ref>https://nestor.minsk.by/mg/2006/08/mg60805.html</ref> <ref>https://www.kp.ru/daily/24058/302426/</ref> <ref>https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi?utm_source=chatgpt.com</ref> У 2011 годзе гурт пераязджае ў Маскву. <ref>https://euroradio.fm/ru/singl-vozdushnyy-shar-i-prevyu-novogo-alboma-ot-flyaus-i-klyayn-slushat</ref>У наступным гурт падпісвае кантракт з адной з самых уплывовых расійскіх лэйблаў — «Нікіцін».<ref> https://nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/0302.html?utm_source=chatgpt.com</ref> <ref> https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyain-zapisali-shokoladnyi-albom-s-royalyami-i-trubami</ref> <ref> https://www.cef.ru/infoblock/news/read/article/1365359</ref> У перыяд з 2011 па 2012 год паступова пачынаецца заняпад гурта.<ref>https://euroradio.fm/ru/singl-vozdushnyy-shar-i-prevyu-novogo-alboma-ot-flyaus-i-klyayn-slushat</ref> Пасля распаду калектыву быў выпушчаны постмортэм-альбом пад назвай «Тэставанне загробнага гідравеласіпеда...», які сабраў раней неапублікаваны матэрыял.<ref> https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi</ref> == Дыскаграфія == === Альбомы === * 2015 ― Тестирование потустороннего гидровелосипеда в многомерном пространстве<ref> https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi</ref> === Сінглы === * 2015 ― «Воздушный шар»<ref name="euro" /> == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="gen">{{Cite web|ref=gen|url=https://generation.by/doc15-32.html|title=Фляўс і Кляйн|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211129092125/https://generation.by/doc15-32.html|archivedate=29 лістапада 2021|lang=be|website=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Generation.by]]|accessdate=2021-12-15|url-status=live}}</ref> <ref name="euro">{{Cite web|ref=euro|url=https://euroradio.fm/ru/singl-vozdushnyy-shar-i-prevyu-novogo-alboma-ot-flyaus-i-klyayn-slushat|title=Сингл «Воздушный шар» и превью нового альбома от «Фляус и Кляйн» (слушать)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707210727/https://euroradio.fm/ru/singl-vozdushnyy-shar-i-prevyu-novogo-alboma-ot-flyaus-i-klyayn-slushat|archivedate=7 ліпеня 2018|last=Колесникова|first=Маша.|lang=ru|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2015-12-16|accessdate=2021-12-15|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Commons}} * [https://useraudio.net/search/%D1%84%D0%BB%D1%8F%D1%83%D1%81-%D0%B8-%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D0%B9%D0%BD «Фляус И Кляйн»] на [[Useraudio.net]] * {{youtube|LsfBxcWQz7M|«Фляус и Кляйн» ― «Чудеса»}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе]] gwyib4ckzykufivdqxz6ar9l4jodbg7 5154332 5154331 2026-06-14T14:16:39Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2003 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154332 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў}} «'''Фляус і Кляйн'''» (таксама: «Фляус і Кляйнн») — беларуская музычная група з Наваполацка. Адна з найбольш прыкметных гуртоў на беларускай альтэрнатыўнай сцэне 2000-х гадоў.<ref name="sergey_budkin">https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi</ref> <ref>https://www.sb.by/articles/vudstok-s-golubtsami.html</ref> <ref>https://nestor.minsk.by/mg/2004/24/mg42417.html</ref>Іхны стыль спалучаў брыт-поп, інды-рок з эпатажнымі перформансамі.<ref name="sm">https://www.rabochy-put.ru/culture/27884-rokkola-pereedet-k-nam.html</ref> <ref> https://soundcloud.com/fklainn/ewbrjhmchvio</ref> Гурт станавіўся лаўрэатам міжнароднага фестывалю «[[Басовішча]]» ў Польшчы, і двойчы ўшаноўваўся ўзнагародамі на фестывалі «[[Рок-каранацыя]]», а таксама атрымаў прызнанне на шэрагу іншых значных фестываляў.<ref name="sergey_budkin"/> <ref>https://nestor.minsk.by/mg/2006/08/mg60805.html</ref> <ref>https://www.kp.ru/daily/24058/302426/</ref> <ref>https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi?utm_source=chatgpt.com</ref> == Гісторыя == Гурт «Фляус і Кляйн» быў заснаваны вакалістам і аўтарам песень Сяргеем «Фляусам» (Володчанкам) і басістам Аляксандрам Верным (Качановым).<ref>https://refnews.ru/glavnoe-dobyvat-terpkii-sok-iz-nedr/</ref>. У гэты час робіцца праграма «Холодной айсберг человека с тёплым флагом». У 2003 і 2004 гадах каманда перамагае на фестывалі «[[Рок-кола]]». Выступае з канцэртамі ў клубах Беларусі, а таксама як удзельнікі і госці на шматлікіх фестывалях («АЯ-camp» 2003―2005, «Наша Музыка», «Нова Рок», «Двина-Дзвiна-Даугава», «Продвижение»). 2005 год адзначыўся стварэннем новай акустычнай праграмы «Морские баллады Эммануила». А на «[[Рок-кола|Рок-коле]] 2005» у намінацыі «Рок-рысталішча» гурт бярэ прыз глядацкіх сімпатыяў. На фестывалі «Ты признан быть первым 3» (Масква) ― гран-пры фэстывалю. Гурт дае канцэрты па краінах СНД. У 2005―2006 гадах як госці выступаюць на фестывалях «Ночь как день», «Пришествие» (Санкт-Пецярбург), «Белые ночи» (Крым). У 2006 годзе з’явілася новая праграма. У 2007 годзе гурт з’яўляецца пастаянным госцем на ўсіх фестывалях, якія ладзяцца прадзюсарскім цэнтрам «PPB Media» (Масква). 2007 год прынёс у праграму «Фляўс і Кляйн» беларускамоўнае выкананне песень і перамогу на фестывалі музыкі маладой Беларусі «[[Басовішча]]-2007».<ref name="gen" /> У 2006 і 2007 гадах «Фляус і Кляйн» двойчы станавілася лаўрэатам(2006 — прыз сімпатый гледачоў, 2007 — прарыў года) «[[Рок-каранацыя|Рок-каранацыі]]» — самай прэстыжнай рок-прэміі Беларусі таго часу, пацвердзіўшы статус аднаго з самых перспектыўных альтэрнатыўных праектаў краіны..<ref>https://nestor.minsk.by/mg/2006/08/mg60805.html</ref> <ref>https://www.kp.ru/daily/24058/302426/</ref> <ref>https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi?utm_source=chatgpt.com</ref> У 2011 годзе гурт пераязджае ў Маскву. <ref>https://euroradio.fm/ru/singl-vozdushnyy-shar-i-prevyu-novogo-alboma-ot-flyaus-i-klyayn-slushat</ref>У наступным гурт падпісвае кантракт з адной з самых уплывовых расійскіх лэйблаў — «Нікіцін».<ref> https://nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/0302.html?utm_source=chatgpt.com</ref> <ref> https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyain-zapisali-shokoladnyi-albom-s-royalyami-i-trubami</ref> <ref> https://www.cef.ru/infoblock/news/read/article/1365359</ref> У перыяд з 2011 па 2012 год паступова пачынаецца заняпад гурта.<ref>https://euroradio.fm/ru/singl-vozdushnyy-shar-i-prevyu-novogo-alboma-ot-flyaus-i-klyayn-slushat</ref> Пасля распаду калектыву быў выпушчаны постмортэм-альбом пад назвай «Тэставанне загробнага гідравеласіпеда...», які сабраў раней неапублікаваны матэрыял.<ref> https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi</ref> == Дыскаграфія == === Альбомы === * 2015 ― Тестирование потустороннего гидровелосипеда в многомерном пространстве<ref> https://www.experty.by/content/flyaus-i-klyainn-testirovanie-potustoronnego-gidrovelosipeda-v-mnogomernom-prostranstve-audi</ref> === Сінглы === * 2015 ― «Воздушный шар»<ref name="euro" /> == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="gen">{{Cite web|ref=gen|url=https://generation.by/doc15-32.html|title=Фляўс і Кляйн|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211129092125/https://generation.by/doc15-32.html|archivedate=29 лістапада 2021|lang=be|website=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Generation.by]]|accessdate=2021-12-15|url-status=live}}</ref> <ref name="euro">{{Cite web|ref=euro|url=https://euroradio.fm/ru/singl-vozdushnyy-shar-i-prevyu-novogo-alboma-ot-flyaus-i-klyayn-slushat|title=Сингл «Воздушный шар» и превью нового альбома от «Фляус и Кляйн» (слушать)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707210727/https://euroradio.fm/ru/singl-vozdushnyy-shar-i-prevyu-novogo-alboma-ot-flyaus-i-klyayn-slushat|archivedate=7 ліпеня 2018|last=Колесникова|first=Маша.|lang=ru|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2015-12-16|accessdate=2021-12-15|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Commons}} * [https://useraudio.net/search/%D1%84%D0%BB%D1%8F%D1%83%D1%81-%D0%B8-%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D0%B9%D0%BD «Фляус И Кляйн»] на [[Useraudio.net]] * {{youtube|LsfBxcWQz7M|«Фляус и Кляйн» ― «Чудеса»}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2003 годзе]] jzvkdoscfl9icgkin0f7vd1mc8ts57k Kaspi.kz 0 706993 5154334 5114506 2026-06-14T15:37:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154334 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Kaspi.kz''' — [[Казахстан|казахстанская]] тэхналагічная кампанія-«адзінарог» у склад якой уваходзяць ТАА «Kaspi Крама», АТ «Kaspi Bank», ТАА «Kaspi Pay» і ТАА «Kaspi Travel».<ref>[https://dknews.kz/inner-news.php?id_cat=75%20&&%20id=177219 5G нам не по плечу и не по карману?]</ref><ref>[https://forbes.kz//leader/duumvirat_forbes_kazakhstan_opredelilsya_s_vyiborom_luchshego_biznesmena_2020_goda/ Дуумвират: Forbes Kazakhstan определился с выбором лучшего бизнесмена 2020 года]</ref><ref>[https://tengrinews.kz/money/tokaev-rasskazal-putinu-o-kaspikz-422176/ Токаев рассказал Путину о Kaspi.kz]</ref> Ключавымі акцыянерамі Kaspi.kz з'яўляюцца Вячаслаў Кім, Міхаіл Ламтадзэ і фонд Baring Vostok. == Бізнес-экасістэма == Kaspi.kz аб'ядноўвае сэрвісы анлайн-плацяжоў і [[P2P|P2P пераводаў]], кіравання асабістымі сродкамі і анлайн-пакупак з дастаўкай у мабільным супердадатку. Кампанія працуе на трох платформах - плацяжы, маркетплейс і фінтэх.<ref>[https://kapital.kz/finance/91050/moody-s-povysilo-reyting-kaspi-bank.html Moody’s повысило рейтинг Kaspi Bank]</ref><ref>[https://authority.aifc.kz/ru/news/aifc-and-kaspi.kz-are-teaming-up-to-train-it-professionals/ МФЦА и Kaspi.kz займутся подготовкой IT-кадров]</ref><ref>{{Cite web |title=Kaspi - Central Asian Super App in the Making |url=https://www.picoliniecapital.com/post/kaspi-central-asian-super-app-in-the-making |accessdate=28 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506062549/https://www.picoliniecapital.com/post/kaspi-central-asian-super-app-in-the-making |archivedate=6 мая 2021 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://quote.rbc.ru/news/article/5f88586b9a79473c49d5caa7 Подробнее на РБК:] https://quote.rbc.ru/news/article/5f88586b9a79473c49d5caa7</ref> У 2020 годзе кампанія стала адной з самых хуткарослых IT-фінансавых арганізацый [[Еўропа|Еўропы]] і [[Еўразія|Еўразіі]].<ref>[https://forbes.kz/leader/35_krupneyshih_torgovyih_internet-ploschadok_-_jurnal_sentyabr_2021_1631561803/ 35 крупнейших торговых интернет-площадок Казахстана]</ref><ref>[https://vc.ru/services/181804-luchshie-primery-cifrovyh-ekosistem-i-superappov Лучшие примеры цифровых экосистем и супераппов]</ref><ref>[https://otyrar.kz/2020/05/oplachivat-gosuslugi-nalogi-i-shtrafy-mozhno-s-pomoshhyu-qr-koda-cherez-mobilnyj-banking/ Оплачивать госуслуги, налоги и штрафы можно с помощью QR-кода через мобильный банкинг]</ref> У ліпені 2020 года Kaspi.kz замацаваў права ўласнасці на тэхналогіі і алгарытм выпуску плацежных картак з выкарыстаннем мабільнага дадатку і картамата, атрымаўшы патэнт ад Нацыянальнага інстытута інтэлектуальнай уласнасці.<ref>[https://kazpravda.kz/n/kaspikz-zapatentoval-unikalnoe-ustroystvo-kaspi-kartomat/ Kaspi.kz запатентовал уникальное устройство Kaspi Картомат]</ref> == Маркетплэйс == У 2018-2021 г.г. Kaspi.kz займае першае месца сярод казахстанскіх гандлёвых інтэрнэт-пляцовак TOP KZ Retail E-Commerce.<ref>[https://forbes.kz/leader/35_krupneyshih_torgovyih_internet-ploschadok_-_jurnal_sentyabr_2021_1631561803/ 35 крупнейших торговых интернет-площадок Казахстана]</ref> 28 жніўня 2020 гады кампанія набыла інтэрнэт-кампанію па продажы авіябілетаў Santufei (Kaspi Travel).<ref>[https://kazlenta.kz/23710-kaspikz-priobrel-onlayn-trevel-agentstvo-santufei.html Kaspi.kz приобрел онлайн-тревел-агентство Santufei]</ref> == Фінтэх == Платформа засноўваецца на фінансавых прадуктах казахстанскага раздробнага банка - Kaspi Bank.<ref>[https://quote.rbc.ru/news/article/5f88586b9a79473c49d5caa7 Успешное IPO в Лондоне сделало бизнесменов из Казахстана миллиардерами]</ref> У 2020 году Kaspi заняў першае месца сярод банкаў Казахстана па дадзеных [[Forbes]].<ref>[https://forbes.kz/leader/reyting_bankov_kazahstana_-_2020_1589725980/ Рейтинг банков Казахстана - 2020]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/5022271-kazahstantsy-sdelali-rekordnoe.html |title=Казахстанцы сделали рекордное количество онлайн покупок с Kaspi.kz |access-date=28 красавіка 2022 |archive-date=5 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211105113905/https://www.zakon.kz/5022271-kazahstantsy-sdelali-rekordnoe.html |url-status=dead }}</ref> == IPO == 9 лістапада 2018 г., на штогадовай прэзентацыі прадуктаў і сэрвісаў Kaspi.kz, старшыня праўлення Міхаіл Ламтадзэ абвясціў аб планах кампаніі правесці [[IPO]] на Лонданскай біржы.<ref>[https://kz.kursiv.media/2018-11-14/mikhail-lomtadze-prezentoval-novye-servisy-kaspikz-i-zayavil-o-planakh-ipo-v/ Михаил Ломтадзе презентовал новые сервисы Kaspi.kz и заявил о планах IPO в Лондоне]{{Недаступная спасылка}}</ref> У кастрычніку 2020 года Kaspi.kz правёў IPO на Лонданскай біржы.<ref>[https://kapital.kz/finance/90599/kompaniya-kaspi-kz-ob-yavila-ob-uspeshnom-provedenii-ipo.html Компания Kaspi.kz объявила об успешном проведении IPO]</ref> IPO Kaspi.kz прызнана другім найбуйным па велічыні на London Stock Exchange і чацвёртым ва ўсёй Еўропе ў 2020 году.<ref>[https://forbes.kz/finances/exchange/kaspikz_vyishel_na_ipo_i_stal_samoy_dorogoy_kompaniey_v_istorii_kazahstana Kaspi.kz вышел на IPO и стал самой дорогой компанией в истории Казахстана]</ref> == Зноскі == {{ізаляваны артыкул|date=2022-04-28}} [[Катэгорыя:Кампаніі Казахстана]] hnhogwg601hyf8pnpnfe37meu2sjr9s УННВ 0 724382 5154544 5065480 2026-06-15T07:07:26Z DzBar 156353 /* «УННВ» */ 5154544 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = УННВ | Краіна = Беларусь | Жанры = хардкор-хіп-хоп, андэграўнд, хіп-хоп, рэп | Гады = 2010 па цяперашні час | Горад = Мінск | Мова = [[руская мова]] | Лэйбл = Nestanda Records | Удзельнікі = MarikMarakesh, Crash, Anq<ref name=автоссылка1 /> | Былыя_ўдзельнікі = Арцём Artty | Лога = [[File:Уннв.jpg|200px|Лагатып гурта УННВ. Узяты з адкрытых крыніц.]] }} «'''УННВ'''», часта пашыраецца як «'''Забітыя, Але Не Вамі'''» ({{lang-ru|«Убиты, Но Не Вами»}}) — рускамоўная андэрграўнд рэп-група з [[Мінск]]а. Удзельнікі калектыву хаваюць сваю асобу, дакладна невядомы іх сапраўдныя імёны, прозвішчы або ўзрост<ref>[https://genius.com/artists/Unnv/bio УННВ] [https://web.archive.org/web/20221123090026/https://genius.com/artists/Unnv/bio Архивировано]</ref>. == Біяграфія == Гурт быў створаны ў 2010 годзе ў Мінску пасля стварэння аднайменнай суполкі ў [[VK]]. Праз пару тыдняў у ім з’явіўся дэбютны альбом гурта «Чернь»<ref name=автоссылка1>[https://hypestar.ru/person/unnv/ УННВ — Биография и творчество музыкальной группы] [https://web.archive.org/web/20221123095112/https://hypestar.ru/person/unnv/ Архивировано]</ref>. У 2012 годзе выйшаў альбом «О’дно», у 2015 годзе — «Вонючие рифмы», у 2019 годзе — «Чёрная кассета», а ў 2021 годзе выйшаў зборнік з нявыдадзеных трэкаў «Неизданное». У сваёй музыцы гурт надае ўвагу тэме наркотыкаў, нарказалежнасці, а таксама ўсялякімі спосабамі ўсхваляе розныя забароненыя рэчывы<ref name=автоссылка2 />. Калектыў доўгі час не выпускаў кліпы на свае кампазіцыі, тлумачачы гэта недахопам грошай з канцэртаў<ref name=автоссылка1 />. 21 студзеня 2020 года бітмэйкер гурта Арцём Artty у сваёй суполцы ў VK абвясціў, што пакідае калектыў: {{Цытата|Всё, что будет делаться дальше группой УННВ, либо её отдельно взятыми участниками, не имеет никакого отношения к Audio Distortion<ref name=автоссылка3 />.}} == Ацэнкі == Эксперты адзначаюць адметнасць гучання гурта, цікавасць і неперагружанасць тэкстаў, змрочную атмасферу. Лічаць яго выразным прадстаўніком сучаснай андэрграўнд-сцэны. Гурт мае даволі шырокую базу фанатаў, захоўваючы пры гэтым адносную ананімнасць і таямнічы імідж, што з’яўляецца свайго роду пратэстам супраць папулярнай музыкі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://daily.afisha.ru/music/26367-unnv-za-kem-stoit-andegraund-bolshoy-razbor-afishi-daily/|title=«УННВ». За кем стоит андеграунд? Большой разбор «Афиши Daily»|website=Афиша|access-date=2024-02-05}}</ref> == Склад == * MarikMarakesh, лідар гурта * Crash * Anq * Арцём Artty, бітмэйкер (2010—2020)<ref name=автоссылка3>[https://web.archive.org/web/20221124143542/https://vk.com/wall-176936493_38 Архивированный пост Артёма во ВКонтакте об уходе из группы]</ref> На сваіх выступах хлопцы выступаюць у масках, капюшонах, акулярах, панамках і гэтак далей, каб схаваць сваю асобу. Лідарам гурта лічыцца MarikMarakesh, таксама вядома, што ён самы малодшы з калектыву<ref name=автоссылка2>[https://www.last.fm/ru/music/%D0%A3%D0%BD%D0%BD%D0%B2/+wiki УННВ] на [[last.fm]] [https://web.archive.org/web/20210820171827/https://www.last.fm/ru/music/%D0%A3%D0%BD%D0%BD%D0%B2/+wiki Архивировано]</ref>. == Альбомы == === «УННВ» === {|class="wikitable" style=text-align:center; |- !Год !Назва !Каментарый |- |[[2010 год у музыцы|2010]] |Чернь |Першы альбом гурта |- |[[2012 год у музыцы|2012]] |О’дно |Займае 290-е месца на [[Spotify]] у топе рускамоўных трэкаў за ўвесь час<ref>[https://bestsellingalbums.org/streaming/album/58209 О`ДНО (УННВ) — статистика прослушиваний] [https://web.archive.org/web/20221122203809/https://bestsellingalbums.org/streaming/album/58209 Архивировано]</ref> |- |[[2015 год|2015]] |Вонючие рифмы |<ref>[http://rhyme.ru/unnv-vonyuchie-rifmy-2015/ УННВ — Вонючие Рифмы (2015)] [https://web.archive.org/web/20190206193248/http://rhyme.ru/unnv-vonyuchie-rifmy-2015/ Архивировано]</ref> |- |[[2019 год|2019]] |Чёрная кассета» |4-е месца ў чарце InterMedia<ref>[https://www.intermedia.ru/news/331536 Музыкальные чарты за неделю: лидируют Big Baby Tape, Тима Белорусских и Morgenshtern] [https://web.archive.org/web/20220117231906/https://www.intermedia.ru/news/331536 Архивировано]</ref><ref>[https://hiphop4real.com/unnv-chyornaya-kasseta/ УННВ — «Чёрная кассета»] [https://web.archive.org/web/20221123092617/https://hiphop4real.com/unnv-chyornaya-kasseta/amp/ Архивировано]</ref> |- |[[2021 год|2021]] |Неизданное |21-е месца ў чарце BandLink<ref>[https://web.archive.org/web/20221123093241/https://band.link/chart/daily/2021-04-17 BandLink Daily Chart]</ref> |- |2025 |[[Абибок]] |<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://the-flow.ru/releases/unnv-albom-2025|title=УННВ выпустили альбом "Абибок"|website=The-Flow.ru|access-date=2025-12-06}}</ref> |} === Crash === {|class="wikitable" style=text-align:center; |- !Год !Назва !Каментарый |- |2016 |Нитки |уласны альбом Crash’а |- |} == Відэаграфія == {| class="wikitable" style=text-align:center; |- !Год !width=180 |Назва !Спасылкі |- |[[2012 год у музыцы|2012]] |«Притормози.mp4»<br />{{small|(Сумесна з Maxie Flow і Фам)}} |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=scQazMGxv5E]] |- |rowspan="2" |[[2021 год|2021]] |«Пластилин из говна»<br />{{small|(Сумесна з Гуляй Рванина)}} |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=nS8XIXWuX8E]] |- |«Яма (live)» |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=dn08YqLcEqc]] |- |2022 |«В тумане белом» |[[Файл:YouTube Logo (2013-2017).svg|30px|center|link=https://youtube.com/watch?v=NVpbXIT7u7c]] |- |} {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Хіп-хоп-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2010 годзе]] h8n3z0cmbmtdvi1xe89b2f6fwwh7b03 Star Wars: The Old Republic 0 724498 5154593 4876007 2026-06-15T10:49:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154593 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|распрацоўшчык=[[BioWare]]|выдаўцы=[[Electronic Arts]]|загаловак=Star Wars: The Old Republic|мова інтэрфейсу=[[Англійская мова]], [[нямецкая мова]], [[французская мова]]|дата анонсу=21 кастрычніка 2008 году|даты выпуску={{flag|EU}} 20 снежня 2011 году|платформа=[[Microsoft Windows|Windows]]|рухавічок=HeroEngine|ліцэнзія=прапрыетарная|жанр=ралевая гульня|выява=SW-TOR-logo.png}} '''Star Wars: The Old Republic''' ({{tr-en|Зорныя Войны: Старая Рэспубліка}}) — сюжэтная шматкарыстальніцкая гульня распрацаваная падраздзяленнем [[BioWare|Bioware]] у [[Остын]]е, штат [[Тэхас]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Падзеі ў гульні адбываюцца праз 300 гадоў пасля гульняў серыі Knights of the Old Republic<ref name=":0">http://www.swtor.com/info/faq</ref>. Гульня стала першай цалкам агучанай ММА, на дадзены момант ёсць версіі на англійскай, французскай і нямецкай мовах<ref name=":0" />. Гульня была анансавана 21 кастрычніка 2008 года. Выпуск адбыўся 20 снежня 2011 года<ref>https://www.swtor.com/info/news/news-article/20111014-1</ref>. 15 лістапада 2012 года гульня перайшла на [[free-to-play]] мадэль. == Гульнявы працэс == У самым пачатку гульні на выбар прапануецца бок, раса, пол і гэтак далей. Дзеянні гульні адбываюцца за 3500 год да пачатку падзей кінафільмаў, гэты сэттынг даў амаль поўную свабоду распрацоўшчыкам, без неабходнасці прывязвацца да звыклых тэм<ref>http://www.incgamers.com/Games/2336/Interviews/Star-Wars-The-Old-Republic/158 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090107060333/http://www.incgamers.com/Games/2336/Interviews/Star-Wars-The-Old-Republic/158 |date=7 студзеня 2009 }}</ref>. Гулец можа ўстаць на бок Імперыі Сітхаў або [[Галактычная рэспубліка|Галактычнай Рэспублікі]]<ref>http://www.swtor.com/community/showthread.php?t=496756 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120331175756/http://www.swtor.com/community/showthread.php?t=496756 |date=31 сакавіка 2012 }}</ref>. Процілеглыя бакі маюць розны стыль гульні, заданні і сродкі перамяшчэння<ref name=":1">http://www.gamespot.com/pc/rpg/starwarstheoldrepublic/news.html?sid=6199726&mode=news</ref>. Таксама існуюць заданні, якія можна выконваць аднаму, без падтрымкі. Паводзіны ў NPC могуць быць розныя, у залежнасці ад абранай гульцом сюжэтнай лініі<ref name=":1" />. == Распрацоўка == Star Wars: The Old Republic – першы вопыт кампаніі BioWare на рынку [[MMORPG]], а таксама другая MMORPG ў Сусвеце Star Wars пасля Star Wars: Galaxies. Распрацоўнікі з BioWare даўно былі зацікаўлены ў працы над MMORPG, але чакалі «правільных партнёраў, правільную каманду, правільную інтэлектуальную ўласнасць»<ref name=":1" />. Галоўная роля ў гульні адведзена развіццю індывідуальных гісторый для кожнага персанажа. У кастрычніку 2008 гады BioWare заявіла, што гульня будзе ўтрымоўваць больш сюжэтнага кантэнту, чым усе яе іншыя гульні разам узятыя. Каманда з 12 сцэнарыстаў марнуе больш часу на працу над сюжэтам, чым якія-небудзь іншыя распрацоўшчыкі<ref>http://pc.ign.com/articles/922/922115p2.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120208224841/http://pc.ign.com/articles/922/922115p2.html |date=8 лютага 2012 }}</ref>. Галоўная роля ў гульні адведзена развіццю індывідуальных гісторый для кожнага персанажа. Першы трэйлер пад назвай «Deceived» быў паказаны на выставе E3 1 чэрвеня 2009 года<ref>http://swtor.com/news/article/20090601_002 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111235537/http://www.swtor.com/news/article/20090601_002 |date=11 студзеня 2012 }}</ref>. 29 верасня 2009 года распрацоўшчыкі сталі прымаць заяўкі на ўдзел у тэсце гульні<ref>http://swtor.com/news/news-article/20090929_001 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111202151117/http://www.swtor.com/news/news-article/20090929_001 |date=2 снежня 2011 }}</ref>. На працягу некалькіх хвілін сайт не спраўляўся з нагрузкай і з'явіліся тэхнічныя праблемы<ref>http://onlinemassivelymultiplayer.com/upcoming-mmorpgs/swtor-web-site-down-due-to-beta-applications-how-will-they-handle-beta-launch-day-traffic</ref>. Пазней сайт быў адчынены, ужо з улікам вялікай колькасці наведвальнікаў. Другі трэйлер пад назвай «Hope» выйшаў 14 чэрвеня 2010 года<ref>http://gametrailers.com/video/e3-2010-star-wars/101161 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120528183954/http://www.gametrailers.com/video/e3-2010-star-wars/101161 |date=28 мая 2012 }}</ref>. 9 ліпеня 2010 года прайшло тэсціраванне гульні гульцамі [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. У верасні таго ж года на афіцыйным сайце быў паказаны персанаж Рэван і інфармацыя аб ім, аб яго ролі ў гульні. 6 чэрвеня 2011 года выйшаў трэці трэйлер пад назвай «Return»<ref>{{Cite web |url=http://giantbomb.com/e3-2011-star-wars-the-old-republic-trailer/17-4232 |title=Архіўная копія |access-date=7 лістапада 2022 |archive-date=9 снежня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111209001341/http://www.giantbomb.com/e3-2011-star-wars-the-old-republic-trailer/17-4232/ |url-status=dead }}</ref>. 21 ліпеня 2011 года Electronic Arts і BioWare пачалі прымаць папярэднія загады на гульню<ref>{{Cite web |url=http://investor.ea.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=593263 |title=Архіўная копія |access-date=7 лістапада 2022 |archive-date=29 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929163350/http://investor.ea.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=593263 |url-status=dead }}</ref>. Аднак папярэдні заказ немагчымы ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] і Акіяніі, таксама там гульня выйдзе пазней<ref>{{Cite web |url=http://www.kotaku.com.au/2011/07/why-cant-australians-pre-order-star-wars-the-old-republic/ |title=Архіўная копія |access-date=7 лістапада 2022 |archive-date=26 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226013647/http://www.kotaku.com.au/2011/07/why-cant-australians-pre-order-star-wars-the-old-republic/ |url-status=dead }}</ref>. Галоўная прычына — пазбяганне любых праблем, звязаных з вялікай нагрузкай на ММА<ref>{{Cite web |url=http://www.kotaku.com.au/2011/08/ea-holding-back-supply-of-the-old-republic-for-a-smooth-launch/ |title=Архіўная копія |access-date=7 лістапада 2022 |archive-date=8 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208214852/http://www.kotaku.com.au/2011/08/ea-holding-back-supply-of-the-old-republic-for-a-smooth-launch/ |url-status=dead }}</ref>. Аднак у BioWare заявілі, што не будуць блакаваць ад гульні якія-небудзь рэгіёны Аўстраліі і Акіяніі ці IP-адрасы, за куплю гульні з іншага рэгіёна<ref>{{Cite web |url=http://www.kotaku.com.au/2011/08/bioware-will-not-region-block-or-ip-block-australian-players-who-import-the-old-republic/ |title=Архіўная копія |access-date=7 лістапада 2022 |archive-date=22 снежня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111222191308/http://www.kotaku.com.au/2011/08/bioware-will-not-region-block-or-ip-block-australian-players-who-import-the-old-republic/ |url-status=dead }}</ref>. Акрамя таго, гульцы з Аўстраліі і [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] нават змаглі паўдзельнічаць у бэта-тэсце гульні<ref>{{Cite web |url=http://www.kotaku.com.au/2011/10/bioware-now-testing-the-old-republic-with-australian-and-new-zealand-players/ |title=Архіўная копія |access-date=7 лістапада 2022 |archive-date=17 снежня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217075817/http://www.kotaku.com.au/2011/10/bioware-now-testing-the-old-republic-with-australian-and-new-zealand-players |url-status=dead }}</ref>. 11 кастрычніка 2011 года BioWare пацвердзіла яшчэ раз, што гульня па ўсім свеце будзе выпушчана 20 снежня 2011 года<ref>http://www.swtor.com/news/news-article/20111014-1</ref>. Аднак дата выхаду ў Аўстраліі і Акіяніі яшчэ невядомая<ref>{{Cite web |url=http://www.kotaku.com.au/2011/10/star-wars-the-old-republics-new-global-release-does-not-include-australia/ |title=Архіўная копія |access-date=7 лістапада 2022 |archive-date=27 снежня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111227030614/http://www.kotaku.com.au/2011/10/star-wars-the-old-republics-new-global-release-does-not-include-australia/ |url-status=dead }}</ref>. Агульны кошт праекта ацэньваецца прыкладна ў 200 млн долараў. У распрацоўцы гульні прымала ўдзел больш за 800 чалавек на чатырох кантынентах, а ў агучванні 4 000 персанажаў на трох мовах было задзейнічана больш за тысячу акцёраў<ref>http://herocomplex.latimes.com/2012/01/20/star-wars-the-old-republic-the-story-behind-a-galactic-gamble/#/0</ref>. == Прадажы і бюджэт гульні == Праект абыйшоўся распрацоўшчыкам больш чым у 160 мільёнаў долараў<ref>http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2042394/Star-Wars-Old-Republic-100M-blockbuster-Avatar-gaming.html</ref>. Па падліках аналітыкаў, калі ў гульні будзе хаця б 400 000 падпісчыкаў, то гульня стане прыбытковай. У брытанскім чарце гульняў Star Wars: The Old Republic стартавала на 10 месцы. Праз адзін тыдзень пасля выхаду гульні, колькасць падпісчыкаў перавысіла 1 мільён, а карыстачы правялі ў гульні сумарна 28 мільёнаў гадзін і стварылі 3,8 мільёнаў персанажаў. Выдавецтва Electronic Arts лічыць, што гульня стала самым хуткарослым ММА-праектам у гісторыі<ref>http://games.compulenta.ru/652897/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120109072859/http://games.compulenta.ru/652897 |date=9 студзеня 2012 }}</ref>. Рэкордная колькасць падпісчыкаў была зарэгістраваная ў лютым 2012 года - 1,7 млн чалавек. Але ўжо да канца сакавіка, паводле справаздачы Electronic Arts, гэтая лічба панізілася да 1,3 млн чалавек<ref>http://games.mail.ru/pc/news/2012-05-10/ea_priznachala_snizhenie_chisla_podpischikov_the_old_republic/</ref>. Каб павысіць гульнявы рэйтынг і прадажы дадзенай гульні, у канцы ліпеня было абвешчана аб тым, што афіцыйны сервер з платнага, пяройдзе ва Free-to-play восенню. 11 лістапада Bioware абвясціла, што Free-to-play опцыя будзе ўведзеная 15 лістапада, з абнаўленнем 1.5 Game Update<ref>http://www.swtor.com/info/news/news-article/20121108</ref>. == Мадэль аплаты == Пасля пераходу на Free-to-play мадэль статусы акаўнтаў падзяліліся на 3 опцыі – Subscriber, Preferred і Free-to-play<ref>http://www.swtor.com/free/features</ref>. Доступ да гульні са статусам Free-to-play поўнасцю бясплатны і з'яўляецца самым абмежаваным па магчымасцях. Так, напрыклад узровень персанажа ў дадзенай мадэлі абмежаваны 60-м узроўнем, базавай гульнёй і дадаткамі 2.0 і 3.0, немагчыма карыстацца некаторымі слотамі экіпіроўкі, рыхтаваць пэўнымі прадметамі персанажа, прымаць удзел у некаторых унутры гульнявых падзеях і г. т. == Зноскі == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} 0a5l8k2ietu7i2u69qzqqp9f1v20rlr Peugeot 3008 II 0 726493 5154520 5144960 2026-06-15T03:00:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154520 wikitext text/x-wiki {{Картка:Аўтамабіль | назва = Peugeot 3008 II (P84) | выява = 2017-03-07 Geneva Motor Show 0969.JPG | вытворца = [[Peugeot]] | заводы = | выпуск = {{гады аўтамабіля|2016|2023}} | тып кузава = | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | колавая база = | папярэднік = [[Peugeot 3008 I]] | пераемнік = [[Peugeot 3008 III]] | звязаныя = [[Peugeot 5008 II|Peugeot 5008]], [[Opel Grandland]], [[Citroën C5 Aircross]] | вікісховішча = Peugeot 3008 B }} '''Peugeot 3008 II ''(P84)''''' — [[Красовер (тып аўтамабіля)|красовер]] маркі [[Peugeot]], другое пакаленне мадэлі [[Peugeot 3008|3008]]. Выпускаўся з [[2016]] па [[2023]] год. «[[Еўрапейскі аўтамабіль года]]—[[2017]]»<ref name="caroftheyear">{{cite web |url = https://www.caroftheyear.org/winners/2017/index.php |title = Car of the Year 2017: Peugeot 3008, a winning formula |date = 2017-01-11 |work = caroftheyear.org |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. == Агляд == Распрацаваны пад кіраўніцтвам {{нп3|Жыль Відаль|Жыля Відаля|en|Gilles Vidal}}<ref>{{cite web |url = https://www.largus.fr/actualite-automobile/design-peugeot-2010-2020-les-annees-gilles-vidal-10377399.html |title = Design Peugeot (2010 - 2020) : les années Gilles Vidal |date = 2020-07-28 |work = largus.fr |accessdate = 2022-11-27 |language = fr }}</ref>. Аўтарам знешняга аблічча з’яўляецца Себасцьен Крыке, над дызайнам інтэр’ера працавалі Гіём Даніэль, Дэм’ен Дэберд, Бертран Рапатэль<ref>{{cite web |author = Romain Bucaille |url = https://www.behance.net/gallery/46106561/Peugeot-3008-5008-The-Making-Of |title = Peugeot 3008 & 5008 - The Making Of |date = 2016-12-13 |publisher = behance.net |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. Стылістычным правобразам стаў канцэпт-кар [[Peugeot Quartz]] паказаны ў 2014 годзе на [[Парыжскі аўтасалон|Парыжскім аўтасалоне]]<ref> {{cite news |url = https://www.abw.by/novosti/industry/177797 |title = Peugeot Quartz: 500-сильный гибридный “монстр”! |date = 2014-09-23 |publisher = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }} </ref>. Серыйная мадэль была прадстаўлена на Парыжскім аўтасалоне ў верасні 2016 года<ref name="europe.autonews.com-2016-05-23"> {{cite news |url = https://europe.autonews.com/article/20160523/ANE/160529974/peugeot-gives-the-3008-a-radical-restyling |title = Peugeot gives the 3008 a radical restyling |date = 2016-05-23 |publisher = europe.autonews.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }} </ref>. === Экстэр’ер === {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | загаловак = Peugeot 3008 (2016–2020) | выява1 = Peugeot 3008 BlueHDi 180 EAT8 GT (II) – Frontansicht, 25. November 2018, Düsseldorf.jpg | шырыня1 = 220 | подпіс1 = са святлодыёднымі фарамі | выява2 = 2017 Peugeot 3008 (P84 MY18) Active wagon (2018-03-13) 01.jpg | шырыня2 = 220 | подпіс2 = з галагеннымі фарамі | выява3 = 2017 Peugeot 3008 (P84 MY18) Active wagon (2018-03-13) 02.jpg | шырыня3 = 220 }} У адрозненне ад мінівэнападобнага папярэдніка, другое пакаленне атрымала форму тыповага красовера з доўгім плоскім капотам і вертыкальнай пярэдняй часткай<ref name="europe.autonews.com-2016-05-23"/>. Даўжыня складае 4447 мм, шырыня — 1841 мм, вышыня — 1620—1624 мм. Колавая база — 2675 мм<ref name="it.motor1.com-2021-12-17"/>. Для машыны прапаноўваліся два варыянты дызайну пярэдняй часткі. Фары з галагеннымі лямпамі маюць большае па плошчы шкло, а версіі з лінзаваным святлодыёдным падсвятленнем маюць у ніжняй частцы фар выраз пад цыпель у бамперы. {{multiple image | зона = rigth | кірунак = vertical | загаловак = Рэстайлінгавы Peugeot 3008 (2020–2023) | выява1 = 2021 Peugeot 3008 B Hybrid4 1X7A0141.jpg | шырыня1 = 220 | выява2 = 2021 Peugeot 3008 B Hybrid4 1X7A0147.jpg | шырыня2 = 220 }} У верасні [[2020]] года красовер быў абноўлены. Адным з найбольш характэрных элементаў новага стылю сталі вертыкальныя святлодыёдныя падфарнікі, якія служаць як дзённыя хадавыя агні і сігналы павароту. На масцы з’явіліся лічбы з абазначэннем мадэлі. Памянялася рашотка, якая не мае рамкі і аптычна пашыраецца на бампер ніжэй фар. Самі фары цяпер маюць аднолькавую форму ва ўсіх кампектацыях, хоць святлодыёднае блізкае святло па-ранейшаму не ўваходзіць у стандартнае абсталяванне. Цалкам святлодыёдныя фары з функцыяй асвятлення паваротаў даступны пачынаючы з версій сярэдняга ўзроўню. Ззаду 3008 абнавіліся заднія ліхтары, якія сталі таніраванымі і кожны з трох блокаў складаецца з трох вузкіх вертыкальных святлодыёдных палос<ref name="autoweek.nl-2020-09-11">{{cite web |url = https://www.autoweek.nl/autonieuws/artikel/facelift-friday-peugeot-3008-5008/ |title = Facelift friday: Peugeot 3008/5008 |date = 2020-09-11 |work = autoweek.nl |accessdate = 2022-11-27 |language = nl }}</ref>. У жніўні [[2022]] года з-за недахопу кампанентаў, выкліканага {{нп3|Глабальны дэфіцыт чыпаў|дэфіцытам паўправаднікоў|en|2020–present global chip shortage}}, на машыны камплектацый ''Active'', ''Active Pack'' і ''Allure'' сталі ўсталёўваць заднія ліхтары дарэстайлінгавых версій<ref>{{cite news |url = https://www.largus.fr/actualite-automobile/peugeot-3008-et-5008-retour-des-anciens-feux-arriere-de-la-phase-1-11041390.html |title = Peugeot 3008 et 5008. Retour des anciens feux arrière de la phase 1 |date = 2022-09-25 |publisher = largus.fr |accessdate = 2022-11-27 |language = fr }}</ref>. Базавы колер кузава — «Bleu Celebes». З даплату 800 еўра даступныя «Noir Perla Nera», «Gris Artense» і «Gris Platinium», за 950 еўра «Bleu Vertigo», «Blanc Nacré» і «Rouge Ultimate»<ref name="autoweek.nl-2021-01-30"/>. === Інтэр’ер === [[Файл:Peugeot 3008 BlueHDi 150 Allure (II) – Innenraum, 2. Dezember 2017, Düsseldorf.jpg|thumb|Пярэдняя панэль (камплектацыя ''Allure'')]] Салон красовера пабудаваны паводле архітэктуры ''i-Cockpit''. Панэль прыбораў — лічбавая (дыяганаль 12,3 цалі), прыўзнята над верхняй часткай пярэдняй панэлі. Руль пры гэтым ссунуты ніжэй. У цэнтры пярэдняй панэлі размешчана мультымедыйная сістэма з сэнсарным дысплеем. Кнопкі кіравання клімат-кантролем, аўдыёсістэмай, навігатарам, тэлефонам, наладамі і праграмамі выкананы ў выглядзе «клавіш піяніна». Блок клавіш двухузроўневы: кнопкі верхняга яруса адказваюць за навігацыю па меню медыясістэмы, клавішы ў ніжнім шэрагу актывуюць падаграванне шкла, рэцыркуляцыю і цэнтральны замок<ref>{{cite web |author = Fabio Gemelli |url = https://it.motor1.com/news/671300/nuova-peugeot-3008-interni-evoluzione/ |title = Peugeot 3008: come sono cambiati gli interni del SUV in 15 anni? |date = 2023-06-12 |work = it.motor1.com |accessdate = 2023-06-16 |language = it}}</ref>. Базавай камплектацыяй для Peugeot 3008 з’яўляецца версія ''Active''. Іншыя ўзроўні аздаблення: ''Active Pack'', ''Allure'', ''Allure Pack'' і ''GT''. Для карпаратыўных заказчыкаў прапануюцца ''Blue Lease Active'', ''Blue Lease Allure'' і ''Blue Lease GT''. Peugeot 3008 ужо ў базавым варыянце ''Active'' мае лічбавую прыборную панэль і шматфункцыянальнае рулявое кола. Сядзенні абшытыя камбінацыяй чорнай і шэрай тканіны з аранжавым радком. Панэлі дзвярэй і пярэдняя панэль маюць дэкаратыўныя молдынгі пад карбон і акцэнтныя молдынгі выкананыя пад алюміній. Адным з элементаў, якія выдаюць базавую версію, з’яўляецца 8-цалёвы сэнсарны экран. У даражэйшых камплектацый гэты экран мае памер 10 цаляў. Для кіравання тэмпературай у салоне Active мае клімат-кантроль. На ''Active'' няма навігацыі, аднак даступны лічбавыя радыёстанцыі праз {{нп3|Digital Audio Broadcasting|DAB+|en|Digital Audio Broadcasting}}, а смартфон можна падлучыць праз [[Bluetooth]] для званкоў і струменевай перадачы музыкі. Apple CarPlay і Android Auto не ўключаны, гэтыя функцыі даступныя толькі ў пакеце ''Active Pack''<ref name="autoweek.nl-2021-01-30">{{cite web |url = https://www.autoweek.nl/autonieuws/artikel/back-to-basics-peugeot-3008/ |title = Back to basics: Peugeot 3008 |date = 2021-01-30 |work = autoweek.nl |accessdate = 2022-11-27 |language = nl }}</ref>. Пасля мадэрнізацыі 2020 года цэнтральная кансоль атрымала новы 10-цалёвы экран медыясістэмы. Лічбавая дошка прыбораў таксама была крыху перапрацавана, з’явілася больш магчымасцей для персаналізацыі<ref name="autoweek.nl-2020-09-11"/>. У салоне 5 месцаў, у якасці сямімесцавай версіі выступае роднасны [[Peugeot 5008 II|Peugeot 5008]]<ref name="whatcar.com-2022-01-25-practicality"> {{cite web |url = https://www.whatcar.com/news/peugeot-3008-vs-peugeot-5008-practicality/n24208 |title = Peugeot 3008 vs Peugeot 5008: practicality |date = 2022-01-25 |work = whatcar.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }} </ref>. [[Файл:The trunkroom of Peugeot 3008 GT Line DEBUT EDITION (ABA-P845G01).jpg|thumb|Багажнік]] Аб’ём багажнага аддзялення складае 520 літраў, а пры складзеных задніх сядзеннях 1482 літраў. У гібрыднай мадыфікацыі з-за электрычнай часткі губляецца каля 120 літраў — аб’ём зменшыўся да 395 л (1357 л пры складзеных сядзеннях). Карысная даўжыня багажніка пры складзеных сядзеннях дасягае 1600 мм, вышыня парога пагрузкі — 700 мм<ref name="it.motor1.com-2021-12-17">{{cite web |author = Filippo Einaudi |url = https://it.motor1.com/news/555154/peugeot-3008-dimensioni-bagagliaio/ |title = Peugeot 3008, dimensioni e bagagliaio del SUV compatti |date = 2021-12-17 |work = it.motor1.com |accessdate = 2022-11-27 |language = it }}</ref>. Для перавозкі яшчэ даўжэйшых грузаў можна скласці не толькі задняе сядзенне, але і спінку пярэдняга. У спінцы задняга шэрагу прадугледжаны невялікі люк для доўгіх прадметаў. На багацейшых камплектацыях дзверы багажніка маюць электрапрывад. === Рухавікі === ==== Бензінавыя ==== ;1.2 PureTech {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="6" | 1.2 PureTech 130 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | colspan="2" | 10.2016-07.2018 | colspan="2" | 07.2018-06.2019 | 06.2019-11.2023 | 06.2019-07.2023 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | colspan="6" | HN05 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="6" | бензінавы, 3-цыліндравы, радны, з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="6" | 1199 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | colspan="6" | 96 кВт (130 к.с.) пры 5500 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | colspan="6" | 230 Н·м пры 1750 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | 6-ступеньчатая, механічная | 6-ступеньчатая, аўтаматычная | 6-ступеньчатая, механічная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная | 6-ступеньчатая, механічная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="6" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1325 кг | 1345 кг | 1395 кг | 1395 кг | 1395 кг | 1395 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | 1910 кг | 1930 кг | 1910 кг | 1940 кг | 1910 кг | 1940 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 188 км/г | 188 км/г | 188 км/г | 188 км/г | 188 км/г | 197 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 10,8 с | 10,5 с | 9,5 с | 9,7 с | 9,5 с | 9,7 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 6,0-6,4 л/100 км | 6,3 л/100 км | 6,1 л/100 км | 6,0 л/100 км | 5,8-6,2 л/100 км | 5,6-5,8 л/100 км |- ! шаша | 4,5-4,9 л/100 км | 4,7 л/100 км | 4,7-4,8 л/100 км | 4,7 л/100 км | 4,3-4,6 л/100 км | 4,5-4,7 л/100 км |- ! сярэдні | 5,1-5,4 л/100 км | 5,3 л/100 км | 5,2-5,3 л/100 км | 5,2 л/100 км | 5,0-5,2 л/100 км | 4,9-5,1 л/100 км |- ! colspan="2" | [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | colspan="2" | Euro 6b | colspan="2" | Euro 6d-TEMP | colspan="2" | Euro 6d-ISC |- ! colspan="2" | Выкіды CO<sub>2</sub> | 117-124 г/км | 120 г/км | 119-120 г/км | 118 г/км | 114-118 г/км | 112-116 г/км |- |} ;1.6 THP [[Файл:The engine room of Peugeot 3008 GT Line DEBUT EDITION (ABA-P845G01).jpg|thumb|1.6 THP]] {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 1.6 THP 165 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 10.2016-07.2018 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | 5G02 |- ! colspan="2" | Рухавік | бензінавы, 4-цыліндравы, радны,<br /> з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | 1598 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | 121 кВт (165 к.с.) пры 6000 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | 240 Н·м пры 1400 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | 6-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1375 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | 1950 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 206 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 8,9 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 7,3-7,6 л/100 км |- ! шаша | 4,8-5,1 л/100 км |- ! сярэдні | 5,8-6,0 л/100 км |- ! colspan="2" | Экалагічны клас | Euro 6b |- ! colspan="2" | Выкіды CO<sub>2</sub> | 129-136 г/км |- |} ;1.6 PureTech {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | 1.6 PureTech 180 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 07.2018-07.2020 | 01.2021-07.2021 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | colspan="2" | 5G06 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="2" | бензінавы, 4-цыліндравы, радны,<br /> з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="2" | 1598 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | colspan="2" | 133 кВт (181 к.с.) пры 5500 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | colspan="2" | 250 Н·м пры 1650 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | colspan="2" | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="2" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1505 кг | 1504 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | colspan="2" | 1970 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 219 км/г | 222 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | colspan="2" | 8,0 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 7,2 л/100 км | 6,5 л/100 км |- ! шаша | 4,9 л/100 км | 4,8 л/100 км |- ! сярэдні | 5,8 л/100 км | 5,4 л/100 км |- ! colspan="2" | Камбініраваны расход паліва (WLTP) | | 6,8 л/100 км |- ! colspan="2" | Экалагічны клас | Euro 6d-TEMP | Euro 6d-ISC-FCM |- ! colspan="2" | Выкіды CO<sub>2</sub> | 131 г/км | 124 г/км |- |} ==== Дызельныя ==== ;1.5 BlueHDi {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="5" | 1.5 BlueHDi 130 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 10.2017-11.2017 | 11.2017-08.2020 | 03.2018-08.2020 | 01.2021-06.2022 | 01.2021-11.2023 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | colspan="5" | YH01 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="5" | дызельны, 4-цыліндравы, радны, з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="5" | 1499 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | colspan="5" | 96 кВт (131 к.с.) пры 3750 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | colspan="5" | 300 Н·м пры 1750 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | colspan="2" | 6-ступеньчатая, механічная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная | 6-ступеньчатая, механічная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="5" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | colspan="2" | 1492 кг | 1505 кг | colspan="2" | 1504 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | colspan="2" | 1980 кг | 2000 кг | 1980 кг | 2000 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | colspan="4" | 192 км/г | 189 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | colspan="2" | 10,8 с | 11,5 с | 10,8 с | 11,5 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 4,6 л/100 км | 4,4-4,8 л/100 км | 4,1-4,5 л/100 км | 4,4 л/100 км | 4,4 л/100 км |- ! шаша | 3,8 л/100 км | 3,6-3,9 л/100 км | 3,7-4,0 л/100 км | 3,6 л/100 км | 3,7 л/100 км |- ! сярэдні | 4,1 л/100 км | 3,8-4,3 л/100 км | 3,8-4,1 л/100 км | 3,9 л/100 км | 4,0 л/100 км |- ! colspan="2" | Камбініраваны расход паліва (WLTP) | colspan="3" | | 5,0 л/100 км | 5,1-5,5 л/100 км |- ! colspan="2" | Паліўная сістэма | colspan="5" | Common Rail |- ! colspan="2" | Сістэма выпуску | colspan="5" | Каталізатар SCR з DPF |- ! colspan="2" | [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | Euro 6b | Euro 6d-TEMP | Euro 6d-TEMP | colspan="2" | Euro 6d-ISC-FCM |- ! colspan="2" | Выкіды CO<sub>2</sub> | 107 г/км | 101-111 г/км | 101-109 г/км | colspan="2" | 104 г/км |- |} У [[2020]] годзе Peugeot 3008 1.5 BlueHDI 130 з аўтаматычнай каробкай перадач быў даследаваны па праграме [[Green NCAP]]. Па выніках тэстаў аўтамабіль атрымаў агульную адзнаку 2,5 зоркі з 5<ref>{{cite web |title = Green NCAP assessment of the Peugeot 3008 1.5 BlueHDI 130 diesel 4x2 automatic |url = https://www.greenncap.com/assessments/peugeot-3008-2020-0043/ |work = greenncap.com |year = 2020}}</ref>: * індэкс чысціні выхлапу — 4,3/10; * індэкс энергетычнай эфектыўнасці — 5,3/10; * індэкс парніковых газаў — 2,8/10. ;1.6 BlueHDi {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | 1.6 BlueHDi 120 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 10.2016-10.2017 | 10.2016-02.2018 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | colspan="2" | BH01 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="2" | дызельны, 4-цыліндравы, радны, з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="2" | 1560 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | colspan="2" | 88 кВт (120 к.с.) пры 3500 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | colspan="2" | 300 Н·м пры 1750 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | 6-ступеньчатая, механічная | 6-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="2" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1375 кг | 1390 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | 1970 кг | 1990 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 189 км/г | 185 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 11,2 с | 11,6 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 4,7 л/100 км | 4,7 л/100 км |- ! шаша | 3,5 л/100 км | 3,9 л/100 км |- ! сярэдні | 4,0 л/100 км | 4,2 л/100 км |- ! colspan="2" | Паліўная сістэма | colspan="3" | Common Rail |- ! colspan="2" | Сістэма выпуску | colspan="3" | Каталізатар SCR з DPF |- ! colspan="2" | [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | colspan="2" | Euro 6b |- ! colspan="2" | Выкіды CO<sub>2</sub> | 104 г/км | 108 г/км |- |} ;2.0 BlueHDi {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 2.0 BlueHDi 150 ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | 2.0 BlueHDi 180 |- ! colspan="2" | Гады выпуску | 10.2016-02.2018 | 10.2016-11.2017 | 11.2017-08.2020 |- ! colspan="2" | Код рухавіка | AH01 | AH02 | AH01 |- ! colspan="2" | Рухавік | colspan="3" | дызельны, 4-цыліндравы, радны, з турбанаддзіманнем |- ! colspan="2" | Аб’ём | colspan="3" | 1997 см³ |- ! colspan="2" | Магутнасць | 110 кВт (150 к.с.) пры 4000 аб/хв | 133 кВт (180 к.с.) пры 3750 аб/хв | 130 кВт (177 к.с.) пры 3750 аб/хв |- ! colspan="2" | Макс. круцільны момант | 370 Н·м пры 2000 аб/хв | 400 Н·м пры 2000 аб/хв | 400 Н·м пры 2000 аб/хв |- ! colspan="2" | Каробка перадач | 6-ступеньчатая, механічная | 6-ступеньчатая, аўтаматычная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! colspan="2" | Прывад | colspan="3" | пярэдні |- ! colspan="2" | Падрыхтаваная маса | 1500 кг | 1540 кг | 1555 кг |- ! colspan="2" | Дазволеная маса | 2050 кг | 2090 кг | 2090 кг |- ! colspan="2" | Макс. хуткасць | 207 км/г | 211 км/г | 208 км/г |- ! colspan="2" | Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 9,6 с | 8,9 с | 9,0 с |- ! rowspan=3 | Расход паліва<br />(NEDC) ! горад | 5,1 л/100 км | 5,5 л/100 км | 5,3 л/100 км |- ! шаша | 4,0 л/100 км | 4,4 л/100 км | 4,7 л/100 км |- ! сярэдні | 4,4 л/100 км | 4,8 л/100 км | 4,9 л/100 км |- ! colspan="2" | Паліўная сістэма | colspan="3" | Common Rail |- ! colspan="2" | Сістэма выпуску | colspan="3" | Каталізатар SCR з DPF |- ! colspan="2" | [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | colspan="2" | Euro 6b | Euro 6d-TEMP |- ! colspan="2" | Выкіды CO<sub>2</sub> | 114 г/км | 124 г/км | 129 г/км |- |} ==== Гібрыдныя ==== Plug-in-гібрыды прапануюцца ў дзвюх версіях: пярэднепрываднай ''HYBRID'' магутнасцю 225 к.с. і паўнапрываднай ''HYBRID4'' магутнасцю 300 к.с. Розніца ў магутнасці абумоўлена не толькі наяўнасцю дадатковага электрарухавіка для прываду задніх колаў, але і варыяцыяй бензінавага рухавіка, які ў першым выпадку выдае 181 к.с., у другім — 200 к.с. Пад заднімі сядзеннямі ўсталявана батарэя ёмістасцю 13,2 кВт·г, якой хапае на 50 км прабегу выключна на электрычнай цязе. Максімальная хуткасць руху ў такім рэжыме — 135 км/г. Зарадка акумулятара займае ад 7 гадзін да 1 гадзіны 45 хвілін у залежнасці ад тыпу зараднай прылады<ref name="abw.by-2018-09-24"> {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/industry/206515 |title = 300 лошадиных сил и средний расход 2,1 литра на "сотню": Peugeot 3008 получил гибридную установку |date = 2018-09-24 |publisher = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }} </ref>. З-за наяўнасці батарэі, паліўны бак гібрыднай версіі меншы на 10 літраў<ref name="whatcar.com-2022-01-25-practicality"/>. У 2023 годзе Peugeot замест мадыфікацыі ''1.2 PureTech 130 EAT8'' вывеў на рынак {{нп3|мяккі гібрыд||en|Mild hybrid}}. Аснову сілавой устаноўкі складае мадэрнізаваны рухавік ''1.2 PureTech'', які працуе па цыкле Мілера і абсталяваны турбанагнятальнікам са зменнай геаметрыяй. Шасціступеньчатая аўтаматычная каробка перадач з падвойным счапленнем і абсталяваная электрарухавіком, інвертарам і блокам кіравання. Электраматор на разгоне дае дадатковую магутнасць. Пры запаволенні рухавік працуе як генератар, які зараджае акумулятар ёмістасцю 432 Вт·г. Дзякуючы размяшчэнню батарэі пад левым пярэднім сядзеннем, умяшчальнасць багажніка ў параўнанні з бензінавымі версіямі не змянілася<ref> {{cite web |url = https://www.motor1.com/news/652725/peugeot-3008-5008-mild-hybrid/ |title = 2024 Peugeot 3008 And 5008 Go Mild Hybrid To Cut Fuel Consumption By 15 Percent |date = 2023-02-16 |work = motor1.com |accessdate = 2023-04-13 |language = en }} </ref>. {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 1.2 HYBRID 136 !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 1.6 HYBRID 225 !style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" | 1.6 HYBRID4 300 |- ! Гады выпуску | 04.2023-11.2023 | 02.2020-07.2023 | 01.2020-07.2023 |- ! Сілавая ўстаноўка | бензінавы рухавік з турбанаддзіманнем ''HN09'' (Р3, 1199 см³, 100 кВт/136 к.с., 230 Н·м)<br />+ электраматор (15 кВт/21 к.с., 51 Н·м) | бензінавы рухавік з турбанаддзіманнем ''5G06'' (Р4, 1598 см³, 133 кВт/181 к.с., 300 Н·м)<br />+ электраматор (81 кВт/110 к.с., 320 Н·м) | бензінавы рухавік з турбанаддзіманнем ''5G06'' (Р4, 1598 см³, 147 кВт/200 к.с., 300 Н·м)<br />+ 2 электраматоры (81 кВт/110 к.с., 320 Н·м і 83 кВт/113 к.с., 166 Н·м) |- ! Магутнасць | 100 кВт (136 к.с.) пры 5500 аб/хв | 165 кВт (225 к.с.) пры 6000 аб/хв | 220 кВт (300 к.с.) пры 6000 аб/хв |- ! Макс. круцільны момант | 230 Н·м пры 1750 аб/хв | 360 Н·м пры 3000 аб/хв | 520 Н·м пры 3000 аб/хв |- ! Каробка перадач | 6-ступеньчатая, аўтаматычная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная | 8-ступеньчатая, аўтаматычная |- ! Прывад | пярэдні | пярэдні | поўны |- ! Падрыхтаваная маса | 1553 кг | 1835 кг | 1915 кг |- ! Дазволеная маса | 2050 кг | 2270 кг | 2330 кг |- ! Макс. хуткасць | 200 км/г | 225 км/г | 240 км/г |- ! Паскарэнне ад 0 да 100 км/г | 10,0 с | 8,7 с | 5,9 с |- ! Камбініраваны расход паліва (WLTP) | 5,6 л/100 км | 1,3 л/100 км | 1,3 л/100 км |- ! [[Еўра (экалагічны стандарт)|Экалагічны клас]] | Euro 6d-ISC-FCM | Euro 6d | Euro 6d |- ! Выкіды CO<sub>2</sub> | 126 г/км | 35 г/км | 35 г/км |- |} === Шасі === У аснове красовера ляжыць модульная платформа {{нп5|Платформа PSA EMP2|EMP2|en|EMP2 platform}}. Падвеска: спераду — McPherson, ззаду — паўзалежная бэлька. Тармазы — дыскавыя на ўсіх колах, абсталяваныя ABS і EBD. Рулявы механізм — з адаптыўным электраўзмацняльнікам і зменным перадатачным стасункам. Базавыя бензінавыя і дызельныя версіі стандартна абсталёўваюцца 6-ступеньчатай механічнай каробкай перадач. Бензінавыя мадыфікацыі малой магутнасці атрымалі 6-ступеньчатую аўтаматычную каробку ''AT6'' ([[Aisin]] TF-70SC), дызельныя — ''AM6'' (Aisin TF-80SC). Больш магутныя бензінавыя мадэлі маюць 8-ступеньчаты аўтамат ''EAT8'' (Aisin TG80LS), дызельныя — ''AMN8'' (Aisin TG-81SC). Прывад — пярэдні. Поўны стандартна не прапануецца, аднак усталявана сістэма ''Advanced Grip Control'' з некалькімі рэжымамі працы кіруючай электронікі, якая змяняе налады супрацьбуксовачнай сістэмы. Кіроўца можа выбіраць паміж рэжымамі «нармальны», «снег», «гразь» або «пясок». Таксама ўсталяваны асістэнт кратання ў гару. Версія ''Hybrid4'' мае прывад на ўсе колы дзякуючы гібрыднай сілавой устаноўцы, у склад якой уваходзіць бензінавы турбарухавік і два электраматоры (па адным на кожную вось) і 8-ступеньчаты аўтамат з мокрай шматдыскавай муфтай замест гідратрансфарматара. Прадугледжаны некалькі рэжымаў руху: ''Zero Emission'' (толькі пярэдні электраматор), ''Hybrid'', ''Sport'' (максімальная дынаміка), ''4WD'' (актывацыя поўнага прывада). Для ўсталявання электраматора на задняй восі была выкарыстана шматрычагавая падвеска замест стандартнай паўзалежнай<ref name="abw.by-2018-09-24"/>. Дарожны прасвет складае 219 мм<ref name="it.motor1.com-2021-12-17"/>. Вытворца абмяжоўвае камплектацыю ''Active'' 17-цалёвымі коламі (215/65R17)<ref name="autoweek.nl-2021-01-30"/>. Для багацейшых версій таксама даступныя колы 18 і 19 цаляў. === Бяспека === У пакет сістэм бяспекі стандартнай камплектацыі ўваходзяць сістэма аўтаномнага экстраннага тармажэння, функцыя кантролю збліжэння, папярэджанне аб выхадзе з паласы руху і распазнанне дарожных знакаў<ref name="autoweek.nl-2021-01-30"/>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Peugeot 3008 1,6 Hdi Active |год = 2016 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/peugeot/3008/5008/26581 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 32,9 |дарослыя_працэнт = 86 |дзеці_балы = 42,0 |дзеці_працэнт = 85 |пешаходы_балы = 28,2 |пешаходы_працэнт = 67 |асістэнты_балы = 7 |асістэнты_працэнт= 58 }} == Узнагароды == * «[[Еўрапейскі аўтамабіль года]]—2017»<ref name="caroftheyear"/>; * [[Red Dot|Red Dot Award]]—2017<ref>{{cite web |url = https://www.red-dot.org/project/peugeot-3008-11551-11548 |title = Red Dot Design Award: Peugeot 3008 |date = |work = red-dot.org |accessdate = 2022-11-27 |language = en |url-status = dead }}</ref>. == Вытворчасць == Вытворчасць Peugeot 3008 другога пакалення пачалася ў чэрвені [[2016]] года на заводзе ў [[Сашо]] ([[Францыя]])<ref name="europe.autonews.com-2017-07-21">{{cite web |url = https://europe.autonews.com/article/20170721/CUTAWAY01/170719950/suppliers-to-the-new-peugeot-3008 |title = Suppliers to the new Peugeot 3008 |date = 2017-07-21 |work = europe.autonews.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. [[Файл:Peugeot, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1723).jpg|thumb|Пярэдняя маска. Стэнд кампаніі {{нп3|Plastic Omnium|Plastic Omnium|en|Plastic Omnium}} на Парыжскім аўтасалоне 2018 года]] У ліку пастаўшчыкоў кампанентаў<ref name="europe.autonews.com-2017-07-21"/>: {{кал|2}} * {{нп5|Delfingen|Delfingen|de|Delfingen}} * {{нп5|Faurecia|Faurecia|en|Faurecia}} * {{нп5|Brose Fahrzeugteile|Brose|en|Brose Fahrzeugteile}} * {{нп5|Asahi Glass|AGC Automotive|en|AGC Inc.}} * {{нп5|Dayco|Dayco|en|Dayco}} * {{нп5|Diehl Metall|Diehl|en|Diehl Metall}} * {{нп5|Inteva Products|Inteva Products|en|Inteva Products}} * {{нп5|Federal-Mogul|Federal-Mogul|en|Federal-Mogul}} * {{нп5|Gestamp|Gestamp|en|Gestamp}} * {{нп5|Webasto|Webasto|en|Webasto}} * Lydall Gerhardi * WR Controls * {{нп5|SKF|SKF|en|SKF}} * {{нп5|Kongsberg Automotive|Kongsberg Automotive|en|Kongsberg Automotive}} * {{нп5|Voestalpine|Voestalpine|en|Voestalpine}} * {{нп5|JTEKT|JTEKT|en|JTEKT}} * {{нп5|Automotive Lighting|Automotive Lighting|en|AL-Automotive Lighting}} * {{нп5|Cooper-Standard Automotive|Cooper-Standard Automotive|en|Cooper-Standard Automotive}} * [[Delphi Corporation|Delphi]] * {{нп5|Rheinmetall Automotive|Rheinmetall Automotive|en|Rheinmetall Automotive}} * {{нп5|Magna International|Magna|en|Magna International}} * Carbody * {{нп5|Dana Incorporated|Dana|en|Dana Incorporated}} * [[Continental AG|Continental]] * {{нп5|Hella (кампанія)|Hella|en|Hella (company)}} * {{нп5|Valeo|Valeo|en|Valeo}} * {{нп5|Norma Group|Norma|en|Norma Group}} * [[ZF]] * {{нп5|Mann+Hummel|Mann+Hummel|en|Mann+Hummel}} * {{нп5|Magneti Marelli|Magneti Marelli|en|Magneti Marelli}} * [[TI Automotive]] * Reell Precision * {{нп5|Roechling Automotive|Roechling Automotive|en|Röchling Group}} {{кал-канец}} [[27 лістапада]] [[2018]] года Peugeot адзначыў выпуск 500-тысячнага красовера 3008 вырабленага на заводзе ў Сашо<ref>{{cite news |url = https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/peugeot-celebrates-the-500-000th-suv-peugeot-3008-and-the-1-000-000th-peugeot-308-products-at-the-sochaux-plant |title = PEUGEOT celebrates the 500,000th SUV PEUGEOT 3008 and the 1,000,000th PEUGEOT 308 products at the Sochaux plant |date = 2018-11-27 |work = media.stellantis.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. У лістападзе [[2021]] года там быў выпушчаны мільённы асобнік<ref name="media.stellantis.com-2021-11-16">{{cite news |url = https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/the-millionth-peugeot-3008-rolls-off-the-production-lines-at-the-sochaux-factory |title = The millionth PEUGEOT 3008 rolls off the production lines at the Sochaux factory |date = 2021-11-16 |work = media.stellantis.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. У [[КНР]] пад назвай '''Peugeot 4008''' вырабляецца на сумесным прадпрыемстве [[Dongfeng Peugeot-Citroën]] у [[Чэнду]]<ref>{{cite news |url = https://www.autonews.com/china/peugeot-4008-makes-global-debut-chengdu-auto-show |title = Peugeot 4008 makes global debut at Chengdu auto show |date = 2016-09-06 |work = autonews.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. Кітайская мадэль даўжэй, яе колавая база падоўжана на 55 мм і складае 2730 мм. Красовер даступны з двума рухавікамі з турбанаддзіманнем, такімі самымі як на кітайскім {{нп5|Citroën C6 (2016)|Citroën C6|de|Citroën C6 (China)}}: 1,6-літровым магутнасцю 165 к.с. і круцільным момантам 245 Нм і 1,8-літровым з 200 к.с. і 285 Нм. Абодва варыянты маюць 6-ступеньчатую аўтаматычную каробку перадач і пярэдні прывад. На рынку [[АСЕАН]] выпускаецца на заводах ''Truong Haï Auto Corporation'' ([[Чулай]], [[В’етнам]])<ref>{{cite news |url = https://www.globalfleet.com/en/manufacturers/asia-pacific/article/peugeot-launches-locally-produced-3008-and-5008-vietnam |title = Peugeot launches locally-produced 3008 and 5008 in Vietnam |date = 2017-12-05 |work = globalfleet.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en |url-status = dead }}</ref> і ''NAZA Automotive Manufacturing Sdn. Bhd.'' у [[Гурун]]е ([[Кедах]], [[Малайзія]])<ref>{{cite web |url = https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/peugeot-made-in-asean-vehicles-featured-in-a-video |title = PEUGEOT made in ASEAN vehicles featured in a video |date = 2022-07-21 |work = media.stellantis.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. У снежні 2018 года зборка [[Opel Grandland X]] і Peugeot 3008 пачалася на заводзе ''Peugeot-Opel Assembly Namibia (POAN)'' у [[Уолвіш-Бей]] ([[Намібія]]). Да 2020 года гадавы аб’ём зборкі новага завода планавалася вывесці на ўзровень 5000 аўтамабіляў, аднак завод шмат прастойваў з-за немагчымасці экспартаваць вырабленыя аўтамабілі на рынкі краін [[Паўднёваафрыканскі мытны саюз|Паўднёваафрыканскага мытнага саюза]]. У чэрвені 2022 года зборка была спынена. Было сабрана 150 машын, з якіх прададзена ўсяго 30<ref>{{cite news |url = https://www.abw.by/novosti/industry/203328 |title = Новые Opel Grandland X и Peugeot 3008 будут собирать в Африке |date = 2018-03-12 |work = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }}</ref><ref>{{cite news |url = https://www.namibian.com.na/194905/archive-read/Peugeot-threatens-to-shut-assembly-plant |title = Peugeot threatens to shut assembly plant |date = 2019-11-01 |work = namibian.com.na |accessdate = 2022-11-27 |language = en |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127154153/https://www.namibian.com.na/194905/archive-read/Peugeot-threatens-to-shut-assembly-plant |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news |url = https://neweralive.na/posts/local-peugeot-plant-has-sold-only-22-vehicles |title = Local Peugeot plant has sold only 22 vehicles |date = 2021-11-17 |work = neweralive.na |accessdate = 2022-11-27 |language = en |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127154136/https://neweralive.na/posts/local-peugeot-plant-has-sold-only-22-vehicles |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news |url = https://www.erongo.com.na/business-ero/150-vehicles-later-peugeot-plant-stalls2022-06-08 |title = 150 vehicles later, Peugeot plant stalls |date = 2022-06-08 |work = erongo.com.na |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. [[25 сакавіка]] [[2022]] года [[SKD-зборка]] пачалася на заводзе ''Silver Star Auto'' ў [[Тэма (горад)|Тэме]] ([[Гана]])<ref>{{cite news |url = https://www.media.stellantis.com/em-en/peugeot/press/peugeot-and-silver-star-auto-assembly-production-kicks-off-in-ghana |title = PEUGEOT and Silver Star Auto assembly production kicks off in Ghana |date = 2022-03-31 |work = media.stellantis.com |accessdate = 2022-11-27 |language = en }}</ref>. == Продажы == Продажы ў [[Беларусь|Беларусі]] пачаліся 30 мая 2017 года<ref>{{cite news |url = https://www.abw.by/novosti/rb/197613 |title = В Беларуси начались продажи нового Peugeot 3008 |date = 2017-05-30 |work = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }}</ref>. Па выніках [[2021]] года Peugeot 3008 заняў 18-е месца па продажах у [[Еўропа|Еўропе]]<ref>{{cite web |author = Bart Demandt |url = https://carsalesbase.com/european-car-sales-analysis-2021-models/ |title = European car sales analysis 2021 – models |date = |work = carsalesbase.com |accessdate = 2022-11-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20230404145057/https://carsalesbase.com/european-car-sales-analysis-2021-models/ |archivedate = 2023-04-04 |language = en }}</ref>. Сярод кампактных красовераў мадэль на 2-м месцы з рыначнай доляй у гэтым сегменце 7,8 %<ref>{{cite web |author = Bart Demandt |url = https://carsalesbase.com/european-sales-2021-compact-crossovers/ |title = European sales 2021 – compact crossovers |date = |work = carsalesbase.com |accessdate = 2022-11-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20230519181402/https://carsalesbase.com/european-sales-2021-compact-crossovers/ |archivedate = 2023-05-19 |language = en }}</ref>. На Еўропу прыпадае 65 % продажаў. Асноўнымі рынкамі па-за межамі Еўропы з’яўляюцца [[Турцыя]], [[Ізраіль]], [[Японія]] і [[Егіпет]]. Больш за 80 % прададзеных машын — з аўтаматычнай каробкай перадач<ref name="media.stellantis.com-2021-11-16"/>. {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; background:#eee;" |+ Продажы Peugeot 3008 у [[Еўропа|Еўропе]], адз.<ref>{{cite web |url = https://www.goodcarbadcar.net/peugeot-3008-sales-figures/ |title = Peugeot 3008 Sales Figures |date = |work = goodcarbadcar.net |accessdate = 2023-11-22 |language = en }}</ref> | <timeline> ImageSize = width:450 height:200 PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.87) id:values value:gray(0.33) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:205000 ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:2016 from:0 till:75032 bar:2017 from:0 till:168356 bar:2018 from:0 till:202389 bar:2019 from:0 till:194763 bar:2020 from:0 till:125440 bar:2021 from:0 till:139628 bar:2022 from:0 till:104113 PlotData= textcolor:values fontsize:XS bar:2016 at: 75032 fontsize:S text: 75032 shift:(-15,5) bar:2017 at: 168356 fontsize:S text: 168356 shift:(-17,5) bar:2018 at: 202389 fontsize:S text: 202389 shift:(-17,5) bar:2019 at: 194763 fontsize:S text: 194763 shift:(-17,5) bar:2020 at: 125440 fontsize:S text: 125440 shift:(-17,5) bar:2021 at: 139628 fontsize:S text: 139628 shift:(-17,5) bar:2022 at: 104113 fontsize:S text: 104113 shift:(-17,5) </timeline> |- |} На [[кітай]]скім рынку аўтамабіль быў перайменаваны і атрымаў абазначэнне ''Peugeot 4008'', паколькі [[Peugeot 3008 I|3008 першага пакалення]] застаўся ў продажы паралельна з навінкай у якасці малабюджэтнай мадэлі. {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; background:#eee;" |+ Продажы Peugeot 4008 у [[Кітай|Кітаі]], адз.<ref>{{cite web |url = https://www.goodcarbadcar.net/peugeot-4008-sales-figures/ |title = Peugeot 4008 Sales Figures |date = |work = goodcarbadcar.net |accessdate = 2023-11-22 |language = en }}</ref> | <timeline> ImageSize = width:450 height:200 PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.87) id:values value:gray(0.33) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:52000 ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:2016 from:0 till:9002 bar:2017 from:0 till:51832 bar:2018 from:0 till:31859 bar:2019 from:0 till:19193 bar:2020 from:0 till:8083 bar:2021 from:0 till:15168 bar:2022 from:0 till:14365 PlotData= textcolor:values fontsize:XS bar:2016 at: 9002 fontsize:S text: 9002 shift:(-11,5) bar:2017 at: 51832 fontsize:S text: 51832 shift:(-15,5) bar:2018 at: 31859 fontsize:S text: 31859 shift:(-15,5) bar:2019 at: 19193 fontsize:S text: 19193 shift:(-15,5) bar:2020 at: 8083 fontsize:S text: 8083 shift:(-11,5) bar:2021 at: 15168 fontsize:S text: 15168 shift:(-15,5) bar:2022 at: 14365 fontsize:S text: 14365 shift:(-15,5) </timeline> |- |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web |url = https://www.peugeot.by/models/new_peugeot-3008/ |title = Peugeot 3008 на сайце афіцыйнага дылера ў Беларусі |work = peugeot.by |language = ru |access-date = 27 лістапада 2022 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20221127154140/https://www.peugeot.by/models/new_peugeot-3008/ |archivedate = 27 лістапада 2022 |url-status = dead }} * {{cite web |author = Julien Dupont-Calbo |url = https://www.lesechos.fr/industrie-services/automobile/peugeot-les-annees-3008-994045 |title = Peugeot, les années 3008 |date = 2019-02-26 |work = lesechos.fr |accessdate = 2022-11-27 |language = fr }} * {{cite web |url = https://www.adac.de/rund-ums-fahrzeug/autokatalog/marken-modelle/peugeot/3008/2generation/ |title = Peugeot 3008 2. Generation: Technische Daten, Preise |date = |work = [[ADAC]] |accessdate = 2022-11-27 |language = de }} * {{cite web |url = https://www.adac.de/rund-ums-fahrzeug/autokatalog/marken-modelle/peugeot/3008/2generation-facelift/ |title = Peugeot 3008 2. Generation (1. Facelift): Technische Daten, Preise |date = |work = [[ADAC]] |accessdate = 2022-11-27 |language = de }} * {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/test-drive/202787 |title = Ну и где тот лев? Тест-драйв Peugeot 3008, который метит в премиум-сегмент |date = 2018-02-14 |work = [[abw.by]] |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }} * {{cite web |url = https://av.by/news/vou-vou-polegche-test-drajv-sovershenno-novogo-peugeot-3008 |title = Воу-воу, полегче! Тест-драйв совершенно нового Peugeot 3008 |date = 2018-04-25 |work = [[av.by]] |accessdate = 2022-11-27 |language = ru |archive-date = 27 лістапада 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221127154138/https://av.by/news/vou-vou-polegche-test-drajv-sovershenno-novogo-peugeot-3008 |url-status = dead }} * {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/test-drive/228783 |title = Алмаз, который не замечают? Тест-драйв подержанного Peugeot 3008 II |date = 2022-10-29 |work = abw.by |accessdate = 2022-11-27 |language = ru }} * {{cite web |url = https://abw.by/news/automarket/2023/08/07/razbiraem-slabye-mesta-peugeot-3008-ii-i-5008-ii |title = Разбираем слабые места Peugeot 3008 II и 5008 II |date = 2023-08-07 |work = abw.by |accessdate = 2023-08-07 |language = ru }} [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Peugeot|3008 B]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі аўтамабіль года]] s8hu7z545kqjedhzd2sdmmlo1n1grt1 Losted 0 726792 5154370 4740078 2026-06-14T17:54:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154370 wikitext text/x-wiki {{Значнасць}} {{Картка гульні}} '''«Losted»''' ― [[Беларусь|беларуская]] [[камп’ютарная гульня]] ў жанры сярэднявечнага RPG з выглядам ад трэцяй асобы з элементамі стэлс-[[Action|экшэна]], якая знаходзіцца ў стадыі распрацоўкі студыяй «Sector13».<ref>{{Cite web|ref=ixbt|url=https://ixbt.games/news/2022/11/28/razrabotciki-iz-belarusi-predstavili-losted-srednevekovuyu-rpg-s-vidom-ot-tretego-lica.html|title=Разработчики из Беларуси представили Losted, средневековую RPG с видом от третьего лица|last=Пилецкий|first=Борис|lang=ru|url-status=live|website={{Не перакладзена 5|iXBT.com|iXBT.games|ru|iXBT.com}}|date=2022-11-28|accessdate=2022-12-02}}</ref> Сюжэтна гульня пра [[Полацкае княства]] XI стагоддзя, галоўны герой ― вучоны Блэйк Норман, чый эксперымент па стварэнні тэлепорта заканчваецца трапленнем у мінулае дзе яго чакаюць сустрэчы з гістарычнымі асобамі, бітвы з нячысцікамі з беларускіх казак і легенд.<ref>{{Cite web|ref=dtf|url=https://dtf.ru/games/1471941-razrabotchiki-iz-belarusi-obyavili-o-sozdanii-losted-srednevekovoy-rpg-s-vidom-ot-tretego-lica|title=Разработчики из Беларуси объявили о создании Losted — средневековой RPG с видом от третьего лица|lang=ru|url-status=live|website={{Не перакладзена 5|DTF|DTF|ru|DTF}}|date=2022-11-28|accessdate=2022-12-02}}</ref> Анонс гульні адбыўся ў афіцыйным «[[Twitter]]»-акаўнце распрацоўшчыка 28 лістапада 2022 года.<ref>{{Cite web|ref=igromania|url=https://www.igromania.ru/news/121066/Belorusskie_razrabotchiki_vypustyat_istoricheskuyu_RPG-Losted.html|title=Белорусские разработчики выпустят историческую RPG — Losted|last=Подобедова|first=Валентина|lang=ru|url-status=live|website={{Не перакладзена 5|Игромания|Игромания|ru|Игромания (журнал)}}|date=2022-11-28|accessdate=2022-12-02}}</ref> У цяперашні час гульня грунтуецца на «Unreal Engine 4», але ў будучыні распрацоўшчыкі плануюць перайсці на «Unreal Engine 5».<ref>{{Cite web|ref=3d|url=https://3dnews.ru/1078057/bleyk-norman-menyaet-professiyu-srednevekovaya-rolevaya-igra-losted-otpravit-srazhatsya-s-demonami-iz-skazok-i-legend-belorussii|title=Блейк Норман меняет профессию: средневековая ролевая игра Losted отправит сражаться с демонами из сказок и легенд Белоруссии|last=Рудь|first=Дмитрий|lang=ru|url-status=dead|website={{Не перакладзена 5|3DNews Daily Digital Digest|3DNews|ru|3DNews Daily Digital Digest}}|date=2022-11-29|accessdate=2022-12-02|archive-date=2 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202115910/https://3dnews.ru/1078057/bleyk-norman-menyaet-professiyu-srednevekovaya-rolevaya-igra-losted-otpravit-srazhatsya-s-demonami-iz-skazok-i-legend-belorussii}}</ref> == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-12-02}} dkg8qvdgo3gxjerphiga3fndmekysye Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара 4 729023 5154601 5150871 2026-06-15T11:07:38Z M.L.Bot 261 /* Вынік */ Адказ 5154601 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == {{закрыта}} * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 09:39, 29 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:20, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 20:49, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:KastusK|KastusK]] ([[Размовы з удзельнікам:KastusK|размовы]]) 22:16, 5 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 09:26, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:21, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} - даверуся рэкамендацыі M.L. З улікам ненармальнасці цяперашняй сітуацыі. Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. "--[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:13, 7 мая 2026 (+03)" # {{за}}. [[Удзельнік:Bahusia|Bahusia]] ([[Размовы з удзельнікам:Bahusia|размовы]]) 14:13, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. M.L. - крэмень. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 15:27, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Vadim i z|Vadim i z]] ([[Размовы з удзельнікам:Vadim i z|размовы]]) 18:12, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Hjalmar|Hjalmar]] - па рэкамендацыі M.L. ([[Размовы з удзельнікам:Hjalmar|размовы]]) 23:31, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. Па рэкамендацыі MocnyDuham. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 12:57, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:26, 8 мая 2026 (+03) # {{За}} аргументацыю ўхваляю. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:53, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:anbork|Anbork]] ([[Размовы з удзельнікам:anbork|размовы]]) 15:39, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. У добры шлях! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. Лепей так, чым ніяк [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 20:05, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Андрэй 2403 Б|Андрэй 2403 Б]] ([[Размовы з удзельнікам:Андрэй 2403 Б|размовы]]) 20:52, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:44, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Artagonist|Artagonist]] ([[Размовы з удзельнікам:Artagonist|размовы]]) 00:46, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Bk1949|Bk1949]] ([[Размовы з удзельнікам:Bk1949|размовы]]) 00:52, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} {{за}} {{за}} --[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 07:30, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 08:27, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:38, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Gruszecki|Gruszecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Gruszecki|размовы]]) 23:37, 9 мая 2026 (+03) # {{за}}. Калі шчыра, я не зразумеў чым будзе займацца новы адміністратар. Але падтрымаю меркаванне супольнасці, што гэта нешта патрэбнае [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 07:37, 10 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Vlad Shmeklia|Vlad Shmeklia]] ([[Размовы з удзельнікам:Vlad Shmeklia|размовы]]) 10:03, 11 мая 2026 (+03) === Супраць === {{закрыта-канец}} === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую.--[[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Размовы з удзельнікам:Lesnas ättling|размовы]]) 14:05, 28 красавіка 2026 (+03) : Як паказвае практыка: галоўнае заходзіць два разы на год. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 28 красавіка 2026 (+03) :Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:11, 7 мая 2026 (+03) Пытанне даверу, вядома, актуальнае для грамады, якая кандыдата ў большасці не ведае. Мушу патлумачыць, гэта вырашаецца ўзаемным кантролем схавальнікаў -- назіраннем аднаго за другім, а таксама за сцюардамі. Сцюарды таксама будуць назіраць за схавальнікамі. Прагляд схаванай гісторыі гэта асобная працэдура, як ведаю, за чатыры гады ні разу не было такога. Без схавальнікаў кантроль цалкам пераходзіць да сцюардаў. Што і як яны робяць мы не будзем ведаць, гэта такое самае пытанне даверу, але ў цёмную. Удзельнік не выпадковы, бачна прынамсі са стажу, да сцягу не імкнуўся. Я звяртаўся і да ўдзельнікаў са стажам 20+ гадоў, але ім жыццёвыя абставіны не дазволілі. Ведаю, хто гэты ўдзельнік у жыцці і сам давяраю, што, аднак, гарантый не дае, як і дэананімізацыя. Проста выпадкова можна натрапіць на што заўгодна, нават і болей малаімавернае здараецца, але, паўтаруся, будзе назіранне. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:33, 8 мая 2026 (+03) :@[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]]. Падключэнне новага не адміна, а oversight адновіць функцыянаванне сістэмы хавання гісторыі правак, якая з 2022 года працавала ў БелВікі. З адным oversight яна не працуе, трэба мінімум двое. Правы адміна па правілах не трэба, але са сцюардамі не ўгадаеш і тады давядзецца рабіць яшчэ адно галасаванне. Таму адразу, падкрэслена ''апцыянальна'', прапанавана ўхваліць і адмін-правы. Без уласнай сістэмы кожнае хаванне -- асобны зварот да сцюардаў, якія і не ў кантэксце, і беларускай не ведаюць, гэта лішнія пытанні і магчымыя адхіленні заявак. Калі ёсць свая сістэма, сцюарды ў лакальныя справы не ўмешваюцца, па-другое, калі ўмяшаюцца мы гэта зможам ведаць, хто і куды. Хаванне праз oversight, а не праз адмінаў (як з 7 красавіка вымушана робіцца), лепей тым, што не толькі закрывае інфармацыю ў гісторыі старонкі, але і выдаляе праўкі з ўкладу ўдзельніка. Аказацца за кратамі за стылістычныя праўкі якога-небудзь артыкула -- сумнеўнае задавальненне, калі рабіў іх 5-15 гадоў таму, нічога не падазраючы пра будучыню. Паўтаруся, гэта ўласны кантроль за дзеяннямі з гісторыя правак у БелВікі. Ранейшы oversight -- Mienski, нічога адмысловага за 4 гады не рабіў, толькі думаў пра сваю і свайго ўліковага запісу бяспеку. Будзем спадзявацца, што і новаму oversight нічога не давядзецца рабіць. Толькі сваёй наяўнасцю забяспечваць функцыянаванне сістэмы, якая дае кантроль і болей ананімнасці. Адзначу таксама, гэтая сістэма зыходна не разлічана на пагрозы з якімі сутыкнулася наша грамада, дадаткова трэба самому дбаць пра інфа-бяспеку, незалежна ці працуе яна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:35, 10 мая 2026 (+03) Just on a purely procedural note, this discussion appears valid per policy (over 25 votes and enough support) and can be sent to us stewards once closed. Noting that before we can grant the rights, the candidate will need to sign the confidentiality agreement (instructions are listed [[foundation:Legal:Wikimedia Foundation Confidentiality Agreement for Nonpublic Information/How to sign|here]]). [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 20:22, 10 мая 2026 (+03) === Вынік === '''Прадвынік''': Атрымана 35 галасоў, адпаведных нашым правілам, і 1 голас (user:Anbork), магчыма, адпаведны патрабаванням Мета-Вікі, але не мае нашага цэнзу 100+ правак. Агулам 36 галасоў, з іх 36 (100%) ухваляе прызначэнне. Вынік, напэўна, мусіць падвесці адмін. Lesnas ättling паведаміў, са спасылкай, што даў сцюард вышэй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:00, 11 мая 2026 (+03) :1 голас (user:Vlad Shmeklia) дададзены пасля тэрміну закрыцця галасавання, але прыдатны стажам і цэнзам. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:03, 11 мая 2026 (+03) : Прадвынік карэктны. "Пераношу" яго ў Вынік. {{u|Lesnas ättling}}, калі ласка, падпішыqе дакумент, які [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#c-EPIC-20260510172200-Каментары|выслаў удзельнік EPIC вышэй]]. : @[[Удзельнік:EPIC|EPIC]], the local vote meets our Wikipedia's standards. As a local administrator, I have summarized the result. I asked the user to sign the agreement with the Foundation. Is there anything I need to do on my end, such as posting on Meta? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 11 мая 2026 (+03) ::{{ping|MocnyDuham}} Yes, please place a request on Meta, under [[m:Steward requests/Permissions#Oversight access]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:06, 11 мая 2026 (+03) ::: Done! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:18, 11 мая 2026 (+03) ::::{{ping|M.L.Bot}} Could you ask the candidate to sign the confidentiality agreement, as well as enable two-factor authentication (which is required for this role)? The stewards have not received any response. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 17:29, 16 мая 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]] good day. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] has attempted to sign the agreement multiple times, but it's not working on his smartphone. We discussed this yesterday, and he mentioned he would try once more. I’m going to text him now about two-factor authentication; if he doesn't have it enabled, that might be why the issue is occurring. He is currently on a business trip and prefers not to log in using an unfamiliar desktop. From a security perspective, I believe this is a reasonable precaution. If the smartphone attempt fails again, we will need to wait a few weeks until Lesnas ättling returns home to his personal computer. No one expected such issues to arise. It is not a matter of negligence, but unfortunately, due to purely technical difficulties. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:26, 16 мая 2026 (+03) ::::::{{ping|M.L.Bot}} I'd just like to note that the NDA was approved and listed on the noticeboard. We still cannot grant pending the user enabling 2FA, but just as a note that we're on the right track here and it's only a matter of time before we can approve the request. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:34, 26 мая 2026 (+03) :::::::{{ping|EPIC}}, greetings. Thank you, I am aware of this, but it is very kind of you to look after us and provide this extra notification. Lesnas ättling is also aware of the need to set up 2FA, and I hope he can overcome the difficulties with his smartphone regarding this matter in the near future. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:18, 26 мая 2026 (+03) ::::::::{{ping|M.L.Bot}} Thank you. Noting that if Lesnas ättling has problems setting up 2FA, they can otherwise choose the option to add a security key, which can be done through a smartphone and doesn't require a separate app. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:56, 27 мая 2026 (+03) ::::::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]] hello colleague, I have received information that 2FA has finally been enabled. If this is indeed the case, please activate the rights for both oversighters. Also, could you please clarify the current interpretation of "activity" for oversighters? What exactly is the minimum required activity to prevent another unfortunate case of rights removal, which put us in this difficult situation in the first place? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:07, 15 чэрвеня 2026 (+03) 4hmhcxeawsk41h9qpzpaapof0nbr22o Roblox 0 729477 5154545 5120194 2026-06-15T07:13:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154545 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | жанры = сістэма стварэння гульняў, [[ММО]] | платформы = [[Windows]], [[macOS]], [[iOS]], [[Android]], [[Xbox One]] | сайт = https://www.roblox.com/ | выява = Roblox Logo 2022.svg | подпіс = Лагатып «Roblox» | распрацоўшчык = {{Сцяг|ЗША}} [[Roblox Corporation]] | выдавец = Roblox Corporation | мовы інтэрфейсу = [[беларуская мова]] адсутнічае {{Collapsible list |title=поўны спіс| [[Руская мова|руская]], [[Украінская мова|украінская]], [[Нямецкая мова|нямецкая]], [[Англійская мова|англійская]], [[Іспанская мова|іспанская]], [[Французская мова|французская]], [[Італьянская мова|італьянская]], [[Бразільскі варыянт партугальскай мовы|бразільская партугальская]], [[Спрошчаныя кітайскія іерогліфы|спрошчаная кітайская]], [[Традыцыйныя кітайскія іерогліфы|традыцыйная кітайская]], [[Японская мова|японская]], [[Карэйская мова|карэйская]], [[Інданезійская мова|інданезійская]], [[Малайская мова|малайская]], [[букмол]], [[Сербская мова|сербская]], [[Дацкая мова|дацкая]], [[Эстонская мова|эстонская]], [[Філіпінская мова|філіпінская]], [[Харвацкая мова|харвацкая]], [[Латышская мова|латышская]], [[Літоўская мова|літоўская]], [[Венгерская мова|венгерская]], [[Нідэрландская мова|нідэрландская]], [[Польская мова|польская]], [[Румынская мова|румынская]], [[Албанская мова|албанская]], [[Славенская мова|славенская]], [[Славацкая мова|славацкая]], [[Фінская мова|фінская]], [[Шведская мова|шведская]], [[В’етнамская мова|в’етнамская]], [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Украінская мова|украінская]], [[Чэшская мова|чэшская]], [[Грэчаская мова|грэчаская]], [[Баснійская мова|баснійская]], [[Балгарская мова|балгарская]], [[Казахская мова|казахская]], [[хіндзі]], [[Бенгальская мова|бенгальская]], [[Сінгальская мова|сінгальская]], [[Тайская мова|тайская]] , [[Бірманская мова|бірманская]], [[Грузінская мова|грузінская]], [[Кхмерская мова|кхмерская]] }} | распрацоўшчыкі = * [[Базукі, Дэвід|Дэвід Базукі]] * Эрык Касэл (2006—2013) | дата выпуску = * '''Windows, macOS''' [[1 верасня]] [[2006]] * '''iOS''' [[11 снежня]] [[2012]]<ref name="iOSR">{{Cite web | lang = en | url = https://venturebeat.com/2012/12/12/roblox-mobile-ipad-iphone-now/ | title = Block-builder Roblox goes mobile in time for the holidays | first = Jeff | last = Grubb | website = [[VentureBeat]] | date = 2012-12-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181129233810/https://venturebeat.com/2012/12/12/roblox-mobile-ipad-iphone-now/ | archive-date = 2018-11-29 | access-date = 2022-06-07 }}</ref> * '''Android''' [[16 ліпеня]] [[2014]]<ref name="AndroidRelease">{{Cite web | lang = en | url = https://blog.roblox.com/2014/07/roblox-arrives-on-android/ | title = Roblox Arrives on Android | first = Andrew | last = Haak | website = Roblox Blog | date = 2014-07-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140718165646/https://blog.roblox.com/2014/07/roblox-arrives-on-android/ | archive-date = 2014-07-18 | access-date = 2022-06-07 | url-status = live }}</ref> * '''Xbox One''' [[20 лістапада]] [[2015]]<ref name="XboxOneRelease">{{Cite web | lang = en | url = https://venturebeat.com/2015/09/24/roblox-comes-to-xbox-one/ | title = Roblox comes to Xbox One, joins Minecraft in the growing player-made content space on consoles | first = Jeff | last = Grubb | website = [[VentureBeat]] | date = 2015-09-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181130001239/https://venturebeat.com/2015/09/24/roblox-comes-to-xbox-one/ | archive-date = 2018-11-30 | access-date = 2022-06-07 }}</ref> | кіраванне = [[Камп’ютарная клавіятура|клавіятура]] і [[Камп’ютарная мыш|мыш]], [[геймпад]] або [[сэнсарны экран]] | рэжымы = [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкі]], [[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкі]] | рэйтынгі = {{Рэйтынгі гульні | ACB = PG | CERO = A | ESRB = E | GSRR = P | PEGI = 7 | RARS = 6+ | USK = 0 }} [[Google Play]]: 12+<br>[[App Store]]: 12+ }} '''''Roblox''''' (''Ро́блакс'') — гульнявая анлайн-платформа і сістэма стварэння гульняў, якая дазваляе любому карыстальніку ствараць свае ўласныя{{Пераход|Roblox Studio}} і гуляць у створаныя іншымі гульні{{Пераход|Гульні}}, якія ахопліваюць шырокі [[спектр]] жанраў<ref name="auto">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/alexknapp/2018/09/17/how-roblox-is-training-the-next-generation-of-gaming-entrepreneurs/|title=How Roblox Is Training The Next Generation Of Gaming Entrepreneurs|first=Alex|last=Knapp|website=[[Forbes]]|date=2018-09-18|publisher=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130005018/https://www.forbes.com/sites/alexknapp/2018/09/17/how-roblox-is-training-the-next-generation-of-gaming-entrepreneurs/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. У некаторых крыніцах ''Roblox'' называць [[Метавселенная|метасусветам]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://frontofficesports.com/how-roblox-got-a-head-start-on-potential-800b-metaverse/|title=How Roblox Got a Head Start on Potential $800B Metaverse|first=Owen|last=Poindexter|website=Front Office Sports|date=2021-12-06|publisher=Front Office Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206232838/https://frontofficesports.com/how-roblox-got-a-head-start-on-potential-800b-metaverse/|archive-date=2021-12-06|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://fortune.com/2022/06/03/roblox-gaming-ecosystem-metaverse-stocks-profit/|title=Roblox is one of the biggest metaverse success stories. So why hasn’t it turned a profit?|first=Rob|last=Walker|website=[[Fortune (журнал)|Fortune]]|date=2022-06-03|publisher=[[Fortune (журнал)|Fortune]]|url-status=live}}</ref>. Станам на жнівень 2020 года ў ''Roblox'' больш за 164 млн актыўных карыстальнікаў у месяц<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://blog.rtrack.live/index.php/2020/08/02/roblox-continues-upward-ascent-with-164-million-monthly-active-users/|title=ROBLOX CONTINUES UPWARD ASCENT WITH 164 MILLION MONTHLY ACTIVE USERS|first=Luke|last=Shadwell|website=RTrack|date=2020-08-02|publisher=RTrack|url-status=dead}}</ref>; на Кастрычнік 2021 года больш за 226 млн<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://v3.rtrack.live/rblxdata|title=Unreleased Roblox ($RBLX) Platform Estimates and data release dashboard from RTrack.|website=RTrack|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203183029/https://v3.rtrack.live/rblxdata|archive-date=2021-12-03|url-status=live}}</ref>. Усе яны, у агульнай суме, найгралі ў ёй больш за 107 млрд гадзін<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://corp.roblox.com/|title=Roblox Stats|website=[[Roblox Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311214528/https://corp.roblox.com/|archive-date=2021-03-11|url-status=live}}</ref>. Прычым у ''Roblox'' гуляюць больш за палову ўсіх дзяцей ЗША ва ўзросце да 16 гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nytimes.com/2020/08/16/technology/roblox-tweens-videogame-coronavirus.html|title=Where Has Your Tween Been During the Pandemic? On This Gaming Site|first=Kellen|last=Browning|website=[[The New York Times]]|date=2020-08-16|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816195005/https://www.nytimes.com/2020/08/16/technology/roblox-tweens-videogame-coronavirus.html|archive-date=2020-08-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2020/7/21/21333431/roblox-over-half-of-us-kids-playing-virtual-parties-fortnite|title=Over half of US kids are playing Roblox, and it’s about to host Fortnite-esque virtual parties too|first=Taylor|last=Lyles|website=[[The Verge]]|date=2020-07-21|publisher=[[The Verge]]|url-status=live}}</ref>. Рост яе папулярнасці пачаўся ў другой палове 2010 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://techcrunch.com/2019/07/11/how-roblox-avoided-the-gaming-graveyard-and-grew-into-a-2-5b-company/|title=How Roblox avoided the gaming graveyard and grew into a $2.5B company|first=Chris|last=Morrison|website=[[TechCrunch]]|date=2019-07-11|publisher=[[TechCrunch]]|url-status=live}}</ref>, а рэзка паскорыўся ў сувязі з пандэміяй [[COVID-19]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnbc.com/2020/04/08/roblox-is-seeing-a-surge-during-coronavirus-shelter-in-place.html|title=While parents Zoom, their kids are flocking to an app called Roblox to hang out and play 3D games|first=Ari|last=Levy|website=[[CNBC]]|date=2020-04-08|publisher=[[CNBC]]|url-status=live}}</ref>. Сайт гульнявой платформы займае другое месца па папулярнасці сярод падлеткаў, адразу пасля сайтаў [[Google]], уключаючы [[YouTube]]<ref name="auto" />. == Сістэма платформы == === Roblox Studio === Roblox Studio — гэта ўласны рухавік ''Roblox'', які распрацоўваецца і падтрымліваецца [[Roblox Corporation]], які дазваляе кожнаму карыстальніку ствараць і апублікоўваць гульні любых жанраў у неабмежаванай колькасці, але выключна на самой платформе<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/games/2019/sep/28/roblox-guide-children-gaming-platform-developer-minecraft-fortnite|title=All you need to know about Roblox|first=Stuart|last=Dredge|date=2019-09-28|publisher=[[The Guardian]]|url-status=live}}</ref>. Гульні кадзіруюцца ў парадыгме [[Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне|аб’ектна-арыентаванага праграмавання]], пры выкарыстонні мовы праграмавання [[Lua (мова праграмавання)|Lua]] для кіравання гульнявым асяроддзем<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamesn.com/best-roblox-games|title=The best Roblox games|publisher=PCGamesN|url-status=live}}</ref>. Карыстальнікі могуць ствараць гульнявыя прадукты, якія ўяўляюць сабой змесціва, якое можна набыць праз разавыя пакупкі, а таксама мікратранзакцыі праз прадукты распрацоўшчыка. Распрацоўшчыкі абменьваюць на сайце Robux (віртуальная валюта), зароблены на розных прадуктах сваіх гульняў, на рэальную валюту праз сістэму Developer Exchange<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.softonic.com/articles/how-to-make-money-on-roblox|title=How to make money with DevEx on Roblox|publisher=Softonic|url-status=dead|access-date=8 студзеня 2023|archive-date=29 лістапада 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129031731/https://en.softonic.com/articles/how-to-make-money-on-roblox}}</ref> і Premium Exchange. Працэнт даходаў ад пакупак дзеліцца паміж распрацоўшчыкам і ''Roblox''<ref name="auto1">{{Cite web|lang=en|url=https://heavy.com/games/2017/07/roblox-youtube-free-download-corporation-baszucki-cassel-nerfmodder/|title=Roblox: 5 Fast Facts You Need to Know|date=2017-07-12|publisher=Heavy.com|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-14/roblox-unearths-92-million-to-challenge-microsoft-s-minecraft|title=Bloomberg - Roblox Unearths $92 Million to Challenge Microsoft’s Minecraft|publisher=www.bloomberg.com|url-status=live}}</ref>. З 1 лістапада 2020 года Roblox Studio больш не падтрымліваецца на [[Mac OS X]] 10.10<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://devforum.roblox.com/t/studio-is-ending-support-for-mac-os-x-10-10-yosemite/744534|title=Studio is Ending Support for Mac OS X 10.10 (Yosemite)|date=2020-08-31|url-status=live}}</ref>. === Гульцы === ''Roblox'' дазваляе гульцам купляць, прадаваць і ствараць віртуальныя прадметы. Адзенне можа быць набыта любым гульцом, але прадаваць яе могуць толькі карыстальнікі, якія маюць Premium падпіску<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://metro.co.uk/2017/07/17/roblox-everything-you-need-to-know-about-the-online-game-your-children-are-obsessed-with-6779913/|title=Roblox: Everything you need to know to keep your child safe|date=2017-07-17|publisher=Metro|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717183008/https://metro.co.uk/2017/07/17/roblox-everything-you-need-to-know-about-the-online-game-your-children-are-obsessed-with-6779913/|archive-date=2017-07-17|url-status=live}}</ref>. Толькі адміністратары ''Roblox'' могуць прадаваць аксэсуары, рыштунак і наборы пад афіцыйным уліковым запісам ''Roblox''<ref name="bizjournals">{{Cite web|lang=en|url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2017/05/17/tech-awards-2017-gaming-esports-roblox-virtual.html|title=Roblox lets users build their own virtual world|date=2015-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613034430/http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2017/05/17/tech-awards-2017-gaming-esports-roblox-virtual.html|archive-date=2017-06-13}}</ref>. З 2019 года рабіць аксэсуары могуць карыстальнікі, якія былі адабраны ''Roblox'' у якасці [[Карыстацкі кантэнт|UGC]]-стваральнікаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://devforum.roblox.com/t/ugc-catalog-is-now-live/331405|title=UGC Catalog is Now Live!|date=2019-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601052736/https://devforum.roblox.com/t/ugc-catalog-is-now-live/331405|archive-date=2020-06-01|url-status=live}}</ref>. Прадметы з абмежаваным статусам могуць прадавацца толькі па каталогу або прадавацца ў Builder Club (цяперашні Premium)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.geek.com/games/roblox-101-getting-started-with-robux-and-the-builders-club-1725962/|title=Roblox 101: Getting Started With ROBUX and The Builders Club|date=2017-12-15|publisher=Geek.com|access-date=8 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129202401/https://www.geek.com/games/roblox-101-getting-started-with-robux-and-the-builders-club-1725962/|archive-date=29 лістапада 2018|url-status=dead}}</ref>. Robux — гэта віртуальная валюта ў ''Roblox'', якая дазваляе гульцам купляць розныя прадметы. Гульцы могуць атрымаць Robux з дапамогай рэальных пакупак, іншага гульца, які купляе яго прадметы, або штомесяц зарабляючы Robux з падпіскай<ref name="auto1"/><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.geek.com/games/roblox-101-how-to-avoid-free-robux-scams-1725253/|title=Roblox 101: How To Avoid Free Robux Scams|date=2017-12-08|publisher=Geek.com|access-date=8 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129210131/https://www.geek.com/games/roblox-101-how-to-avoid-free-robux-scams-1725253/|archive-date=29 лістапада 2018|url-status=dead}}</ref>. Да 2016 года ў ''Roblox'' існавала іншая валюта — Tix (скарачэнне ад {{Lang-en|Tickets}}), якую можна было выдаткоўваць на рэчы ў каталогу і на рэкламу. Гульцы зараблялі Tix з дапамогай розных метадаў, напрыклад, штодня наведваючы сайт. Валюта была скасавана 14 красавіка 2016 года, а ўсе рэшткі на балансе былі канфіскаваны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://techstory.in/the-history-of-roblox-from-2004-until-now/|title=HomeGaming The History Of Roblox : From 2004 Until Now|date=2021-03-12|publisher=TechStory}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://blog.roblox.com/2016/03/saying-goodbye-to-tickets/|title=Saying Goodbye to Tickets|date=2016-03-15|access-date=8 студзеня 2023|archive-date=14 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814104209/https://blog.roblox.com/2016/03/saying-goodbye-to-tickets/|url-status=dead}}</ref>. === Гульні === Дзякуючы свайму статусу гульнявой платформы, ''Roblox'' мае мноства гульняў, створаных гульцамі. Па стане на май 2020 года ў кожнай з самых папулярных гульняў у ''Roblox'' было больш за 10 мільёнаў актыўных гульцоў у месяц. Станам на лістапад 2021 года ў ''Roblox'' ёсць 49 прыгод, якія набралі больш за 1 мільярд наведванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://stats.romonitor.silicon.digital/leaderboard/visits/|title=RoMonitor Stats|author=Silicon Digital Group Ltd|website=RoMonitor Stats|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203183846/https://stats.romonitor.silicon.digital/leaderboard/visits/|archive-date=2021-12-03|url-status=live}}</ref>, 26 953 прыгод, якія набралі звыш 100 тысяч наведванняў і 107 737 прыгод, якія набралі 10 тысяч наведванняў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://blog.roblox.com/2022/01/year-roblox-2021-data/|title=A YEAR ON ROBLOX: 2021 IN DATA|website=Roblox Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126173948/https://blog.roblox.com/2022/01/year-roblox-2021-data/|archive-date=2022-01-26|url-status=live}}</ref>. Таксама ''Roblox'' згадваў, што на іх платформе ў дзень адпраўляюць больш за 2,5 млрд паведамленняў і 17 мільёнаў гульцоў заводзяць сабе сяброў таксама штодня<ref name="автоссылка1" />. У сакавіку 2021 года амерыканскае [[інтэрнэт-выданне]] TechCrunch адзначыла, што гульні ''Roblox'' у значнай ступені адрозніваюцца ад традыцыйных бясплатных відэагульняў. У лютым 2022 года ''Roblox'' падзяліўся аб поспехах за ўвесь 2021 год, дзе гаварылася аб тым, што гульцы правялі ў прыгодах больш за 41 млрд гадзін<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://ir.roblox.com/news/news-details/2022/Roblox-Reports-Fourth-Quarter-and-Full-Year-2021-Financial-Results/default.aspx|title=Roblox Reports Fourth Quarter and Full Year 2021 Financial Results|author=Roblox Investor Relations|website=ir.roblox.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216002418/https://ir.roblox.com/news/news-details/2022/Roblox-Reports-Fourth-Quarter-and-Full-Year-2021-Financial-Results/default.aspx|archive-date=2022-02-16|url-status=live}}</ref>. Паспяховыя гульні ў ''Roblox'' арыентаваны на неадкладную ўцягнутасць у гульню, а дадаванне інструкцый значна зніжае яе ў гульцоў, насуперак агульнапрынятаму меркаванню аб бясплатных гульнях<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://social.techcrunch.com/2021/03/26/5-mistakes-creators-make-building-new-games-on-roblox/|title=5 mistakes creators make building new games on Roblox|website=TechCrunch}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Падзеі === ''Roblox'' часам праводзіць рэальныя і віртуальныя падзеі. Адной з такіх падзей з’яўляецца Roblox Developer Conference ({{Tr|Канферэнцыя распрацоўшчыкаў Roblox}})<ref name="auto2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.engadget.com/2017/07/22/roblox-30-million-pay-out-developers-2017-how/|title=Hobbyist developers will make $30 million via 'Roblox' this year|publisher=Engadget|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129211723/https://www.engadget.com/2017/07/22/roblox-30-million-pay-out-developers-2017-how/|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. Штогод праходзіць прэмія Bloxy Award, на якой выбіраюць лепшых распрацоўшчыкаў і іх гульні. Таксама раней праводзілася віртуальнае [[паляванне]] за яйкамі (спынена з 2021)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://progameguides.com/roblox/roblox-metaverse-champions-event-release-date-and-details/|title=Roblox Metaverse Champions is a faction-based Competition event, "replacing" Egg Hunt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205175614/https://progameguides.com/roblox/roblox-metaverse-champions-event-release-date-and-details/|archive-date=2021-12-05|url-status=live}}</ref> і такія мерапрыемствы, як BloxCon<ref name="auto1"/>. 15 лістапада 2020 года ''Roblox'' сумесна з [[Lil Nas X]] правялі глабальны канцэрт прама ў гульні, пратэсціраваўшы новую функцыю ў рухавіку<ref name="Stoned">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/pro/news/lil-nas-x-roblox-virtual-show-1087921/|title=Lil Nas X to Play Virtual Concert on Roblox|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110141854/https://www.rollingstone.com/pro/news/lil-nas-x-roblox-virtual-show-1087921/|archive-date=2020-11-10|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://social.techcrunch.com/2020/11/10/roblox-to-host-its-first-virtual-concert-featuring-lil-nas-x/|title=Roblox to host its first virtual concert, featuring Lil Nas X|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116222741/https://social.techcrunch.com/2020/11/10/roblox-to-host-its-first-virtual-concert-featuring-lil-nas-x/|archive-date=2020-11-16|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/9481300/lil-nas-x-roblox-concert-details/|title=Lil Nas X Will Debut New Single 'Holiday' During Virtual Roblox Concert|access-date=2020-11-20}}</ref>. == Распрацоўка == {{Некалькі выяў|width=200|image1=First Roblox Logo.svg|caption1=Першы лагатып Roblox з 2004 па 2005<ref name="Logo">{{Cite web |lang=en |title = Our Refreshed Logo|url=https://blog.roblox.com/2022/08/our-refreshed-logo/|first=David |last=Baszucki |website=Roblox Blog |language=en|date=2022-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414081215/https://blog.roblox.com/2017/01/introducing-our-next-generation-logo/ |archive-date=2022-08-26 |access-date=2022-09-26 |url-status=live}}</ref>|image2=ROBLOX 2004.svg|direction=vertical|align=right|image3=Roblox logo.svg|image4=Roblox logo 2017.svg|image5=Roblox Logo Black.svg|image6=Roblox Logo 2022.svg|caption2=Лагатып Roblox з 2005 па 2006<ref name=Logo/>|caption3=Лагатып Roblox з 2006 па 2017<ref name=Logo/>|caption4=Лагатып Roblox з 2017 па 2019<ref name=Logo/>|caption5=Лагатып Roblox з 2019 па 2022<ref name=Logo/>|caption6=Лагатып Roblox з 2022<ref name=Logo/>|header='''Лагатыпы'''|header_align=center|background color=white}}[[Бэта-тэставанне|Бэта-версія]] ''Roblox'' была створана сузаснавальнікам [[Базукі, Дэвід|Дэвідам Базукі]] ў 2004 годзе<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/8525578Z:US?cic_redirect=true|title=Bloomberg - ROBLOX Corp|publisher=www.bloomberg.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114072138/https://www.bloomberg.com/profile/company/8525578Z:US?cic_redirect=true|archive-date=2021-01-14|url-status=live}}</ref>. Базукі пачаў тэсціраваць першыя дэманстрацыі ў гэтым годзе<ref>{{Cite web|url=https://www.inc.com/neil-c-hughes/how-this-user-generated-video-game-is-leading-the-way-with-innovation-and-vr.html|title=How This User-Generated Video Game Is Leading The Way With Innovation and VR|publisher=Inc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129215529/https://www.inc.com/neil-c-hughes/how-this-user-generated-video-game-is-leading-the-way-with-innovation-and-vr.html|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2007 года ''Roblox'' стаў сумяшчальным з [[Children’s Online Privacy Protection Act|COPPA]], з даданнем бяспечнага чата, што абмежавала карыстальнікаў ва ўзросце да трынаццаці гадоў зносінамі шляхам выбару папярэдне вызначаных паведамленняў з меню<ref>{{Cite web|url=https://kidscreen.com/2015/06/23/superawesome-and-roblox-join-forces-on-kid-safe-advertising/|title=SuperAwesome and Roblox join forces on kid-safe advertising|archive-url=https://web.archive.org/web/20150624091156/https://kidscreen.com/2015/06/23/superawesome-and-roblox-join-forces-on-kid-safe-advertising/|archive-date=2015-06-24|access-date=2019-08-04|url-status=live}}</ref>. У жніўні распрацоўшчыкі ''Roblox'' дадалі Клуб будаўнікоў, прэміум-падпіску і ўдасканалілі серверы<ref>{{Кніга|год=2012|isbn=978-0-9854513-0-1|загаловак=Basic ROBLOX Lua Programming|аўтар=Brandon, LaRouche|старонак=237|мова=en}}</ref>. У снежні 2011 года ''Roblox'' правёў сваю першую Hack Week, штогадовае мерапрыемства, на якім распрацоўшчыкі ''Roblox'' працуюць над інавацыйнымі нестандартнымі ідэямі для новых праектаў, якія будуць прадстаўлены кампаніі<ref>{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/technology/article/Lua-language-helps-kids-create-software-3828132.php|title=Lua language helps kids create software|author=Kathleen Chaykowski|date=2012-08-30|publisher=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129233534/https://www.sfgate.com/technology/article/Lua-language-helps-kids-create-software-3828132.php|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sfgate.com/technology/article/Hackathons-move-beyond-Silicon-Valley-4085718.php|title=Hackathons move beyond Silicon Valley|author=Mark Milian|date=2012-12-03|publisher=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129232929/https://www.sfgate.com/technology/article/Hackathons-move-beyond-Silicon-Valley-4085718.php|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. 11 снежня 2012 года ''Roblox'' выпусціў версію гульнявой платформы для iOS<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2012/12/12/roblox-mobile-ipad-iphone-now/|title=Block-builder Roblox goes mobile in time for the holidays|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129233810/https://venturebeat.com/2012/12/12/roblox-mobile-ipad-iphone-now/|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. 1 кастрычніка 2013 года ''Roblox'' выпусціў сістэму Developer Exchange, якая дазваляе распрацоўшчыкам абменьваць Robux’ы, заробленыя на іх гульнях, на рэальную валюту<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2014/06/06/roblox-is-gamings-quiet-giant-and-its-only-getting-bigger/|title=Roblox is gaming's quiet giant — and it's only getting bigger|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129235317/https://venturebeat.com/2014/06/06/roblox-is-gamings-quiet-giant-and-its-only-getting-bigger/|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. 31 мая 2015 года была дададзена функцыя, якая павялічвае графічную дакладнасць рэльефу і змяняе фізічны рухавік з блокава-арыентаванага стылю на больш плаўны і больш рэалістычны стыль<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/06/01/roblox-user-generated-world-moves-from-blocky-to-smooth-3d-terrain/|title=Roblox user-generated world moves from blocky terrain to smooth 3D|date=2015-06-01|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129235824/https://venturebeat.com/2015/06/01/roblox-user-generated-world-moves-from-blocky-to-smooth-3d-terrain/|archive-date=2018-11-29|url-status=live}}</ref>. 20 лістапада ''Roblox'' быў запушчаны на [[Xbox One]] з першапачатковым выбарам з 15 гульняў, выбраных супрацоўшчыкамі Roblox<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2015/09/24/roblox-comes-to-xbox-one/|title=Roblox comes to Xbox One, joins Minecraft in the growing player-made content space on consoles|date=2015-09-24|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130001239/https://venturebeat.com/2015/09/24/roblox-comes-to-xbox-one/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. Новыя гульні ''Roblox'' для гэтай кансолі павінны прайсці працэдуру зацвярджэння і адпавядаць стандартам савета па рэйтынгу забаўляльнага праграмнага забеспячэння<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2016/01/27/roblox-launches-on-xbox-one-with-15-player-created-games-watch-us-play-them/|title=Roblox launches on Xbox One with 15 player-created games — watch us play them|date=2016-01-27|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130001719/https://venturebeat.com/2016/01/27/roblox-launches-on-xbox-one-with-15-player-created-games-watch-us-play-them/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. У красавіку 2016 года быў запушчаны ''Roblox VR'' для [[Oculus Rift]]. На момант выпуску больш за дзесяць мільёнаў гульняў былі даступны ў 3D<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://fortune.com/2016/04/15/roblox-vr-oculus-rift/|title=Roblox VR Introduces 20 Million Users to Oculus Rift|publisher=Fortune|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415223712/https://fortune.com/2016/04/15/roblox-vr-oculus-rift/|archive-date=2016-04-15|url-status=live}}</ref>. Прыкладна ў той жа час функцыя бяспечнага чата была выдалена і заменена сістэмай, заснаванай на белым спісе з наборам прымальных слоў для карыстальнікаў малодшых за 13 гадоў і чорным спісе для іншых карыстальнікаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://esafety.gov.au/en/esafety-information/games-apps-and-social-networking/roblox|title=Roblox|publisher=Office of the eSafety Commissioner|access-date=8 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804181505/https://esafety.gov.au/en/esafety-information/games-apps-and-social-networking/roblox|archive-date=4 жніўня 2019|url-status=dead}}</ref>. У чэрвені гэтага ж года кампанія выпусціла версію, сумяшчальную з Windows 10<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2016/06/10/after-xbox-one-success-roblox-now-has-a-dedicated-windows-10-app/|title=After Xbox One success, Roblox now has a dedicated Windows 10 app|first=Jeff|last=Grubb|website=[[VentureBeat]]|date=June 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130003633/https://venturebeat.com/2016/06/10/after-xbox-one-success-roblox-now-has-a-dedicated-windows-10-app/|archive-date=November 30, 2018}}</ref>. З 28 жніўня 2019 года ''Roblox'' больш не падтрымлівае [[Windows XP]] і [[Windows Vista]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://devforum.roblox.com/t/support-for-windows-xp-and-vista-ending-soon/325496|title=Support for Windows XP and Vista ending soon|date=2019-08-08|publisher=Roblox Developer Forum|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412144441/https://devforum.roblox.com/t/support-for-windows-xp-and-vista-ending-soon/325496|archive-date=2020-04-12|url-status=live}}</ref>. == Продаж цацак == У студзені 2017 года Jazwares, вытворца цацак, аб’яднаўся з Roblox Corporation для вырабніцтва цацачных мініфігурак на аснове карыстацкага змесціва, створанага буйнымі распрацоўшчыкамі на платформе<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2017/01/10/roblox-launches-toys-based-on-its-user-generated-games/|title=Roblox launches toys based on its user-generated games|date=2017-01-10|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130011005/https://venturebeat.com/2017/01/10/roblox-launches-toys-based-on-its-user-generated-games/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. Мініфігуркі маюць канечнасці і суставы, падобныя на мініфігуркі [[Lego]]. Мініфігуркі таксама маюць канечнасці і аксэсуары, якія з’яўляюцца ўзаемазаменнымі. Усе наборы ўтрымліваюць код, які можна выкарыстоўваць для атрымання эксклюзіўных віртуальных прадметаў. Ёсць таксама наборы маленькіх скрынак, якія ўтрымліваюць выпадковыя мініфігуркі і могуць утрымліваць рэдкую мініфігурку<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://heavy.com/games/2017/08/roblox-toys-wave-2-series-codes-figures-playsets/|title=Roblox Toys Wave 2 Hits Store Shelves This August|date=2017-08-02|publisher=Heavy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130011521/https://heavy.com/games/2017/08/roblox-toys-wave-2-series-codes-figures-playsets/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == Падчас канферэнцыі распрацоўшчыкаў ''Roblox'' 2017 года афіцыйныя асобы заявілі, што стваральнікі гульнявой платформы калектыўна зарабілі не менш за 30 мільёнаў даляраў у 2017 годзе<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/roblox-vp-of-developer-relations-grace-francisco-2017-5|title=This game turned players into $50,000-a-month entrepreneurs — now it has a plan to help them make $1.68 million a year|publisher=Business Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130004003/https://www.businessinsider.com/roblox-vp-of-developer-relations-grace-francisco-2017-5|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. Адзін з распрацоўшчыкаў аплаціў сваю вышэйшую адукацыю ва Універсітэце Дзюка са сродкаў ад выпуску гульні<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/roblox-how-teenage-developers-are-making-millions-2017-7|title=A video game you've never heard of has turned three teens into multimillionaires — and it's just getting started|publisher=Business Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805112622/https://www.businessinsider.com/roblox-how-teenage-developers-are-making-millions-2017-7|archive-date=2019-08-05|url-status=live}}</ref>. А ўжо летам 2020 года ''Roblox'' выплаціў распрацоўшчыкам больш за 250 мільёнаў долараў<ref>{{Cite web|url=https://social.techcrunch.com/2020/07/28/roblox-jumps-to-over-150m-monthly-users-will-pay-out-250m-to-developers-in-2020/|title=Roblox jumps to over 150M monthly users, will pay out $250M to developers in 2020}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Jailbreak быў адной з самых папулярных гульняў на сайце, штодня збіраючы дзясяткі тысяч гульцоў адначасова<ref name="auto"/><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://venturebeat.com/2017/07/21/the-deanbeat-robloxs-kid-developers-make-enough-robucks-to-pay-for-college/|title=The DeanBeat: Roblox’s kid developers make enough ‘robux’ to pay for college|date=2017-07-21|publisher=VentureBeat|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130005248/https://venturebeat.com/2017/07/21/the-deanbeat-robloxs-kid-developers-make-enough-robucks-to-pay-for-college/|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamepur.com/guide/35897-best-roblox-games.html|title=The Best Roblox Games|publisher=Gamepur|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130005719/https://www.gamepur.com/guide/35897-best-roblox-games.html|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref> яна таксама была паказана на падзеі ''Roblox'' «[[Першаму гульцу прыгатавацца (фільм)|Першаму гульцу падрыхтавацца]]», заснаванай на аднайменным фільме, хоць і была сустрэтая з крытыкай за складанасць задання і за нявыпраўлены [[квэст]] з удзелам цягніка<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.newsweek.com/roblox-ready-player-one-dominus-event-key-clues-unlock-hidden-gates-840779|title='Roblox Ready Player One' Event: How to Find Copper, Jade & Crystal Key (Location Clues)|date=2018-03-12|publisher=Newsweek|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130010810/https://www.newsweek.com/roblox-ready-player-one-dominus-event-key-clues-unlock-hidden-gates-840779|archive-date=2018-11-30|url-status=live}}</ref>. Пераможцам мерапрыемства стаў карыстальнік ''r0cu''<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://heavy.com/games/2018/04/r0cu-roblox-player-golden-dominus/|title=r0cu Earns Golden Dominus in Roblox Ready Player One Event|date=2018-04-04|publisher=Heavy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615195251/https://heavy.com/games/2018/04/r0cu-roblox-player-golden-dominus/|archive-date=2018-06-15|url-status=live}}</ref>. === Узнагароды === ''Roblox'' атрымаў наступныя ўзнагароды: * Inc. 5000 спіс самых хуткарослых прыватных кампаній [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыкі]] (2016, 2017)<ref>{{Cite web|url=https://www.inc.com/inc5000/list/2016|title=Inc. 5000 2016: The Complete Rankings|publisher=www.inc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725203414/https://www.inc.com/inc5000/list/2016|archive-date=2018-07-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inc.com/inc5000/list/2017|title=Inc. 5000 2017: The Complete Rankings|publisher=www.inc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709193740/https://www.inc.com/inc5000/list/2017|archive-date=2018-07-09|url-status=dead}}</ref> * Прэмія Асацыяцыі эканамічнага развіцця акругі Сан-Матэа (SAMCEDA) (2017)<ref>{{Cite web|url=https://baymeadows.com/2017/03/17/business-innovators-honored/|title=Business Innovators Honored|publisher=Bay Meadows|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417133103/https://baymeadows.com/2017/03/17/business-innovators-honored/|archive-date=2019-04-17|url-status=live}}</ref> * ''Roblox'' названы інавацыйнай кампаніяй № 9 у свеце, і таксама кампаніяй № 1 у сферы гульняў (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/90457674/roblox-most-innovative-companies-2020|title=How Roblox proved that virtual goods are a $100 million business|archive-url=https://web.archive.org/web/20200910033510/https://www.fastcompany.com/90457674/roblox-most-innovative-companies-2020|archive-date=2020-09-10|url-status=live}}</ref> == Зноскі == <references group="" responsive="1"></references> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} * [https://create.roblox.com/docs Афіцыйная дакументацыя па Roblox Studio (новая)] * [https://developer.roblox.com/en-us/ Афіцыйная дакументацыя па Roblox Studio] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Шматкарыстальніцкія гульні]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2006 года]] qmsyjybhg6ayh425olbax4hg85yx610 Politzek.me 0 736809 5154525 5033831 2026-06-15T04:11:43Z 5154525 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |тып=Некамерцыйная арганізацыя |заснавальнікі=Штаб [[Віктар Бабарыка|Віктара Бабарыкі]] |ключавыя фігуры=Сузаснавальніца і кіраўніца - Іна Кавалёнак |галіна=Правы палітычна зняволенных |колькасць супрацоўнікаў= |краіна= |location={{сцягафікацыя|Беларусь}}, {{Сцягафікацыя|Польшча}}, {{Сцягафікацыя|Літва}}}} '''Politzek.me''' — беларуская платформа для дапамогі палітычным зняволеным у [[Беларусь|Беларусі]], якая змяшчае актуальную базу палітычных зняволеных у краіне<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/1944430/predstavitel-nitsa-proekta-politzek-me-s-2020-goda-ne-bylo-ni-odnoi-nedeli-chtoby-ne-uvelichivalos-chislo-politzakliuchennykh-v-belarusi|title=Представительница проекта politzek.me: с 2020 года не было ни одной недели, чтобы не увеличивалось число политзаключенных в Беларуси|website=lrt.lt|date=2023-03-23|access-date=2023-03-30}}</ref>. Створана ў лістападзе 2020 года пасля пачатку [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.un.org/ru/story/2022/03/1420122|title=Доклад ООН свидетельствует о массовых репрессиях в Беларуси в августе 2020 года {{!}} Новости ООН|website=news.un.org|date=2022-03-17|access-date=2023-03-30|archive-date=30 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330170316/https://news.un.org/ru/story/2022/03/1420122|url-status=dead}}</ref> прадвыбарным штабам [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], кандыдата ў прэзідэнты на выбарах 2020 года, пры інфармацыйнай падтрымцы [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://devby.io/news/politzek-me|title=Штаб Бабарико запустил сайт для дружбы с политзаключёнными|publisher=dev.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331091246/https://devby.io/news/politzek-me|archive-date=31.03.2023|url-status=dead}}</ref>. Кіраўнік арганізацыі і яе сузаснавальніца — [[Іна Кавалёнак]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.express.co.uk/news/world/1746596/Belarus-latest-Alexander-Lukashenko-secret-police-state-opposition-jailed|title=Belarus insider lifts lid on life inside Lukashenko's police state|author=Tim McNulty|website=Express.co.uk|date=2023-03-19|access-date=2023-04-03}}</ref>. == Апісанне арганізацыі == Платформа створана каб зрабіць тэму [[Палітычныя вязні|палітвязняў]] больш даступнай і дэстыгматызаваць саміх палітвязняў, укараняючы творчыя рашэнні<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://baj.media/be/analytics/kazhdaya-istoriya-politzaklyuchennogo-dostoyna-byt-uslyshannoy-razgovor-s-politzekme-o|title=“Каждая история политзаключенного достойна быть услышанной”. Разговор с Politzek.me о значении проекта|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2023-01-26|access-date=2024-04-03}}</ref>. Праект стартаваў як сайт з базай даных беларускіх палітвязняў і іх гісторыямі. На сайце карыстальнік можа даведацца актуальную інфармацыю пра палітвязня, напісаць ліст палітвязню<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://tvrain.tv/teleshow/here_and_now/belarus-525648/|title=3000 уголовных дел после протестов: в каких условиях оказались политзэки в Беларуси и как им помочь?|author=Екатерина Котрикадзе|website=Дождь|date=2021-03-03|access-date=2024-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://polskieradio.pl/396/7819/artykul/3041058,politzekme-глабальная-сітуацыя-заўсёды-будзе-складанай-але-ёсць-рэчы-якія-ў-нашых-сілах|title=Politzek.me: Глабальная сітуацыя заўсёды будзе складанай, але ёсць рэчы, якія ў нашых сілах|website=[[Беларуская служба Польскага радыё]]|access-date=2023-04-03|date=2022-09-22}}</ref>, адправіць паштоўку, зрабіць ахвяраванне, або адправіць пасылку ў [[СІЗА]] і інш<ref name=icnc>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nonviolent-conflict.org/blog_post/friend-a-political-prisoner-join-a-revolution/|title=Friend a Political Prisoner, Join a Revolution|author=Inna Kavalionak, Ala Sivets|website=ICNC|date=2021-06-30|access-date=2023-04-03}}</ref>. Карыстальнік таксама можа ананімна пазначыць, што аказвае дапамогу пэўнаму палітвязню, дадаўшы яго ў сябры на сайце. Пад сяброўствам разумеецца выкананне пэўных дзеянняў для падтрымкі абранага палітвязня, але без прамога кантакту з чалавекам. Колькасць сяброў кожнага палітвязня адлюстроўваецца на сайце Politzek.me.<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://politzek.me/|title=Политзаключённый — мой друг. Бери и дружи уже сейчас!|website=politzek.me|access-date=2023-03-30}}</ref> Politzek.me лічыць, што лісты могуць стаць для палітвязняў крыніцай падбадзёрвання і падтрымкі, а ахвяраванні сем’ям палітвязняў могуць аблегчыць фінансавыя цяжкасці, з якімі сем’і сутыкаюцца пасля затрымання блізкіх, а таксама забяспечыць рэсурсы, неабходныя для падтрымкі сем’ямі саміх зняволеных<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Z97bfSH8FFs Простые способы помочь политзаключённым РБ. Инструкции на Politzek.me / Новости Беларуси] </ref>. Агульная ідэя сайта ў тым, каб даць людзям магчымасць дзейнічаць і падтрымліваць тых, хто змагаецца за дэмакратыю і правы чалавека ў Беларусі, а таксама садзейнічаць павышэнню дасведчанасці пра сітуацыю ў міжнароднай супольнасці<ref name=icnc/>. Politzek.me займае выразную пазіцыю адносна вызвалення палітычных зняволеных у Беларусі. Падчас сваіх інтэрв’ю і публікацый Politzek.me неаднаразова падкрэсліваў, што вызваленне ўсіх палітычных зняволеных павінна быць неадкладным і безумоўным. Арганізацыя лічыць, што кожны чалавек мае права на свабоду выказвання меркаванняў і ўдзел у грамадска-палітычным жыцці без страху пераследу, а таксама выступае за неадкладнае і безумоўнае вызваленне ўсіх асоб, якія былі зняволеныя за свае палітычныя погляды або ўдзел у мірных пратэстах. Politzek.me актыўна супрацоўнічае з міжнароднымі праваабарончымі арганізацыямі для прыцягнення ўвагі да гэтай праблемы. У красавіку 2024 года Politzek.me быў прызнаны [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/114897|title=Ініцыятыву "politzek.mе" прызналі "экстрэмісцкім фармаваннем": хроніка пераследу 3 красавіка|website=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|date=2024-04-03}}</ref>, што з’яўляецца часткай шырокамаштабных рэпрэсій супраць грамадзянскай супольнасці і праваабарончых арганізацый у краіне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/hramadstva/pravaabaroncy-praekt-politzek-me-pryznany-ekstremisckim-farmavannem/|title=Праваабарончы праект politzek.me прызнаны “экстрэмісцкім фармаваннем”|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=2024-04-03|access-date=2024-07-25}}</ref>. У структуры «фармавання» згаданы сайт politzek.me, старонкі праекта ў «Інстаграме», «Твітэры», «Фэйсбуку», тэлеграм-канал, тэлеграм-бот і электронная пошта. У спісе «фармаванняў» Politzek.me мае 194 парадкавы нумар. Раней, у лістападзе 2023 года інтэрнэт-старонкі праекта былі прызнаны экстрэмісцкімі матэрыяламі ў Беларусі<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/113500|title=Сітуацыя з правамі чалавека ў Беларусі. Лістапад 2023|website=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|date=2023-12-06}}</ref>. Нягледзячы на гэты статус, арганізацыя працягвае сваю дзейнасць, падтрымліваючы палітычных зняволеных і іх сем’і, а таксама аказваючы ім неабходную прававую дапамогу. Многія міжнародныя арганізацыі і СМІ асуджаюць такі статус і падтрымліваюць Politzek.me у іх працы​. == Напрамкі дзейнасці Politzek.Me == Politzek.me вядзе шырокую інфармацыйную кампанію, накіраваную на прыцягненне ўвагі грамадскасці да праблемы палітычных зняволеных. Арганізацыя публікуе навіны, інтэрв’ю з былымі палітвязнымі і аналітчныя запісы на сваім сайце свайго медыя PolitzekTimes<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.politzektimes.com/|title=Home|website=www.politzektimes.com|access-date=2024-07-25}}</ref> і ў сацыяльных сетках, распавядаючы пра лёсы палітычных зняволеных, умовы іх утрымання і намаганні па іх вызваленні. Гэтыя публікацыі шырока распаўсюджваюцца як у Беларусі, так і за яе межамі, што дапамагае прыцягнуць увагу да праблемы і аб’яднаць намаганні па яе вырашэнні​. Адной з ключавых ініцыятыў арганізацыі з’яўляецца стварэнне платформы<ref>{{Cite web|url=https://politzek.me/|title=Политзаключённый — мой друг. Бери и дружи уже сейчас!|website=politzek.me|access-date=2024-07-25}}</ref> для абмену інфармацыяй пра палітычных зняволеных. Платформа працуе як асабістая старонка для кожнага вязня, дзе можна знайсці інфармацыю аб іх біяграфіі, місцы ўтрымання і паказчык колькасці дзён, праведзеных у зняволенні. Платформа дазваляе збіраць і распаўсюджваць інфармацыю пра іх стан, юрыдычныя і фінансавыя патрэбы, а таксама пра забеспячэнне падтрымкі іх сем’ям. Арганізацыя таксама праводзіць інфармацыйныя кампаніі і мерапрыемствы па збору сродкаў, каб забяспечыць неабходныя рэсурсы для аказання дапамогі​. Важным аспектам платформы Politzek.me з’яўляецца магчымасць выкарыстоўваць яе ў якасці актуальнай базы палітзняволеных<ref>{{Cite web|url=https://politzek.me/|title=Политзаключённый — мой друг. Бери и дружи уже сейчас!|website=politzek.me|access-date=2024-07-25}}</ref>. Паколькі колькасць палітзняволеных заўсёды змяняецца, таму арганізацыя пастаянна працуе над тым, каб забяспечыць найбольш дакладную і своечасовую інфармацыю. Так па стане на лістапад 2021 года Politzek.me называе палітвязнямі ў Беларусі 1074 чалавекі<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/CWvmKAUI2l8/?igsh=ZGU2eWRkdDVwcDI3|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2024-07-06}}</ref>, у снежні 2021 года — 1104 чалавекі<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/CXWMAXkoZUR/?igsh=bjc1NGs5eGs3Y2Iw|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2024-07-06}}</ref>, у маі 2022 года — 1457 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/Cd0Qhcao7e_/?igsh=NDQ3em5kYWhtdTlv|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2024-07-06}}</ref>. На працягу 2021 і 2022 гадоў колькасць палітвязняў у Беларусі павялічвалася вельмі хутка, і ўжо ў кастрычніку 2022 года Politzek.me называў палітвязнямі ажно 1651 чалавека<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/Cjk9pfUIj5D/?igsh=M3F4bzJydHlocjhw|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2024-07-06}}</ref>. Па стане на ліпень 2024 года Politzek.me называе палітвязнямі ў Беларусі 1570 чалавекі<ref>{{Cite web|url=https://politzek.me/|title=Политзаключённый — мой друг. Бери и дружи уже сейчас!|website=politzek.me|access-date=2024-07-06}}</ref>. Адным з вядомых праектаў Politzek.me з’яўляецца ініцыятыва па напісанні віртуальных лістоў і паштовак для палітычных зняволеных. Гэтая ініцыятыва накіравана на маральную падтрымку зняволеных і іх сем’яў, а таксама на прыцягненне ўвагі да іх лёсу. Як адзначае сузаснавальніца праекту Іна Кавалёнак, лісты зняволеным з’яўляюцца важным сродкам маральнай падтрымкі і спосабам перадачы інфармацыі пра тое, што яны не забытыя, што асабліва актуальна ў умовах рэпрэсій і абмежавання кантактаў з знешнім светам. Прадстаўніца праекта Іна Кавалёнак адзначае, што асноўная мэта Politzek.me — гэта не проста адлюстраваць інфармацыю, але і забяспечыць асабістыя гісторыі кожнага палітычнага вязня, каб падтрымаць іх і напомніць аб іх несправядлівым становішчы<ref name=":0" />, а таму асаблівую ролю ў інфармацыйнай дзейнасці Politzek.me адыгрываюць інтэрв’ю з былымі палітычнымі зняволенымі і іх сем’ямі. У лютым 2023 года каманда Politzek.me запусціла свой анлайн-часопіс «PolitzekTimes»<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://malanka.media/news/22757|title=Беларусы запустили журнал Politzek Times|website=Маланка Медиа|date=2023-02-18|access-date=2023-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/310544|title=Каманда праекта Politzek.me запускае часопіс Politzek Times|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-02-16|access-date=2024-04-03}}</ref>, прысвечаны гісторыям беларускіх палітвязняў. У часопісе публікуюцца гісторыі палітвязняў, іх развагі аб новых выпрабаваннях і сіле пераадолення цяжкасцей<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/33317.html|title=«Пыточная — грязное, вонючее, заблеванное место». Монолог бывшего политзаключенного о своих месяцах в неволе|website=[[Zerkalo.io]]|date=2023-02-24|access-date=2023-03-31}}</ref>. Як адзначае каманда Politzek.me, самы вялікі страх палітвязняў — гэта быць забытымі. Таму іх місія — рабіць усё магчымае, каб кожны герой быў пачуты, і гэты супадае з асноўнай задачай часопіса — працягваць расказваць гісторыі людзей да таго часу, пакуль апошні палітвязень не выйдзе на свабоду. == Праекты Politzek.Me == У сакавіку 2023 года ў Варшаве адбыўся хакатон, прысвечаны дапамозе беларускім палітвязням — Hack for Politzek<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://motolko.help/by-news/politzek-me-arganizue-hakaton-dlya-dapamogi-palitvyaznyam-i-ih-semyam/|title=Politzek.me арганізуе хакатон для дапамогі палітвязням і іх сем’ям|website=МатолькаДапамажы|access-date=2024-07-25}}</ref>. Галоўная мэта мерапрыемства — распрацаваць новыя ідэі і праекты, якія могуць палепшыць умовы жыцця палітвязняў і іх сем’яў, а таксама прыцягнуць увагу да гэтай праблемы на міжнародным узроўні. Аднімі з праектаў, распрацаваных на хакатоне, сталі 3D-мадэль камеры СІЗА, мэта якой — паказаць рэаліі жыцця ў беларускіх турмах і зняволенні, каб грамадства лепш разумела, з чым сутыкаюцца палітвязні, а таксама калькулятар падліку турэмных тэрмінаў, які дазваляе адсочваць, колькі часу зняволены правёў у зняволенні і колькі яшчэ засталося да яго вызвалення<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/10-idej-pomosi-belorusskim-politzaklucennym-kak-prosel-hakaton-v-varsave/a-65094188|title=10 идей помощи белорусским политзаключенным|date=23.03.2023|website=[[Deutsche Welle]]|access-date=2024-07-25}}</ref>. Абодва праекты былі інтэграваны на сайт politzek.me. Хакатон стаў важным крокам у развіцці інавацыйных падыходаў да дапамогі зняволеным і іх сем’ям, а таксама ўмацаванні салідарнасці і супрацоўніцтва паміж актывістамі і праваабаронцамі. У жніўні 2023 году разам з мастачкай Каралінай Паляковай Politzek.Me анансаваў новы праект — «Горад палітвязняў»<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://poliakowa.com/gorad-palitvyaznya%D1%9E/|title=Горад Палітвязняў|last=poliakowa|website=Poliakowa.com|date=2022-10-30|access-date=2024-07-25|archive-date=25 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240725170956/https://poliakowa.com/gorad-palitvyaznya%D1%9E/|url-status=dead}}</ref> — калекцыю цішотак, 30 % з продажы ад якіх пайшлі сем’ям палітзняволеных. Караліна Палякова так апісвае гэты праект: «На стварэнне працы мяне натхнілі вобразы з вядомых мазаік Аляксандра Кішчанкі „Мінск — горад мастацтва“ і „Мінск — горад навукі“ каля станцыі метро „Усход“. Там шмат сюжэтаў: навукоўцы прэзентуюць працы, людзі навучаюцца і танчаць у нацыянальных касцюмах, гісторыкі распавядаюць пра мінулае, матулі абдымаюць дзяцей. Гэты від сацыяльнага мастацтва актыўна працуе з часам, таму высновы, якія гледачы робяць пры праглядзе, спрыяюць аналізу і пошуку метафар. На ўсё гэта мы сёння глядзім іншымі вачыма. На момант напісання гэтага паста лічба палітычных вязняў у Беларусі перайшло лічбу 1600 чалавек. На гэтых мазаіках першапачаткова адлюстраваны свет краіны ў выглядзе мастакоў, навукоўцаў, і выбітных дзеячаў і зараз за кратамі знаходзяцца прадстаўнікі мастацтва, навукі, інжэнерыі Беларусі, носьбіты традыцыяў і людзі якія ахвяравалі сваёй свабоды дзеля вольнасці краіны. Аб гэтым варта памятаць» <ref name=":2" />. == Прававая дапамога і падтрымка сямей == Акрамя інфармацыйнай і публічнай дзейнасці, Politzek.me аказвае прававую дапамогу палітычным зняволеным і іх сем’ям. Арганізацыя супрацоўнічае з адвакатамі і праваабарончымі арганізацыямі, каб забяспечыць юрыдычную падтрымку для тых, хто сутыкаецца з рэпрэсіямі. Гэта ўключае ў сябе кансультацыі, дапамогу ў падрыхтоўцы прававых дакументаў, а таксама прадстаўленне інтарэсаў у судзе. Politzek.me таксама дапамагае сем’ям палітычных зняволеных, якія часта сутыкаюцца з фінансавымі цяжкасцямі і іншымі праблемамі падчас зняволення іх блізкіх. == Міжнародная супольнасць і партнёрства == Politzek.me актыўна ўзаемадзейнічае з міжнароднай супольнасцю для павышэння эфектыўнасці сваёй дзейнасці, а таксама калабаруе і супрацоўнічае з арганізацыямі, якія таксама займаюцца праблемай палітычных зняволенных — [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], Палітвязынка<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fpolitvyazynka%2F%3Fhl%3Den&is_from_rle|title=Politvyazynka : Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2024-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://palatno.media/palitvyazynka/|title=«Беларускі — у сітуацыі татальнага абясцэньвання». Расказваем пра «Палітвязынку» — кранальны праект пра беларускіх жанчын-палітзняволеных|last=ksk|website=PALATNO|date=2022-12-24|access-date=2024-07-25}}</ref>, Вольныя<ref>{{Cite web|url=https://www.volnyja.com/|title=Volnyja|website=www.volnyja.com|access-date=2024-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://malanka.media/news/32219|title=«Вольныя»: как работает инициатива по помощи бывшим политзаключенным?|website=Маланка Медиа|date=2023-08-17|access-date=2024-07-25}}</ref>, Аб’яднанне сваякоў і колішніх палітвязняў<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Ffreebelpolitzek%2F&is_from_rle|title=freebelpolitzek : Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2024-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/01/10/abjadnanne-palitznjavolenyja/|title="Каб вызваліць усіх палітвязняў”. Сваякі палітзняволеных і былыя вязні стварылі аб’яднанне|last=antonio|website=[[Hrodna.life]]|date=2023-01-10|access-date=2024-07-25}}</ref>, Письмо.бел<ref>{{Cite web|url=https://xn--h1aigbl0e.xn--90ais/|title=Письмо.бел {{!}} Написать письмо в тюрьму|website=xn--h1aigbl0e.xn--90ais|access-date=2024-07-25|url-status=dead|archive-date=16 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716061746/https://xn--h1aigbl0e.xn--90ais/}}</ref>, Dissident.by<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://dissidentby.com/|title=Dissidentby — поддержка политзаключенных — Кто мы?|website=dissidentby.com|access-date=2024-07-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reform.news/dissidentby-politzek-me-palityvzyanka-how-belarusians-help-their-political-prisoners|title=Dissidentby, Politzek.me, Palityvzyanka: How Belarusians Help Their Political Prisoners|last=reform.news|website=[[Reform.news]]|date=2024-07-07|access-date=2024-07-25}}</ref> Арганізацыя наладзіла партнёрства з многімі міжнароднымі праваабарончымі групамі, такімі як [[Amnesty International]], [[Human Rights Watch]] і іншымі, каб забяспечыць максімальную інфармацыйную падтрымку і міжнародны ціск на беларускія ўлады. Арганізацыя таксама актыўна ўдзельнічае ў міжнародных канферэнцыях і форумах, дзе прадстаўляе сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі і заклікае да міжнароднай падтрымкі палітычных зняволеных. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=ru|url=https://media.politzek.me/|title=Истории из мира политзаключенных, без которых мы уже не мы|author=politzek.me|website=Politzek times - Время политзеков|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329082830/https://media.politzek.me/|archive-date=29 сакавіка 2023}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-04-09}} [[Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2020 годзе]] 72qy5pkmws4j1hiprg6ye6g0vuq9q1a 2026 0 739286 5154347 5153596 2026-06-14T16:23:41Z JerzyKundrat 174 /* Чэрвень */ 5154347 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === [[Файл:Starobelsk Professional College after attack 2026-05-22.jpg|міні|Разбурэнні ў [[Старабельск]]у пасля атакі 22&nbsp;мая.]] * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася землетрасенне на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартуе фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 3yd8ozygsjfgw5guxuk7hnv4l5pdv2k 5154354 5154347 2026-06-14T16:33:17Z JerzyKundrat 174 /* Чэрвень */ 5154354 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === [[Файл:Starobelsk Professional College after attack 2026-05-22.jpg|міні|Разбурэнні ў [[Старабельск]]у пасля атакі 22&nbsp;мая.]] * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася землетрасенне на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартуе фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 78jouv0g87b4owg0xb8a7hc2tlqtiue Партал:Навука/Новыя артыкулы 100 753022 5154340 5154111 2026-06-14T15:51:34Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5154340 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уладзімір Паўлавіч Скараходаў|2026-06-14T08:50:20Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аніцэт Рэньер|2026-06-13T11:40:30Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Артэміда-3|2026-06-13T10:50:20Z|HK-47}} {{Новы артыкул|Надзея Ігараўна Шышкіна|2026-06-12T15:13:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Мацвеевіч Макараў|2026-06-12T12:14:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аліна Аляксандраўна Харысава|2026-06-10T23:59:18Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Альфонс Парчэўскі|2026-06-08T14:55:23Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі|2026-06-08T13:25:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі|2026-06-08T10:07:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сцяпан Васілевіч Говін|2026-06-07T19:26:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч|2026-06-07T15:02:29Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Яўгенія Лязо|2026-06-07T10:05:25Z|ZolaSukhar}} {{Новы артыкул|Марыян Біскуп|2026-06-05T16:30:01Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Забойства Генры Новака|2026-06-05T08:36:48Z|Ілля Касакоў}} {{Новы артыкул|Мітрафан Феафанавіч Цытовіч|2026-06-04T09:40:42Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Секст Аўрэлій Віктар|2026-06-03T14:02:24Z|Ueschar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> jj7mandvx88dla0ar3b1geq9mfzlwby Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5154338 5154109 2026-06-14T15:51:12Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5154338 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Нувара-Элія|2026-06-13T16:35:35Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Юбілейная вуліца (Гомель)|2026-06-13T12:03:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Кожара (Гомель)|2026-06-13T11:05:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сакольскае (Ніжагародская вобласць)|2026-06-11T09:17:50Z|PRChina Taiwan}} {{Новы артыкул|Карвіна|2026-06-10T08:09:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Тынец-над-Сазавау|2026-06-10T07:54:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пішалі|2026-06-10T07:46:44Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вельвары|2026-06-10T07:41:35Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Косцелец-над-Чэрнімі-Лесі|2026-06-10T07:09:02Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арктык-Рэд-Рывер|2026-06-10T06:57:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Піс (рака)|2026-06-09T13:26:13Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9uo0sfnt5jf5fwrp9vtxf7i36yel7z7 Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5154336 5154107 2026-06-14T15:50:42Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5154336 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)|2026-06-14T10:04:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Фёдаравіч Чарнышоў (мастак)|2026-06-14T09:24:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Паўлавіч Скараходаў|2026-06-14T08:50:20Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Dzida|2026-06-13T14:43:14Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Юбілейная вуліца (Гомель)|2026-06-13T12:03:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Кожара (Гомель)|2026-06-13T11:05:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Брэст)|2026-06-13T07:09:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Папернік (стадыён, Светлагорск)|2026-06-12T17:00:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Клецк)|2026-06-12T16:45:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> pyh9useb85o8bi45ov2gso3isweplmn Кінематаграфічны сусвет Marvel 0 757305 5154303 4919075 2026-06-14T12:37:41Z DzBar 156353 шаблон 5154303 wikitext text/x-wiki {{Картка:Медыяфраншыза}} '''Кінематаграфічны сусвет Marvel''' або '''Кінасусвет Marvel''' ({{lang-en|Marvel Cinematic Universe}}; скарочана '''КСМ''' ({{lang-en|MCU}}) — амерыканская медыяфраншыза, [[выдуманы сусвет]] і серыя супергеройскіх фільмаў, заснаваная на коміках выдавецтва [[Marvel Comics]] і распрацаваная кінакампаніяй [[Marvel Studios]]. У франшызу таксама ўваходзяць тэлесерыялы, кароткаметражныя фільмы, вэб-серыялы і кніжная прадукцыя. Як і арыгінальны сусвет Marvel Comics, кінасусвет быў створаны шляхам злучэння ў агульную сюжэтную лінію некалькіх фільмаў і серыялаў з агульнымі акцёрамі, персанажамі і падзеямі. == Фільмы == {{main|Спіс фільмаў кінематаграфічнага сусвету Marvel}} == Тэлесерыял == {{main|Спіс тэлесерыялаў кінематаграфічнага сусвету Marvel}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кінематаграфічны сусвет Marvel]] [[Катэгорыя:Выдуманыя сусветы]] [[Катэгорыя:Экранізацыі коміксаў Marvel]] [[Катэгорыя:Marvel Studios]] [[Катэгорыя:Marvel Comics]] [[Катэгорыя:Міфапаэтыка]] 3jehy8zju2vmgyhwfdy2qrqcy75lkzk Mucilago crustacea 0 757913 5154450 5136956 2026-06-14T21:17:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154450 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Пратысты | image file = | image descr = | parent = Mucilago | latin = Mucilago crustacea | rang = Від | author = | syn = | wikispecies = Mucilago crustacea | commons = Mucilago crustacea }} '''Mucilago crustacea''' — від [[Слізевікі|слізевікоў]] з манатыпнага роду '''''Mucilago''''' сямейства {{bt-bellat||Didymiaceae}}<ref name="Ing2">{{cite book|last1=Ing|first1=B.|title=The myxomycetes of Britain and Ireland. An identification handbook|url=https://archive.org/details/myxomycetesofbri0000bruc|year=1999|publisher=Richmond Publishing Co.|location=[[Slough]]}}</ref>. Пладовыя целы ад жоўтага да белага, з часам становяцца бледнымі, а потым чарнеюць<ref name="Naturespot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.naturespot.org.uk/species/dog-sick-slime-mould|title=Dog Sick Slime Mould|publisher=[[NatureSpot]]|access-date=1 September 2018}}</ref>. Звычайна сустракаецца на вільготнай траве<ref name="Silverside">{{Cite web|url=http://bioref.lastdragon.org/Mycetozoa/Mucilago_crustacea.html|title=Mucilago crustacea|author=Silverside|first=Alan J.|website=Images of British biodiversity|access-date=1 September 2018|archive-date=1 верасня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901145657/http://bioref.lastdragon.org/Mycetozoa/Mucilago_crustacea.html|url-status=dead}}</ref>. Від быў апісаны P. Micheli ex FH Wigg<ref name="Silverside" /><ref>Prim. fl. holsat. (Kiliae): 112 (1780)</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фізаральныя]] 6kr6blw0u8dzmxvywnz6b6lnguam67n M8L8TH 0 758969 5154387 5144706 2026-06-14T18:31:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154387 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = M8L8TH | Фота = M8L8TH.png | Гады = з [[2003]] | Мовы = [[руская]], [[англійская]], [[украінская]], [[французская]] | Лэйблы = Stellar Winter Records, Lost Reich Records, Militant Zone | Звязаныя праекты = Нежеголь, Whisper of Runes, Adolfkvlt, WotanJugend, KoenigsGrab | Удзельнікі = * [[Аляксей Лёўкін]] – вакал * Юрый – бас-гітара * Рунгвар – ударныя * Родзін – сола-гітарыст * Лютабор – рытм-гітарыст | Былыя_ўдзельнікі = * Іван – барабаны * Павел – гітара | Іншыя назвы = М8Л8ТХ, МОЛОТХ | Краіны = {{RUS}} {{UKR}} | Жанры = [[Нацыянал-сацыялістычны блэк-метал|NS Black Metal]], [[Паган-метал|Pagan Metal]], [[Фолк-метал|Folk Metal]], Militant Black Metal (саманазва) | Сайт = https://militant.zone/ }} '''M8L8TH''', або '''М8Л8ТХ''', '''МОЛОТХ''' — [[Нацыянал-сацыялістычны блэк-метал|NSBM]]-гурт, створаны ў 2003 годзе ў [[Цвер|Цвяры]] ([[Расія]]). Паводле заснавальніка, назва расшыфроўваецца як «Молат [[Адольф Гітлер|Гітлера]]», а лічбы 8 замест двух літар «О» адсылаюць да [[14/88|вядомага лозунга]] неанацыстаў.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sova-center.ru/racism-xenophobia/news/counteraction/2006/10/d9381/|title=В Твери арестован вокалист группы "МолотХ" / СОВА|website=www.sova-center.ru|access-date=2024-02-16}}</ref>{{Неаўтарытэтная крыніца|дата=сакавік 2026}} Гурт прапагандуе [[нацыянал-сацыялізм]], [[антысемітызм]], [[язычніцтва]] і антыхрысціянства.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.haaretz.com/world-news/europe/2019-12-12/ty-article/.premium/most-neo-nazi-music-festivals-are-closely-guarded-secrets-not-this-one/0000017f-e5e0-d97e-a37f-f7e5f4b80000|title=Most neo-Nazi Music Festivals Are Closely Guarded Secrets — Not This One in Ukraine|website=Haaretz|access-date=2024-02-16}}</ref> == Гісторыя == ==== Першая творчасць ==== Ад пачатку ў гурце ўдзельнічаў [[Аляксей Лёўкін]], пазней да іх далучыўся бубнач Іван, лідар цвярскога метал-праекта Hagl. У 2003 годзе выходзіць першы дэмазапіс гурта, улетку каманда дае жывыя выступы ў Цвяры. Восенню да іх далучаецца новы гітарыст Паўло. У 2004 годзе M8L8TH запісаў і выдаў свой дэбютны альбом «Чёрным крылом». ==== Арышты па справе «Цвярской групоўкі» ==== У 2006 годзе Лёўкіна і шмат яго пабрацімаў арыштавалі па справе «[[Справа «Цвярской групоўкі»|Цвярской групоўкі]]» і абвінавацілі ва ўзброеным нападзе. Сярод іншых абвінавачванняў лідару M8L8TH выстаўленыя тры забойствы і адзін замах на глебе нацыянальнай нецярпімасці, якія следства ўрэшце не даказала.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://88nsm.com/6459-intervyu-s-m8l8th-rossiya.html|title=Интервью с "М8Л8ТХ" » NSM - Media Portal|website=NSM - Media Portal|access-date=2024-02-16}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://heretic.camp/ru/m8l8th/|title=M8L8TH — Heretic Camp|last=HCamp|access-date=2024-02-16}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://aminoapps.com/c/metal/page/item/m8l8tkh/QKoC_YIZ1l0d1YzdX7XZXQlKEwq6g5|title=М8Л8ТХ {{!}} Wiki {{!}} Metal Amino|website=Metal {{!}} aminoapps.com|access-date=2024-02-16|url-status=dead}}</ref> Крымінальныя справы надоўга замарозілі дзейнасць гурта. На месца Аляксея ўзялі Івана, які на той момант ужо быў дзейным бубначом, але пасля запісу альбома «Непоколебимая вера» быў выключаны з гурта за неадпаведнасць ідэалогіі.<ref>{{Cite web|url=http://nezhegol.narod.ru/interw5.html|title=Сайт HEATHEN METAL группы НЕЖЕГОЛЬ|website=nezhegol.narod.ru|access-date=2024-02-17}}</ref> ==== WotanJugend ==== У 2008 годзе сумеснымі сіламі была створана арганізацыя, якая прапагандуе ідэі нацыянал-сацыялізму, а таксама германа-скандынаўскай культуры, пад назвай WotanJugend (у аналогіі з [[Гітлерюгенд]] — Моладзь [[Одзін|Вотана]]).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://ww25.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/doklad_ekstremisti.pdf?subid1=20240217-0012-13a8-a40e-b1866638ca3c|title=Wotanjugend Вотанюгенд – формация радикальных националистов, являющаяся выразителем субкультурных интересов правых радикалов. Основателем и идейным вдохновителем формации на этапе становления являлся Алексей Левкин,проходивший фигурантом дела тверского РНЕ. Во время становления формации являлся также и лидером музыкальной группы «Молотх» – официального голоса организации|website=ww25.cis-emo.net|access-date=2024-02-16|archive-date=16 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216143042/http://ww25.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/doklad_ekstremisti.pdf?subid1=20240217-0012-13a8-a40e-b1866638ca3c|url-status=dead}}</ref>. Удзельнікі арганізацыі стварылі магутны медыярэсурс у сетцы [[VK|ВКонтакте]], на якім пачалі публікаваць альбомы NSBM-калектываў, якія далучыліся да іх, а таксама арганізоўваць канцэрты, шэсці, паходы. У аб’яднанне ўваходзілі гурты «M8L8TH», «Нежеголь», «Архидея», «Башня Ледяных Воронов», «Шёпот Рун» і інш. У 2009 годзе, пасля выхаду альбому «Непоколебимая вера» прыступілі да запісу спліт-альбома разам з «Нежеголь». У 2010 годзе выйшаў зборнік «Scent of Blood / Rehearsal 2003 ab». Рэліз уключаў дэма 2003 года і рэпетыцыйны запіс. У 2011 годзе пасля пастаянных пераносаў выйшаў спліт-альбом «WotanJugend». У 2013 годзе выйшаў сінгл «Слёзы восені», запісаны сумесна з гуртом «Нежеголь». 21 лістапада 2013 года выйшаў трэці паўнафарматны альбом «Сага о Чёрном Марше». ==== Пераезд ва Украіну ==== З пачаткам у 2014 годзе [[Вайна на ўсходзе Украіны|вайны на паўднёвым усходзе Украіны]], рух «WotanJugend» пераехаў з Цверы ва Украіну і пачаў агітацыю сярод ультраправых у падтрымку батальёна «[[Азоў (брыгада МУС Украіны)|Азоў]]».<ref>{{Cite web|url=http://wotanjugend.info/articles/2014/09/foreign-policy-ob-ultra-pravom-batalone-azov/|title=Foreign Policy об ультра-правом батальоне “Азов” ‹ WotanJugend|website=web.archive.org|date=2014-09-18|access-date=2024-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140918003409/http://wotanjugend.info/articles/2014/09/foreign-policy-ob-ultra-pravom-batalone-azov/|archivedate=18 верасня 2014|url-status=}}</ref> У 2015 годзе Аляксей з прычыны пераследу з боку ўлады пакінуў Расію і пераехаў ва Украіну, дзе працягнуў праект з новай камандай. Пасля двух сінглаў «Шторм над Азовом» (2016) і «L.A.H. (Luciferian Aesthetics of Herrschaft)» (2017), у 2018 годзе M8L8TH выпусцілі міні-альбом «Coup de grâce» (супрацоўніцтва з лідарам французскага гурта Peste Noire) і чацвёрты поўнафарматны альбом. У тым жа годзе Лефортаўскі раённы суд Масквы санкцыянаваў завочны арышт<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://zona.media/news/2018/05/07/blackwing|title=Суд в Москве заочно арестовал вокалиста неонацистской блэк-метал группы М8Л8ТХ|website=Медиазона|access-date=2024-02-16}}</ref> вакаліста гурта Аляксея Лёўкіна па справе пра экстрэмізм і распальванне нянавісці і варожасці. У 2020 годзе ў эксперыментальным для сябе стылі гурт выпусціў трэк «Onslaught!», заснаваны на трэку «Мой одаль», і «Did-Dub-Snop» — кавер на песню трэк гурта «Нежеголь». У 2020 годзе выйшаў сінгл «Teorassologie». З пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] суполка прымала ўдзел у баявых дзеяннях на баку Украіны. У прыватнасці, на пачатку Аляксей Лёўкін ваяваў у складзе палка «[[Азоў (брыгада МУС Украіны)|Азоў]]»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://militant.zone/two-months-of-a-full-scale-war/|title=War in Ukraine - Militant Zone|date=2022-05-01|access-date=2024-02-16}}</ref>, а станам на 2023 год лічыцца ў [[Рускі добраахвотніцкі корпус|РДК]], у складзе [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.krymr.com/a/rdk-korpus-svoboda-rossiya-tavolzhanka-reyd-srochniki-granitsa/32450372.html|title=«После деоккупации Крыма в России начнется гражданская война» – начальник штаба «Русского добровольческого корпуса»|website=Крым.Реалии|date=2023-06-08|access-date=2024-02-16}}</ref> У 2022 годзе гурт выпусціў трэк «The Black Grave» для будучага аднайменнага альбома. У 2022 годзе выйшаў трэк «AzovStahl», прысвечаны гераічнай абароне Марыупаля і «[[Азоўсталь|Азоўсталі]]» у прыватнасці. У 2023 годзе анансаваны выпуск пятага поўнафарматнага альбома «Nekrokrator». == Легальны статус == Песня «Слёзы Осени» і «Знамёна Ввысь» унесены ў федэральны спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў РФ.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://minjust.gov.ru/ru/extremist-materials/?field_extremist_content_value=&page=22|title=Министерство Юстиции Российской Федерации, Экстремистские материалы|author=4461 Решение Куйбышевского районного суда г. Омска от 10.04.2018|access-date=16 лютага 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211015223439/https://minjust.gov.ru/ru/extremist-materials/?field_extremist_content_value=&page=22|archivedate=15 кастрычніка 2021|url-status=dead}}</ref> З 2018 года лідар гурта Аляксей Лёўкін завочна арыштаваны<ref name=":2" /> за «стварэнне экстрэмісцкай супольнасці і ўзбуджэнне нянавісці або варожасці», а таксама «прыніжэнне чалавечай годнасці, у тым ліку з выкарыстаннем інтэрнэту». 22 мая 2023 года быў паўторна аб’яўлены ў вышук<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/17815215|title=Одного из предполагаемых диверсантов, проникших в Белгородскую область, объявили в розыск|website=TACC|access-date=2024-02-16}}</ref> за ўдзел у [[Рэйд у Белгарадскую вобласць (май 2023)|рэйдзе на Белгарадскую вобласць]]. == Дыскаграфія == {| class="wikitable" !Назва !Год !Тып |- |Reh. Demo |2003 |Demo |- |Чёрным крылом |2004 |Паўнафарматны альбом |- |Штурм |2006 |Канцэртны альбом |- |Непоколебимая вера |2009 |Паўнафарматны альбом |- |Scent of Blood / Rehearsal 2003 ab |2010 |Зборнік |- |WotanJugend |2011 |Спліт-альбом |- |Слёзы осени |2013 |Сінгл |- |Сага о чёрном марше |2013 |Паўнафарматны альбом |- |Шторм над Азовом |2016 |Сінгл |- |L. A. H. (Luciferian Aesthetics of Herrschaft) |2017 |Сінгл |- |Удар милосердия / Coup de grâce |2018 |Міні-альбом |- |Reconquista |2018 |Паўнафарматны альбом |- |Prophecies of Aryan Moon |2019 |Спліт-альбом |- |Onslaught! |2020 |Сінгл |- |Teorassologie |2020 |Сінгл |- |Teorassologie: There Is Nothing More Mystherious than Blood |2020 |Міні-альбом |- |Did-Dub-Snop |2020 |Сінгл |- |By the White Wolf’s Hammer |2021 |Сінгл |- |Libations of the Black Wing |2022 |Канцэртны альбом |- |The Black Grave |2022 |Сінгл |- |AzovStahl |2022 |Сінгл |- |Nekrokrator |2023 |Паўнафарматны альбом |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Блэк-метал-гурты Расіі]] [[Катэгорыя:Блэк-метал-гурты Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2003 годзе]] rxgbpsjimsmgnpd60wciknjk25d43fj Партал:Спорт/Новыя артыкулы 100 763680 5154341 5154113 2026-06-14T15:51:44Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5154341 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Брэст)|2026-06-13T07:09:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Папернік (стадыён, Светлагорск)|2026-06-12T17:00:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Клецк)|2026-06-12T16:45:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юнацтва (стадыён, Асіповічы)|2026-06-12T16:30:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цэнтральны (стадыён, Рэчыца)|2026-06-12T16:20:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Хваля (стадыён, Пінск)|2026-06-12T16:09:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 91zg1d3qcx3cbqywltlyqaa1da7uysd Otokar Cobra 0 766723 5154510 4831808 2026-06-15T01:32:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154510 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''«Кобра»''' ({{Lang-tr|Kobra}}) — колавая [[Бронеаўтамабіль|бронемашына]], распрацаваная турэцкай кампаніяй «[[Otokar]]» пры ўдзеле амерыканскай кампаніі «[[General Motors|AM General]]»<ref name="Cobra"/><ref>[http://www.janes.com/defence/land_forces/supplement/lav/lav_cobra.shtml Jane’s Cobra Page.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013135925/http://janes.com/defence/land_forces/supplement/lav/lav_cobra.shtml|date=2007-10-13}}</ref>. == Гісторыя == Распрацоўка бронемашыны была пачата турэцкай кампаніяй «Otokar» у 1994 годзе ў ініцыятыўным парадку, У 1995 годзе да праекта падключылася амерыканская фірма «AM General». У красавіку 1996 года быў выраблены першы прататып бронеаўтамабіля, а ў ліпені 1997 года распрацоўка была завершана (да гэтага часу было выраблена восем перадсерыйных узораў — у варыянце [[Баявая разведвальная машына|разведвальнага бронеаўтамабіля]] і [[Бронетранспарцёр|бронетранспарцёра]])<ref name=autogenerated1>полковник В. Нестёркин. Семейство турецких лёгких ББМ "Кобра" // "Зарубежное военное обозрение", № 2 (683), 2004. стр.34-39</ref>. Некалькі пазней быў распрацаваны плавальны варыянт бронемашыны<ref name=autogenerated1 />. 12 кастрычніка 2012 года было падпісана пагадненне аб стварэнні ў [[Казахстан|Казахстане]] турэцкай кампаніяй «Otokar» і казахстанскай кампаніяй «Казахстан Инжиниринг» [[Сумеснае прадпрыемства|сумеснага прадпрыемства]] па вытворчасці бронемашын «Кобра»<ref>[http://www.rosbalt.ru/exussr/2012/10/22/1049034.html Турция будет производить бронетехнику в Казахстане] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141019114218/http://www.rosbalt.ru/exussr/2012/10/22/1049034.html |date=19 кастрычніка 2014 }} // «[[Росбалт]]», 22 октября 2012</ref>. == Апісанне == Бронемашына распрацавана з выкарыстаннем многіх кампанентаў амерыканскага ўсюдыхода [[HMMWV]]<ref name="Cobra3">[http://www.army-technology.com/projects/cobra/ Cobra Light Armoured Vehicle, Turkey] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160406132949/http://www.army-technology.com/projects/cobra/ |date=6 красавіка 2016 }} // «Army Technology»</ref><ref name="Cobra"/>. Сталёвы V-вобразны корпус забяспечвае абарону ад лёгкай [[Стралковая зброя|стралковай зброі]], артылерыйскіх аскепкаў, [[Супрацьпяхотная міна|проціпяхотных]] і [[супрацьтанкавая міна|процітанкавых мін]], самаробных выбуховых прылад. == Варыянты і мадыфікацыі == Распрацавана некалькі варыянтаў бронемашыны «Кобра»: * разведвальны [[бронеаўтамабіль]], у вежы якога можа быць усталяваны 7,62-мм кулямёт<ref name="Cobra"/>, 12,7-мм кулямёт [[M2 Browning|Browning M2HB]] або 40-мм аўтаматычны гранатамёт [[Mk.19]]<ref name=autogenerated1 /> :* ''EOD BRAAT'' — распрацаваны ў 2000 годзе варыянт для інжынерна-сапёрных падраздзяленняў. Замест кулямёта ў вежы ўсталяваная 12,7-мм снайперская вінтоўка [[Barrett M82|M82A1]]<ref name=autogenerated1 />. :* ''Cobra 20mm cannon carrier'' — бронеаўтамабіль з усталяванай у вежы 20-мм гарматай Nexter Systems 20mm M621. Адзін дэманстрацыйны ўзор паказаны ў 2008 годзе<ref name="Cobra"/>. * бронетранспарцёр (дэсантнае аддзяленне разлічана на 11 чалавек)<ref name=autogenerated1 /> * ARSV — варыянт з радыёлакацыйнай станцыяй ARS-2000<ref name=autogenerated1 /> * камандна-штабная машына<ref name=autogenerated1 /> * санітарная машына<ref name=autogenerated1 /> * ''Cobra anti-tank vehicle'' — супрацьтанкавы варыянт з пускавой устаноўкай [[TOW]]<ref name="Cobra"/><ref name=autogenerated1 /> == Краіны-эксплуатанты == ===Cobra I=== * {{AZE}}<ref>{{Cite news |url=http://en.apa.az/news.php?id=142490 |title=APA - Turkey's Otokar to complete Cobra armored vehicle supply to Azerbaijan in June - <span style="color:red;">INTERVIEW</span> |access-date=2011-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325182425/http://en.apa.az/news.php?id=142490 |archive-date=2012-03-25 |url-status=dead }}</ref> * {{ALG}}<ref name="Cobra"/> * {{BHR}}<ref>{{Cite web|url=http://www.arabic-military.com/t60196-topic|title=ناقلات الجنود المدرعة تركية الصنع !|access-date=2016-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101182900/http://www.arabic-military.com/t60196-topic|archive-date=2017-01-01|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/bahrain-army-equip.htm|title=Bahrain - Army Equipment|last=Pike|first=John|website=www.globalsecurity.org|access-date=2016-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311184939/http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/bahrain-army-equip.htm|archive-date=2017-03-11|url-status=live}}</ref> * {{BGD}}<ref>{{cite news|url=http://www.defencebd.com/2011/07/otokar-cobra-of-dhaka-metropolitan.html#.U6ck5kDRW40|title=Otokar cobra of Dhaka Metropolitan Police ~ Bangladesh Defence|work=defencebd.com|access-date=20 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606065636/http://www.defencebd.com/2011/07/otokar-cobra-of-dhaka-metropolitan.html#.U6ck5kDRW40|archive-date=6 June 2014|url-status=dead}}</ref> * {{BUR}}<ref>{{cite news |last1=de Cherisey |first1=Erwan |title=Burkina Faso shows new Cobra armoured vehicles |url=https://www.janes.com/article/85347/burkina-faso-shows-new-cobra-armoured-vehicles |website=IHS Jane's 360 |access-date=20 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181220202749/https://www.janes.com/article/85347/burkina-faso-shows-new-cobra-armoured-vehicles |archive-date=20 December 2018 |location=Paris |date=20 December 2018 |url-status=live}}</ref> * {{CHA}}<ref name="armstrade"/> * {{GMB}}<ref>http://www.defenceweb.co.za/land/land-land/turkey-donates-otokar-cobras-to-gambia/</ref><ref>http://www.savunmatr.com/turkiyeden-gambiyaya-otokar-cobra-zirhli-arac-hibesi/</ref> * {{GHA}}<ref name="Ghana Cobra">{{cite news |last1=de Cherisey |first1=Erwan |title=Ghana Army shows new Otokar Cobra vehicles |url=https://www.janes.com/article/92548/ghana-army-shows-new-otokar-cobra-vehicles |website=IHS Jane's 360 |access-date=13 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113165641/https://www.janes.com/article/92548/ghana-army-shows-new-otokar-cobra-vehicles |archive-date=13 November 2019 |location=Paris |date=13 November 2019 |url-status=live}}</ref> * {{GEO}}<ref name="Cobra"/> * {{KAZ}}<ref>{{cite news|url=http://ekonomi.milliyet.com.tr/otokar-kazakistan-da-cobra-uretecek/ekonomi/ekonomidetay/07.05.2012/1537360/default.htm|title=Otokar Kazakistan'da 'Cobra' üretecek|date=7 May 2012|work=MİLLİYET HABER - TÜRKİYE'NİN HABER SİTESİ|access-date=20 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331095836/http://ekonomi.milliyet.com.tr/otokar-kazakistan-da-cobra-uretecek/ekonomi/ekonomidetay/07.05.2012/1537360/default.htm|archive-date=31 March 2014|url-status=dead}}</ref> * {{KOS}}<ref>{{cite web|url=http://mksf-ks.org/?page=1,24,696|title=Turqia e mbështet fuqishëm FSK-në|work=MFSK - MKBS - MKSF|access-date=20 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170214223912/http://mksf-ks.org/?page=1,24,696|archive-date=14 February 2017|url-status=dead}}</ref> * {{MDV}}<ref name="Cobra">{{cite news|url=http://www.army-technology.com/projects/cobra/|title=Cobra Light Armoured Vehicle - Army Technology|work=army-technology.com|access-date=20 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406132949/http://www.army-technology.com/projects/cobra|archive-date=6 April 2016|url-status=live}}</ref> * {{MRT}}<ref name="UN">{{cite news|url=http://www.janes.com/article/57299/mauritania-deploys-new-armoured-vehicles-for-peacekeeping-mission|title=Mauritania deploys new armoured vehicles for peacekeeping mission|work=janes.com|access-date=18 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121093800/http://www.janes.com/article/57299/mauritania-deploys-new-armoured-vehicles-for-peacekeeping-mission|archive-date=21 January 2016|url-status=live}}</ref> * {{MKD}}<ref name="Macedonia">{{cite web|url=http://vlada.mk/node/5269?language=en-gb|title=DM Besimi receives Turkish donation for ARM|work=Влада на Република Македонија|date=6 December 2012|access-date=20 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126110108/http://vlada.mk/node/5269?language=en-gb|archive-date=26 January 2016|url-status=live}}</ref> * {{MNE}}<ref name="Montenegro">{{cite web|url=http://www.vijesti.me/vijesti/ministarstvo-nastavlja-nadogradnju-cobre-936536|title=Ministarstvo nastavlja nadogradnju "cobre"|work=vijesti.me|access-date=5 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509052630/http://www.vijesti.me/vijesti/ministarstvo-nastavlja-nadogradnju-cobre-936536|archive-date=9 May 2017|url-status=live}}</ref> * {{NGR}}<ref name="NMAA">{{cite web |url=http://www.janes.com/images/assets/520/71520/New-model_African_armies.pdf |title=Archived copy |website=www.janes.com |access-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622123315/http://www.janes.com/images/assets/520/71520/New-model_African_armies.pdf |archive-date=22 June 2017 |url-status=dead}}</ref> * {{RWA}}<ref name="NMAA"/> * {{SLO}}<ref name="Export">{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/modload.php?&c_mod=rnews&op=sections&func=read&c_menu=1&c_id=176034|title=36.000 evrov za uro leta|work=Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija|access-date=20 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104180034/https://www.rtvslo.si/modload.php?&c_mod=rnews&op=sections&func=read&c_menu=1&c_id=176034|archive-date=4 January 2019|url-status=live}}</ref> * {{SYR}} (трафейныя)<ref>{{cite web|title=Video: captured Turkish Otokar Cobra armored vehicle|url=http://defense-watch.com/2016/12/30/video-captured-turkish-otokar-cobra-armored-vehicle/|website=Defence Watch|access-date=14 March 2017|archive-url=https://archive.today/20170314111111/http://defense-watch.com/2016/12/30/video-captured-turkish-otokar-cobra-armored-vehicle/|archive-date=14 March 2017|date=30 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=NDF on Twitter: Another Turkish armored (Otokar Cobra) has been captured by Syrian Army from #ISIS #EastAleppo|url=https://twitter.com/NatDefFor/status/840683098660581376|website=Twitter|access-date=14 March 2017|archive-url=https://archive.today/20170314111225/https://twitter.com/NatDefFor/status/840683098660581376|archive-date=14 March 2017|date=11 March 2017|url-status=dead}}</ref> * [[File:Flag of the Syrian revolution.svg|25пкс]] [[Сірыйская нацыянальная армія]] * {{TUR}}<ref name="Cobra"/> * {{TKM}}<ref>{{cite web |last1=Mitzer |first1=Stijn |title=Blue's Clues: Turkmen Otokar Urals And Cobras |url=https://www.oryxspioenkop.com/2022/01/blues-clues-turkmen-otokar-ural-and.html |website=Oryx Blog |date=15 January 2022}}</ref> * {{UAE}}<ref name="Cobra"/> ===Cobra II=== * {{AZE}}<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.janes.com/article/57021/otokar-s-cobra-ii-4x4-receives-its-first-orders|title=Otokar's Cobra II 4x4 receives its first orders {{!}} IHS Jane's 360|website=www.janes.com|access-date=2016-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081231/http://www.janes.com/article/57021/otokar-s-cobra-ii-4x4-receives-its-first-orders|archive-date=2016-03-04|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.army-technology.com/projects/cobra-ii-tactical-wheeled-armoured-vehicle/|title=Cobra II Tactical Wheeled Armoured Vehicle|website=Army Technology|access-date=2016-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420062411/http://www.army-technology.com/projects/cobra-ii-tactical-wheeled-armoured-vehicle|archive-date=2016-04-20|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.janes.com/article/61726/turkey-orders-more-cobra-ii-armoured-vehicles|title=Turkey orders more Cobra II armoured vehicles {{!}} IHS Jane's 360|website=www.janes.com|access-date=2016-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626154924/http://www.janes.com/article/61726/turkey-orders-more-cobra-ii-armoured-vehicles|archive-date=2016-06-26|url-status=live}}</ref> * {{BGD}}<ref name="armstrade">{{Cite web|url=http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php|title=Trade Registers|website=armstrade.sipri.org|access-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229003804/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php|archive-date=2017-12-29|url-status=live}}</ref> * {{ECU}}<ref>{{Cite web|url=https://www.star.com.tr/savunma/guney-amerika-ulkesi-turkiyeden-zirhli-arac-satin-aldigini-duyurdu-haber-1803378/|title=Teslim aldıkları Türk zırhlılarını böyle karşıladılar: Harika haber &#124; STAR|date=7 August 2023|website=Star.com.tr|accessdate=7 August 2023}}</ref> * {{GHA}}<ref name="Ghana Cobra"/> * {{CIV}}<ref>{{cite web | url=http://www.defenceturk.net/otokar-cobra-ii-ve-nurol-ilgaz-zirhlilari-fildisi-sahillinde-goruntulendi | title=Otokar Cobra II ve Nurol Ilgaz zırhlıları Fildişi Sahilli'nde görüntülendi | date=6 August 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://yeniakit.com.tr/haber/1680399/turk-zirhlilari-o-ulkede-goruntulendi | title=Yeni Akit Gazetesi - Haberler - Son Dakika Haberleri | date=8 December 2019 }}</ref> * {{KAZ}}<ref>http://inbusiness.kz/ru/last/pochemu-v-minoborony-kazahstanskomu-alan-2-predpochli-tureckuyu-kobru-2</ref><ref>http://orda.kz/milliardnye-ubytki-ministerstvo-oborony-vybralo-tureczkuyu-bronetehniku/</ref> * {{MAR}}<ref>http://www.savunmatr.com/fastan-136-milyon-dolarlik-otokar-cobra-ii-4x4-zirhli-arac-tedariki</ref><ref>http://www.defenceturk.net/turkiyeden-fasa-cobra-ii-ihracati-iddiasi</ref><ref>http://patronlardunyasi.com/haber/fas-kraliyet-silahli-kuvvetleri-far-turkiye-den-200-adet-cobra-2-zirhli-arac-siparis-etti/303708</ref><ref>{{Cite web |url=http://beyazyakaris.com/fas-kraliyet-silahli-kuvvetleri-far-turkiyeden-200-adet-cobra-2-zirhli-arac-siparis-etti/ |title=Архіўная копія |access-date=13 чэрвеня 2024 |archive-date=12 лютага 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212191425/https://beyazyakaris.com/fas-kraliyet-silahli-kuvvetleri-far-turkiyeden-200-adet-cobra-2-zirhli-arac-siparis-etti/ |url-status=dead }}</ref> * {{RWA}}<ref>[http://www.armyrecognition.com/defense_news_september_2022_global_security_army_industry/rwanda_military_contingent_in_mozambique_operating_with_turkish_made_otokar_cobra_ii_apcs Rwanda military contingent in Mozambique operating with Turkish made Otokar Cobra] armyrecognition.com {{dead link|date=August 2023}}</ref> * {{SEN}}<ref>http://www.defenceturk.net/senegale-ihrac-edilen-cobra-ii-zirhlilari-goruntulendi</ref><ref>http://x.com/jakepor21/status/1643567435465777153</ref><ref>http://x.com/jakepor21/status/1643567438267547648</ref> * {{TUR}}<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.defensenews.com/story/defense/land/vehicles/2015/12/22/turkey-picks-otokar-for-52m-armored-vehicle-contract/77776058/|title=Turkey Picks Otokar for $52M Armored Vehicle Contract|website=Defense News|date=22 December 2015|access-date=2016-04-21}}</ref><ref name=":4" /> * {{TUN}}<ref>{{lang-fr|[https://www.menadefense.net/afnord/otokar-cobras-larmee-tunisienne/ Des Otokar Cobras pour l’armée tunisienne]}}</ref> * {{UKR}}<ref>{{cite web | url=http://gagadget.com/en/245114-turkish-otokar-cobra-ii-armoured-vehicles-received-by-afu | title=Turkish Otokar Cobra II armoured vehicles received by AFU }}</ref> == Крыніцы == {{Reflist|2}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=nZz7jssPBQU Испытания оружия в 1997 году. (англ.)] * [https://web.archive.org/web/20070928022544/http://www.otokar.com/en/products/ Официальный сайт фирмы «Otokar» (англ.)] * [http://www.soldiering.ru/army/armored_car/turkey/cobra_img1.php Турецкий бронетранспортёр «Кобра»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240229235058/https://www.soldiering.ru/army/armored_car/turkey/cobra_img1.php |date=29 лютага 2024 }} * [http://www.army-guide.com/rus/article/article_158.html Otokar представил бронеавтомобиль Cobra] * [http://www.military-informer.narod.ru/Armored-Cobra.html Cobra легкий бронетранспортер] {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Бранятэхніка Турцыі]] [[Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта]] 5bk47ehk6hsvijkjmhz0g3gisczipco Raycolt KLTV 0 767799 5154537 4793303 2026-06-15T06:21:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154537 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Raycolt''' ({{Lang-ko|현마}} «Хен-ма»<ref name="GS">{{Cite web|url=https://www.asiatoday.co.kr/view.php?key=20220610010005103|title=Republic of Korea Army designates new vehicle names|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515131645/https://www.asiatoday.co.kr/view.php?key=20220610010005103|archive-date=2023-05-15|access-date=2023-07-31|url-status=live}}</ref>, [[Ханча]]: 現馬) або '''Kia Light Tactical Vehicle (KLTV)'''<ref>{{Cite web|url=https://www.carscoops.com/2018/09/kias-light-tactical-vehicle-hummer-telluride/|title=Kia's Light Tactical Vehicle is More Hummer Than Telluride|date=2018-09-17}}</ref> — лёгкі армейскі пазадарожнік, вырабляны паўднёвакарэйскай кампаніяй [[Kia Motors]]. Запушчаны ў серыйную вытворчасць у 2016 годзе і ў тым жа годзе паступіў на ўзбраенне [[Сухапутныя войскі Рэспублікі Карэя|арміі Рэспублікі Карэя]]. == Гісторыя == Распрацаваны пры садзейнічанні і фінансаванні [[Міністэрства нацыянальнай абароны Рэспублікі Карэя]]<ref name="Miltoday">{{Cite web|url=http://www.military-today.com/trucks/kia_ltv.htm|title=Kia Light Tactical Vehicle|publisher=Military Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20181230181322/http://www.military-today.com/trucks/kia_ltv.htm|archive-date=2018-12-30|access-date=2018-12-30|url-status=live}}</ref>. Kia KLTV упершыню быў прадстаўлены на міжнароднай абароннай выставе і канферэнцыі [[IDEX]] 2015, якая праходзіла ў [[Абу-Дабі]], [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|ААЭ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.armyrecognition.com/idex_2015_news_official_online_show_daily_coverage/kia_military_vehicles_light_tactical_vehicle_kltv_makes_its_premiere_in_idex_2015.html|title=KIA Military Vehicles Light Tactical Vehicle (KLTV) makes its premiere in IDEX 2015 &#124; IDEX 2015 News Official Online Show Daily Coverage &#124; Defence security military exhibition 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20230731230111/https://www.armyrecognition.com/idex_2015_news_official_online_show_daily_coverage/kia_military_vehicles_light_tactical_vehicle_kltv_makes_its_premiere_in_idex_2015.html|archive-date=2023-07-31|access-date=2023-07-31|url-status=live}}</ref>. Афіцыйна пайшоў у серыйную вытворчасць у чэрвені 2016 года. Эксплуатуецца ўзброенымі сіламі Рэспублікі Карэя, [[Малі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Выкарыстоўваўся Паўднёвай Карэяй у [[UNIFIL|міратворчых аперацыях ААН у Ліване]] і ў [[Паўднёвы Судан|Паўднёвым Судане]]<ref>{{Cite web|url=http://bemil.chosun.com/nbrd/bbs/view.html?b_bbs_id=10044&pn=1&num=217824|title=Источник|archive-url=https://web.archive.org/web/20230731194555/https://bemil.chosun.com/nbrd/bbs/view.html?b_bbs_id=10044&pn=1&num=217824|archive-date=2023-07-31|access-date=2023-07-31|url-status=live}}{{better source needed|date=April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://bemil.chosun.com/nbrd/bbs/view.html?b_bbs_id=10002&num=9925|title=Источник|archive-url=https://web.archive.org/web/20230731194551/https://bemil.chosun.com/nbrd/bbs/view.html?b_bbs_id=10002&num=9925|archive-date=2023-07-31|access-date=2023-07-31|url-status=live}}{{better source needed|date=April 2020}}</ref> і малійскімі ўзброенымі сіламі для правядзення [[Туарэгскае паўстанне (2012—2014)|аперацый па барацьбе з туарэгамі]]<ref>http://bemil.chosun.com/nbrd/bbs/view.html?b_bbs_id=10044&pn=1&num=218385{{better source needed|date=April 2020}}</ref>. == Апісанне == У параўнанні з папярэднім пакаленнем лёгкіх пазадарожнікаў ад Kia, KLTV распрацаваны з улікам спалучэння мабільнасці, жывучасці і практычнасці. Выраблены варыянты з доўгай колавай базай, браняваныя і ўзброеныя варыянты<ref name="Miltoday"/><ref name="AMR">{{Cite web|url=https://asianmilitaryreview.com/2019/07/battlefield-taxis-with-attitude/|title=Battlefield Taxis with Attitude|date=2019-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230731224618/https://www.asianmilitaryreview.com/2019/07/battlefield-taxis-with-attitude/|archive-date=2023-07-31|access-date=2023-07-31|url-status=live}}</ref>. Базавы 4-дзвярны варыянт можа перавозіць аднаго вадзіцеля і трох пасажыраў. Даступны варыянт з аднамеснай кабіна. Модульныя адсекі могуць выкарыстоўвацца як у аднамесных, так і ў двухмесных варыянтах кабіны. Даступныя як стандартныя, так і браняваныя варыянты, прычым браніраваны варыянт мае дадатковую абарону<ref name="KiaKLTVCatalogue">{{Cite web|url=http://military.kia.com/front/download.do?saveFileDir=pb050Catalog/20170323_151858_8da8fd9a-165b-4767-89a2-63b7e5d42098.pdf|title=Catalogue - KLTV (Kia Light Tactical Vehicle)|publisher=Kia Motors|access-date=2018-12-30|url-status=dead}}</ref>. На даху можа быць устаноўлена зброя, у тым ліку навясныя зброевыя ўстаноўкі з ручным кіраваннем або баявыя модулі з дыстанцыйным кіраваннем. Могуць быць устаноўлены кулямёты калібраў 7,62-мм або 12,7-мм, 40-мм аўтаматычныя гранатамёты або супрацьтанкавыя кіраваныя ракеты. == Аператары == * {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}}<ref>{{Cite web|url=https://land.dfns.net/2015/10/25/south-korean-army-will-receive-new-kia-light-tactical-vehicle-in-2016/|title=South Korean Army Will Receive New KIA Light Tactical Vehicle in 2016 &#124; DFNS.net Land|website=land.dfns.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203073151/https://land.dfns.net/2015/10/25/south-korean-army-will-receive-new-kia-light-tactical-vehicle-in-2016/|archive-date=2017-02-03|access-date=2022-01-12|url-status=dead}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Малі}}<ref>{{Cite web|url=https://www.securite.gouv.ml/trois-vehicules-blindes-pour-les-forces-speciales-antiterroristes/|title=Trois véhicules blindés pour les Forces spéciales antiterroristes – Ministère de la Sécurité et de la Protection Civile|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811062408/https://www.securite.gouv.ml/trois-vehicules-blindes-pour-les-forces-speciales-antiterroristes/|archive-date=2019-08-11}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Нігерыя}}<ref>{{Cite web|url=https://www.armyrecognition.com/defense_news_september_2020_global_security_army_industry/nigerian_army_gets_south_korean_k152_apcs.html/|title=Nigerian army gets South Korean K152 APCs &#124; Defense News September 2020 Global Security army industry &#124; Defense Security global news industry army 2020 &#124; Archive News year|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004133100/https://www.armyrecognition.com/defense_news_september_2020_global_security_army_industry/nigerian_army_gets_south_korean_k152_apcs.html|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-07-31|url-status=live}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Філіпіны}} * {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{Сцягафікацыя|Туркменістан}}<ref>{{Cite web|url=https://www.oryxspioenkop.com/2021/10/turkmenistans-parade-analysis-whats-new.html|title=Turkmenistan's Parade Analysis: What's New?|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813174035/https://www.oryxspioenkop.com/2021/10/turkmenistans-parade-analysis-whats-new.html|archive-date=2023-08-13|access-date=2023-07-31|url-status=live}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Чылі}}<ref>{{Cite web|url=https://www.infodefensa.com/texto-diario/mostrar/4104006/infanteria-marina-armada-chile-incorpora-blindados-tacticos-kltv-4x4|title=The Marine Infantry of the Chilean Navy incorporates KLTV 4x4 tactical armored vehicles|author=García|first=Nicolás|website=Infodefensa.com|date=2022-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221214034431/https://www.infodefensa.com/texto-diario/mostrar/4104006/infanteria-marina-armada-chile-incorpora-blindados-tacticos-kltv-4x4|archive-date=2022-12-14|access-date=2022-12-14|url-status=live}}</ref> === Недзяржаўныя аператары === * {{Сцягафікацыя|Ісламская дзяржава}} (трафей<ref>{{Cite web|url=https://humangle.ng/iswap-captures-newly-inducted-nigerian-army-armoured-vehicle/|title=ISWAP Captures Newly Inducted Nigerian Army Armoured Vehicle|date=2020-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218015137/https://humangle.ng/iswap-captures-newly-inducted-nigerian-army-armoured-vehicle/|archive-date=2021-02-18|access-date=2023-07-31|url-status=live}}</ref>) == Крыніцы == {{Reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Транспартныя сродкі, прадстаўленыя ў 2016 годзе]] [[Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта]] ffb3hbm6atex3bja9fiderk179v1zfp Цісканіна ва Утар-Прадэшы (2024) 0 767979 5154606 4814580 2026-06-15T11:18:13Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:2024 год у Індыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154606 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} [[2 ліпеня]] [[2024]] года на [[Індуізм|індуісцкім]]<ref name="NYT" /> рэлігійным мерапрыемстве ў [[Хатраскі раён|раёне Хатрас]] (штат [[Утар-Прадэш]], [[Індыя]]) адбылася цісканіна, у выніку якой загінула 123 чалавекі, пераважна жанчыны і дзеці<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/narayan-sakar-hari-hathras-stampede-bhole-baba-satsang-two-days-after-killer-stampede-left-123-dead-no-arrests-and-few-answers-6030303 |title=Two Days After Killer Stampede Left 123 Dead, No Arrests and Few Answers}}</ref><ref name="STATESMAN">{{cite news |title=Who is Bhole Baba, during whose 'satsang' 120 people died in a stampede? |url=https://www.thestatesman.com/who-is/who-is-bhole-baba-during-whose-satsang-120-people-died-in-a-stampede-1503316125.html |newspaper=The Statesman |date=2 July 2024 |access-date=2 July 2024 |archive-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702195158/https://www.thestatesman.com/who-is/who-is-bhole-baba-during-whose-satsang-120-people-died-in-a-stampede-1503316125.html |url-status=live}}</ref><ref name="NYT">{{cite web |last=Yasir |first=Sameer |date=2 July 2024 |title=Stampede at Religious Gathering in Northern India Kills at Least 50 |url=https://www.nytimes.com/2024/07/02/world/asia/india-stampede-religious-event.html |work=The New York Times |access-date=2 July 2024 |archive-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702195213/https://www.nytimes.com/2024/07/02/world/asia/india-stampede-religious-event.html |url-status=live}}</ref><ref name="HT">{{Cite news |title=107 people killed in stampede at religious event in Uttar Pradesh's Hathras |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/major-stampede-at-religious-event-in-uttar-pradeshs-hathras-over-20-feared-dead-101719917770127.html |access-date=2 July 2024 |website=Hindustan Times |archive-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702143532/https://www.hindustantimes.com/india-news/major-stampede-at-religious-event-in-uttar-pradeshs-hathras-over-20-feared-dead-101719917770127.html |url-status=live}}</ref>. Яшчэ 150 былі шпіталізаваны<ref>{{Cite news |date=2 July 2024 |title=Dozens killed during stampede at religious gathering in India |url=https://www.abc.net.au/news/2024-07-02/many-killed-in-stampede-at-religous-gathering-in-north-india/104050938 |access-date=2 July 2024 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702143540/https://www.abc.net.au/news/2024-07-02/many-killed-in-stampede-at-religous-gathering-in-north-india/104050938 |url-status=live}}</ref>. Інцыдэнт адбыўся падчас [[Сатсанг|сатсанга]] (свята ў памяць пра бога [[Шыва|Шыву]]) у вёсцы Мугал Гархі<ref name="CNN">{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnn.com/2024/07/02/asia/india-uttar-pradesh-stampede-intl/index.html|title=At least 87 people killed in stampede at religious event in India, say local police|author=Iyer|first=Aishwarya S.|website=CNN|date=2 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702195159/https://www.cnn.com/2024/07/02/asia/india-uttar-pradesh-crush-intl|archive-date=2 July 2024|access-date=2 July 2024|url-status=live}}</ref>. Свята праводзілася ў імправізаваным намёце<ref name="ap">{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/india-stampede-deaths-religious-gathering-5ef739c5cbe8bb8b732c0b3099173810|title=A stampede at a religious event in India has killed at least 60 peoplet|author=Bannerjee|first=Biswajeet|website=Associated Press|date=2 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702142804/https://apnews.com/article/india-stampede-deaths-religious-gathering-5ef739c5cbe8bb8b732c0b3099173810|archive-date=2 July 2024|access-date=2 July 2024|url-status=live}}</ref>. Палатка была ўстаноўлена на гразкім рысавым полі ў 500 метрах ад шашы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bbc.com/news/articles/c6p231q5gpro|title=Grief and anger after India crush kills 121|author=Ethirajan|first=Anbarasan|website=BBC|date=3 July 2024|access-date=3 July 2024}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/3/what-caused-the-deadly-crowd-crush-in-hathras-india|title=What caused the deadly stampede in Hathras, India?|website=Al Jazeera|date=3 July 2024|access-date=3 July 2024}}</ref>. Яна была разлічана на 5 000 чалавек, але ў выніку прыйшло 15 000<ref name="aljazeera">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/2/at-least-27-dead-in-stampede-during-religious-gathering-in-northern-india|title=Death toll from India stampede rises to at least 97, says official|website=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702123140/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/2/at-least-27-dead-in-stampede-during-religious-gathering-in-northern-india|archive-date=2 July 2024|access-date=2 July 2024|url-status=live}}</ref>. Сатсанг праводзіла арганізацыя Шры Джагар Гуру Баба<ref>{{Cite news|title=How did a religious gathering in India turn into a deadly stampede?|url=https://apnews.com/article/india-hathras-stampede-cd902854cbc673cbfbd3408963c34792|access-date=3 July 2024|website=Associated Press}}</ref>, заснаваная мясцовым прапаведнікам Сурадж Палам<ref>{{Cite news |title=Hathras: Who is Sakar Hari alias Bhole Baba and what led to stampede that killed several in UP? |url=https://www.indiatvnews.com/uttar-pradesh/hathras-stampede-who-is-sakar-hari-alias-bhole-baba-and-what-led-to-stampede-death-toll-injuries-helpline-number-ex-gratia-rescue-operation-updates-2024-07-02-939916 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702143533/https://www.indiatvnews.com/uttar-pradesh/hathras-stampede-who-is-sakar-hari-alias-bhole-baba-and-what-led-to-stampede-death-toll-injuries-helpline-number-ex-gratia-rescue-operation-updates-2024-07-02-939916 |archive-date=2 July 2024 |access-date=2 July 2024 |website=India TV}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kumar |first=Anuj |date=2 July 2024 |title=Who is 'Bhole Baba' who is linked to Hathras stampede tragedy? |url=https://www.thehindu.com/news/national/who-is-bhole-baba-who-is-linked-to-hathras-stampede-tragedy/article68360419.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702195159/https://www.thehindu.com/news/national/uttar-pradesh/who-is-bhole-baba-who-is-linked-to-hathras-stampede-tragedy/article68360419.ece |archive-date=2 July 2024 |access-date=2 July 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stampede at Religious Event in Uttar Pradesh's Hathras, Multiple Deaths Reported |url=https://thewire.in/news/stampede-at-religious-event-in-uttar-pradeshs-hathras-multiple-deaths-reported |access-date=2 July 2024 |website=The Wire |language=en |archive-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702195158/https://thewire.in/news/stampede-at-religious-event-in-uttar-pradeshs-hathras-multiple-deaths-reported |url-status=live}}</ref>. Цісканіна здарылася, калі вернікі сыходзілі пасля завяршэння сатсанга<ref name="bbc">{{Cite web|lang=en|url=https://www.bbc.com/news/articles/cv2g7wgj83no|title=Dozens killed in stampede at India religious event|author=Hrishikesh|first=Sharanya|website=BBC|date=2 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702125111/https://www.bbc.com/news/articles/cv2g7wgj83no|archive-date=2 July 2024|access-date=2 July 2024|url-status=live}}</ref>. Чыноўнікі сцвярджалі, што прычынай трагедыі сталі спякота, празмернасць колькасці наведвальнікаў і моцная пыльная бура, якая выклікала ў людзей паніку<ref name="NYT"/><ref name="aljazeera" />. Сітуацыя пагоршылася за лік таго, што выхад з палаткі быў занадта вузкім<ref>{{Cite web|url=https://ndtv.in/india/hathras-stampede-eye-witnesses-told-the-painful-story-of-accident-6018942|title="जनसैलाब, भीषण गर्मी, अव्यवस्था, बाहर निकलने का संकरा रास्ता...", चश्मदीदों ने बताई हाथरस हादसे की दर्दनाक कहानी, सचिन झा शेखर, NDTV India, 02 July, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702195201/https://ndtv.in/india/hathras-stampede-eye-witnesses-told-the-painful-story-of-accident-6018942|archive-date=2 July 2024|access-date=2 July 2024|url-status=live}}</ref>. Трагедыя выклікала абурэнне ў Індыі і падняла пытанне аб парушэнні мер бяспекі. Паліцыя распачала справу супраць Пала і яшчэ некалькіх асоб<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/articles/cyr7kjvme44o|title=Hathras: What we know about crush that killed 121 in Uttar Pradesh|website=www.bbc.com|access-date=2024-07-03}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/articles/c6p231q5gpro|title=Hathras: Grief and anger after India crush kills 121|website=www.bbc.com|access-date=2024-07-03}}</ref>. Мясцовыя ўлады заявілі, што сем’і загінулых атрымаюць па 200 000 [[Індыйская рупія|рупій]] (прыблізна 2400 [[Долар ЗША|долараў ЗША]], або каля мінімальнай аплаты кваліфікаванай працы ў акрузе за 15 месяцаў або сярэдні заробак за сем месяцаў у краіне)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timedoctor.com/blog/average-salary-in-india/|title=Salaries in India [comparison, outsourcing 2023 data]|author=Doctor|first=Time|website=Time Doctor Blog|date=13 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226075044/https://www.timedoctor.com/blog/average-salary-in-india/|archive-date=26 February 2024|access-date=2 July 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wageindicator.org/salary/minimum-wage/india/21888-uttar-pradesh/21925-clubs|title=Minimum Wage – Clubs|archive-url=https://web.archive.org/web/20240703012644/https://wageindicator.org/salary/minimum-wage/india/21888-uttar-pradesh/21925-clubs|archive-date=3 July 2024|access-date=2 July 2024|url-status=live}}</ref>, а пацярпелыя — па 50 000<ref>{{Cite news |title=107 dead in stampede at religious preacher's congregation in UP's Hathras |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/107-dead-in-stampede-at-religious-preacher-s-congregation-in-up-s-hathras-101719925681785.html |access-date=2 July 2024 |website=Hindustan Times|archive-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702132055/https://www.hindustantimes.com/india-news/107-dead-in-stampede-at-religious-preacher-s-congregation-in-up-s-hathras-101719925681785.html |url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Катастрофы 2024 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 2 ліпеня]] [[Катэгорыя:Ліпень 2024 года]] [[Катэгорыя:2024 год у Індыі]] kl24c9kg1dit90xx67jxvkdo2uu7dlx Panthera F9 0 768359 5154517 4843144 2026-06-15T02:24:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154517 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Panthera F9''' — [[бронетранспарцёр]] вытворчасці [[ААЭ]], прызначаны для аховы межаў, паліцэйскіх аперацый і баявых дзеянняў нізкай інтэнсіўнасці. Аўтамабіль распрацаваны з цалкам модульнай сістэмай узбраення. Базавая мадэль прадаецца без усялякага ўзбраення. F9 абсталяваны баявым модулем на даху з дыстанцыйным кіраваннем, шынамі Run-Flat, кандыцыянерам, а таксама бакавымі і заднімі байніцамі<ref name="productpage">{{Cite web|lang=en-US|url=http://mspv.com/panthera-f9/|title=Panthera F9 -|access-date=2019-06-06|archive-date=13 красавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413172130/http://mspv.com/panthera-f9/|url-status=dead}}</ref>. Базавая мадэль F9 вырабляецца кампаніяй MSPV (ААЭ). Таксама наладжана ліцэнзійная вытворчасць на заводзе ў [[Анкара|Анкары]] ([[Турцыя]])<ref name="nexter">{{Cite web|url=https://www.armyrecognition.com/idef_2017_online_show_daily_news/nexter_and_mspv_building_new_partnership_with_arx20_integration_on_light_armoured_vehicles_21105174.html|title=Nexter and MSPV building new partnership with ARX20 integration on light armoured vehicles|author=|first=|website=Army Recognition|date=11 May 2017|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-06-06}}</ref>. MSPV у супрацоўніцтве з французскай абароннай кампаніяй [[Nexter Systems]] прапанавала M9 Panthera з 20-міліметровай гарматай Nexter Systems ARX20 з дыстанцыйным кіраваннем і эфектыўнай далёкасцю да 1200 метраў<ref name="nexter" /><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://safaniuk.livejournal.com/94654.html|title="MSPV Panthera F9» Сирийские трофеи на «Армии-2018"|author=Safaniukwrote|first=2018-08-27 22:47:00 Safaniuk Safaniuk 2018-08-27 22:47:00|website=safaniuk.livejournal.com|access-date=2019-06-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=http://forcesoperations.com/en/nexter-and-mspv-joint-project/|title=Nexter and MSPV joint project|website=Forces operations Blog|date=2017-05-11|access-date=2019-06-06|archive-date=14 студзеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114204719/http://forcesoperations.com/en/nexter-and-mspv-joint-project/|url-status=dead}}</ref>. Panthera F9 турэцкай вытворчасці пастаўляліся для [[Сірыйская апазіцыя|сірыйскай апазіцыі]] і выкарыстоўваліся падчас [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў Сірыі]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://en.muraselon.com/2019/05/syrian-army-destroys-turkey-supplied-panthera-f9-armored-vehicles-in-northern-hama-photos/|title=Syrian Army destroys Turkey-supplied Panthera F9 armored vehicles in northern Hama (Photos)|website=Muraselon News|date=2019-05-24|access-date=2019-06-06|archive-date=24 мая 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524160325/https://en.muraselon.com/2019/05/syrian-army-destroys-turkey-supplied-panthera-f9-armored-vehicles-in-northern-hama-photos/|url-status=dead}}</ref>, а мадэлі, вырабленыя ў ААЭ, прымяняліся [[Лівійская нацыянальная армія|Лівійскай нацыянальнай арміі]] фельдмаршала [[Халіфа Хафтар|Халіфы Хафтара]] ў ходзе [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)|Другой грамадзянскай вайны ў Лівіі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://weaponews.com/news/65350863-turkey-has-set-in-libya-batch-of-kirpi-mrap-ii-and-vuran.html|title=Turkey has set in Libya batch of Kirpi MRAP II and Vuran|website=weaponews.com|access-date=2019-06-06}}</ref>. Акрамя таго, браневікі выкарыстоўваліся [[Егіпет|Егіптам]]<ref name="nexter" />, [[Кенія|Кеніяй]]<ref>{{Cite web|url=https://www.slideshare.net/mobile/mspv-armored-vehicles/armoured-personnel-carrier-kenya-mspv-panthera-f9-apc|title=Armoured Personnel Carrier Kenya – MSPV Panthera F9 APC|website=www.slideshare.net|date=17 July 2019|url-status=dead}}</ref> і [[Украіна|Украінай]]<ref>https://lignesdedefense.blogs.ouest-france.fr/archive/2023/01/30/kiev-23638.html</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} [[Катэгорыя:Бранятэхніка Турцыі]] [[Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта]] 0d3vixhntaihbdtbuibl41sg1qwyeqe Pandur I 0 770350 5154515 4819075 2026-06-15T02:19:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154515 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Pandur'''— [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] колавы [[бронетранспарцёр]], распрацаваны ў 1979 годзе па ініцыятыве [[Steyr Spezial Vehicles]]. == ТТХ == * Даўжыня: 5790 мм * Шырыня: 2500 мм * Вышыня: 2760 мм * Вага: 13,5 т * Рухавік: 6-цыліндравы 4-тактны дызельны рухавік Steyr * Магутнасць рухавіка: 191 кВт (260 к.с.), крутоўны момант 960 Нм * Хуткасць: 100&nbsp;км/г * Умяшчальнасць: да 9 чалавек * Узбраенне: 12,7-мм кулямёт [[M2 Browning|Browning M2]]. == Эксплуатанты == * {{AUT}}<ref>{{Internetquelle|url=http://milnews.at/2017/neue-radpanzer|titel=Neue Radpanzer für das Österreichische Bundesheer|werk=milnews.at|datum=2017-02-01}}</ref> * {{BEL}} * {{GAB}} * {{KWT}} * {{SVN}}<ref>{{Internetquelle|url=https://www.bmlv.gv.at/truppendienst/milint/td_milint-laenderinfo.php?id_c=80&table_id=4|titel=Slowenien|werk=Bundesministerium der Landesverteidigung (www.bmlv.gv.at)}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240223193426/https://www.bmlv.gv.at/truppendienst/milint/td_milint-laenderinfo.php?id_c=80&table_id=4 |date=23 лютага 2024 }}</ref> * {{USA}} * {{UKR}}<ref>{{Internetquelle|url=https://www.24ur.com/novice/tujina/slovenski-valuki-na-ukrajinsko-fronto.html|titel=Slovenski Valuki na ukrajinsko fronto (Slowenischer Valuki an der ukrainischen Front)|werk=24ur.com|datum=2023-04-26}}</ref> == Крыніцы == <references /> == Літаратура == * Christopher F. Foss: Jane's tank & combat vehicle recognition guide. 2. Auflage. HarperCollins, New York 2000, <nowiki>ISBN 0-00-472452-6</nowiki>, S. 342–343.  * Josef Paul Puntigam: ''Die Geschichte des Radpanzers Pandur. Wie alles begann.'' In: ''Pallasch. Zeitschrift für Militärgeschichte''. Bd. 15 (2011), Heft 39, S. 3–31. == Спасылкі == * [http://www.bmlv.gv.at/download_archiv/photos/panzer/galerie.php?id=138&currRubrik=54 Fotos des Pandur des österreichischen Bundesheeres] auf bmlv.gv.at * [http://www.bmlv.gv.at/truppendienst/ausgaben/artikel.php?id=60 Truppendienst 2/2003] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240731155148/https://www.bmlv.gv.at/truppendienst/ausgaben/artikel.php?id=60 |date=31 ліпеня 2024 }} auf bmlv.gv.at {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бронетранспарцёры]] loq5efs9c62h7mkeicd5vzcq5rpdw5e Дымка 0 774172 5154418 4848727 2026-06-14T19:54:50Z JerzyKundrat 174 5154418 wikitext text/x-wiki '''Дымка''' — шматзначны тэрмін. == Тапонімы == * [[Дымка (Чарнавіцкая вобласць)]] — вёска ва Украіне == Тэкстыль == * [[Дымка (даматканка)]] — тканіна, вырабленая ў выніку [[Чатырохнітовае ткацтва|чатырох-]] ці [[Васьмінітовае ткацтва|васьмінітовага ткацтва]] * [[Дымка (шаўковая)]] — лёгкая напаўпразрыстая, злёгку маршчыністая, звычайна аднатонная шаўковая тканіна [[Газ (тканіна)|газавага]] або [[крэп]]авага перапляцення == Гл. таксама == * [[Смуга (надвор’е)]] {{неадназначнасць}} a43q1c67j2o42gu2bqmnqcph98wl6ft Segmentina nitida 0 778832 5154559 4887308 2026-06-15T09:15:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154559 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Segmentina |rang = Від |latin = Segmentina nitida |author = |syn = }} '''Segmentina nitida''' — [[Біялагічны від|від]] прэснаводных [[Слімак|слімакоў]] сямейства {{bt-bellat|катушкі|Planorbidae}} == Распаўсюджанне == Від распаўсюджаны ў [[Чэхія|Чэхіі]], [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]], [[Германія|Германіі]], [[Латвія|Латвіі]], [[Галандыя (гістарычная вобласць)|Нідэрландах]], [[Польшча|Польшчы]] і [[Славакія|Славакіі]]<ref>Juřičková L., Horsák M. & Beran L. (2001). «Check-list of the molluscs (Mollusca) of the Czech Republic». ''Acta Soc. Zool. Bohem.'' '''65''': 25 — 40.</ref><ref>UK Biodiversity Action Plan {{Cite web|url=http://www.ukbap.org.uk/UKPlans.aspx?ID=570|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20070227103048/http://www.ukbap.org.uk/UKPlans.aspx?ID=570|archive-date=2007-02-27|access-date=2007-03-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.anemoon.org/anm/voorlopige-kaarten/kaarten-per-soort/zoetwatermollusken/wetenschappelijk/segmentina-nitida/|title=Anemoon > Flora en Fauna > Soorteninformatie|website=www.anemoon.org|access-date=13 снежня 2024|archive-date=3 сакавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303112755/http://www.anemoon.org/anm/voorlopige-kaarten/kaarten-per-soort/zoetwatermollusken/wetenschappelijk/segmentina-nitida|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Катушкі]] cskdz6kjmobdu3xbry45do0njpwad67 Катэгорыя:Шляхецкія роды 14 779855 5154581 4901571 2026-06-15T10:20:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Шляхта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154581 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Шляхта]] 9eowls29mvbb4p0x8j90wax168k3say Размовы з удзельнікам:Mickie-Mickie 3 780918 5154516 5152414 2026-06-15T02:24:07Z MediaWiki message delivery 38732 /* Wikipedia translation of the week: 2026-25 */ новы падраздзел 5154516 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 20 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:30, 27 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:20, 3 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 10 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 17 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 24 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:49, 3 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:50, 10 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:57, 17 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 24 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:52, 31 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 7 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 14 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 21 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 28 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:28, 5 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 12 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 19 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 09:03, 26 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 08:39, 2 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 9 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 16 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:18, 23 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 30 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:10, 7 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 14 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:28, 21 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:40, 28 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 4 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 11 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 18 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 25 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:40, 1 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 8 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 15 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:45, 22 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 29 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:06, 13 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 20 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 3 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:53, 10 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 17 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:13, 24 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 11:01, 1 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:29, 8 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:56, 15 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:25, 22 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 29 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:00, 5 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:45, 12 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:14, 19 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 26 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 2 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:59, 9 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:45, 16 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:43, 23 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 2 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:30, 9 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 16 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:07, 23 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:37, 30 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:27, 6 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:56, 13 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:34, 20 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 27 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:16, 4 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:53, 11 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 07:05, 21 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 25 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:55, 1 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 8 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 15 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> o0yjbv6bjrsfhqrxvbiogasvrn8zd72 Rabbit r1 0 781346 5154533 4922693 2026-06-15T05:55:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154533 wikitext text/x-wiki {{Картка|назва=Rabbit r1|стыль_назвы=|выява=[[Выява:Rabbit r1 (Booredatwork.com) 01.png|300пкс]]|метка1=тып |тэкст1= прылада асабістага памочніка ШІ|метка2=распрацоўшчык |тэкст2= [[Rabbit Inc]]|метка3=вытворца |тэкст3= {{Не перакладзена 5|Teenage Engineering|Teenage Engineering|en|Teenage Engineering}}|метка4=прадстаўлены |тэкст4 = 2024 |метка5 = сайт |тэкст5= https://www.rabbit.tech/}} '''«Rabbit r1»''' — прылада персанальнага памочніка са [[Штучны інтэлект|штучным інтэлектам]], распрацаваная тэхналагічным стартапам «[[Rabbit Inc]]» і вырабленая кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Teenage Engineering|Teenage Engineering|en|Teenage Engineering}}».<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-01-19 |title=The rabbit r1 will use Perplexity AI's tech to answer your queries |url=https://techcrunch.com/2024/01/19/the-rabbit-r1-will-use-perplexity-ais-tech-to-answer-your-queries/ |access-date=2024-01-19 |website=Yahoo Finance |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Townsend |first=Chance |date=2024-01-13 |title=What is the Rabbit R1 AI Assistant and why is everyone going crazy for it? |url=https://mashable.com/article/rabbit-r1-ai-assistant-what-is-it-how-to-get |access-date=2024-01-19 |website=Mashable |language=en}}</ref> Ён прызначаны для выканання розных функцый, уключаючы вэб-пошук і кіраванне мультымедыя, з выкарыстаннем галасавых каманд і сэнсарнага ўзаемадзеяння, што дазваляе выкарыстоўваць штучны інтэлект для прадастаўлення паслуг, звычайна звязаных са [[смартфон]]амі і разумнымі хатнімі прыладамі; напрыклад, заказаць дастаўку ежы.<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite web |date=2024-01-19 |title=The Rabbit R1 Seems Cool, But What The Hell Is It? |url=https://gizmodo.com/what-the-hell-is-the-rabbit-r1-ai-handheld-1851179412 |access-date=2024-01-19 |website=Gizmodo |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |author1=Jason England |date=2024-01-10 |title=Rabbit R1 hands-on review: the future of AI is here |url=https://www.tomsguide.com/reviews/rabbit-r1 |access-date=2024-01-19 |website=Tom's Guide |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Say Hello to Rabbit R1: A Tiny Orange Box That Trades Phone Apps for AI |url=https://www.cnet.com/tech/mobile/this-retro-looking-ai-gadget-wants-to-be-a-better-personal-assistant-than-your-phone/ |access-date=2024-01-19 |website=CNET |language=en}}</ref> У цяперашні час ён даступны для папярэдняга заказу па цане 199 долараў ЗША, а пастаўкі запланаваны на сакавік 2024 — ліпень 2024 года. Кампанія «Rabbit Inc» была заснавана Джэсі Лю Чэнгам, ураджэнцам Сіаня, які прадаў свой папярэдні стартап кітайскаму гіганту штучнага інтэлекту «[[Baidu]]»<ref>{{Cite web |title=How design drove $10M in preorders for Rabbit R1 AI hardware |url=https://www.fastcompany.com/91013196/how-design-drove-10m-in-pre-orders-for-rabbit-r1-ai-hardware |website=Fast Company |access-date=22 January 2024}}</ref>. == Абсталяванне == * Дысплэй: 2,88-цалевы сэнсарны экран для інтэрактыўнага ўводу карыстальнікам. * Увод: кнопка «націсні і размаўляй» для актывацыі галасавых каманд; гіраскоп; магнітометр; акселерометр; GPS. * Камера: аднакамерная камера 8 Мп з разрозненнем 3264x2448, якая дазваляе ўбудаванаму ШІ выкарыстоўваць камп’ютарны зрок * Аўдыё: абсталяваны дынамікам і падвойнымі мікрафонамі для гукавога ўзаемадзеяння. * Падключэнне: падтрымлівае Wi-Fi і сотавую сувязь для доступу да інтэрнэт-сэрвісаў. * Працэсар: працуе на працэсары «MediaTek Helio» з частатой 2,3 ГГц<ref>{{Cite web |date=2024-01-10 |title=Rabbit R1 puts an AI-powered personal assistant in your pocket |url=https://newatlas.com/technology/rabbit-r1-ai-personal-assistant/ |access-date=2024-01-19 |website=New Atlas |language=en-US}}</ref>. * Памяць: змяшчае 4 ГБ аператыўнай памяці для аператыўных задач. * Захоўванне: прапануе 128 ГБ унутранай памяці для дадзеных. * Парты: выкарыстоўваецца порт USB-C для зарадкі і перадачы дадзеных<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Артыкул |аўтар=Julian Chokkattu |загаловак=Rabbit's Little Walkie-Talkie Learns Tasks That Stump Siri and Alexa |спасылка=https://www.wired.com/story/rabbit-r1/ |access-date=2024-01-19 |выданне=Wired |мова=en-US |issn=1059-1028}}</ref><ref name=":4" /><ref>{{Cite web |last=Picaro |first=Elyse Betters |date=2024-01-10 |title=What is Rabbit R1, is it powered by AI, and how exactly does it work? |url=https://www.pocket-lint.com/what-rabbit-r1-does-it-use-ai-and-how-does-it-work/ |access-date=2024-01-19 |website=Pocket-lint |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=rabbit — home |url=https://www.rabbit.tech/ |access-date=2024-01-25 |website=www.rabbit.tech |language=en}}</ref>. == Праграмнае забеспячэнне == * Мадэль штучнага інтэлекту: выкарыстоўвае мадэль вялікага дзеяння (LAM), тып вялікай моўнай мадэлі<ref>{{Cite web |date=2023-06-27 |title=Toward Actionable Generative AI |url=https://blog.salesforceairesearch.com/large-action-models/ |access-date=2024-01-20 |website=Salesforce AI |language=en |archive-date=6 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906140718/https://blog.salesforceairesearch.com/large-action-models/ |url-status=dead }}</ref>, прызначанай для выканання дзеянняў і дапамогі ў такіх задачах, як пошук у Інтэрнэце, струменевая музыка і транспартныя паслугі<ref name=":0" /><ref name=":6" />. * Інтэграцыя: выкарыстоўвае Perplexity.ai (пошукавую сістэму штучнага інтэлекту), каб адказваць на запыты карыстальнікаў і выконваць каманды.<ref name=":0" /><ref name=":6" /> * Функцыянальнасць: магчымасць выканання розных дзеянняў, такіх як заказ таксі або прайграванне музыкі з «[[Spotify]]»<ref name=":4" /><ref name=":0" /><ref name=":2" /> * Зрок: выкарыстоўвае мультымадальную моўную мадэль, якая дазваляе праглядаць выявы са сваёй камэры для інфармаваньня адказаў<ref name=":2" />. == Прыём == === Продажы === Пасля анонсу на «Consumer Electronics Show» ў 2024 годзе было прададзена больш за {{Num|20000|адзінак}} прылады па папярэдніх заказах.<ref>{{Cite web |last=Roth |first=Emma |date=2024-01-10 |title=Rabbit sells out two batches of 10,000 R1 pocket AI companions over two days |url=https://www.theverge.com/2024/1/10/24033498/rabbit-r1-sold-out-ces-ai |access-date=2024-01-22 |website=The Verge |language=en}}</ref> 28 студзеня 2024 года медыяпакеты r1 былі адпраўлены на праверку. == Спасылкі == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-01-27}} [[Катэгорыя:Бытавая электроніка]] [[Катэгорыя:Выкарыстанне штучнага інтэлекту]] t2ir37ajdlo5b7lgdhdp77ssxsxeush Protolab MiSu 0 782450 5154528 5016752 2026-06-15T04:56:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154528 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''PMPV MiSu''' — шасціколавы мінастойкі [[бронетранспарцёр]] фінляндскай вытворчасці. == Гісторыя == Бранявік распрацаваны для Сіл абароны Фінляндыі ў якасці магчымай замены бронетранспарцёраў [[Panssari-Sisu|XA-180]]. Першая версія была выпушчаная ў 2015 годзе, а вопытная вытворчасць пачалася ў 2017 годзе. БТР быў распрацаваны з улікам прастаты эксплуатацыі, простай канструкцыі і нізкіх выдаткаў на тэхнічнае абслугоўванне. Знешні выгляд і канфігурацыя PMPV Misu аналагічныя большасці колавых MRAP<ref name="armyrecognition">{{Cite web|url=https://www.armyrecognition.com/finland_finnish_army_wheeled_armoured_vehicle_uk/pmpv_6x6_misu_mrap_vehicle_personnel_carrier_technical_data_sheet_pictures_video_12611154.html|title=PMPV 6x6 MiSu MRAP vehicle personnel carrier technical data sheet pictures video 12611154|website=armyrecognition.com|access-date=16 December 2017|archive-date=12 жніўня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812200027/http://www.armyrecognition.com/finland_finnish_army_wheeled_armoured_vehicle_uk/pmpv_6x6_misu_mrap_vehicle_personnel_carrier_technical_data_sheet_pictures_video_12611154.html|url-status=dead}}</ref>. Бронетранспарцёры вырабляюцца на заводзе Toijala Works у горадзе [[Акаа]]<ref>{{Cite web|url=https://toijalaworks.fi/en/tyot/protolab-ltd/|title=Protolab Ltd|date=August 2018}}</ref>. == Назва == Мянушка аўтамабіля ''«MiSu»'' на фінскай «'''Mi''' ina '''Su''' ojattu» (мінастойкі), а «PMPV» азначае «абаронены шматмэтавы транспартны сродак». == Апісанне == Асноўная надбудова ў асноўным вырабляецца з бранявой [[Сталь|сталі]] таўшчынёй ад 6 да 12 мм, узмоцненай падшэўкай Exote. Дно ўзмоцнена для супрацьміннай абароны, пярэднія вокны куленепрабівальныя. Аўтамабіль мае колавую формулу 6×6. Поўны прывад і добра едзе па бездаражы. Можа пераадольваць уздымы да 60%. З’яўляецца цалкам амфібійным<ref name="armyrecognition"/>. == Краіны-эксплуатанты == * {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}}<ref name="The Defence Forces order domestic Protected Multipurpose Vehicles">{{Cite web|url=https://www.defmin.fi/en/topical/press_releases_and_news/press_releases_archive/2017/the_defence_forces_order_domestic_protected_multipurpose_vehicles.9000.news|title=The Defence Forces order domestic Protected Multipurpose Vehicles|access-date=2 June 2023|archive-date=2 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602160641/https://www.defmin.fi/en/topical/press_releases_and_news/press_releases_archive/2017/the_defence_forces_order_domestic_protected_multipurpose_vehicles.9000.news|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} [[Катэгорыя:Транспартныя сродкі, прадстаўленыя ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Бронетранспарцёры]] 59f8lfhyhq6lt1dl6sk1xbz0niwasoy Przegląd Środkowo-Wschodni 0 788732 5154529 5121120 2026-06-15T04:59:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154529 wikitext text/x-wiki {{часопіс}} '''Przegląd Środkowo-Wschodni''' ({{lang-be|Цэнтральна-Усходні Агляд}}) — [[навуковы часопіс]], які выдаецца [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]] [[Факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://psw.uw.edu.pl/przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Przegląd Środkowo-Wschodni {{!}} Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2025-06-04}}</ref>. Часопіс быў заснаваны ў адказ на запыты прадстаўнікоў польскіх і замежных навуковых асяродкаў, чыя даследчая дзейнасць прысвечана рэгіёну [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральна]]-[[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]. Асноўная мэта выдання — паказаць рэгіён як прастору ўзаемадзеяння розных культур і традыцый, што на працягу стагоддзяў фармавалі шматкультурную спадчыну<ref name=":0" />. Часопіс мае [[Міждысцыплінарныя навукі|міждысцыплінарны характар]] і размяшчае артыкулы, прысвечаныя [[Гісторыя|гісторыі]], [[Культуралогія|культуры]], [[Літаратура|літаратуры]], [[Лінгвістыка|мовам]] і [[Грамадазнаўства|грамадскім працэсам]] у краінах рэгіёну. Асобная ўвага надаецца [[Міжкультурная камунікацыя|міжкультурным сувязям]], канфліктам і формам мірнага суіснавання<ref name=":0" />. Przegląd Środkowo-Wschodni адрасаваны даследчыкам, спецыялістам у галіне культуралогіі, гісторыі, літаратуразнаўства, мовазнаўства, сацыялогіі і іншых [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных]] і [[Сацыяльныя навукі|сацыяльных]] навук. У выданні друкуюцца [[Навуковы артыкул|навуковыя артыкулы]], дакументы, матэрыялы, [[Рэцэнзія|рэцэнзіі]], [[Агляд|агляды]] і хроніка навуковага жыцця<ref name=":0" />. == Гісторыя == Часопіс выходзіць з 2016 года (том 1/2016).<ref name="issn_online">{{Cite web|url=https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324|title=ISSN 2545-1324 (Online) — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=The ISSN Portal|publisher=ISSN International Centre|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="zdb">{{Cite web|url=https://zdb-katalog.de/title.xhtml?idn=1203222645|title=Przegląd Środkowo-Wschodni — ZDB catalogue|website=zdb-katalog.de|access-date=2026-01-13|language=de}}</ref> На сайце Інстытута міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы адзначалася 10-годдзе выдання; заснавальніцай і першай галоўнай рэдактаркай была праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]], а ў пазнейшы час функцыю галоўнага рэдактара выконвае праф. [[Ежы Гжыбоўскі]].<ref name="jubileusz">{{Cite web|url=https://esw.uw.edu.pl/jubileusz-czasopisma-przeglad-srodkowo-wschodni/|title=Jubileusz czasopisma „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=esw.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> == Выдавец і ўстанова == Часопіс выдаецца падраздзяленнем [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] (Польшча), звязаным з факультэтам прыкладной лінгвістыкі (''Wydział Lingwistyki Stosowanej'') і [[Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы]].<ref name="issn_online" /><ref name="wls">{{Cite web|url=https://wls.uw.edu.pl/czasopisma-naukowe/|title=Czasopisma naukowe (WLS UW) — „Przegląd Środkowo-Wschodni”|website=wls.uw.edu.pl|publisher=Uniwersytet Warszawski|access-date=2026-01-13|language=pl}}</ref> Міжнародная (англійская) назва часопіса ў шэрагу каталогаў падаецца як ''The Central and Eastern Review''.<ref name="erih">{{Cite web|url=https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943|title=ERIH PLUS — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=kanalregister.hkdir.no|publisher=Norwegian Directorate for Higher Education and Skills|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref><ref name="ceeol">{{Cite web|url=https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341|title=CEEOL — Przegląd Środkowo-Wschodni / The Central and Eastern Review|website=ceeol.com|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Профіль і змест == Часопіс мае міждысцыплінарны характар і адрасаваны даследчыкам, што вывучаюць міжкультурныя дачыненні і з’явы культуры ў рэгіёне [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]].<ref name="wls" /> У выданні друкуюцца навуковыя артыкулы, дакументы і матэрыялы, рэцэнзіі і абмеркаванні, а таксама «навуковая хроніка».<ref name="wls" /><ref name="ceeol" /> Паводле DOAJ, рэдакцыя прымае рукапісы на польскай, беларускай, англійскай, расейскай і ўкраінскай мовах.<ref name="doaj">{{Cite web|url=https://doaj.org/toc/2545-1324|title=DOAJ — Przegląd Środkowo-Wschodni (journal metadata)|website=doaj.org|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> У ERIH PLUS часопіс адзначаны як рэцэнзаваны (peer reviewed) і такі, што мае навуковую рэдакцыйную раду.<ref name="erih" /> Часопіс выходзіць адзін раз на год (''annual'').<ref name="issn_online" /> == Індэксацыя == Часопіс уключаны ў міжнародныя і рэгіянальныя базы і каталогі. У прыватнасці, ён фігуруе ў ERIH PLUS<ref name="erih" />, у Directory of Open Access Journals (DOAJ)<ref name="doaj" />, а таксама пазначаецца ў шэрагу каталогаў і агрэгатараў навуковых тэкстаў (напрыклад, CEEOL).<ref name="ceeol" /> Факультэт прыкладной лінгвістыкі UW таксама паведамляе пра прысутнасць часопіса ў некалькіх базах (у тым ліку CEJSH, CEEOL, PBN, POL-index і інш.).<ref name="wls" /> == Даступнасць і архіў == У бібліятэчных каталогах часопіс апісваецца як інтэрнэт-рэсурс, даступны бясплатна.<ref name="zdb" /> Частка выпускаў (2016—2019) даступная ў агрэгатары BazHum, дзе паказаны тамы і колькасць артыкулаў у кожным томе.<ref name="bazhum">{{Cite web|url=https://bazhum.muzhp.pl/journals/568|title=BazHum — Przegląd Środkowo-Wschodni (issues 2016–2019)|website=bazhum.muzhp.pl|access-date=2026-01-13|language=en}}</ref> == Рэдакцыя і кантакты == У даступных апісаннях рэдакцыі пазначаецца, што галоўны рэдактар — праф. [[Ежы Гжыбоўскі]], а намесніца галоўнага рэдактара — праф. [[Joanna Getka|Ёанна Гетка]].<ref name="psw_redakcja_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/redakcja/|title=Redakcja — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl|archive-date=15 ліпеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715190112/http://psw.uw.edu.pl/redakcja/|url-status=dead}}</ref> Рэдакцыя знаходзіцца ў [[Варшава|Варшаве]] (ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa), кантактны e-mail: ''psw@uw.edu.pl''.<ref name="psw_kontakt_snippet">{{Cite web|url=https://psw.uw.edu.pl/kontakt/|title=Kontakt — Przegląd Środkowo-Wschodni|website=psw.uw.edu.pl|access-date=2026-01-13|language=pl|archive-date=1 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101010902/http://psw.uw.edu.pl/kontakt/|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://psw.uw.edu.pl/ Афіцыйны сайт «Przegląd Środkowo-Wschodni»] * [https://doaj.org/toc/2545-1324 Профіль часопіса ў DOAJ] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2545-1324 ISSN Portal (e-ISSN 2545-1324)] * [https://portal.issn.org/resource/ISSN/2543-618X ISSN Portal (p-ISSN 2543-618X)] * [https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=496943 ERIH PLUS] * [https://www.ceeol.com/search/journal-detail?id=2341 CEEOL] * [https://bazhum.muzhp.pl/journals/568 BazHum] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы на польскай мове]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы]] trqhup7ad2kwfaiii2rb2kq331jsg8t Pallbearer (гурт) 0 792625 5154513 5037040 2026-06-15T02:09:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154513 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Pallbearer | Жанры = [[Дум-метал|дум-метал]] | Гады = 2008—цяпер | Горад = [[Літл-Рок]], [[ЗША]] | Фота = Pallbearer.jpg | Лэйбл = [[Profound Lore Records|Profound Lore]], [[Nuclear Blast]] | Сайт = http://pallbearerdoom.com/ }} '''Pallbearer''' — амерыканскі [[дум-метал]] гурт з [[Літл-Рок|горада Літл-Рок, штат Арканзас]], які быў заснаваны ў 2008 годзе. Першапачаткова іх музыка гучала даволі традыцыйна, але па меры працягу кар'еры яны пачалі выкарыстоўваць [[Прагрэсіўны рок|прагрэсіўны]] і [[альтэрнатыўны рок]]. == Гісторыя == Гурт Pallbearer быў створаны ў 2008 годзе ў Літл-Року, штат Арканзас, Брэтам Кэмпбэлам і Джозэфам Д. Роўландам. Яны пазнаёміліся, калі былі студэнтамі Цэнтральнага ўніверсітэта Арканзаса, а раней ўдзельнічалі ў эксперыментальным праекце пад назвай SPORTS. Пасля дадання Дэвіна Холта (гітара) і Дэвіда Добса (барабаны), якога неўзабаве пасля гэтага замяніў Зак Стайн, Pallbearer запісаў і самастойна выпусціў трохпесаннае дэма ў 2010 годзе. У 2011 годзе гурт падпісаў кантракт з Profound Lore Records. Першы паўнафарматны альбом Pallbearer пад назвай ''Sorrow and Extinction'' выйшаў у 2012 годзе і адразу ж атрымаў поспех у крытыкаў. ''Sorrow and Extinction'' быў узнагароджаны статусам лепшай новай музыкі па версіі Pitchfork<ref>{{Cite web|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/16345-sorrow-and-extinction/|title=Pallbearer|website=Pitchfork|access-date=21 September 2014}}</ref> і быў названы адным з лепшых альбомаў года па версіі ''Spin'' і ''[[National Public Radio|NPR]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/blogs/bestmusic2012/2012/12/05/166230912/npr-musics-50-favorite-albums-of-2012|title=NPR Music's 50 Favorite Albums Of 2012|website=NPR.org|date=22 December 2012|access-date=21 September 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.spin.com/2012/12/best-metal-albums-2012/121203-2-pallbearer/|title=Pallbearer – Sorrow and Extinction (Profound Lore) – SPIN's 20 Best Metal Albums of 2012|website=SPIN|date=12 December 2012|access-date=21 September 2014}}</ref> Пасля запісу дэбютнага альбома склад гурта быў умацаваны даданнем Марка Ліерлі (барабаны). Альбом Pallbearer 2014 года пад назвай ''Foundations of Burden'' быў запісаны і спрадзюсаваны Білі Андэрсанам у студыі Type Foundry у Портлендзе, штат Арэгон. Альбом быў узнагароджаны статусам «Лепшая новая музыка» па версіі Pitchfork.<ref>{{Cite web|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/19570-pallbearer-foundations-of-burden|title=Pallbearer|website=Pitchfork|access-date=21 September 2014}}</ref> Альбом узначаліў спіс альбомаў года па версіі часопіса Decibel . Улетку 2016 года гурт вярнуўся ў Літл-Рок, каб запісаць свой трэці паўнафарматны альбом ''Heartless'' у студыі Fellowship Hall Sound. Звядзеннем займаўся [[Джо Барэзі]]. Афіцыйны кліп на адкрывальную песню «I Saw the End» быў выпушчаны ў сакавіку 2017 года разам з альбомам. ''Heartless'' дэбютаваў на 187-м месцы ў хіт-парадзе Billboard Top 200 Album у ЗША і на 42-м месцы ў хіт-парадзе Billboard Top Current Albums. Ён уваходзіць у спіс 50 лепшых альбомаў 2017 года па версіі Stereogum.<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/featured/the-50-best-albums-of-2017-so-far/|title=Best Albums Of 2017 So Far List|website=Stereogum.com|date=6 June 2017|access-date=20 December 2017|archive-date=22 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622082017/https://www.stereogum.com/featured/the-50-best-albums-of-2017-so-far/|url-status=dead}}</ref> ''Heartless'' адзначыў адыход гурта ад сваіх традыцыйных металічных і думавых каранёў, прычым альбом дэманструе ўплыў гранжа, класічнага рока і прога, напрыклад The Smashing Pumpkins, Camel, [[Pink Floyd]], Kansas і Браяна Іна. PopMatters у рэцэнзіі на альбом напісаў: «Pallbearer дасягае ўніверсальнасці, якой раней дасягалі такія артысты, як Beatles на ''Abbey Road'' або Pink Floyd у іх найбольш глыбокіх выкананнях». У кастрычніку 2017 года гурт быў прадстаўлены ў ''часопісе The New York Times Magazine'' у эсэ культурнага крытыка Дэвіда Рыса.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/10/19/magazine/letter-of-recommendation-pallbearer.html|title=Letter of Recommendation: Pallbearer|author=Rees|first=David|website=[[The New York Times]]|date=19 October 2017|access-date=20 December 2017}}</ref> Прызнаючы пашырэнне папулярнасці і гукавых гарызонтаў гурта, Рыс ахарактарызаваў Pallbearer як «адну з самых рэзанансных эмацыйных з'яў у амерыканскай рок-музыцы». Яны былі ўзнагароджаны прэміяй Metal Hammer Golden God 2017 года як лепшы андэграўндны гурт. Сеткавае выданне Thrillist таксама назвала Pallbearer лепшым гуртом з Арканзаса ў сваім рэйтынгу лепшых гуртоў з кожнага штата.<ref>{{Cite web|url=https://www.thrillist.com/entertainment/nation/best-band-from-every-state|title=The Best Band From Every State|author=Schneck|first=Dan Jackson, Anthony|website=Thrillist.com|date=18 October 2017|access-date=20 December 2017}}</ref> Іх чацвёрты альбом ''Forgotten Days'' выйшаў у кастрычніку 2020 года і быў апісаны анлайн-часопісам Consequence of Sound як «Магчыма, лепшы дум-метал альбом 2020 года».<ref>{{Cite web|url=https://consequenceofsound.net/2020/10/album-review-pallbearer-forgotten-days/|title=Pallbearer forge ahead with emotionally charged doom on Forgotten Days: Review|website=Consequence of Sound|date=2020-10-23|access-date=2020-10-28}}</ref> 20 сакавіка 2024 года гурт выпусціў новую песню пад назвай «Where the Light Fades» і абвясціў аб выхадзе свайго пятага альбома ''Mind Burns Alive'', які выйшаў 17 мая і атрымаў высокія водгукі ад музычных крытыкаў.<ref>{{Cite web|url=https://metalinjection.net/video/pallbearer-announces-new-album-unveils-tour-with-rwake-rezn-inter-arma-the-keening|title=PALLBEARER Announces New Album, Unveils Tour With RWAKE, REZN, INTER ARMA & THE KEENING|author=Greg Kennelty|date=March 20, 2024|publisher=Metal Injection|access-date=March 20, 2024}}</ref> == Удзельнікі == [[Файл:Pallbearer_@_Roadburn_Festival_2017_08.jpg|міні|Pallbearer выступаюць, 2017 год]] '''Дзеючыя''' * Брэт Кэмпбэл&nbsp;— вакал, гітара, сінтэзатар (2008—цяпер) * Джозэф Д. Роўленд&nbsp;— бас-гітара, вядучы і бэк-вакал, электрычнае і акустычнае фартэпіяна, сінтэзатар (2008–цяпер) * Дэвін Холт&nbsp;— гітара, бэк-вакал (2008—цяпер) * Марк Ліерлі&nbsp;— ударныя (2012—цяпер) '''Былыя''' * Дэвід Добс&nbsp;— барабаны (2009) * Зак Стайн&nbsp;— ударныя (2009—2011) * Чак Шааф&nbsp;— ударныя (2011—2012) '''Храналогія''' {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:30 PlotArea = left:105 bottom:80 top:0 right:10 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/2008 till:{{#time:m/d/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Colors = id:vocals value:red legend:Вакал_і_бэк-вакал id:backing value:pink legend:Бэк-вакал id:guitar value:green legend:Гітара id:bass value:blue legend:Бас id:Keys value:purple legend:Клавішныя id:drums value:orange legend:Барабаны id:studio value:black legend:Студыйны_альбом id:other value:gray(0.6) legend:Дэма,_міні-альбом id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:1 start:2008 LineData = layer:back color:studio at:02/21/2012 at:08/19/2014 at:03/24/2017 at:10/23/2020 at:05/17/2024 LineData = layer:back color:other at:07/01/2010 at:09/08/2012 at:08/10/2016 BarData = bar:Brett text:"Брэт Кэмпбэл" bar:Devin text:"Дэвін Холт" bar:Joseph text:"Джозэф Д. Роўленд" bar:David text:"Дэвід Добс" bar:Zach text:"Зак Стайн" bar:Chuck text:"Чак Шааф" bar:Mark text:"Марк Ліерлі" PlotData= width:11 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:Brett from:01/01/2008 till:end color:vocals bar:Brett from:01/01/2008 till:end color:guitar width:3 bar:Brett from:01/01/2008 till:end color:keys width:7 bar:Devin from:06/01/2008 till:end color:guitar bar:Devin from:06/01/2008 till:end color:backing width:3 bar:Joseph from:01/01/2008 till:end color:bass bar:Joseph from:01/01/2008 till:02/01/2014 color:backing width:3 bar:Joseph from:02/01/2014 till:end color:vocals width:3 bar:Joseph from:01/01/2008 till:end color:keys width:7 bar:David from:01/01/2009 till:06/01/2009 color:drums bar:Zach from:07/01/2009 till:07/01/2012 color:drums bar:Chuck from:07/01/2012 till:07/07/2012 color:drums bar:Mark from:07/07/2012 till:end color:drums }} == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''Sorrow and Extinction'' (2012) * ''Foundations of Burden'' (2014) * ''Heartless'' (2017) * ''Forgotten Days'' (2020) * ''Mind Burns Alive'' (2024) === Міні-альбомы === * ''2010 Demo'' (2010) * ''Fear and Fury'' (2016) === Запісы канцэртаў === * ''Pallbearer Live'' (2012) * ''Live at JJ's'' (2025) * ''Live at Reggies'' (2025)<ref>https://pallbearer.bandcamp.com/album/live-at-reggies</ref> === Сінглы === * "Fear and Fury" (2015) * "Dropout" (2018) * "Atlantis" (2019) * "Endless Place" (2024) == Зноскі == <references /> == Знешнія спасылкі == * {{Allmusic new}} * [http://www.metal-archives.com/bands/Pallbearer/3540315471 ''Pallbearer''] на Encyclopaedia Metallum {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-09-22}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2008 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы ЗША]] [[Катэгорыя:Квартэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Літл-Рок]] [[Катэгорыя:Дум-метал-гурты ЗША]] rz45xn1wi7j6ubn0iducrn9ga4nxte5 Zeit (альбом Rammstein) 0 793859 5154322 5087567 2026-06-14T13:46:47Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Альбомы Universal Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154322 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Працягласць=44:06|Назва=Zeit|Папярэдні альбом=[[Rammstein (альбом)|Rammstein]]|Пап_год=2019|Вокладка=Rammstein_—_Zeit.jpg|Лэйбл=[[Universal Music Group|Universal]]|Тып=студыйны альбом}} {{Рэйтынгі | rev11 = [[Metacritic]] | rev11Score = 81/100<ref>{{Cite web |url=https://www.metacritic.com/music/zeit/rammstein |title=Zeit by Rammstein Reviews and Tracks |website=[[Metacritic]] |access-date=29 красавіка 2022}}</ref> | rev1 = [[AllMusic]] | rev1Score = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/album/zeit-mw0003692955|title=Rammstein - Zeit|last=Yeung |first=Neil Z. |date=29 красавіка 2022|website=[[AllMusic]]|access-date=29 красавіка 2022}}</ref> | rev2 = ''[[Blabbermouth.net]]'' | rev2Score = 7.5/10<ref>{{Cite news |last=Lawson |first=Dom |title=Reviews - ''Zeit'' |work=Blabbermouth.net |url=https://blabbermouth.net/reviews/zeit |access-date=29 красавіка 2022}}</ref> | rev3 = ''[[Clash (magazine)|Clash]]'' | rev3Score = 9/10<ref>{{cite web |url=https://www.clashmusic.com/reviews/rammstein-zeit|title=Rammstein - Zeit|last=Swingle |first=Emily |date=9 траўня 2022|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|access-date=11 траўня 2022}}</ref> | rev4 = ''[[DIY (magazine)|DIY]]'' | rev4Score = {{Rating|4.5|5}}<ref>{{cite web |url=https://diymag.com/2022/04/29/rammstein-zeit|title=RAMMSTEIN - ZEIT|last=Wilkes |first=Emma |date=29 красавіка 2022|website=[[DIY (magazine)|DIY]]|access-date=29 красавіка 2022}}</ref> | rev5 = ''[[The Guardian]]'' | rev5Score = {{Rating|3|5}}<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2022/apr/29/rammstein-zeit-review-spinefarm-metal|title=Rammstein: ''Zeit'' review – ridiculous, but no risk of boredom|last=Hann |first=Michael |date=29 красавіка 2022|website=[[The Guardian]]|access-date=29 красавіка 2022}}</ref> | rev6 = ''[[Kerrang!]]'' | rev6Score = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite web |url=https://www.kerrang.com/the-big-review-rammstein-zeit|title=The Big Review: Rammstein – ''Zeit''|last=Law |first=Sam |date=28 красавіка 2022 |website=[[Kerrang!]]|access-date=28 красавіка 2022}}</ref> | rev7 = ''[[Metal Hammer]]'' | rev7Score = {{Rating|4|5}}<ref>{{Cite news |last=Hill |first=Stephen |date=25 красавіка 2022 |title=Rammstein ''Zeit'' review: album number eight peels back emotional new layers |work=Louder Sound |url=https://www.loudersound.com/reviews/rammstein-zeit-review-album-number-eight-peels-back-emotional-new-layers |access-date=29 красавіка 2022}}</ref> | rev8 = ''[[musicOMH]]'' | rev8Score = {{Rating|4|5}}<ref>{{cite web |url=https://www.musicomh.com/reviews/albums/rammstein-zeit|title=Rammstein – Zeit|last=Horton |first=Ross |date=29 красавіка 2022 |website=[[musicOMH]]|access-date=29 красавіка 2022}}</ref> | rev9 = ''[[NME]]'' | rev9Score = {{Rating|4|5}}<ref name="NME review">{{Cite web |last=Shutler |first=Ali |date=28 красавіка 2022 |title=Rammstein – ''Zeit'' review: heavyweights add some delicacy to their industrial might |url=https://www.nme.com/reviews/album/rammstein-zeit-review-3212734 |access-date=28 красавіка 2022 |website=NME}}</ref> | rev10 = ''[[Sputnikmusic]]'' | rev10Score = 3.8/5<ref>{{cite web |url=https://www.sputnikmusic.com/review/84765/Rammstein-Zeit/|title=Rammstein - Zeit|last=K. |first=Simon |date=29 красавіка 2022 |website=Sputnikmusic|access-date=29 красавіка 2022}}</ref> }} '''Zeit''' ([[Беларуская мова|бел]]. "Час") — восьмы студыйны альбом нямецкага Neue Deutsche Härte гурта [[Rammstein]], выпушчаны 29 красавіка 2022 года на лэйбле [[Universal Music Group|Universal Music]]. Альбом, спрадзюсаваны гуртам разам з Олсенам Інвальціні, быў запісаны незапланавана з-за таго, што тур гурта быў адкладзены з-за [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]. Паводле слоў гурта, іх знаходжанне у лакдаўне, уведзеным з-за пандэміі, стымулявала творчы патэнцыял гурта, што прывяло да спантанных сесій напісання і запісу песень. Rammstein запісаў альбом у канцы 2020 і пачатку 2021 года ў студыі La Fabrique ў Сен-Рэмі-дэ-Праванс, Францыя, дзе яны запісалі свой [[Rammstein (альбом)|папярэдні альбом]]. Загалоўная песня альбома была выпушчана ў якасці галоўнага сінгла 10 сакавіка 2022 года.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.kerrang.com/it-looks-like-rammstein-are-releasing-a-new-single-on-thursday-march-10-zeit-kommt/|title=It looks like Rammstein are releasing a new single on Thursday|website=Kerrang!|date=9 March 2022|access-date=2022-06-26}}</ref> == Перадгісторыя і запіс == Пасля выхаду свайго шостага студыйнага альбома ''[[Liebe ist für alle da]]'' (2009), Rammstein прысвяцілі амаль дзесяць гадоў гастролям і жывым выступам на фестывалях. У гэты перыяд удзельнікі гурта [[Ціль Ліндэман]] і Рыхард Круспе таксама выпускалі музыку са сваімі пабочнымі праектамі [[Lindemann]] і [[Emigrate (гурт)|Emigrate]]. [[Rammstein (альбом)|Сёмы студыйны альбом]] Rammstein без назвы выйшаў у маі 2019 года, што паклала канец іх працягламу перапынку ў запісе.<ref>{{Cite web|url=https://www.loudersound.com/news/rammstein-celebrate-chart-success-as-new-album-storms-to-no1-in-14-countries|title=Rammstein celebrate chart success as new album storms to no.1 in 14 countries|author=Munro|first=Scott|website=[[Louder Sound]]|date=31 May 2019|access-date=13 March 2022}}</ref> У падтрымку альбома гурт адправіўся ў стадыённы тур. Першапачаткова Круспе прадказваў, што гурт правядзе тры-чатыры гады ў гастролях у падтрымку альбома.<ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/richard-kruspe-rammstein-tour-next-three-to-four-years/|title=Richard Kruspe: Rammstein Will Tour for Next Three to Four Years|author=Full Metal Jackie|website=[[Loudwire]]|date=14 January 2019|access-date=13 March 2022}}</ref> Гурт абвясціў даты двух канцэртаў у Еўропе і аднаго канцэрта ў Паўночнай Амерыцы. Першы еўрапейскі этап завяршыўся ў жніўні 2019 года, а другі этап першапачаткова павінен быў пачацца ў маі 2020 года. Аднак пасля таго, як [[пандэмія COVID-19]] пачала сур'ёзна ўплываць як на Еўропу, так і на Паўночную Амерыку, што прывяло да ўвядзення лакдаўнаў на абодвух кантынентах, гурт адклаў абодва астатнія этапы тура да 2021 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.rammstein.de/en/europe-stadium-tour-rescheduled-to-2021/|title=Europe stadium tour rescheduled to 2021|website=Rammstein.de|date=19 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520125510/https://www.rammstein.de/en/europe-stadium-tour-rescheduled-to-2021/|archive-date=20 May 2020|access-date=13 March 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rammstein.de/en/north-america-stadium-tour-rescheduled-to-2021/|title=North America stadium tour rescheduled to 2021|website=Rammstein.de|date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417115734/https://www.rammstein.de/en/north-america-stadium-tour-rescheduled-to-2021/|archive-date=17 April 2022|access-date=13 March 2022|url-status=dead}}</ref> Абодва зноў былі адкладзены да 2022 года. Падчас першапачатковага каранціну ў Германіі з-за COVID-19 Rammstein пачаў пісаць новую музыку, не разглядаючы ідэю запісу новага альбома.<ref name="C1">{{Cite web|url=https://consequence.net/2020/06/rammstein-working-new-songs-lockdown/|title=Rammstein Working on New Songs While in Lockdown|author=Kaufman|first=Spencer|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=15 June 2020|access-date=13 March 2022}}</ref> Гурт вырашыў пачаць пісаць новую музыку, каб запоўніць пустэчу, якая ўтварылася пасля адмены іх тура. Да верасня 2020 года гурт вярнуўся ў студыю La Fabrique ў Сен-Рэмі-дэ-Праванс, Францыя, дзе яны запісалі свой сёмы студыйны альбом, каб пачаць запісваць новы матэрыял.<ref name="C2">{{Cite web|url=https://consequence.net/2020/09/rammstein-recording-in-studio/|title=Rammstein Are in Studio Recording New Music: Report|author=Hadusek|first=Jon|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=15 September 2020|access-date=13 March 2022}}</ref> Клавішнік Крысціян Лорэнц заявіў, што сесіі былі спантаннымі, і што каранцін прымусіў гурт «[мець] больш часу для думак пра новыя рэчы і менш адцягвацца».<ref name="C3">{{Cite web|url=https://consequence.net/2021/02/rammstein-recorded-new-album-during-lockdown/|title=Rammstein Recorded a New Album They "Hadn't Planned On" During Lockdown|author=Kaufman|first=Spencer|website=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=28 February 2021|access-date=13 March 2022}}</ref> Запіс альбома завяршыўся да лютага 2021 года.<ref name="C3" /> У кастрычніку 2021 года адбылася прэм'ера песні з альбома, якую правялі разам з астранаўтам Томасам Песке, калі той знаходзіўся на борце [[Міжнародная касмічная станцыя|Міжнароднай касмічнай станцыі]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/music/rammstein-premiere-new-song-astronaut-international-space-station-3081140|title=Rammstein premiere new song to astronaut onboard International Space Station|author=Gallagher|first=Alex|website=[[NME]]|date=28 October 2021|access-date=21 November 2021}}</ref> == Узнагароды == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !Публікацыя ! Спіс ! Ранг |- ! scope="row" | ''Loudwire'' (ЗША) | 50 найлепшых рок- і метал-альбомаў 2022 года |{{Center|–<ref>{{cite web|url=https://loudwire.com/best-rock-metal-albums-2022/|title=The 50 Best Rock + Metal Albums of 2022|website=[[Loudwire]]|date=21 November 2022|access-date=17 December 2022}}</ref>}} |- ! scope="row" | ''Metal Hammer'' (Вялікабрытанія) | Найлепшыя метал-альбомы 2022 года на дадзены момант |{{Center|–<ref>{{cite web|url=https://www.loudersound.com/features/best-metal-albums-of-2022-so-far/2|title=The Best Metal Albums Of 2022 So Far|website=[[Metal Hammer]]|page=2|date=7 May 2022|access-date=9 May 2022}}</ref>}} |- ! scope="row" | ''Metal Hammer'' (Вялікабрытанія) | 50 найлепшых альбомаў 2022 года |{{Center|5<ref>{{cite web|url=https://www.loudersound.com/news/these-are-metal-hammers-top-50-best-albums-of-the-year|title=These are Metal Hammer's Top 50 Best albums of 2022|website=Metal Hammer|date=9 December 2022 |access-date=16 December 2022}}</ref>}} |- ! scope="row" |''Revolver'' | 25 найлепшых альбомаў 2022 года |{{Center|24<ref>{{cite web|url=https://www.revolvermag.com/music/25-best-albums-2022#24-rammstein-zeit|title=25 Best Albums of 2022|website=[[Revolver (magazine)|Revolver]]|date=24 November 2022|access-date=16 December 2022}}</ref>}} |} == Спіс трэкаў == {{Tracklist|total_length=44:06|headline=Спіс трэкаў з перакладам назваў на беларускую мову|title1=Armee der Tristen|note1="Армія змрочных"|length1=3:25|title2=Zeit|note2="Час"|length2=5:21|title3=Schwarz|note3="Чорны"|length3=4:18|title4=Giftig|note4="Таксічны"|length4=3:08|title5=Zick Zack|note5="Зігзаг"|length5=4:04|title6=OK|note6="Ohne Kondom" ("Без прэзерватыва")|length6=4:03|title7=Meine Tränen|note7="Мае слёзы"|length7=3:57|title8=Angst|note8="Страх"|length8=3:44|title9=Dicke Titten|note9="Вялікія грудзі"|length9=3:38|title10=Lügen|note10="Хлусня"|length10=3:49|title11=Adieu|note11="Развітанне"|length11=4:39}} == Персанал == '''Rammstein''' * [[Ціль Ліндэман]] — галоўны вакал, музыка, тэксты * Рыхард Круспе — сола-гітара, музыка, тэксты, бэк-вакал * Олівер Рыдэль — бас-гітара, музыка, тэксты * Пауль Ландэрс — рытм-гітара, музыка, тэксты * Крысціян Лорэнц — клавішныя, музыка, тэксты * Крыстоф Шнайдер — ударныя, музыка, тэксты '''Тэхнічны персанал''' * Флорыян Амон — дадатковы прадзюсар, гукарэжысёр, мантаж * Нанда Бернальда — тэхнік клавішных * Дэніэл Каёт — памочнік студыі, тэхнік * Енс Дрэзен — мастэрынг * Олсен Інвальціні – прадзюсаванне, міксаванне, інжынер гуказапісу * Свантэ Форсбэк – атмасфернае міксаванне * Rammstein — прадзюсаванне * Росі Росберг — тэхнік па ўдарных інструментах * Скай ван Хоф — дадатковы прадзюсар, гукарэжысёр, мантажор '''Іншы персанал''' * [[Браян Адамс]] — фатаграфія * Бюро Дзірка Рудольфа – мастацкі твор == Рэйтынгі == == Сертыфікацыя == {| class="wikitable sortable" !Краіна !Статус !Сертыфіцыйныя адзінкі/продаж |- !Аўстрыя (IFPI Austria) |Плацінавы |15,000<sup>‡</sup> |- !Бельгія (BRMA) |Залаты |10,000<sup>‡</sup> |- !Бразілія (Pro-Música Brasil) |Залаты |20,000<sup>‡</sup> |- !Данія (IFPI Danmark) |Залаты |10,000<sup>‡</sup> |- !Францыя (SNEP) |Залаты |50,000<sup>‡</sup> |- !Германія (BVMI) |2× Плацінавы |400,000<sup>‡</sup> |- !Венгрыя (MAHASZ) |Плацінавы |4,000<sup>‡</sup> |- !Польшча (ZPAV) |Плацінавы |20,000<sup>‡</sup> |- !Швейцарыя (IFPI Switzerland) |Плацінавы |20,000<sup>‡</sup> |} == Крыніцы == [[Катэгорыя:Альбомы Rammstein]] [[Катэгорыя:Альбомы 2022 года]] [[Катэгорыя:Альбомы Universal Records]] j7z1ofvc4e8o580ze46z9ppxuojmxqc PirateBox 0 794073 5154522 5144965 2026-06-15T03:31:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154522 wikitext text/x-wiki [[Файл:Solutions Gnu Linux 2012 037.jpg|міні|Прыклад самаробнага PirateBox]] '''PirateBox''' — партатыўная электронная прылада, якая складаецца з [[Wi-Fi|Wi-Fi-роутара]] і носьбіта інфармацыі. Яна стварае бесправадную сетку для ананімнага і лакальнага абмену файламі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://hackaday.com/2013/01/12/a-pirate-box-for-sharing-files/|title=A Pirate Box For Sharing Files|last=By|website=Hackaday|date=2013-01-12|access-date=2025-10-26}}</ref>. Адметнасць прылады ў тым, што яна не падключаецца да [[Інтэрнэт|Інтэрнэту]]<ref>{{Cite web|lang=en-IN|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/technology/create-your-own-version-of-the-pirate-bay/article5390706.ece|title=Create your own version of The Pirate Bay|website=The Hindu|date=2013-11-26|access-date=2025-10-26}}</ref>. Першапачаткова PirateBox быў распрацаваны для вольнага абмену данымі, якія знаходзяцца ў [[Грамадскі набытак|грамадскім здабытку]] або распаўсюджваюцца пад [[Ліцэнзіі Creative Commons|свабоднай ліцэнзіяй]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2011/01/piratebox-an-artistic-provocation-in-lunchbox-form/|title=PirateBox: an “artistic provocation” in lunchbox form|first=Nate|last=Anderson|website=Ars Technica|date=2011-01-31|access-date=2025-10-26}}</ref>. == Гісторыя == Праект быў створаны ў 2011 годзе Дэвідам Дартсам (англ. ''David Darts''), прафесарам Школы культуры, адукацыі і развіцця чалавека імя Штайнхарта пры [[Нью-Ёркскі ўніверсітэт|Нью-Ёркскім універсітэце]], на ўмовах ліцэнзіі [[Free Art License]]. Праект набыў значную папулярнасць у [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]], асабліва ў Францыі. Яго развіццё ў значнай ступені падтрымліваў Маціяс Штрубель (ням. ''Matthias Strubel''). З цягам часу канцэпцыя PirateBox пашырылася ад простага лакальнага абмену файламі да выкарыстання ў адукацыйных мэтах у дзяржаўных школах, на прыватных мерапрыемствах (накшталт [[Крыптавечарына|крыптавечарын]]), а таксама для абыходу [[Цэнзура|цэнзуры]]. 17 лістапада 2019 года Маціяс Штрубель абвясціў аб закрыцці праекта, спаслаўшыся на тэхнічныя цяжкасці, звязаныя з пашырэннем блакіроўкі прашывак у роутарах і прымусовым выкарыстаннем [[HTTPS]] у браўзерах. == Усталяванне == PirateBox можна ўсталяваць на розныя прылады : * '''Маршрутызатары Wi-Fi:''' Першай мадыфікаванай прыладай стаў TP-Link MR3020<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=http://daviddarts.com/piratebox-diy-openwrt/|title=PirateBox DIY – OpenWrt|website=David Darts|date=2013-01-09|access-date=2025-10-26|archive-date=11 кастрычніка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011092024/http://daviddarts.com/piratebox-diy-openwrt/|url-status=dead}}</ref>. Пазней сістэму ўсталеўвалі таксама на карт-рыдэр з wifi Zsun<ref>{{Cite web|url=https://piratebox.cc/openwrt:zsun?s%5B%5D=zsun|title=openwrt:zsun [ PIRATEBOX ]|website=piratebox.cc|access-date=2025-10-26|archive-date=22 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250922233241/https://piratebox.cc/openwrt:zsun?s%5b%5d=zsun|url-status=dead}}</ref>. Поўны спіс падтрымліваемых прылад можна знайсці на афіцыйнай wiki-старонцы праекта<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://piratebox.cc/openwrt:hardware|title=openwrt:hardware [ PIRATEBOX]|website=piratebox.cc|access-date=2025-10-26|archive-date=17 чэрвеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617195708/http://piratebox.cc/openwrt:hardware|url-status=dead}}</ref> * '''Аднаплатныя камп'ютары:''' Напрыклад, Raspberry Pi<ref>{{Cite web|url=https://www.dynumic.com/7-steps-to-create-a-decentralized-network-using-piratebox-beginners-5b2dd688e9edc|title=7 Steps to create a decentralized network using piratebox [Beginners] - Dynumic|website=Dynumic|date=2018-05-12|access-date=2025-10-26|archive-date=25 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625161148/https://www.dynumic.com/7-steps-to-create-a-decentralized-network-using-piratebox-beginners-5b2dd688e9edc|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.raspibo.org/wiki/index.php/ChiPirate-BOX:_the_chipest_and_cheapest_Pirate-BOX_ever|title=ChiPirate-BOX: the chipest and cheapest Pirate-BOX ever - raspibo|website=www.raspibo.org|access-date=2025-10-26}}</ref>. * '''Прылады на базе Android''' (версіі 2.3+)''':''' Існуе неафіцыйны порт для некаторых rooted-прылад<ref>{{Cite web|url=https://fun2code-blog.blogspot.com/search/label/PirateBox|title=Fun2Code|website=fun2code-blog.blogspot.com|access-date=2025-10-26}}</ref>. * '''PirateBox Live USB:''' Дазваляе часова ператварыць любы камп'ютар у PirateBox<ref>{{Cite web|lang=EN|url=http://forum.daviddarts.com/read.php?6,3047|title=Run PirateBox on your Laptop from USB [Linux PirateBoxLive]|website=forum.daviddarts.com|access-date=2025-10-26|archive-date=23 ліпеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723070502/http://forum.daviddarts.com/read.php?6,3047|url-status=dead}}</ref>. == Выкарыстанне == Карыстальнікі падключаюцца да PirateBox праз Wi-Fi без уводу пароля. Пасля падключэння яны могуць атрымаць доступ да лакальнай вэб-старонкі для загрузкі або спампоўвання файлаў, а таксама выкарыстоўваць ананімны чат або форум. Увесь абмен данымі адбываецца выключна ў лакальнай сетцы прылады і не перадаецца ў Інтэрнэт. [[Файл:Activista de Pirate Box.jpg|злева|міні|Актывіст PirateBox з прыладай, якая працуе ад [[Сонечная батарэя|сонечнай батарэі]]]] Праект выкарыстоўваецца ў адукацыйных мэтах для распаўсюджвання кантэнту сярод навучэнцаў, дазваляючы ім абменьвацца інфармацыяй праз чат або форум. PirateBox таксама знаходзіць прымяненне ў месцах, дзе доступ у Інтэрнэт абмежаваны, непрактычны або немагчымы. Адным з найбольш вядомых форкаў (адгалінаванняў) праекта з'яўляецца LibraryBox, створаны Джэйсанам Грыфі (Jason Griffey)<ref>{{Cite web|url=https://jasongriffey.net/librarybox/|title=LibraryBox|website=jasongriffey.net|access-date=2025-10-26}}</ref>. Гэтая версія была спецыяльна адаптавана для выкарыстання ў адукацыйных мэтах, бібліятэках, ахове здароўя і для рэагавання на надзвычайныя сітуацыі. Як і PirateBox, праект LibraryBox прызначаны для распаўсюджвання лічбавай інфармацыі ў месцах, дзе адсутнічае адкрыты доступ у інтэрнэт. Першапачаткова праграмнае забеспячэнне было аптымізавана для працы на роутары TP-Link MR 3020, а распрацоўка версіі 2.1 фінансавалася за кошт гранта ад фонду Knight Foundation. == Гл. таксама == * [[Internet-in-a-Box]] == Зноскі == <references /> [[Катэгорыя:Камп’ютарнае апаратнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Камп’ютары]] [[Катэгорыя:Хакерства]] oeybcwn9ksu1svtcwwuigu59wzy1n8k Norwegian Wood (This Bird Has Flown) 0 794279 5154507 5106428 2026-06-15T00:06:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154507 wikitext text/x-wiki {{Песня | Назва = Norwegian Wood (This Bird Has Flown) | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбом = [[Rubber Soul]] | Дата выпуску = [[3 снежня]] [[1965]] | Дата запісу = 12, 21 кастрычніка 1965 | Жанр = {{flatlist| * [[фолк-рок]]<ref>Unterberger, Richie. [http://www.richieunterberger.com/turnlists.html "Great Moments in Folk Rock: Lists of Author Favorites"] {{Wayback|url=http://www.richieunterberger.com/turnlists.html |date=20161228062327 }}. richieunterberger.com. Retrieved 26 January 2011.</ref> * [[рага-рок]]<ref>Williams, Paul (2002). The Crawdaddy! Book: Writings (and Images) from the Magazine of Rock. Hal Leonard. ISBN 0-634-02958-4.</ref> }}[[псіхадэлічны фолк]] | Працягласць = 2:05 | Лэйбл = [[EMI]], [[Parlophone]], [[Capitol Records|Capitol]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Папярэдняя = [[Drive My Car]] | Нумар1 = 1 | Нумар2 = 2 | Наступная = [[You Won’t See Me]] | Нумар3 = 3 }} '''«Norwegian Wood (This Bird Has Flown)»''' ({{tr|Нарвежскае дрэва ''[''Птушка выпырхнула'']''}}) — песня гурта [[The Beatles]], якая ўпершыню выйшла ў альбоме ''[[Rubber Soul]]'' у 1965 годзе. Аўтарства песні прыпісваецца [[Ленан — Мак-Картні|Ленану і Мак-Картні]], хаця большая частка яе была напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]], а [[Пол Мак-Картні]] прыняў удзел у напісанні [[Брыдж (музыка)|сярэдняй васьмітактавай часткі]]<ref name=Miles>{{кніга|аўтар = Miles, Barry|частка = |загаловак = |арыгінал = Paul McCartney: Many Years From Now|спасылка = |адказны = |выданне = |месца = New York|выдавецтва = Henry Holt & Company |год = 1997 |том = |старонкі = 270|старонак = |серыя = |isbn = 0-8050-5249-6}}</ref>. Стала першай у гісторыі рок-кампазіцыяй, у якой прагучаў [[сітар]] (у выкананні [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]]<ref>{{кніга|аўтар = Lavezzoli, Peter|частка = |загаловак = |арыгінал = The Dawn of Indian Music in the West: Bhairavi|спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Continuum International Publishing Group |год = 2006 |том = |старонкі = 171|старонак = |серыя = |isbn = 0826418155}}</ref>). Песня ўяўляе сабой жывую акустычную баладу. Вакальную партыю выконвае Джон Ленан. == Музыка == У сваім інтэрв'ю часопісу ''[[Rolling Stone]]'' у 1970 годзе Ленан прыпісаў сярэднюю частку песні Мак-Картні, хаця ў 1980 годзе ў інтэрв'ю часопісу ''[[Playboy]]'' назваў песню «цалкам сваёй». Ідэя выкарыстаць сітар належала Харысану. Як ён у далейшым распавядаў: {{пачатак цытаты}} Падчас здымак фільма «[[На дапамогу! (фільм)|На дапамогу!]]» у сцэне ў рэстаране было некалькі індыйскіх музыкантаў, і я там крыху пазабаўляўся з іх сітарам. Але ў тым годзе, прыкладна ў канцы года, я пастаянна чуў імя «[[Раві Шанкар]]». […] Карацей, я пайшоў, купіў кружэлку, і мне вельмі спадабалася. Адчувалася, што гэтая музыка мне вельмі блізкая. Прыкладна ў той жа час я купіў сітар. Я проста купіў танны сітар у краме пад назвай India Craft, у Лондане. Ён ляжаў без справы. Я не мог уявіць, што з ім зрабіць. Калі мы працавалі над «Norwegian Wood», песні чагосьці бракавала, і тое, што выйшла, выйшла зусім спантанна, як я памятаю. Я проста ўзяў сітар, падабраў ноты і проста сыграў іх. Мы запісалі гэта, звялі — і падалося, што гэта менавіта тое, што трэба. {{oq|en|During the filming of ''Help!'' there were some Indian musicians in a restaurant scene and I kind of messed around with their sitar then. But during that year, towards the end of the year anyway, I kept hearing the name of Ravi Shankar. <…> So I went out and bought a record and that was it. It felt very familiar to me to listen to that music. It was around that time I bought a sitar. I just bought a cheap sitar in a shop called India Craft, in London. It was lying around. I hadn’t really figured out what to do with it. When we were working on Norwegian Wood it just needed something, and it was quite spontaneous, from what I remember. I just picked up the sitar, found the notes and just played it. We miked it up and put it on and it just seemed to hit the spot.}} {{канец цытаты|крыніца=Фільм The Beatles Anthology}} {{пачатак цытаты}} Тое, што мы выкарысталі ў запісе гэты дзіўны інструмент, уразіла ўсіх, але мы ўвесь час шукалі нешта новае, і, калі Джордж паказаў нам сітар, мы паспрабавалі яго. Мы пагадзіліся б, напэўна, прывесці на запіс нават слана, калі б ён умеў выдаваць музычныя гукі. Пасавала ўсё. Змянілася наша стаўленне да справы наогул. Думаю, мы пасталелі. {{канец цытаты|крыніца=[[Рынга Стар]]}} Куплеты песні напісаны ў мі-мажоры ([[міксалідыйскі лад]] з паніжанай 7-й ступенню). Мелодыя пачынаецца з ноты сі, заканчваецца той жа нотай, але актавай ніжэй. У [[Брыдж (музыка)|сярэдняй секцыі]] песні адбываецца перамена ладу (першая фраза адпавядае [[дарыйскі лад|дарыйскаму]] мі-мінору (з павышанай 6-й ступенню), другая фраза зноў вяртае да зыходнага [[Лад (музыка)|ладу]] куплета. Гэта адна з нямногіх песень The Beatles, напісаных у трохдольным памеры<ref>[http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/nw.shtml Нататкі Алана Полака пра песню «Norwegian Wood (This Bird Has Flown)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100430203551/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/nw.shtml |date=30 красавіка 2010 }} {{Праверана|27|6|2010}}</ref>. == Тэкст == Тэкст песні апісвае сітуацыю, у якой дзяўчына запрашае хлопца да сябе ў госці. Сцены яе пакоя абшыты нарвежскім дрэвам (сасной; на той час гэта быў даволі папулярны і танны апрацоўчы матэрыял). Яны сядзяць і размаўляюць, п'юць віно да дзвюх гадзін ночы, калі яна кажа, што час спаць. Нягледзячы на чаканні хлопца, яму суджана «спаць у ваннай». Ранкам, калі хлопец абуджаецца, дзяўчыны ўжо няма — «птушка выпырхнула». У якасці помсты хлопец падпальвае яе кватэру. === Верагодны фон === Песня, відаць, была напісана Ленанам, на той час жанатым з [[Сінтыя Ленан|Сінтыяй Паўэл]], пад уплывам яго досведу пазашлюбных стасункаў. Паводле Ленана: {{пачатак цытаты}} «Norwegian Wood» — гэта цалкам мая песня. Яна пра адну інтрыжку, якая ў мяне была. Я быў вельмі асцярожным, і ў мяне было нешта накшталт параноі, бо я не хацеў, каб мая жонка, Сін, ведала, што нешта сапраўды адбываецца па-за домам. У мяне заўсёды былі пэўныя інтрыжкі, таму я стараўся пісаць пра такія рэчы пазаблытаней. […] Але я не прыгадаю ніякай канкрэтнай жанчыны, пра якую вядзецца ў гэтым выпадку. {{oq|en|“Norwegian Wood” is my song completely. It was about an affair I was having. I was very careful and paranoid because I didn’t want my wife, Cyn, to know that there really was something going on outside of the household. I’d always had ''some'' kind of affairs going on, so I was trying to be sophisticated in writing about an affair. [...] But I can’t remember any specific woman it had to do with.}} {{канец цытаты|крыніца=<ref>{{кніга|аўтар = Sheff, David|частка = |загаловак = |арыгінал = All We Are Saying: The Last Major Interview with John Lennon and Yoko Ono|спасылка = |адказны = |выданне = |месца = New York|выдавецтва = St. Martin’s Press |год = 2000 |том = |старонкі = 178|старонак = |серыя = |isbn = 0-312-25464-4}}</ref>}} Знаёмыя бітлоў і іх біёграфы неаднаразова высоўвалі меркаванні, хто мог быць магчымай гераіняй гэтай песні. Сябар Ленана Піт Шотан выказваў меркаванне, што гэтая жанчына была адной з іх знаёмых журналістак, магчыма [[Морын Кліў]]<ref>{{кніга|аўтар = Spitz, Bob|частка = |загаловак = The Beatles: Біяграфія|арыгінал = The Beatles: The Biography|спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Boston|выдавецтва = Little, Brown |год = 2005 |том = |старонкі = 585|старонак = |серыя = |isbn = 0-316-80352-9}}</ref>. Пісьменнік Філіп Норман у сваёй біяграфіі Ленана заявіў, што Ленана на гэтую песню натхніла Зоні Дрэйн, жонка першага фатографа The Beatles Роберта Фрымена<ref>{{кніга|аўтар = Norman, Philip|частка = |загаловак = Джон Ленан: Жыццё|арыгінал = John Lennon: The Life|спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 2008 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 9780385661003}}</ref>. == Запіс песні == Песня была запісана на працягу двух дзён. Першая сесія адбылася 12 кастрычніка 1965 года. Паводле Ленана, у той дзень гурт ніяк не мог знайсці аптымальную аранжыроўку. 21 кастрычніка гурт зноў пачаў працу над песняй, запісаўшы тры поўныя дублі. '''У запісе ўдзельнічалі<ref name="macdonald2p180">{{кніга|аўтар = Ian MacDonald.|частка = |загаловак = Пераварот у мазгах: запісы Бітлз і шасцідзясятыя|арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties|спасылка = |адказны = |выданне = 2|месца = London|выдавецтва = Pimlico|год = 2005|том = |старонкі = 162|allpages = |серыя = |isbn = 1-844-13828-3}}</ref>:''' * [[Джон Ленан]] — вакал (дзве партыі, зведзеныя ў адну), акустычная рытм-гітара * [[Пол Мак-Картні]] — бас-гітара, падгалоскі * [[Джордж Харысан]] — сітар (былі запісаны дзве партыі, пазней зведзеныя ў адну) * [[Рынга Стар]] — бубен, маракас, ручныя талеркі == Культурны ўплыў == Паводле прызнання Ленана, у той час ён быў пад моцным уплывам [[Боб Дылан|Боба Дылана]]. Многія крытыкі мяркуюць, што сам Дылан пазней адказаў на песню Ленана сваёй песняй «4th Time Around», якая даволі падобная да «Norwegian Wood» і мелодыяй, і матэрыялам, і падачай тэксту. Сам Ленан у адным з пазнейшых інтэрв'ю адзначыў, што лічыць кампазіцыю Дылана жартоўнай данінай павагі ў адрас яго (Ленана) песні. Песня заняла 83-ю пазіцыю ў спісе [[500 найвялікшых песень усіх часоў паводле часопіса Rolling Stone|500 найвялікшых песень усіх часоў]] паводле часопіса ''[[Rolling Stone]]''. [[кавер-версія|Перапявалася]] ў тым ліку гуртом [[U2]] падчас іх Vertigo Tour. Песня аказала пэўны ўплыў і па-за музычнымі коламі. Так, назва рамана «[[Нарвежскі лес]]» (у англійскім перакладзе — ''Norwegian Wood'') японскага аўтара [[Харукі Муракамі]] з'яўляецца адсылкай да песні. [[Уолтэр Мандэйл]], кандыдат на пост прэзідэнта [[ЗША]] ў [[1984]] годзе, падчас прэзідэнцкай кампаніі атрымаў мянушку «Norwegian Wood» праз сваё нарвежскае паходжанне<ref>[http://www.basicfamouspeople.com/index.php?aid=1514{{ref-en}} Біяграфія Уолтэра Мандэйла] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120128161832/http://www.basicfamouspeople.com/index.php?aid=1514 |date=28 студзеня 2012 }} на сайте Basic Famous People (спасылка праверана 28 чэрвеня 2010)</ref>. Такую ж назву маюць нарвежскі музычны фэст, якія рэгулярна праводзіцца ў [[Осла]], і нарвежскі фан-клуб The Beatles. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.beatlesbible.com/songs/norwegian-wood-this-bird-has-flown/ Біблія Бітлз: Norwegian Wood] {{v|2020|07|25}} * [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/nw.shtml Нататкі Алана Полака пра песню «Norwegian Wood»] {{v|2020|07|25}} * [http://www.metrolyrics.com/norwegian-wood-this-bird-has-flown-lyrics-beatles.html Тэкст песні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201113024422/https://www.metrolyrics.com/norwegian-wood-this-bird-has-flown-lyrics-beatles.html |date=13 лістапада 2020 }} {{v|2020|07|25}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:The Beatles]] 2j0ojq0t7bj5fxik4bqgye7x2uub04v Section.80 0 795277 5154557 5072799 2026-06-15T09:07:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154557 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]]<ref>{{Cite web |url=https://hiphopdx.com/interviews/id.1641/title.kendrick-lamar-the-west-coast-got-somethin-to-say |title=Kendrick Lamar: The West Coast Got Somethin' To Say {{!}} HipHopDX<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2022-06-30 |archive-date=2022-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629052258/https://hiphopdx.com/interviews/id.1641/title.kendrick-lamar-the-west-coast-got-somethin-to-say |url-status=live }}</ref>, [[палітычны хіп-хоп]]|Год=2011|Назва=Section.80|Тып=студыйны альбом|Аўтар=[[Кендрык Ламар]]|Краіна=[[ЗША]]|Мова=[[англійская мова|англіская]]|Працягласць=59:44|Прадзюсары=Dave Free, J. Cole, Sounwave, Tae Beast, Terrace Martin, THC, Tommy Black, Willie B, Wyldfyer|Пап_год=2010|Папярэдні альбом=[[Overly Dedicated]]|Наступны альбом=[[Good Kid, M.A.A.D City]]|Наст_год=2012|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = Section.80 | Сінгл 1 = HiiiPoWeR | Сінгл 1 дата = 12 красавіка 2011}}}} '''''Section.80''''' — дэбютны студыйны альбом амерыканскага рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]. Ён быў выпушчаны 2 ліпеня 2011 года на лэйбле Top Dawg Entertainment (TDE). На працягу некалькіх гадоў, якія папярэднічалі яго выпуску, Ламар выпускаў розныя мікстэйпы пад псеўданімам K.Dot. У 2010 годзе Ламар выпусціў ''[[Overly Dedicated]]'', свой чацвёрты сольны мікстэйп. Неўзабаве пасля яго выхаду ён пачаў працаваць над ''Section.80''. Прадзюсаваннем альбома ''Section.80'' у асноўным займаліся ўнутраныя прадзюсары TDE з прадзюсарскай групы Digi+Phonics, а таксама THC, Томі Блэк, Wyldfyer, Тэрас Марцін і J. Cole. Канцэптуальны альбом уключае ў сябе лірычныя тэмы, агучаныя Ламарам, такія як эпідэмія крэка 1980-х гадоў, расізм і талерантнасць да лекаў у пакалення Y. У альбоме прысутнічаюць гасцявыя ўдзелы ад GLC, Коліна Манро, Ashtrobot, BJ Chicago Kid, Schoolboy Q, Ab-Soul і вакал ад спявачкі і аўтара песень Алоры Джо. ''Section.80'' атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў пасля яго выхаду. Альбом дэбютаваў на 113 месцы ў чарце US Billboard 200, і па стане на люты 2014 года было прададзена 130,000 копій у ЗША. У красавіку 2017 года ён атрымаў залатую сертыфікацыю ад Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальных кампаній (RIAA). == Перадгісторыя і выпуск == Перад выпускам альбома [[Кендрык Ламар]] выпусціў некалькі мікстэйпаў пад псеўданімам K.Dot. Першы з гэтых мікстэйпаў, названы ''Youngest Head Nigga in Charge'', прынёс Ламару кантракт з лэйблам Top Dawg Entertainment<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hiphopdx.com/interviews/id.1641/title.kendrick-lamar-the-west-coast-got-somethin-to-say|title=Kendrick Lamar: The West Coast Got Somethin' To Say|first=HipHopDX-|last=https://hiphopdx.com|website=HipHopDX|date=2011-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240415035334/https://hiphopdx.com/interviews/id.1641/title.kendrick-lamar-the-west-coast-got-somethin-to-say|archive-date=2024-04-15|access-date=2024-07-10|url-status=live}}</ref>. Праз Top Dawg Entertainment Ламар выпусціў чатыры мікстэйпа, уключаючы ''Overly Dedicated.'' Ламар адчуў неабходнасць запісаць гэты альбом пасля таго, як яго сябар патрапіў у турму на дваццаць пяць гадоў, што стала для яго балючай падзеяй<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-talks-section80-new-album-and-upcoming-videos-467608/|title=Kendrick Lamar Talks ‘Section.80,’ New Album and Upcoming Videos|first=Erika|last=Ramirez|website=Billboard|date=2011-09-02|access-date=2024-07-10}}</ref>. Ламар пачаў працаваць над альбомам у студзені 2011 года. Альбом запісваўся ў студыі Top Dawg у [[Карсан (Каліфорнія)|Карсане, Каліфорнія]]. Большая частка альбома была напісана на кухні ў маці Ламара і ў яго туравым аўтобусе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.interviewmagazine.com/music/kendrick-lamar-cover|title=Kendrick Lamar by Dave Chappelle|website=Interview Magazine|date=2017-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240828024515/https://www.interviewmagazine.com/music/kendrick-lamar-cover|archive-date=2024-08-28|access-date=2024-07-10|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.complex.com/music/a/insanul-ahmed/interview-kendrick-lamar|title=Interview: Kendrick Lamar Talks 'Section.80,' Major Labels, & Working With Dr. Dre|first=Insanul Ahmed, Eric|last=Michels|website=Complex|access-date=2024-07-10}}</ref>. Падчас запісу альбома Ламар імкнуўся да таго, каб ён быў “максімальна арганічным”, часам пакідаючы песні незавершанымі на працяглыя перыяды часу<ref name=":0"/>. == Музыка і тэксты == Музычна, ''Section.80'' уяўляе сабой палітычны хіп-хоп і альтэрнатыўны рэп з мінімалістычным [[Джаз|джазавым]] прадакшэнам. Кампазіцыі альбома складаюцца з дадатковыя элементы [[Поп-музыка|поп-музыкі]], бум-бапа, [[Рытм-н-блюз|R&B]] і «фанкавыя эксперыменты» у рамках паўднёвага хіп-хопа. У лірычным плане, ''Section.80'' з'яўляецца канцэптуальным альбомам, які даследуе шырокі спектр тэм, такіх як эпідэмія крэку 1980-х гадоў, талерантнасць да лекавых прэпаратаў, расізм і [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнцтва]] [[Рональд Рэйган|Рональда Рэйгана]]. Ламар адзначыў, што ён запісаў гэты альбом для абмеркавання праблем свайго пакалення. == Трэкі == Некалькі трэкаў на альбоме ''Section.80'' прысвечаныя дзвюм жанчынам, Тэмі і Кішэ, і іх асабістым цяжкасцям. "Tammy's Song (Her Evils)" распавядае аб двух дзяўчынах, якія змяняюць сваім хлопцам, даведаўшыся аб іх няслушнасці, і, у рэшце рэшт уступаюць у інтымныя адносіны адзін з адным, бо больш не могуць давяраць мужчынам. "Keisha's Song (Her Pain)" апавядае аб прастытутцы, якая шукае суцяшэння і кантролю, але ў канчатковым выніку гіне. У песні "ADHD" Ламар звяртаецца да тэмы "адрыву, вечарынак і бесклапотнасці", у той час як "Kush & Corinthians" адзначае, што справядлівасць і мараль рэдка бываюць адназначнымі, а ў "No Make-Up" выступае за натуральнасць дзяўчат. Вядучы сінгл альбома і заключны трэк, "HiiiPoWeR", тлумачыць рух "HiiiPoWeR", які прасоўвае Ламар і яго калегамі па лэйблу TDE. Трэк з'явілася дзякуючы ўзаемадзеянню Ламара з рэперам J. Cole і прэзідэнтам TDE Punch. У "Ronald Reagan Era" прысутнічаюць неўказаныя вакальныя запісы RZA, якія, як Ламар згадаў у інтэрв'ю з Complex у 2011 годзе, былі прадастаўлены лонданскім дыджэем DJ Fricktion, які працаваў з RZA над рознымі запісамі. У жніўні 2019 года песня "The Spiteful Chant" была выдаленая са стрымінгавых сэрвісаў без каментароў ад Ламара ці Top Dawg Entertainment. Існуе меркаванне, што прычынай выдалення сталі праблемы з ліцэнзаваннем сэмплаў, бо "The Spiteful Chant" змяшчае неабчышчаны сэмпл з песні "Iron" Вудкіда 2011 года. == Маркетынг і продажы == Альбом ''Section.80'' быў выпушчаны 2 ліпеня 2011 года. У першы тыдзень у Злучаных Штатах было прададзена 5000 копіяў і альбом дэбютаваў на 113 месцы ў чарце US Billboard 200, нягледзячы на мінімальную рэкламу і асвятленне ў асноўных сродках масавай інфармацыі. За два тыдні ў ЗША было прададзена ў агульнай складанасці 9000 копій альбома, а да лютага 2014 года агульная колькасць прададзеных копій склала 130000. 14 красавіка 2017 года альбом атрымаў залаты сертыфікат ад Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальных кампаній (RIAA) за сукупныя продажу0 і экзэмпляраў. == Водгукі == ''Section.80'' атрымаў станоўчыя водгукі. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае рэйтынг з 100 на аснове рэцэнзій прафесійных выданняў, альбом атрымаў сярэдні бал 80 на падставе 11 рэцэнзій. Андрэс Тардыё з HipHopDX высока ацаніў альбом, напісаўшы, што Ламар «магчыма, шукаў адказы, але гэта падарожжа дазволіла яму стварыць адзін з самых выбітных альбомаў гэтага года — ''Section.80''». Рэцэнзуючы альбом для Pitchfork, Брэйхан выказаў меркаванне, што «нягледзячы на ўсе сур'ёзныя недахопы, ''Section.80'' застаецца магутным сведчаннем таго, як неверагодна перспектыўны малады чалавек знаходзіць свой голас». На думку журналіста XXL Адама Флэйшэра, альбом паказвае, што «мозг яго аўтара не страчаны і не бескарысны, паколькі ён сплятае старанна прадуманыя думкі, перш чым выплюхнуць іх у рэпе на кожным з 16 трэкаў праекта, гарантуючы, што нішто не будзе бескарысным або пазбаўленым сэнсу». Дэвід Амідон з PopMatters параўнаў Ламара з раннім Ice Cube, адзначыўшы, што «Ламар проста апісвае тое, што бачыць, і хоць ён можа не прапаноўваць рашэнняў так часта, як гэта рабіў Ice Cube, ён вызначана ўмее ствараць яркія і запамінальныя вобразы». Тым Халл адзначыў, што Ламар «настолькі глыбока апускае песню пра 'Нігер і шлюх', што можа ўсталяваць на гэтым месцы флагшток, але пры гэтым таксама нагадвае пра зло эпохі Рэйгана, што вельмі ўражліва для чалавека, які нарадзіўся, калі разгараўся [[Іран-контрас|Ірангейт]]». Pitchfork змясціў альбом на 45-е месца ў сваім спісе «Топ 50 альбомаў 2011 года»<ref>{{Cite web|url=http://pitchfork.com/features/staff-lists/8727-the-top-50-albums-of-2011/|title=Staff Lists: The Top 50 Albums of 2011|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2011-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107223727/http://pitchfork.com/features/staff-lists/8727-the-top-50-albums-of-2011/|archive-date=2012-01-07|access-date=2012-01-08|url-status=live}}</ref>. Complex змясціў альбом на сёмае месца ў спісе лепшых альбомаў 2011 года<ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2011/12/the-25-best-albums-of-2011/20|title=The 25 Best Albums of 2011|website=[[Complex (magazine)|Complex]]|date=2011-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402105504/http://www.complex.com/music/2011/12/the-25-best-albums-of-2011/20|archive-date=2016-04-02|url-status=live}}</ref>. У гонар пяцігоддзя альбома ''Section.80'' аглядальнік Forbes Огдэн Пэйн напісаў артыкул, у якой патлумачыў, як гэты альбом узвёў Ламара ў “каралеўскую сям'ю хіп-хопа”, назваўшы яго “пачаткам шляху Кендрыка Ламара да паспяховага спалучэння сацыяльнага каментара з ягонай прывабнасцю. Кендрыка”<ref>{{Cite web|url=http://www.forbes.com/sites/ogdenpayne/2016/07/02/how-kendrick-lamars-section-80-catapulted-him-into-hip-hop-royalty/|title=How Kendrick Lamar's 'Section.80' Catapulted Him into Hip-Hop Royalty|first=Ogden|last=Payne|website=[[Forbes]]|date=2016-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160703114610/http://www.forbes.com/sites/ogdenpayne/2016/07/02/how-kendrick-lamars-section-80-catapulted-him-into-hip-hop-royalty/#692e8a3ca1ba|archive-date=2016-07-03|access-date=2016-09-25|url-status=live}}</ref>. У 2014 годзе [[New Musical Express|NME]] змясціў альбом на трэцяе месца ў сваім спісе «101 альбом, які трэба пачуць перад смерцю»<ref>{{Cite web|url=http://www.nme.com/list/101-albums-to-hear-before-you-die-1259|title=101 Albums To Hear Before You Die|website=[[NME]]|date=2014-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511104840/http://www.nme.com/list/101-albums-to-hear-before-you-die-1259|archive-date=2017-05-11|access-date=2017-06-21|url-status=live}}</ref>. На Rap.ru альбом ''Section.80'' разглядаецца як праца, якая замацавала за Ламарам статус перспектыўнага пачаткоўца. Лёша Горбаш адзначае, што альбом спалучае простыя тэмы з глыбокімі канцэптуальнымі лініямі, што робіць яго слухачом даступным і цікавым адначасова<ref>{{Cite web|url=https://www.rap.ru/review/73|title=Kendrick Lamar "Section.80" {{!}} RAP.RU|website=www.rap.ru|access-date=2024-07-10|archive-date=22 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250622080350/https://www.rap.ru/review/73|url-status=dead}}</ref>. У 2016, да пяцігоддзя альбома, у артыкуле на сайце The Flow ''Section.80'' называецца самым даступным альбомам Кендрыка Ламара, які ўмацаваў яго пазіцыі пасля папярэдніх рэлізаў. Лёша Горбаш піша, што альбом утрымоўвае элементы, якія зрабілі наступныя працы Ламара такімі папулярнымі, такія як канцэптуальныя гісторыі і ідэі гонару за чорную культуру. Альбом ''Section.80'' паказвае, як Ламар, будучы яшчэ маладым артыстам, ужо быў здольны ствараць глыбокія і змястоўныя працы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://the-flow.ru/features/section-80-op-ed|title=Почему "Section.80" остаётся лучшим альбомом Kendrick Lamar|website=The-Flow.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710142251/https://the-flow.ru/features/section-80-op-ed|archive-date=2024-07-10|access-date=2024-07-10|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=59:44|title1=Fuck Your Ethnicity|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар]]|Axel Morgan}}|extra1=THC|length1=3:44|title2=Hol' Up|writer2={{hlist|Ламар|Sounwave|Mark Spears}}|extra2=Sounwave|length2=2:53|title3=A.D.H.D|writer3={{hlist|Ламар|Matt Martians|Matthew Martin|Spears}}|extra3=Sounwave|length3=3:35|title4=No Make-Up (Her Vice)|note4=з удзелам Colin Munroe|writer4={{hlist|Ламар|Spears|Colin Munroe}}|extra4=Sounwave|length4=3:55|title5=Tammy's Song (Her Evils)|writer5={{hlist|Ламар|Ricci Riera|Morgan}}|extra5=THC|length5=2:41|title6=Chapter Six|writer6={{hlist|Ламар|Tommy Black|Fredrik Halldin}}|extra6=Tommy Black|length6=2:41|title7=Ronald Reagan Era (His Evils)<!-- CD version -->|writer7={{hlist|Ламар|Tae Beast|Donte Perkins}}|extra7=Tae Beast|length7=3:36|title8=Poe Mans Dreams (His Vice)|note8=з удзелам GLC|writer8={{hlist|Ламар|GLC|[William Brown}}|extra8=Willie B|length8=4:21|title9=The Spiteful Chant|note9=з удзелам [[Schoolboy Q]]|writer9={{hlist|Ламар|[[Schoolboy Q|Куінси Ханлі]]|Spears}}|extra9={{hlist|Sounwave|Dave Free}}|length9=5:20|title10=Chapter Ten|writer10={{hlist|Ламар|Riera|Morgan}}|extra10=THC|length10=1:15|title11=Keisha's Song (Her Pain)|note11=з удзелам Ashtrobot|writer11={{hlist|Ламар|Perkins}}|extra11=Tae Beast|length11=3:47|title12=Rigamortis<!-- CD version -->|writer12={{hlist|Ламар|Eric Reed}}|extra12={{hlist|Willie B|Sounwave}}|length12=2:48|title13=Kush & Corinthians (His Pain)<!-- CD version -->|note13=з удзелам BJ the Chicago Kid|writer13={{hlist|Ламар|Wyldfyer}}|extra13=Wyldfyer|length13=5:04|title14=Blow My High (Members Only)|writer14={{hlist|Ламар|[[Missy Elliott|Melissa Elliott]]|[[Timbaland|Timothy Mosley]]}}|extra14=Tommy Black|length14=3:35|title15=Ab-Soul's Outro|note15=з удзелам [[Ab-Soul]]|writer15={{hlist|Ламар|[[Ab-Soul|Herbert Stevens]]|[[Terrace Martin]]}}|extra15=Martin|length15=5:50|title16=HiiiPoWeR|writer16={{hlist|Ламар|[[J. Cole|Jermaine Cole]]}}|extra16=[[J. Cole]]|length16=4:39|writing_credits=yes}} '''Нататкі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар * "A.D.H.D" змяшчае дадатковы вакал ад Ab-Soul * "HiiiPoWer" змяшчае дадатковы вакал ад Alori Joh == Удзельнікі запісу == Па дадзеных [[AllMusic]]<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/section80-mw0002186545/credits|title=Section.80 – Kendrick Lamar|publisher=AllMusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019225617/http://www.allmusic.com/album/section80-mw0002186545/credits|archive-date=2012-10-19|access-date=2012-10-21|url-status=live}}</ref>.   == Зноскі == {{Reflist}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Дэбютныя альбомы]] 1wjwssatyijhcsh5rlm6kpbv8f619u4 F & M (альбом) 0 795682 5154323 5105390 2026-06-14T13:47:52Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Альбомы Universal Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154323 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=F & M|Тып=студыйны альбом|Працягласць=43:05|Пап_год=2015|Папярэдні альбом=[[Skills in Pills]]|Прадзюсар=[[Петэр Тэктгрэн]]}}'''''F & M''''' (скарочана ад '''''Frau und Mann'''''; па-нямецку «Жанчына і мужчына») — другі і апошні студыйны альбом нямецка-шведскага супердуэта [[Lindemann]]. Ён выйшаў 22 лістапада 2019 года на лэйблах [[Universal Music Group|Universal Music]] і Vertigo Berlin. Альбому папярэднічалі тры сінглы: «Steh auf», «Ich weiß es nicht» і «Knebel», прычым «Steh auf» дасягнуў 8-га месца ў нямецкім чарце.<ref>{{Cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Lindemann|title=Discographie von Lindemann|publisher=GfK Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607075452/https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Lindemann|archive-date=7 June 2020|access-date=22 October 2019|url-status=dead}}</ref> У гэтым альбоме прадстаўлены песні з цалкам нямецкімі тэкстамі, у адрозненне ад дэбютнага альбома дуэта ''[[Skills in Pills]]'', які быў цалкам на англійскай мове. Гэта таксама апошні альбом, на якім мультыінструменталіст [[Hypocrisy]] / [[Pain]] [[Петэр Тэктгрэн|Петэр Тэгтгрэн]] выступіў у дуэце з [[Ціль Ліндэман|Цілем Ліндэманам]] перад яго сыходам у 2020 годзе. == Прасоўванне і выпуск == {{Рэйтынгі|rev1=Stereoboard|rev1Score={{Rating|3.5|5}}<ref name="Stereoboard review">{{cite web | url = https://www.stereoboard.com/content/view/226369/9 | title = Lindemann - F&M (Album Review) | date = 28 November 2019 | access-date = 19 March 2022 | author = Alec Chillingworth | website = Stereoboard | archive-url = https://web.archive.org/web/20191223180650/https://www.stereoboard.com/content/view/226369/9 | archive-date = 23 December 2019 | url-status = live}}</ref>}} У 2018 годзе дуэт напісаў музыку да экранізацыі п'есы «Гензель і Грэтэль», у якой таксама з'явіўся Ціль Ліндэман.<ref>{{Cite web|url=https://www.thalia-theater.de/de/spielplan/repertoire/haensel-gretel/|title=Startseite|access-date=2 снежня 2025|archive-date=1 лістапада 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101014128/https://www.thalia-theater.de/de/spielplan/repertoire/haensel-gretel/|url-status=dead}}</ref> Пацверджана, што большасць песень з п'есы ўвайшлі ў альбом, за выключэннем «Sauber». Пакуль незразумела, ці з'явіцца яна на [[Бок «А» і бок «Б»|баку B]] у будучыні. «Ich liebe das Leben» уключана ў альбом пад новай назвай «Wer weiß das schon». Перад анонсам альбома Lindemann выпусціў песню «Mathematik» з удзелам нямецкага рэпера Haftbefehl 18 снежня 2018 года і музычны кліп.<ref>{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/rammsteins-till-lindemann-collaborates-with-german-rapper-haftbefehl-on-mathematik-single-video/|title=Rammstein's Till Lindemann Collaborates with German Rapper Haftbefehl on 'Mathematik' Single, Video|website=[[Blabbermouth.net]]|date=18 December 2018|access-date=22 October 2019}}</ref> Альбом быў анансаваны 13 верасня 2019 года разам з выхадам песні «Steh auf».<ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/lindemann-steh-auf/|title=Rammstein Singer Releases New Lindemann Song, Announces Album|author=Divita|first=Joe|website=Loudwire|date=September 13, 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> У той жа дзень быў выпушчаны музычны кліп на песню з удзелам гурта і шведскага акцёра Петэра Стормарэ.<ref>{{Cite web|url=https://www.revolvermag.com/music/see-till-lindemann-face-peter-stormare-insane-new-steh-auf-video|title=See Till Lindemann Face Off with Peter Stormare in Insane New "Steh auf" Video|website=[[Revolver (magazine)|Revolver]]|date=13 September 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> 13 кастрычніка гурт апублікаваў 40-секундны фрагмент песні «Blut» на сваім канале YouTube.<ref>{{Cite web|url=https://www.loudersound.com/news/lindemann-tease-new-track-blut-from-upcoming-album-f-and-m|title=Lindemann tease new track Blut from upcoming album F & M|author=Munro|first=Scott|website=[[Metal Hammer]]|date=13 October 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> 18 кастрычніка гурт апублікаваў трэцюю песню «Ich weiß es nicht» разам з рэміксам песні амерыканскага [[індастрыял-метал]] гурта [[Ministry (гурт)|Ministry]].<ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/lindemann-ich-weiss-es-nicht-song/|title=Rammstein singer's Lindemann band debuts new song 'Ich weiß es nicht'|author=Divita|first=Joe|website=[[Loudwire]]|date=18 October 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> 21 кастрычніка яны апублікавалі музычны кліп на песню «Ich weiß es nicht» з чорна-белымі [[CGI (графіка)|камп'ютэрнымі выявамі]], створанымі штучным інтэлектам.<ref>{{Cite web|url=https://www.revolvermag.com/music/watch-lindemanns-eerie-face-morphing-music-video-ich-wei%C3%9F-es-nicht|title=Watch Lindemann's eerie face-morphing music video for "Ich weiß es nicht"|author=Chapstick|first=Kelsey|website=[[Revolver (magazine)|Revolver]]|date=21 October 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> 29 кастрычніка гурт апублікаваў 40-секундны фрагмент песні «Allesfresser» на сваім канале YouTube.<ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/lindemann-allesfresser-snippet|title=Rammstein Singer's Lindemann Side Project Tease New Song 'Allesfresser'|author=Trapp|first=Philip|website=[[Loudwire]]|date=29 October 2019}}</ref> 1 лістапада песня «Knebel» была выпушчана разам з суправаджальным музычным відэакліпам без цэнзуры на сайце www.knebel-video.com.<ref>{{Cite web|url=https://www.dansendeberen.be/2019/11/01/nieuwe-single-lindemann-knebel|title=Nieuwe single Lindemann - "Knebel"|author=Palmans|first=Lucas|date=1 November 2019}}</ref> ''Альбом F & M'' быў выпушчаны лэйбламі [[Universal Music Group|Universal Music]] і Vertigo Berlin 22 лістапада 2019 года ў выглядзе лічбавага распаўсюджвання, [[Доўгайграючая пласцінка|12-цалёвага вінілу]]<ref name="Vinyl">{{Cite web|url=https://www.rammsteinshop.us/en/catalog/lindemann-album-f-m-2lp.html|title=Lindemann Album "F & M" 2LP|website=Rammstein Shop|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022014008/https://www.rammsteinshop.us/en/catalog/lindemann-album-f-m-2lp.html|archive-date=22 October 2019|access-date=22 October 2019|url-status=dead}}</ref> і [[Кампакт-дыск|CD]], апошні ў стандартным<ref name="Standard CD">{{Cite web|url=https://www.rammsteinshop.us/en/catalog/lindemann-album-f-m-standard-edition.html|title=Lindemann Album "F & M" Standard Edition|website=Rammstein Shop|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022014008/https://www.rammsteinshop.us/en/catalog/lindemann-album-f-m-standard-edition.html|archive-date=22 October 2019|access-date=22 October 2019|url-status=dead}}</ref> і дэлюкс-выданнях<ref name="Bull Moose">{{Cite web|url=https://www.bullmoose.com/p/32293645/lindemann-f-m-deluxe-cd-42-page-hardcover-book|title=Lindemann - F & M - Deluxe CD/42 page hardcover book|website=Bull Moose|access-date=22 October 2019}}</ref>. Вінілавы рэліз мае адрозную вокладку ад іншых выданняў альбома.<ref name="Vinyl" /> Дэлюкс-CD-рэліз аформлены ў выглядзе 42-старонкавай кнігі ў цвёрдай вокладцы.<ref name="Bull Moose" /> Вініл, дэлюкс-CD і дэлюкс-лічбавыя версіі альбома ўтрымліваюць па два бонус-трэкі: арыгінальную версію «Mathematik» і версію «Ach so gern» у выкананні [[Pain]].<ref name="Vinyl" /><ref name="Bull Moose" /> Былі выпушчаныя музычныя кліпы на песні «Steh auf» і «Frau & Mann» з удзелам Пітэра Стормарэ. == Спіс трэкаў == {{Tracklist|total_length=43:05|headline=''F & M''<ref name="Apple Music">{{Cite web |url=https://music.apple.com/us/album/f-m-deluxe/1478750331 |title=F & M (Deluxe) by Lindemann |website=[[Apple Music|Apple Music US]] |access-date=22 October 2019}}</ref>|all_music=Петэр Тэктгрэн, акрамя "Ach so gern" (by Jonas Kjellgren), "Wer weiß das schon" (by Clemens Wijers), "Mathematik" (by Sebastian Tägtgren), "Knebel" (Ціль Ліндэман і Петэр Тэктгрэн)|all_lyrics=Ціль Ліндэман|title1=Steh auf|length1=3:04|title2=Ich weiß es nicht|length2=4:49|title3=Allesfresser|length3=3:29|title4=Blut|length4=4:02|title5=Knebel|length5=3:50|title6=Frau & Mann|length6=3:33|title7=Ach so gern|length7=3:22|title8=Schlaf ein|length8=5:09|title9=Gummi|length9=3:56|title10=Platz eins|length10=3:55|title11=Wer weiß das schon|length11=3:49}}{{Tracklist|total_length=50:28|headline=Бонус-трэкі Спецыяльнага діджыбука і Японскага спецыяльнага выдання<ref>{{cite web|url=https://www.universal-music.co.jp/rammstein/products/uico-9075/|title=F & M[CD]|publisher=Universal Music Japan|accessdate=September 11, 2020|language=ja}}</ref>|title12=Mathematik|note12=original version|length12=3:34|title13=Ach so gern|note13=[[Pain]] version|length13=3:49}}{{Tracklist|total_length=59:35|headline=Бонус-трэкі Jewel case-выдання|title12=Mathematik|note12=original version|length12=3:34|title13=Ach so gern|note13=[[Pain]] version|length13=3:49|title14=Steh auf|length14=3:08|note14=[[Trivium]] remix|title15=Ich weiß es nicht|length15=5:49|note15=[[Ministry (гурт)|Ministry]] remix}}{{Tracklist|total_length=70:23|headline=Бонус-трэкі выдання "Deluxe edition jewel case"|title12=Mathematik|note12=original version|length12=3:34|title13=Ach so gern|note13=[[Pain]] version|length13=3:49|title14=Mathematik|title15=Mathematik|title16=Mathematik|title17=Steh Auf|note17=[[Trivium]] remix|note14=A19 mix|note15=remix A4|note16=Benson remix|length14=3:36|length15=3:36|length16=3:36|length17=3:08|title18=Ich weiß es nicht|note18=Ministry remix|length18=5:49}} == Персанал == * Ціль Ліндэман — вакал, аранжыроўкі * Петэр Тэктгрэн — усе інструменты (акрамя трэкаў 7, 13 і барабанаў), аранжыроўкі, прадзюсаванне, гукаінжынерыя, запіс, звядзенне === Дадатковы персанал === * Ёнас Келлгрэн - усе інструменты (трэкі 7, 13), ударныя * Мэт Хіфі — акустычная гітара і прадзюсаванне на трэку «Steh auf (Trivium remix)» * Клеменс Віерс - аркестравая дадатковая аранжыроўка * Свантэ Форсбэк — мастэрынг * Ракета і падморгванне - мастацкі твор * Хейлеманія - фатаграфія * Енс Кох — фатаграфія * Маціас Маціес - фатаграфія * Барыс Шадэ - юрысконсульт * Lichte Rechtsanwälte - юрысконсульт * Біргіт Фордайс — менеджмент * Стэфан Мехнерт - менеджмент == Сертыфікацыя == {| class="wikitable" |+ !Рэгіён !Сертыфікацыя !Сертыфікаваныя адзінкі/продаж |- !Германія (BVMI) |Gold (залаты) |100,000<sup>‡</sup> |} == Гісторыя выпускаў == {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Рэгіён ! scope="col" | Дата ! scope="col" | Фармат ! scope="col" | Лэйбл ! scope="col" | Крыніца |- ! rowspan="4" scope="row" | Розныя | rowspan="4" | 22 лістапада 2019 г. |{{hlist|Лічбавая дістрыбуцыя|Стрымінг}} |{{hlist|[[Universal Music|Universal]]|[[Vertigo Records|Vertigo Berlin]]}} | |- | [[Грамафонная пласцінка|12-цалевы вініл]] | rowspan="3" |Universal | <ref name="Vinyl"/> |- | [[Кампакт-дыск|CD]] (стандартнае выданне) | <ref name="Standard CD"/> |- | CD (дэлюкс выданне) | <ref name="Bull Moose"/> |} == Зноскі == {{Reflist}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Альбомы 2019 года]] [[Катэгорыя:Альбомы Universal Records]] hltgnroselkgyk4hzs7nkolykzcfqoh 5154324 5154323 2026-06-14T13:48:21Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Альбомы Vertigo Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154324 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=F & M|Тып=студыйны альбом|Працягласць=43:05|Пап_год=2015|Папярэдні альбом=[[Skills in Pills]]|Прадзюсар=[[Петэр Тэктгрэн]]}}'''''F & M''''' (скарочана ад '''''Frau und Mann'''''; па-нямецку «Жанчына і мужчына») — другі і апошні студыйны альбом нямецка-шведскага супердуэта [[Lindemann]]. Ён выйшаў 22 лістапада 2019 года на лэйблах [[Universal Music Group|Universal Music]] і Vertigo Berlin. Альбому папярэднічалі тры сінглы: «Steh auf», «Ich weiß es nicht» і «Knebel», прычым «Steh auf» дасягнуў 8-га месца ў нямецкім чарце.<ref>{{Cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Lindemann|title=Discographie von Lindemann|publisher=GfK Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607075452/https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Lindemann|archive-date=7 June 2020|access-date=22 October 2019|url-status=dead}}</ref> У гэтым альбоме прадстаўлены песні з цалкам нямецкімі тэкстамі, у адрозненне ад дэбютнага альбома дуэта ''[[Skills in Pills]]'', які быў цалкам на англійскай мове. Гэта таксама апошні альбом, на якім мультыінструменталіст [[Hypocrisy]] / [[Pain]] [[Петэр Тэктгрэн|Петэр Тэгтгрэн]] выступіў у дуэце з [[Ціль Ліндэман|Цілем Ліндэманам]] перад яго сыходам у 2020 годзе. == Прасоўванне і выпуск == {{Рэйтынгі|rev1=Stereoboard|rev1Score={{Rating|3.5|5}}<ref name="Stereoboard review">{{cite web | url = https://www.stereoboard.com/content/view/226369/9 | title = Lindemann - F&M (Album Review) | date = 28 November 2019 | access-date = 19 March 2022 | author = Alec Chillingworth | website = Stereoboard | archive-url = https://web.archive.org/web/20191223180650/https://www.stereoboard.com/content/view/226369/9 | archive-date = 23 December 2019 | url-status = live}}</ref>}} У 2018 годзе дуэт напісаў музыку да экранізацыі п'есы «Гензель і Грэтэль», у якой таксама з'явіўся Ціль Ліндэман.<ref>{{Cite web|url=https://www.thalia-theater.de/de/spielplan/repertoire/haensel-gretel/|title=Startseite|access-date=2 снежня 2025|archive-date=1 лістапада 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101014128/https://www.thalia-theater.de/de/spielplan/repertoire/haensel-gretel/|url-status=dead}}</ref> Пацверджана, што большасць песень з п'есы ўвайшлі ў альбом, за выключэннем «Sauber». Пакуль незразумела, ці з'явіцца яна на [[Бок «А» і бок «Б»|баку B]] у будучыні. «Ich liebe das Leben» уключана ў альбом пад новай назвай «Wer weiß das schon». Перад анонсам альбома Lindemann выпусціў песню «Mathematik» з удзелам нямецкага рэпера Haftbefehl 18 снежня 2018 года і музычны кліп.<ref>{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/rammsteins-till-lindemann-collaborates-with-german-rapper-haftbefehl-on-mathematik-single-video/|title=Rammstein's Till Lindemann Collaborates with German Rapper Haftbefehl on 'Mathematik' Single, Video|website=[[Blabbermouth.net]]|date=18 December 2018|access-date=22 October 2019}}</ref> Альбом быў анансаваны 13 верасня 2019 года разам з выхадам песні «Steh auf».<ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/lindemann-steh-auf/|title=Rammstein Singer Releases New Lindemann Song, Announces Album|author=Divita|first=Joe|website=Loudwire|date=September 13, 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> У той жа дзень быў выпушчаны музычны кліп на песню з удзелам гурта і шведскага акцёра Петэра Стормарэ.<ref>{{Cite web|url=https://www.revolvermag.com/music/see-till-lindemann-face-peter-stormare-insane-new-steh-auf-video|title=See Till Lindemann Face Off with Peter Stormare in Insane New "Steh auf" Video|website=[[Revolver (magazine)|Revolver]]|date=13 September 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> 13 кастрычніка гурт апублікаваў 40-секундны фрагмент песні «Blut» на сваім канале YouTube.<ref>{{Cite web|url=https://www.loudersound.com/news/lindemann-tease-new-track-blut-from-upcoming-album-f-and-m|title=Lindemann tease new track Blut from upcoming album F & M|author=Munro|first=Scott|website=[[Metal Hammer]]|date=13 October 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> 18 кастрычніка гурт апублікаваў трэцюю песню «Ich weiß es nicht» разам з рэміксам песні амерыканскага [[індастрыял-метал]] гурта [[Ministry (гурт)|Ministry]].<ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/lindemann-ich-weiss-es-nicht-song/|title=Rammstein singer's Lindemann band debuts new song 'Ich weiß es nicht'|author=Divita|first=Joe|website=[[Loudwire]]|date=18 October 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> 21 кастрычніка яны апублікавалі музычны кліп на песню «Ich weiß es nicht» з чорна-белымі [[CGI (графіка)|камп'ютэрнымі выявамі]], створанымі штучным інтэлектам.<ref>{{Cite web|url=https://www.revolvermag.com/music/watch-lindemanns-eerie-face-morphing-music-video-ich-wei%C3%9F-es-nicht|title=Watch Lindemann's eerie face-morphing music video for "Ich weiß es nicht"|author=Chapstick|first=Kelsey|website=[[Revolver (magazine)|Revolver]]|date=21 October 2019|access-date=22 October 2019}}</ref> 29 кастрычніка гурт апублікаваў 40-секундны фрагмент песні «Allesfresser» на сваім канале YouTube.<ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/lindemann-allesfresser-snippet|title=Rammstein Singer's Lindemann Side Project Tease New Song 'Allesfresser'|author=Trapp|first=Philip|website=[[Loudwire]]|date=29 October 2019}}</ref> 1 лістапада песня «Knebel» была выпушчана разам з суправаджальным музычным відэакліпам без цэнзуры на сайце www.knebel-video.com.<ref>{{Cite web|url=https://www.dansendeberen.be/2019/11/01/nieuwe-single-lindemann-knebel|title=Nieuwe single Lindemann - "Knebel"|author=Palmans|first=Lucas|date=1 November 2019}}</ref> ''Альбом F & M'' быў выпушчаны лэйбламі [[Universal Music Group|Universal Music]] і Vertigo Berlin 22 лістапада 2019 года ў выглядзе лічбавага распаўсюджвання, [[Доўгайграючая пласцінка|12-цалёвага вінілу]]<ref name="Vinyl">{{Cite web|url=https://www.rammsteinshop.us/en/catalog/lindemann-album-f-m-2lp.html|title=Lindemann Album "F & M" 2LP|website=Rammstein Shop|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022014008/https://www.rammsteinshop.us/en/catalog/lindemann-album-f-m-2lp.html|archive-date=22 October 2019|access-date=22 October 2019|url-status=dead}}</ref> і [[Кампакт-дыск|CD]], апошні ў стандартным<ref name="Standard CD">{{Cite web|url=https://www.rammsteinshop.us/en/catalog/lindemann-album-f-m-standard-edition.html|title=Lindemann Album "F & M" Standard Edition|website=Rammstein Shop|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022014008/https://www.rammsteinshop.us/en/catalog/lindemann-album-f-m-standard-edition.html|archive-date=22 October 2019|access-date=22 October 2019|url-status=dead}}</ref> і дэлюкс-выданнях<ref name="Bull Moose">{{Cite web|url=https://www.bullmoose.com/p/32293645/lindemann-f-m-deluxe-cd-42-page-hardcover-book|title=Lindemann - F & M - Deluxe CD/42 page hardcover book|website=Bull Moose|access-date=22 October 2019}}</ref>. Вінілавы рэліз мае адрозную вокладку ад іншых выданняў альбома.<ref name="Vinyl" /> Дэлюкс-CD-рэліз аформлены ў выглядзе 42-старонкавай кнігі ў цвёрдай вокладцы.<ref name="Bull Moose" /> Вініл, дэлюкс-CD і дэлюкс-лічбавыя версіі альбома ўтрымліваюць па два бонус-трэкі: арыгінальную версію «Mathematik» і версію «Ach so gern» у выкананні [[Pain]].<ref name="Vinyl" /><ref name="Bull Moose" /> Былі выпушчаныя музычныя кліпы на песні «Steh auf» і «Frau & Mann» з удзелам Пітэра Стормарэ. == Спіс трэкаў == {{Tracklist|total_length=43:05|headline=''F & M''<ref name="Apple Music">{{Cite web |url=https://music.apple.com/us/album/f-m-deluxe/1478750331 |title=F & M (Deluxe) by Lindemann |website=[[Apple Music|Apple Music US]] |access-date=22 October 2019}}</ref>|all_music=Петэр Тэктгрэн, акрамя "Ach so gern" (by Jonas Kjellgren), "Wer weiß das schon" (by Clemens Wijers), "Mathematik" (by Sebastian Tägtgren), "Knebel" (Ціль Ліндэман і Петэр Тэктгрэн)|all_lyrics=Ціль Ліндэман|title1=Steh auf|length1=3:04|title2=Ich weiß es nicht|length2=4:49|title3=Allesfresser|length3=3:29|title4=Blut|length4=4:02|title5=Knebel|length5=3:50|title6=Frau & Mann|length6=3:33|title7=Ach so gern|length7=3:22|title8=Schlaf ein|length8=5:09|title9=Gummi|length9=3:56|title10=Platz eins|length10=3:55|title11=Wer weiß das schon|length11=3:49}}{{Tracklist|total_length=50:28|headline=Бонус-трэкі Спецыяльнага діджыбука і Японскага спецыяльнага выдання<ref>{{cite web|url=https://www.universal-music.co.jp/rammstein/products/uico-9075/|title=F & M[CD]|publisher=Universal Music Japan|accessdate=September 11, 2020|language=ja}}</ref>|title12=Mathematik|note12=original version|length12=3:34|title13=Ach so gern|note13=[[Pain]] version|length13=3:49}}{{Tracklist|total_length=59:35|headline=Бонус-трэкі Jewel case-выдання|title12=Mathematik|note12=original version|length12=3:34|title13=Ach so gern|note13=[[Pain]] version|length13=3:49|title14=Steh auf|length14=3:08|note14=[[Trivium]] remix|title15=Ich weiß es nicht|length15=5:49|note15=[[Ministry (гурт)|Ministry]] remix}}{{Tracklist|total_length=70:23|headline=Бонус-трэкі выдання "Deluxe edition jewel case"|title12=Mathematik|note12=original version|length12=3:34|title13=Ach so gern|note13=[[Pain]] version|length13=3:49|title14=Mathematik|title15=Mathematik|title16=Mathematik|title17=Steh Auf|note17=[[Trivium]] remix|note14=A19 mix|note15=remix A4|note16=Benson remix|length14=3:36|length15=3:36|length16=3:36|length17=3:08|title18=Ich weiß es nicht|note18=Ministry remix|length18=5:49}} == Персанал == * Ціль Ліндэман — вакал, аранжыроўкі * Петэр Тэктгрэн — усе інструменты (акрамя трэкаў 7, 13 і барабанаў), аранжыроўкі, прадзюсаванне, гукаінжынерыя, запіс, звядзенне === Дадатковы персанал === * Ёнас Келлгрэн - усе інструменты (трэкі 7, 13), ударныя * Мэт Хіфі — акустычная гітара і прадзюсаванне на трэку «Steh auf (Trivium remix)» * Клеменс Віерс - аркестравая дадатковая аранжыроўка * Свантэ Форсбэк — мастэрынг * Ракета і падморгванне - мастацкі твор * Хейлеманія - фатаграфія * Енс Кох — фатаграфія * Маціас Маціес - фатаграфія * Барыс Шадэ - юрысконсульт * Lichte Rechtsanwälte - юрысконсульт * Біргіт Фордайс — менеджмент * Стэфан Мехнерт - менеджмент == Сертыфікацыя == {| class="wikitable" |+ !Рэгіён !Сертыфікацыя !Сертыфікаваныя адзінкі/продаж |- !Германія (BVMI) |Gold (залаты) |100,000<sup>‡</sup> |} == Гісторыя выпускаў == {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Рэгіён ! scope="col" | Дата ! scope="col" | Фармат ! scope="col" | Лэйбл ! scope="col" | Крыніца |- ! rowspan="4" scope="row" | Розныя | rowspan="4" | 22 лістапада 2019 г. |{{hlist|Лічбавая дістрыбуцыя|Стрымінг}} |{{hlist|[[Universal Music|Universal]]|[[Vertigo Records|Vertigo Berlin]]}} | |- | [[Грамафонная пласцінка|12-цалевы вініл]] | rowspan="3" |Universal | <ref name="Vinyl"/> |- | [[Кампакт-дыск|CD]] (стандартнае выданне) | <ref name="Standard CD"/> |- | CD (дэлюкс выданне) | <ref name="Bull Moose"/> |} == Зноскі == {{Reflist}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Альбомы 2019 года]] [[Катэгорыя:Альбомы Universal Records]] [[Катэгорыя:Альбомы Vertigo Records]] fzox3ep15fsxsjnismom3hyy5641tk7 SimpleX 0 798232 5154563 5078805 2026-06-15T09:49:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154563 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма}} '''SimpleX''' (або '''SimpleX''' '''Chat''') – гэта бясплатны і [[Свабодныя праграмы|адкрыты]] кросплатформавы [[Месэнджар|мэсэнджэр]] са скразным шыфраваннем, які не патрабуе нумара тэлефона, электроннай пошты ці іншых ідэнтыфікатараў карыстальніка<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://simplex.chat/|title=SimpleX Chat: private and secure messenger without any user IDs (not even random)|website=simplex.chat|access-date=2026-01-09}}</ref>. Падключэнне ажыццяўляецца праз спасылкі для доўгатэрміновых запрашэнняў, аднаразовыя спасылкі-запрашэнні, [[QR-код|QR-коды]] або часовыя ананімныя ідэнтыфікатары чаргі для маршрутызацыі паведамленняў. Усе дадзеныя захоўваюцца лакальна ў зашыфраванай базе дадзеных. Маюцца версіі SimpleX для [[Аперацыйная сістэма|аперацыйных сістэм]] [[Android]], [[iOS]], [[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS]] і розных дыстрыбутываў [[Linux]]. == Магчымасці == SimpleX забяспечвае квантава-ўстойлівае скразное шыфраванне<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://simplex.chat/blog/20240314-simplex-chat-v5-6-quantum-resistance-signal-double-ratchet-algorithm.html|title=SimpleX Chat v5.6 (beta): adding quantum resistance to Signal double ratchet algorithm|website=simplex.chat|access-date=2026-01-09}}</ref> для індывідуальных чатаў, групавых размоў (так званых «сакрэтных груп») і галасавых/відэазванкоў з выкарыстаннем пратаколу, падобнага да пратакола [[Signal]], але з дадатковым узроўнем шыфравання для кожнага паведамлення<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://gnet-research.org/2025/08/07/remaining-and-expanding-is-munasirin-and-the-pro-islamic-state-ecosystem-on-simplex-chat/|title=“Remaining and Expanding:” IS Munasirin and the pro-Islamic State Ecosystem on SimpleX Chat|first=Alessandro|last=Bolpagni|website=GNET|date=2025-08-07|access-date=2026-01-09}}</ref>. Падтрымліваецца неабмежаванае стварэнне профіляў (інкогніта ці не). У рэжыме інкогніта генеруецца выпадковае імя профілю і прадухіляецца перадача сапраўднага імя або выявы профілю карыстальніка новым кантактам, а таксама маецца двухдзённы ліміт заканчэння тэрміну дзеяння для спампоўкі файлаў, пасля якога файлы становяцца недаступнымі. Усе дадзеныя карыстальніка захоўваюцца лакальна ў зашыфраванай базе дадзеных на прыладзе, а паведамленні часова захоўваюцца на серверах рэтрансляцыі і выдаляюцца пасля дастаўкі. Зыходны код праграммы даступны на GitHub (Haskell, Kotlin, Swift). === Аўдыты бяспекі === У ліпені 2024 года амерыканская фірма па кібербяспецы Trail of Bits правяла незалежны аўдыт бяспекі крыптаграфічных пратаколаў SimpleX<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://simplex.chat/blog/20241014-simplex-network-v6-1-security-review-better-calls-user-experience.html|title=SimpleX network: cryptographic design review by Trail of Bits, v6.1 released with better calls and user experience.|website=simplex.chat|access-date=2026-01-09}}</ref>. == Гісторыя развіцця == Распрацоўкай праграмы з 2021 года займаецца прыватная кампанія SimpleX Chat Ltd. Распрацоўка праекта пачалася пры падтрымцы інвестараў, у тым ліку Портмана Уілса і Пітэра Брыфета . У ліпені 2022 года на pre-seed інвестацыйны раўнд праект сабраў каля 370 000 даляраў ЗША, сярод інвестараў былі ў тым ліку Village Global. У жніўні 2024 года кампанія атрымала $1,3 млн ад [[Джэк Дорсі|Джэка Дорсі]] разам з Asymmetric Capital Partners<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/technology/2024/oct/04/telegram-simplex-far-right|title=Far-right extremists flee from Telegram to SimpleX over privacy features|first=Ben|last=Makuch|website=The Guardian|date=2024-10-04|access-date=2026-01-09}}</ref>. У лістападзе 2025 года [[Віталік Бутэрын]] ахвяраваў праекту 128 ETH<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cointelegraph.com/news/vitalik-buterin-donates-session-simplex-privacy-messaging|title=Vitalik Buterin Backs Messaging Apps Session and SimpleX With ETH|website=Cointelegraph|date=2025-11-27|access-date=2026-01-09|archive-date=27 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251127105206/https://cointelegraph.com/news/vitalik-buterin-donates-session-simplex-privacy-messaging|url-status=dead}}</ref>. У верасні 2024 года праграма была заблакавана расійскімі ўладамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ovd.info/story/internet-cenzura-i-blokirovka-kontenta-rossiyskimi-regulyatorami|title=Интернет-цензура и блокировка контента российскими регуляторами|website=ОВД-Инфо|access-date=2026-01-09}}</ref>. У верасні 2025 года Таганскі суд Масквы аштрафаваў кампанію SimpleX Chat Ltd. за «невыкананне абавязкаў пастаўшчыка паслуг абмену імгненнымі паведамленнямі»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rapsinews.ru/moscourts_news/20250924/311185990.html|title=Суд оштрафовал двоих владельцев анонимных мессенджеров за неисполнение закона РФ|website=РАПСИ|date=2025-09-24|access-date=2026-01-09}}</ref>. Есць паведамленні пра тое, што пасля арышту [[Павел Валер’евіч Дураў|Паўла Дурава]], распрацоўшчыка мэсэнджэра Тelegram, SimpleX многімі экстрэмісцкімі групоўкамі пачаў выкарыстоўвацца як замена Telegram<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.20minutes.fr/high-tech/by-the-web/4115249-20241012-quoi-simplex-plateforme-attire-groupuscules-extremistes|title=C’est quoi SimpleX, cette plateforme qui attire les comptes extrémistes ?|website=20 Minutes|date=2024-10-12|access-date=2026-01-09}}</ref>. == Спасылкі == <references /> {{ізаляваны артыкул|date=2026-01-10}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Свабоднае кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] rc87lacaj5fqqimg1ouve9xwc62g5t3 Palunisa 0 802644 5154514 5099742 2026-06-15T02:15:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154514 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Palunisa''', сапраўднае імя '''Вольга Вячаславаўна Бабурына''', на нараджэнні '''Зяноўка''' ({{ВДП}}) — беларуская [[мастачка]]. {{Не перакладзена 5|Народны майстар Беларусі|3=be-tarask|4=Народны майстар Беларусі}}{{r|onair20}} (2017). Знаўца і папулярызатарка беларускай [[Выцінанка|выцінанкі]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1974 годзе{{r|img74}} ў [[Маладзечна|Маладзечне]]{{r|green}}. Дзяцінствам жыла ў Маргах Мядзельскага раёна{{r|sb18}}. Выразаннем з паперы зацікавалася ў маленстве, калі маці выразала папяровыя сняжынкі{{r|onair20}}. Падчас навучання ў мастацкай школе даведалася, што гэтая тэхніка завецца выцінанкай{{r|onair20}}. Скончыла [[Мірскае рэстаўрацыйна-мастацкае вучылішча]] па спецыяльнасці рэстаўратар{{r|green}}{{r|sb10}}, пазней мастацкае аддзяленне [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы]] (2004) {{r|sb10}}{{r|img74}}, атрымала кваліфікацыю выкладчыка выяўленчага мастацтва, чарчэння і сусветнай мастацкай культуры {{r|green}}. На пачатку кар’еры працавала дэкаратарам у Маладзечанскім тэатры{{r|green}}. Прафесійнае станаўленне звязана з [[Маладзечанская школа выцінанкі|Маладзечанскай школай выцінанкі]] {{r|onair20}}, яе настаўнікамі былі Вікторыя Мікітаўна Чырвонцава і Юрый Паўлавіч Герасіменка-Жызнеўскі{{r|green}}{{r|onair20}}. У 1997 годзе прынята ў [[Беларускі саюз майстроў народнай творчасці]]{{r|onair20}}{{r|img74}}. На бачанне выцінанкі падчас вучобы ў Гродзенскім універсітэце паўплываў выкладчык Аляксандр Ларыёнаў{{r|green}}. На пачатку 2000-х гадоў, праз вывучэнне сусветных тэхнік выразання ў інтэрнэце, мастачка ўсвядоміла унікальнасць беларускай традыцыі і выцінанка стала справай яе жыцця{{r|onair20}}. У 2004—2017 гадах была выканаўчай дырэктаркай Беларускага саюза майстроў народнай творчасці {{r|unicat}}{{r|green}}. Пазней узначальвала секцыю выцінанкі ў гэтай арганізацыі {{r|novychas}}{{r|budzma}}. У 2021 годзе адкрыла прыватны сядзібу-музей выцінанкі «Palunisa» ў Лоску Валожынскага раёна {{r|budzma}}. У 2022 годзе пераехала ў Злучаныя Штаты Амерыкі {{r|report 3}}. Жыве ў Роквіле, штат Мэрыленд {{r|report 3}}. Працягвае творчую і адукацыйную дзейнасць пад імем Palunisa{{r|report 3}}. Кіруе інтэрнэт-крамай «PalunisaUS» на платформе Etsy{{r|etsy}}. У межах дзейнасці ў дыяспары мастачка займаецца выкладаннем выцінанкі як інструмента культурнай асветы і псіхалагічнага дабрабыту{{r|report 3}}. У 2024 годзе прэзентавала трэцяе выданне сваёй суаўтарскай кнігі «My vycinanka», якое стала першым падрабязным англамоўным рэсурсам пра гэту беларускую традыцыю{{r|report 3}}. == Сям’я == Мае дачку Мілаву{{r|sb10}}. Дачка з дзяцінства дапамагае ў майстар-класах, удзельнічала ў праекце ценевага тэатра{{r|sb10}}{{r|budzma}}. == Грамадская дзейнасць == Займаецца прасоўваннем выцінанкі як актуальнага кірунку сучаснага мастацтва і дызайну {{r|onair20}}. Праводзіла адукацыйныя варштаты на YouTube і штогадовыя майстар-класы падчас тэматычных выставак {{r|onair20}}{{r|sb10}}. Суаўтарка навучальнага дапаможніка «Мая выцінанка» (2010), выдадзенага разам з Наталляй Сухой{{r|unicat}}{{r|alovak}}. У 2011 годзе ініцыявала стварэнне серыі выцінанак, якія ілюструюць 30 артыкулаў Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека {{r|alovak}}{{r|green}}. З прычыны немагчымасці свабоднага друку ў Беларусі, калекцыя паштовак да гэтага праекта выдадзена ў Вільні (2013){{r|uchicago}}{{r|unicat}}. У 2018 годзе праект прэзентаваны на канферэнцыі ў Чыкагскім універсітэце, наборы паштовак перададзены беларускай дыяспары ў Чыкага праз [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]{{r|uchicago}}. У 2019 годзе супрацоўнічала са шведскім пасольствам, прэзентавала творы на дабрачынным распродажы «Loppis» {{r|green}}. У 2019 годзе выступала экспертам у абароне аўтарскіх правоў беларускіх майстроў і традыцый нацыянальнай выцінанкі{{r|novychas}}. У ЗША ініцыявала штогадовы «Калядны флэшмоб сняжынак» для папулярызацыі рамяства пасля яго ўключэння беларускай выцінанкі ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЭСКА {{r|report 3}}. == Сядзіба-музей «Palunisa» (2021—2022) == Першы прыватны музей беларускай выцінанкі. Створаны ў 2021 годзе, размяшчаўся ў Лоску ў традыцыйнай вясковай хаце, якую мастачка купляла для жыцця, але праз [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|грамадска-палітычных падзеі 2020—2021 гадоў]] ператварыла ў культурную прастору для захавання нацыянальных каранёў.{{r|rh}} Пакінуты Вольгай Бабурынай у 2022 годзе з ад’ездам у ЗША і болей не дзейнічае. Канцэпцыя музея грунтувалася на ідэі культурнага кіравання і захавання нематэрыяльнай спадчыны. Вольга разглядала музей як жывы арганізм, дзе традыцыйныя архаічныя формы (дзірачкі, кружкі, ромбы) спалучаюцца з сучасным мастацкім бачаннем і філасофскім асэнсаваннем жыцця. Аздабленне інтэр’ераў было зроблена ў сінтэзе з іншымі рамёствамі, у прыватнасці, з мастацкай апрацоўкай дрэва.{{r|rh}} Музей функцыянаваў як культурны хаб для творчай супольнасці і турыстаў. На базе сядзібы праводзілі мастацкія пленэры і варштаты па выразанні выцінанак, навучальныя заняткі, дзе выцінанка разглядалася як інструмент псіхалагічнай падтрымкі і сувязі з родавай памяццю.{{r|rh}} У музеі адбываліся пастаноўкі ценявога тэатра, які Вольга развівала як кірунак, роднасны выцінанцы (напрыклад, спектакль паводле твора Уладзіміра Караткевіча «Вужыны цар»).{{r|rh}} Наведвальнікі маглі не толькі азнаёміцца з экспазіцыяй, але застацца ў сядзібе пажыць, каб цалкам пагрузіцца ў атмасферу традыцыйнага мастацтва. У 2021 годзе музей стаў цэнтрам падрыхтоўкі матэрыялаў для анлайн-альманаха, прысвечанага актуальным пытанням развіцця выцінанкі і ахове аўтарскіх правоў майстроў. {{r|rh}} === Экспазіцыя і калекцыя === Калекцыя музея была падзелена на некалькі тэматычных блокаў, якія ілюструюць гісторыю і эвалюцыю мастацтва папяровых выразак. Адзін з раздзелаў прысвячаўся [[кустодыя]]м — ажурным папяровым падкладкам пад васковыя пячаткі ў сярэднявеччы. Асобнае месца ў экспазіцыі займаў этнаграфічны складнік, які паказвае сакральную функцыю выцінанкі ў беларускім побыце. Сярод экспанатаў — разеткі-абярэгі, якія вешаліся над ложкамі дзяцей або хворых, а таксама ўзоры, звязаныя з пахавальнай абраднасцю, напрыклад, адмысловыя папяровыя «зубы» для аздаблення труны. У музеі былі сабраны творы вядомых беларускіх майстроў выцінанкі, у тым ліку Наталлі Адзінец, якая выкарыстоўвала як матэрыял газетную паперу з таніроўкай гуашшу. Акрамя нацыянальных узораў, была калекцыя замежных выразак з Польшчы, Літвы і Кітая. Таксама пры музеі фарміравалася спецыялізаваная бібліятэка, былі рэдкія кнігі па сусветнай гісторыі мастацтва паперы і нажніц. == Творчасць == Творчасць Palunisa Вольгі Бабурынай — гэта сінтэз традыцыйнага народнага мастацтва і сучасных дызайнерскіх і сацыяльна-філасофскіх падыходаў. Прадстаўніцай маладзечанскай школы выцінанкі, для якой характэрна захаванне канонаў народнага выразання ў спалучэнні з прафесійнай мастацкай адукацыяй аўтараў{{r|loiko}}. Псеўданім Palunisa адсылае да міфічнай постаці фальклору — Палуніцы (паўдзённага дэмана), якая ўвасабляе памежную (лімінальную) прастору паміж паўсядзённым, зямным жыццём і светам звышнатуральнага. Псеўданімам мастачка падкрэслівала сувязь творчасці з беларускай нацыянальнай свядомасцю і глыбіннымі пластамі народнай міфалогіі, Вольга разглядае сябе як «правадніка», які бярэ з навакольнай прасторы пэўныя сэнсы і трансфармуе іх у мастацкія вобразы выцінанак. Псеўданім Palunisa стаў асновай яе міжнароднага брэндынгу, у прыватнасці для назвы інтэрнэт-крамы «PalunisaUS» і адукацыйных праектаў у сацыяльных сетках.{{r|uchicago}}{{r|etsy}}{{r|report 3}} === Тэхніка і стылістыка === Асноўны інструмент мастачкі — нажніцы, яна прынцыпова ўнікае выкарыстання нажоў{{r|onair14}}{{r|onair20}}. Творы выразае з адзінага аркуша паперы са шматразовым складваннем, што забяспечвае цэласнасць і трываласць кампазіцыі{{r|onair20}}{{r|alovak}}. У аснове мастацкай мовы Бабурынай ляжаць простыя геаметрычныя формы: ромбы, квадраты, кроплі і кругі{{r|onair14}}{{r|onair20}}. Важнай інавацыяй мастачкі стала выкарыстанне колеру. У 2004 годзе пачала працаваць з рознакаляровай падарункавай паперай, што дазволіла надаць традыцыйна манахромнай выцінанцы жывапісныя эфекты {{r|onair20}}{{r|loiko}}{{r|sb18}}. Яшчэ адзін аўтарскі кірунак — мікравыцінанка — мініяцюрныя творы памерам да 2х2 см, якія выкарыстоўваюцца для вырабу завушніц, магнітаў і ўпрыгожванняў{{r|onair20}}. Адной з крыніц натхнення Вольгі была тэхніка «выбіванкі», якой карысталася сястра бабулі мастацкі, прабіваючы ўзоры гільзамі ад патронаў{{r|onair14}}{{r|green}}. === Тэматычныя кірункі === Тэматыка твораў мастачкі эвалюцыянавала ад пераасэнсавання народных матываў да філасофскай абстракцыі: * Традыцыйныя сімвалы: Цэнтральны матыў творчасці — «Дрэва жыцця», сімвал пераемнасць пакаленняў і структуру сусвету {{r|onair20}}{{r|sb18}}{{r|loiko}}{{r|img74}}. Таксама мастачка часта звяртаецца да вобразаў птушак, анёлаў і кветак {{r|onair14}}{{r|sb10}}. * Беларуская міфалогія: Бабурына стварыла серыю твораў, прысвечаных сюжэтам беларускай міфалогіі, міфічным істотам і паганскім боствам, сярод іх «Вужыны цар», «Купалле», «Ярыла», «Зюзя» {{r|loiko}}{{r|sb18}}{{r|img74}}. * Гісторыя і архітэктура: У серыі «Мая гісторыя» мастачка ўвасобіла знакавыя гістарычныя постаці (Войшалк, Барбара Радзівіл) і помнікі беларускага дойлідства (Каложа, касцёлы ў Гродне і Вілейцы).{{r|sb18}}{{r|sb10}}{{r|img74}} * Лірычны кірунак: З нараджэннем дачкі ў творчасці з’явіліся «выцінанкі-забаўлянкі» — казачныя сюжэты з вершаванымі подпісамі {{r|sb10}}. === Мастацтва як актывізм === Мастачка выкарыстоўвае выцінанку як сродак выказвання на актуальныя грамадскія тэмы. У 2013 годзе яна рэалізавала праект «Права выцінанкі», стварыла 30 ілюстрацый да артыкулаў Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека. У творах выкарыстана сімвалічнае спалучэнне белага і чырвонага колераў.{{r|onair14}}{{r|belta}} Экалагічная тэматыка адлюстравана ў серыі выцінанак, створаных на аснове формаў пластыкавай тары, а таксама ў творы, прысвечаным абароне рысі{{r|green}}. Мастачка таксама практыкуе паўторнае выкарыстанне матэрыялаў, выразае дробныя творы з абрэзкаў кардона {{r|onair20}}. === Сучасныя формы і інтэрпрэтацыі === Пасля пераезду ў ЗША ў 2022 годзе ў творчасці Palunisa Бабурынай пачаўся этап «духоўнай трансфармацыі» {{r|report 3}}. Творы гэтага перыяду, напрыклад «Я і мая душа», вулчаюцца адыходам ад строгай сіметрыі і большай абстрактнасцю {{r|report 3}}{{r|budzma}}. Мастачка актыўна інтэгруе выцінанку ў сучасны дызайн. * Супрацоўніцтва з брэндам адзення «Honar», які выкарыстоўваў яе ўзоры для прынтаў і вышыўкі{{r|onair20}}. * Стварэнне лічбавых шаблонаў для самастойнага выразання {{r|etsy}}. * Распрацоўка дызайнерскіх пазлаў (серыя з зубрам) {{r|report 3}}. * Выкарыстанне выцінанкі як элемента ценевага тэатра (пастаноўка паводле твора Уладзіміра Караткевіча «Вужыны цар») {{r|sb10}}{{r|budzma}}. == Прызнанне == * Народны майстар Беларусі (2017){{r|onair20}}. * Стыпендыя Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (2006) у галіне выцінанкі{{r|sakhuta}}{{r|sb10}}{{r|img74}}. * Дыплом Ягелонскага кірмашу ў Польшчы за захаванне рэгіянальных традыцый{{r|onair14}}. * Твор «Я і мая душа» адабраны арганізатарамі да ўдзелу ў міжнароднай выставе «Romantica — 2026»{{r|report 3}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="img74">Народныя майстры Беларусі: [зборнік] / Складальнікі Я. Сахута, А. Лозка; Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўная ўстанова культуры змешанага тыпу «Рэспубліканскі цэнтр нацыянальных культур». — Мінск : ІВЦ Мінфіна, 2020. — 299 с. : іл., каляр. іл., партр. ; 29 см. — ISBN 978-985-880-084-0 — С. 270.</ref> <ref name="green"> {{Cite web|lang=ru|url=https://greenbelarus.info/articles/20-09-2019/syastra-mayoy-babuli-rabila-vybivanku-brala-gilzy-ad-kulyau-beluyu-paperu-i|title=«Сястра маёй бабулі рабіла выбіванку — брала гільзы ад куляў, белую паперу і прабівала гэтымі гільзамі дзірачкі». Маладзечанская мастачка расказвае пра выцінанку, пластык і тое, што мы — інвазіўны від|website=Зелёный портал|access-date=2026-02-12}} </ref> <ref name="sb18"> {{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/bumazhnaya-feya.html|title=Бумажные сказки: как народному мастеру Ольге Бабуриной удалось вдохнуть новую жизнь в искусство белорусской вытинанки|first=Ирина|last=Овсельян|website=www.sb.by|date=2018-08-08|access-date=2026-02-12}} </ref> <ref name="onair20">''Касцюковіч, Н.'' «Нешта падобнае ёсць толькі ў Мексіцы — але там проста нашай беларускай выбіванкі не бачылі!» / Настасся Касцюковіч // Belavia OnAir. — 2020. — № [https://belavia.by/upload/assets/images/OnAir_2020_JAN.pdf 1 (122)]{{Недаступная спасылка}}. — С. 264—271.</ref> <ref name="sb10">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/charo-ny-svet-vyts-nank.html|title=Чароўны свет выцінанкі|first=|last=|website=www.sb.by|date=2010-03-12|access-date=2026-02-12}}</ref> <ref name="unicat">{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar2046758&strq=l_siz=20|title=Бабурына, Вольга Вячаславаўна (мастачка)|website=unicat.nlb.by|access-date=2026-02-12}}</ref> <ref name="budzma">{{Cite web|url=https://budzma.org/news/baburyna-pra-vycinanku.html|title=Будзьма беларусамі! » Мастачка Вольга Бабурына: «Любое далучэнне да традыцыйнага мастацтва будзе даваць моцную ўнутраную падтрымку, бо так мы абапіраемся на нашых продкаў»|website=budzma.org|access-date=2026-02-12}}</ref> <ref name="novychas">{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/kultura/polskaja-vycinanka-belaruski-brend|title=Польская выцінанка — беларускі брэнд?|first=Дзіяна|last=Серадзюк|website=Новы Час|date=2019-04-11|access-date=2026-02-12}}</ref> <ref name="report 3">https://www.instagram.com/palunisa/</ref> <ref name="etsy">https://www.etsy.com/shop/Palunisa</ref> <ref name="onair14">Scissors and Paper: [interview with Olga Baburina] // Belavia OnAir. — 2014. — № [https://belavia.by/upload/assets/images/OnAir_2014_OCT.pdf 10 (59)]{{Недаступная спасылка}}. — С. 106—113.</ref> <ref name="alovak">''Капитонова, Т.'' Вытинанка: белорусское бумажное кружево / Татьяна Капитонова // ALOVAK. — 2015. — № [https://alovakmag.by/wp-content/uploads/2018/05/web_alovak_2.pdf 2]. — С. 14—23.</ref> <ref name="uchicago">{{Cite web|url=https://voices.uchicago.edu/belarusianmuseum/2023/04/26/universal-declaration-of-human-rights-belarusian-paper-art/|title=Universal Declaration of Human Rights Belarusian Paper Art {{!}} The Museum of Multiethnic Belarusian Emigration|website=voices.uchicago.edu|access-date=2026-02-12}}</ref> <ref name="sakhuta">''Сахута, Я. М.'' [https://knihi-online.com/bielaruskaja-vycinanka-sachuta.html Беларуская выцінанка] / Я. М. Сахута. — Мінск : Беларусь, 2008. — 230 с. : іл. — С. 52-59.</ref> <ref name="loiko">''Лойко-Мичудо, А.'' [http://repository.buk.by/bitstream/handle/123456789/18349/OSOBENNOSTI%20VYTINANKI%20%c2%abKUPAL%27E.pdf Особенности вытинанки «Купалье» Ольги Бабуриной в контексте воплощения сюжетов и образов славянской мифологии] / А. Лойко-Мичудо // XII Міжнароднай навуковая канферэнцыя «Аўтэнтычны фальклор: праблемы захавання, вывучэння, успрымання» (27–29.04.2018, БДУКМ). — Мінск, 2018. — С. 79—81.</ref> <ref name="belta">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/uvidet-deklaratsiju-prav-cheloveka-v-vytinankah-mozhno-s-28-avgusta-v-muzee-sovremennogo-izobrazitelnogo-24117-2013/|title=Увидеть декларацию прав человека в вытинанках можно с 28 августа в Музее современного изобразительного искусства|website=belta.by|date=2013-08-22|access-date=2026-02-12}}</ref> <ref name="rh">''Хруцкая, З.'' Магія беларускай выцінанкі: і ахоўвала пячатку ВКЛ. Запрашаюць у музей выцінанкі ў Лоску / Зоя Хруцкая // Рэгіянальная газета. — 2021. — 16 ліпеня. — № 29. — С. 20—21.</ref> }} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт}} * {{YouTube user|user=palunisa}} * https://www.etsy.com/shop/Palunisa * {{Cite web|lang=ru|url=https://elib.nlb.by/catalog/Author/Home?author=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0,+%D0%92.+%D0%92.&|title=Запыт "Бабурына В. В." у Электронным каталогу Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі|website=elib.nlb.by|access-date=2026-02-12}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бабурына Вольга Вячаславаўна}} [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] j0s5tddeky0jn1ale3notlsm9tkmj0w Security Advisory Services 0 807240 5154558 5149902 2026-06-15T09:11:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154558 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Найміты ў Анголе}} {{Картка кампаніі }} '''Security Advisory Services, SAS''' ({{lang-be|Кансультатыўныя паслугі бяспекі}}) — [[Вялікабрытанія|брытанская]] [[прыватная ваенная кампанія]], заснаваная былым вайскоўцам [[Джон Бэнкс|Джонам Бэнксам]] і кантрабандыстам Лэслі Эспінам для вярбоўкі [[найміт]]аў. У 1976 годзе кампанія масава наймала супрацоўнікаў для ўдзелу ў [[Грамадзянская вайна ў Анголе| грамадзянскай вайне ў Анголе]], што з’явілася найбуйнейшай вярбоўкай у Вялікабрытаніі з часоў [[Грамадзянская вайна ў Нігерыі| грамадзянскай вайны ў Нігерыі ў канцы 1960-х гадоў]]{{sfn|Weinraub1|1976|quote=...the largest mercenary recruitment operation in Britain since the civil war in Nigeria in the late 1960's.}}. == Гісторыя== Улетку 1975 года былы дэсантнік Джон Бэнкс размясціў у адной з англійскіх газет аб’яву: {{Пачатак цытаты}} Для цікавай працы за мяжой патрабуюцца былыя дыверсанты, дэсантнікі, салдаты [[Асобая паветраная служба|Асобай паветранай службы]].{{sfn|Weinraub1|1976|quote=Ex — commandos. paratroopers, S.A.S. [Special Air Services] troopers wanted for interesting work abroad.}} {{канец цытаты}} Бэнкс планаваў накіраваць наймітаў на [[Радэзійская вайна ў бушы|вайну ў Паўднёвую Радэзію]], для чаго адкрыў офіс у Сандхэрст, на вуліцы Ёрктаун роўд, над пральняй самаабслугоўвання{{sfn|Campbell|1978|p=11}}. У офісе размясцілася кампанія SAS, іншым уладальнікам якой стаў Лэслі Эспін — былы кантрабандыст і двайны агент, які пастаўляў зброю [[Ірландская рэспубліканская армія|Ірландскай рэспубліканскай арміі]] ў 1973 годзе{{sfn|Weinraub1|1976|quote=...Leslie Aspin, a former smuggler and double agent who negotiated an arms deal in Amsterdam for the Irish Republican Army in 1973...}}. Хоць вярбоўка ў Радэзію поспеху не мела{{sfn|Weinraub2|1976|quote=Mr. Banks, who last year tried to recruit white mercenaries to help black Rhodesian nationalist guerrillas...}}, але Бэнкс атрымаў кантакты з жадаючымі паваяваць за мяжой{{sfn|Weinraub1|1976|quote=That plan, for an abortive venture against white troops in southern Rhodesia, attracted about 300 replies and resulted in a dossier of names...}}. У студзені 1976 года ў Вялікабрытанію прыбыў былы дэсантнік Норман Хол, які працаваў на [[Холдэн Раберта|Холдэна Раберта]] — лідара [[ФНЛА]]. Хол звярнуўся да кампаніі Бэнкса для вярбоўкі наймітаў у Анголу, падаўшы для гэтага 25 тысяч долараў ЗША{{sfn|Carroll|1976|quote=With $25,000 of Roberto's money in his pocket, Hall had little trouble in making contact with the organization called Security Advisory Services}}. Пасля кампанія атрымала яшчэ 84 тысячы ад іншага памочніка Раберта — Тэрэнса Хейга{{sfn|Carroll|1976|quote=...they were joined by a Roberto aide named Terence Haig, who brought with him a bundle of $84,000 in fresh hundred-dollar bills}}. Акрамя размяшчэння аб’яў у газетах, Бэнкс таксама праводзіў вярбоўку асабіста, знаёмячыся з прэтэндэнтамі ў пабах [[Лондан]]а{{sfn|Hoover|1977|p=358|quote=He was recruited by JOHN BANKS in the middle of January 1976, in a pub together with other mercenaries...}}. Перад адпраўкай на вайну, найміты, якія прыехалі ў Лондан, збіраліся ў бары Dirty Dick's і начавалі ў царкве Святога Георгія на ўсходзе сталіцы{{sfn|Walker|1976}}. Паводле розных ацэнак, Бэнксу ўдалося адправіць у Анголу ад 90 да 200 чалавек{{sfn|Weinraub1|1976|quote=...Security Advisory Services, based over an automatic laundry live and run by a former paratrooper, has recruited at least 90 mercenaries some sources place the figure as high as 200...}}{{sfn|Bloch|1983|p=194|quote=Using a firm named Security Advisory Services as a front, he recruited a total of 120 mercenaries}}{{sfn|Hills|1976|quote=...Security Advisory Services was the outfit that hired nearly 200 men to fight for FNLA...}}. Ён асабіста суправаджаў першую групу наймітаў, якія выляцелі з аэрапорта Хітроў, да [[Брусель|Бруселя]], адкуль яны ўжо без Бэнкса адправіліся чартарным рэйсам у [[Кіншаса|Кіншасу]] — сталіцу мяжуючага з Анголай [[Рэспубліка Заір|Заіра]]{{sfn|Weinraub1|1976|quote=...Mr. Banks, who accompanied one group of 43 mercenaries from Heathrow Airport on Wednesday aboard a Sabena airliner to Brussels from there the men—without Mr. Banks, who later returned to London —flew on a charter flight to Kinshasa, the capital of Zaire.}}. Другая група прыляцела ў Заір іншым чартарным рэйсам з [[Антверпен|Антверпена]]{{sfn|Weinraub1|1976|quote=A second group of about 50 men left on a plane for Antwerp, Belgium, later in the day for another charter flight to Zaire.}}. Са слоў Бэнкса, кантракты з наймітамі складаліся на 6 месяцаў, іх заробак — 300 долараў ЗША на тыдзень, а таксама ім была абяцаная прэмія ў 10 тысяч за кожнага ўзятага ў палон [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|савецкага вайскоўца]]{{sfn|Weinraub2|1976|quote=Mr. Banks said that the men were being paid $300 a week in cash, and that each man was being offered a bonus of $10,000 for any Russian captured.}}. Некаторым з завербаваных кампаніяй наймітаў было ўсяго 17 гадоў, многія не мелі ні ваеннай падрыхтоўкі, ні добрай экіпіроўкі{{sfn|Hills|1976|quote=...Untrained, ill-equipped, some aged as young as 17, the recruits were...}}. Паводле карэспандэнта аўстралійскай газеты [[The Age|«Эйдж»]] Бэна Хілса, у ходзе баявых дзеянняў у Анголе загінула 59 наймітаў SAS. Атрады кампаніі былі разбітыя [[МПЛА]] пры падтрымцы [[Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу|кубінскай арміі]]{{sfn|Hills|1976|quote=...Fifty-nine of them died...}}. == Гл. таксама== * [[Луандыйскі працэс]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Литература == * {{Артыкул |аўтар=Bernard Weinraub |загаловак=Elusive Group in Britain Is Recruiting for Angola |спасылка=https://www.nytimes.com/1976/01/31/archives/elusive-group-in-britain-is-recruiting-for-angola-group-in-britain.html |выданне=New York Times |тып=газета |год=1976 |месяц=1 |чысло=31 |старонкі = 1 |мова=en |ref=Weinraub1}} * {{Артыкул |аўтар=Bernard Weinraub |загаловак=Briton Recruting for Angola Group |спасылка=https://www.nytimes.com/1976/02/03/archives/briton-recruiting-for-angola-group-1000-mercenaries-sought-for.html |выданне=New York Times |тып=газета |год=1976 |месяц=2 |чысло=3 |старонкі = 7 |мова=en |ref=Weinraub2}} * {{Артыкул |аўтар=Duncan Campbell |загаловак=Soldiers of Fortune SW5 |спасылка=https://www.duncancampbell.org/PDF/Soldiers%20of%20Fortune.pdf |выданне=Time Out |тып=журнал |год=1978 |месяц=7 |чысло=21-27 |старонкі= 7-11 |нумар = 433 |мова=en |ref= Campbell}} * {{кніга |загаловак=British Intelligence and Covert Action |спасылка=https://archive.org/details/BritishIntelligenceAndCovertAction/page/n25/mode/2up |месца=London |выдавецтва=Junction Books Ltd. |старонак=49 |isbn=0-86245-113-2 |мова=en |аўтар= Johnathan Bloch, Patrick Fitzgerald |год=1983 |ref= Bloch}} * {{Артыкул |аўтар=Mike J. Hoover |загаловак=The Laws of War and the Angolan Trial of Mercenaries: Death to the Dogs of War |спасылка=https://scholarlycommons.law.case.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2197&context=jil |выданне=Case Western Reserve Journal of International Law |тып=журнал |год=1977 |том=9 |выпуск=2 |мова=en |ref=Hoover}} * {{Артыкул |аўтар=Martin Walker |загаловак=Gullibles' Travels - 1976 edition |спасылка=https://www.theguardian.com/theguardian/2011/feb/07/archive-gullibles-travels-1976-edition-1976 |выданне=Guardian |тып=газета |год=1976 |месяц=2 |чысло=5 |мова=en |ref=Walker}} * {{Артыкул |аўтар=Raymond Carroll, Peter Younghusband, Andrew Jaffe, Malcolm Macpherson |загаловак=The Mercenary Life |спасылка=https://archive.org/details/sim_newsweek_1976-02-09_87_6/page/20/mode/2up |выданне=Newsweek |тып=журнал |год=1976 |месяц=2 |чысло=9 |старонак=20 |мова=en |ref=Carroll}} * {{Артыкул |аўтар=Ben Hills |загаловак=Master of 'the yobs of war' |спасылка=https://news.google.com/newspapers?nid=1300&dat=19760713&id=9PFUAAAAIBAJ&sjid=Q5IDAAAAIBAJ&pg=5072,2878222&hl=en |выданне=The Age |тып=газета |месца=Мельбурн |год=1976 |месяц=7 |чысло=13 |старонкі = 9 |мова=en |ref=Hills}} ==Спасылкі== * [https://www.shutterstock.com/editorial/image-editorial/john-banks-exparatrooper-who-recruited-mercenaries-to-fight-in-angolan-civil-war-the-recruiting-office-above-a-launderette-at-sandhurst-in-berkshire-box-698-613071630-ajpg-5840241a Фотография здания на улице Йорктаун Роуд в Сандхерсте, где размещался офис «Консультативные услуги безопасности» Бэнкса] * [http://terryaspinall.com/03merc/angola/b-a-b.html Бланк анкеты, высылаемый «Консультативными услугами безопасности» желающим завербоваться на войну в Анголе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250822081232/http://terryaspinall.com/03merc/angola/b-a-b.html |date=22 жніўня 2025 }} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе]] [[Катэгорыя:Ваенныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі]] 91myhmtvelxrh6yxgrmfiblb9gltzea Святая Марыя (станцыя метро) 0 808810 5154526 5149397 2026-06-15T04:28:13Z DBatura 73587 /* */ 5154526 wikitext text/x-wiki {{Станцыя метро}} '''«Святая Марыя»''' ({{lang-fa|مریم مقدس}}, «'''Мар’ям-е Магадас'''») — станцыя на 6-й лініі [[Тэгеранскі метрапалітэн|Тэгеранскага метрапалітэна]]. Размешчана на скрыжаванні вуліц Неджаталахі і Карымхан Занд, недалёка ад [[Сабор Святога Саркіса (Тэгеран)|сабора Святога Саркіса]] [[Армянская апостальская царква|армянскай апостальскай царквы]]. Будаўніцтва станцыі пачалося ў 2015 годзе. Афіцыйна адкрыта 18 кастрычніка 2025 года<ref>{{cite web |title=Iran's new metro station honours Virgin Mary |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251018-iran-s-new-metro-station-honours-virgin-mary |website=france24 |date=18 October 2025}}</ref>. Станцыя пабудавана на глыбіні 34 метраў пад зямлёй і займае плошчу каля 11 000 квадратных метраў. Для яе будаўніцтва спатрэбілася больш за 100 000 кубічных метраў земляных работ, 3600 тон арматурнай сталі і 27 000 кубічных метраў бетону. Акрамя таго, станцыя ўключае ў сябе 12 эскалатараў і мае каля 6000 квадратных метраў каменнай абліцоўвання на сваіх унутраных сценах і паверхнях<ref>{{cite web |last1=Arocho Esteves |first1=Junno |title=Tehran metro station dedicated to Mary |url=https://www.catholicregister.org/item/2975-tehran-metro-station-dedicated-to-mary |publisher=The Catholic Register |date=29 October 2025}}</ref>. Упрыгожана выявамі з хрысціянскімі вобразамі<ref>{{cite news |title=Հաշւած օրեր՝ Ս. Մարիամ Աստւածածին մետրոկայանի պաշտօնական բացմանը [Counting down the days to the official opening of the St. Mariam Astvatsatsin metro station] |url=https://www.tehranprelacy.com/9-content-hy/news-hy/4829-2025101401 |agency=Armenian Diocese of Tehran (via ''Alik'') |date=October 14, 2025 |archive-url=https://archive.today/20260109150041/https://www.tehranprelacy.com/9-content-hy/news-hy/4829-2025101401 |archive-date=9 January 2026 |language=hy |url-status=live}}</ref> і рэльефнымі скульптурамі з [[Ісус Хрыстос|Ісусам Хрыстом]], [[Дзева Марыя|Дзевай Марыяй]], [[Святы Дух|Святым Духам]] у выглядзе белага голуба<ref>{{cite web |title=Holy Mary Subway Station: A Symbol of Religious Coexistence in the Heart of Tehran |url=https://wanaen.com/holy-mary-subway-station-a-symbol-of-religious-coexistence-in-the-heart-of-tehran/ |date=18 October 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Rousselle |first1=Christine |title=New metro station in Tehran honors Virgin Mary |url=https://aleteia.org/2025/10/29/new-metro-station-in-tehran-honors-virgin-mary/ |date=29 October 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=TEHRAN METRO STATION DEDICATED TO MARY A CALL TO FOLLOW HER ON PATH OF PEACE, CARDINAL SAYS |url=https://www.osvnews.com/tehran-metro-station-dedicated-to-mary-a-call-to-follow-her-on-path-of-peace-cardinal-says/ |last1=Arocho Esteves |first1=Junno |publisher=OSV News |date=29 October 2025}}</ref>. Падчас цырымоніі адкрыцця мэр Тэгерана [[Алірэза Закані]] заявіў, што станцыя заклікана «сімвалізаваць гармонію боскіх рэлігій» у горадзе<ref>{{cite web |last1=Chaudhary |first1=Isha |title=Tehran Opens New “Holy Virgin Mary” Metro Station |url=https://parametric-architecture.com/tehran-holy-virgin-mary-metro-station/?srsltid=AfmBOoo1ycV77gXrNejlSljxKX7Y3z95BqhUgmewUxD6Zkave93cZP6b |date=15 October 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Holy Mary metro station a symbol of religious coexistence: Tehran mayor |url=https://en.abna24.com/news/1755698/Holy-Mary-metro-station-a-symbol-of-religious-coexistence-Tehran |date=30 November 2025}}</ref>. Адкрыццё станцыі прыцягнула ўвагу замежных медыя і карыстальнікаў сацыяльных сетак, паколькі яе ўнутранае афармленне і назва выглядалі нечакана ў [[шыіты|шыіцкім]] і [[тэакратыя|тэакратычным]] [[Іран]]е<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/986924/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3] [https://shahr.ir/news/74660/%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%B3][https://www.irna.ir/news/85975013/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D9%87%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87][https://www.isna.ir/news/1404072616938/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86][https://www.reddit.com/r/transit/comments/1o6699e/tehran_municipality_opens_the_new_holy_virgin/][https://www.france24.com/en/live-news/20251018-iran-s-new-metro-station-honours-virgin-mary][https://www.rfi.fr/en/middle-east/20251018-iran-s-new-metro-station-honours-virgin-mary][https://www.newsweek.com/internet-reacts-iran-virgin-mary-subway-station-10881334]</ref>. == Галерэя == <gallery> File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (23).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (21).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (20).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (19).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (1).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (2).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (4).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (7).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (15).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (10).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (14).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (24).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (6).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (18).jpg </gallery> ==Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Іране]] [[Катэгорыя:Тэгеранскі метрапалітэн]] [[Катэгорыя:Дзева Марыя]] ru25glxii10sub74ktlzcqkqzg9tg5n Dzida 0 809415 5154276 5154266 2026-06-14T12:10:55Z Feeleman 163471 5154276 wikitext text/x-wiki {{музычны калектыў}} {{значэнні|Дзіда}} '''«Dzi'''{{Націск}}'''da»''' ('''Дзіда''') '''—''' першы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[Трэш-метал|трэш-метал-гурт]]. Створаны ў 1989 годзе ў [[Полацк]]у, першапачаткова называўся «Стресс» і спяваў на рускай мове. == Біяграфія == У 1989 годзе гурт бярэ ўдзел у Наваполацкім фестывалі маладзёжнай песні. У красавіку 1990 гурт выступае на фестывалі «Рока-кола’90»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=phJhBC2tUvE|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс" в кулуарах (backstage)|last=MusicBox|date=2023-06-30|access-date=2026-06-14}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qurfV93vCIA|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс"|last=MusicBox|date=2023-03-24|access-date=2026-06-14}}</ref>, дзе выконвае кампазіцыю «Крыжакі», напісаную Валерыем Волісам, рытм-гітарыстам «Стресса». Кампазіцыя была прысвечана ворагам беларускага народа, любым захопнікам, але, хутчэй за усё, у ёй мелася на ўвазе савецкая таталітарная сістэма, пры якой праследавалася любога роду іншадумства і альтэрнатыўныя погляды:<blockquote>''Азірніся вакол, Ты убачыш крыжы, Твае думкі і'' ''твар Перакрэсляць яны. Перакрэсляць цябе, калі ты не такі, не такі як усе, Як яны, крыжакі.''</blockquote>Пасля фестывалю гурт змяняе назву на «Дзіда». Да беларускай мовы калектыў прыйшоў дзякуючы выступленню 26 чэрвеня 1990 года у Полацку танцораў ансамбля «Васілёк» (прадстаўнік беларускай дыяспары ў ЗША) і фальклорнага ансамбля «Жывіца» (салістка Валянціна Пархоменка), на якім прысутнічаў В.Воліс. На наступны дзень Воліс прызнаўся, што падчас канцэрту ў яго ўзнікла думка зрабіць «трэшовую рэч» з фрагментамі пачутых беларускіх народных кампазіцый<ref>Лейтман, А. Трапная полацкая «Дзіда» / А. Лейтман // Чырвоная змена. −1990. — 8 верасня. — с. 12.</ref>. З гэтага можна зрабіць выснову, што метал, нягледзячы на тое, што ён з’яўляецца прадуктам глабалізацыі, не толькі можа мець сінтэз з традыцыйнай культурай, але, наадварот, як правіла без яе горш успрымаецца. Аўтарам шэрагу тэкстаў песень «Дзіды» з’яўляецца полацкая паэтка [[Лера Сом]], што яшчэ раз падкрэслівае сувязь нацыянальнай паэзіі з рок-музыкай. На фестывалі «Рока-кола’91» «Дзіда» выконвае новую песню на верш [[Лера Сом|Леры Сом]] і Валерыя Волісу — «Поскудзь»:<blockquote>''З выгляду быццам'' ''грозныя Спробуй капнуць, дык тухлыя Поскудзь бывае розная: Ёсць і худыя і пухлыя. Вунь пасміхаюцца міла, Душы нібы адкрыты, Толькі свінячыя рылы Не адвярнуць ад карыта. Свінням не веру болей Выйшаў даўно з запою Мокрай плямай на столі Ззяюць гады застою Свіння дастае насоўку: « — Я разбяруся сам! Хрэн вам, а не тусоўку! Выдаць дручкі ментам!» Вось ужо жыць не міла, Людзі сталі як дрэвы: Выдраны ўсе жылы, Парваны усе нервы Што нам гніючыя шаты — Гэта для нас не тэма, Лепшыя у свеце краты Падрыхтавала сістэма. «Людзям жыць добра досыць, Усе яны нам халопы», — Так разважае поскудзь І топча нас у балота.'' </blockquote>У кампазіцыі можна пабачыць крытыку савецкай палітычнай сістэмы, а таксама бюракратыі, якія зрабілі з беларусаў савецкіх грамадзян, якія абсалютна ўжо не уяўлялі сабою ні нацыю, ні грамадзянскую супольнасць. Людзі скандавалі на тым фестывалі: «Дзіда! Дзіда! Дзіда!»<ref name=":0">Мартыненка, В. Наваполацкае кола адраджэння / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1990. — 19 мая. — С. 9.</ref>, што кажа аб тым, што гурт сваёй кампазіцыяй вельмі моцна закрануў публіку, і гэтая песня была вельмі актуальная і адпавядала часу. Уладзь Дзёмін быў узнагароджаны прызам як лепшы барабаншчык фестывалю, і дзякуючы яму «Дзіда» выступіла і на гала-канцэрце.<ref name=":0" /> 9 верасня 1991 «Дзіда» удзельнічае ў канцэрце «Беларускі рок вітае незалежнасць» на плошчы Леніна у Мінску <ref>Мартыненка, В. 222 альбомы беларускага року і ня толькі… Праз рок-прызму : даведкавае выданне / В. Мартыненка, А. Мяльгуй. — Мінск : Медысонт, 2006. — 431 с. С. 333</ref>. У кастрычніку 1991 года на першым музычным хіт-парадзе радыё «Свабода» (Мюнхен), кампазіцыя «Дзіды» «Крыжакі» уваходзіць у дзясятку самых папулярных песень, заняўшы 9-е месца<ref>Гуненка, В. Новы, беларускі / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1991. — 4 — 10 лістапада. — С. 14.</ref>. На музычным хіт-парадзе Радыё «Свабода» у лютым 1992 года кампазіцыя «Дзіды» «Поскудзь» трапляе на 9-е месца<ref>Гуненка, В. Ліхадзеям на зло / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 9 — 15 сакавіка. — С. 9.</ref>, у сакавіку аказваецца ўжо на 6-й пазіцыі, у маі 1992 года апускаецца на 9-ы радок<ref>Гуненка, В. Рок — гэта пазіцыя / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 29 чэрвеня — 5 ліпеня. — С. 14.</ref>. У маі 1992 года «Дзіда» атрымлівае перамогу на фестывалі «Рока-кола’92»<ref>Мартыненка, В. Не спыняе колы «Рока-кола» / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1992. — 1 — 7 чэрвеня. — С. 9.</ref>. У ліпені 1992 года «Дзіда» бярэ ўдзел у фестывалі на тэрыторыі Польшчы «[[Басовішча]]». На радзіме ў гурта былі пэўныя фінансавыя праблемы, і адчуўшы, што у Польшчы больш чым у Беларусі аматараў трэш-металу і наогул металу (дастаткова ўспомніць вядомыя польскія мэтал-гурты [[Behemoth]] і Made of Hate), гурт застаецца працаваць у Польшчы, каб рэалізаваць свой патэнцыял. Такім чынам, «Дзіда» становіцца першым беларускім гуртам, які пасля атрымання Рэспублікай Беларусь незалежнасці, эмігруе з краіны з фінансавых прычын. У Польшчы гурт адразу атрымлівае запрашэнне выступіць у Ярацыне (Бельгія), што кажа пра пэўную зацікаўленасць да іх творчасці ў Заходняй Еўропе. === Адраджэнне «Дзіды» === У 2008 годзе сынам В.Воліса гурт «Дзіда» быў часова адроджаны, аднак выконваў свае песні на рускай мове. == Дыскаграфія == === Альбомы === Kali laska (1990?) І жывыя пазайздросцяць памерлым (1991?) [канцэртны альбом]<ref>паводле слоў Вітаўта Мартыненкі</ref> === Зборнікі === [[Hard Life Heavy Music]] (2001) — кампазіцыя «Kali laska»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iHP-eH0vpcc|title=Dzida - Kali laska|last=Рок Энциклопедия|date=2020-02-21|access-date=2026-06-14}}</ref> == Удзельнікі == У 1990 годзе<ref name=":0" /> ў склад гурта уваходзілі: * Аляксандр Калеснік — вакал * Валерый Воліс — тэксты, рытм-гітара * Уладзімір Дзёмін — бубны * Алесь Цярэшка — лідар-гітара * Уладзімір Курсанаў — бас-гітара == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты Беларусі]] jbdqvkjv2pzd10k6568ouxrrdv59uvy 5154277 5154276 2026-06-14T12:20:31Z Feeleman 163471 афармленне, арфаграфія, вікіфікацыя 5154277 wikitext text/x-wiki {{музычны калектыў}} {{значэнні|Дзіда}} '''«Dzi'''{{Націск}}'''da»''' ('''Дзіда''') '''—''' першы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[Трэш-метал|трэш-метал-гурт]]. Створаны ў 1989 годзе ў [[Полацк]]у, першапачаткова называўся «Стресс» і спяваў на рускай мове. == Біяграфія == У 1989 годзе гурт бярэ ўдзел у [[Наваполацк|Наваполацкім]] фестывалі маладзёжнай песні. У красавіку 1990 гурт выступае на фестывалі «Рока-кола’90»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=phJhBC2tUvE|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс" в кулуарах (backstage)|last=MusicBox|date=2023-06-30|access-date=2026-06-14}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qurfV93vCIA|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс"|last=MusicBox|date=2023-03-24|access-date=2026-06-14}}</ref>, дзе выконвае кампазіцыю «Крыжакі», напісаную [[Валерый Воліс|Валерыем Волісам]], рытм-гітарыстам «Стресса». Кампазіцыя была прысвечана ворагам [[Беларусы|беларускага народа]], любым захопнікам, але, хутчэй за усё, у ёй мелася на ўвазе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] таталітарная сістэма, пры якой праследавалася любога роду [[іншадумства]] і альтэрнатыўныя погляды:<blockquote>''Азірніся вакол, Ты убачыш крыжы, Твае думкі і'' ''твар Перакрэсляць яны. Перакрэсляць цябе, калі ты не такі, не такі як усе, Як яны, крыжакі.''</blockquote>Пасля фестывалю гурт змяняе назву на «Дзіда». Да беларускай мовы калектыў прыйшоў дзякуючы выступленню 26 чэрвеня 1990 года у Полацку танцораў ансамбля «Васілёк» (прадстаўнік беларускай дыяспары ў ЗША) і фальклорнага ансамбля «Жывіца» (салістка Валянціна Пархоменка), на якім прысутнічаў В.Воліс. На наступны дзень Воліс прызнаўся, што падчас канцэрту ў яго ўзнікла думка зрабіць «трэшовую рэч» з фрагментамі пачутых беларускіх народных кампазіцый<ref>Лейтман, А. Трапная полацкая «Дзіда» / А. Лейтман // Чырвоная змена. −1990. — 8 верасня. — с. 12.</ref>. З гэтага можна зрабіць выснову, што метал, нягледзячы на тое, што ён з’яўляецца прадуктам глабалізацыі, не толькі можа мець сінтэз з традыцыйнай культурай, але, наадварот, як правіла без яе горш успрымаецца. Аўтарам шэрагу тэкстаў песень «Дзіды» з’яўляецца полацкая паэтка [[Лера Сом]], што яшчэ раз падкрэслівае сувязь нацыянальнай паэзіі з [[Рок-музыка|рок-музыкай]]. На фестывалі «Рока-кола’91» «Дзіда» выконвае новую песню на верш [[Лера Сом|Леры Сом]] і Валерыя Волісу — «Поскудзь»:<blockquote>''З выгляду быццам'' ''грозныя Спробуй капнуць, дык тухлыя Поскудзь бывае розная: Ёсць і худыя і пухлыя. Вунь пасміхаюцца міла, Душы нібы адкрыты, Толькі свінячыя рылы Не адвярнуць ад карыта. Свінням не веру болей Выйшаў даўно з запою Мокрай плямай на столі Ззяюць гады застою Свіння дастае насоўку: « — Я разбяруся сам! Хрэн вам, а не тусоўку! Выдаць дручкі ментам!» Вось ужо жыць не міла, Людзі сталі як дрэвы: Выдраны ўсе жылы, Парваны усе нервы Што нам гніючыя шаты — Гэта для нас не тэма, Лепшыя у свеце краты Падрыхтавала сістэма. «Людзям жыць добра досыць, Усе яны нам халопы», — Так разважае поскудзь І топча нас у балота.'' </blockquote>У кампазіцыі можна пабачыць крытыку савецкай палітычнай сістэмы, а таксама [[Бюракратыя|бюракратыі]], якія зрабілі з беларусаў савецкіх грамадзян, якія абсалютна ўжо не уяўлялі сабою ні [[Нацыя|нацыю]], ні [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскую супольнасць]]. Людзі скандавалі на тым фестывалі: «Дзіда! Дзіда! Дзіда!»<ref name=":0">Мартыненка, В. Наваполацкае кола адраджэння / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1990. — 19 мая. — С. 9.</ref>, што кажа аб тым, што гурт сваёй кампазіцыяй вельмі моцна закрануў публіку, і гэтая песня была вельмі актуальная і адпавядала часу. [[Уладзімір Дзёмін|Уладзь Дзёмін]] быў узнагароджаны прызам як найлепшы барабаншчык фестывалю, і дзякуючы яму «Дзіда» выступіла і на гала-канцэрце.<ref name=":0" /> 9 верасня 1991 «Дзіда» удзельнічае ў канцэрце «Беларускі рок вітае незалежнасць» на плошчы Леніна у [[Мінск|Мінску]] <ref>Мартыненка, В. 222 альбомы беларускага року і ня толькі… Праз рок-прызму : даведкавае выданне / В. Мартыненка, А. Мяльгуй. — Мінск : Медысонт, 2006. — 431 с. С. 333</ref>. У кастрычніку 1991 года на першым музычным хіт-парадзе радыё «Свабода» ([[Мюнхен]]), кампазіцыя «Дзіды» «Крыжакі» уваходзіць у дзясятку самых папулярных песень, заняўшы 9-е месца<ref>Гуненка, В. Новы, беларускі / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1991. — 4 — 10 лістапада. — С. 14.</ref>. На музычным хіт-парадзе Радыё «Свабода» у лютым 1992 года кампазіцыя «Дзіды» «Поскудзь» трапляе на 9-е месца<ref>Гуненка, В. Ліхадзеям на зло / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 9 — 15 сакавіка. — С. 9.</ref>, у сакавіку аказваецца ўжо на 6-й пазіцыі, у маі 1992 года апускаецца на 9-ы радок<ref>Гуненка, В. Рок — гэта пазіцыя / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 29 чэрвеня — 5 ліпеня. — С. 14.</ref>. У маі 1992 года «Дзіда» атрымлівае перамогу на фестывалі «Рока-кола’92»<ref>Мартыненка, В. Не спыняе колы «Рока-кола» / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1992. — 1 — 7 чэрвеня. — С. 9.</ref>. У ліпені 1992 года «Дзіда» бярэ ўдзел у фестывалі на тэрыторыі Польшчы «[[Басовішча]]». На радзіме ў гурта былі пэўныя фінансавыя праблемы, і адчуўшы, што у [[Польшча|Польшчы]] больш чым у Беларусі аматараў трэш-металу і наогул металу (дастаткова ўспомніць вядомыя польскія мэтал-гурты [[Behemoth]] і [[Made of Hate]]), гурт застаецца працаваць у Польшчы, каб рэалізаваць свой патэнцыял. Такім чынам, «Дзіда» становіцца першым беларускім гуртам, які пасля атрымання Рэспублікай Беларусь незалежнасці, эмігруе з краіны з фінансавых прычын. У Польшчы гурт адразу атрымлівае запрашэнне выступіць у Ярацыне ([[Бельгія]]), што кажа пра пэўную зацікаўленасць да іх творчасці ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. === Адраджэнне «Дзіды» === У 2008 годзе сынам В.Воліса гурт «Дзіда» быў часова адроджаны, аднак выконваў свае песні на рускай мове. == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Kali laska (альбом)|Kali laska]] (1990?) * [[І жывыя пазайздросцяць памерлым (альбом)|І жывыя пазайздросцяць памерлым]] (1991?)<ref>паводле слоў Вітаўта Мартыненкі</ref> === Зборнікі === * [[Hard Life Heavy Music]] (2001) — кампазіцыя «Kali laska»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iHP-eH0vpcc|title=Dzida - Kali laska|last=Рок Энциклопедия|date=2020-02-21|access-date=2026-06-14}}</ref> == Удзельнікі == У 1990 годзе<ref name=":0" /> ў склад гурта уваходзілі: * [[Аляксандр Калеснік]] — вакал * [[Валерый Воліс]] — тэксты, рытм-гітара * [[Уладзімір Дзёмін]] — бубны * [[Алесь Цярэшка]] — лідар-гітара * [[Уладзімір Курсанаў]] — бас-гітара == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты Беларусі]] kv9ddcq4ghc6sxdcn8y0scm1siets20 5154305 5154277 2026-06-14T12:47:08Z Feeleman 163471 /* Дыскаграфія */ стыль 5154305 wikitext text/x-wiki {{музычны калектыў}} {{значэнні|Дзіда}} '''«Dzi'''{{Націск}}'''da»''' ('''Дзіда''') '''—''' першы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[Трэш-метал|трэш-метал-гурт]]. Створаны ў 1989 годзе ў [[Полацк]]у, першапачаткова называўся «Стресс» і спяваў на рускай мове. == Біяграфія == У 1989 годзе гурт бярэ ўдзел у [[Наваполацк|Наваполацкім]] фестывалі маладзёжнай песні. У красавіку 1990 гурт выступае на фестывалі «Рока-кола’90»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=phJhBC2tUvE|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс" в кулуарах (backstage)|last=MusicBox|date=2023-06-30|access-date=2026-06-14}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qurfV93vCIA|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс"|last=MusicBox|date=2023-03-24|access-date=2026-06-14}}</ref>, дзе выконвае кампазіцыю «Крыжакі», напісаную [[Валерый Воліс|Валерыем Волісам]], рытм-гітарыстам «Стресса». Кампазіцыя была прысвечана ворагам [[Беларусы|беларускага народа]], любым захопнікам, але, хутчэй за усё, у ёй мелася на ўвазе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] таталітарная сістэма, пры якой праследавалася любога роду [[іншадумства]] і альтэрнатыўныя погляды:<blockquote>''Азірніся вакол, Ты убачыш крыжы, Твае думкі і'' ''твар Перакрэсляць яны. Перакрэсляць цябе, калі ты не такі, не такі як усе, Як яны, крыжакі.''</blockquote>Пасля фестывалю гурт змяняе назву на «Дзіда». Да беларускай мовы калектыў прыйшоў дзякуючы выступленню 26 чэрвеня 1990 года у Полацку танцораў ансамбля «Васілёк» (прадстаўнік беларускай дыяспары ў ЗША) і фальклорнага ансамбля «Жывіца» (салістка Валянціна Пархоменка), на якім прысутнічаў В.Воліс. На наступны дзень Воліс прызнаўся, што падчас канцэрту ў яго ўзнікла думка зрабіць «трэшовую рэч» з фрагментамі пачутых беларускіх народных кампазіцый<ref>Лейтман, А. Трапная полацкая «Дзіда» / А. Лейтман // Чырвоная змена. −1990. — 8 верасня. — с. 12.</ref>. З гэтага можна зрабіць выснову, што метал, нягледзячы на тое, што ён з’яўляецца прадуктам глабалізацыі, не толькі можа мець сінтэз з традыцыйнай культурай, але, наадварот, як правіла без яе горш успрымаецца. Аўтарам шэрагу тэкстаў песень «Дзіды» з’яўляецца полацкая паэтка [[Лера Сом]], што яшчэ раз падкрэслівае сувязь нацыянальнай паэзіі з [[Рок-музыка|рок-музыкай]]. На фестывалі «Рока-кола’91» «Дзіда» выконвае новую песню на верш [[Лера Сом|Леры Сом]] і Валерыя Волісу — «Поскудзь»:<blockquote>''З выгляду быццам'' ''грозныя Спробуй капнуць, дык тухлыя Поскудзь бывае розная: Ёсць і худыя і пухлыя. Вунь пасміхаюцца міла, Душы нібы адкрыты, Толькі свінячыя рылы Не адвярнуць ад карыта. Свінням не веру болей Выйшаў даўно з запою Мокрай плямай на столі Ззяюць гады застою Свіння дастае насоўку: « — Я разбяруся сам! Хрэн вам, а не тусоўку! Выдаць дручкі ментам!» Вось ужо жыць не міла, Людзі сталі як дрэвы: Выдраны ўсе жылы, Парваны усе нервы Што нам гніючыя шаты — Гэта для нас не тэма, Лепшыя у свеце краты Падрыхтавала сістэма. «Людзям жыць добра досыць, Усе яны нам халопы», — Так разважае поскудзь І топча нас у балота.'' </blockquote>У кампазіцыі можна пабачыць крытыку савецкай палітычнай сістэмы, а таксама [[Бюракратыя|бюракратыі]], якія зрабілі з беларусаў савецкіх грамадзян, якія абсалютна ўжо не уяўлялі сабою ні [[Нацыя|нацыю]], ні [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскую супольнасць]]. Людзі скандавалі на тым фестывалі: «Дзіда! Дзіда! Дзіда!»<ref name=":0">Мартыненка, В. Наваполацкае кола адраджэння / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1990. — 19 мая. — С. 9.</ref>, што кажа аб тым, што гурт сваёй кампазіцыяй вельмі моцна закрануў публіку, і гэтая песня была вельмі актуальная і адпавядала часу. [[Уладзімір Дзёмін|Уладзь Дзёмін]] быў узнагароджаны прызам як найлепшы барабаншчык фестывалю, і дзякуючы яму «Дзіда» выступіла і на гала-канцэрце.<ref name=":0" /> 9 верасня 1991 «Дзіда» удзельнічае ў канцэрце «Беларускі рок вітае незалежнасць» на плошчы Леніна у [[Мінск|Мінску]] <ref>Мартыненка, В. 222 альбомы беларускага року і ня толькі… Праз рок-прызму : даведкавае выданне / В. Мартыненка, А. Мяльгуй. — Мінск : Медысонт, 2006. — 431 с. С. 333</ref>. У кастрычніку 1991 года на першым музычным хіт-парадзе радыё «Свабода» ([[Мюнхен]]), кампазіцыя «Дзіды» «Крыжакі» уваходзіць у дзясятку самых папулярных песень, заняўшы 9-е месца<ref>Гуненка, В. Новы, беларускі / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1991. — 4 — 10 лістапада. — С. 14.</ref>. На музычным хіт-парадзе Радыё «Свабода» у лютым 1992 года кампазіцыя «Дзіды» «Поскудзь» трапляе на 9-е месца<ref>Гуненка, В. Ліхадзеям на зло / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 9 — 15 сакавіка. — С. 9.</ref>, у сакавіку аказваецца ўжо на 6-й пазіцыі, у маі 1992 года апускаецца на 9-ы радок<ref>Гуненка, В. Рок — гэта пазіцыя / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 29 чэрвеня — 5 ліпеня. — С. 14.</ref>. У маі 1992 года «Дзіда» атрымлівае перамогу на фестывалі «Рока-кола’92»<ref>Мартыненка, В. Не спыняе колы «Рока-кола» / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1992. — 1 — 7 чэрвеня. — С. 9.</ref>. У ліпені 1992 года «Дзіда» бярэ ўдзел у фестывалі на тэрыторыі Польшчы «[[Басовішча]]». На радзіме ў гурта былі пэўныя фінансавыя праблемы, і адчуўшы, што у [[Польшча|Польшчы]] больш чым у Беларусі аматараў трэш-металу і наогул металу (дастаткова ўспомніць вядомыя польскія мэтал-гурты [[Behemoth]] і [[Made of Hate]]), гурт застаецца працаваць у Польшчы, каб рэалізаваць свой патэнцыял. Такім чынам, «Дзіда» становіцца першым беларускім гуртам, які пасля атрымання Рэспублікай Беларусь незалежнасці, эмігруе з краіны з фінансавых прычын. У Польшчы гурт адразу атрымлівае запрашэнне выступіць у Ярацыне ([[Бельгія]]), што кажа пра пэўную зацікаўленасць да іх творчасці ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. === Адраджэнне «Дзіды» === У 2008 годзе сынам В.Воліса гурт «Дзіда» быў часова адроджаны, аднак выконваў свае песні на рускай мове. == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Kali laska (альбом)|Kali laska]] (1990) * [[І жывыя пазайздросцяць памерлым (альбом)|І жывыя пазайздросцяць памерлым]] (1991)<ref>паводле слоў Вітаўта Мартыненкі</ref> === Зборнікі === * [[Hard Life Heavy Music]] (2001) — кампазіцыя «Kali laska»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iHP-eH0vpcc|title=Dzida - Kali laska|last=Рок Энциклопедия|date=2020-02-21|access-date=2026-06-14}}</ref> == Удзельнікі == У 1990 годзе<ref name=":0" /> ў склад гурта уваходзілі: * [[Аляксандр Калеснік]] — вакал * [[Валерый Воліс]] — тэксты, рытм-гітара * [[Уладзімір Дзёмін]] — бубны * [[Алесь Цярэшка]] — лідар-гітара * [[Уладзімір Курсанаў]] — бас-гітара == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты Беларусі]] m9di1fchtje4orfkjgjcnir8oywvj2l 5154311 5154305 2026-06-14T13:05:51Z Plaga med 116903 5154311 wikitext text/x-wiki {{музычны калектыў}} {{значэнні|Дзіда}} '''«Dzi'''{{Націск}}'''da»''' ('''Дзіда''') '''—''' першы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[Трэш-метал|трэш-метал-гурт]]. Створаны ў 1989 годзе ў [[Полацк]]у, першапачаткова называўся «Стресс» і спяваў на рускай мове. == Біяграфія == У 1989 годзе гурт бярэ ўдзел у [[Наваполацк|Наваполацкім]] фестывалі маладзёжнай песні. У красавіку 1990 гурт выступае на фестывалі «Рока-кола’90»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=phJhBC2tUvE|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс" в кулуарах (backstage)|last=MusicBox|date=2023-06-30|access-date=2026-06-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qurfV93vCIA|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс"|last=MusicBox|date=2023-03-24|access-date=2026-06-14}}</ref>, дзе выконвае кампазіцыю «Крыжакі», напісаную [[Валерый Воліс|Валерыем Волісам]], рытм-гітарыстам «Стресса». Кампазіцыя была прысвечана ворагам [[Беларусы|беларускага народа]], любым захопнікам, але, хутчэй за усё, у ёй мелася на ўвазе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] таталітарная сістэма, пры якой праследавалася любога роду [[іншадумства]] і альтэрнатыўныя погляды:<blockquote>''Азірніся вакол, Ты убачыш крыжы, Твае думкі і'' ''твар Перакрэсляць яны. Перакрэсляць цябе, калі ты не такі, не такі як усе, Як яны, крыжакі.''</blockquote>Пасля фестывалю гурт змяняе назву на «Дзіда». Да беларускай мовы калектыў прыйшоў дзякуючы выступленню 26 чэрвеня 1990 года ў Полацку танцораў ансамбля «Васілёк» (прадстаўнік беларускай дыяспары ў ЗША) і фальклорнага ансамбля «Жывіца» (салістка [[Валянціна Пархоменка]]), на якім прысутнічаў В.&nbsp;Воліс. На наступны дзень Воліс прызнаўся, што падчас канцэрту ў яго ўзнікла думка зрабіць «трэшовую рэч» з фрагментамі пачутых беларускіх народных кампазіцый<ref>Лейтман, А. Трапная полацкая «Дзіда» / А. Лейтман // Чырвоная змена. −1990. — 8 верасня. — с. 12.</ref>. З гэтага можна зрабіць выснову, што метал, нягледзячы на тое, што ён з’яўляецца прадуктам глабалізацыі, не толькі можа мець сінтэз з традыцыйнай культурай, але, наадварот, як правіла без яе горш успрымаецца. Аўтарам шэрагу тэкстаў песень «Дзіды» з’яўляецца полацкая паэтка [[Лера Сом]], што яшчэ раз падкрэслівае сувязь нацыянальнай паэзіі з [[рок-музыка]]й. На фестывалі «Рока-кола’91» «Дзіда» выконвае новую песню на верш [[Лера Сом|Леры Сом]] і Валерыя Волісу — <blockquote><i>«З выгляду быццам грозныя<br/>Спробуй капнуць, дык тухлыя<br/>Поскудзь бывае розная:<br/>Ёсць і худыя і пухлыя.<br/>Вунь пасміхаюцца міла,<br/>Душы нібы адкрыты,<br/>Толькі свінячыя рылы<br/>Не адвярнуць ад карыта.<br/>Свінням не веру болей<br/>Выйшаў даўно з запою<br/>Мокрай плямай на столі<br/>Ззяюць гады застою<br/>Свіння дастае насоўку:<br/>« — Я разбяруся сам!<br/>Хрэн вам, а не тусоўку!<br/>Выдаць дручкі ментам!»<br/>Вось ужо жыць не міла,<br/>Людзі сталі як дрэвы:<br/>Выдраны ўсе жылы,<br/>Парваны усе нервы<br/>Што нам гніючыя шаты —<br/>Гэта для нас не тэма,<br/>Лепшыя у свеце краты<br/>Падрыхтавала сістэма.<br/>«Людзям жыць добра досыць,<br/>Усе яны нам халопы», —<br/>Так разважае поскудзь<br/>І топча нас у балота.</i></blockquote> У кампазіцыі можна пабачыць крытыку савецкай палітычнай сістэмы, а таксама [[Бюракратыя|бюракратыі]], якія зрабілі з беларусаў савецкіх грамадзян, якія абсалютна ўжо не ўяўлялі сабою ні [[Нацыя|нацыі]], ні [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскай супольнасці]]. Людзі скандавалі на тым фестывалі: «Дзіда! Дзіда! Дзіда!»<ref name=":0">Мартыненка, В. Наваполацкае кола адраджэння / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1990. — 19 мая. — С. 9.</ref>, што кажа пра тое, што гурт сваёй кампазіцыяй вельмі моцна закрануў публіку, і гэтая песня была вельмі актуальная і адпавядала часу. [[Уладзімір Дзёмін|Уладзь Дзёмін]] быў узнагароджаны прызам як найлепшы барабаншчык фестывалю, і дзякуючы яму «Дзіда» выступіла і на гала-канцэрце.<ref name=":0" /> 9 верасня 1991 «Дзіда» ўдзельнічае ў канцэрце «Беларускі рок вітае незалежнасць» на плошчы Леніна ў [[Мінск]]у <ref>Мартыненка, В. 222 альбомы беларускага року і ня толькі… Праз рок-прызму : даведкавае выданне / В. Мартыненка, А. Мяльгуй. — Мінск : Медысонт, 2006. — 431 с. С. 333</ref>. У кастрычніку 1991 года на першым музычным хіт-парадзе радыё «Свабода» ([[Мюнхен]]), кампазіцыя «Дзіды» «Крыжакі» ўваходзіць у дзясятку самых папулярных песень, заняўшы 9-е месца<ref>Гуненка, В. Новы, беларускі / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1991. — 4 — 10 лістапада. — С. 14.</ref>. На музычным хіт-парадзе Радыё «Свабода» ў лютым 1992 года кампазіцыя «Дзіды» «Поскудзь» трапляе на 9-е месца<ref>Гуненка, В. Ліхадзеям на зло / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 9 — 15 сакавіка. — С. 9.</ref>, у сакавіку аказваецца ўжо на 6-й пазіцыі, у маі 1992 года апускаецца на 9-ы радок<ref>Гуненка, В. Рок — гэта пазіцыя / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 29 чэрвеня — 5 ліпеня. — С. 14.</ref>. У маі 1992 года «Дзіда» атрымлівае перамогу на фестывалі «Рока-кола’92»<ref>Мартыненка, В. Не спыняе колы «Рока-кола» / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1992. — 1 — 7 чэрвеня. — С. 9.</ref>. У ліпені 1992 года «Дзіда» бярэ ўдзел у фестывалі на тэрыторыі Польшчы «[[Басовішча]]». На радзіме ў гурта былі пэўныя фінансавыя праблемы, і адчуўшы, што ў [[Польшча|Польшчы]] больш чым у Беларусі аматараў трэш-металу і наогул металу (дастаткова ўспомніць вядомыя польскія метал-гурты [[Behemoth]] і [[Made of Hate]]), гурт застаецца працаваць у Польшчы, каб рэалізаваць свой патэнцыял. Такім чынам, «Дзіда» становіцца першым беларускім гуртам, які пасля атрымання Рэспублікай Беларусь незалежнасці, эмігруе з краіны з фінансавых прычын. У Польшчы гурт адразу атрымлівае запрашэнне выступіць у Ярацыне ([[Бельгія]]), што кажа пра пэўную зацікаўленасць да іх творчасці ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. === Адраджэнне «Дзіды» === У 2008 годзе сынам В.&nbsp;Воліса гурт «Дзіда» быў часова адроджаны, аднак выконваў свае песні на рускай мове. == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Kali laska (альбом)|Kali laska]] (1990?) * [[І жывыя пазайздросцяць памерлым (альбом)|І жывыя пазайздросцяць памерлым]] (1991?)<ref>паводле слоў Вітаўта Мартыненкі</ref> === Зборнікі === * [[Hard Life Heavy Music]] (2001) — кампазіцыя «Kali laska»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iHP-eH0vpcc|title=Dzida - Kali laska|last=Рок Энциклопедия|date=2020-02-21|access-date=2026-06-14}}</ref> == Удзельнікі == У 1990 годзе<ref name=":0" /> ў склад гурта уваходзілі: * [[Аляксандр Калеснік]] — вакал * [[Валерый Воліс]] — тэксты, рытм-гітара * [[Уладзімір Дзёмін]] — бубны * [[Алесь Цярэшка]] — лідар-гітара * [[Уладзімір Курсанаў]] — бас-гітара == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты Беларусі]] euiw4kzz6vxjtaudlka5eb46be4527w 5154316 5154311 2026-06-14T13:40:47Z Feeleman 163471 /* Дыскаграфія */ стыль 5154316 wikitext text/x-wiki {{музычны калектыў}} {{значэнні|Дзіда}} '''«Dzi'''{{Націск}}'''da»''' ('''Дзіда''') '''—''' першы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[Трэш-метал|трэш-метал-гурт]]. Створаны ў 1989 годзе ў [[Полацк]]у, першапачаткова называўся «Стресс» і спяваў на рускай мове. == Біяграфія == У 1989 годзе гурт бярэ ўдзел у [[Наваполацк|Наваполацкім]] фестывалі маладзёжнай песні. У красавіку 1990 гурт выступае на фестывалі «Рока-кола’90»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=phJhBC2tUvE|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс" в кулуарах (backstage)|last=MusicBox|date=2023-06-30|access-date=2026-06-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qurfV93vCIA|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс"|last=MusicBox|date=2023-03-24|access-date=2026-06-14}}</ref>, дзе выконвае кампазіцыю «Крыжакі», напісаную [[Валерый Воліс|Валерыем Волісам]], рытм-гітарыстам «Стресса». Кампазіцыя была прысвечана ворагам [[Беларусы|беларускага народа]], любым захопнікам, але, хутчэй за усё, у ёй мелася на ўвазе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] таталітарная сістэма, пры якой праследавалася любога роду [[іншадумства]] і альтэрнатыўныя погляды:<blockquote>''Азірніся вакол, Ты убачыш крыжы, Твае думкі і'' ''твар Перакрэсляць яны. Перакрэсляць цябе, калі ты не такі, не такі як усе, Як яны, крыжакі.''</blockquote>Пасля фестывалю гурт змяняе назву на «Дзіда». Да беларускай мовы калектыў прыйшоў дзякуючы выступленню 26 чэрвеня 1990 года ў Полацку танцораў ансамбля «Васілёк» (прадстаўнік беларускай дыяспары ў ЗША) і фальклорнага ансамбля «Жывіца» (салістка [[Валянціна Пархоменка]]), на якім прысутнічаў В.&nbsp;Воліс. На наступны дзень Воліс прызнаўся, што падчас канцэрту ў яго ўзнікла думка зрабіць «трэшовую рэч» з фрагментамі пачутых беларускіх народных кампазіцый<ref>Лейтман, А. Трапная полацкая «Дзіда» / А. Лейтман // Чырвоная змена. −1990. — 8 верасня. — с. 12.</ref>. З гэтага можна зрабіць выснову, што метал, нягледзячы на тое, што ён з’яўляецца прадуктам глабалізацыі, не толькі можа мець сінтэз з традыцыйнай культурай, але, наадварот, як правіла без яе горш успрымаецца. Аўтарам шэрагу тэкстаў песень «Дзіды» з’яўляецца полацкая паэтка [[Лера Сом]], што яшчэ раз падкрэслівае сувязь нацыянальнай паэзіі з [[рок-музыка]]й. На фестывалі «Рока-кола’91» «Дзіда» выконвае новую песню на верш [[Лера Сом|Леры Сом]] і Валерыя Волісу — <blockquote><i>«З выгляду быццам грозныя<br/>Спробуй капнуць, дык тухлыя<br/>Поскудзь бывае розная:<br/>Ёсць і худыя і пухлыя.<br/>Вунь пасміхаюцца міла,<br/>Душы нібы адкрыты,<br/>Толькі свінячыя рылы<br/>Не адвярнуць ад карыта.<br/>Свінням не веру болей<br/>Выйшаў даўно з запою<br/>Мокрай плямай на столі<br/>Ззяюць гады застою<br/>Свіння дастае насоўку:<br/>« — Я разбяруся сам!<br/>Хрэн вам, а не тусоўку!<br/>Выдаць дручкі ментам!»<br/>Вось ужо жыць не міла,<br/>Людзі сталі як дрэвы:<br/>Выдраны ўсе жылы,<br/>Парваны усе нервы<br/>Што нам гніючыя шаты —<br/>Гэта для нас не тэма,<br/>Лепшыя у свеце краты<br/>Падрыхтавала сістэма.<br/>«Людзям жыць добра досыць,<br/>Усе яны нам халопы», —<br/>Так разважае поскудзь<br/>І топча нас у балота.</i></blockquote> У кампазіцыі можна пабачыць крытыку савецкай палітычнай сістэмы, а таксама [[Бюракратыя|бюракратыі]], якія зрабілі з беларусаў савецкіх грамадзян, якія абсалютна ўжо не ўяўлялі сабою ні [[Нацыя|нацыі]], ні [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскай супольнасці]]. Людзі скандавалі на тым фестывалі: «Дзіда! Дзіда! Дзіда!»<ref name=":0">Мартыненка, В. Наваполацкае кола адраджэння / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1990. — 19 мая. — С. 9.</ref>, што кажа пра тое, што гурт сваёй кампазіцыяй вельмі моцна закрануў публіку, і гэтая песня была вельмі актуальная і адпавядала часу. [[Уладзімір Дзёмін|Уладзь Дзёмін]] быў узнагароджаны прызам як найлепшы барабаншчык фестывалю, і дзякуючы яму «Дзіда» выступіла і на гала-канцэрце.<ref name=":0" /> 9 верасня 1991 «Дзіда» ўдзельнічае ў канцэрце «Беларускі рок вітае незалежнасць» на плошчы Леніна ў [[Мінск]]у <ref>Мартыненка, В. 222 альбомы беларускага року і ня толькі… Праз рок-прызму : даведкавае выданне / В. Мартыненка, А. Мяльгуй. — Мінск : Медысонт, 2006. — 431 с. С. 333</ref>. У кастрычніку 1991 года на першым музычным хіт-парадзе радыё «Свабода» ([[Мюнхен]]), кампазіцыя «Дзіды» «Крыжакі» ўваходзіць у дзясятку самых папулярных песень, заняўшы 9-е месца<ref>Гуненка, В. Новы, беларускі / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1991. — 4 — 10 лістапада. — С. 14.</ref>. На музычным хіт-парадзе Радыё «Свабода» ў лютым 1992 года кампазіцыя «Дзіды» «Поскудзь» трапляе на 9-е месца<ref>Гуненка, В. Ліхадзеям на зло / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 9 — 15 сакавіка. — С. 9.</ref>, у сакавіку аказваецца ўжо на 6-й пазіцыі, у маі 1992 года апускаецца на 9-ы радок<ref>Гуненка, В. Рок — гэта пазіцыя / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 29 чэрвеня — 5 ліпеня. — С. 14.</ref>. У маі 1992 года «Дзіда» атрымлівае перамогу на фестывалі «Рока-кола’92»<ref>Мартыненка, В. Не спыняе колы «Рока-кола» / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1992. — 1 — 7 чэрвеня. — С. 9.</ref>. У ліпені 1992 года «Дзіда» бярэ ўдзел у фестывалі на тэрыторыі Польшчы «[[Басовішча]]». На радзіме ў гурта былі пэўныя фінансавыя праблемы, і адчуўшы, што ў [[Польшча|Польшчы]] больш чым у Беларусі аматараў трэш-металу і наогул металу (дастаткова ўспомніць вядомыя польскія метал-гурты [[Behemoth]] і [[Made of Hate]]), гурт застаецца працаваць у Польшчы, каб рэалізаваць свой патэнцыял. Такім чынам, «Дзіда» становіцца першым беларускім гуртам, які пасля атрымання Рэспублікай Беларусь незалежнасці, эмігруе з краіны з фінансавых прычын. У Польшчы гурт адразу атрымлівае запрашэнне выступіць у Ярацыне ([[Бельгія]]), што кажа пра пэўную зацікаўленасць да іх творчасці ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. У 2008 годзе сынам В.&nbsp;Воліса гурт «Дзіда» быў часова адроджаны, аднак выконваў свае песні на рускай мове. == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Kali laska (альбом)|Kali laska]] (1990) * [[І жывыя пазайздросцяць памерлым (альбом)|І жывыя пазайздросцяць памерлым]] (1991)<ref>паводле слоў Вітаўта Мартыненкі</ref> === Зборнікі === * [[Hard Life Heavy Music]] (2001) — кампазіцыя «Kali laska»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iHP-eH0vpcc|title=Dzida - Kali laska|last=Рок Энциклопедия|date=2020-02-21|access-date=2026-06-14}}</ref> == Удзельнікі == У 1990 годзе<ref name=":0" /> ў склад гурта уваходзілі: * [[Аляксандр Калеснік]] — вакал * [[Валерый Воліс]] — тэксты, рытм-гітара * [[Уладзімір Дзёмін]] — бубны * [[Алесь Цярэшка]] — лідар-гітара * [[Уладзімір Курсанаў]] — бас-гітара == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты Беларусі]] fyqofnguk7wnctt2ntuzu46hrun3sdn 5154318 5154316 2026-06-14T13:41:47Z Feeleman 163471 стыль 5154318 wikitext text/x-wiki {{музычны калектыў}} {{значэнні|Дзіда}} '''«Dzi'''{{Націск}}'''da»''' ('''Дзіда''') '''—''' першы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[Трэш-метал|трэш-метал-гурт]]. Створаны ў 1989 годзе ў [[Полацк]]у, першапачаткова называўся «Стресс» і спяваў на рускай мове. == Біяграфія == У 1989 годзе гурт бярэ ўдзел у [[Наваполацк|Наваполацкім]] фестывалі маладзёжнай песні. У красавіку 1990 гурт выступае на фестывалі «Рока-кола’90»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=phJhBC2tUvE|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс" в кулуарах (backstage)|last=MusicBox|date=2023-06-30|access-date=2026-06-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qurfV93vCIA|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс"|last=MusicBox|date=2023-03-24|access-date=2026-06-14}}</ref>, дзе выконвае кампазіцыю «Крыжакі», напісаную [[Валерый Воліс|Валерыем Волісам]], рытм-гітарыстам «Стресса». Кампазіцыя была прысвечана ворагам [[Беларусы|беларускага народа]], любым захопнікам, але, хутчэй за усё, у ёй мелася на ўвазе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] таталітарная сістэма, пры якой праследавалася любога роду [[іншадумства]] і альтэрнатыўныя погляды:<blockquote>''Азірніся вакол, Ты убачыш крыжы, Твае думкі і'' ''твар Перакрэсляць яны. Перакрэсляць цябе, калі ты не такі, не такі як усе, Як яны, крыжакі.''</blockquote>Пасля фестывалю гурт змяняе назву на «Дзіда». Да беларускай мовы калектыў прыйшоў дзякуючы выступленню 26 чэрвеня 1990 года ў Полацку танцораў [[Ансамбль «Васілёк»|ансамбля «Васілёк»]] (прадстаўнік [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) і фальклорнага [[Ансамбль «Жывіца»|ансамбля «Жывіца»]] (салістка [[Валянціна Пархоменка]]), на якім прысутнічаў В.&nbsp;Воліс. На наступны дзень Воліс прызнаўся, што падчас канцэрту ў яго ўзнікла думка зрабіць «трэшовую рэч» з фрагментамі пачутых беларускіх народных кампазіцый<ref>Лейтман, А. Трапная полацкая «Дзіда» / А. Лейтман // Чырвоная змена. −1990. — 8 верасня. — с. 12.</ref>. З гэтага можна зрабіць выснову, што метал, нягледзячы на тое, што ён з’яўляецца прадуктам глабалізацыі, не толькі можа мець сінтэз з традыцыйнай культурай, але, наадварот, як правіла без яе горш успрымаецца. Аўтарам шэрагу тэкстаў песень «Дзіды» з’яўляецца полацкая паэтка [[Лера Сом]], што яшчэ раз падкрэслівае сувязь нацыянальнай паэзіі з [[рок-музыка]]й. На фестывалі «Рока-кола’91» «Дзіда» выконвае новую песню на верш [[Лера Сом|Леры Сом]] і Валерыя Волісу — <blockquote><i>«З выгляду быццам грозныя<br/>Спробуй капнуць, дык тухлыя<br/>Поскудзь бывае розная:<br/>Ёсць і худыя і пухлыя.<br/>Вунь пасміхаюцца міла,<br/>Душы нібы адкрыты,<br/>Толькі свінячыя рылы<br/>Не адвярнуць ад карыта.<br/>Свінням не веру болей<br/>Выйшаў даўно з запою<br/>Мокрай плямай на столі<br/>Ззяюць гады застою<br/>Свіння дастае насоўку:<br/>« — Я разбяруся сам!<br/>Хрэн вам, а не тусоўку!<br/>Выдаць дручкі ментам!»<br/>Вось ужо жыць не міла,<br/>Людзі сталі як дрэвы:<br/>Выдраны ўсе жылы,<br/>Парваны усе нервы<br/>Што нам гніючыя шаты —<br/>Гэта для нас не тэма,<br/>Лепшыя у свеце краты<br/>Падрыхтавала сістэма.<br/>«Людзям жыць добра досыць,<br/>Усе яны нам халопы», —<br/>Так разважае поскудзь<br/>І топча нас у балота.</i></blockquote> У кампазіцыі можна пабачыць крытыку савецкай палітычнай сістэмы, а таксама [[Бюракратыя|бюракратыі]], якія зрабілі з беларусаў савецкіх грамадзян, якія абсалютна ўжо не ўяўлялі сабою ні [[Нацыя|нацыі]], ні [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскай супольнасці]]. Людзі скандавалі на тым фестывалі: «Дзіда! Дзіда! Дзіда!»<ref name=":0">Мартыненка, В. Наваполацкае кола адраджэння / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1990. — 19 мая. — С. 9.</ref>, што кажа пра тое, што гурт сваёй кампазіцыяй вельмі моцна закрануў публіку, і гэтая песня была вельмі актуальная і адпавядала часу. [[Уладзімір Дзёмін|Уладзь Дзёмін]] быў узнагароджаны прызам як найлепшы барабаншчык фестывалю, і дзякуючы яму «Дзіда» выступіла і на гала-канцэрце.<ref name=":0" /> 9 верасня 1991 «Дзіда» ўдзельнічае ў канцэрце «Беларускі рок вітае незалежнасць» на плошчы Леніна ў [[Мінск]]у <ref>Мартыненка, В. 222 альбомы беларускага року і ня толькі… Праз рок-прызму : даведкавае выданне / В. Мартыненка, А. Мяльгуй. — Мінск : Медысонт, 2006. — 431 с. С. 333</ref>. У кастрычніку 1991 года на першым музычным хіт-парадзе радыё «Свабода» ([[Мюнхен]]), кампазіцыя «Дзіды» «Крыжакі» ўваходзіць у дзясятку самых папулярных песень, заняўшы 9-е месца<ref>Гуненка, В. Новы, беларускі / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1991. — 4 — 10 лістапада. — С. 14.</ref>. На музычным хіт-парадзе Радыё «Свабода» ў лютым 1992 года кампазіцыя «Дзіды» «Поскудзь» трапляе на 9-е месца<ref>Гуненка, В. Ліхадзеям на зло / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 9 — 15 сакавіка. — С. 9.</ref>, у сакавіку аказваецца ўжо на 6-й пазіцыі, у маі 1992 года апускаецца на 9-ы радок<ref>Гуненка, В. Рок — гэта пазіцыя / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 29 чэрвеня — 5 ліпеня. — С. 14.</ref>. У маі 1992 года «Дзіда» атрымлівае перамогу на фестывалі «Рока-кола’92»<ref>Мартыненка, В. Не спыняе колы «Рока-кола» / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1992. — 1 — 7 чэрвеня. — С. 9.</ref>. У ліпені 1992 года «Дзіда» бярэ ўдзел у фестывалі на тэрыторыі Польшчы «[[Басовішча]]». На радзіме ў гурта былі пэўныя фінансавыя праблемы, і адчуўшы, што ў [[Польшча|Польшчы]] больш чым у Беларусі аматараў трэш-металу і наогул металу (дастаткова ўспомніць вядомыя польскія метал-гурты [[Behemoth]] і [[Made of Hate]]), гурт застаецца працаваць у Польшчы, каб рэалізаваць свой патэнцыял. Такім чынам, «Дзіда» становіцца першым беларускім гуртам, які пасля атрымання Рэспублікай Беларусь незалежнасці, эмігруе з краіны з фінансавых прычын. У Польшчы гурт адразу атрымлівае запрашэнне выступіць у Ярацыне ([[Бельгія]]), што кажа пра пэўную зацікаўленасць да іх творчасці ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. У 2008 годзе сынам В.&nbsp;Воліса гурт «Дзіда» быў часова адроджаны, аднак выконваў свае песні на рускай мове. == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Kali laska (альбом)|Kali laska]] (1990) * [[І жывыя пазайздросцяць памерлым (альбом)|І жывыя пазайздросцяць памерлым]] (1991)<ref>паводле слоў Вітаўта Мартыненкі</ref> === Зборнікі === * [[Hard Life Heavy Music]] (2001) — кампазіцыя «Kali laska»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iHP-eH0vpcc|title=Dzida - Kali laska|last=Рок Энциклопедия|date=2020-02-21|access-date=2026-06-14}}</ref> == Удзельнікі == У 1990 годзе<ref name=":0" /> ў склад гурта уваходзілі: * [[Аляксандр Калеснік]] — вакал * [[Валерый Воліс]] — тэксты, рытм-гітара * [[Уладзімір Дзёмін]] — бубны * [[Алесь Цярэшка]] — лідар-гітара * [[Уладзімір Курсанаў]] — бас-гітара == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты Беларусі]] s17vihmuvtkw7lb7i2g435jeuu3gau9 5154321 5154318 2026-06-14T13:44:10Z Feeleman 163471 стыль 5154321 wikitext text/x-wiki {{музычны калектыў}} {{значэнні|Дзіда}} '''«Dzi'''{{Націск}}'''da»''' ('''«Дзі{{Націск}}да»''') '''—''' першы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[Трэш-метал|трэш-метал-гурт]]. Створаны ў 1989 годзе ў [[Полацк]]у, першапачаткова называўся «Стресс» і спяваў на рускай мове. == Біяграфія == У 1989 годзе гурт бярэ ўдзел у [[Наваполацк|Наваполацкім]] фестывалі маладзёжнай песні. У красавіку 1990 гурт выступае на фестывалі «Рока-кола’90»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=phJhBC2tUvE|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс" в кулуарах (backstage)|last=MusicBox|date=2023-06-30|access-date=2026-06-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qurfV93vCIA|title=Фестиваль Рок-Кола 1990 (г. Новополоцк) - группа "Стресс"|last=MusicBox|date=2023-03-24|access-date=2026-06-14}}</ref>, дзе выконвае кампазіцыю «Крыжакі», напісаную [[Валерый Воліс|Валерыем Волісам]], рытм-гітарыстам «Стресса». Кампазіцыя была прысвечана ворагам [[Беларусы|беларускага народа]], любым захопнікам, але, хутчэй за усё, у ёй мелася на ўвазе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкая]] таталітарная сістэма, пры якой праследавалася любога роду [[іншадумства]] і альтэрнатыўныя погляды:<blockquote>''Азірніся вакол, Ты убачыш крыжы, Твае думкі і'' ''твар Перакрэсляць яны. Перакрэсляць цябе, калі ты не такі, не такі як усе, Як яны, крыжакі.''</blockquote>Пасля фестывалю гурт змяняе назву на «Дзіда». Да беларускай мовы калектыў прыйшоў дзякуючы выступленню 26 чэрвеня 1990 года ў Полацку танцораў [[Ансамбль «Васілёк»|ансамбля «Васілёк»]] (прадстаўнік [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) і фальклорнага [[Ансамбль «Жывіца»|ансамбля «Жывіца»]] (салістка [[Валянціна Пархоменка]]), на якім прысутнічаў В.&nbsp;Воліс. На наступны дзень Воліс прызнаўся, што падчас канцэрту ў яго ўзнікла думка зрабіць «трэшовую рэч» з фрагментамі пачутых беларускіх народных кампазіцый<ref>Лейтман, А. Трапная полацкая «Дзіда» / А. Лейтман // Чырвоная змена. −1990. — 8 верасня. — с. 12.</ref>. З гэтага можна зрабіць выснову, што метал, нягледзячы на тое, што ён з’яўляецца прадуктам глабалізацыі, не толькі можа мець сінтэз з традыцыйнай культурай, але, наадварот, як правіла без яе горш успрымаецца. Аўтарам шэрагу тэкстаў песень «Дзіды» з’яўляецца полацкая паэтка [[Лера Сом]], што яшчэ раз падкрэслівае сувязь нацыянальнай паэзіі з [[рок-музыка]]й. На фестывалі «Рока-кола’91» «Дзіда» выконвае новую песню на верш [[Лера Сом|Леры Сом]] і Валерыя Волісу — <blockquote><i>«З выгляду быццам грозныя<br/>Спробуй капнуць, дык тухлыя<br/>Поскудзь бывае розная:<br/>Ёсць і худыя і пухлыя.<br/>Вунь пасміхаюцца міла,<br/>Душы нібы адкрыты,<br/>Толькі свінячыя рылы<br/>Не адвярнуць ад карыта.<br/>Свінням не веру болей<br/>Выйшаў даўно з запою<br/>Мокрай плямай на столі<br/>Ззяюць гады застою<br/>Свіння дастае насоўку:<br/>« — Я разбяруся сам!<br/>Хрэн вам, а не тусоўку!<br/>Выдаць дручкі ментам!»<br/>Вось ужо жыць не міла,<br/>Людзі сталі як дрэвы:<br/>Выдраны ўсе жылы,<br/>Парваны усе нервы<br/>Што нам гніючыя шаты —<br/>Гэта для нас не тэма,<br/>Лепшыя у свеце краты<br/>Падрыхтавала сістэма.<br/>«Людзям жыць добра досыць,<br/>Усе яны нам халопы», —<br/>Так разважае поскудзь<br/>І топча нас у балота.</i></blockquote> У кампазіцыі можна пабачыць крытыку савецкай палітычнай сістэмы, а таксама [[Бюракратыя|бюракратыі]], якія зрабілі з беларусаў савецкіх грамадзян, якія абсалютна ўжо не ўяўлялі сабою ні [[Нацыя|нацыі]], ні [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскай супольнасці]]. Людзі скандавалі на тым фестывалі: «Дзіда! Дзіда! Дзіда!»<ref name=":0">Мартыненка, В. Наваполацкае кола адраджэння / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1990. — 19 мая. — С. 9.</ref>, што кажа пра тое, што гурт сваёй кампазіцыяй вельмі моцна закрануў публіку, і гэтая песня была вельмі актуальная і адпавядала часу. [[Уладзімір Дзёмін|Уладзь Дзёмін]] быў узнагароджаны прызам як найлепшы барабаншчык фестывалю, і дзякуючы яму «Дзіда» выступіла і на гала-канцэрце.<ref name=":0" /> 9 верасня 1991 «Дзіда» ўдзельнічае ў канцэрце «Беларускі рок вітае незалежнасць» на плошчы Леніна ў [[Мінск]]у <ref>Мартыненка, В. 222 альбомы беларускага року і ня толькі… Праз рок-прызму : даведкавае выданне / В. Мартыненка, А. Мяльгуй. — Мінск : Медысонт, 2006. — 431 с. С. 333</ref>. У кастрычніку 1991 года на першым музычным хіт-парадзе радыё «Свабода» ([[Мюнхен]]), кампазіцыя «Дзіды» «Крыжакі» ўваходзіць у дзясятку самых папулярных песень, заняўшы 9-е месца<ref>Гуненка, В. Новы, беларускі / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1991. — 4 — 10 лістапада. — С. 14.</ref>. На музычным хіт-парадзе Радыё «Свабода» ў лютым 1992 года кампазіцыя «Дзіды» «Поскудзь» трапляе на 9-е месца<ref>Гуненка, В. Ліхадзеям на зло / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 9 — 15 сакавіка. — С. 9.</ref>, у сакавіку аказваецца ўжо на 6-й пазіцыі, у маі 1992 года апускаецца на 9-ы радок<ref>Гуненка, В. Рок — гэта пазіцыя / В. Гуненка // Чырвоная змена. — 1992. — 29 чэрвеня — 5 ліпеня. — С. 14.</ref>. У маі 1992 года «Дзіда» атрымлівае перамогу на фестывалі «Рока-кола’92»<ref>Мартыненка, В. Не спыняе колы «Рока-кола» / В. Мартыненка // Чырвоная змена. — 1992. — 1 — 7 чэрвеня. — С. 9.</ref>. У ліпені 1992 года «Дзіда» бярэ ўдзел у фестывалі на тэрыторыі Польшчы «[[Басовішча]]». На радзіме ў гурта былі пэўныя фінансавыя праблемы, і адчуўшы, што ў [[Польшча|Польшчы]] больш чым у Беларусі аматараў трэш-металу і наогул металу (дастаткова ўспомніць вядомыя польскія метал-гурты [[Behemoth]] і [[Made of Hate]]), гурт застаецца працаваць у Польшчы, каб рэалізаваць свой патэнцыял. Такім чынам, «Дзіда» становіцца першым беларускім гуртам, які пасля атрымання Рэспублікай Беларусь незалежнасці, эмігруе з краіны з фінансавых прычын. У Польшчы гурт адразу атрымлівае запрашэнне выступіць у Ярацыне ([[Бельгія]]), што кажа пра пэўную зацікаўленасць да іх творчасці ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]]. У 2008 годзе сынам В.&nbsp;Воліса гурт «Дзіда» быў часова адроджаны, аднак выконваў свае песні на рускай мове. == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Kali laska (альбом)|Kali laska]] (1990) * [[І жывыя пазайздросцяць памерлым (альбом)|І жывыя пазайздросцяць памерлым]] (1991)<ref>паводле слоў Вітаўта Мартыненкі</ref> === Зборнікі === * [[Hard Life Heavy Music]] (2001) — кампазіцыя «Kali laska»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iHP-eH0vpcc|title=Dzida - Kali laska|last=Рок Энциклопедия|date=2020-02-21|access-date=2026-06-14}}</ref> == Удзельнікі == У 1990 годзе<ref name=":0" /> ў склад гурта уваходзілі: * [[Аляксандр Калеснік]] — вакал * [[Валерый Воліс]] — тэксты, рытм-гітара * [[Уладзімір Дзёмін]] — бубны * [[Алесь Цярэшка]] — лідар-гітара * [[Уладзімір Курсанаў]] — бас-гітара == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты Беларусі]] c8g00bgtgax9xppj42psa208wfv0j58 Удзельнік:DzBar/Чарнавік 2 809431 5154275 5154272 2026-06-14T12:10:36Z DzBar 156353 Замена старонкі на 'тэст' 5154275 wikitext text/x-wiki тэст mtvks7shx1uzjzfzeqk0am8ua46oam9 Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек) 0 809462 5154580 5154252 2026-06-15T10:06:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154580 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|5|3|1923}}, [[Мінск]] — {{ДС|28|9|1994}}) — беларускі [[акцёр]] тэатра лялек. [[Заслужаны артыст Беларускай ССР|Заслужаны артыст Беларусі]] (1967){{sfn|БЭ|1998|с=456}}<ref name="nlb"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 сакавіка 1923 года ў [[Мінск]]у{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. У 1951 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]]{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. З 1951 года працаваў у [[Беларускі дзяржаўны тэатр лялек|Дзяржаўным тэатры лялек Беларусі]]. У перыяд з 1990 па 1994 год з’яўляўся акцёрам [[Мінскі абласны тэатр лялек «Батлейка»|Мінскага абласнога тэатра лялек «Батлейка»]] ў горадзе [[Маладзечна]]{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. <bdi>Член</bdi> <bdi>[[Беларускі саюз тэатральных дзеячаў|Беларускага саюза тэатральных дзеячаў]]</bdi> з 1956 года. Памёр 28 верасня 1994 года{{sfn|БЭ|1998|с=456}}<ref name="nlb"/>. == Творчасць == Паводле свайго амплуа Уладзімір Калашнікаў быў характарным акцёрам. Вобразы, створаныя ім у нацыянальным рэпертуары, вызначаліся мяккай лірычнасцю і сакавітасцю акцёрскіх фарбаў{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. Сярод роляў, выкананых у Дзяржаўным тэатры лялек Беларусі: Дзед і кароль Дурымонт («[[Дзед і жораў]]», «[[Цудоўная дудка]]» [[В. Вольскі|В. Вольскага]]), Цар («[[Каваль Вярнідуб]]» паводле [[А. Якімовіч|А. Якімовіча]]), Дзед («[[Ліпавічкі]]» паводле [[У. Галубок|У. Галубка]]), Бацька («[[Званы твайго лёсу]]» [[А. Вольскі|А. Вольскага]] і [[П. Макаль|П. Макаля]]), пёс Мамент і Паромшчык («[[Чаканне сабакі Тэафіла]]» [[Г. Марчук|Г. Марчука]]) і іншыя{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. У тэатры «Батлейка» ўвасобіў наступныя вобразы: Чорт, Чараўнік і Кароль («[[Казкі Несцеркі]]» і «[[Сіняя світа]]» [[А. Турава|А. Туравай]]), Бацька, Каваль і Казачнік («[[Піліпка і ведзьма]]» [[С. Кавалёў|С. Кавалёва]]), пёс Барбос («[[Чароўны камень]]» [[В. Лукша|В. Лукшы]]), Удаў («[[Прывітанне для мартышкі]]» [[Р. Остэр|Р. Остэра]] і «[[Насарог і жырафа]]» [[Х. Гюнтэр|Х. Гюнтэра]]){{sfn|БЭ|1998|с=456}}. == Узнагароды == * [[Заслужаны артыст Беларускай ССР|Заслужаны артыст Беларусі]] (1967){{sfn|БЭ|1998|с=456}}<ref name="nlb">{{cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/137120|title=Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|publisher=Беларусь у асобах і падзеях|lang=be|accessdate=14 чэрвеня 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|том=7|год=1998|артыкул=Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|старонкі=456|ref=БЭ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1923 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі 28 верасня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР]] aohrxpmtww4qkyjzgvha9stvbq2pelo Шаблон:Картка:Медыяфраншыза 10 809465 5154307 5154269 2026-06-14T12:56:21Z DzBar 156353 5154307 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка | імя = Медыяфраншыза | аўтазагалоўкі = так | from = {{{from|}}} | уверсе = {{картка/назва|{{{назва|{{PAGENAME}}}}}|from={{{from|}}}}} | уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{арыгінальная_назва|}}}|from={{{from|}}}}} | выява = {{wikidata|P154|{{{лагатып|}}}|size=220px|from={{{from|}}}}} | выява2 = {{wikidata|P18|{{{выява|}}}|caption={{{подпіс_выявы|}}}|from={{{from|}}}}} | метка1 = {{wikidata plural switch|P112|{{{стваральнік|}}}|Стваральнік|Стваральнікі|from={{{from|}}}}} | тэкст1 = {{{стваральнік|}}} | вікідадзеныя1 = P112 | метка2 = Першы твор | тэкст2 = {{{першы_твор|}}} | вікідадзеныя2 = | метка3 = Апошні твор | тэкст3 = {{{апошні_твор|}}} | вікідадзеныя3 = | метка4 = Уладальнік | тэкст4 = {{{уладальнік|}}} | вікідадзеныя4 = P127 | метка5 = Краіна паходжання | тэкст5 = {{{краіна|}}} | вікідадзеныя5 = P495 | метка6 = Гады | тэкст6 = {{{гады|}}} | метка7 = Дата стварэння | тэкст7 = {{{дата_стварэння|}}} | вікідадзеныя7 = P580 | метка8 = Дата заканчэння | тэкст8 = {{{дата_заканчэння|}}} | вікідадзеныя8 = P582 | метка9 = На аснове | тэкст9 = {{{на_аснове|}}} | вікідадзеныя9 = P144 | метка10 = Арыгінальная публікацыя | тэкст10 = {{{арыгінальная_публікацыя|}}} | загаловак11 = Друкаваныя выданні | метка12 = Кнігі | тэкст12 = {{{кнігі|}}} | вікідадзеныя12 = | метка13 = Раманы | тэкст13 = {{{раманы|}}} | вікідадзеныя13 = | метка14 = Малая проза | тэкст14 = {{{малая_проза|}}} | вікідадзеныя14 = | метка15 = Коміксы | тэкст15 = {{{коміксы|}}} | вікідадзеныя15 = | метка16 = Графічныя раманы | тэкст16 = {{{графічныя_раманы|}}} | вікідадзеныя16 = | метка17 = Часопісы | тэкст17 = {{{часопісы|}}} | вікідадзеныя17 = | загаловак18 = Кіно і тэлебачанне | метка19 = Фільмы | тэкст19 = {{{фільмы|}}} | вікідадзеныя19 = | метка20 = Кароткаметражныя фільмы | тэкст20 = {{{кароткаметражныя|}}} | вікідадзеныя20 = | метка21 = Тэлесерыялы | тэкст21 = {{{тэлесерыялы|}}} | вікідадзеныя21 = | метка22 = Вэб-серыялы | тэкст22 = {{{вэб_серыялы|}}} | вікідадзеныя22 = | метка23 = Мультыплікацыя | тэкст23 = {{{мультыплікацыя|}}} | вікідадзеныя23 = | метка24 = Тэлефільмы | тэкст24 = {{{тэлефільмы|}}} | вікідадзеныя24 = | метка25 = Тэлеспектаклі | тэкст25 = {{{тэлеспектаклі|}}} | вікідадзеныя25 = | метка26 = Відэа | тэкст26 = {{{відэа|}}} | вікідадзеныя26 = | загаловак27 = Тэатральныя пастаноўкі | метка28 = Тэатр | тэкст28 = {{{п'есы|}}} | вікідадзеныя28 = | метка29 = Мюзіклы | тэкст29 = {{{мюзіклы|}}} | вікідадзеныя29 = | загаловак30 = Гульні | метка31 = Відэагульні | тэкст31 = {{{відэагульні|}}} | вікідадзеныя31 = | метка32 = Настольныя | тэкст32 = {{{настольныя|}}} | вікідадзеныя32 = | метка33 = Ролевыя | тэкст33 = {{{ролевыя|}}} | вікідадзеныя33 = | загаловак34 = Аўдыё | метка35 = Радыёпраграмы | тэкст35 = {{{радыё|}}} | вікідадзеныя35 = | метка36 = Падкасты | тэкст36 = {{{падкасты|}}} | вікідадзеныя36 = | метка37 = Саўндтрэкі | тэкст37 = {{{саўндтрэкі|}}} | вікідадзеныя37 = | метка38 = Арыгінальная музыка | тэкст38 = {{{арыгінальная_музыка|}}} | вікідадзеныя38 = | загаловак39 = Рознае | метка40 = Цацкі | тэкст40 = {{{цацкі|}}} | метка41 = Славутасці | тэкст41 = {{{славутасці|}}} | метка42 = Тэматычныя паркі | тэкст42 = {{{тэматычныя_паркі|}}} | метка43 = {{{іншае1|}}} | тэкст43 = {{{іншае_тэкст1|}}} | метка44 = {{{іншае2|}}} | тэкст44 = {{{іншае_тэкст2|}}} | унізе = {{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|text=Афіцыйны сайт|from={{{from|}}}}} | унізе2 = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}</includeonly><noinclude> {{/Дакументацыя}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Культура і мастацтва|Медыяфраншыза]] <templatedata> { "params": { "from": {}, "назва": {}, "арыгінальная_назва": {}, "лагатып": {}, "выява": {}, "подпіс_выявы": {}, "стваральнік": {}, "першы_твор": {}, "апошні_твор": {}, "уладальнік": {}, "краіна": {}, "гады": {}, "дата_стварэння": {}, "дата_заканчэння": {}, "на_аснове": {}, "арыгінальная_публікацыя": {}, "кнігі": {}, "раманы": {}, "малая_проза": {}, "коміксы": {}, "графічныя_раманы": {}, "часопісы": {}, "фільмы": {}, "кароткаметражныя": {}, "тэлесерыялы": {}, "вэб_серыялы": {}, "мультыплікацыя": {}, "тэлефільмы": {}, "тэлеспектаклі": {}, "відэа": {}, "п'есы": {}, "мюзіклы": {}, "камп'ютарныя": {}, "настольныя": {}, "ролевыя": {}, "радыё": {}, "падкасты": {}, "саўндтрэкі": {}, "арыгінальная_музыка": {}, "цацкі": {}, "славутасці": {}, "тэматычныя_паркі": {}, "іншае1": {}, "іншае_тэкст1": {}, "іншае2": {}, "іншае_тэкст2": {}, "сайт": {} } } </templatedata></noinclude> kfn3tkb84vndcimfpnagtb9rijm09fw 5154309 5154307 2026-06-14T12:58:33Z DzBar 156353 5154309 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Картка | імя = Медыяфраншыза | аўтазагалоўкі = так | from = {{{from|}}} | уверсе = {{картка/назва|{{{назва|{{PAGENAME}}}}}|from={{{from|}}}}} | уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{арыгінальная_назва|}}}|from={{{from|}}}}} | выява = {{wikidata|P154|{{{лагатып|}}}|size=220px|from={{{from|}}}}} | выява2 = {{wikidata|P18|{{{выява|}}}|caption={{{подпіс_выявы|}}}|from={{{from|}}}}} | метка1 = {{wikidata plural switch|P112|{{{стваральнік|}}}|Стваральнік|Стваральнікі|from={{{from|}}}}} | тэкст1 = {{{стваральнік|}}} | вікідадзеныя1 = P112 | метка2 = Першы твор | тэкст2 = {{{першы_твор|}}} | вікідадзеныя2 = | метка3 = Апошні твор | тэкст3 = {{{апошні_твор|}}} | вікідадзеныя3 = | метка4 = Уладальнік | тэкст4 = {{{уладальнік|}}} | вікідадзеныя4 = P127 | метка5 = Краіна паходжання | тэкст5 = {{{краіна|}}} | вікідадзеныя5 = P495 | метка6 = Гады | тэкст6 = {{{гады|}}} | метка7 = Дата стварэння | тэкст7 = {{{дата_стварэння|}}} | вікідадзеныя7 = P580 | метка8 = Дата заканчэння | тэкст8 = {{{дата_заканчэння|}}} | вікідадзеныя8 = P582 | метка9 = На аснове | тэкст9 = {{{на_аснове|}}} | вікідадзеныя9 = P144 | метка10 = Арыгінальная публікацыя | тэкст10 = {{{арыгінальная_публікацыя|}}} | загаловак11 = Друкаваныя выданні | метка12 = Кнігі | тэкст12 = {{{кнігі|}}} | вікідадзеныя12 = | метка13 = Раманы | тэкст13 = {{{раманы|}}} | вікідадзеныя13 = | метка14 = Малая проза | тэкст14 = {{{малая_проза|}}} | вікідадзеныя14 = | метка15 = Коміксы | тэкст15 = {{{коміксы|}}} | вікідадзеныя15 = | метка16 = Графічныя раманы | тэкст16 = {{{графічныя_раманы|}}} | вікідадзеныя16 = | метка17 = Часопісы | тэкст17 = {{{часопісы|}}} | вікідадзеныя17 = | загаловак18 = Кіно і тэлебачанне | метка19 = Фільмы | тэкст19 = {{{фільмы|}}} | вікідадзеныя19 = | метка20 = Кароткаметражныя фільмы | тэкст20 = {{{кароткаметражныя|}}} | вікідадзеныя20 = | метка21 = Тэлесерыялы | тэкст21 = {{{тэлесерыялы|}}} | вікідадзеныя21 = | метка22 = Вэб-серыялы | тэкст22 = {{{вэб_серыялы|}}} | вікідадзеныя22 = | метка23 = Мультыплікацыя | тэкст23 = {{{мультыплікацыя|}}} | вікідадзеныя23 = | метка24 = Тэлефільмы | тэкст24 = {{{тэлефільмы|}}} | вікідадзеныя24 = | метка25 = Тэлеспектаклі | тэкст25 = {{{тэлеспектаклі|}}} | вікідадзеныя25 = | метка26 = Відэа | тэкст26 = {{{відэа|}}} | вікідадзеныя26 = | загаловак27 = Тэатральныя пастаноўкі | метка28 = Тэатр | тэкст28 = {{{п'есы|}}} | вікідадзеныя28 = | метка29 = Мюзіклы | тэкст29 = {{{мюзіклы|}}} | вікідадзеныя29 = | загаловак30 = Гульні | метка31 = Відэагульні | тэкст31 = {{{відэагульні|}}} | вікідадзеныя31 = | метка32 = Настольныя | тэкст32 = {{{настольныя|}}} | вікідадзеныя32 = | метка33 = Ролевыя | тэкст33 = {{{ролевыя|}}} | вікідадзеныя33 = | загаловак34 = Аўдыё | метка35 = Радыёпраграмы | тэкст35 = {{{радыё|}}} | вікідадзеныя35 = | метка36 = Падкасты | тэкст36 = {{{падкасты|}}} | вікідадзеныя36 = | метка37 = Саўндтрэкі | тэкст37 = {{{саўндтрэкі|}}} | вікідадзеныя37 = | метка38 = Арыгінальная музыка | тэкст38 = {{{арыгінальная_музыка|}}} | вікідадзеныя38 = | загаловак39 = Рознае | метка40 = Цацкі | тэкст40 = {{{цацкі|}}} | метка41 = Славутасці | тэкст41 = {{{славутасці|}}} | метка42 = Тэматычныя паркі | тэкст42 = {{{тэматычныя_паркі|}}} | метка43 = {{{іншае1|}}} | тэкст43 = {{{іншае_тэкст1|}}} | метка44 = {{{іншае2|}}} | тэкст44 = {{{іншае_тэкст2|}}} | унізе = {{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|text=Афіцыйны сайт|from={{{from|}}}}} | унізе2 = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}} }}</includeonly><noinclude> {{/Дакументацыя}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Культура і мастацтва|Медыяфраншыза]] <templatedata> { "params": { "from": {}, "назва": {}, "арыгінальная_назва": {}, "лагатып": {}, "выява": {}, "подпіс_выявы": {}, "стваральнік": {}, "першы_твор": {}, "апошні_твор": {}, "уладальнік": {}, "краіна": {}, "гады": {}, "дата_стварэння": {}, "дата_заканчэння": {}, "на_аснове": {}, "арыгінальная_публікацыя": {}, "кнігі": {}, "раманы": {}, "малая_проза": {}, "коміксы": {}, "графічныя_раманы": {}, "часопісы": {}, "фільмы": {}, "кароткаметражныя": {}, "тэлесерыялы": {}, "вэб_серыялы": {}, "мультыплікацыя": {}, "тэлефільмы": {}, "тэлеспектаклі": {}, "відэа": {}, "п'есы": {}, "мюзіклы": {}, "відэагульні": {}, "настольныя": {}, "ролевыя": {}, "радыё": {}, "падкасты": {}, "саўндтрэкі": {}, "арыгінальная_музыка": {}, "цацкі": {}, "славутасці": {}, "тэматычныя_паркі": {}, "іншае1": {}, "іншае_тэкст1": {}, "іншае2": {}, "іншае_тэкст2": {}, "сайт": {} } } </templatedata></noinclude> bw8osej2oqqhpg2ylnu46sf96ffi4wj Алег Калашнікаў 0 809466 5154278 2026-06-14T12:23:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Алег Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Алег Іванавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Олег Иванович}} (1962—2015) — украінскі палітык. * {{нп5|Алег Мікалаевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Олег Николаевич}} (нар. 1964) — расійскі футбаліст. </onlyinclude> {{Неадназна...» 5154278 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Алег Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Алег Іванавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Олег Иванович}} (1962—2015) — украінскі палітык. * {{нп5|Алег Мікалаевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Олег Николаевич}} (нар. 1964) — расійскі футбаліст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} dn3thmre3d3wkknrdc8u24t6ht905mu Аляксандр Калашнікаў 0 809467 5154279 2026-06-14T12:23:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Аляксандр Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Аляксандр Іванавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Александр Иванович}} (1935—2009) — савецкі футбаліст. * {{нп5|Аляксандр Паўлавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Александр Павлович}} (нар. 1957) — савецкі футбалі...» 5154279 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Аляксандр Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Аляксандр Іванавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Александр Иванович}} (1935—2009) — савецкі футбаліст. * {{нп5|Аляксандр Паўлавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Александр Павлович}} (нар. 1957) — савецкі футбаліст і кіргізскі трэнер. * {{нп5|Аляксандр Пятровіч Калашнікаў (Герой Савецкага Саюза)|Аляксандр Пятровіч Калашнікаў|ru|Калашников, Александр Петрович (Герой Советского Союза)}} (1914—1943) — Герой Савецкага Саюза. * {{нп5|Аляксандр Пятровіч Калашнікаў (Георгіеўскі кавалер)|Аляксандр Пятровіч Калашнікаў|ru|Калашников, Александр Петрович (Георгиевский кавалер)}} — расійскі падпалкоўнік, Георгіеўскі кавалер. * {{нп5|Аляксандр Пятровіч Калашнікаў (дырэктар ФСВП)|Аляксандр Пятровіч Калашнікаў|ru|Калашников, Александр Петрович (директор ФСИН)}} (нар. 1964) — дырэктар ФСВП Расіі, генерал-лейтэнант. * {{нп5|Аляксандр Серафімавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Александр Серафимович}} (нар. 1949) — расійскі палітычны дзеяч. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 531eo31uo9sxpzzz3mwga94folshk80 Аляксей Калашнікаў 0 809468 5154280 2026-06-14T12:23:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Аляксей Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Аляксей Генадзевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Алексей Геннадьевич}} (нар. 1975) — расійскі баскетбаліст. * {{нп5|Аляксей Георгіевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Алексей Георгиевич}} (1893—1962) — доктар фізік...» 5154280 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Аляксей Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Аляксей Генадзевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Алексей Геннадьевич}} (нар. 1975) — расійскі баскетбаліст. * {{нп5|Аляксей Георгіевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Алексей Георгиевич}} (1893—1962) — доктар фізіка-матэматычных навук, міністр асветы РСФСР. * {{нп5|Аляксей Максімавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Алексей Максимович}} (1914—2006) — савецкі дзяржаўны дзеяч. * {{нп5|Аляксей Пятровіч Калашнікаў||ru|Калашников, Алексей Петрович}} (1918—2010) — расійскі вучоны-жывёлавод. * {{нп5|Аляксей Сяргеевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Алексей Сергеевич}} (1921—2003) — савецкі генерал-лейтэнант. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 1ievbbqdjjvjpg6h6nr8ftakpwb4kso Анатоль Калашнікаў 0 809469 5154281 2026-06-14T12:23:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Анатоль Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Анатоль Іванавіч Калашнікаў (мастак)|Анатоль Іванавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Анатолий Иванович}} (1930—2007) — савецкі мастак-графік. * {{нп5|Анатоль Іванавіч Калашнікаў (кінааператар)|Анатоль Івана...» 5154281 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Анатоль Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Анатоль Іванавіч Калашнікаў (мастак)|Анатоль Іванавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Анатолий Иванович}} (1930—2007) — савецкі мастак-графік. * {{нп5|Анатоль Іванавіч Калашнікаў (кінааператар)|Анатоль Іванавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Анатолий Иванович (кинооператор)}} (нар. 1952) — савецкі і расійскі кінааператар. * {{нп5|Анатоль Пятровіч Калашнікаў||ru|Калашников, Анатолий Петрович}} (нар. 1940) — Герой Сацыялістычнай Працы. * {{нп5|Анатоль Сцяпанавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Анатолий Степанович}} (1922—1985) — Герой Савецкага Саюза. * {{нп5|Анатоль Цімафеевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Анатолий Тимофеевич}} (нар. 1940) — савецкі і расійскі вучоны, горны інжынер. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} c5t9j89qqhln6nwsntt6cg5ksn80cxg Андрэй Калашнікаў 0 809470 5154282 2026-06-14T12:23:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Андрэй Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Андрэй Генадзевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Андрей Геннадьевич}} (нар. 1970) — савецкі і расійскі футбаліст. * {{нп5|Андрэй Мікалаевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Андрей Николаевич}} (нар. 1964) — савецкі і ў...» 5154282 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Андрэй Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Андрэй Генадзевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Андрей Геннадьевич}} (нар. 1970) — савецкі і расійскі футбаліст. * {{нп5|Андрэй Мікалаевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Андрей Николаевич}} (нар. 1964) — савецкі і ўкраінскі спартсмен, барэц грэка-рымскага стылю. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} kch5uyspc1ufvrgoat6pot5m0503kpr Васіль Калашнікаў 0 809471 5154283 2026-06-14T12:24:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Васіль Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Васіль Калашнікаў (футбаліст)|Васіль Калашнікаў|ru|Калашников, Василий}} (1950—1994) — савецкі футбаліст. * {{нп5|Васіль Андрэевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Василий Андреевич}} (1855—1935) — рускі і савецкі пе...» 5154283 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Васіль Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Васіль Калашнікаў (футбаліст)|Васіль Калашнікаў|ru|Калашников, Василий}} (1950—1994) — савецкі футбаліст. * {{нп5|Васіль Андрэевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Василий Андреевич}} (1855—1935) — рускі і савецкі педагог, першы настаўнік У. І. Леніна. * {{нп5|Васіль Іванавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Василий Иванович}} (1849—1908) — рускі вынаходнік, механік. * {{нп5|Васіль Міхайлавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Василий Михайлович}} (1928—2007) — Герой Сацыялістычнай Працы. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} nrju2u3ekff8tohsfbp3hfde9s4ix74 Віктар Калашнікаў 0 809472 5154284 2026-06-14T12:24:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Віктар Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Віктар Васільевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Виктор Васильевич}} (1917—2010) — савецкі лётчык-знішчальнік, Герой Расійскай Федэрацыі. * {{нп5|Віктар Дзмітрыевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Виктор Дмитриев...» 5154284 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Віктар Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Віктар Васільевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Виктор Васильевич}} (1917—2010) — савецкі лётчык-знішчальнік, Герой Расійскай Федэрацыі. * {{нп5|Віктар Дзмітрыевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Виктор Дмитриевич}} (нар. 1963) — расійскі дзяржаўны дзеяч. * {{нп5|Віктар Кірылавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Виктор Кириллович}} (1940—2023) — расійскі палітык, губернатар Варонежскай вобласці. * {{нп5|Віктар Міхайлавіч Калашнікаў (гісторык)|Віктар Міхайлавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Виктор Михайлович (историк)}} (нар. 1946) — савецкі гісторык. * {{нп5|Віктар Міхайлавіч Калашнікаў (канструктар)|Віктар Міхайлавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Виктор Михайлович (конструктор)}} (1942—2018) — расійскі канструктар стралковай зброі. * {{нп5|Віктар Юр'евіч Калашнікаў||ru|Калашников, Виктор Юрьевич}} (нар. 1968) — расійскі дыябетолаг, кардыёлаг. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 9ukohxjbcc5nzyb75h61vwktsnc4vni Віталь Калашнікаў 0 809473 5154285 2026-06-14T12:24:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Віталь Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Віталь Анатолевіч Калашнікаў (паэт)|Віталь Анатолевіч Калашнікаў|ru|Калашников, Виталий Анатольевич}} (1958—2012) — расійскі паэт, празаік і перакладчык. * {{нп5|Віталь Анатолевіч Калашнікаў (рэжысёр)|Ві...» 5154285 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Віталь Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Віталь Анатолевіч Калашнікаў (паэт)|Віталь Анатолевіч Калашнікаў|ru|Калашников, Виталий Анатольевич}} (1958—2012) — расійскі паэт, празаік і перакладчык. * {{нп5|Віталь Анатолевіч Калашнікаў (рэжысёр)|Віталь Анатолевіч Калашнікаў|ru|Калашников, Виталий Анатольевич (режиссёр)}} (1936—1995) — савецкі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} egjxk08phgeo6lm5blf9jd4ibgzgspu Дзмітрый Калашнікаў 0 809474 5154286 2026-06-14T12:24:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Дзмітрый Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Дзмітрый Калашнікаў (трэнер)|Дзмітрый Калашнікаў|ru|Калашников, Дмитрий}} (нар. 1983) — латвійскі футбольны трэнер. * {{нп5|Дзмітрый Дзмітрыевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Дмитрий Дмитриевич}} (1902—1943) —...» 5154286 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Дзмітрый Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Дзмітрый Калашнікаў (трэнер)|Дзмітрый Калашнікаў|ru|Калашников, Дмитрий}} (нар. 1983) — латвійскі футбольны трэнер. * {{нп5|Дзмітрый Дзмітрыевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Дмитрий Дмитриевич}} (1902—1943) — савецкі генерал-маёр артылерыі. * {{нп5|Дзмітрый Міхайлавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Дмитрий Михайлович}} (1781—1845) — рускі архітэктар. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 5wiu70ru4wlp1i722j9xzq4rkjgl59m Іван Калашнікаў 0 809475 5154287 2026-06-14T12:24:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Іван Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Іван Абрамавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Иван Абрамович}} (1922—1944) — Герой Савецкага Саюза. * {{нп5|Іван Макаравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Иван Макарович}} (1922—1945) — савецкі разведчык, поўны кавалер ор...» 5154287 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Іван Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Іван Абрамавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Иван Абрамович}} (1922—1944) — Герой Савецкага Саюза. * {{нп5|Іван Макаравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Иван Макарович}} (1922—1945) — савецкі разведчык, поўны кавалер ордэна Славы. * {{нп5|Іван Мікалаевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Иван Николаевич}} (нар. 1986) — Герой Расійскай Федэрацыі. * {{нп5|Іван Пятровіч Калашнікаў||ru|Калашников, Иван Петрович}} (1861—1915) — украінскі архітэктар. * {{нп5|Іван Цімафеевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Иван Тимофеевич}} (1797—1863) — рускі пісьменнік і паэт. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} f5tis1fpw77z0k9wvtpbxb4rrxu94dk Ілья Калашнікаў 0 809476 5154288 2026-06-14T12:25:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Ілья Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Ілья Іванавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Илья Иванович}} (1844—1891) — рускі паэт, кампазітар. * {{нп5|Ілья Яўгенавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Илья Евгеньевич}} (нар. 1982) — расійскі футбаліст і трэнер. </onlyinclude...» 5154288 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Ілья Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Ілья Іванавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Илья Иванович}} (1844—1891) — рускі паэт, кампазітар. * {{нп5|Ілья Яўгенавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Илья Евгеньевич}} (нар. 1982) — расійскі футбаліст і трэнер. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} lkjmo4m6eqrvhkcnwp9wkdytr1z5jgm Леанід Калашнікаў 0 809477 5154289 2026-06-14T12:25:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Леанід Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Леанід Іванавіч Калашнікаў (апаратчык)|Леанід Іванавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Леонид Иванович (аппаратчик)}} (1935—1991) — Герой Сацыялістычнай Працы. * {{нп5|Леанід Іванавіч Калашнікаў (кінааператар)...» 5154289 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Леанід Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Леанід Іванавіч Калашнікаў (апаратчык)|Леанід Іванавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Леонид Иванович (аппаратчик)}} (1935—1991) — Герой Сацыялістычнай Працы. * {{нп5|Леанід Іванавіч Калашнікаў (кінааператар)|Леанід Іванавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Леонид Иванович}} (1926—2005) — савецкі і расійскі кінааператар. * {{нп5|Леанід Іванавіч Калашнікаў (палітык)|Леанід Іванавіч Калашнікаў|ru|Калашников, Леонид Иванович (политик)}} (нар. 1960) — расійскі палітык. * {{нп5|Леанід Мікалаевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Леонид Николаевич}} (1940—2023) — савецкі і кіргізскі палітык і журналіст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} l6qrtw34o6lzu1alpjjvmir38aee88y Мікалай Калашнікаў 0 809478 5154290 2026-06-14T12:25:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Мікалай Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Мікалай Аляксеевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Николай Алексеевич}} (1934—2019) — савецкі гаспадарчы і палітычны дзеяч. * {{нп5|Мікалай Пятровіч Калашнікаў||ru|Калашников, Николай Петрович}} (1916—1990) — Геро...» 5154290 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Мікалай Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Мікалай Аляксеевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Николай Алексеевич}} (1934—2019) — савецкі гаспадарчы і палітычны дзеяч. * {{нп5|Мікалай Пятровіч Калашнікаў||ru|Калашников, Николай Петрович}} (1916—1990) — Герой Сацыялістычнай Працы. * {{нп5|Мікалай Сямёнавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Николай Семёнович}} (1913—1944) — Герой Савецкага Саюза. * {{нп5|Мікалай Сяргеевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Николай Сергеевич}} (1884—1961) — расійскі ваенны дзеяч, пісьменнік. * {{нп5|Мікалай Фёдаравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Николай Фёдорович}} (нар. 1940) — савецкі ватэрпаліст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 49eu73ic81qd6nrxt8x1751r7vst5sg Пётр Калашнікаў 0 809479 5154292 2026-06-14T12:26:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Пётр Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Пётр Іванавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Пётр Иванович}} (1828—1897) — рускі пісьменнік і драматург. * {{нп5|Пётр Макаравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Пётр Макарович}} (1910—1980) — поўны кавалер ордэна Славы. * {{н...» 5154292 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Пётр Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Пётр Іванавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Пётр Иванович}} (1828—1897) — рускі пісьменнік і драматург. * {{нп5|Пётр Макаравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Пётр Макарович}} (1910—1980) — поўны кавалер ордэна Славы. * {{нп5|Пётр Паўлавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Пётр Павлович}} (1909—1983) — савецкі футбаліст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 9nf12co9lwykczuiewle0mt8k6mit0x Сяргей Калашнікаў 0 809480 5154293 2026-06-14T12:26:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Сяргей Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Сяргей Вячаслававіч Калашнікаў||ru|Калашников, Сергей Вячеславович}} (нар. 1951) — міністр працы і сацыяльнага развіцця РФ. * {{нп5|Сяргей Нічыпаравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Сергей Никифорович}} (1914—?)...» 5154293 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Сяргей Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Сяргей Вячаслававіч Калашнікаў||ru|Калашников, Сергей Вячеславович}} (нар. 1951) — міністр працы і сацыяльнага развіцця РФ. * {{нп5|Сяргей Нічыпаравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Сергей Никифорович}} (1914—?) — савецкі інжынер-механік. * {{нп5|Сяргей Рыгоравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Сергей Григорьевич}} (1906—1984) — савецкі і расійскі фізік. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} j1l46yad87idzifejo07qn7nta1y7ti Уладзімір Калашнікаў 0 809481 5154294 2026-06-14T12:26:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Уладзімір Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Уладзімір Валяр'янавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Валерьянович}} (нар. 1947) — расійскі выкладчык. * {{нп5|Уладзімір Васільевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Васильевич}} (1944—2019) — саве...» 5154294 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Уладзімір Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Уладзімір Валяр'янавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Валерьянович}} (нар. 1947) — расійскі выкладчык. * {{нп5|Уладзімір Васільевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Васильевич}} (1944—2019) — савецкі і расійскі вучоны. * {{нп5|Уладзімір Вячаслававіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Вячеславович}} (1942—2001) — расійскі матэматык. * {{нп5|Уладзімір Дзмітрыевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Дмитриевич}} (нар. 1953) — савецкі і расійскі футбаліст і трэнер. * {{нп5|Уладзімір Ільіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Ильич}} (1929—2008) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} k24xcsr59ku3ovqwq7mdda2lyacjwl3 5154569 5154294 2026-06-15T09:59:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154569 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Уладзімір Калашнікаў''': <onlyinclude> * [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў]] (1947—2001) — беларускі кінааператар. * {{нп5|Уладзімір Валяр'янавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Валерьянович}} (нар. 1947) — расійскі выкладчык. * {{нп5|Уладзімір Васільевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Васильевич}} (1944—2019) — савецкі і расійскі вучоны. * {{нп5|Уладзімір Вячаслававіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Вячеславович}} (1942—2001) — расійскі матэматык. * {{нп5|Уладзімір Дзмітрыевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Дмитриевич}} (нар. 1953) — савецкі і расійскі футбаліст і трэнер. * {{нп5|Уладзімір Ільіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Ильич}} (1929—2008) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 3lwci2qutpoj8lavsoxqfttcpkat7y2 5154570 5154569 2026-06-15T09:59:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154570 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Уладзімір Калашнікаў''': <onlyinclude> * [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў]] (1923—1994) — беларускі акцёр тэатра лялек. * [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў]] (1947—2001) — беларускі кінааператар. * {{нп5|Уладзімір Валяр'янавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Валерьянович}} (нар. 1947) — расійскі выкладчык. * {{нп5|Уладзімір Васільевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Васильевич}} (1944—2019) — савецкі і расійскі вучоны. * {{нп5|Уладзімір Вячаслававіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Вячеславович}} (1942—2001) — расійскі матэматык. * {{нп5|Уладзімір Дзмітрыевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Дмитриевич}} (нар. 1953) — савецкі і расійскі футбаліст і трэнер. * {{нп5|Уладзімір Ільіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Ильич}} (1929—2008) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} r6pgckncxb7tgxm5ueua29snh2aqtg6 5154571 5154570 2026-06-15T10:00:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154571 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Уладзімір Калашнікаў''': <onlyinclude> * [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў]] (1923—1994) — беларускі акцёр тэатра лялек. * [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў]] (1947—2001) — беларускі кінааператар. * {{нп5|Уладзімір Валяр'янавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Валерьянович}} (нар. 1947) — расійскі выкладчык. * {{нп5|Уладзімір Васільевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Васильевич}} (1944—2019) — савецкі і расійскі вучоны. * {{нп5|Уладзімір Вячаслававіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Вячеславович}} (1942—2001) — расійскі матэматык. * {{нп5|Уладзімір Дзмітрыевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Дмитриевич}} (нар. 1953) — савецкі і расійскі футбаліст і трэнер. * {{нп5|Уладзімір Ільіч Калашнікаў||ru|Калашников, Владимир Ильич}} (1929—2008) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} lsoedz8c3sjf6hfvzcl8lrgd9z93rl1 Юрый Калашнікаў 0 809482 5154295 2026-06-14T12:26:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Юрый Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Юрый Калашнікаў (барэц)|Юрый Калашнікаў|ru|Калашников, Юрий}} (нар. 1998) — ізраільскі барэц вольнага стылю. * {{нп5|Юрый Валянцінавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Юрий Валентинович}} (нар. 1971) — расійскі футбал...» 5154295 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Юрый Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Юрый Калашнікаў (барэц)|Юрый Калашнікаў|ru|Калашников, Юрий}} (нар. 1998) — ізраільскі барэц вольнага стылю. * {{нп5|Юрый Валянцінавіч Калашнікаў||ru|Калашников, Юрий Валентинович}} (нар. 1971) — расійскі футбаліст. * {{нп5|Юрый Васільевіч Калашнікаў (гісторык)|Юрый Васільевіч Калашнікаў|ru|Калашников, Юрий Васильевич (историк)}} (1939—2018) — савецкі і расійскі вучоны, гісторык. * {{нп5|Юрый Васільевіч Калашнікаў (сяржант)|Юрый Васільевіч Калашнікаў|ru|Калашников, Юрий Васильевич}} (1924—1992) — поўны кавалер ордэна Славы. * {{нп5|Юрый Сяргеевіч Калашнікаў||ru|Калашников, Юрий Сергеевич}} (1909—1988) — савецкі тэатразнавец. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} qkajuuic8wmyrk6syq9v71ym4lh657x Яўген Калашнікаў 0 809483 5154296 2026-06-14T12:26:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Яўген Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Яўген Ігаравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Евгений Игоревич}} (1951—1997) — савецкі і расійскі паэт, аўтар-выканаўца. * {{нп5|Яўген Уладзіміравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Евгений Владимирович}} (1928—2018) — са...» 5154296 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікаў}} '''Яўген Калашнікаў''': <onlyinclude> * {{нп5|Яўген Ігаравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Евгений Игоревич}} (1951—1997) — савецкі і расійскі паэт, аўтар-выканаўца. * {{нп5|Яўген Уладзіміравіч Калашнікаў||ru|Калашников, Евгений Владимирович}} (1928—2018) — савецкі военачальнік, генерал-палкоўнік. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 9r2mskgob1tmbkwdwaijk6p0la5ujr2 Вера Калашнікава 0 809484 5154297 2026-06-14T12:26:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Вера Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Вера Ігараўна Калашнікава||ru|Калашникова, Вера Игоревна}} (нар. 1992) — расійская плыўчыха. * {{нп5|Вера Самойлаўна Крэпкіна|Вера Самойлаўна Крэпкіна (Калашнікава)|ru|Крепкина, Вера Самойловна}} (1933—2023) —...» 5154297 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Вера Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Вера Ігараўна Калашнікава||ru|Калашникова, Вера Игоревна}} (нар. 1992) — расійская плыўчыха. * {{нп5|Вера Самойлаўна Крэпкіна|Вера Самойлаўна Крэпкіна (Калашнікава)|ru|Крепкина, Вера Самойловна}} (1933—2023) — савецкая лёгкаатлетка. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 6quroym4j3v216l982unr3vyfv8x70f Галіна Калашнікава 0 809485 5154298 2026-06-14T12:27:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Галіна Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Галіна Аляксееўна Калашнікава||ru|Калашникова, Галина Алексеевна}} (1922—2010) — савецкая і расійская актрыса, тэатральны рэжысёр. * {{нп5|Галіна Сяргееўна Калашнікава||ru|Калашникова, Галина Сергеевна}...» 5154298 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Галіна Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Галіна Аляксееўна Калашнікава||ru|Калашникова, Галина Алексеевна}} (1922—2010) — савецкая і расійская актрыса, тэатральны рэжысёр. * {{нп5|Галіна Сяргееўна Калашнікава||ru|Калашникова, Галина Сергеевна}} (1936—1988) — савецкая балерына, педагог. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} fiqzpczgokinyd4iozpn5j79hup8rw0 Вольга Калашнікава 0 809486 5154299 2026-06-14T12:27:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Вольга Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Вольга Валер'еўна Калашнікава||ru|Калашникова, Ольга Валерьевна}} (нар. 1967) — расійская тэатральная актрыса і рэжысёр. * {{нп5|Вольга Васільеўна Калашнікава||ru|Калашникова, Ольга Васильевна}} (у дзяво...» 5154299 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Вольга Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Вольга Валер'еўна Калашнікава||ru|Калашникова, Ольга Валерьевна}} (нар. 1967) — расійская тэатральная актрыса і рэжысёр. * {{нп5|Вольга Васільеўна Калашнікава||ru|Калашникова, Ольга Васильевна}} (у дзявоцтве Клявакіна; нар. 1962) — савецкая плыўчыха. * {{нп5|Вольга Міхайлаўна Калашнікава||ru|Калашникова, Ольга Михайловна}} (1805 — пасля 1840) — прыгонная сялянка, каханка А. С. Пушкіна. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} l0fltavpd85uj69wkpo3ig5a8ott49n Ганна Калашнікава 0 809487 5154300 2026-06-14T12:27:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Ганна Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Ганна Ігараўна Калашнікава||ru|Калашникова, Анна Игоревна}} (нар. 1984) — расійская актрыса, спявачка. * {{нп5|Ганна Пятроўна Калашнікава-Роат|Ганна Пятроўна Калашнікава|ru|Калашникова, Анна Петровна}} (18...» 5154300 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Ганна Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Ганна Ігараўна Калашнікава||ru|Калашникова, Анна Игоревна}} (нар. 1984) — расійская актрыса, спявачка. * {{нп5|Ганна Пятроўна Калашнікава-Роат|Ганна Пятроўна Калашнікава|ru|Калашникова, Анна Петровна}} (1885 — не раней за 1960) — руская мастачка. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 6fw9lcoajwhnjdwsmk4s8whxrhgfhw0 Таццяна Калашнікава 0 809488 5154301 2026-06-14T12:27:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Таццяна Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Таццяна Аляксееўна Калашнікава||ru|Калашникова, Татьяна Алексеевна}} (нар. 1972) — расійская актрыса. * {{нп5|Таццяна Васільеўна Калашнікава||ru|Калашникова, Татьяна Васильевна}} (1929—2005) — Герой Сацыя...» 5154301 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Калашнікава}} '''Таццяна Калашнікава''': <onlyinclude> * {{нп5|Таццяна Аляксееўна Калашнікава||ru|Калашникова, Татьяна Алексеевна}} (нар. 1972) — расійская актрыса. * {{нп5|Таццяна Васільеўна Калашнікава||ru|Калашникова, Татьяна Васильевна}} (1929—2005) — Герой Сацыялістычнай Працы. * {{нп5|Таццяна Ільінічна Калашнікава||ru|Калашникова, Татьяна Ильинична}} (нар. 1965) — расійская паэтэса. * {{нп5|Таццяна Міхайлаўна Калашнікава||ru|Калашникова, Татьяна Михайловна}} (1919—2002) — савецкі і расійскі географ. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} arfmkjolcvyh82g1qzxqdsesoc1bxpe Калашнікава 0 809489 5154302 2026-06-14T12:28:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Калашнікаў]] 5154302 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Калашнікаў]] d0pzp5u51uok8j5yx7f79v1uor82kvm Дзіда (гурт) 0 809490 5154319 2026-06-14T13:42:33Z Feeleman 163471 Перасылае да [[Dzida]] 5154319 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dzida]] brcbonzkihpfg6etkcd0pa0po5fbcru Катэгорыя:Альбомы Universal Records 14 809491 5154325 2026-06-14T13:50:34Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Альбомы паводле лэйблаў]] [[Катэгорыя:Universal Records]] [[Катэгорыя:Альбомы Universal Music Group]]» 5154325 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Альбомы паводле лэйблаў]] [[Катэгорыя:Universal Records]] [[Катэгорыя:Альбомы Universal Music Group]] 7qzq3fx5ohsy539c8p3w3e54dv7aovz 5154326 5154325 2026-06-14T13:51:19Z DzBar 156353 5154326 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Альбомы паводле лэйблаў|Universal]] [[Катэгорыя:Universal Records]] [[Катэгорыя:Альбомы Universal Music Group]] arxeng3ttfvemkbweo0tiswq7eusx6t Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1935 годзе 14 809492 5154328 2026-06-14T14:06:26Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Музычныя калектывы паводле гадоў з’яўлення}}» 5154328 wikitext text/x-wiki {{Музычныя калектывы паводле гадоў з’яўлення}} 1nvhtanh70yuqmvdhyj9cdocywz4jub Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1939 годзе 14 809493 5154329 2026-06-14T14:08:42Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Музычныя калектывы паводле гадоў з’яўлення}}» 5154329 wikitext text/x-wiki {{Музычныя калектывы паводле гадоў з’яўлення}} 1nvhtanh70yuqmvdhyj9cdocywz4jub Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1937 годзе 14 809494 5154330 2026-06-14T14:10:04Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Музычныя калектывы паводле гадоў з’яўлення}}» 5154330 wikitext text/x-wiki {{Музычныя калектывы паводле гадоў з’яўлення}} 1nvhtanh70yuqmvdhyj9cdocywz4jub El Sol Rojo 0 809495 5154356 2026-06-14T16:57:44Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1359314286|El Sol Rojo]]» 5154356 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва|мастак=[[Аляксандр Колдэр]]}} '''{{Lang|es|El Sol Rojo}}''' (бел. Чырвонае Сонца) — сталёвая скульптура пад адкрытым небам у [[Мехіка]]. Яна была створана амерыканскім мастаком [[Аляксандр Колдэр|Аляксандрам Колдэрам]] да [[Летнія Алімпійскія гульні 1968|летніх Алімпійскіх гульняў 1968 года]], спецыяльна для мастацкага праекта {{Lang|es|[[Ruta de la Amistad]]}}, і была усталявана на тэрыторыі [[Ацтэка|стадыёна «Ацтэка»]]. == Гісторыя і апісанне == У сакавіку 1967 года мексіканска-нямецкаму скульптару Маціясу Гёрыцу было даручана распрацаваць мастацкі праект, які павінен быў стаць часткай Культурнай Алімпіяды 1968 года, якая павінна была адбыцца напярэдадні [[Летнія Алімпійскія гульні 1968|Алімпійскіх гульняў]] таго года.<ref name="Juárez Bautista-2024">{{Cite web|lang=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/cultura/la-obra-mas-grande-de-alexander-calder-que-esta-en-cdmx/|title=La obra más grande de Alexander Calder que está en CDMX|author=Juárez Bautista|first=Frida|date=27 July 2024|access-date=10 May 2026}}</ref> Было запрошана некалькі мастакоў, з якіх 19 разам з іх адпаведнымі творамі былі адабраны, і праект атрымаў назву {{Lang|es|[[Ruta de la Amistad]]}} (бел. Шлях Сяброўства).<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://eleco.unam.mx/ruta-de-la-amistad/|title=La ruta de la amistad y el desarrollo del no-lugar|author=Rebatta|first=Andrew|website=[[Museo Experimental El Eco]]|date=9 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421024747/https://eleco.unam.mx/ruta-de-la-amistad/|archive-date=21 April 2025|access-date=10 May 2026|url-status=live}}</ref> Сярод іх быў [[Аляксандр Колдэр]], які даслаў сваю прапанову Герыцу 8&nbsp;лістапада 1967 года. Пасля таго Раства Колдэр кіраваў мантажом.<ref name="Juárez Bautista-2024" /> ''{{lang|es|El Sol Rojo}}'' быў усталяваны на галоўнай плошчы побач са стадыёнам «Ацтэка».<ref>{{cite web|language=es|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/11/quien-fue-el-famoso-artista-autor-del-sol-rojo-la-emblematica-escultura-del-estadio-azteca/|title=Quién fue el famoso artista autor del 'Sol Rojo', la emblemática escultura del Estadio Azteca|first=Cinthia|last=Salvador|date=11 March 2024|access-date=10 May 2026|trans-title=Who was the famous artist behind 'El Sol Rojo', the iconic sculpture at Estadio Azteca|newspaper=[[Infobae]]}}</ref> Гэта чорная сталёвая канструкцыя вышынёй 25,8 метра (85 футаў).<ref name="Juárez Bautista-2024" /><ref>{{cite web|url=https://www.jornada.com.mx/2008/07/04/index.php?section=cultura&article=a05n1cul|title=Invitan a redescubrir icono urbano creado por el artista Alexander Calder|first=Mónica|last=Mateos-Vega|date=4 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829191518/https://www.jornada.com.mx/2008/07/04/index.php?section=cultura&article=a05n1cul|archive-date=29 August 2025|access-date=11 May 2026|url-status=live|trans-title=An invitation to rediscover an urban icon created by artist Alexander Calder|newspaper=[[La Jornada]]}}</ref> Яна мае тры нагі, якія, у адрозненне ад многіх іншых прац Колдэра, звараныя і сабраныя без выкарыстання нітаў.<ref name="universal2">{{cite web|language=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/|title=El Sol rojo de Calder es usado como baño público|date=8 April 2015|access-date=10 May 2026|trans-title=Calder's El Sol Rojo is used as a public restroom|newspaper=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]}}</ref> У яе цэнтры знаходзіцца вялікі чырвоны дыск, тон якога змяняецца ў залежнасці ад становішча сонца: ён ярка свеціцца апоўдні і здаецца цьмяным на світанні і ў змярканні.<ref name="Juárez Bautista-2024" /> Калі ''{{Lang|es|Sol Rojo}}'' Калі была адкрыта скульптура, на падлозе была намалявана бел-сіняя псіхадэлічная лагатып «Мексіка 68», які заставаўся на месцы падчас [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|чэмпіянату свету па футболе 1970 года]], які таксама праходзіў у Мехіка. Да [[Чэмпіянат свету па футболе 1986|чэмпіянату свету па футболе 1986 года]] быў дададзены аранжавы круг. З таго часу абслугоўванне скульптуры заняпало. Нягледзячы на сваё месцазнаходжанне, скульптура не належыць уладальнікам стадыёна. Нягледзячы на тое, што зямля належыць гарадскім уладам, муніцыпалітэт Каёакан неафіцыйна кіруе ёю з-за адсутнасці законнага ўладальніка, бо ні федэральныя, ні гарадскія ўлады не ўзялі на сябе адказнасць за скульптуру.<ref name="universal2">{{Cite web|lang=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/|title=El Sol rojo de Calder es usado como baño público|date=8 April 2015|access-date=10 May 2026}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/ "El Sol rojo de Calder es usado como baño público"] &#x5B;Calder's El Sol Rojo is used as a public restroom&#x5D;. ''[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]'' (in Spanish). 8 April 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 May</span> 2026</span>.</cite> [[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>  {{Gallery|File:EAztecaSculpture1DF.JPG|Pictured with scaffolding and without paint while under restoration in 2009|File:El Sol Rojo (cropped).jpg|''El Sol Rojo'' in 2015|width=300}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commonscat|Sol Rojo (Alexander Calder)}} * {{Афіцыйны сайт|http://www.mexico68.org/es/esculturas/i01.html|link_text=Афіцыйны сайт|lang=es|схаваць=а}} * [https://calder.org/historical-photos/drawing-of-el-sol-rojo-1967-6/ Drawing of ''El Sol Rojo'' (1968)] via the {{Не перакладзена|Calder Foundation|3=en|4=Calder Foundation}} * [https://calder.org/historical-photos/el-sol-rojo-1968/ ''El Sol Rojo''] via the Calder Foundation * [https://calder.org/works/monumental-sculpture/el-sol-rojo-15-intermediate-maquette-1968/ ''El Sol Rojo'' (1:5 intermediate maquette)] via the Calder Foundation * [https://mexicocity.cdmx.gob.mx/venues/el-sol-rojo/?lang=en ''El Sol Rojo''; Alexander Calder] at the Official Guide to Mexico City [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 1968]] [[Катэгорыя:Скульптуры 1968 года]] f8pm3egv53d11jkwrc4r3hzc82bvvi7 5154358 5154356 2026-06-14T17:00:31Z DzBar 156353 5154358 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва|мастак=[[Аляксандр Колдэр]]}} '''{{Lang|es|El Sol Rojo}}''' (бел. Чырвонае Сонца) — сталёвая скульптура пад адкрытым небам у [[Мехіка]]. Яна была створана амерыканскім мастаком [[Аляксандр Колдэр|Аляксандрам Колдэрам]] да [[Летнія Алімпійскія гульні 1968|летніх Алімпійскіх гульняў 1968 года]], спецыяльна для мастацкага праекта {{Lang|es|[[Ruta de la Amistad]]}}, і была усталявана на тэрыторыі [[Ацтэка|стадыёна «Ацтэка»]]. == Гісторыя і апісанне == У сакавіку 1967 года мексіканска-нямецкаму скульптару Маціясу Гёрыцу было даручана распрацаваць мастацкі праект, які павінен быў стаць часткай Культурнай Алімпіяды 1968 года, якая павінна была адбыцца напярэдадні [[Летнія Алімпійскія гульні 1968|Алімпійскіх гульняў]] таго года.<ref name="Juárez Bautista-2024">{{Cite web|lang=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/cultura/la-obra-mas-grande-de-alexander-calder-que-esta-en-cdmx/|title=La obra más grande de Alexander Calder que está en CDMX|author=Juárez Bautista|first=Frida|date=27 July 2024|access-date=10 May 2026}}</ref> Было запрошана некалькі мастакоў, з якіх 19 разам з іх адпаведнымі творамі былі адабраны, і праект атрымаў назву {{Lang|es|[[Ruta de la Amistad]]}} (бел. Шлях Сяброўства).<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://eleco.unam.mx/ruta-de-la-amistad/|title=La ruta de la amistad y el desarrollo del no-lugar|author=Rebatta|first=Andrew|website=[[Museo Experimental El Eco]]|date=9 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421024747/https://eleco.unam.mx/ruta-de-la-amistad/|archive-date=21 April 2025|access-date=10 May 2026|url-status=live}}</ref> Сярод іх быў [[Аляксандр Колдэр]], які даслаў сваю прапанову Герыцу 8&nbsp;лістапада 1967 года. Пасля таго Раства Колдэр кіраваў мантажом.<ref name="Juárez Bautista-2024" /> ''{{lang|es|El Sol Rojo}}'' быў усталяваны на галоўнай плошчы побач са стадыёнам «Ацтэка».<ref>{{cite web|language=es|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/11/quien-fue-el-famoso-artista-autor-del-sol-rojo-la-emblematica-escultura-del-estadio-azteca/|title=Quién fue el famoso artista autor del 'Sol Rojo', la emblemática escultura del Estadio Azteca|first=Cinthia|last=Salvador|date=11 March 2024|access-date=10 May 2026|trans-title=Who was the famous artist behind 'El Sol Rojo', the iconic sculpture at Estadio Azteca|newspaper=[[Infobae]]}}</ref> Гэта чорная сталёвая канструкцыя вышынёй 25,8 метра (85 футаў).<ref name="Juárez Bautista-2024" /><ref>{{cite web|url=https://www.jornada.com.mx/2008/07/04/index.php?section=cultura&article=a05n1cul|title=Invitan a redescubrir icono urbano creado por el artista Alexander Calder|first=Mónica|last=Mateos-Vega|date=4 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829191518/https://www.jornada.com.mx/2008/07/04/index.php?section=cultura&article=a05n1cul|archive-date=29 August 2025|access-date=11 May 2026|url-status=live|trans-title=An invitation to rediscover an urban icon created by artist Alexander Calder|newspaper=[[La Jornada]]}}</ref> Яна мае тры нагі, якія, у адрозненне ад многіх іншых прац Колдэра, звараныя і сабраныя без выкарыстання нітаў.<ref name="universal2">{{cite web|language=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/|title=El Sol rojo de Calder es usado como baño público|date=8 April 2015|access-date=10 May 2026|trans-title=Calder's El Sol Rojo is used as a public restroom|newspaper=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]}}</ref> У яе цэнтры знаходзіцца вялікі чырвоны дыск, тон якога змяняецца ў залежнасці ад становішча сонца: ён ярка свеціцца апоўдні і здаецца цьмяным на світанні і ў змярканні.<ref name="Juárez Bautista-2024" /> Калі ''{{Lang|es|Sol Rojo}}'' Калі была адкрыта скульптура, на падлозе была намалявана бел-сіняя псіхадэлічная лагатып «Мексіка 68», які заставаўся на месцы падчас [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|чэмпіянату свету па футболе 1970 года]], які таксама праходзіў у Мехіка. Да [[Чэмпіянат свету па футболе 1986|чэмпіянату свету па футболе 1986 года]] быў дададзены аранжавы круг. З таго часу абслугоўванне скульптуры заняпало. Нягледзячы на сваё месцазнаходжанне, скульптура не належыць уладальнікам стадыёна. Нягледзячы на тое, што зямля належыць гарадскім уладам, муніцыпалітэт Каёакан неафіцыйна кіруе ёю з-за адсутнасці законнага ўладальніка, бо ні федэральныя, ні гарадскія ўлады не ўзялі на сябе адказнасць за скульптуру.<ref name="universal2">{{Cite web|lang=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/|title=El Sol rojo de Calder es usado como baño público|date=8 April 2015|access-date=10 May 2026}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/ "El Sol rojo de Calder es usado como baño público"] &#x5B;Calder's El Sol Rojo is used as a public restroom&#x5D;. ''[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]'' (in Spanish). 8 April 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 May</span> 2026</span>.</cite> [[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>{{Gallery|File:EAztecaSculpture1DF.JPG|Скульптура з рыштаваннямі і без фарбы падчас рэстаўрацыі ў 2009 годзе|File:El Sol Rojo (cropped).jpg|''El Sol Rojo'' ў 2015 годзе|width=300px}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commonscat|Sol Rojo (Alexander Calder)}} * {{Афіцыйны сайт|http://www.mexico68.org/es/esculturas/i01.html|link_text=Афіцыйны сайт|lang=es|схаваць=а}} * [https://calder.org/historical-photos/drawing-of-el-sol-rojo-1967-6/ Drawing of ''El Sol Rojo'' (1968)] via the {{Не перакладзена|Calder Foundation|3=en|4=Calder Foundation}} * [https://calder.org/historical-photos/el-sol-rojo-1968/ ''El Sol Rojo''] via the Calder Foundation * [https://calder.org/works/monumental-sculpture/el-sol-rojo-15-intermediate-maquette-1968/ ''El Sol Rojo'' (1:5 intermediate maquette)] via the Calder Foundation * [https://mexicocity.cdmx.gob.mx/venues/el-sol-rojo/?lang=en ''El Sol Rojo''; Alexander Calder] at the Official Guide to Mexico City [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 1968]] [[Катэгорыя:Скульптуры 1968 года]] 8vupp7ast06qwpke1hccpuo6j5seu4j 5154359 5154358 2026-06-14T17:01:01Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154359 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва|мастак=[[Аляксандр Колдэр]]}} '''{{Lang|es|El Sol Rojo}}''' (бел. Чырвонае Сонца) — сталёвая скульптура пад адкрытым небам у [[Мехіка]]. Яна была створана амерыканскім мастаком [[Аляксандр Колдэр|Аляксандрам Колдэрам]] да [[Летнія Алімпійскія гульні 1968|летніх Алімпійскіх гульняў 1968 года]], спецыяльна для мастацкага праекта {{Lang|es|[[Ruta de la Amistad]]}}, і была усталявана на тэрыторыі [[Ацтэка|стадыёна «Ацтэка»]]. == Гісторыя і апісанне == У сакавіку 1967 года мексіканска-нямецкаму скульптару Маціясу Гёрыцу было даручана распрацаваць мастацкі праект, які павінен быў стаць часткай Культурнай Алімпіяды 1968 года, якая павінна была адбыцца напярэдадні [[Летнія Алімпійскія гульні 1968|Алімпійскіх гульняў]] таго года.<ref name="Juárez Bautista-2024">{{Cite web|lang=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/cultura/la-obra-mas-grande-de-alexander-calder-que-esta-en-cdmx/|title=La obra más grande de Alexander Calder que está en CDMX|author=Juárez Bautista|first=Frida|date=27 July 2024|access-date=10 May 2026}}</ref> Было запрошана некалькі мастакоў, з якіх 19 разам з іх адпаведнымі творамі былі адабраны, і праект атрымаў назву {{Lang|es|[[Ruta de la Amistad]]}} (бел. Шлях Сяброўства).<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://eleco.unam.mx/ruta-de-la-amistad/|title=La ruta de la amistad y el desarrollo del no-lugar|author=Rebatta|first=Andrew|website=[[Museo Experimental El Eco]]|date=9 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421024747/https://eleco.unam.mx/ruta-de-la-amistad/|archive-date=21 April 2025|access-date=10 May 2026|url-status=live}}</ref> Сярод іх быў [[Аляксандр Колдэр]], які даслаў сваю прапанову Герыцу 8&nbsp;лістапада 1967 года. Пасля таго Раства Колдэр кіраваў мантажом.<ref name="Juárez Bautista-2024" /> ''{{lang|es|El Sol Rojo}}'' быў усталяваны на галоўнай плошчы побач са стадыёнам «Ацтэка».<ref>{{cite web|language=es|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/11/quien-fue-el-famoso-artista-autor-del-sol-rojo-la-emblematica-escultura-del-estadio-azteca/|title=Quién fue el famoso artista autor del 'Sol Rojo', la emblemática escultura del Estadio Azteca|first=Cinthia|last=Salvador|date=11 March 2024|access-date=10 May 2026|trans-title=Who was the famous artist behind 'El Sol Rojo', the iconic sculpture at Estadio Azteca|newspaper=[[Infobae]]}}</ref> Гэта чорная сталёвая канструкцыя вышынёй 25,8 метра (85 футаў).<ref name="Juárez Bautista-2024" /><ref>{{cite web|url=https://www.jornada.com.mx/2008/07/04/index.php?section=cultura&article=a05n1cul|title=Invitan a redescubrir icono urbano creado por el artista Alexander Calder|first=Mónica|last=Mateos-Vega|date=4 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829191518/https://www.jornada.com.mx/2008/07/04/index.php?section=cultura&article=a05n1cul|archive-date=29 August 2025|access-date=11 May 2026|url-status=live|trans-title=An invitation to rediscover an urban icon created by artist Alexander Calder|newspaper=[[La Jornada]]}}</ref> Яна мае тры нагі, якія, у адрозненне ад многіх іншых прац Колдэра, звараныя і сабраныя без выкарыстання нітаў.<ref name="universal2">{{cite web|language=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/|title=El Sol rojo de Calder es usado como baño público|date=8 April 2015|access-date=10 May 2026|trans-title=Calder's El Sol Rojo is used as a public restroom|newspaper=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]}}</ref> У яе цэнтры знаходзіцца вялікі чырвоны дыск, тон якога змяняецца ў залежнасці ад становішча сонца: ён ярка свеціцца апоўдні і здаецца цьмяным на світанні і ў змярканні.<ref name="Juárez Bautista-2024" /> Калі ''{{Lang|es|Sol Rojo}}'' Калі была адкрыта скульптура, на падлозе была намалявана бел-сіняя псіхадэлічная лагатып «Мексіка 68», які заставаўся на месцы падчас [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|чэмпіянату свету па футболе 1970 года]], які таксама праходзіў у Мехіка. Да [[Чэмпіянат свету па футболе 1986|чэмпіянату свету па футболе 1986 года]] быў дададзены аранжавы круг. З таго часу абслугоўванне скульптуры заняпало. Нягледзячы на сваё месцазнаходжанне, скульптура не належыць уладальнікам стадыёна. Нягледзячы на тое, што зямля належыць гарадскім уладам, муніцыпалітэт Каёакан неафіцыйна кіруе ёю з-за адсутнасці законнага ўладальніка, бо ні федэральныя, ні гарадскія ўлады не ўзялі на сябе адказнасць за скульптуру.<ref name="universal2">{{Cite web|lang=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/|title=El Sol rojo de Calder es usado como baño público|date=8 April 2015|access-date=10 May 2026}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/ "El Sol rojo de Calder es usado como baño público"] &#x5B;Calder's El Sol Rojo is used as a public restroom&#x5D;. ''[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]'' (in Spanish). 8 April 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 May</span> 2026</span>.</cite> [[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>{{Gallery|File:EAztecaSculpture1DF.JPG|Скульптура з рыштаваннямі і без фарбы падчас рэстаўрацыі ў 2009 годзе|File:El Sol Rojo (cropped).jpg|''El Sol Rojo'' ў 2015 годзе|width=300px}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commonscat|Sol Rojo (Alexander Calder)}} * {{Афіцыйны сайт|http://www.mexico68.org/es/esculturas/i01.html|link_text=Афіцыйны сайт|lang=es|схаваць=а}} * [https://calder.org/historical-photos/drawing-of-el-sol-rojo-1967-6/ Drawing of ''El Sol Rojo'' (1968)] via the {{Не перакладзена|Calder Foundation|3=en|4=Calder Foundation}} * [https://calder.org/historical-photos/el-sol-rojo-1968/ ''El Sol Rojo''] via the Calder Foundation * [https://calder.org/works/monumental-sculpture/el-sol-rojo-15-intermediate-maquette-1968/ ''El Sol Rojo'' (1:5 intermediate maquette)] via the Calder Foundation * [https://mexicocity.cdmx.gob.mx/venues/el-sol-rojo/?lang=en ''El Sol Rojo''; Alexander Calder] at the Official Guide to Mexico City [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 1968]] [[Катэгорыя:Скульптуры 1968 года]] [[Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта]] 5axv1aluusepk3pwssav3fcmig93khf Ілья Віктаравіч Найшулер 0 809496 5154362 2026-06-14T17:33:50Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/150681677|Найшуллер, Илья Викторович]]» 5154362 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}}'''Ілья Віктаравіч Найшулер''' (нар. [[19 лістапада]] [[1983]], [[Масква]]) — расійскі кінарэжысёр, спявак, прадзюсар, сцэнарыст, кінаакцёр, стрымер, а таксама фронтмэн [[Інды-рок|інды-рок-]]<nowiki/>гурта ''Biting Elbows''<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|title=Илья Найшуллер — о музыке, кино, экологии и о том, почему он — супер|website=РБК Стиль|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006061931/https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|archive-date=2020-10-06|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў руска-яўрэйскай сям'і<ref>{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/IAmA/comments/2m8fhv/comment/cm2ympa/?rdt=51894|title=«I'm a half-blood. My mom was Russian, dad is a jew»|author=IlyaNaishuller|last=|website=|date=2014-11-15|access-date=2025-02-14}}</ref>. Бацька Віктар Найшулер — прадпрымальнік, у пачатку 90-х гадоў уваходзіў у лік найбагацейшых людзей Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/145385|title=Бывшего олигарха затаскали по этапам|website=www.kommersant.ru|date=2000-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409090619/https://www.kommersant.ru/doc/145385|archive-date=2021-04-09|access-date=2025-02-14|url-status=live}}</ref>. У 2000 годзе прадпрымальніка арыштавалі, а ў наступным годзе вызвалілі пад падпіску аб нявыездзе. Пазней справу закрылі з прычыны недаказанасці віны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/425709-papa-mnoy-gorditsya-kak-rezhisser-nikto-ilya-nayshuller-proshel-put-ot|title=«Папа мной гордится»: как режиссер «Никто» Илья Найшуллер прошел путь от мальчика с хлопушкой до Голливуда|website=Forbes.ru|date=2021-04-09|access-date=2025-02-14}}</ref>. Маці - Таццяна Русакова, працавала хірургам у Маскве. Ілля з 8 да 14 гадоў вучыўся ў Лондане. Пасля вяртання ў Расію скончыў Брытанскую міжнародную школу ў Ясенева. Вышэйшай адукацыі не мае. Найшулер кінуў Інстытут тэлебачання і радыёвяшчання, потым паступіў ва ўніверсітэт у штаце Нью-Ёрк, але яго таксама не скончыў. У 2008 годзе заснаваў расійскі індзі-рок-гурт Biting Elbows, у складзе якога выпусціў два студыйныя альбомы. У сакавіку 2013 года зрэжысаваў відэакліп Biting Elbows "Bad Motherfucker" на YouTube, сумарная колькасць праглядаў якога перавысіла 46 мільёнаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|title=Илья Найшуллер — о музыке, кино, экологии и о том, почему он — супер|website=РБК Стиль|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006061931/https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|archive-date=2020-10-06|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/culture/2018/05/18/a_11756101.shtml|title=«Убить» Шнура : «Ленинград» презентовал новый клип|website=Газета.Ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013233231/https://www.gazeta.ru/culture/2018/05/18/a_11756101.shtml|archive-date=2020-10-13|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/261178|title=Biting Elbows отметит пятилетие|website=www.intermedia.ru|date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017045936/https://www.intermedia.ru/news/261178|archive-date=2020-10-17|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе зняў па ўласным сцэнары баявік «Хардкор» з Шарлто Коплі, Хэйлі Бэнет, [[Даніла Валер’евіч Казлоўскі|Данілам Казлоўскім]], Дар'яй Чарушай і Святланай Усцінавай, які таксама сам і спрадзюсаваў<ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/293461|title=«Хардкор»: От первого лица ****|website=www.intermedia.ru|date=2016-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808204022/https://www.intermedia.ru/news/293461|archive-date=2020-08-08|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>, а таксама выступіў як адзін з рэжысёраў тэлесерыяла «[[:ru:Барвиха_(телесериал)|Барвиха]]». У 2016 годзе зняў кліп на песню The Weeknd «False Alarm»<ref>{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/4363-ilya-nayshuller-snyal-klip-dlya-the-weeknd/|title=Илья Найшуллер снял клип для The Weeknd|website=Афиша|access-date=2020-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/shapito/2016/11/25/the-weeknd-vypustil-novyy-albom-poslushayte-ego-pryamo-seychas|title=The Weeknd выпустил новый альбом. Послушайте его прямо сейчас|author=|website=meduza.io|date=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613190520/https://meduza.io/shapito/2016/11/25/the-weeknd-vypustil-novyy-albom-poslushayte-ego-pryamo-seychas|archive-date=2021-06-13|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>, а ў 2017 годзе — на песню гурта «Ленинград» «Кольщик»<ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/306351|title=Создатель «Хардкора» снял для «Ленинграда» клип задом наперёд (Видео)|website=www.intermedia.ru|date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013080043/https://www.intermedia.ru/news/306351|archive-date=2020-10-13|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>. Па выніках выходных 26—28 сакавіка 2021 года баявік «Ніхто» ( ''Nobody'') рэжысёра заняў першае месца па зборах у пракаце ў ЗША. Фільм зарабіў $56,7 млн пры паказе ў 2460 амерыканскіх кінатэатрах. «Ніхто» стаў першым фільмам расійскага рэжысёра, які ўзначаліў амерыканскі пракат<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4750825|title=Фильм «Никто» Ильи Найшуллера возглавил американский прокат|website=Коммерсантъ|date=2021-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329105328/https://www.kommersant.ru/doc/4750825|archive-date=2021-03-29|access-date=2021-03-29|url-status=live}}</ref>. Восенню 2025 года выйшаў зняты ім для Amazon Studios камедыйны баявік «Кіраўнікі дзяржаў» (''Heads of State'') з [[Джон Сіна|Джонам Сінай]] і [[Ідрыс Эльба|Ідрысам Эльбай]] у галоўных ролях<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/video/heads-of-state-trailer-john-cena-idris-elba/|title=John Cena & Idris Elba Confront Global Conspiracy As ‘Heads Of State’ In First Trailer For Amazon MGM Action Comedy|first=Matt|last=Grobar|website=Deadline|date=2025-04-23|access-date=2026-06-14}}</ref>. == Фільмаграфія == === Кіно === ==== Тэлебачанне ==== * [[2009 год у гісторыі кіно|2009]] — Барвіха * [[2018 год у гісторыі кіно|2018]] — Карамора (пілотная серыя) ==== Кліпы ==== * 2010 — Biting Elbows — Dope Fiend Massacre<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7eQTf_JZCus&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=4|title=Biting Elbows - 'Dope Fiend Massacre' Official Music Video|author=bitingelbows|date=2010-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022170816/https://www.youtube.com/watch?v=7eQTf_JZCus&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=4|archive-date=2020-10-22|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2011 — Biting Elbows — The Stampede<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QYm-dT24iRY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=3|title=Biting Elbows - The Stampede (Official Music Video)|author=bitingelbows|date=2011-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104154605/https://www.youtube.com/watch?v=QYm-dT24iRY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=3|archive-date=2020-11-04|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2012 — Biting Elbows — Toothpick<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uR9pt73L_JU&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=2|title=Biting Elbows - "Toothpick" Official Music Video|author=bitingelbows|date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019034448/https://www.youtube.com/watch?v=uR9pt73L_JU&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=2|archive-date=2020-10-19|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2013 — Biting Elbows — Bad Motherfucker<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Rgox84KE7iY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=1|title=Biting Elbows - 'Bad Motherfucker' Official Music Video|author=bitingelbows|date=2013-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022143828/https://www.youtube.com/watch?v=Rgox84KE7iY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=1|archive-date=2020-10-22|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2016 — [[The Weeknd]] — False Alarm<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CW5oGRx9CLM|title=The Weeknd - False Alarm|author=TheWeekndVEVO|date=2016-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014232406/https://www.youtube.com/watch?v=CW5oGRx9CLM|archive-date=2016-10-14|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2017 — Ленинград — Кольщик<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2016/12/23/kolshik/|title=Режиссёр «Хардкора» снял клип на песню «Ленинграда»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322094441/https://lenta.ru/news/2016/12/23/kolshik/|archive-date=2022-03-22|access-date=2016-12-24|url-status=live}}</ref> * 2017 — Ленинград — Вояж<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sl_pxCAcJz4|title=Ленинград — Вояж / Leningrad — Voyage|author=Ленинград {{!}} Leningrad|date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210405042408/https://www.youtube.com/watch?v=sl_pxCAcJz4|archive-date=2021-04-05|access-date=2017-11-09|url-status=live}}</ref> * 2018 — Ленинград — Жу-жу (з удзелам Глюк’oZa и ST) * 2018 — Ленинград — Цой * 2018 — [[Pharaoh]] — Не по пути<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=aWuFKELO_NY|title=PHARAOH - НЕ ПО ПУТИ (feat. Mishaal)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323213411/https://www.youtube.com/watch?v=aWuFKELO_NY|archive-date=2022-03-23|access-date=2022-03-23|url-status=live}}</ref> * 2019 — Biting Elbows — Heartache * 2019 — Biting Elbows — Control * 2021 — Biting Elbows — Boy is dead * 2021 — [[Серж Танкян]] — Elasticity (прадзюсар) ==== Трэйлеры ==== * 2016 — ''Payday 2''  — Hardcore Henry Packs<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=F6Xuk_cieHQ|title=PAYDAY 2: Hardcore Henry Packs Trailer|author=Overkill Software|date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331123505/https://www.youtube.com/watch?v=F6Xuk_cieHQ|archive-date=2016-03-31|access-date=2017-11-18|url-status=live}}</ref> ==== Рэжысёр кат-сцэн ==== * 2024 — ''[[S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl]]'' == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.anews.com/p/112763058-rezhisser-klipov-leningrada-o-shnurove-dengah-i-karere-v-kino/ Режиссёр клипов «Ленинграда»: о Шнурове, деньгах и карьере в кино] — інтэрв'ю с Anews [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 19 лістапада]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Лакальны подпіс у выявы з Вікіданых]] hvzj44r954k4jkcu5ucyx517x70mcvb 5154363 5154362 2026-06-14T17:40:26Z DzBar 156353 /* Фільмаграфія */ дапаўненне 5154363 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}}'''Ілья Віктаравіч Найшулер''' (нар. [[19 лістапада]] [[1983]], [[Масква]]) — расійскі кінарэжысёр, спявак, прадзюсар, сцэнарыст, кінаакцёр, стрымер, а таксама фронтмэн [[Інды-рок|інды-рок-]]<nowiki/>гурта ''Biting Elbows''<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|title=Илья Найшуллер — о музыке, кино, экологии и о том, почему он — супер|website=РБК Стиль|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006061931/https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|archive-date=2020-10-06|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў руска-яўрэйскай сям'і<ref>{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/IAmA/comments/2m8fhv/comment/cm2ympa/?rdt=51894|title=«I'm a half-blood. My mom was Russian, dad is a jew»|author=IlyaNaishuller|last=|website=|date=2014-11-15|access-date=2025-02-14}}</ref>. Бацька Віктар Найшулер — прадпрымальнік, у пачатку 90-х гадоў уваходзіў у лік найбагацейшых людзей Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/145385|title=Бывшего олигарха затаскали по этапам|website=www.kommersant.ru|date=2000-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409090619/https://www.kommersant.ru/doc/145385|archive-date=2021-04-09|access-date=2025-02-14|url-status=live}}</ref>. У 2000 годзе прадпрымальніка арыштавалі, а ў наступным годзе вызвалілі пад падпіску аб нявыездзе. Пазней справу закрылі з прычыны недаказанасці віны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/425709-papa-mnoy-gorditsya-kak-rezhisser-nikto-ilya-nayshuller-proshel-put-ot|title=«Папа мной гордится»: как режиссер «Никто» Илья Найшуллер прошел путь от мальчика с хлопушкой до Голливуда|website=Forbes.ru|date=2021-04-09|access-date=2025-02-14}}</ref>. Маці - Таццяна Русакова, працавала хірургам у Маскве. Ілля з 8 да 14 гадоў вучыўся ў Лондане. Пасля вяртання ў Расію скончыў Брытанскую міжнародную школу ў Ясенева. Вышэйшай адукацыі не мае. Найшулер кінуў Інстытут тэлебачання і радыёвяшчання, потым паступіў ва ўніверсітэт у штаце Нью-Ёрк, але яго таксама не скончыў. У 2008 годзе заснаваў расійскі індзі-рок-гурт Biting Elbows, у складзе якога выпусціў два студыйныя альбомы. У сакавіку 2013 года зрэжысаваў відэакліп Biting Elbows "Bad Motherfucker" на YouTube, сумарная колькасць праглядаў якога перавысіла 46 мільёнаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|title=Илья Найшуллер — о музыке, кино, экологии и о том, почему он — супер|website=РБК Стиль|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006061931/https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|archive-date=2020-10-06|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/culture/2018/05/18/a_11756101.shtml|title=«Убить» Шнура : «Ленинград» презентовал новый клип|website=Газета.Ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013233231/https://www.gazeta.ru/culture/2018/05/18/a_11756101.shtml|archive-date=2020-10-13|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/261178|title=Biting Elbows отметит пятилетие|website=www.intermedia.ru|date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017045936/https://www.intermedia.ru/news/261178|archive-date=2020-10-17|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе зняў па ўласным сцэнары баявік «Хардкор» з Шарлто Коплі, Хэйлі Бэнет, [[Даніла Валер’евіч Казлоўскі|Данілам Казлоўскім]], Дар'яй Чарушай і Святланай Усцінавай, які таксама сам і спрадзюсаваў<ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/293461|title=«Хардкор»: От первого лица ****|website=www.intermedia.ru|date=2016-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808204022/https://www.intermedia.ru/news/293461|archive-date=2020-08-08|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>, а таксама выступіў як адзін з рэжысёраў тэлесерыяла «[[:ru:Барвиха_(телесериал)|Барвиха]]». У 2016 годзе зняў кліп на песню The Weeknd «False Alarm»<ref>{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/4363-ilya-nayshuller-snyal-klip-dlya-the-weeknd/|title=Илья Найшуллер снял клип для The Weeknd|website=Афиша|access-date=2020-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/shapito/2016/11/25/the-weeknd-vypustil-novyy-albom-poslushayte-ego-pryamo-seychas|title=The Weeknd выпустил новый альбом. Послушайте его прямо сейчас|author=|website=meduza.io|date=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613190520/https://meduza.io/shapito/2016/11/25/the-weeknd-vypustil-novyy-albom-poslushayte-ego-pryamo-seychas|archive-date=2021-06-13|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>, а ў 2017 годзе — на песню гурта «Ленинград» «Кольщик»<ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/306351|title=Создатель «Хардкора» снял для «Ленинграда» клип задом наперёд (Видео)|website=www.intermedia.ru|date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013080043/https://www.intermedia.ru/news/306351|archive-date=2020-10-13|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>. Па выніках выходных 26—28 сакавіка 2021 года баявік «Ніхто» (''Nobody'') рэжысёра заняў першае месца па зборах у пракаце ў ЗША. Фільм зарабіў $56,7 млн пры паказе ў 2460 амерыканскіх кінатэатрах. «Ніхто» стаў першым фільмам расійскага рэжысёра, які ўзначаліў амерыканскі пракат<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4750825|title=Фильм «Никто» Ильи Найшуллера возглавил американский прокат|website=Коммерсантъ|date=2021-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329105328/https://www.kommersant.ru/doc/4750825|archive-date=2021-03-29|access-date=2021-03-29|url-status=live}}</ref>. Восенню 2025 года выйшаў зняты ім для Amazon Studios камедыйны баявік «Кіраўнікі дзяржаў» (''Heads of State'') з [[Джон Сіна|Джонам Сінай]] і [[Ідрыс Эльба|Ідрысам Эльбай]] у галоўных ролях<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/video/heads-of-state-trailer-john-cena-idris-elba/|title=John Cena & Idris Elba Confront Global Conspiracy As ‘Heads Of State’ In First Trailer For Amazon MGM Action Comedy|first=Matt|last=Grobar|website=Deadline|date=2025-04-23|access-date=2026-06-14}}</ref>. == Фільмаграфія == ==== Кіно ==== {| class="wikitable plainrowheaders" !Год !Назва ! width="65" |Рэжысёр ! width="65" |Прадзюсар ! width="65" |Акцёр ! scope="col" |Роля |- |2014 |Всё и сразу |{{не}} |{{не}} |{{так}} |оружейник |- |2015 |''Хардкор'' |{{так}} |{{так}} |{{так}} |Тимофей / лицо Генри в отражении |- |2018 |''Я худею'' |{{не}} |{{так}} |{{не}} |{{NA}} |- |2019 |''Марафон желаний'' |{{не}} |{{так}} |{{не}} |{{NA}} |- | rowspan="2" |2021 |''Никто'' |{{так}} |{{не}} |{{так}} |Анатолий, киллер, убитый отцом Хатча |- |''Казнь'' |{{не}} |{{не}} |{{так}} |подозреваемый |- |2022 |''Молодой человек'' |{{не}} |{{так}} |{{так}} |начальник банка |- |2023 |''Кентавр'' |{{не}} |{{так}} |{{не}} |{{NA}} |- |2025 |''Главы государств'' |{{так}} |{{не}} |{{так}} |польский полицейский |- |2026 |''Дом у дороги 2'' |{{так}} |{{не}} |{{не}} | |} ==== Тэлебачанне ==== * [[2009 год у гісторыі кіно|2009]] — Барвіха * [[2018 год у гісторыі кіно|2018]] — Карамора (пілотная серыя) ==== Кліпы ==== * 2010 — Biting Elbows — Dope Fiend Massacre<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7eQTf_JZCus&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=4|title=Biting Elbows - 'Dope Fiend Massacre' Official Music Video|author=bitingelbows|date=2010-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022170816/https://www.youtube.com/watch?v=7eQTf_JZCus&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=4|archive-date=2020-10-22|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2011 — Biting Elbows — The Stampede<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QYm-dT24iRY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=3|title=Biting Elbows - The Stampede (Official Music Video)|author=bitingelbows|date=2011-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104154605/https://www.youtube.com/watch?v=QYm-dT24iRY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=3|archive-date=2020-11-04|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2012 — Biting Elbows — Toothpick<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uR9pt73L_JU&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=2|title=Biting Elbows - "Toothpick" Official Music Video|author=bitingelbows|date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019034448/https://www.youtube.com/watch?v=uR9pt73L_JU&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=2|archive-date=2020-10-19|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2013 — Biting Elbows — Bad Motherfucker<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Rgox84KE7iY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=1|title=Biting Elbows - 'Bad Motherfucker' Official Music Video|author=bitingelbows|date=2013-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022143828/https://www.youtube.com/watch?v=Rgox84KE7iY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=1|archive-date=2020-10-22|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2016 — [[The Weeknd]] — False Alarm<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CW5oGRx9CLM|title=The Weeknd - False Alarm|author=TheWeekndVEVO|date=2016-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014232406/https://www.youtube.com/watch?v=CW5oGRx9CLM|archive-date=2016-10-14|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2017 — Ленинград — Кольщик<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2016/12/23/kolshik/|title=Режиссёр «Хардкора» снял клип на песню «Ленинграда»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322094441/https://lenta.ru/news/2016/12/23/kolshik/|archive-date=2022-03-22|access-date=2016-12-24|url-status=live}}</ref> * 2017 — Ленинград — Вояж<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sl_pxCAcJz4|title=Ленинград — Вояж / Leningrad — Voyage|author=Ленинград {{!}} Leningrad|date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210405042408/https://www.youtube.com/watch?v=sl_pxCAcJz4|archive-date=2021-04-05|access-date=2017-11-09|url-status=live}}</ref> * 2018 — Ленинград — Жу-жу (з удзелам Глюк’oZa и ST) * 2018 — Ленинград — Цой * 2018 — [[Pharaoh]] — Не по пути<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=aWuFKELO_NY|title=PHARAOH - НЕ ПО ПУТИ (feat. Mishaal)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323213411/https://www.youtube.com/watch?v=aWuFKELO_NY|archive-date=2022-03-23|access-date=2022-03-23|url-status=live}}</ref> * 2019 — Biting Elbows — Heartache * 2019 — Biting Elbows — Control * 2021 — Biting Elbows — Boy is dead * 2021 — [[Серж Танкян]] — Elasticity (прадзюсар) ==== Трэйлеры ==== * 2016 — ''Payday 2''  — Hardcore Henry Packs<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=F6Xuk_cieHQ|title=PAYDAY 2: Hardcore Henry Packs Trailer|author=Overkill Software|date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331123505/https://www.youtube.com/watch?v=F6Xuk_cieHQ|archive-date=2016-03-31|access-date=2017-11-18|url-status=live}}</ref> ==== Рэжысёр кат-сцэн ==== * 2024 — ''[[S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl]]'' == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.anews.com/p/112763058-rezhisser-klipov-leningrada-o-shnurove-dengah-i-karere-v-kino/ Режиссёр клипов «Ленинграда»: о Шнурове, деньгах и карьере в кино] — інтэрв'ю с Anews [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 19 лістапада]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Лакальны подпіс у выявы з Вікіданых]] lrh0w48rsr3j3hdi0xpxhu3fku3u528 Смуга (надвор’е) 0 809497 5154404 2026-06-14T19:36:25Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Файл:USA Santa Monica Beach and pier CA.jpg|thumb|Смуга на ўзбярэжжы Каліфорніі.]] '''Смуга́''', '''дымка''' — атмасферная з’ява ў выглядзе слабога памутнення [[паветра]] ў прыземнай атмасферы, выкліканага наяўнасцю ў паветры прадуктаў [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пар...» 5154404 wikitext text/x-wiki [[Файл:USA Santa Monica Beach and pier CA.jpg|thumb|Смуга на ўзбярэжжы Каліфорніі.]] '''Смуга́''', '''дымка''' — атмасферная з’ява ў выглядзе слабога памутнення [[паветра]] ў прыземнай атмасферы, выкліканага наяўнасцю ў паветры прадуктаў [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пары — драбнюткіх кропелек [[вада|вады]] або крышталікаў [[лёд]]у пры адноснай вільготнасці паветра 85-100 %. Смуга можа быць вільготная, калі ў паветры ўтрымліваюцца кропелькі вады, і марозная, калі паветра напоўнена крышталікамі лёду. [[Файл:ThreeSisters.jpg|thumb|Блакітныя горы ў Аўстраліі.]] Смуга з’яўляецца вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых у паветры часціцах і малекулах паветра. [[сіні колер|Сіне]]-[[фіялетавы колер|фіялетавыя]] прамяні рассейваюцца мацней, чым жоўтыя і чырвоныя, таму ва ўмовах смугі аддаленыя прадметы набываюць блакітнаваты колер. Яна памяншае кантраст выявы, а таксама зніжае адрозненні ў колеры далёка размешчаных аб’ектаў. Пры моцнай смузе прадметы становяцца нераспазнавальнымі. Далёкасць бачнасці пры смузе скарачаецца, яна вагаецца ў межах ад 1 да 9 км. Пры бачнасці менш за 1 км адзначаецца [[туман]]. Памутненне паветра можа быць выклікана наяўнасцю часціц пылу ці дыму, тады яно называецца [[імгла|імглой]]. Смуга ў Беларусі — распаўсюджаная атмасферная з’ява. Можа ўзнікаць перад туманам ці пасля яго, нярэдка назіраецца падчас [[дождж|дажджу]], [[імжа|імжы]], дажджу са снегам, паколькі паветра ў прыземным слоі атмасферы становіцца вільготным за кошт выпарэння ападкаў. == Спасылкі == {{Commonscat|Haze}} * {{belarusenc|slovnik/10724|Смуга}} [[Катэгорыя:Атмасферныя з’явы]] 1glgfyi40wl9uc2zfluc1lgra7m2xb8 5154407 5154404 2026-06-14T19:40:32Z JerzyKundrat 174 5154407 wikitext text/x-wiki [[Файл:USA Santa Monica Beach and pier CA.jpg|thumb|Смуга на ўзбярэжжы Каліфорніі.]] '''Смуга́''', '''дымка''' — атмасферная з’ява ў выглядзе слабога памутнення [[паветра]] ў прыземнай атмасферы, выкліканага наяўнасцю ў паветры прадуктаў [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пары — драбнюткіх кропелек [[вада|вады]] або крышталікаў [[лёд]]у пры адноснай вільготнасці паветра 85-100 %. Смуга можа быць вільготная, калі ў паветры ўтрымліваюцца кропелькі вады, і марозная, калі паветра напоўнена крышталікамі лёду. [[Файл:ThreeSisters.jpg|thumb|Блакітныя горы ў Аўстраліі.]] Смуга з’яўляецца вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых у паветры часціцах і [[малекула]]х паветра. [[сіні колер|Сіне]]-[[фіялетавы колер|фіялетавыя]] прамяні рассейваюцца мацней, чым жоўтыя і чырвоныя, таму ва ўмовах смугі аддаленыя прадметы набываюць блакітнаваты колер. Яна памяншае кантраст выявы, а таксама зніжае адрозненні ў колеры далёка размешчаных аб’ектаў. Пры моцнай смузе прадметы становяцца нераспазнавальнымі. Далёкасць бачнасці пры смузе скарачаецца, яна вагаецца ў межах ад 1 да 9 км. Пры бачнасці менш за 1 км адзначаецца [[туман]]. Памутненне паветра можа быць выклікана наяўнасцю часціц пылу ці дыму, тады яно называецца [[імгла|імглой]]. Смуга ў Беларусі — распаўсюджаная атмасферная з’ява. Можа ўзнікаць перад туманам ці пасля яго, нярэдка назіраецца падчас [[дождж|дажджу]], [[імжа|імжы]], дажджу са снегам, паколькі паветра ў прыземным слоі атмасферы становіцца вільготным за кошт выпарэння ападкаў. == Спасылкі == {{Commonscat|Haze}} * {{belarusenc|slovnik/10724|Смуга}} [[Катэгорыя:Атмасферныя з’явы]] j97xd0ejbv1navc7t1el00t7ei3pj9j 5154408 5154407 2026-06-14T19:42:13Z JerzyKundrat 174 5154408 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Смуга}} [[Файл:USA Santa Monica Beach and pier CA.jpg|thumb|Смуга на ўзбярэжжы Каліфорніі.]] '''Смуга́''', '''дымка''' — атмасферная з’ява ў выглядзе слабога памутнення [[паветра]] ў прыземнай атмасферы, выкліканага наяўнасцю ў паветры прадуктаў [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пары — драбнюткіх кропелек [[вада|вады]] або крышталікаў [[лёд]]у пры адноснай вільготнасці паветра 85-100 %. Смуга можа быць вільготная, калі ў паветры ўтрымліваюцца кропелькі вады, і марозная, калі паветра напоўнена крышталікамі лёду. [[Файл:ThreeSisters.jpg|thumb|Блакітныя горы ў Аўстраліі.]] Смуга з’яўляецца вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых у паветры часціцах і [[малекула]]х паветра. [[сіні колер|Сіне]]-[[фіялетавы колер|фіялетавыя]] прамяні рассейваюцца мацней, чым жоўтыя і чырвоныя, таму ва ўмовах смугі аддаленыя прадметы набываюць блакітнаваты колер. Яна памяншае кантраст выявы, а таксама зніжае адрозненні ў колеры далёка размешчаных аб’ектаў. Пры моцнай смузе прадметы становяцца нераспазнавальнымі. Далёкасць бачнасці пры смузе скарачаецца, яна вагаецца ў межах ад 1 да 9 км. Пры бачнасці менш за 1 км адзначаецца [[туман]]. Памутненне паветра можа быць выклікана наяўнасцю часціц пылу ці дыму, тады яно называецца [[імгла|імглой]]. Смуга ў Беларусі — распаўсюджаная атмасферная з’ява. Можа ўзнікаць перад туманам ці пасля яго, нярэдка назіраецца падчас [[дождж|дажджу]], [[імжа|імжы]], дажджу са снегам, паколькі паветра ў прыземным слоі атмасферы становіцца вільготным за кошт выпарэння ападкаў. == Спасылкі == {{Commonscat|Haze}} * {{belarusenc|slovnik/10724|Смуга}} [[Катэгорыя:Атмасферныя з’явы]] fcskza9htpeu91tj7vdpucci1onak82 5154410 5154408 2026-06-14T19:44:05Z JerzyKundrat 174 5154410 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Смуга}} [[Файл:USA Santa Monica Beach and pier CA.jpg|thumb|Смуга на ўзбярэжжы Каліфорніі.]] '''Смуга́''', '''дымка''' — атмасферная з’ява ў выглядзе слабога памутнення [[паветра]] ў прыземнай атмасферы, выкліканага наяўнасцю ў паветры прадуктаў [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пары — драбнюткіх кропелек [[вада|вады]] або крышталікаў [[лёд]]у пры адноснай вільготнасці паветра 85-100 %. Смуга можа быць вільготная, калі ў паветры ўтрымліваюцца кропелькі вады, і марозная, калі паветра напоўнена крышталікамі лёду. [[Файл:ThreeSisters.jpg|thumb|Блакітныя горы ў Аўстраліі.]] Смуга з’яўляецца вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых у паветры часціцах і [[малекула]]х паветра. [[сіні колер|Сіне]]-[[фіялетавы колер|фіялетавыя]] прамяні рассейваюцца мацней, чым жоўтыя і чырвоныя, таму ва ўмовах смугі аддаленыя прадметы набываюць блакітнаваты колер. Яна памяншае кантраст выявы, а таксама зніжае адрозненні ў колеры далёка размешчаных аб’ектаў. Пры моцнай смузе прадметы становяцца нераспазнавальнымі. Далёкасць бачнасці пры смузе скарачаецца, яна вагаецца ў межах ад 1 да 9 км. Пры бачнасці менш за 1 км адзначаецца [[туман]]. Памутненне паветра можа быць выклікана наяўнасцю часціц пылу ці дыму, тады яно называецца [[імгла|імглой]]. Смуга ў Беларусі — распаўсюджаная атмасферная з’ява. Можа ўзнікаць перад туманам ці пасля яго, нярэдка назіраецца падчас [[дождж|дажджу]], [[імжа|імжы]], дажджу са снегам, паколькі паветра ў прыземным слоі атмасферы становіцца вільготным за кошт выпарэння ападкаў. == Спасылкі == {{Commonscat|Haze}} * {{belarusenc|slovnik/10724|Смуга}} {{Воблакі}} [[Катэгорыя:Атмасферныя з’явы]] fu1likoe8rhqvbmna2o17s2lmdxvp0o 5154425 5154410 2026-06-14T20:14:12Z JerzyKundrat 174 5154425 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Смуга}} [[Файл:USA Santa Monica Beach and pier CA.jpg|thumb|Смуга на ўзбярэжжы Каліфорніі.]] '''Смуга́''', '''дымка''' — атмасферная з’ява ў выглядзе слабога памутнення [[паветра]] ў прыземнай атмасферы, выкліканага наяўнасцю ў паветры прадуктаў [[кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяной пары — драбнюткіх кропелек [[вада|вады]] або крышталікаў [[лёд]]у пры [[адносная вільготнасць|адноснай вільготнасці]] паветра 85-100 %. Смуга можа быць вільготная, калі ў паветры ўтрымліваюцца кропелькі вады, і марозная, калі паветра напоўнена крышталікамі лёду. [[Файл:ThreeSisters.jpg|thumb|Блакітныя горы ў Аўстраліі.]] Смуга з’яўляецца вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых у паветры часціцах і [[малекула]]х паветра. [[сіні колер|Сіне]]-[[фіялетавы колер|фіялетавыя]] прамяні рассейваюцца мацней, чым жоўтыя і чырвоныя, таму ва ўмовах смугі аддаленыя прадметы набываюць блакітнаваты колер. Яна памяншае кантраст выявы, а таксама зніжае адрозненні ў колеры далёка размешчаных аб’ектаў. Пры моцнай смузе прадметы становяцца нераспазнавальнымі. Далёкасць бачнасці пры смузе скарачаецца, яна вагаецца ў межах ад 1 да 9 км. Пры бачнасці менш за 1 км адзначаецца [[туман]]. Памутненне паветра можа быць выклікана наяўнасцю часціц пылу ці дыму, тады яно называецца [[імгла|імглой]]. Смуга ў Беларусі — распаўсюджаная атмасферная з’ява. Можа ўзнікаць перад туманам ці пасля яго, нярэдка назіраецца падчас [[дождж|дажджу]], [[імжа|імжы]], дажджу са снегам, паколькі паветра ў прыземным слоі атмасферы становіцца вільготным за кошт выпарэння ападкаў. == Спасылкі == {{Commonscat|Haze}} * {{belarusenc|slovnik/10724|Смуга}} {{Воблакі}} [[Катэгорыя:Атмасферныя з’явы]] 1v0e6zpvbqg0smi128035c1lp508xwe Руская нацыянальная народная армія 0 809498 5154440 2026-06-14T20:53:05Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская нацыяна́льная наро́дная а́рмія''' (РННА) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]] і рускіх эмігрантаў, створанае ў пачатку [[1942]] года пры групе нямецкіх армій «Цэнтр» у час Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай...» 5154440 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская нацыяна́льная наро́дная а́рмія''' (РННА) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]] і рускіх эмігрантаў, створанае ў пачатку [[1942]] года пры групе нямецкіх армій «Цэнтр» у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Паводле нямецкіх дакументаў, мела таксама назвы «Рускі батальён спецыяльнага прызначэння», «Падраздзяленне абвера 203», злучэнне «Сівая галава». Асноўныя задачы — барацьба з партызанамі, падрыхтоўка разведчыкаў і дыверсантаў для засылкі ў савецкі тыл з мэтай разлажэння чырвонаармейскіх часцей і пераходу іх на бок [[вермахт]]а. Ідэалагічная платформа — барацьба за новую расійскую дзяржаву без бальшавікоў і ў саюзе з нацысцкай Германіяй. Кіраўнік — былы эмігрант інжынер С. Н. Іваноў. == Гісторыя == У РННА набіралі добраахвотнікаў з ліку савецкіх ваеннапалонных у лагерах гарадоў [[Барысаў]], [[Смаленск]], [[Рослаўль]], [[Вязьма]]. Дыслацыравалася ў рабочым пасёлку [[Асінторф]] Аршанскага раёна, дзе знаходзіліся вучэбныя лагеры «Масква», «Урал» і «Кіеў». Асобны стралковы батальён фарміраваўся ў [[Шклоў|Шклове]] (лагер «Волма»). Навучанне асабовага складу вялося па статутах [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Пасля няўдалых антыпартызанскіх аперацый восенню 1942 г. РННА ўзначалілі былыя ваеннаслужачыя Чырвонай арміі: палкоўнік [[У. І. Баярскі]] і брыгадны камісар [[Г. М. Жылянкоў]] (будучы паплечнік камандуючага т. зв. [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміяй]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. А. Уласава]]). Яны імкнуліся стварыць Камітэт вызвалення Радзімы і Рускую народную армію. Аднак гітлераўцы на базе РННА арганізавалі т. зв. «брыгаду Баярскага» ў складзе пяці некамплектных усходніх батальёнаў і дапаможных структур (усяго каля 4 тыс. чалавек). Пасля цяжкіх паражэнняў каля г. [[Вялікія Лукі]] і ад партызан у [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] РННА перафарміравана ў 700‑ы ўсходні полк асобага прызначэння. Камандзірам яго стаў былы савецкі маёр [[Р. Ф. Рыль]]. Але фактычна злучэннем кіраваў паралельны нямецкі штаб на чале з палкоўнікам Карэці. Злучэнне расфарміравана ў канцы 1943 г., пасля таго як да партызан перайшло 130 «народнаармейцаў». == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская нацыянальная народная армія|Жумар С. У.}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2682/|РУСКАЯ НАЦЫЯНАЛЬНАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:1942 год у Беларусі]] 2nuzh5xsuvnq1gfd68pzvmn682irhgh 5154441 5154440 2026-06-14T20:53:50Z JerzyKundrat 174 5154441 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская нацыяна́льная наро́дная а́рмія''' ({{lang-ru|Русская национальная народная армия}}, РННА) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]] і рускіх эмігрантаў, створанае ў пачатку [[1942]] года пры групе нямецкіх армій «Цэнтр» у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Паводле нямецкіх дакументаў, мела таксама назвы «Рускі батальён спецыяльнага прызначэння», «Падраздзяленне абвера 203», злучэнне «Сівая галава». Асноўныя задачы — барацьба з партызанамі, падрыхтоўка разведчыкаў і дыверсантаў для засылкі ў савецкі тыл з мэтай разлажэння чырвонаармейскіх часцей і пераходу іх на бок [[вермахт]]а. Ідэалагічная платформа — барацьба за новую расійскую дзяржаву без бальшавікоў і ў саюзе з нацысцкай Германіяй. Кіраўнік — былы эмігрант інжынер С. Н. Іваноў. == Гісторыя == У РННА набіралі добраахвотнікаў з ліку савецкіх ваеннапалонных у лагерах гарадоў [[Барысаў]], [[Смаленск]], [[Рослаўль]], [[Вязьма]]. Дыслацыравалася ў рабочым пасёлку [[Асінторф]] Аршанскага раёна, дзе знаходзіліся вучэбныя лагеры «Масква», «Урал» і «Кіеў». Асобны стралковы батальён фарміраваўся ў [[Шклоў|Шклове]] (лагер «Волма»). Навучанне асабовага складу вялося па статутах [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Пасля няўдалых антыпартызанскіх аперацый восенню 1942 г. РННА ўзначалілі былыя ваеннаслужачыя Чырвонай арміі: палкоўнік [[У. І. Баярскі]] і брыгадны камісар [[Г. М. Жылянкоў]] (будучы паплечнік камандуючага т. зв. [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміяй]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. А. Уласава]]). Яны імкнуліся стварыць Камітэт вызвалення Радзімы і Рускую народную армію. Аднак гітлераўцы на базе РННА арганізавалі т. зв. «брыгаду Баярскага» ў складзе пяці некамплектных усходніх батальёнаў і дапаможных структур (усяго каля 4 тыс. чалавек). Пасля цяжкіх паражэнняў каля г. [[Вялікія Лукі]] і ад партызан у [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] РННА перафарміравана ў 700‑ы ўсходні полк асобага прызначэння. Камандзірам яго стаў былы савецкі маёр [[Р. Ф. Рыль]]. Але фактычна злучэннем кіраваў паралельны нямецкі штаб на чале з палкоўнікам Карэці. Злучэнне расфарміравана ў канцы 1943 г., пасля таго як да партызан перайшло 130 «народнаармейцаў». == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская нацыянальная народная армія|Жумар С. У.}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2682/|РУСКАЯ НАЦЫЯНАЛЬНАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:1942 год у Беларусі]] 17trac737pdmkon76kldspgc9jr89xg 5154442 5154441 2026-06-14T20:54:54Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[РННА]] у [[Руская нацыянальная народная армія]] 5154441 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская нацыяна́льная наро́дная а́рмія''' ({{lang-ru|Русская национальная народная армия}}, РННА) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]] і рускіх эмігрантаў, створанае ў пачатку [[1942]] года пры групе нямецкіх армій «Цэнтр» у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Паводле нямецкіх дакументаў, мела таксама назвы «Рускі батальён спецыяльнага прызначэння», «Падраздзяленне абвера 203», злучэнне «Сівая галава». Асноўныя задачы — барацьба з партызанамі, падрыхтоўка разведчыкаў і дыверсантаў для засылкі ў савецкі тыл з мэтай разлажэння чырвонаармейскіх часцей і пераходу іх на бок [[вермахт]]а. Ідэалагічная платформа — барацьба за новую расійскую дзяржаву без бальшавікоў і ў саюзе з нацысцкай Германіяй. Кіраўнік — былы эмігрант інжынер С. Н. Іваноў. == Гісторыя == У РННА набіралі добраахвотнікаў з ліку савецкіх ваеннапалонных у лагерах гарадоў [[Барысаў]], [[Смаленск]], [[Рослаўль]], [[Вязьма]]. Дыслацыравалася ў рабочым пасёлку [[Асінторф]] Аршанскага раёна, дзе знаходзіліся вучэбныя лагеры «Масква», «Урал» і «Кіеў». Асобны стралковы батальён фарміраваўся ў [[Шклоў|Шклове]] (лагер «Волма»). Навучанне асабовага складу вялося па статутах [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Пасля няўдалых антыпартызанскіх аперацый восенню 1942 г. РННА ўзначалілі былыя ваеннаслужачыя Чырвонай арміі: палкоўнік [[У. І. Баярскі]] і брыгадны камісар [[Г. М. Жылянкоў]] (будучы паплечнік камандуючага т. зв. [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміяй]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. А. Уласава]]). Яны імкнуліся стварыць Камітэт вызвалення Радзімы і Рускую народную армію. Аднак гітлераўцы на базе РННА арганізавалі т. зв. «брыгаду Баярскага» ў складзе пяці некамплектных усходніх батальёнаў і дапаможных структур (усяго каля 4 тыс. чалавек). Пасля цяжкіх паражэнняў каля г. [[Вялікія Лукі]] і ад партызан у [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] РННА перафарміравана ў 700‑ы ўсходні полк асобага прызначэння. Камандзірам яго стаў былы савецкі маёр [[Р. Ф. Рыль]]. Але фактычна злучэннем кіраваў паралельны нямецкі штаб на чале з палкоўнікам Карэці. Злучэнне расфарміравана ў канцы 1943 г., пасля таго як да партызан перайшло 130 «народнаармейцаў». == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская нацыянальная народная армія|Жумар С. У.}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2682/|РУСКАЯ НАЦЫЯНАЛЬНАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:1942 год у Беларусі]] 17trac737pdmkon76kldspgc9jr89xg 5154444 5154442 2026-06-14T20:55:55Z JerzyKundrat 174 5154444 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская нацыяна́льная наро́дная а́рмія''' ({{lang-ru|Русская национальная народная армия}}, РННА) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]] і рускіх эмігрантаў, створанае ў пачатку [[1942]] года пры групе нямецкіх армій «Цэнтр» у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Паводле нямецкіх дакументаў, мела таксама назвы «Рускі батальён спецыяльнага прызначэння», «Падраздзяленне абвера 203», злучэнне «Сівая галава». Асноўныя задачы — барацьба з партызанамі, падрыхтоўка разведчыкаў і дыверсантаў для засылкі ў савецкі тыл з мэтай разлажэння чырвонаармейскіх часцей і пераходу іх на бок [[вермахт]]а. Ідэалагічная платформа — барацьба за новую расійскую дзяржаву без бальшавікоў і ў саюзе з [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіяй]]. Кіраўнік — былы эмігрант інжынер С. Н. Іваноў. == Гісторыя == У РННА набіралі добраахвотнікаў з ліку савецкіх ваеннапалонных у лагерах гарадоў [[Барысаў]], [[Смаленск]], [[Рослаўль]], [[Вязьма]]. Дыслацыравалася ў рабочым пасёлку [[Асінторф]] Аршанскага раёна, дзе знаходзіліся вучэбныя лагеры «Масква», «Урал» і «Кіеў». Асобны стралковы батальён фарміраваўся ў [[Шклоў|Шклове]] (лагер «Волма»). Навучанне асабовага складу вялося па статутах [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Пасля няўдалых антыпартызанскіх аперацый восенню 1942 г. РННА ўзначалілі былыя ваеннаслужачыя Чырвонай арміі: палкоўнік [[У. І. Баярскі]] і брыгадны камісар [[Г. М. Жылянкоў]] (будучы паплечнік камандуючага т. зв. [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміяй]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. А. Уласава]]). Яны імкнуліся стварыць Камітэт вызвалення Радзімы і Рускую народную армію. Аднак гітлераўцы на базе РННА арганізавалі т. зв. «брыгаду Баярскага» ў складзе пяці некамплектных усходніх батальёнаў і дапаможных структур (усяго каля 4 тыс. чалавек). Пасля цяжкіх паражэнняў каля г. [[Вялікія Лукі]] і ад партызан у [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] РННА перафарміравана ў 700‑ы ўсходні полк асобага прызначэння. Камандзірам яго стаў былы савецкі маёр [[Р. Ф. Рыль]]. Але фактычна злучэннем кіраваў паралельны нямецкі штаб на чале з палкоўнікам Карэці. Злучэнне расфарміравана ў канцы 1943 г., пасля таго як да партызан перайшло 130 «народнаармейцаў». == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская нацыянальная народная армія|Жумар С. У.}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2682/|РУСКАЯ НАЦЫЯНАЛЬНАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:1942 год у Беларусі]] e18ro46ncw52o9qzt1mgrtpzhdzzeqc 5154445 5154444 2026-06-14T20:57:40Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5154445 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская нацыяна́льная наро́дная а́рмія''' ({{lang-ru|Русская национальная народная армия}}, РННА) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]] і рускіх эмігрантаў, створанае ў пачатку [[1942]] года пры групе нямецкіх армій «Цэнтр» у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Паводле нямецкіх дакументаў, мела таксама назвы «Рускі батальён спецыяльнага прызначэння», «Падраздзяленне абвера 203», злучэнне «Сівая галава». Асноўныя задачы — барацьба з партызанамі, падрыхтоўка разведчыкаў і дыверсантаў для засылкі ў савецкі тыл з мэтай разлажэння чырвонаармейскіх часцей і пераходу іх на бок [[вермахт]]а. Ідэалагічная платформа — барацьба за новую расійскую дзяржаву без бальшавікоў і ў саюзе з [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіяй]]. Кіраўнік — былы эмігрант інжынер С. Н. Іваноў. == Гісторыя == У РННА набіралі добраахвотнікаў з ліку савецкіх ваеннапалонных у лагерах гарадоў [[Барысаў]], [[Смаленск]], [[Рослаўль]], [[Вязьма]]. [[Файл:РННА_в_Осинторфе.jpg|thumb|РННА ў Асінторфе, 1942]] Дыслацыравалася ў рабочым пасёлку [[Асінторф]] Аршанскага раёна, дзе знаходзіліся вучэбныя лагеры «Масква», «Урал» і «Кіеў». Асобны стралковы батальён фарміраваўся ў [[Шклоў|Шклове]] (лагер «Волма»). Навучанне асабовага складу вялося па статутах [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. Пасля няўдалых антыпартызанскіх аперацый восенню 1942 г. РННА ўзначалілі былыя ваеннаслужачыя Чырвонай арміі: палкоўнік [[У. І. Баярскі]] і брыгадны камісар [[Г. М. Жылянкоў]] (будучы паплечнік камандуючага т. зв. [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміяй]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. А. Уласава]]). Яны імкнуліся стварыць Камітэт вызвалення Радзімы і Рускую народную армію. Аднак гітлераўцы на базе РННА арганізавалі т. зв. «брыгаду Баярскага» ў складзе пяці некамплектных усходніх батальёнаў і дапаможных структур (усяго каля 4 тыс. чалавек). Пасля цяжкіх паражэнняў каля г. [[Вялікія Лукі]] і ад партызан у [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] РННА перафарміравана ў 700‑ы ўсходні полк асобага прызначэння. Камандзірам яго стаў былы савецкі маёр [[Р. Ф. Рыль]]. Але фактычна злучэннем кіраваў паралельны нямецкі штаб на чале з палкоўнікам Карэці. Злучэнне расфарміравана ў канцы 1943 г., пасля таго як да партызан перайшло 130 «народнаармейцаў». == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская нацыянальная народная армія|Жумар С. У.}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2682/|РУСКАЯ НАЦЫЯНАЛЬНАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:1942 год у Беларусі]] bnm5vo2o6ayy06t3fmdxv52zq31l9v4 РННА 0 809499 5154443 2026-06-14T20:54:54Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[РННА]] у [[Руская нацыянальная народная армія]] 5154443 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Руская нацыянальная народная армія]] j2jv6pfcc46d68mutjmwlygttap4dgg Руская вызваленчая народная армія 0 809500 5154447 2026-06-14T21:05:21Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[29-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] 5154447 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[29-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] oip4tjv22tq5urkxpv63ymg04nfzjw8 Б. У. Камінскі 0 809501 5154449 2026-06-14T21:14:17Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі]] 5154449 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Браніслаў Уладзіслававіч Камінскі]] i3d6zpg3g7j86ta215dxpzowq5y3f2x 29-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская) 0 809502 5154451 2026-06-14T21:18:30Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года у час Вялікая...» 5154451 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай РВНА сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі К. П. Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў інжынер [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. Курск і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад Чырвонай арміі. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. В. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген]] (Германія), дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|Жумар С. У.}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:1941 год у Беларусі]] oeci8cqrac779c5tfratsg1rbiy3jhw 5154452 5154451 2026-06-14T21:20:17Z JerzyKundrat 174 5154452 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай РВНА сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі К. П. Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў інжынер [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. [[Курск]] і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. В. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген]] (Германія), дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|Жумар С. У.}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] sc26340pbdd00c1mh1rm14w4r7ml46i 5154453 5154452 2026-06-14T21:21:32Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5154453 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай РВНА сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі К. П. Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў інжынер [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. [[Курск]] і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. В. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген]] (Германія), дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] 057c7guikyxok7x11xpzpmckk988r76 5154457 5154453 2026-06-14T21:40:11Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5154457 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай РВНА сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі К. П. Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў інжынер [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. [[Курск]] і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-15A, Russland, Kaminski mit Polizeioffizieren.jpg|thumb|Б. Камінскі з членамі свайго штаба і супрацоўнікамі паліцыі, 21&nbsp;сакавіка 1944]] Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. В. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген]] (Германія), дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] ozzztnutccaypzavq7dczzyd7ybt1lz 5154458 5154457 2026-06-14T21:40:49Z JerzyKundrat 174 5154458 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай РВНА сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі К. П. Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў інжынер [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. [[Курск]] і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-15A, Russland, Kaminski mit Polizeioffizieren.jpg|thumb|Б. Камінскі з членамі свайго штаба і супрацоўнікамі паліцыі, 21&nbsp;сакавіка 1944]] Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген]] (Германія), дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] 1yxkpr8mp5fbl05nyaac15mkk3oqyzn 5154460 5154458 2026-06-14T21:43:49Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5154460 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай РВНА сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі К. П. Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў інжынер [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. [[Курск]] і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-15A, Russland, Kaminski mit Polizeioffizieren.jpg|thumb|Б. Камінскі з членамі свайго штаба і супрацоўнікамі паліцыі, 21&nbsp;сакавіка 1944]] Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген]] (Германія), дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} {{Арганізацыя СС}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] gst8l6qpl8hyghm0dpkpwueud9aze71 5154469 5154460 2026-06-14T21:54:40Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5154469 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай РВНА сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі К. П. Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў інжынер [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. У. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА з пераменным поспехам ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад г. [[Курск]] і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. У. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён г. [[Лепель]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. У. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку масавага дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-15A, Russland, Kaminski mit Polizeioffizieren.jpg|thumb|Б. Камінскі з членамі свайго штаба і супрацоўнікамі паліцыі, 21&nbsp;сакавіка 1944]] Брыгада Б. У. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады Полацка-Лепельскай зоны. Б. У. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў г. [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. У. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. У. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС І. Д. Фралова і пры асабістым удзеле самога Б. У. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген (Германія)]], дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} {{Арганізацыя СС}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] 8xvpuxvprv5691j99l6js5b532my03u Актай Рыфат 0 809503 5154456 2026-06-14T21:39:40Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Пісьменнік}} '''Акта́й Рыфа́т''' ({{lang-tr|Oktay Rifat}}; {{ДН|10|6|1914}}, [[Трабзон]] — {{ДС|18|4|1988}}, [[Стамбул]]) — турэцкі [[паэт]], [[празаік]], [[драматург]]. == Біяграфія == У 1925—1932 гадах навучаўся ў мужчынскім ліцэі Анкары, дзе разам з [[Архан Велі Канык|А. Каныкам]] і Меліх Джэ...» 5154456 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Акта́й Рыфа́т''' ({{lang-tr|Oktay Rifat}}; {{ДН|10|6|1914}}, [[Трабзон]] — {{ДС|18|4|1988}}, [[Стамбул]]) — турэцкі [[паэт]], [[празаік]], [[драматург]]. == Біяграфія == У 1925—1932 гадах навучаўся ў мужчынскім ліцэі Анкары, дзе разам з [[Архан Велі Канык|А. Каныкам]] і [[Меліх Джэўдэт Андай|М. Андаем]] пісаў вершы і выдаваў часопіс "Наш голас" ({{lang-tr|Sesimiz}}), у 1932—1936 гадах — на юрыдычным факультэце [[Анкарскі ўніверсітэт|Анкарскага ўніверсітэта]], у 1937—1940 гадах вывучаў палітычныя навукі ў Парыжы, дзе зацікавіўся французскай паэзіяй. Працаваў у Міністэрстве фінансаў, Галоўным упраўленні друку і інфармацыі, пасля займаўся адвакацкай практыкай. З 1955 года жыў у Стамбуле, працаваў адвакатам. У 1961—1973 гадах працаваў юрыстам на дзяржаўнай чыгунцы Турэцкай рэспублікі. == Творчасць == === Зборнікі вершаў === * 1941 — Гарып ({{lang-tr|Garip}}) * 1945 — Лірыка ({{lang-tr|Güzelleme}}) * 1946 — Вершы пра жыццё, смерць, каханне і марнасць ({{lang-tr|Yaşayıp Ölmek, Aşk ve Avarelik Üstüne Şiirler}}) * 1952 — Прыблізна ({{lang-tr|Aşağı Yukarı}}) * 1954 — Ліса і варона ({{lang-tr|Karga ile Tilki}}) * 1956 — Ускудлачаная вуліца ({{lang-tr|Perçemli Sokak}}) * 1958 — Лесвіца закаханага ({{lang-tr|Âşık Merdiveni}}) * 1963 — Дваістасць ({{lang-tr|İkilik}}) * 1966 — У тваёй свабоды ёсць рукі ({{lang-tr|Elleri Var Özgürlüğün}}) * 1969 — Вершы ({{lang-tr|Şiirler}}) * 1973 — Новыя вершы ({{lang-tr|Yeni Şiirler}}) * 1976 — Вершы пастуха ({{lang-tr|Çobanıl Şiirler}}) * 1979 — Цыгарэтная зацяжка ({{lang-tr|Bir Cıgara İçimi}}) * 1980 — Асноўнае ({{lang-tr|Elifli}}) * 1982 — Размова з морам ({{lang-tr|Denize Doğru Konuşma}}) * 1984 — Нямы і голы ({{lang-tr|Dilsiz ve Çıplak}}) * 1987 — Вялікае лета ({{lang-tr|Koca Bir Yaz}}) === Раманы === * 1976 — З акна жанчыны ({{lang-tr|Bir Kadının Penceresinden}}) * 1980 — Цвыркун ({{lang-tr|Danaburnu}}) * 1982 — Кароль Лір ({{lang-tr|Bay Lear}}) === П'есы === * 1948 — Сярод жанчын ({{lang-tr|Kadınlar Arasında}}) * 1961 — Цэлы шэраг людзей ({{lang-tr|Birtakım İnsanlar}}) * 1988 — Сланы і коні, або Мір і згода ({{lang-tr|Atlarla Filler ya da Dirlik Düzenlik}}) * 1988 — Рабы певень ({{lang-tr|Çil Horoz}}) * 1988 — Брак дажджу ({{lang-tr|Yağmur Sıkıntısı}}) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Актай Рыфат}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Турцыі]] nl0lmjo0y0yu73834ue4p1glqk8pigj Мюнзінген 0 809504 5154462 2026-06-14T21:46:18Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Мюнзінген (Вюртэмберг)]] 5154462 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мюнзінген (Вюртэмберг)]] lo7a29hdrbfpnlzna8vza9wgvnm0wos 5154463 5154462 2026-06-14T21:48:36Z JerzyKundrat 174 Мэта перасылкі зменена з [[Мюнзінген (Вюртэмберг)]] на [[Мюнзінген (Германія)]] 5154463 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мюнзінген (Германія)]] b80qes04sznk2pc6q0hfi34udmea61n 5154470 5154463 2026-06-14T21:57:19Z JerzyKundrat 174 Выдалена перасылка на [[Мюнзінген (Германія)]] 5154470 wikitext text/x-wiki * [[Мюнзінген (Германія)]] * [[Мюнзінген (Швейцарыя)]] {{неадназначнасць}} tudd9q3ghchkaokuw7kqmlrawv3c1fp Меліх Джэўдэт Андай 0 809505 5154464 2026-06-14T21:48:41Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Пісьменнік}} '''Мелі{{subst:націск}}х Джэўдэ{{subst:націск}}т Анда́й''' ({{lang-tr|Melih Cevdet Anday}}; {{ДН|13|3|1915}}, [[Чанак-кале]] — {{ДС|28|11|2002}}, [[Стамбул]]) — турэцкі [[паэт]], [[празаік]], [[драматург]], [[эсэіст]], [[публіцыст]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Меліх...» 5154464 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Мелі́х Джэўдэ́т Анда́й''' ({{lang-tr|Melih Cevdet Anday}}; {{ДН|13|3|1915}}, [[Чанак-кале]] — {{ДС|28|11|2002}}, [[Стамбул]]) — турэцкі [[паэт]], [[празаік]], [[драматург]], [[эсэіст]], [[публіцыст]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Меліх Джэўдэт Андай}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Турцыі]] a6zudupqs7adg5ak8aakzwznpwrk59a Мюнзінген (Германія) 0 809506 5154465 2026-06-14T21:49:47Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{НП}} '''Мюнзінген''' ({{lang-de|Münsingen}}) — горад к зямлі [[Бадэн-Вюртэмберг]], Германія. [[Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга]]» 5154465 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мюнзінген''' ({{lang-de|Münsingen}}) — горад к зямлі [[Бадэн-Вюртэмберг]], Германія. [[Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга]] 22g9e0fyhjogkiop4ckokshnjz78gu4 5154466 5154465 2026-06-14T21:52:22Z JerzyKundrat 174 5154466 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мюнзінген''' ({{lang-de|Münsingen}}) — горад к зямлі [[Бадэн-Вюртэмберг]], Германія. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Зноскі == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга]] 40rcqa65z22exz0od5thsiydebd2q8s 5154467 5154466 2026-06-14T21:53:07Z JerzyKundrat 174 5154467 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} {{НП}} '''Мюнзінген''' ({{lang-de|Münsingen}}) — горад к зямлі [[Бадэн-Вюртэмберг]], Германія. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Зноскі == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга]] hylak7bnkb7x5fp8gvjhqzn4z0sx8gq 29-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА», 1-я руская 0 809507 5154474 2026-06-14T22:11:37Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[9-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] 5154474 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[9-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] 916dc681i1b5sy3zd04r1jw8mgbmdle 5154475 5154474 2026-06-14T22:11:50Z JerzyKundrat 174 Мэта перасылкі зменена з [[9-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] на [[29-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] 5154475 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[29-я грэнадзёрская дывізія СС «РОНА» (1-я руская)]] oip4tjv22tq5urkxpv63ymg04nfzjw8 Абибок 0 809508 5154542 2026-06-15T07:01:27Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Картка:Альбом|Тып=студыйны альбом|Працягласць=75:16|Выдадзены=5 снежня 2025}} '''Абибок''' — студыйны альбом беларускага хіп-хоп-гурта [[УННВ]]. Гэта першы студыйны альбом гурта за 6 гадоў. Ён выйшаў 5 снежня 2025 года.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/albums/Unnv/Abibok|title=АБИБОК...» 5154542 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Тып=студыйны альбом|Працягласць=75:16|Выдадзены=5 снежня 2025}} '''Абибок''' — студыйны альбом беларускага хіп-хоп-гурта [[УННВ]]. Гэта першы студыйны альбом гурта за 6 гадоў. Ён выйшаў 5 снежня 2025 года.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/albums/Unnv/Abibok|title=АБИБОК (ABIBOK) by УННВ (UNNV)|website=Genius|access-date=2026-06-15}}</ref> == Прыём == Альбом стартаваў з 2-га радка ў топ-50 VK Музыкі і заняў 6-е месца ў расійскім чарце Apple Music.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://the-flow.ru/news/charts-8-12-25|title=Чарты: Noize MC vs Хаски. Кто на первом месте?|website=The-Flow.ru|access-date=2026-06-15}}</ref> == Спіс трэкаў == {{tracklist|title1=Интро|length1=1:07|title2=Старые дети|length2=3:49|title3=Как воспримешь|length3=4:11|title4=Белая ворона|length4=4:01|title5=Сырое мясо|length5=3:50|title6=Просунь палец сквозь горло|length6=2:47|title7=Faire les 400 coups|length7=4:07|title8=Бездельник|length8=4:46|title9=В хатах|length9=4:11|title10=С одной пиздюли|length10=3:57|title11=Испанский стыд|length11=5:27|title12=Человек в футляре|length12=2:59|title13=Нихуя ты не понял (скит)|length13=0:47|title14=Когда проснутся мухи|length14=2:56|title15=Непредсказуемость|length15=3:30|title16=Дохлый номер|length16=3:55|title17=Я слушаю стук твоего сердца|length17=5:52|title18=Зов|length18=4:42|title19=Не смыкая глаз|length19=3:53|title20=Чтобы не было того что было|length20=3:18|title21=Аутро|length21=1:11|note11=feat. Guzik|total_length=75:16}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2025 года]] mqygmkhsfbfw4owmvrpa474evz0dc34 5154554 5154542 2026-06-15T08:48:22Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Хіп-хоп-альбомы Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154554 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Тып=студыйны альбом|Працягласць=75:16|Выдадзены=5 снежня 2025}} '''Абибок''' — студыйны альбом беларускага хіп-хоп-гурта [[УННВ]]. Гэта першы студыйны альбом гурта за 6 гадоў. Ён выйшаў 5 снежня 2025 года.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/albums/Unnv/Abibok|title=АБИБОК (ABIBOK) by УННВ (UNNV)|website=Genius|access-date=2026-06-15}}</ref> == Прыём == Альбом стартаваў з 2-га радка ў топ-50 VK Музыкі і заняў 6-е месца ў расійскім чарце Apple Music.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://the-flow.ru/news/charts-8-12-25|title=Чарты: Noize MC vs Хаски. Кто на первом месте?|website=The-Flow.ru|access-date=2026-06-15}}</ref> == Спіс трэкаў == {{tracklist|title1=Интро|length1=1:07|title2=Старые дети|length2=3:49|title3=Как воспримешь|length3=4:11|title4=Белая ворона|length4=4:01|title5=Сырое мясо|length5=3:50|title6=Просунь палец сквозь горло|length6=2:47|title7=Faire les 400 coups|length7=4:07|title8=Бездельник|length8=4:46|title9=В хатах|length9=4:11|title10=С одной пиздюли|length10=3:57|title11=Испанский стыд|length11=5:27|title12=Человек в футляре|length12=2:59|title13=Нихуя ты не понял (скит)|length13=0:47|title14=Когда проснутся мухи|length14=2:56|title15=Непредсказуемость|length15=3:30|title16=Дохлый номер|length16=3:55|title17=Я слушаю стук твоего сердца|length17=5:52|title18=Зов|length18=4:42|title19=Не смыкая глаз|length19=3:53|title20=Чтобы не было того что было|length20=3:18|title21=Аутро|length21=1:11|note11=feat. Guzik|total_length=75:16}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2025 года]] [[Катэгорыя:Хіп-хоп-альбомы Беларусі]] d9xne0ypnkd1rv11oy04farwepbo795 Размовы:Сок (рака) 1 809509 5154546 2026-06-15T07:22:21Z ~2026-34622-22 169826 /* топоним */ новы падраздзел 5154546 wikitext text/x-wiki == топоним == в польском тоже что в русском значение [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-34622-22|&#126;2026-34622-22]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-34622-22|размова]]) 10:22, 15 чэрвеня 2026 (+03) k5q1qbkezv143774ph5yreg7pgpdyvn Катэгорыя:Шрыўпарт 14 809510 5154555 2026-06-15T08:52:41Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі паводле гарадоў ЗША]]» 5154555 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі паводле гарадоў ЗША]] liv0aa7to5pb8kj66p7rstvv64hg7kd Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар) 0 809511 5154562 2026-06-15T09:45:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], Луганская воб...» 5154562 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]], [[Украінская ССР]], [[СССР]] |Дата смерці = {{ДС|16|6|2001}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Прафесія = [[кінааператар]] |Гады актыўнасці = 1977—1999 |Узнагароды = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|8|10|1947}}, [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]] — {{ДС|16|6|2001}}) — беларускі [[кінааператар]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 кастрычніка 1947 года ў сяле [[Курчоўка]] [[Маркаўскі раён|Маркаўскага раёна]] [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] ([[Украінская ССР|Украіна]])<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. У 1976 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Пасля заканчэння вучобы працаваў на Растоўскай студыі кінахронікі, а таксама на [[Кінастудыя імя М. Горкага|кінастудыі імя М.&nbsp;Горкага]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. З 1977 года і да канца жыцця з'яўляўся кінааператарам-пастаноўшчыкам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Памёр 16 чэрвеня 2001 года<ref name="kino_teatr"/>. == Фільмаграфія == У якасці кінааператара зняў наступныя мастацкія і дакументальныя фільмы<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>: * 1979 — [[Прыміце тэлеграму ў доўг]] * 1981 — [[Прададзены смех (фільм, 1981)|Прададзены смех]] * 1983 — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] * 1984 — [[Восеньскі падарунак фей]] * 1984 — [[Руды, сумленны, закаханы]] * 1986 — [[Чалавек, які браў інтэрв'ю]] * 1988 — [[Позва ў суд]] * 1989 — [[Пад небам блакітным...]] * 1990 — [[Жывая мішэнь (фільм, 1990)|Жывая мішэнь]] * 1991 — [[Чырвоны востраў (фільм, 1991)|Чырвоны востраў]] * 1991 — [[Сям'янін (фільм, 1991)|Сям'янін]] * 1993 — [[Атрад «Д»]] * 1993 — [[Твая воля, Госпадзе!]] * 1997 — [[Бег ад смерці]] * 1999 — [[Транзіт для д'ябла]] * [[Пітэр Пэн (фільм, 1987)|Пітэр Пэн]] * [[Кінарэжысёр Віктар Тураў]] (дакументальны фільм) == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="unicat">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar144619&strq=l_siz=20|title=Калашников, Владимир Александрович (кинооператор ; 1947—2001)|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|lang=ru|accessdate=14 чэрвеня 2026}}</ref> <ref name="kino_teatr">{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/operator/ros/26658/bio/|title=Владимир Калашников. Биография|publisher=Кино-Театр.Ру|lang=ru|accessdate=14 чэрвеня 2026}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга |загаловак=Белорусское кино : персоналии |адказны=авт. концепции, сост. и науч. ред. О. Нечай |месца=Минск |выдавецтва=Ковчег |год=2007 |старонак=403 |isbn=978-985-6756-37-8 |мова=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маркаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кінааператары Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] bdafeh3gdv7ukvfoqisftgfh9mrad02 5154565 5154562 2026-06-15T09:54:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154565 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]], [[Украінская ССР]], [[СССР]] |Дата смерці = {{ДС|16|6|2001}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Прафесія = [[кінааператар]] |Гады актыўнасці = 1973—1999 |Узнагароды = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|8|10|1947}}, [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]] — {{ДС|16|6|2001}}) — беларускі [[кінааператар]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 кастрычніка 1947 года ў сяле [[Курчоўка]] [[Маркаўскі раён|Маркаўскага раёна]] [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] ([[Украінская ССР|Украіна]]){{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. У 1976 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Пачаў сваю дзейнасць у Расіі{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}, дзе працаваў на [[Растоўская студыя кінахронікі|Растоўскай студыі кінахронікі]], а таксама на [[Кінастудыя імя М. Горкага|кінастудыі імя М.&nbsp;Горкага]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. З 1977 па 1997 год з'яўляўся кінааператарам-пастаноўшчыкам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}. Памёр 16 чэрвеня 2001 года<ref name="kino_teatr"/>. == Фільмаграфія == У якасці кінааператара зняў шэраг мастацкіх, тэлевізійных, дакументальных і анімацыйных фільмаў{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>: ; Мастацкія фільмы * 1979 — [[Прыміце тэлеграму ў доўг]] * 1984 — [[Восеньскі падарунак фей]] * 1986 — [[Чалавек, які браў інтэрв'ю]] * 1988 — [[Позва ў суд]] * 1989 — [[Пад небам блакітным...]] * 1990 — [[Жывая мішэнь (фільм, 1990)|Жывая мішэнь]] * 1991 — [[Чырвоны востраў (фільм, 1991)|Чырвоны востраў]] * 1991 (паводле іншых даных 1992{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}) — [[Сям'янін (фільм, 1991)|Сям'янін]] * 1993 — [[Атрад «Д»]] * 1993 — [[Твая воля, Госпадзе!]] * 1996 (паводле іншых даных 1997<ref name="kino_teatr"/>) — [[Бег ад смерці]] * 1999 — [[Транзіт для д'ябла]] ; Тэлевізійныя фільмы * 1981 — [[Прададзены смех (фільм, 1981)|Прададзены смех]] * 1983 — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] * 1984 — [[Руды, сумленны, закаханы]] * 1987 — [[Пітэр Пэн (фільм, 1987)|Пітэр Пэн]] ; Дакументальныя фільмы: * 1975 — Мінскі трактарны * 1976 — Сутычка * 1995 — [[Кінарэжысёр Віктар Тураў]] ; Анімацыйныя фільмы: * 1973 — Вася Буслік і яго сябры == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="unicat">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar144619&strq=l_siz=20|title=Калашников, Владимир Александрович (кинооператор ; 1947—2001)|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> <ref name="kino_teatr">{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/operator/ros/26658/bio/|title=Владимир Калашников. Биография|publisher=Кино-Театр.Ру|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Гіргель Д. М. |загаловак=Культура Беларусі: энцыклапедыя |том=4 |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі |год=2013 |старонкі=271 |ref=Гіргель}} * {{кніга |загаловак=Белорусское кино : персоналии |адказны=авт. концепции, сост. и науч. ред. О. Нечай |месца=Минск |выдавецтва=Ковчег |год=2007 |старонак=403 |isbn=978-985-6756-37-8 |мова=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маркаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кінааператары Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі кінастудыі «Беларусьфільм»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] 2wr8bbndknqjwv7iy7x446bk017kze2 5154566 5154565 2026-06-15T09:54:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5154566 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]], [[Украінская ССР]], [[СССР]] |Дата смерці = {{ДС|16|6|2001}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Прафесія = [[кінааператар]] |Гады актыўнасці = 1973—1999 |Узнагароды = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|8|10|1947}}, [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]] — {{ДС|16|6|2001}}) — беларускі [[кінааператар]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 кастрычніка 1947 года ў сяле [[Курчоўка]] [[Маркаўскі раён|Маркаўскага раёна]] [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] ([[Украінская ССР|Украіна]]){{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. У 1976 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Пачаў сваю дзейнасць у Расіі{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}, дзе працаваў на [[Растоўская студыя кінахронікі|Растоўскай студыі кінахронікі]], а таксама на [[Кінастудыя імя М. Горкага|кінастудыі імя М.&nbsp;Горкага]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. З 1977 па 1997 год з'яўляўся кінааператарам-пастаноўшчыкам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}. Памёр 16 чэрвеня 2001 года<ref name="kino_teatr"/>. == Фільмаграфія == У якасці кінааператара зняў шэраг мастацкіх, тэлевізійных, дакументальных і анімацыйных фільмаў{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>: ; Мастацкія фільмы * 1979 — [[Прыміце тэлеграму ў доўг]] * 1984 — [[Восеньскі падарунак фей]] * 1986 — [[Чалавек, які браў інтэрв'ю]] * 1988 — [[Позва ў суд]] * 1989 — [[Пад небам блакітным...]] * 1990 — [[Жывая мішэнь (фільм, 1990)|Жывая мішэнь]] * 1991 — [[Чырвоны востраў (фільм, 1991)|Чырвоны востраў]] * 1991 (паводле іншых даных 1992{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}) — [[Сям'янін (фільм, 1991)|Сям'янін]] * 1993 — [[Атрад «Д»]] * 1993 — [[Твая воля, Госпадзе!]] * 1996 (паводле іншых даных 1997<ref name="kino_teatr"/>) — [[Бег ад смерці]] * 1999 — [[Транзіт для д'ябла]] ; Тэлевізійныя фільмы * 1981 — [[Прададзены смех (фільм, 1981)|Прададзены смех]] * 1983 — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] * 1984 — [[Руды, сумленны, закаханы]] * 1987 — [[Пітэр Пэн (фільм, 1987)|Пітэр Пэн]] ; Дакументальныя фільмы: * 1975 — Мінскі трактарны * 1976 — Сутычка * 1995 — [[Кінарэжысёр Віктар Тураў]] ; Анімацыйныя фільмы: * 1973 — Вася Буслік і яго сябры == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="unicat">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar144619&strq=l_siz=20|title=Калашников, Владимир Александрович (кинооператор ; 1947—2001)|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> <ref name="kino_teatr">{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/operator/ros/26658/bio/|title=Владимир Калашников. Биография|publisher=Кино-Театр.Ру|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|4|Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|старонкі=271 |ref=Гіргель}} * {{кніга |загаловак=Белорусское кино : персоналии |адказны=авт. концепции, сост. и науч. ред. О. Нечай |месца=Минск |выдавецтва=Ковчег |год=2007 |старонак=403 |isbn=978-985-6756-37-8 |мова=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маркаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кінааператары Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі кінастудыі «Беларусьфільм»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] la58lc1t0p9t7uony0i0ip50rehjfxi 5154567 5154566 2026-06-15T09:57:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі кінастудыі «Беларусьфільм»]]; дададзена [[Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154567 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]], [[Украінская ССР]], [[СССР]] |Дата смерці = {{ДС|16|6|2001}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Прафесія = [[кінааператар]] |Гады актыўнасці = 1973—1999 |Узнагароды = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|8|10|1947}}, [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]] — {{ДС|16|6|2001}}) — беларускі [[кінааператар]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 кастрычніка 1947 года ў сяле [[Курчоўка]] [[Маркаўскі раён|Маркаўскага раёна]] [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] ([[Украінская ССР|Украіна]]){{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. У 1976 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Пачаў сваю дзейнасць у Расіі{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}, дзе працаваў на [[Растоўская студыя кінахронікі|Растоўскай студыі кінахронікі]], а таксама на [[Кінастудыя імя М. Горкага|кінастудыі імя М.&nbsp;Горкага]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. З 1977 па 1997 год з'яўляўся кінааператарам-пастаноўшчыкам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}. Памёр 16 чэрвеня 2001 года<ref name="kino_teatr"/>. == Фільмаграфія == У якасці кінааператара зняў шэраг мастацкіх, тэлевізійных, дакументальных і анімацыйных фільмаў{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>: ; Мастацкія фільмы * 1979 — [[Прыміце тэлеграму ў доўг]] * 1984 — [[Восеньскі падарунак фей]] * 1986 — [[Чалавек, які браў інтэрв'ю]] * 1988 — [[Позва ў суд]] * 1989 — [[Пад небам блакітным...]] * 1990 — [[Жывая мішэнь (фільм, 1990)|Жывая мішэнь]] * 1991 — [[Чырвоны востраў (фільм, 1991)|Чырвоны востраў]] * 1991 (паводле іншых даных 1992{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}) — [[Сям'янін (фільм, 1991)|Сям'янін]] * 1993 — [[Атрад «Д»]] * 1993 — [[Твая воля, Госпадзе!]] * 1996 (паводле іншых даных 1997<ref name="kino_teatr"/>) — [[Бег ад смерці]] * 1999 — [[Транзіт для д'ябла]] ; Тэлевізійныя фільмы * 1981 — [[Прададзены смех (фільм, 1981)|Прададзены смех]] * 1983 — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] * 1984 — [[Руды, сумленны, закаханы]] * 1987 — [[Пітэр Пэн (фільм, 1987)|Пітэр Пэн]] ; Дакументальныя фільмы: * 1975 — Мінскі трактарны * 1976 — Сутычка * 1995 — [[Кінарэжысёр Віктар Тураў]] ; Анімацыйныя фільмы: * 1973 — Вася Буслік і яго сябры == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="unicat">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar144619&strq=l_siz=20|title=Калашников, Владимир Александрович (кинооператор ; 1947—2001)|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> <ref name="kino_teatr">{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/operator/ros/26658/bio/|title=Владимир Калашников. Биография|publisher=Кино-Театр.Ру|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|4|Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|старонкі=271 |ref=Гіргель}} * {{кніга |загаловак=Белорусское кино : персоналии |адказны=авт. концепции, сост. и науч. ред. О. Нечай |месца=Минск |выдавецтва=Ковчег |год=2007 |старонак=403 |isbn=978-985-6756-37-8 |мова=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маркаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кінааператары Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] h5wva8axekt4cilkohi9d0w1ua7g1eu 5154568 5154567 2026-06-15T09:57:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5154568 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]], [[Украінская ССР]], [[СССР]] |Дата смерці = {{ДС|16|6|2001}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Прафесія = [[кінааператар]] |Гады актыўнасці = 1973—1999 |Узнагароды = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|8|10|1947}}, [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]] — {{ДС|16|6|2001}}) — беларускі [[кінааператар]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 кастрычніка 1947 года ў сяле [[Курчоўка]] [[Маркаўскі раён|Маркаўскага раёна]] [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] ([[Украінская ССР|Украіна]]){{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. У 1976 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Пачаў сваю дзейнасць у Расіі{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}, дзе працаваў на [[Растоўская студыя кінахронікі|Растоўскай студыі кінахронікі]], а таксама на [[Кінастудыя імя М. Горкага|кінастудыі імя М.&nbsp;Горкага]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. З 1977 па 1997 год з'яўляўся кінааператарам-пастаноўшчыкам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}. Памёр 16 чэрвеня 2001 года<ref name="kino_teatr"/>. == Фільмаграфія == У якасці кінааператара зняў шэраг мастацкіх, тэлевізійных, дакументальных і анімацыйных фільмаў{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>: ; Мастацкія фільмы * 1979 — [[Прыміце тэлеграму ў доўг]] * 1984 — [[Восеньскі падарунак фей]] * 1986 — [[Чалавек, які браў інтэрв'ю]] * 1988 — [[Позва ў суд]] * 1989 — [[Пад небам блакітным...]] * 1990 — [[Жывая мішэнь (фільм, 1990)|Жывая мішэнь]] * 1991 — [[Чырвоны востраў (фільм, 1991)|Чырвоны востраў]] * 1991 (паводле іншых даных 1992{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}) — [[Сям'янін (фільм, 1991)|Сям'янін]] * 1993 — [[Атрад «Д»]] * 1993 — [[Твая воля, Госпадзе!]] * 1996 (паводле іншых даных 1997<ref name="kino_teatr"/>) — [[Бег ад смерці]] * 1999 — [[Транзіт для д'ябла]] ; Тэлевізійныя фільмы * 1981 — [[Прададзены смех (фільм, 1981)|Прададзены смех]] * 1983 — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] * 1984 — [[Руды, сумленны, закаханы]] * 1987 — [[Пітэр Пэн (фільм, 1987)|Пітэр Пэн]] ; Дакументальныя фільмы: * 1975 — Мінскі трактарны * 1976 — Сутычка * 1995 — [[Кінарэжысёр Віктар Тураў]] ; Анімацыйныя фільмы: * 1973 — Вася Буслік і яго сябры == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="unicat">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar144619&strq=l_siz=20|title=Калашников, Владимир Александрович (кинооператор ; 1947—2001)|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> <ref name="kino_teatr">{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/operator/ros/26658/bio/|title=Владимир Калашников. Биография|publisher=Кино-Театр.Ру|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|4|Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|аўтар=[[Д. М. Гіргель|Гіргель Д. М.]] |старонкі=271 |ref=Гіргель}} * {{кніга |загаловак=Белорусское кино : персоналии |адказны=авт. концепции, сост. и науч. ред. О. Нечай |месца=Минск |выдавецтва=Ковчег |год=2007 |старонак=403 |isbn=978-985-6756-37-8 |мова=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маркаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кінааператары Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] pd1xhzqt36ce7ow95jgd9vb1bxndjos 5154579 5154568 2026-06-15T10:06:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154579 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]], [[Украінская ССР]], [[СССР]] |Дата смерці = {{ДС|16|6|2001}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Прафесія = [[кінааператар]] |Гады актыўнасці = 1973—1999 |Узнагароды = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|8|10|1947}}, [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]] — {{ДС|16|6|2001}}) — беларускі [[кінааператар]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 кастрычніка 1947 года ў сяле [[Курчоўка]] [[Маркаўскі раён|Маркаўскага раёна]] [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] ([[Украінская ССР|Украіна]]){{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. У 1976 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Пачаў сваю дзейнасць у Расіі{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}, дзе працаваў на [[Растоўская студыя кінахронікі|Растоўскай студыі кінахронікі]], а таксама на [[Кінастудыя імя М. Горкага|кінастудыі імя М.&nbsp;Горкага]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. З 1977 па 1997 год з'яўляўся кінааператарам-пастаноўшчыкам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}. <bdi>Член [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюза кінематаграфістаў]]</bdi> з 1984 года. Памёр 16 чэрвеня 2001 года<ref name="kino_teatr"/>. == Фільмаграфія == У якасці кінааператара зняў шэраг мастацкіх, тэлевізійных, дакументальных і анімацыйных фільмаў{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>: ; Мастацкія фільмы * 1979 — [[Прыміце тэлеграму ў доўг]] * 1984 — [[Восеньскі падарунак фей]] * 1986 — [[Чалавек, які браў інтэрв'ю]] * 1988 — [[Позва ў суд]] * 1989 — [[Пад небам блакітным...]] * 1990 — [[Жывая мішэнь (фільм, 1990)|Жывая мішэнь]] * 1991 — [[Чырвоны востраў (фільм, 1991)|Чырвоны востраў]] * 1991 (паводле іншых даных 1992{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}) — [[Сям'янін (фільм, 1991)|Сям'янін]] * 1993 — [[Атрад «Д»]] * 1993 — [[Твая воля, Госпадзе!]] * 1996 (паводле іншых даных 1997<ref name="kino_teatr"/>) — [[Бег ад смерці]] * 1999 — [[Транзіт для д'ябла]] ; Тэлевізійныя фільмы * 1981 — [[Прададзены смех (фільм, 1981)|Прададзены смех]] * 1983 — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] * 1984 — [[Руды, сумленны, закаханы]] * 1987 — [[Пітэр Пэн (фільм, 1987)|Пітэр Пэн]] ; Дакументальныя фільмы: * 1975 — Мінскі трактарны * 1976 — Сутычка * 1995 — [[Кінарэжысёр Віктар Тураў]] ; Анімацыйныя фільмы: * 1973 — Вася Буслік і яго сябры == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="unicat">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar144619&strq=l_siz=20|title=Калашников, Владимир Александрович (кинооператор ; 1947—2001)|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> <ref name="kino_teatr">{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/operator/ros/26658/bio/|title=Владимир Калашников. Биография|publisher=Кино-Театр.Ру|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|4|Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|аўтар=[[Д. М. Гіргель|Гіргель Д. М.]] |старонкі=271 |ref=Гіргель}} * {{кніга |загаловак=Белорусское кино : персоналии |адказны=авт. концепции, сост. и науч. ред. О. Нечай |месца=Минск |выдавецтва=Ковчег |год=2007 |старонак=403 |isbn=978-985-6756-37-8 |мова=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маркаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кінааператары Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] tk861uhknsq3087we6ftn5bkpj3bph3 5154600 5154579 2026-06-15T11:05:15Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, удакладненне 5154600 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]], [[Украінская ССР]], [[СССР]] |Дата смерці = {{ДС|16|6|2001}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Прафесія = [[кінааператар]] |Гады актыўнасці = 1973—1999 |Узнагароды = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|8|10|1947}}, [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]] — {{ДС|16|6|2001}}) — беларускі [[кінааператар]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 кастрычніка 1947 года ў сяле [[Курчоўка]] [[Маркаўскі раён|Маркаўскага раёна]] [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] ([[Украінская ССР]]){{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. У 1976 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Пачаў сваю дзейнасць у Расіі{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}, дзе працаваў на [[Растоўская студыя кінахронікі|Растоўскай студыі кінахронікі]], а таксама на [[Кінастудыя імя М. Горкага|кінастудыі імя М. Горкага]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. З 1977 па 1997 год з’яўляўся кінааператарам-пастаноўшчыкам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}. Член [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюза кінематаграфістаў]] з 1984 года. Памёр 16 чэрвеня 2001 года<ref name="kino_teatr"/>. == Фільмаграфія == У якасці кінааператара зняў шэраг мастацкіх, тэлевізійных, дакументальных і анімацыйных фільмаў{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>: ; Мастацкія фільмы * 1979 — [[Прыміце тэлеграму ў доўг]] * 1984 — [[Восеньскі падарунак фей]] * 1986 — [[Чалавек, які браў інтэрв'ю]] * 1988 — [[Позва ў суд]] * 1989 — [[Пад небам блакітным...]] * 1990 — [[Жывая мішэнь (фільм, 1990)|Жывая мішэнь]] * 1991 — [[Чырвоны востраў (фільм, 1991)|Чырвоны востраў]] * 1991 (паводле іншых даных 1992{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}) — [[Сям'янін (фільм, 1991)|Сям’янін]] * 1993 — [[Атрад «Д»]] * 1993 — [[Твая воля, Госпадзе!]] * 1996 (паводле іншых даных 1997<ref name="kino_teatr"/>) — [[Бег ад смерці]] * 1999 — [[Транзіт для д'ябла]] ; Тэлевізійныя фільмы * 1981 — [[Прададзены смех (фільм, 1981)|Прададзены смех]] * 1983 — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] * 1984 — [[Руды, сумленны, закаханы]] * 1987 — [[Пітэр Пэн (фільм, 1987)|Пітэр Пэн]] ; Дакументальныя фільмы: * 1975 — Мінскі трактарны * 1976 — Сутычка * 1995 — [[Кінарэжысёр Віктар Тураў]] ; Анімацыйныя фільмы: * 1973 — Вася Буслік і яго сябры == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="unicat">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar144619&strq=l_siz=20|title=Калашников, Владимир Александрович (кинооператор ; 1947—2001)|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> <ref name="kino_teatr">{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/operator/ros/26658/bio/|title=Владимир Калашников. Биография|publisher=Кино-Театр.Ру|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|4|Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|аўтар=[[Д. М. Гіргель|Гіргель Д. М.]] |старонкі=271 |ref=Гіргель}} * {{кніга |загаловак=Белорусское кино : персоналии |адказны=авт. концепции, сост. и науч. ред. О. Нечай |месца=Минск |выдавецтва=Ковчег |год=2007 |старонак=403 |isbn=978-985-6756-37-8 |мова=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маркаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кінааператары Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] 6mgztshlfycbcduca0ct6d5m9rkfwav Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў 0 809512 5154572 2026-06-15T10:00:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Калашнікаў]] 5154572 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Калашнікаў]] kjpnl9ja6qpi0xzzumohwsu4cps77ko У. А. Калашнікаў (кінааператар) 0 809513 5154573 2026-06-15T10:02:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)]] 5154573 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)]] 3zj6y9d4tdykj38bs0qmqkbg0cx7tgd Уладзімір Калашнікаў (кінааператар) 0 809514 5154574 2026-06-15T10:02:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)]] 5154574 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)]] 3zj6y9d4tdykj38bs0qmqkbg0cx7tgd Уладзімір Калашнікаў (акцёр тэатра лялек) 0 809515 5154575 2026-06-15T10:03:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)]] 5154575 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)]] 87ny924v7jepjadrp140vwzivjxw8su У. Калашнікаў (акцёр тэатра лялек) 0 809516 5154576 2026-06-15T10:03:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)]] 5154576 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)]] 87ny924v7jepjadrp140vwzivjxw8su У. А. Калашнікаў (акцёр тэатра лялек) 0 809517 5154577 2026-06-15T10:04:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)]] 5154577 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)]] 87ny924v7jepjadrp140vwzivjxw8su У. А. Калашнікаў 0 809518 5154578 2026-06-15T10:04:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Калашнікаў]] 5154578 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Калашнікаў]] d0pzp5u51uok8j5yx7f79v1uor82kvm Аранскія 0 809519 5154582 2026-06-15T10:24:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Род | Род = Аранскія | Фамілія = Война-Аранскія | Арыгінал = {{lang-pl|Arański}}, {{lang-pl|Wojna-Arański}} | Герб = POL COA Kosciesza.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII...» 5154582 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Аранскія | Фамілія = Война-Аранскія | Арыгінал = {{lang-pl|Arański}}, {{lang-pl|Wojna-Arański}} | Герб = POL COA Kosciesza.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Стэфан Аранскі (узг. 1720) | Роднасныя роды = [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]], [[Абуховічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Новагародскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Грынкаўшчына]] ([[Грыцэвічы]]), [[Генералаўшчына]] ([[Канавальшчына]]), [[Далматоўшчына]] ([[Ксяндзоўшчына]]), [[Рукаўчыцы]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1817; не зацверджаны Сенатам) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Аранскі}} '''Ара́нскія''' ({{lang-pl|Arański}}) — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]». Паходзілі з [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Прадстаўнікі роду таксама ўжывалі радавы прыдомак '''Война''' ({{lang-pl|Wojna-Arański}}). У XIX стагоддзі прадстаўнікі роду жылі ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Гісторыя == Род вядомы ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] з пачатку XVIII стагоддзя. Першым дакументальна засведчаным прадстаўніком гэтай галіны з’яўляецца Стэфан Аранскі, які ў 1720 годзе набыў тут маёнтак. На працягу XVIII стагоддзя яго нашчадкі валодалі невялікімі зямельнымі надзеламі на Навагрудчыне і трымалі земскія ўрады, напрыклад, Міхаіл Аранскі ў 1790 годзе згадваецца як [[харужы]] ноўгарад-северскі{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння зямель да Расійскай імперыі]], асобныя прадстаўнікі роду перайшлі на цывільную дзяржаўную службу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Аранскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Гродзенскі дваранскі дэпутацкі сход|Гродзенскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 9 кастрычніка 1817 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Указам [[Урадавы сенат|Сената]] гэтае рашэнне не зацвярджалася{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Род Аранскіх быў пароднены з такімі шляхецкімі радамі як [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]] і [[Абуховічы]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Уладанні == Родапачынальнік Стэфан Аранскі ў 1720 годзе набыў маёнтак [[Грынкаўшчына]] (вядомы таксама як [[Грыцэвічы]]) у [[Новагародскі павет|Новагародскім павеце]] ў стольніка навагрудскага [[Каспар Карэйва|Каспара Карэйвы]]. У 1766 годзе ён завяшчаў гэты маёнтак сваім сынам Карлу і Міхаілу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Міхаіл Аранскі разам са сваёй жонкай Кларай Радзішэўскай валодаў фальваркам [[Генералаўшчына]] (або [[Канавальшчына]]) у Новагародскім павеце паводле застаўнага права ад харужага ўланскай брыгады войскаў літоўскіх [[Базыль Вольскі|Базыля Вольскага]] (1779). Спадчынны маёнтак Грынкаўшчына ён пакінуў свайму сыну Вінцэнту{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Вінцэнт Аранскі ў 1784 годзе прадаў бацькоўскі маёнтак Грынкаўшчына князю [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхалу Радзівілу]]. Пазней, у 1810 годзе, ён валодаў фальваркам [[Далматоўшчына]] (ці [[Ксяндзоўшчына]]) паводле застаўнага права ад Юрыя і Канстанцыі з Ваўчэцкіх Трушынскіх. У 1823 годзе ён набыў фальварак [[Рукаўчыцы]] ў [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскім павеце]] ў суддзі мазырскага [[Адам Бернард Абуховіч|Адама-Бернарда]] і Ганны з [[Ваўчэцкія|Ваўчэцкіх]] Абуховічаў{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Міхаіл Аранскі]] (нар. 1745) — [[харужы]] ноўгарад-северскі (1790). * [[Аляксандр Аранскі]] (нар. 1815) — [[калежскі сакратар]], у 1840—1850-х гадах працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Стэфан''', набыў маёнтак Грынкаўшчына (1720) ** 2/1. '''Карл''' ** 3/1. '''Міхаіл''' (нар. 1745), харужы ноўгарад-северскі; жонка — Клара Радзішэўская *** 4/3. '''Вінцэнт''' (нар. 1774), прадаў маёнтак Грынкаўшчына (каля 1784); жонка — Антаніна Трушынская **** 5/4. '''Кірыл-Антон''' (нар. 1813) **** 6/4. '''Аляксандр''' (нар. 1815), калежскі сакратар, працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце **** 7/4. '''Адольф-Альберт''' (нар. 1829) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} ; Заўвагі <references group="заўв" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=256|артыкул=Аранскія гербу «Касцеша»|аўтар=[[З. Яцкевіч]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НГАБ|фонд=319|вопіс=2|справа=2362|ref=НГАБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Гродзенскай губерні]] b2dr8byjeox762k6mnlu95ymmwsv2or 5154584 5154582 2026-06-15T10:25:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5154584 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Аранскія | Фамілія = Война-Аранскія | Арыгінал = {{lang-pl|Arański}}, {{lang-pl|Wojna-Arański}} | Герб = POL COA Kosciesza.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Стэфан Аранскі (узг. 1720) | Роднасныя роды = [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]], [[Абуховічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Новагародскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Грынкаўшчына]] ([[Грыцэвічы]]), [[Генералаўшчына]] ([[Канавальшчына]]), [[Далматоўшчына]] ([[Ксяндзоўшчына]]), [[Рукаўчыцы]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1817; не зацверджаны Сенатам) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Аранскі}} '''Ара́нскія''' ({{lang-pl|Arański}}) — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]». Паходзілі з [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Прадстаўнікі роду таксама ўжывалі радавы прыдомак '''Война''' ({{lang-pl|Wojna-Arański}}). У XIX стагоддзі прадстаўнікі роду жылі ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Гісторыя == Род вядомы ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] з пачатку XVIII стагоддзя. Першым дакументальна засведчаным прадстаўніком гэтай галіны з’яўляецца Стэфан Аранскі, які ў 1720 годзе набыў тут маёнтак. На працягу XVIII стагоддзя яго нашчадкі валодалі невялікімі зямельнымі надзеламі на Навагрудчыне і трымалі земскія ўрады, напрыклад, Міхаіл Аранскі ў 1790 годзе згадваецца як [[харужы]] ноўгарад-северскі{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння зямель да Расійскай імперыі]], асобныя прадстаўнікі роду перайшлі на цывільную дзяржаўную службу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Аранскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Гродзенскі дваранскі дэпутацкі сход|Гродзенскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 9 кастрычніка 1817 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Указам [[Урадавы сенат|Сената]] гэтае рашэнне не зацвярджалася{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Род Аранскіх быў пароднены з такімі шляхецкімі радамі як [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]] і [[Абуховічы]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Уладанні == Родапачынальнік Стэфан Аранскі ў 1720 годзе набыў маёнтак [[Грынкаўшчына]] (вядомы таксама як [[Грыцэвічы]]) у [[Новагародскі павет|Новагародскім павеце]] ў стольніка навагрудскага [[Каспар Карэйва|Каспара Карэйвы]]. У 1766 годзе ён завяшчаў гэты маёнтак сваім сынам Карлу і Міхаілу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Міхаіл Аранскі разам са сваёй жонкай Кларай Радзішэўскай валодаў фальваркам [[Генералаўшчына]] (або [[Канавальшчына]]) у Новагародскім павеце паводле застаўнага права ад харужага ўланскай брыгады войскаў літоўскіх [[Базыль Вольскі|Базыля Вольскага]] (1779). Спадчынны маёнтак Грынкаўшчына ён пакінуў свайму сыну Вінцэнту{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Вінцэнт Аранскі ў 1784 годзе прадаў бацькоўскі маёнтак Грынкаўшчына князю [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхалу Радзівілу]]. Пазней, у 1810 годзе, ён валодаў фальваркам [[Далматоўшчына]] (ці [[Ксяндзоўшчына]]) паводле застаўнага права ад Юрыя і Канстанцыі з Ваўчэцкіх Трушынскіх. У 1823 годзе ён набыў фальварак [[Рукаўчыцы]] ў [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскім павеце]] ў суддзі мазырскага [[Адам Бернард Абуховіч|Адама-Бернарда]] і Ганны з [[Ваўчэцкія|Ваўчэцкіх]] Абуховічаў{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Міхаіл Аранскі]] (нар. 1745) — [[харужы]] ноўгарад-северскі (1790). * [[Аляксандр Аранскі]] (нар. 1815) — [[калежскі сакратар]], у 1840—1850-х гадах працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Стэфан''', набыў маёнтак Грынкаўшчына (1720) ** 2/1. '''Карл''' ** 3/1. '''Міхаіл''' (нар. 1745), харужы ноўгарад-северскі; жонка — Клара Радзішэўская *** 4/3. '''Вінцэнт''' (нар. 1774), прадаў маёнтак Грынкаўшчына (каля 1784); жонка — Антаніна Трушынская **** 5/4. '''Кірыл-Антон''' (нар. 1813) **** 6/4. '''Аляксандр''' (нар. 1815), калежскі сакратар, працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце **** 7/4. '''Адольф-Альберт''' (нар. 1829) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=256|артыкул=Аранскія гербу «Касцеша»|аўтар=[[З. Яцкевіч]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НГАБ|фонд=319|вопіс=2|справа=2362|ref=НГАБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Гродзенскай губерні]] 0t4ub7i9gh6sf2kks1np234maowlq3m 5154585 5154584 2026-06-15T10:26:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154585 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Аранскія | Фамілія = Война-Аранскія | Арыгінал = {{lang-pl|Arański}}, {{lang-pl|Wojna-Arański}} | Герб = POL COA Kosciesza I.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Стэфан Аранскі (узг. 1720) | Роднасныя роды = [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]], [[Абуховічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Новагародскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Грынкаўшчына]] ([[Грыцэвічы]]), [[Генералаўшчына]] ([[Канавальшчына]]), [[Далматоўшчына]] ([[Ксяндзоўшчына]]), [[Рукаўчыцы]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1817; не зацверджаны Сенатам) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Аранскі}} '''Ара́нскія''' ({{lang-pl|Arański}}) — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]». Паходзілі з [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Прадстаўнікі роду таксама ўжывалі радавы прыдомак '''Война''' ({{lang-pl|Wojna-Arański}}). У XIX стагоддзі прадстаўнікі роду жылі ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Гісторыя == Род вядомы ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] з пачатку XVIII стагоддзя. Першым дакументальна засведчаным прадстаўніком гэтай галіны з’яўляецца Стэфан Аранскі, які ў 1720 годзе набыў тут маёнтак. На працягу XVIII стагоддзя яго нашчадкі валодалі невялікімі зямельнымі надзеламі на Навагрудчыне і трымалі земскія ўрады, напрыклад, Міхаіл Аранскі ў 1790 годзе згадваецца як [[харужы]] ноўгарад-северскі{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння зямель да Расійскай імперыі]], асобныя прадстаўнікі роду перайшлі на цывільную дзяржаўную службу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Аранскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Гродзенскі дваранскі дэпутацкі сход|Гродзенскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 9 кастрычніка 1817 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Указам [[Урадавы сенат|Сената]] гэтае рашэнне не зацвярджалася{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Род Аранскіх быў пароднены з такімі шляхецкімі радамі як [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]] і [[Абуховічы]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Уладанні == Родапачынальнік Стэфан Аранскі ў 1720 годзе набыў маёнтак [[Грынкаўшчына]] (вядомы таксама як [[Грыцэвічы]]) у [[Новагародскі павет|Новагародскім павеце]] ў стольніка навагрудскага [[Каспар Карэйва|Каспара Карэйвы]]. У 1766 годзе ён завяшчаў гэты маёнтак сваім сынам Карлу і Міхаілу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Міхаіл Аранскі разам са сваёй жонкай Кларай Радзішэўскай валодаў фальваркам [[Генералаўшчына]] (або [[Канавальшчына]]) у Новагародскім павеце паводле застаўнага права ад харужага ўланскай брыгады войскаў літоўскіх [[Базыль Вольскі|Базыля Вольскага]] (1779). Спадчынны маёнтак Грынкаўшчына ён пакінуў свайму сыну Вінцэнту{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Вінцэнт Аранскі ў 1784 годзе прадаў бацькоўскі маёнтак Грынкаўшчына князю [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхалу Радзівілу]]. Пазней, у 1810 годзе, ён валодаў фальваркам [[Далматоўшчына]] (ці [[Ксяндзоўшчына]]) паводле застаўнага права ад Юрыя і Канстанцыі з Ваўчэцкіх Трушынскіх. У 1823 годзе ён набыў фальварак [[Рукаўчыцы]] ў [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскім павеце]] ў суддзі мазырскага [[Адам Бернард Абуховіч|Адама-Бернарда]] і Ганны з [[Ваўчэцкія|Ваўчэцкіх]] Абуховічаў{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Міхаіл Аранскі]] (нар. 1745) — [[харужы]] ноўгарад-северскі (1790). * [[Аляксандр Аранскі]] (нар. 1815) — [[калежскі сакратар]], у 1840—1850-х гадах працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Стэфан''', набыў маёнтак Грынкаўшчына (1720) ** 2/1. '''Карл''' ** 3/1. '''Міхаіл''' (нар. 1745), харужы ноўгарад-северскі; жонка — Клара Радзішэўская *** 4/3. '''Вінцэнт''' (нар. 1774), прадаў маёнтак Грынкаўшчына (каля 1784); жонка — Антаніна Трушынская **** 5/4. '''Кірыл-Антон''' (нар. 1813) **** 6/4. '''Аляксандр''' (нар. 1815), калежскі сакратар, працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце **** 7/4. '''Адольф-Альберт''' (нар. 1829) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=256|артыкул=Аранскія гербу «Касцеша»|аўтар=[[З. Яцкевіч]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НГАБ|фонд=319|вопіс=2|справа=2362|ref=НГАБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Гродзенскай губерні]] t39kkczv3jvaawwaw1dg099n6gzqcef 5154586 5154585 2026-06-15T10:27:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5154586 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Аранскія | Фамілія = Война-Аранскія | Арыгінал = {{lang-pl|Arański}}, {{lang-pl|Wojna-Arański}} | Герб = POL COA Kosciesza I.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Стэфан Аранскі (узг. 1720) | Роднасныя роды = [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]], [[Абуховічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Новагародскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Грынкаўшчына]] ([[Грыцэвічы]]), [[Генералаўшчына]] ([[Канавальшчына]]), [[Далматоўшчына]] ([[Ксяндзоўшчына]]), [[Рукаўчыцы]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1817; не зацверджаны Сенатам) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Аранскі}} '''Ара́нскія''' ({{lang-pl|Arański}}) — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]». Паходзілі з [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Прадстаўнікі роду таксама ўжывалі радавы прыдомак '''Война''' ({{lang-pl|Wojna-Arański}}). У XIX стагоддзі прадстаўнікі роду жылі ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Гісторыя == Род вядомы ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] з пачатку XVIII стагоддзя. Першым дакументальна засведчаным прадстаўніком гэтай галіны з’яўляецца Стэфан Аранскі, які ў 1720 годзе набыў тут маёнтак. На працягу XVIII стагоддзя яго нашчадкі валодалі невялікімі зямельнымі надзеламі на Навагрудчыне і трымалі земскія ўрады, напрыклад, Міхаіл Аранскі ў 1790 годзе згадваецца як [[харужы]] ноўгарад-северскі{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння зямель да Расійскай імперыі]], асобныя прадстаўнікі роду перайшлі на цывільную дзяржаўную службу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Аранскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Гродзенскі дваранскі дэпутацкі сход|Гродзенскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 9 кастрычніка 1817 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Указам [[Урадавы сенат|Сената]] гэтае рашэнне не зацвярджалася{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Род Аранскіх быў пароднены з такімі шляхецкімі радамі як [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]] і [[Абуховічы]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Уладанні == Родапачынальнік Стэфан Аранскі ў 1720 годзе набыў маёнтак [[Грынкаўшчына]] (вядомы таксама як [[Грыцэвічы]]) у [[Новагародскі павет|Новагародскім павеце]] ў стольніка навагрудскага [[Каспар Карэйва|Каспара Карэйвы]]. У 1766 годзе ён завяшчаў гэты маёнтак сваім сынам Карлу і Міхаілу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Міхаіл Аранскі разам са сваёй жонкай Кларай Радзішэўскай валодаў фальваркам [[Генералаўшчына]] (або [[Канавальшчына]]) у Новагародскім павеце паводле застаўнага права ад харужага ўланскай брыгады войскаў літоўскіх [[Базыль Вольскі|Базыля Вольскага]] (1779). Спадчынны маёнтак Грынкаўшчына ён пакінуў свайму сыну Вінцэнту{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Вінцэнт Аранскі ў 1784 годзе прадаў бацькоўскі маёнтак Грынкаўшчына князю [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхалу Радзівілу]]. Пазней, у 1810 годзе, ён валодаў фальваркам [[Далматоўшчына]] (ці [[Ксяндзоўшчына]]) паводле застаўнага права ад Юрыя і Канстанцыі з Ваўчэцкіх Трушынскіх. У 1823 годзе ён набыў фальварак [[Рукаўчыцы]] ў [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскім павеце]] ў суддзі мазырскага [[Адам Бернард Абуховіч|Адама-Бернарда]] і Ганны з [[Ваўчэцкія|Ваўчэцкіх]] Абуховічаў{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Міхаіл Аранскі]] (нар. 1745) — [[харужы]] ноўгарад-северскі (1790). * [[Аляксандр Аранскі]] (нар. 1815) — [[калежскі сакратар]], у 1840—1850-х гадах працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Стэфан''', набыў маёнтак Грынкаўшчына (1720) ** 2/1. '''Карл''' ** 3/1. '''Міхаіл''' (нар. 1745), харужы ноўгарад-северскі; жонка — Клара Радзішэўская *** 4/3. '''Вінцэнт''' (нар. 1774), прадаў маёнтак Грынкаўшчына (каля 1784); жонка — Антаніна Трушынская **** 5/4. '''Кірыл-Антон''' (нар. 1813) **** 6/4. '''Аляксандр''' (нар. 1815), калежскі сакратар, працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце **** 7/4. '''Адольф-Альберт''' (нар. 1829) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=256|артыкул=Аранскія гербу «Касцеша»|аўтар=[[З. Яцкевіч]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=2362|ref=НГАБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Гродзенскай губерні]] h8uyj4akkef0suxt66xrdkktjp5v17p 5154595 5154586 2026-06-15T10:51:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154595 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Аранскія | Фамілія = Война-Аранскія | Арыгінал = {{lang-pl|Orański}}, {{lang-pl|Wojna-Orański}} | Герб = POL COA Kosciesza I.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Стэфан Аранскі (узг. 1720) | Роднасныя роды = [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]], [[Абуховічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Новагародскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Грынкаўшчына]] ([[Грыцэвічы]]), [[Генералаўшчына]] ([[Канавальшчына]]), [[Далматоўшчына]] ([[Ксяндзоўшчына]]), [[Рукаўчыцы]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1817; не зацверджаны Сенатам) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Аранскі}} '''Ара́нскія''' ({{lang-pl|Orański}}) — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]». Паходзілі з [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Прадстаўнікі роду таксама ўжывалі радавы прыдомак '''Война''' ({{lang-pl|Wojna-Orański}}). У XIX стагоддзі прадстаўнікі роду жылі ў [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Гісторыя == Род вядомы ў [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводстве]] з пачатку XVIII стагоддзя. Першым дакументальна засведчаным прадстаўніком гэтай галіны з’яўляецца Стэфан Аранскі, які ў 1720 годзе набыў тут маёнтак. На працягу XVIII стагоддзя яго нашчадкі валодалі невялікімі зямельнымі надзеламі на Навагрудчыне і трымалі земскія ўрады, напрыклад, Міхаіл Аранскі ў 1790 годзе згадваецца як [[харужы]] ноўгарад-северскі{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння зямель да Расійскай імперыі]], асобныя прадстаўнікі роду перайшлі на цывільную дзяржаўную службу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Аранскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Гродзенскі дваранскі дэпутацкі сход|Гродзенскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 9 кастрычніка 1817 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Указам [[Урадавы сенат|Сената]] гэтае рашэнне не зацвярджалася{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Род Аранскіх быў пароднены з такімі шляхецкімі радамі як [[Карэйвы]], [[Радзішэўскія]], [[Вольскія]], [[Трушынскія]] і [[Абуховічы]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Уладанні == Родапачынальнік Стэфан Аранскі ў 1720 годзе набыў маёнтак [[Грынкаўшчына]] (вядомы таксама як [[Грыцэвічы]]) у [[Новагародскі павет|Новагародскім павеце]] ў стольніка навагрудскага [[Каспар Карэйва|Каспара Карэйвы]]. У 1766 годзе ён завяшчаў гэты маёнтак сваім сынам Карлу і Міхаілу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Міхаіл Аранскі разам са сваёй жонкай Кларай Радзішэўскай валодаў фальваркам [[Генералаўшчына]] (або [[Канавальшчына]]) у Новагародскім павеце паводле застаўнага права ад харужага ўланскай брыгады войскаў літоўскіх [[Базыль Вольскі|Базыля Вольскага]] (1779). Спадчынны маёнтак Грынкаўшчына ён пакінуў свайму сыну Вінцэнту{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. Вінцэнт Аранскі ў 1784 годзе прадаў бацькоўскі маёнтак Грынкаўшчына князю [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхалу Радзівілу]]. Пазней, у 1810 годзе, ён валодаў фальваркам [[Далматоўшчына]] (ці [[Ксяндзоўшчына]]) паводле застаўнага права ад Юрыя і Канстанцыі з Ваўчэцкіх Трушынскіх. У 1823 годзе ён набыў фальварак [[Рукаўчыцы]] ў [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскім павеце]] ў суддзі мазырскага [[Адам Бернард Абуховіч|Адама-Бернарда]] і Ганны з [[Ваўчэцкія|Ваўчэцкіх]] Абуховічаў{{sfn|Гербоўнік|2002|с=256}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Міхаіл Аранскі]] (нар. 1745) — [[харужы]] ноўгарад-северскі (1790). * [[Аляксандр Аранскі]] (нар. 1815) — [[калежскі сакратар]], у 1840—1850-х гадах працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Стэфан''', набыў маёнтак Грынкаўшчына (1720) ** 2/1. '''Карл''' ** 3/1. '''Міхаіл''' (нар. 1745), харужы ноўгарад-северскі; жонка — Клара Радзішэўская *** 4/3. '''Вінцэнт''' (нар. 1774), прадаў маёнтак Грынкаўшчына (каля 1784); жонка — Антаніна Трушынская **** 5/4. '''Кірыл-Антон''' (нар. 1813) **** 6/4. '''Аляксандр''' (нар. 1815), калежскі сакратар, працаваў у Гродзенскай грамадзянскай палаце **** 7/4. '''Адольф-Альберт''' (нар. 1829) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=256|артыкул=Аранскія гербу «Касцеша»|аўтар=[[З. Яцкевіч]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=2362|ref=НГАБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Гродзенскай губерні]] 5gb0nasp5wginj58947fwooq6opia8c Война-Аранскія (з Новагародскага ваяводства) 0 809520 5154583 2026-06-15T10:25:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Аранскія]] 5154583 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аранскія]] n1ce7wgjq0fp3915wjelrs4yy044175 Война-Аранскія 0 809521 5154588 2026-06-15T10:43:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Род | Род = Война-Аранскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Wojna-Arański}} | Герб = POL COA Kosciesza I.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання...» 5154588 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Война-Аранскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Wojna-Arański}} | Герб = POL COA Kosciesza I.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Андрэй Война-Аранскі (узг. 1714) | Роднасныя роды = [[Букоўскія]], [[Ягітовічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Мінская губерня]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Каркліны]], [[Спічоў]], [[Савейкі (Ляхавіцкі раён)|Савейкі]], [[Леніцова]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1816; не зацверджаны Сенатам) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Аранскі}} '''Во́йна-Ара́нскія''' ({{lang-pl|Wojna-Arański}}) — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]». Прадстаўнікі роду выводзіліся з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. == Гісторыя == Дакументы ў дваранскай справе Война-Аранскіх адсутнічаюць, аднак з архіўных матэрыялаў вядома, што ў 1773 годзе ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім]] правінцыйным земскім судзе быў зроблены вывад роду Аранскіх, якія паходзілі з [[Неафіт|неафітаў]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У XVIII стагоддзі прадстаўнікі роду трымалі земскія ўрады. Родапачынальнік Андрэй Война-Аранскі згадваецца як [[падчашы]] [[Сахачаў|сахачэўскі]] (1714). Яго сын Адам з’яўляўся [[чашнік]]ам [[Старадуб|старадубскім]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння зямель да Расійскай імперыі]], нашчадкі роду жылі ў [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскім]] і [[Дрысенскі павет|Дрысенскім]] паветах [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]], дзе рабілі спробы паступіць на дзяржаўную чыноўніцкую службу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257-258}}. Война-Аранскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Мінскі дваранскі дэпутацкі сход|Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 16 лютага 1816 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Указам [[Урадавы сенат|Сената]] гэтае рашэнне не зацвярджалася{{sfn|Гербоўнік|2002|с=258}}. == Уладанні == Родапачынальнік Андрэй Война-Аранскі валодаў маёнткамі [[Каркліны]], [[Спічоў]] і [[Савейкі]]. З гістарычных дакументаў вядома, што ў 1714 годзе ён меў маёмасныя справы наконт гэтых уладанняў з Янам і Феліцыянай з [[Букоўскія|Букоўскіх]] [[Ягітовічы|Ягітовічамі]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У 1830-х гадах прадстаўнік пятага калена Няцята-Іосіф Война-Аранскі жыў у маёнтку [[Леніцова]] [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскага павета]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=258}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Андрэй Война-Аранскі]] (узг. 1714) — [[падчашы]] [[Сахачаў|сахачэўскі]]. * [[Адам Война-Аранскі]] — [[чашнік]] [[Старадуб|старадубскі]]. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Андрэй''', падчашы сахачэўскі, валодаў маёнткамі Каркліны, Спічоў і Савейкі (узг. 1714) ** 2/1. '''Адам''', чашнік старадубскі *** 4/2. '''Міхаіл''' **** 10/4. '''Аўгусцін''' ***** 14/10. '''Казімір-Ян''' ***** 15/10. '''Юстын''' *** 5/2. '''Аўгуст''' **** 11/5. '''Базыль''' (нар. 1784) **** 12/5. '''Ян''' (нар. 1789) ***** N/12. '''Іосіф''' (магчымы сын Яна), жыў у Дрысенскім павеце і спрабаваў у 1833 годзе паступіць у Себежскі земскі суд на пасаду канцылярыста{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. *** 6/2. '''Марцэл''' **** 13/6. '''Ян''' ***** 16/13. '''Станіслаў-Аркадзі''' ***** 17/13. '''Няцята-Іосіф''', жыў у маёнтку Леніцова Невельскага павета (1832) ** 3/1. '''Бенедыкт''' *** 7/3. '''Ігнат''' *** 8/3. '''Ян''' *** 9/3. '''Іосіф''' {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=257-258|артыкул=Война-Аранскія гербу «Касцеша»|аўтар=[[З. Яцкевіч]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=3840|ref=НГАБ}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=1|справа=7|аркушы=212—213|ref=НГАБ}} * [[Историко-юридические материалы|Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской]]. Вып. 28. — Витебск, 1900. — С. 92. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Мінскай губерні]] gschaxjbddn6gfqft91ij84gmie8gpy 5154589 5154588 2026-06-15T10:43:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154589 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Война-Аранскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Wojna-Arański}} | Герб = POL COA Kosciesza I.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Андрэй Война-Аранскі (узг. 1714) | Роднасныя роды = [[Букоўскія]], [[Ягітовічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Мінская губерня]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Каркліны]], [[Спічоў]], [[Савейкі]], [[Леніцова]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1816; не зацверджаны Сенатам) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Аранскі}} '''Во́йна-Ара́нскія''' ({{lang-pl|Wojna-Arański}}) — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]». Прадстаўнікі роду выводзіліся з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. == Гісторыя == Дакументы ў дваранскай справе Война-Аранскіх адсутнічаюць, аднак з архіўных матэрыялаў вядома, што ў 1773 годзе ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім]] правінцыйным земскім судзе быў зроблены вывад роду Аранскіх, якія паходзілі з [[Неафіт|неафітаў]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У XVIII стагоддзі прадстаўнікі роду трымалі земскія ўрады. Родапачынальнік Андрэй Война-Аранскі згадваецца як [[падчашы]] [[Сахачаў|сахачэўскі]] (1714). Яго сын Адам з’яўляўся [[чашнік]]ам [[Старадуб|старадубскім]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння зямель да Расійскай імперыі]], нашчадкі роду жылі ў [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскім]] і [[Дрысенскі павет|Дрысенскім]] паветах [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]], дзе рабілі спробы паступіць на дзяржаўную чыноўніцкую службу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257-258}}. Война-Аранскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Мінскі дваранскі дэпутацкі сход|Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 16 лютага 1816 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Указам [[Урадавы сенат|Сената]] гэтае рашэнне не зацвярджалася{{sfn|Гербоўнік|2002|с=258}}. == Уладанні == Родапачынальнік Андрэй Война-Аранскі валодаў маёнткамі [[Каркліны]], [[Спічоў]] і [[Савейкі]]. З гістарычных дакументаў вядома, што ў 1714 годзе ён меў маёмасныя справы наконт гэтых уладанняў з Янам і Феліцыянай з [[Букоўскія|Букоўскіх]] [[Ягітовічы|Ягітовічамі]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У 1830-х гадах прадстаўнік пятага калена Няцята-Іосіф Война-Аранскі жыў у маёнтку [[Леніцова]] [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскага павета]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=258}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Андрэй Война-Аранскі]] (узг. 1714) — [[падчашы]] [[Сахачаў|сахачэўскі]]. * [[Адам Война-Аранскі]] — [[чашнік]] [[Старадуб|старадубскі]]. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Андрэй''', падчашы сахачэўскі, валодаў маёнткамі Каркліны, Спічоў і Савейкі (узг. 1714) ** 2/1. '''Адам''', чашнік старадубскі *** 4/2. '''Міхаіл''' **** 10/4. '''Аўгусцін''' ***** 14/10. '''Казімір-Ян''' ***** 15/10. '''Юстын''' *** 5/2. '''Аўгуст''' **** 11/5. '''Базыль''' (нар. 1784) **** 12/5. '''Ян''' (нар. 1789) ***** N/12. '''Іосіф''' (магчымы сын Яна), жыў у Дрысенскім павеце і спрабаваў у 1833 годзе паступіць у Себежскі земскі суд на пасаду канцылярыста{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. *** 6/2. '''Марцэл''' **** 13/6. '''Ян''' ***** 16/13. '''Станіслаў-Аркадзі''' ***** 17/13. '''Няцята-Іосіф''', жыў у маёнтку Леніцова Невельскага павета (1832) ** 3/1. '''Бенедыкт''' *** 7/3. '''Ігнат''' *** 8/3. '''Ян''' *** 9/3. '''Іосіф''' {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=257-258|артыкул=Война-Аранскія гербу «Касцеша»|аўтар=[[З. Яцкевіч]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=3840|ref=НГАБ}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=1|справа=7|аркушы=212—213|ref=НГАБ}} * [[Историко-юридические материалы|Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской]]. Вып. 28. — Витебск, 1900. — С. 92. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Мінскай губерні]] at9ly0q8arpegfchh91t7zc28bacub7 5154596 5154589 2026-06-15T10:51:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154596 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Война-Аранскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Wojna-Orański}} | Герб = POL COA Kosciesza I.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Андрэй Война-Аранскі (узг. 1714) | Роднасныя роды = [[Букоўскія]], [[Ягітовічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Мінская губерня]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Каркліны]], [[Спічоў]], [[Савейкі]], [[Леніцова]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1816; не зацверджаны Сенатам) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Аранскі}} '''Во́йна-Ара́нскія''' ({{lang-pl|Wojna-Orański}}) — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]». Прадстаўнікі роду выводзіліся з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. == Гісторыя == Дакументы ў дваранскай справе Война-Аранскіх адсутнічаюць, аднак з архіўных матэрыялаў вядома, што ў 1773 годзе ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім]] правінцыйным земскім судзе быў зроблены вывад роду Аранскіх, якія паходзілі з [[Неафіт|неафітаў]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У XVIII стагоддзі прадстаўнікі роду трымалі земскія ўрады. Родапачынальнік Андрэй Война-Аранскі згадваецца як [[падчашы]] [[Сахачаў|сахачэўскі]] (1714). Яго сын Адам з’яўляўся [[чашнік]]ам [[Старадуб|старадубскім]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння зямель да Расійскай імперыі]], нашчадкі роду жылі ў [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскім]] і [[Дрысенскі павет|Дрысенскім]] паветах [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]], дзе рабілі спробы паступіць на дзяржаўную чыноўніцкую службу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257-258}}. Война-Аранскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Мінскі дваранскі дэпутацкі сход|Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 16 лютага 1816 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Указам [[Урадавы сенат|Сената]] гэтае рашэнне не зацвярджалася{{sfn|Гербоўнік|2002|с=258}}. == Уладанні == Родапачынальнік Андрэй Война-Аранскі валодаў маёнткамі [[Каркліны]], [[Спічоў]] і [[Савейкі]]. З гістарычных дакументаў вядома, што ў 1714 годзе ён меў маёмасныя справы наконт гэтых уладанняў з Янам і Феліцыянай з [[Букоўскія|Букоўскіх]] [[Ягітовічы|Ягітовічамі]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У 1830-х гадах прадстаўнік пятага калена Няцята-Іосіф Война-Аранскі жыў у маёнтку [[Леніцова]] [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскага павета]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=258}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Андрэй Война-Аранскі]] (узг. 1714) — [[падчашы]] [[Сахачаў|сахачэўскі]]. * [[Адам Война-Аранскі]] — [[чашнік]] [[Старадуб|старадубскі]]. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Андрэй''', падчашы сахачэўскі, валодаў маёнткамі Каркліны, Спічоў і Савейкі (узг. 1714) ** 2/1. '''Адам''', чашнік старадубскі *** 4/2. '''Міхаіл''' **** 10/4. '''Аўгусцін''' ***** 14/10. '''Казімір-Ян''' ***** 15/10. '''Юстын''' *** 5/2. '''Аўгуст''' **** 11/5. '''Базыль''' (нар. 1784) **** 12/5. '''Ян''' (нар. 1789) ***** N/12. '''Іосіф''' (магчымы сын Яна), жыў у Дрысенскім павеце і спрабаваў у 1833 годзе паступіць у Себежскі земскі суд на пасаду канцылярыста{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. *** 6/2. '''Марцэл''' **** 13/6. '''Ян''' ***** 16/13. '''Станіслаў-Аркадзі''' ***** 17/13. '''Няцята-Іосіф''', жыў у маёнтку Леніцова Невельскага павета (1832) ** 3/1. '''Бенедыкт''' *** 7/3. '''Ігнат''' *** 8/3. '''Ян''' *** 9/3. '''Іосіф''' {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=257-258|артыкул=Война-Аранскія гербу «Касцеша»|аўтар=[[З. Яцкевіч]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=3840|ref=НГАБ}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=1|справа=7|аркушы=212—213|ref=НГАБ}} * [[Историко-юридические материалы|Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской]]. Вып. 28. — Витебск, 1900. — С. 92. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Мінскай губерні]] nrf977e8e4kzkxk0dvkzp0pdqzu12i2 Войны-Аранскія 0 809522 5154590 2026-06-15T10:44:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Аранскія]] 5154590 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аранскія]] n1ce7wgjq0fp3915wjelrs4yy044175 Іосіф Аранскі 0 809523 5154591 2026-06-15T10:47:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Аранскі}} '''Іосіф Аранскі''': <onlyinclude> * {{нп5|Іосіф (Аранскі)||ru|Иосиф (Оранский)}} (у свеце Іаан; пам. 1751) — архімандрыт Слуцкага Свята-Троіцкага манастыра і Кіева-Пячэрскай лаўры. * {{нп5|Іосіф Аляксеевіч Аранскі||ru|Оранский, Иосиф Алексеевич}} (1862—1910) — с...» 5154591 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Аранскі}} '''Іосіф Аранскі''': <onlyinclude> * {{нп5|Іосіф (Аранскі)||ru|Иосиф (Оранский)}} (у свеце Іаан; пам. 1751) — архімандрыт Слуцкага Свята-Троіцкага манастыра і Кіева-Пячэрскай лаўры. * {{нп5|Іосіф Аляксеевіч Аранскі||ru|Оранский, Иосиф Алексеевич}} (1862—1910) — селянін, дэпутат Дзяржаўнай думы I склікання ад Харкаўскай губерні. * {{нп5|Іосіф Міхайлавіч Аранскі||ru|Оранский, Иосиф Михайлович}} (1923—1977) — савецкі мовазнавец-іраніст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} ofjs3u9xfgpdfqnganpiltsm49aosbz 5154597 5154591 2026-06-15T10:53:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154597 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Аранскі}} '''Іосіф Аранскі''': <onlyinclude> * {{нп5|Іосіф (Аранскі)||ru|Иосиф (Оранский)}} (свецкае імя Іаан; пам. 1751) — архімандрыт Слуцкага Свята-Троіцкага манастыра і Кіева-Пячэрскай лаўры. * {{нп5|Іосіф Аляксеевіч Аранскі||ru|Оранский, Иосиф Алексеевич}} (1862—1910) — селянін, дэпутат Дзяржаўнай думы I склікання ад Харкаўскай губерні. * {{нп5|Іосіф Міхайлавіч Аранскі||ru|Оранский, Иосиф Михайлович}} (1923—1977) — савецкі мовазнавец-іраніст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} q11ukgqjmy06zec6uchphlgbnbv3i5p Мікалай Аранскі 0 809524 5154592 2026-06-15T10:48:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Аранскі}} '''Мікалай Аранскі''': <onlyinclude> * {{нп5|Мікалай Дыямідавіч Аранскі||ru|Оранский, Николай Диомидович}} (1786—1847) — рускі паэт. * {{нп5|Мікалай Раманавіч Аранскі||uk|Оранський Микола Романович}} (1999—2024) — украінскі ваеннаслужачы, медыйшчык, удзельнік...» 5154592 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Аранскі}} '''Мікалай Аранскі''': <onlyinclude> * {{нп5|Мікалай Дыямідавіч Аранскі||ru|Оранский, Николай Диомидович}} (1786—1847) — рускі паэт. * {{нп5|Мікалай Раманавіч Аранскі||uk|Оранський Микола Романович}} (1999—2024) — украінскі ваеннаслужачы, медыйшчык, удзельнік расійска-ўкраінскай вайны. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} pl2oquz1wvkrhdultn6qbji95flopno Аранскі 0 809525 5154594 2026-06-15T10:51:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Ара́нскі''' ({{lang-pl|Orański}}, {{lang-ru|Оранский}}, {{lang-uk|Оранський}}) — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''Ара́нская'''. Таксама дынастычнае найменаванне (ад французскага княства Аранж). * [[Аранскія|Аранскія (Война-Аранскія)]] — шляхецкі род герба «Касцеша (...» 5154594 wikitext text/x-wiki '''Ара́нскі''' ({{lang-pl|Orański}}, {{lang-ru|Оранский}}, {{lang-uk|Оранський}}) — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''Ара́нская'''. Таксама дынастычнае найменаванне (ад французскага княства Аранж). * [[Аранскія|Аранскія (Война-Аранскія)]] — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]» з [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]. * [[Война-Аранскія]] — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]», які выводзіўся з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Віктар Аляксандравіч Аранскі||ru|Оранский, Виктор Александрович}} (1899—1953) — савецкі кампазітар. * {{NL|Іосіф Аранскі}} * {{NL|Мікалай Аранскі}} * {{нп5|Пётр Васільевіч Аранскі||ru|Оранский, Пётр Васильевич}} (1899—1960) — савецкі архітэктар, галоўны архітэктар Свярдлоўска. * {{нп5|Юрый Мікалаевіч Аранскі||uk|Оранський Юрій Миколайович}} (1917—2008) — украінскі і амерыканскі дырыжор, музыказнавец і музычны педагог. == Іншыя значэнні == * [[Аранская дынастыя]] — каралеўская дынастыя Нідэрландаў. * {{нп5|Аранскі Багародзіцкі манастыр|Аранскі Багародзіцкі манастыр|ru|Оранский Богородицкий монастырь}} — мужчынскі праваслаўны манастыр у Расіі. * [[Вільгельм I Аранскі]] (1533—1584) — прынц Аранскі, штатгальтар Нідэрландаў. * [[Прынц Аранскі]] — тытул манарха суверэннага княства Аранія (Аранж). == Гл. таксама == * [[Аранскі раён]] (Аранскае раённае самакіраванне або Варэнскае раённае самакіраванне) — муніцыпальнае ўтварэнне ў Алітускім павеце на поўдні Літвы. [[Катэгорыя:Беларускія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Польскія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Рускія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Украінскія прозвішчы]] {{неадназначнасць|цёзкі2|дынастыі|іншае}} 1640l08sm9arn82eplf8qrjodvdgi5w 5154598 5154594 2026-06-15T10:54:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Іншыя значэнні */ 5154598 wikitext text/x-wiki '''Ара́нскі''' ({{lang-pl|Orański}}, {{lang-ru|Оранский}}, {{lang-uk|Оранський}}) — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''Ара́нская'''. Таксама дынастычнае найменаванне (ад французскага княства Аранж). * [[Аранскія|Аранскія (Война-Аранскія)]] — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]» з [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]. * [[Война-Аранскія]] — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]», які выводзіўся з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Віктар Аляксандравіч Аранскі||ru|Оранский, Виктор Александрович}} (1899—1953) — савецкі кампазітар. * {{NL|Іосіф Аранскі}} * {{NL|Мікалай Аранскі}} * {{нп5|Пётр Васільевіч Аранскі||ru|Оранский, Пётр Васильевич}} (1899—1960) — савецкі архітэктар, галоўны архітэктар Свярдлоўска. * {{нп5|Юрый Мікалаевіч Аранскі||uk|Оранський Юрій Миколайович}} (1917—2008) — украінскі і амерыканскі дырыжор, музыказнавец і музычны педагог. == Іншыя значэнні == * [[Аранская дынастыя]] — каралеўская дынастыя Нідэрландаў. * {{нп5|Аранскі (герб)|«Аранскі»|pl|Orański}} — уласны герб шляхецкага роду Войнаў-Аранскіх. * {{нп5|Аранскі Багародзіцкі манастыр|Аранскі Багародзіцкі манастыр|ru|Оранский Богородицкий монастырь}} — мужчынскі праваслаўны манастыр у Расіі. * [[Вільгельм I Аранскі]] (1533—1584) — прынц Аранскі, штатгальтар Нідэрландаў. * [[Прынц Аранскі]] — тытул манарха суверэннага княства Аранія (Аранж). == Гл. таксама == * [[Аранскі раён]] (Аранскае раённае самакіраванне або Варэнскае раённае самакіраванне) — муніцыпальнае ўтварэнне ў Алітускім павеце на поўдні Літвы. [[Катэгорыя:Беларускія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Польскія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Рускія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Украінскія прозвішчы]] {{неадназначнасць|цёзкі2|дынастыі|іншае}} s1co2p78p3kn0nvebp8kyyyo2aewo2h Максім Максімавіч Літвінаў 0 809526 5154611 2026-06-15T11:55:32Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «{{ДД}} '''Максім Максімавіч Літвінаў''' — рэвалюцыянер, савецкі дыпламат і дзяржаўны дзеяч, Народны камісар замежных спраў СССР (1930—1939). Член [[Цэнтральны выканаўчы камітэт СССР|Цэнтральнага выканаўчага камітэта СССР]] 2-7 скліканняў, дэпутат Вярхоўны Са...» 5154611 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Максім Максімавіч Літвінаў''' — рэвалюцыянер, савецкі дыпламат і дзяржаўны дзеяч, Народны камісар замежных спраў СССР (1930—1939). Член [[Цэнтральны выканаўчы камітэт СССР|Цэнтральнага выканаўчага камітэта СССР]] 2-7 скліканняў, дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 1 — 2 скліканняў. Член [[ЦК УКП(б)]] (1934—1941). == Біяграфія == Нарадзіўся 5 [17] ліпеня 1876 года ў Беластоку [[Гродзенская губерня|Гродненскай губерні]]. Вучыўся ў [[хедар]]ы, а затым — у Беластоцкім рэальным вучылішчы. Скончыўшы ў 1893 годзе вучылішча, паступіў вольнавызначальным у войска, служыў пяць гадоў у [[Баку]] ў складзе 17-га Каўказскага пяхотнага палка. Пасля дэмабілізацыі ў 1898 годзе працаваў бухгалтарам у [[Клінцы|Клінцах]], затым — упраўляючым на цукровым заводзе ў [[Кіеў|Кіеве]]. У 1898 годзе уступіў у [[РСДРП]]; у 1900 годзе — член Кіеўскага камітэта РСДРП. У 1901 годзе арыштаваны, у 1902 годзе — адзін з арганізатараў і ўдзельнікаў уцёкаў 11 «іскраўцаў» з Лук’янаўскай турмы Кіева. Эміграваў у [[Швейцарыя|Швейцарыю]]. Удзельнічаў у распаўсюджванні газеты «Искра» як агент, які адказвае за транспарціроўку газеты ў Расію; член адміністрацыі Замежнай лігі рускай рэвалюцыйнай сацыял-дэмакратыі. Пасля 2-га з’езда РСДРП (1903) уступіў у шэрагі [[бальшавікі|бальшавікоў]]. Увесну 1904 года нелегальна прыехаў у Расію, ездзіў па краіне па партыйных справах. Быў членам Рыжскага, Паўночна-заходняга камітэтаў партыі і Бюро камітэтаў большасці. Дэлегат III з’езда РСДРП (1905); удзельнічаў у арганізацыі першай легальнай бальшавіцкай газеты «Новая жизнь» ў [[Пецярбург|Пецярбургу]]. У час [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] займаўся закупкай і пастаўкай у Расію зброі для рэвалюцыйных арганізацый. З 1907 года жыў у эміграцыі. Са студзеня па верасень 1918 года быў дыпламатычным прадстаўніком [[Савецкая Расія|Савецкай Расіі]] ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (са студзеня — упаўнаважаны НКЗС, з чэрвеня — паўпрад РСФСР). 6 верасня 1918 года арыштаваны ў адказ на арышт у Расіі англійскага дыпламата Лакарта. Правёўшы 10 дзён у Брыкстанскай турме, быў вызвалены, а праз месяц краіны арганізавалі абмен гэтых дыпламатаў. Пасля вяртання ў Расію ў лістападзе 1918 года быў уведзены ў склад калегіі Наркамата па замежных справах РСФСР. З 10 мая 1921 па 1930 год — намеснік Наркама па замежных справах РСФСР (з 1923 года — СССР). У 1930—1939 гадах — Наркам замежных спраў СССР. 3 мая 1939 года, пасля даклада [[Сталін]]у аб падзеях, звязаных з англа-франка-савецкімі перамовамі, адхілены ад пасады. Пасля адстаўкі спыніў актыўную палітычную дзейнасць. У лютым 1941 года на XVIII партканферэнцыі выведзены са складу ЦК УКП(б). З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вернуты на службу. На гутарцы Сталіна з Гопкінсам 31 ліпеня прысутнічаў у якасці перакладчыка. У 1941—1946 гадах намеснік Наркама замежных спраў СССР, адначасова ў 1941—1943 гадах — пасол СССР у [[ЗША]] і ў 1942—1943 гадах — пасланнік СССР на [[Куба|Кубе]]. З 1946 года — у адстаўцы. У канцы 1951 года перанёс чарговы інфаркт і памёр 31 снежня. Пахаваны ў Маскве на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} erz9x8zr0er7hhp6934avvmp4rk4h8i 5154613 5154611 2026-06-15T11:58:50Z DobryBrat 5701 шаблоны 5154613 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Літвінаў}} {{ДД}} '''Максім Максімавіч Літвінаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — рэвалюцыянер, савецкі дыпламат і дзяржаўны дзеяч, Народны камісар замежных спраў СССР (1930—1939). Член [[Цэнтральны выканаўчы камітэт СССР|Цэнтральнага выканаўчага камітэта СССР]] 2-7 скліканняў, дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 1 — 2 скліканняў. Член [[ЦК УКП(б)]] (1934—1941). == Біяграфія == Нарадзіўся 5 [17] ліпеня 1876 года ў Беластоку [[Гродзенская губерня|Гродненскай губерні]]. Вучыўся ў [[хедар]]ы, а затым — у Беластоцкім рэальным вучылішчы. Скончыўшы ў 1893 годзе вучылішча, паступіў вольнавызначальным у войска, служыў пяць гадоў у [[Баку]] ў складзе 17-га Каўказскага пяхотнага палка. Пасля дэмабілізацыі ў 1898 годзе працаваў бухгалтарам у [[Клінцы|Клінцах]], затым — упраўляючым на цукровым заводзе ў [[Кіеў|Кіеве]]. У 1898 годзе уступіў у [[РСДРП]]; у 1900 годзе — член Кіеўскага камітэта РСДРП. У 1901 годзе арыштаваны, у 1902 годзе — адзін з арганізатараў і ўдзельнікаў уцёкаў 11 «іскраўцаў» з Лук’янаўскай турмы Кіева. Эміграваў у [[Швейцарыя|Швейцарыю]]. Удзельнічаў у распаўсюджванні газеты «Искра» як агент, які адказвае за транспарціроўку газеты ў Расію; член адміністрацыі Замежнай лігі рускай рэвалюцыйнай сацыял-дэмакратыі. Пасля 2-га з’езда РСДРП (1903) уступіў у шэрагі [[бальшавікі|бальшавікоў]]. Увесну 1904 года нелегальна прыехаў у Расію, ездзіў па краіне па партыйных справах. Быў членам Рыжскага, Паўночна-заходняга камітэтаў партыі і Бюро камітэтаў большасці. Дэлегат III з’езда РСДРП (1905); удзельнічаў у арганізацыі першай легальнай бальшавіцкай газеты «Новая жизнь» ў [[Пецярбург]]у. У час [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] займаўся закупкай і пастаўкай у Расію зброі для рэвалюцыйных арганізацый. З 1907 года жыў у эміграцыі. Са студзеня па верасень 1918 года быў дыпламатычным прадстаўніком [[Савецкая Расія|Савецкай Расіі]] ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (са студзеня — упаўнаважаны НКЗС, з чэрвеня — паўпрад РСФСР). 6 верасня 1918 года арыштаваны ў адказ на арышт у Расіі англійскага дыпламата Лакарта. Правёўшы 10 дзён у Брыкстанскай турме, быў вызвалены, а праз месяц краіны арганізавалі абмен гэтых дыпламатаў. Пасля вяртання ў Расію ў лістападзе 1918 года быў уведзены ў склад калегіі Наркамата па замежных справах РСФСР. З 10 мая 1921 па 1930 год — намеснік Наркама па замежных справах РСФСР (з 1923 года — СССР). У 1930—1939 гадах — Наркам замежных спраў СССР. 3 мая 1939 года, пасля даклада [[Сталін]]у аб падзеях, звязаных з англа-франка-савецкімі перамовамі, адхілены ад пасады. Пасля адстаўкі спыніў актыўную палітычную дзейнасць. У лютым 1941 года на XVIII партканферэнцыі выведзены са складу ЦК УКП(б). З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вернуты на службу. На гутарцы Сталіна з Гопкінсам 31 ліпеня прысутнічаў у якасці перакладчыка. У 1941—1946 гадах намеснік Наркама замежных спраў СССР, адначасова ў 1941—1943 гадах — пасол СССР у [[ЗША]] і ў 1942—1943 гадах — пасланнік СССР на [[Куба|Кубе]]. З 1946 года — у адстаўцы. У канцы 1951 года перанёс чарговы інфаркт і памёр 31 снежня. Пахаваны ў Маскве на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} 27vkc1p53925zphgttybuuv41hdf42c