Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 537 5154933 5049464 2026-06-16T11:09:40Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ +1 5154933 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''23 кастрычніка''' — дзвесце дзевяноста шосты (дзвесце дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[424]]: [[Валентыніян III]], пяцігадовы сын [[Гала Плацыдзія|Галы Плацыдзіі]] абвешчаны імператарам супраць узурпатара [[Іаан (рымскі імператар)|Іаана]]. * [[732]]: У [[Бітва пад Турам (732)|бітве пры Пуацье]] войскі [[франкі|франкаў]] разбілі армію [[Арабскі халіфат|Арабскага халіфата]]. * [[787]]: Скончыўся [[Другі Нікейскі сабор]]. * [[1157]]: [[Каралі дацкія|Дацкі кароль]] [[Вальдэмар I Кнутсан]] узяў шлюб з менскай княжной [[Сафія Валадараўна|Сафіяй Валадараўнай]]. * [[1582]]: Адбылася [[бітва на Чувашавым мысе]] паміж атрадам казакаў на чале з Ермаком Цімафеевічам і сібірцамі на чале з ханам Кучумам. * [[1942]]: Пачатак [[бітва пры Эль-Аламейне|бітвы пры Эль-Аламейне]] ([[Егіпет]]) паміж англійскімі і нямецкімі войскамі. * [[1956]]: Пачалося [[Венгерскае паўстанне (1956)|Венгерскае паўстанне]], скіраванае супраць таталітарнага камуністычнага кіраўніцтва і савецкай ваеннай прысутнасці ў [[Венгрыя|Венгрыі]] (працягвалася да 11 лістапада). * [[1990]]: Гораду Горкі вернута назва [[Ніжні Ноўгарад]]. == Нарадзіліся == [[File:Pelé Africa do Sul Cropped.jpg|thumb|120px|Пеле]] * [[1715]]: [[Пётр II|Пётр II, імператар расійскі]] * [[1816]]: [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]], беларускі [[пісьменнік]] і даследчык [[фальклор]]у (пам. 1884) * [[1823]]: [[Адам Плуг]], беларускі пісьменнік і [[журналіст]] (пам. 2.11.1903) * [[1844]]: [[Сара Бернар]], французская актрыса (пам. 26.3.1923) * [[1844]]: [[Вільгельм Лейбль]], нямецкі мастак * [[1887]]: [[Цішка Гартны]], беларускі пісьменнік, грамадскі і дзяржаўны дзеяч (пам. 11.4.1937) * [[1898]]: [[Вернер Шольц]], нямецка-аўстрыйскі мастак * [[1905]]: [[Фелікс Блох]], швейцарскі фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (пам. 10.9.1983) * [[1910]]: [[Рыхард Мортэнсен]], дацкі мастак * [[1910]]: [[Мірдза Бэндрупэ]], латышская паэтэса * [[1916]]: [[Якаў Адамавіч Траццякоў|Якаў Траццякоў]], поўны кавалер [[Ордэн Славы|Ордэна Славы]] (пам. 4.12.1985) * [[1920]]: [[Джані Радары]], італьянскі дзіцячы пісьменнік (пам. 1980) * [[1940]]: [[Пеле]], бразільскі [[футбаліст]] * [[1942]]: [[Майкл Крайтан]], амерыканскі пісьменнік, сцэнарыст * [[1954]]: [[Энг Лі]], тайваньскі кінарэжысёр і прадзюсар * [[1959]]: [[Сэм Рэймі]], амерыканскі кінарэжысёр * [[1964]]: [[Роберт Трухілья]], амерыканскі музыкант * [[1968]]: [[Іна Афанасьева]], беларуская эстрадная спявачка, тэлевядучая * [[2002]]: [[Альберта Хінес Лопес]], іспанскі спарстмен (спартыўнае скалалажанне), алімпійскі чэмпіён == Памерлі == [[File:Charles Glover Barkla.jpg|thumb|120px|left|[[Чарлз Гловер Баркла]]]] * [[1603]]: [[Эцьен Дзюмусцье]], французскі мастак * [[1632]]: [[Джавані Батыста Крэспі]], італьянскі мастак * [[1914]]: [[Хасэ Эварыста Урыбуру]], аргенцінскі прэзідэнт * [[1917]]: [[Эжэн Грасэ]], французскі і швейцарскі мастак * [[1933]]: [[Іван Генадзевіч Шыраеў|Іван Шыраеў]], [[эсперанта]]моўны пісьменнік і перакладчык, стваральнік і галоўны рэдактар [[Энцыклапедыя эсперанта|Энцыклапедыі эсперанта]] (нар. 11.4 1887) * [[1935]]: [[Чарлз Дэмут]], амерыканскі мастак * [[1937]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Крыловіч|Уладзімір Крыловіч]], беларускі акцёр, адзін з заснавальнікаў беларускага савецкага тэатра (нар. 1.11.1895) * [[1941]]: [[Васіль Шашалевіч]], беларускі [[драматург]] і празаік (нар. 9.1.1897) * [[1944]]: [[Чарлз Гловер Баркла]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1986]]: [[Эдуард Адальберт Дойзі]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1943) == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К23]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 кастрычніка| ]] tm6rnz5nv531kbggihhyvlehp78qj1x 0 1196 5154922 5145720 2026-06-16T09:59:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154922 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва=Дзяржава Ізраіль |Арыгінальная назва=<tr align=center><td style="border-style:none;"> מדינת ישראל<br /><small>''Медына́т Ісраэ́ль''</small></td> <td style="border-style:none; font-style: italic">{{Lang-ar2|دولة إسرائيل}}<br /><small>''Да́ўлат Ісра'і́ль''</small></td></tr> |Родны склон=Ізраіля |Назва гімна=Ха-Тыква |Дзяржаўны лад=[[Парламенцкая рэспубліка]] |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 47|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 13|lon_sec = 0 |region = IL |Дата незалежнасці=[[14 мая]] [[1948]] ([[іяр|5 іяра]] 5708 года) |Незалежнасць ад=[[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] |Найбуйнейшыя гарады= [[Іерусалім]], [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіў — Яфа]], [[Хайфа]] |Форма кіравання=[[Парламенцкая рэспубліка]], кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт |Пасады кіраўнікоў=[[Прэзідэнт Ізраіля|Прэзідэнт]]<br />[[Прэм’ер-міністр Ізраіля|Прэм’ер-міністр]]<br />|Кіраўнікі=[[Іцхак Герцаг]]<br />[[Біньямін Нетаньяху]] |Месца па тэрыторыі=147 |Тэрыторыя=Усяго 20 770{{Efn|Суверэнная тэрыторыя Ізраіля, якая склалася ў выніку [[Вайна за незалежнасць Ізраіля|Вайны за незалежнасць 1949 года]]. У гэтых межах Ізраіль прызнаны большасцю дзяржаў і ААН.}}/22 072{{Efn|Тэрыторыя, на якую пазней быў распаўсюджаны суверэнітэт Ізраіля, уключаючы [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]]. Дадзеная колькасць выкарыстоўваецца ў афіцыйных дакументах Ізраіля, але, у сувязі з непрызнаннем анексіі ААН, не выкарыстоўваецца ў міжнародных дакументах.}} |Працэнт вады=2 |Месца па насельніцтве=97 |Насельніцтва=9 601 720 |Этнахаронім=ізраільцянін, ізраільцянка |Год перапісу=2022 |Шчыльнасць насельніцтва=452 |Месца па шчыльнасці=29 |ВВП=218,490 млрд.<ref name="IMF">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=7&sy=2012&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=436&s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC&grp=0&a= Международный валютный фонд]</ref> |Год разліку ВУП=2010 |Месца па ВУП=49 |Месца па ВУП на душу насельніцтва=28 |ВУП на душу насельніцтва=29 404<ref name="IMF"/> |ІРЧП = 0,888 (Вельмі высокі) |Месца па ІРЧП = 17 |Год разліку ІРЧП = 2011 |Індэкс Джыні=38,6<ref name="cia"/> |Індэкс чалавечага развіцця=0,932 (высокі) (2007) }} '''Ізра́іль''' ({{Lang-he|ישראל}}), афіцыйная назва — '''Дзяржа́ва Ізра́іль''' ({{Lang-he|מדינת ישראל}}, {{Lang-ar|دولة اسرائيل}}) — [[дзяржава]] ў [[Пярэдняя Азія|Паўднёва-Заходняй Азіі]]. Насельніцтва, паводле дадзеных Цэнтральнага статыстычнага ўпраўлення Ізраіля на 2022 год, складала {{Nobr|9 601 720}} чалавек, тэрыторыя — {{Nobr|22 072 км²}}. Займае [[Спіс краін паводле насельніцтва|97-е месца ў свеце па колькасці насельніцтва]] і [[Спіс краін паводле плошчы|147-е па тэрыторыі]]. Сталіца — [[Іерусалім]]. Дзяржаўныя мова — [[іўрыт]]. [[Унітарная дзяржава]], дэмакратычная [[парламенцкая рэспубліка]]. 29 снежня 2022 года пасаду прэм’ер-міністра заняў [[Біньямін Нетаньяху]]. Ізраіль падзяляецца на 6 адміністрацыйных акруг. Размешчаны на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], каля ўсходняга ўзбярэжжа [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. На поўначы мяжуе з [[Ліван]]ам, на паўночным усходзе — з [[Сірыя]]й, на ўсходзе — з [[Іарданія]]й і тэрыторыяй [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берага ракі Іардан]], на паўднёвым захадзе — з [[Егіпет|Егіптам]] і [[Сектар Газа|сектарам Газа]]. Індустрыяльная краіна з эканомікай, што дынамічна развіваецца. Аб’ём [[ВУП]] за 2012 склаў 257,621 мільярда долараў ЗША (каля 33 450 долараў ЗША на душу насельніцтва)<ref name="IMF">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=7&sy=2012&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=436&s=NGDP%2CNGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC&grp=0&a= Международный валютный фонд]</ref>. У першай палове 2010-х гадоў золатавалютныя рэзервы выраслі на 27,7 % (да 90,58 мільярда долараў ЗША)<ref>http://belisrael.info/?p=8729</ref>. Ізраіль мае найвышэйшы ўзровень жыцця сярод усіх краін Блізкага Усходу. У спісе краін па [[Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу|ІРЧП]] (спіс краін па індэксе развіцця чалавечага патэнцыялу ААН, 2013 год) знаходзіўся на 16-м месцы ў свеце: індэкс 0,900<ref name="ИРЧП-2013">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Summary.pdf|title=Human Development Report 2013|date=2013|publisher=United Nations Development Programme|lang=en|access-date=2013-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808102732/http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Summary.pdf|archive-date=8 жніўня 2019|url-status=dead}}</ref>. Грашовая адзінка — [[новы ізраільскі шэкель]] (асераднёны курс у 2012 годзе — 3,8 шэкеля за 1 долар ЗША). Дэкларацыя Незалежнасці была абвешчана [[14 мая]] [[1948]] года (5 [[іяр]]а 5708 года) на падставе рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН (ГА ААН) № 181, прынятай 29 лістапада 1947 года (гл. «{{нп4|План ААН па падзеле Палесціны|План ААН па падзеле Палесціны|ru|План ООН по разделу Палестины}}»). Дзень незалежнасці, як і шэраг іншых дат, адзначаецца ў Ізраілі па [[Яўрэйскі каляндар|яўрэйскім календары]], таму ў розныя гады яму адпавядаюць розныя даты [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскага календара]]. Згодна з Дэкларацыяй Незалежнасці, Ізраіль з’яўляецца яўрэйскай дзяржавай<ref name="KE_declar">{{ЭЯЭ|11392|Декларация Независимости Израиля}}</ref><ref name="autogenerated20130118-2">{{cite web |url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=363&year=2007&country=7199 |work=Country Report |title=Israel |publisher=[[Freedom House]] |datepublished=2007 |access-date = 22 чэрвеня 2008 | lang = en }}</ref>. У той жа час Ізраіль з’яўляецца шматнацыянальнай і дэмакратычнай дзяржавай, дзе, разам з яўрэямі, роўныя правы маюць і ўсе іншыя этнічныя групы, па-за залежнасці ад веравызнання<ref name="KE_declar"/>: [[арабы]]-[[мусульмане]], арабы-[[хрысціяне]], [[Друзы|друзы]], [[бедуіны]], [[самарыцяне]], [[армяне]], {{нп4|Адыгі|чаркесы|ru|Адыги}} і іншыя. У прыватнасці, друзскія і бедуінскія дэпутаты, арабскія партыі і дэпутаты прадстаўлены ў [[Кнэсет|кнэсеце]]<ref name="autogenerated20130118-1">{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/faction/ru/FactionPageCurrent_ru.asp?PG=12 |title=Демократический фронт за мир и равноправие (ХАДАШ) |publisher=дзяржава Ізраіль|datepublished=2008 |access-date = 1 ліпеня 2008}}</ref>. Ізраіль адрозніваецца значнай этнакультурнай разнастайнасцю<ref name="KE_declar" /><ref name="autogenerated20130118-2" /><ref name="autogenerated20130118-1" />. Асноўнае насельніцтва краіны — 75,4 % — яўрэі, 20,6 % — арабы, 4 % — іншыя. == Паходжанне назвы == На працягу апошніх трох тысячагоддзяў слова «Ізраіль» пазначала як {{нп4|Зямля Ізраіля|Зямлю Ізраіля|ru|Земля Израильская}} ({{lang-he|אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל}}, ''Эрэц-Ісраэль''), так і ўвесь [[Яўрэі|яўрэйскі народ]]. Крыніцай гэтай назвы служыць [[Кніга Быцця]], дзе прабацька [[Якаў (патрыярх)|Якаў]] пасля барацьбы з Богам атрымлівае імя Ізраіль: «І сказаў: як імя тваё? Ён сказаў: Якаў. І сказаў [яму]: з гэтага часу імя табе будзе не Якаў, а Ізраіль, бо ты змагаўся з Богам, і людзей адольваць будзеш» (Быц. 32:27,28). Тлумачальнікі разыходзяцца ў вызначэнні значэння гэтага слова. Паводле адной версіі, гэтае імя паходзіць ад дзеяслова «сара» (кіраваць, быць моцным, мець уладу, дадзеную звыш), такім чынам утвараючы слова, якое азначае «Хто мае ўладу над сіламі». Іншыя магчымыя значэнні — «Прынц Божы» або «Барацьба/бітва Бога»<ref>{{harvnb|Wenham|1994|pp=296–97}}</ref>. Пасля яўрэйскі народ, які адбыўся ад Якава, стаў называцца «Дзеці Ізраіля», «Народ Ізраіля» або «ізраільцяне». Першая ў гісторыі згадка словы «Ізраіль» было выяўлена на стэле Мернептаха на тэрыторыі [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]] (канец XIII стагоддзя да н. э.) і адносіцца да народу, а не да краіны<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. «The Merneptah Stele… is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century»</ref>. Сучасная дзяржава была названа ''«Медынат Ісраэль»'' ({{lang-he|מדינת ישראל}} — Дзяржава Ізраіля). Разглядаліся таксама і іншыя назвы: Эрэц Ісраэль (Зямля Ізраіля), {{нп4|Сіён|Сіён|ru|Сион}}, [[Іўдзея]] — аднак яны былі адпрэчаныя<ref>{{cite news|publisher=The Palestine Post|date=7 снежня 1947|pages=1|title=Popular Opinion|lang=en}}</ref>. У першыя тыдні незалежнасці ўрад новай дзяржавы для абазначэння грамадзян краіны выбраў слова «ізраільцяне» ({{lang-he2|ישראלים}} — «Ісраэлім»). Упершыню яго ўжыў у выступе першы міністр замежных спраў Ізраіля [[Машэ Шарэт]]<ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html|publisher=TIME Magazine|datepublished=31 мая 1948|title=On the Move|access-date=1 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406013437/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html|archive-date=6 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя Ізраіля == === Найстаражытнейшая гісторыя === Самымі старажытнымі насельнікамі сучаснай тэрыторыі Ізраіля былі [[неандэртальцы]]. Першыя людзі сучаснага тыпу з’явіліся ў гэтым рэгіёне прыкладна 75 тысяч гадоў таму<ref name="krugpal">{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|publisher=«[[Кругосвет]]»|title=Палестина|access-date=7 ліпеня 2008|archive-date=13 сакавіка 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090313081613/http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|url-status=dead}}</ref>. У 10-8 тысячагоддзях да н. э. гэтая тэрыторыя ўваходзіла ў арэал [[Натуфійская культура|натуфійскай культуры]], носьбіты якой упершыню ў гісторыі пачалі культываваць злакі<ref name="Eretz_hist">{{ЭЯЭ|11758|Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Исторический очерк}}</ref>. Прыкладна 9 тысяч гадоў таму ў гэтых месцах пачалася [[неалітычная рэвалюцыя]] і з’явіліся першыя паселішчы. [[Ханаан]]еі, першыя семіцкія плямёны, з’явіліся тут прыкладна ў 4-3 тысячагоддзі да н. э.<ref name="krugpal"/>. Наступныя 2-3 тыс. гадоў тэрыторыя знаходзілася пад кіраваннем [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]]. === Ранняя гісторыя === [[Файл:1759 map Holy Land and 12 Tribes.jpg|thumb|280px|Карта [[Палесціна|Палесціны]] [[1759]] года, якая паказвае рассяленне Дванаццаці кален Ізраіля]] Зямля Ізраіля ([[Іўрыт|іўр]]. Эрэц-Ісраэль) святая для яўрэйскага народа з часоў біблейскіх патрыярхаў — [[Аўрам]]а, [[Ісак]]а і [[Якаў (патрыярх)|Якава]]. Навукоўцы адносяць гэты перыяд да пачатку 2 тысячагоддзя да н. э.<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/walkingthebible/timeline.html |publisher=Public Broadcast Television |title=Walking the Bible Timeline |work=Walking the Bible |access-date=29 верасня 2007|lang=en}}</ref>. Паводле [[Біблія|Бібліі]], Зямля Ізраіля была завешчана яўрэям Богам з тым, каб стаць Зямлёй Абяцанай — тут знаходзяцца ўсе святыя месцы яўрэйскага народа. Першыя старажытнаяўрэйскія плямёны (калены) з’яўляюцца тут каля 1200 года да н. э.<ref name="krugpal"/>. Крыху пазней у Ханаан урываюцца [[філістымляне]]. Устанаўленне царскай улады і ўзнікненне Ізраільскага, а пазней і Іўдзейскага царстваў датуецца канцом XI — сярэдзінай X стагоддзяў да н. э. Гэтыя дзяржаўныя ўтварэнні (у той ці іншай форме) існавалі ў рэгіёне з перапынкамі наступныя тысячу гадоў. Пачынаючы з VIII стагоддзя да н.э. гэтая тэрыторыя паслядоўна апыналася пад уладай [[Асірыя|Асірыі]], [[Вавілон]]а (586—539 гады да н. э.), [[Ахеменідская імперыя|персідскай імперыі Ахеменідаў]] (539—331 гады да н. э.), [[Старажытная Македонія|Македоніі]] (332—312 гады да н. э.). У III—II ст. да н. э. ўваходзіла ў склад эліністычных дзяржаў [[Пталамеі|Пталамеяў]] і Селеўкідаў. Адваяваўшы ў выніку паўстання {{нп4|Макавеі|Макавеяў|ru|Маккавеи}} незалежнасць, з 152 па 37 год да н. э. у Іўдзеі правіла яўрэйская дынастыя {{нп4|Хасманеі|Хасманеяў|ru|Хасмонеи}}. [[Файл:Masada Roman Ruins by David Shankbone.jpg|thumb|280px|Рымскі лагер каля падножжа крэпасці [[Масада]]]] З 63 года да н. э. Іўдзея стала васалам Рыма і з 70 года н. э. была пераўтвораная ў рымскую правінцыю. Пасля паразы паўстання Бар-Кохбы супраць рымлян у 135 годзе рымляне выгналі з краіны значную частку яўрэяў і перайменавалі правінцыю Іўдзея ў Сірыя Палесцінская, каб сцерці памяць пра яўрэйскую прысутнасць у гэтых месцах<ref name="Eretz_hist"/>. Пасля падзелу ў 395 годзе [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] на [[Заходняя Рымская імперыя|Заходнюю]] і [[Усходняя Рымская імперыя|Усходнюю]] (Візантыю) Палесціна адышла да апошняй і да 619 года заставалася яе правінцыяй. На кароткі перыяд (614—629 гады) Палесціна была заваяваная [[Персія]]й і ўвайшла ў склад [[Сасаніды|імперыі Сасанідаў]]<ref name="Eretz_hist"/>, а затым зноў стала [[Візантыя|візантыйскай]] правінцыяй. У 629—630 гадах у выніку масавых забойстваў і ганенняў на яўрэяў, пачатых візантыйскім імператарам [[Іраклій I|Іракліем]], яўрэйская прысутнасць у рэгіёне дасягнула свайго мінімуму за ўсю гісторыю апошніх трох тысяч гадоў, але ніколі не спынялася цалкам<ref name="history">{{cite web|url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm|publisher=The University of South Dakota|title=Palestine: History|access-date=5 ліпеня 2007|datepublished=22 лютага 2007|work=The Online Encyclopedia of the Roman Provinces|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20000621154528/http://www.usd.edu/erp/Palestine/history.htm|archive-date=21 чэрвеня 2000|url-status=live}}</ref>. === Сярэднія вякі === Каля 636 года — у самым пачатку [[іслам]]скіх заваяванняў — Палесціна была заваяваная мусульманамі<ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html |publisher=[[Microsoft]] |year=2007 |access-date=30 верасня 2007 |lang=en |title=Ancient Palestine |archive-url=https://web.archive.org/web/20080405211458/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701844154_2/Palestine_Ancient.html |archive-date=5 красавіка 2008 |url-status=dead }}</ref>. У наступныя шэсць стагоддзяў кантроль над гэтай тэрыторыяй пераходзіў ад [[Амеяды|Амеядаў]]<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45061/Palestine |title=Palestine: The Rise of Islam |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}</ref> да [[Абасіды|Абасідаў]]<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45062/Palestine |title=Palestine: 'Abbasid rule |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}</ref>, да [[Крыжакі|крыжакоў]] і назад. Эпоха арабскага валадарства ў Палесціне дзеліцца на чатыры перыяды: заваяванне і засваенне краіны (638—660 гады), дынастыя Амеядаў (661—750), дынастыя Абасідаў (750—969), [[Фаціміды|дынастыя Фацімідаў]] (969—1099). [[Файл:Akko-Citadel.jpg|thumb|200px|Рэфекторыўм у крэпасці {{нп4|Горад Акка|Акка|ru|Акко}}, XII стагоддзе.]] У 1099 крыжакі заснавалі тут [[Іерусалімскае каралеўства]]. Аднак ужо ў 1187 [[Салах-ад-Дзін]] узяў Іерусалім, а ў 1291 пала апошняя крэпасць крыжакоў [[Горад Акка|Акка]]. У 1260 Палесціна перайшла ў рукі {{нп4|Мамлюкі|дынастыі Мамлюкоў|ru|Мамлюки}}. === Пад уладай Асманскай імперыі (1516—1917) === У 1517 годзе тэрыторыя Ізраіля была заваяваная туркамі-асманамі пад правадырствам султана [[Селім I|Селіма I]]. На працягу 400 гадоў яна заставалася часткай велізарнай Асманскай імперыі (Бліскучай Порты), якая ахоплівала значную частку Паўднёва-Усходняй Еўропы, усю [[Малая Азія|Малую Азію]] і [[Блізкі Усход]], [[Егіпет]] і Паўночную Афрыку<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45064/Palestine |title=Palestine: The Crusades |access-date=19 верасня 2007|lang=en |datepublished=2007}}</ref>. У Асманскай імперыі іўдзеі мелі статус «зімі» — гэта значыць, карысталіся адноснай грамадзянскай і рэлігійнай свабодай, але не мелі права насіць [[Зброя|зброю]], служыць у войску і ездзіць на [[Конь свойскі|конях]], а таксама былі абавязаныя плаціць асаблівыя [[падаткі]]<ref>{{ЭЯЭ|14185|Турция}}</ref>. У гэты перыяд яўрэі Эрэц-Ісраэль жылі галоўным чынам за кошт дабрачынных паступленняў з-за мяжы («халука»). На працягу XVI стагоддзя вялікія яўрэйскія абшчыны раслі і развіваліся ў чатырох святых (для [[юдаізм]]у) гарадах: [[Іерусалім]]е, [[Хеўрон]]е, [[Цфат|Цфаце]] і {{нп4|Горад Цверыя|Цверыі|ru|Тверия}}. На пачатку XVIII стагоддзя была распачата адна з самых значных спроб аліі з Еўропы і абнаўлення яўрэйскага рэлігійна-нацыянальнага цэнтра ў Іерусаліме. На чале гэтага руху стаяў рабі Іегуда Хасід, які прыбыў у Іерусалім у 1700 годзе на чале прыкладна тысячы сваіх паслядоўнікаў — выхадцаў з розных краін Еўропы. Аднак сам Іегуда Хасід пасля прыбыцця ў краіну раптам памёр, а абшчына распалася з-за даўгоў. Ашкеназская [[сінагога]] была спаленая крэдыторамі-арабамі (1720), а яўрэі-ашкеназы выселены з горада. Доўгі час пасля гэтых падзей яўрэйскія імігранты з Еўропы сяліліся галоўным чынам у Хеўроне, Цфаце і Цверыі<ref name="Eretz_hist"/>. На пачатку 1799 года ў Палесціну ўварваўся [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]]. Французам атрымалася авалодаць [[Газа (горад)|Газай]], {{нп4|Горад Рамла|Рамлой|ru|Рамла}}, {{нп4|Горад Лод|Лодам|ru|Лод}} і [[Яфа]]й. Аднак французскі палкаводзец не здолеў авалодаць крэпасцю Акка і быў вымушаны адступіць у Егіпет<ref name="Eretz_hist"/>. У 1800 годзе насельніцтва Палесціны не перавышала 300 тыс., 5 тыс. з якіх складалі яўрэі (галоўным чынам, [[сефарды]]). Большая частка яўрэйскага насельніцтва была сканцэнтравана па-ранейшаму ў Іерусаліме, Цфаце, Цверыі і Хеўроне. Галоўныя месцы канцэнтрацыі [[Хрысціяне|хрысціянскага]] насельніцтва (каля 25 тыс.) — у Іерусаліме, [[Назарэт|Назарэце]] і [[Віфлеем]]е — кантраляваліся праваслаўнай і каталіцкай цэрквамі. Астатняе насельніцтва краіны складалі мусульмане, амаль усе — [[суніты]]<ref name="Eretz_hist"/>. У перыяд 1800-31 гадоў тэрыторыя краіны дзялілася на дзве правінцыі ([[вілает]]ы). Цэнтральна-ўсходні горны раён, які распасціраўся ад Шхема на поўначы да Хеўрона на поўдні (уключаючы Іерусалім), адносіўся да Дамаскага вілаета; [[Галілея]] і прыбярэжная паласа — да вілаета Акка. Большая частка [[Негеў|Негева]] знаходзілася ў гэты перыяд па-за асманскай юрысдыкцыяй<ref name="Eretz_hist"/>. У 1832 тэрыторыя Палесціны была заваяваная Ібрахім-пашай, сынам і ваенным начальнікам віцэ-караля Егіпта Мухамада-Алі. Палесціна, паўночная мяжа якой дасягала [[Сайда|Сідона]], стала адзінай правінцыяй з цэнтрам у [[Дамаск]]у. Егіпцяне, якія кіравалі краінай восем гадоў (1832-40), правялі некаторыя рэформы па еўрапейскім узоры<ref name="Eretz_hist"/>. У XIX стагоддзі Іерусалім зноў ператварыўся ў важнейшы яўрэйскі цэнтр Эрэц-Ісраэль. Цфат, які сапернічаў з Іерусалімам за духоўнае першынство, моцна пацярпеў у выніку землятрусу (1837), які забраў жыцці каля 2 тыс. яўрэяў, і прыйшоў у заняпад. У 1841 годзе Палесціна і Сірыя вярнуліся пад непасрэдны кантроль Турцыі. Да гэтага часу колькасць яўрэйскага насельніцтва Палесціны падвоілася, у той час як хрысціянскага і мусульманскага — засталася без змены<ref name="Eretz_hist"/>. Да 1880 года насельніцтва Палесціны дасягнула 450 тыс. чалавек, з якіх 24 тыс. складалі яўрэі. Большасць яўрэяў краіны жылі ў чатырох гарадах: Іерусаліме (дзе яўрэі складалі больш за палову ўсяго насельніцтва ў 25000 чал), Цфаце (4 тыс.), Цверыі (2,5 тыс.) і Хеўроне (800), а таксама ў Яфе (1 тыс.) і [[Хайфа|Хайфе]] (300). Іерусалім стаў найбуйнейшым горадам у краіне<ref name="Eretz_hist"/>. ==== Імкненне яўрэяў да Сіёну і зараджэнне палітычнага сіянізму ==== {{main|Сіянізм}} Сярод яўрэяў, якія жылі ў дыяспары, заўсёды было распаўсюджана моцнае імкненне вярнуцца да Сіёна. Пачынаючы з XII стагоддзя пераслед яўрэяў хрысціянскай царквой прывёў да іх прытоку на [[Святая зямля|Святую зямлю]]. У 1492 годзе гэты паток істотна папоўніўся яўрэямі, выгнанымі з Іспаніі, якія заснавалі яўрэйскую суполку Цфата. Першая вялікая хваля сучаснай іміграцыі, вядомая як {{нп4|Першая Алія|Першая Алія|en|First Aliyah}} ({{lang-he|עלייה}}), пачалася ў 1881 годзе, калі яўрэі былі вымушаныя ратавацца ўцёкамі ад пагромаў ва Усходняй Еўропе<ref name="aliyot">{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/immigtoc.html |publisher=The American-Israeli Cooperative Enterprise |work=Jewish Virtual Library |access-date=12 ліпеня 2007 |title=Immigration|lang=en}} The source provides information on the First, Second, Third, Fourth, and Fifth Aliyot in their respective articles. The White Paper leading to Aliyah Bet is discussed [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/Aliyah_during_war.html here].</ref>. Заснавальнікам палітычнага [[сіянізм]]у — руху, які ставіў сваёй мэтай пабудову яўрэйскай дзяржавы на зямлі Ізраіля, падымаючы яўрэйскае пытанне на міжнароднай арэне — лічыцца [[Тэадор Герцль|Герцль]]<ref>{{harvnb|Kornberg|1993}} «How did Theodor Herzl, an assimilated German nationalist in the 1880s, suddenly in the 1890s become the founder of Zionism?»</ref><ref>{{harvnb|Herzl|1946|p=11}}</ref>. У 1896 годзе Герцль апублікаваў сваю кнігу «Яўрэйская дзяржава» ({{lang-de|Der Judenstaat}}), у якой выклаў сваё бачанне будучыні яўрэйскай дзяржавы. Ужо ў наступным годзе Герцль кіраваў першым {{нп4|Сусветны яўрэйскі кангрэс|Сусветным яўрэйскім кангрэсам|en|World Jewish Congress}}<ref>{{cite web |url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |publisher=Jewish Agency for Israel |title=Chapter One: The Heralders of Zionism |access-date=12 ліпеня 2007 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427070421/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |archive-date=27 красавіка 2009 |url-status=dead }}</ref>. {{нп4|Другая Алія|Другая Алія|ru|Вторая алия}} (1904—1914 гады) пачалася пасля Кішынёўскага пагрому. Прыблізна 40 тыс. яўрэяў пасялілася ў Палесціне<ref name="aliyot"/>. Большасць імігрантаў першай і другой аліі былі артадаксальнымі яўрэямі<ref>{{harvnb|Stein|2003|p=88}}</ref>, але другая Алія ўключала таксама і сацыялістаў, якія заснавалі [[кібуц]]ны рух<ref>{{harvnb|Romano|2003|p=30}}</ref>. Тым не менш, не ўсе яўрэі першапачаткова падтрымлівалі ідэі сіянізму, а значная частка артадаксальных рабінаў лічыла, што рух палітычнага сіянізму супярэчыць законам [[Тора|Торы]]. Пасля некаторыя ультраартадаксальныя рабіны па гэтай прычыне адмовіліся таксама прызнаваць яўрэйскі характар ​​Дзяржавы Ізраіль<ref>{{cite web|url=http://islamcivil.ru/article.php?aid=223|title=Истинные иудеи против государства Израиль|lang=ru|access-date=23 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529051311/http://www.islamcivil.ru/article.php?aid=223|archive-date=29 мая 2008|url-status=dead}}</ref>. === Брытанскі мандат у Палесціне (1918—1948) === [[Файл:Map of Palestine in Russian, a. 1900.jpg|thumb|250px|Гістарычная карта Палесціны, 1900 год]] Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сакратар замежных спраў Вялікабрытаніі [[Артур Бальфур]] выдаў дакумент, які атрымаў пасля назву [[Дэкларацыя Бальфура 1917 года|Дэкларацыі Бальфура]]. У ім дэкларавалася, што Брытанія «''глядзіць станоўча на заснаванне ў Палесціне нацыянальнага дома для яўрэйскага народа''»<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm|publisher=Yale University|access-date=7 ліпеня 2008|datepublished=2 лістапада 1917|work=The Avalon Project at Yale Law School|title=Balfour Declaration 1917|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070704103803/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/balfour.htm|archive-date=4 ліпеня 2007|url-status=dead}}</ref>. У 1919-23 гадах (Трэцяя Алія) у Палесціну прыбылі 40 тыс. яўрэяў, у асноўным з Усходняй Еўропы. Пасяленцы гэтай хвалі былі навучаны сельскай гаспадарцы і маглі развіваць эканоміку. Нягледзячы на квоту іміграцыі, устаноўленую брытанскімі ўладамі, яўрэйскае насельніцтва вырасла да канца гэтага перыяду да 90 тыс. Балоты Ізреэльскай даліны і даліны Хэфер былі асушаныя і зямля зробленая прыдатнай для сельскай гаспадаркі. У гэты перыяд была заснавана федэрацыя прафсаюзаў, [[Гістадрут]]. Арабскія пратэсты супраць яўрэйскай іміграцыі прывялі да палесцінскіх бунтаў і фарміравання яўрэйскай ваенізаванай самаабароны («{{нп4|Хагана|Хагана|ru|Хагана}}»)<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. «During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements… In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah („The Defense“) was established.»</ref>. У 1922 годзе [[Ліга Нацый]] ўручыла Вялікабрытаніі мандат на Палесціну, тлумачачы гэта неабходнасцю «''устанаўлення ў краіне палітычных, адміністрацыйных і эканамічных умоў для бяспечнага стварэння яўрэйскага нацыянальнага дома''»<ref>{{cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html|publisher=Fordham University|title=League of Nations: The Mandate for Palestine, July 24, 1922|work=Modern History Sourcebook|datepublished=24 ліпеня 1922|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110804221156/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1922mandate.html|archive-date=4 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. З-за яфскіх бунтаў у самым пачатку Мандата Брытанія абмежавала яўрэйскую іміграцыю і частка тэрыторыі, запланаваная для яўрэйскай дзяржавы, была аддадзена пад утварэнне [[Трансіарданія|Трансіарданіі]]<ref>{{harvnb|Liebreich|2005|p=34}}</ref>. У той час краіну засялялі пераважна арабы-мусульмане, аднак самы буйны горад, Іерусалім, быў пераважна яўрэйскім<ref>{{ref-en}} J. V. W. Shaw. A Survey of Palestine. Vol 1: Prepared in December 1945 and January 1946 for the Information of the Anglo-American Committee of Inquiry. Reprinted 1991 by The Institute for Palestine Studies, Washington, D. C. P. 148</ref>. У 1924—1929 гадах ([[Чацвёртая Алія]]) у Палесціну прыехалі 82 тыс. яўрэяў, у асноўным у выніку ўсплёску [[антысемітызм]]у ў Польшчы і Венгрыі. Пазней, аднак, прыблізна 23 тыс. эмігрантаў гэтай хвалі пакінулі краіну. Уздым нацысцкай ідэалогіі ў 1930-х гадах у Германіі прывёў да [[Пятая Алія|Пятай Аліі]], якая была наплывам чвэрці мільёна яўрэяў, якія ратаваліся ад [[нацызм]]у. Гэты наплыў скончыўся {{нп4|Арабскае паўстанне, 1936—1939|Арабскім паўстаннем 1936-1939|ru|Арабское восстание (1936—1939)}} гадоў і выданнем Вялікабрытаніяй «{{нп4|Белая кніга 1939 года|Белай кнігі|ru|Белая книга 1939 года}}» ў 1939 годзе, якая фактычна прыпыніла іміграцыю яўрэяў у Палесціну. Краіны свету адмаўляліся прымаць яўрэяў, якія ратаваліся ад [[Халакост|Катастрофы]], што разам з забаронай Вялікабрытаніі на перасяленне ў Палесціну фактычна азначала смерць для мільёнаў. Для абыходу забароны на іміграцыю ў Палесціну была створана падпольная арганізацыя «Масад ле-Алія Бэт», якая дапамагала яўрэям нелегальна дабрацца да Палесціны і выратавацца ад Катастрофы<ref name="aliyot"/>. Па заканчэнні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] яўрэйскае насельніцтва Палесціны складала 33 % у параўнанні з 11 % у 1922 годзе<ref>{{cite web |url=http://www.mideastweb.org/palpop.htm |title=The Population of Palestine Prior to 1948 |access-date=5 ліпеня 2008 |lang=en |publisher=MidEastWeb |archive-date=14 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814065619/http://www.mideastweb.org/palpop.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.israelipalestinianprocon.org/populationpalestine.html|publisher=Israeli — Palestinian ProCon.org|access-date=7 ліпеня 2008|title=Population Statistics|lang=en}}</ref> === Стварэнне дзяржавы і першыя гады існавання === [[Файл:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|thumb|200px|[[Давід Бен-Гурыён]] абвяшчае незалежнасць Ізраіля [[14 мая]] [[1948]] года пад партрэтам Тэадора Герцля]] Пасля 1945 года Вялікабрытанія апынулася ўцягнутая ў нарастаючы канфлікт з яўрэйскім насельніцтвам<ref>{{harvnb|Fraser|2004|p=27}}</ref>. У 1947 годзе брытанскі ўрад адмовіўся ад мандата на Палесціну, аргументуючы гэта тым, што ён не здольны знайсці прымальнае рашэнне для арабаў і яўрэяў<ref>{{cite web|url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/0a2a053971ccb56885256cef0073c6d4/2248af9a92b498718525694b007239c6!OpenDocument|publisher=United Nations|datepublished=20 красавіка 1949|access-date=2 жніўня 2008|title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47)}}</ref>. Нядаўна створаная [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] 29 лістапада 1947 года прыняла план падзелу Палесціны (рэзалюцыя ГА ААН № 181). Гэты план прадугледжваў спыненне брытанскага мандата ў Палесціне да 1 жніўня 1948 года і рэкамендаваў стварэнне на яе тэрыторыі дзвюх дзяржаў: яўрэйскай і арабскай. Іерусалім і Віфлеем, згодна з рашэннем ААН, павінны былі стаць тэрыторыяй пад міжнародным кантролем, каб не дапусціць канфлікту вакол статусу гэтых гарадоў<ref name="Круг_раздел"/>. Прыняцце гэтага плана стала магчымым дзякуючы яго падтрымцы з боку найбуйнейшых дзяржаў — [[СССР]] і [[ЗША]]. {{нп4|Яўрэйскае агенцтва|Яўрэйскае агенцтва|ru|Еврейское агентство}}, якое, апроч іншага, выконвала ў той час некаторыя функцыі ўрада «Ішува» (яўрэйскага насельніцтва Палесціны), вырашыла прыняць план ААН<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/History/HISTORY-+Foreign+Domination.htm|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=History: Foreign Domination|datepublished=1 кастрычніка 2006|access-date=6 ліпеня 2007|lang=en}}</ref>. Арабскія кіраўнікі, у тым ліку [[Ліга арабскіх дзяржаў]] і (Палесцінскі) Вышэйшы арабскі савет, катэгарычна адхілілі план ААН па падзелу Палесціны<ref>{{harvnb|Bregman|2002|p=40–1}}</ref> і заявілі, што план парушае правы большасці насельніцтва Палесціны, якое тады складалася на 67 % з неяўрэяў, што яны будуць намагацца не дапусціць яго рэалізацыі<ref name="ЭЯЭ_раздел">{{ЭЯЭ|13236|Планы раздела Палестины}}</ref>. 14 мая 1948 года, за адзін дзень да заканчэння брытанскага мандата на Палесціну, [[Давід Бен-Гурыён]] абвясціў стварэнне незалежнай яўрэйскай дзяржавы на тэрыторыі, выдзеленай згодна з планам ААН<ref name="npr">{{cite web|url=http://www.npr.org/news/specials/mideast/history/history3.html|publisher=National Public Radio|title=Part 3: Partition, War and Independence|work=The Mideast: A Century of Conflict|access-date=13 ліпеня 2007|datepublished=2 кастрычніка 2002|lang=en}}</ref>. Ужо на наступны дзень Ліга арабскіх дзяржаў абвясціла Ізраілю вайну і адразу пяць арабскіх дзяржаў ([[Сірыя]], [[Егіпет]], [[Ліван]], [[Ірак]] і [[Трансіарданія]]) напалі на новую краіну, пачаўшы тым самым [[Першая араба-ізраільская вайна|Першую араба-ізраільскую вайну]], званую ў Ізраілі «Вайной за незалежнасць»<ref name="npr"/>. Да пачатку ваенных дзеянняў у 1948 годзе ў Палесціне пражывалі каля 750 тыс. арабаў<ref name="ЭЯЭ_беженцы">.{{ЭЯЭ|15544#02|Израиль и палестинская проблема#Война 1948 г. и проблема беженцев}}</ref>. У ходзе Вайны за незалежнасць каля 600 тысяч арабаў{{efn|У розных крыніцах прыводзяцца лічбы ад 520 да 900 тыс. чалавек, часам нават больш; па гэтым пытанні ёсць істотныя рознагалоссі як у акадэмічных, так і ў палітычных колах.}}-жыхароў Палесціны пакінулі свае дамы, якія знаходзяцца на тэрыторыі, выдзеленай, паводле рэзалюцыі ААН, для яўрэйскай дзяржавы і часткі тэрыторыі, выдзеленай пад арабскую дзяржаву. Большасць палесцінскіх бежанцаў перасяліліся на тэрыторыі, выдзеленай рэзалюцыяй ААН для арабскай дзяржавы. Частка палесцінскіх арабаў таксама эмігравала ў іншыя арабскія дзяржавы. У Ізраілі засталіся толькі каля 160 тыс. арабаў<ref name="ЭЯЭ_беженцы"/>. Ізраільскія ўлады адмовіліся пускаць бежанцаў назад у месца іх пражывання пасля вайны, а землі і нерухомая маёмасць бежанцаў былі канфіскаваныя дзяржавай Ізраіль. У арабскім свеце гэтыя падзеі атрымалі назву ''«[[Накба|аль-На́кба]]»'' ({{lang-ar|}}النكبة) — «Катастрофа». У той жа час, у [[Емен]]е, Егіпце, Лівіі, Сірыі і Іраку прайшлі антыяўрэйскія дэманстрацыі і арганізаваны жорсткія пагромы. У выніку, больш за 800 тыс. яўрэяў былі выгнаныя або ўцяклі з арабскіх краін у толькі што створаную яўрэйскую дзяржаву<ref>{{cite web|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/93037e3b939746de8525610200567883|title=General Progress Report and Supplementary Report of the United Nations Conciliation Commission for Palestine, Covering the Period from 11 December 1949 to 23 October 1950|access-date=2 жніўня 2008|publisher=The United Nations Conciliation Commission|datepublished=23 кастрычніка 1950|archive-url=https://web.archive.org/web/20070603050907/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/93037e3b939746de8525610200567883|archive-date=3 чэрвеня 2007|url-status=dead}} (U.N. General Assembly Official Records, Fifth Session, Supplement No. 18, Document A/1367/Rev. 1)</ref>. Такім чынам, па сцвярджэнні ізраільскага боку, гэты працэс варта разглядаць як масавы абмен насельніцтвам у рэгіёне, бо месца 600 тысяч арабаў на тэрыторыі Ізраіля занялі 820 тысяч яўрэйскіх бежанцаў. Тым не менш, асноўным прадметам рознагалоссяў у араба-ізраільскім канфлікце стаў лёс толькі арабскіх бежанцаў<ref>{{cite web|url=http://web.mit.edu/cis/pdf/VanEvera_flashpointsinwar.pdf|publisher=Massachusetts Institute of Technology|author=Stephen Van Evera|access-date=11 верасня 2007|title=Nature of the Flashpoint|work=Center for International Studies|archive-date=27 верасня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927160217/http://web.mit.edu/cis/pdf/VanEvera_flashpointsinwar.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{harvnb|Reveron|Murer|2006}}</ref>. Пасля года баявых дзеянняў, у ліпені 1949 года было прынята пагадненне аб спыненні агню з Егіптам, Ліванам, Трансіарданіяй і Сірыяй, згодна з якім пад кантролем яўрэйскай дзяржавы апынуліся таксама Заходняя Галілея і калідор ад прыморскай раўніны да Іерусаліма; Іерусалім быў падзелены па лініі спынення агню паміж Ізраілем і Трансіарданіяй. Дзяржава Ізраіль займала 80 % тэрыторыі падмандатнай Палесціны. Гэтыя часовыя межы атрымалі назву «Зялёная мяжа». Арабская дзяржава не была створана з прычыны акупацыі [[Сектар Газа|Сектара Газа]] Егіптам, і [[Акупацыя|акупацыі]], а затым і [[Анексія|анексіі]] Трансіарданіяй большай часткі тэрыторый Іўдзеі і Самарыі, што прызначаліся для арабскай дзяржавы, роўна як і Усходняга Іерусаліма, які павінен быў застацца пад кантролем ААН у рамках вялікага Іерусаліма<ref name="ЭЯЭ_раздел"/>. Гэтыя тэрыторыі, пасля іх анексіі, былі названыя Трансіарданіяй «[[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім берагам ракі Іардан]]», у адрозненне ад зыходнай яе тэрыторыі на ўсход ад р. Іардан, пасля чаго яна была сама перайменаваная ў [[Іарданія|Іарданію]]. 11 мая 1949 года Дзяржава Ізраіль была прызнана як член ААН<ref>{{cite web|url=http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b|publisher=The United Nations|title=Two Hundred and Seventh Plenary Meeting|datepublished=11 мая 1949|access-date=23 чэрвеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20070912101430/http://domino.un.org/UNISPAL.NSF/1ce874ab1832a53e852570bb006dfaf6/0b3ab8d2a7c0273d8525694b00726d1b|archive-date=12 верасня 2007|url-status=dead}}</ref>. У першыя гады існавання дзяржавы на палітычнай арэне Ізраіля дамінаваў рух сацыялістычнага сіянізму ({{нп4|МАПАЙ|МАПАЙ|ru|МАПАЙ}}), які ўзначальваў першы прэм’ер-міністр Ізраіля [[Давід Бен-Гурыён]]<ref>{{harvnb|Lustick|1988|pp=37–9}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|publisher=Library of Congress|title=Israel (Labor Zionism)|work=Country Studies|archive-url=https://archive.today/20120710212220/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|archive-date=10 ліпеня 2012|access-date=23 мая 2014|url-status=live}}</ref>. Гэтыя гады былі адзначаны масавай іміграцыяй яўрэяў, тых, хто выжыў у Катастрофе і ратаваўся ад пераследаў у арабскіх краінах. З 1948 па 1958 гады насельніцтва Ізраіля ўзрасло з {{nobr|800 000}} да {{nobr|2 000 000}}<ref>{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&CYear=2006|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=7 жніўня 2007|datepublished=2006|title=Population, by Religion and Population Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930033403/http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&CYear=2006|archive-date=30 верасня 2007|url-status=dead}}</ref>. Большасць імігрантаў з’яўляліся бежанцамі і практычна не мелі пры сабе маёмасці. Яны былі размешчаны ў часовых намётавых лагерах, «''маабарот''». Да 1952 года ў падобных намётавых мястэчках пражывалі больш за 200 тыс. імігрантаў. Неабходнасць вырашэння гэтага крызісу прымусіла Бен-Гурыёна пайсці на падпісанне дамовы з [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)|ФРГ]] аб рэпарацыях, што выклікала масавыя пратэсты яўрэяў, абураных ідэяй супрацоўніцтва з Германіяй<ref>{{harvnb|Shindler|2002|pp=49–50}}</ref>. === Важныя падзеі ў гісторыі дзяржавы === Пачатак наступнага дзесяцігоддзя (1960) адзначылася {{нп4|Выкраданне Эйхмана|захопам ізраільскімі спецслужбамі|ru|выкраданне Эйхмана}} аднаго з высокапастаўленых нацысцкіх злачынцаў [[Адольф Эйхман|Адольфа Эйхмана]], які хаваўся ў [[Аргенціна|Аргенціне]]. Эйхман з’яўляўся «архітэктарам» і ператваральнікам у жыццё «{{нп4|Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|Канчатковага рашэння яўрэйскага пытання|ru|Окончательное решение еврейского вопроса}}» ў перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Публічны працэс над ім стаў найважнейшым этапам ва ўсведамленні маштабаў Катастрофы еўрапейскага яўрэйства і атрымаў міжнародны рэзананс<ref>{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/eichmann.html|title=Adolf Eichmann|publisher=Jewish Virtual Library|access-date=18 верасня 2007|lang=en}}</ref>. Эйхман стаў другім чалавекам у гісторыі Ізраіля, прыгавораным да смяротнага пакарання<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Law/Legal%20Issues%20and%20Rulings/JUSTICE%20MINISTRY%20REPLY%20TO%201995%20AMNESTY%20INTERNATION|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=Justice Ministry Reply to Amnesty International Report|access-date=10 жніўня 2007|datepublished=5 ліпеня 1995}}</ref> Выбары ў Кнэсет 1977 сталі паваротным момантам у палітычнай гісторыі Ізраіля. Упершыню партыя [[Херут]] (папярэдніца сучаснага [[Лікуд]]а) пад кіраўніцтвам [[Менахем Бегін|Менахема Бегіна]] атрымала большасць галасоў выбаршчыкаў, адабраўшы кантроль над краінай у партыі МАПАЙ (сучасная [[Авада]]), якая знаходзілася ва ўладзе без перапынку з часу заснавання дзяржавы<ref>{{harvnb|Bregman|2002|pp=169–70}}</ref>. === Араба-ізраільскі канфлікт === ==== Узаемаадносіны з арабскімі краінамі ==== На працягу першых дзесяцігоддзяў існавання яўрэйскай дзяржавы арабскія краіны працягвалі аспрэчваць легальнасць яе стварэння, а арабскія нацыяналісты, узначаленыя [[Гамаль Абдул Насер|Насерам]], працягвалі заклікаць да яе знішчэння<ref>[http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 Encarta — Six-Day War] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090606190807/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761570433 |date=6 чэрвеня 2009 }}</ref>. У 1956 годзе Ізраіль далучыўся да сакрэтнага саюзу Вялікабрытаніі і Францыі, якія імкнуліся вярнуць кантроль над [[Суэцкі канал|Суэцкім каналам]], нацыяналізаваным Егіптам. Пасля захопу [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]] ў ходзе [[Суэцкі крызіс|Суэцкага крызісу]] Ізраіль быў вымушаны адступіць пад ціскам ЗША і СССР у абмен на гарантыі праходу ізраільскіх судоў праз Суэцкі канал і іх выхаду ў [[Чырвонае мора]]<ref>{{cite web|url=http://history.sandiego.edu/GEN/20th/suez.html|publisher=University of San Diego|title=The Suez Crisis|access-date=15 ліпеня 2007|datepublished=5 снежня 2005|lang=en}}</ref>. У 1967 годзе Егіпет, Сірыя і Іарданія сцягнулі свае войскі да межаў Ізраіля, выгналі міратворцаў ААН і заблакавалі ўваход ізраільскім караблям у Чырвонае мора і Суэцкі канал. На поўдні працягваліся атакі баевікоў-федаінаў. У сваім выступе па радыё Насер заклікаў арабскія дзяржавы скінуць Ізраіль у мора <ref>[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2007/06/06/127037 Политэкономия: Шесть дней вечной войны]</ref>. Гэтыя дзеянні сталі для кіраўніцтва Ізраіля падставай для прэвентыўнай атакі і пачатку вайны (casus belli), якая ўвайшла ў гісторыю пад назвай [[Шасцідзённая вайна]]<ref>{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. «Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai…casus belli by Israel.»</ref>. У гэтай вайне Ізраіль у лічаныя дні дасягнуў пераканаўчай перамогі, захапіўшы Сінайскі паўвостраў, [[Сектар Газа]], [[Заходні бераг ракі Іардан]], [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]]. Зялёная мяжа 1949 года стала адміністрацыйнай мяжой паміж Ізраілем і новымі тэрыторыямі. Межы Іерусаліма былі пашыраны і на ўсходнюю частку горада. [[Файл:Golda Meir 03265u.jpg|thumb|upright|140px|Прэм’ер-міністр Ізраіля [[Голда Меір]]]] 6 кастрычніка 1973 г., у [[Ём-Кіпур]] (Судны дзень) — найбольш святы дзень у яўрэйскім календары, калі ўсе вернікі-яўрэі знаходзяцца ў сінагогах, Егіпет і Сірыя адначасова атакавалі Ізраіль. Для ўрада Ізраіля гэтая вайна стала нечаканасцю. {{нп4|Вайна Суднага дня|Вайна Суднага дня|ru|Война Судного дня}} скончылася 25 кастрычніка<ref>{{Cite web |url=http://www.polit.ru/analytics/2008/10/08/war.html |title=Судный день без победителей |access-date=23 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204045822/http://www.polit.ru/analytics/2008/10/08/war.html |archive-date=4 снежня 2008 |url-status=dead }}</ref>. Нягледзячы на значныя страты, напад егіпецкай і сірыйскай армій быў паспяхова адбіты [[Армія абароны Ізраіля|ЦАХАЛам]], пасля чаго войскі вярнуліся на ранейшыя пазіцыі<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm|publisher=[[BBC]]|title=1973: Arab states attack Israeli forces|work=On This Day|access-date=15 ліпеня 2007}}</ref>. Хоць унутранае расследаванне вынікаў вайны зняло з урада адказнасць за тое, што здарылася, незадаволенасць грамадскасці прымусіла прэм’ер-міністра [[Голда Меір|Голду Меір]] сысці ў адстаўку. У 1978 годзе адбыўся гістарычны візіт у Ізраіль егіпецкага прэзідэнта [[Анвар Садат|Анвара Садата]], які выступіў перад кнэсетам. Гэта падзея стала першым прызнаннем дзяржавы Ізраіль з боку кіраўніка арабскай дзяржавы<ref>{{harvnb|Bregman|2002|pp=171–4}}</ref>. 26 сакавіка 1979 года Анвар Садат і [[Менахем Бегін]] падпісалі егіпецка-ізраільскі мірны дагавор<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israel-Egypt%20Peace%20Treaty Peace Treaty between Israel and Egypt March 26, 1979]{{ref-en}}</ref> (папярэднія [[Кэмп-Дэвідскія пагадненні]] былі дасягнутыя паўгоддзем раней<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Camp%20David%20Accords Camp David Accords September 17, 1978]{{ref-en}}</ref>), паводле якіх Ізраіль вяртаў Егіпту Сінайскі паўвостраў і абавязваўся пачаць перамовы па стварэнні [[Палесцінская аўтаномія|Палесцінскай аўтаноміі]]. 7 чэрвеня 1981 года, у ходзе [[аперацыя «Опера»|аперацыі «Опера»]], ізраільская авіяцыя разбамбавала на тэрыторыі Ірака недабудаваны ядзерны рэактар «Асірак». Гэта ваеннае ўварванне было асуджана рэзалюцыяй 487 [[Савет Бяспекі ААН|Савета бяспекі ААН]]<ref>[http://daccessdds.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/419/04/IMG/NR041904.pdf?OpenElement Резолюция 487 Совбеза ООН]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 1982 годзе Ізраіль умяшаўся ў Ліванскую грамадзянскую вайну для таго, каб знішчыць базы «Арганізацыі вызваленя Палесціны», з якіх вяліся атакі на Ізраіль і праводзіліся абстрэлы паўночнай часткі краіны. Гэтая аперацыя была названая «Мір Галілеі», але пасля атрымала неафіцыйную назву Першая ліванская вайна<ref>[http://www.newsru.co.il/israel/21mar2007/second503.html Комиссия решила назвать Вторую Ливанскую войну Второй Ливанской войной]</ref>. У 1985 годзе Ізраіль вывеў войскі з большай часткі тэрыторыі Лівана, акрамя буфернай зоны, якая заставалася пад ізраільскім кантролем да 2000 года. У 1994 годзе быў падпісаны ізраільска-іарданскі мірны дагавор, што зрабіла [[Іарданія|Іарданію]] другой арабскай краінай, якая нармалізавала адносіны з Ізраілем<ref>{{harvnb|Harkavy|Neuman|2001|p=270}}</ref>. У 2000 годзе прэм’ер-міністр [[Эхуд Барак]] вывеў войскі з Паўднёвага Лівана. 12 ліпеня 2006 г. ліванская [[Шыіты|шыіцкая]] [[Тэрарызм|тэрарыстычная]] арганізацыя [[Хезбала]], якую падтрымлівалі Сірыя і Іран, запусціла некалькі ракет па ізраільскіх населеных пунктах і атакавала пазіцыі ізраільскіх войскаў<ref>{{cite web |url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=737825 |title=Hezbollah kills 8 soldiers, kidnaps two in offensive on northern border |access-date=7 ліпеня 2008 |author=Amos Harel |datepublished=13 ліпеня 2006 |publisher=Haaretz |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602063142/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=737825 |archive-date=2 чэрвеня 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/12/AR2006071200262_pf.html |title=Hezbollah Raid Opens 2nd Front for Israel |access-date=5 ліпеня 2008 |lang=en |datepublished=13 ліпеня 2006 |publisher=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/programs/morning/transcripts/2006/jul/060712.gradstein.html|title=Hezbollah Captures Two Israeli Soldiers|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|datepublished=12 ліпеня 2006|publisher=National Public Radio}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060717235503/http://www.iht.com/articles/2006/07/13/africa/web.0712mideast.php Clashes spread to Lebanon as Hezbollah raids Israel — International Herald Tribune]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html |title=חדשות nrg — חיזבאללה: חטפנו שני חיילים, שחררו אסירים |access-date=23 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201131317/http://www.nrg.co.il/online/1/ART1/448/015.html |archive-date=1 снежня 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Day-by-day: Lebanon crisis — week one|datepublished=19 ліпеня 2006|publisher=[[BBC]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5179434.stm|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|publisher=China Radio International|title=Hezbollah: 2 Israeli Soldiers Captured|url=http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm|datepublished=12 ліпеня 2006|access-date=5 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025035334/http://english.cri.cn/2947/2006/07/12/191@113428.htm|archive-date=25 кастрычніка 2011|url-status=dead}}</ref>. Баевікі Хезбалы перасеклі ізраільскую мяжу, захапіўшы двух салдат. Правакацыйныя дзеянні Хезбалы распалілі Другую ліванскую вайну. ==== Узаемаадносіны з палесцінскімі арабамі ==== Першыя антысіянісцкія выступы ў Палесціне пачаліся 27 лютага 1920 года пасля паведамлення пра зацвярджэнне Дэкларацыі Бальфура як падставы для стварэння «яўрэйскага нацыянальнага ачага». 4-6 красавіка ў Іерусаліме і Галілеі прайшлі масавыя беспарадкі і яўрэйскія пагромы<ref>{{кніга|аўтар=Авива Халамиш.|загаловак=Иерусалим в период Британского мандата|месца=Тель-Авив|выдавецтва=[[Адкрыты ўніверсітэт Ізраіля]]|год=1998|том=10|серыя=Иерусалим в веках|старонкі=100-105}}</ref>. Наступная серыя нападаў на яўрэяў адбылася ў канцы жніўня 1929 г. з-за канфлікту па пытанні доступу да [[Сцяна плачу|Сцяны плачу]]. Пікам даваеннага гвалту стала так называмое Арабскае паўстанне ў перыяд 1936—1939 гадоў. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны канфлікт паміж палесцінскімі арабамі і яўрэямі зноў абвастрыўся. Пасля прыняцця ў лістападзе 1947 года плана ААН па падзелу Палесціны на дзве дзяржавы лакальныя сутыкненні перараслі ў поўнамаштабную вайну, якая скончылася абвяшчэннем незалежнасці і перамогай Ізраіля. У той жа час узнікла праблема палесцінскіх бежанцаў. [[Файл:Fadayun attack Tel Mond.jpg|thumb|200px|Пасле нападу, Тэль Монд, [[1956]]]] З моманту заканчэння Араба-ізраільскай вайны 1947—1949 гг. і да 1967 года Ізраіль пастаянна падвяргаўся нападам палесцінскіх баевікоў («федаінаў») з акупаваных Егіптам і Іарданіяй тэрыторый, у выніку чаго загінула больш за 450 яго грамадзян<ref>{{harvnb|Gilbert|2005|p=58}}</ref><ref name="mfa000101">[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2000/1/Terrorism+deaths+in+Israel+-+1920-1999.htm Terrorism deaths in Israel — 1920—1999 // 1 Jan 2000] [[МЗС Ізраіля]]</ref>. Параза арабскіх дзяржаў у [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайне]] ў 1967 годзе і атрыманне Ізраілем кантролю над усёй тэрыторыяй, якая прызначалася як для яўрэйскай, так і для арабскай дзяржавы, прывялі да росту арабскага радыкалізму і [[тэрарызм]]у — была актывізавана дзейнасць АВП, мэтай якой была аб’яўлена «ўзброеная барацьба, як адзіны шлях вызвалення Радзімы»<ref>[http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html?pagewanted=2 The Interregnum] [[The New York Times]]</ref><ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israels+Foreign+Relations+since+1947/1947-1974/33+The+Palestinian+National+Covenant-+July+1968.htm The Palestinian National Covenant — July 1968] МИД Израиля</ref>. У канцы 1960-х — пачатку 1970-х палесцінскія тэрарысты распачалі па ўсім свеце першую хвалю нападаў на ізраільцян. Самым вядомым тэрактам стаў {{нп4|Тэракт на мюнхенскай Алімпіядзе|захоп ізраільскіх атлетаў|ru|Теракт на мюнхенской Олимпиаде}} на Летняй Алімпіядзе ў 1972 годзе ў Мюнхене<ref>[http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php Ma’alot, Kiryat Shmona, and Other Terrorist Targets in the 1970s] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930015347/http://www.palestinefacts.org/pf_1967to1991_terrorism_1970s.php |date=30 верасня 2007 }}</ref>. Нямецкія спецслужбы распачалі няўдалую спробу вызвалення закладнікаў, у выніку якой усе закладнікі загінулі. Праз кароткі час усе тэрарысты, адказныя за гэты тэракт, апынуліся на волі<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html?pagewanted=2&ei=5088&en=9767c2c5b87668e6&ex=1359090000&partner=rssnyt&emc=rss|title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82|author=Edmund L. Andrews, John Kifner|publisher=[[The New York Times]]|datepublisher=27 студзеня 2008|access-date=12 мая 2008|lang=en}}</ref>. Ізраільскія спецслужбы правялі ў адказ аперацыю «Гнеў Божы», падчас якой амаль усе ўдзельнікі нападу на ізраільскіх спартоўцаў былі высачаны і знішчаны<ref>{{harvnb|Crowdy|2006|p=333}}</ref>. У 1970 годзе пасля спробы скінуць іарданскую манархію палесцінскія ваенізаваныя арганізацыі былі выгнаныя з Іарданіі і перамясцілі сваю дзейнасць у [[Ліван]]. Палесцінцы актыўна ўмяшаліся ў грамадзянскую вайну ў Ліване і стварылі анклаў у паўднёвай частцы краіны, з тэрыторыі якога рабілі рэгулярныя тэрарыстычныя напады на Ізраіль і буйныя акцыі міжнароднага тэрарызму. Гэта прывяло да ўварвання ізраільскай арміі ў Ліван у 1982 годзе і выгнання [[Арганізацыя вызвалення Палесціны|АВП]] з Лівана ў Туніс. У 1987 хваля гвалту на тэрыторыях паклала пачатак Першай інтыфадзе (паўстанні супраць ізраільскага кіравання)<ref>{{cite web|publisher=Microsoft|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html|title=Intifada|access-date=16 верасня 2007|datepublished=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080403235459/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761579974/Intifada.html|archive-date=3 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref>. У выніку, за перыяд з лістапада 1987 па жнівень 1993 гг., ахвярамі тэрактаў сталі 157 ізраільцян з ліку грамадзянскіх асоб, яшчэ 4195 ізраільскіх грамадзян атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. Па дадзеных прэс-службы Цахала, загінулі 66 ізраільскіх вайскоўцаў, 4918 вайскоўцаў атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. У той жа час, за шэсць гадоў інтыфады супрацоўнікамі ізраільскіх службаў бяспекі былі забітыя 808 і параненыя 16824 палесцінцаў. Яшчэ 985 палесцінцаў былі забітыя сваімі ж супляменнікамі<ref>''Эфраим Ганор''. [http://piratyy.h14.ru/article/intifada.html Интифада: как все начиналось]</ref>. У кастрычніку 1991 года ў Мадрыдзе прайшла міжнародная канферэнцыя па Блізкім Усходзе, у якой упершыню ўдзельнічалі прадстаўнікі палесцінцаў, якія рэгулярна пражывалі на Заходнім беразе Іардана і ў сектары Газа. Падчас [[Вайна ў Персідскім заліве|Вайны ў Персідскім заліве]] ў 1991 годзе шматлікія палесцінскія арабы і АВП падтрымлівалі [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] і адабралі іракскія ракетныя атакі па Ізраілю<ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB173EF93AA35751C1A967958260|title=After 4 Years, Intifada Still Smolders|publisher=[[The New York Times]]|date=9 снежня 1991|access-date=28 сакавіка 2008|author=Clyde Haberman}}</ref><ref>{{harvnb|Mowlana|Gerbner|Schiller|1992|p=111}}</ref>. [[Файл:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|left|thumb|200px|І. Рабін, Я. Арафат і Б. Клінтан на цырымоніі падпісання «Дамоў Осла», [[1993]]]] год Пасля таго, як у 1992 годзе прэм’ер-міністрам Ізраіля стаў [[Іцхак Рабін]], Ізраіль схіліўся да палітыкі кампрамісаў з арабскімі суседзямі<ref>{{harvnb|Bregman|2002|p=236}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm|publisher=Boston College|title=From the End of the Cold War to 2001|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070625191031/http://www.bc.edu/research/cjl/meta-elements/texts/cjrelations/resources/education/Israel_Palestine/cold_war_ends.htm|archive-date=25 чэрвеня 2007|url-status=dead}}</ref>. Ужо ў 1993 годзе [[Шымон Перэс]] і [[Махмуд Абас]] падпісалі ў Вашынгтоне мірныя дамовы, паводле якіх была створана [[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя]] (ПНА), якая атрымала кантроль над часткай [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берага р. Іардан]] і [[Сектар Газа|сектарам Газа]]<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm|publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]]|title=Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements|datepublished=13 верасня 1993|access-date=16 ліпеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823194850/http://www.state.gov/p/nea/rls/22602.htm|archive-date=23 жніўня 2003|url-status=live}}</ref>. У адказ АВП абавязвалася прызнаць Ізраіль і спыніць тэрарыстычную дзейнасць<ref>Israel-Palestine Liberation Organization letters of recognition</ref>. Падтрымка мірных пагадненняў ізраільскім грамадствам пайшла на спад у выніку тэрактаў, якія не спыняліся з дня іх падпісання<ref name="mfa000924">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Palestinian+terror+before+2000/Fatal+Terrorist+Attacks+in+Israel+Since+the+DOP+-S.htm Fatal Terrorist Attacks in Israel Since the DOP (Sept 1993), 24 Sep 2000] МИД Израиля</ref>. У лістападзе 1995 года Іцхак Рабін быў забіты правым экстрэмістам [[Ігаль Амір|Ігалем Амірам]]. У канцы 1990-х гадоў прэм’ер-міністр Беньямін Нетаньяху вывеў войскі з Хеўрона<ref>{{harvnb|Bregman|2002|p=257}}</ref> і падпісаў «Мемарандум Вай-Рывер», які даваў палесцінцам больш правоў самакіравання<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/p/nea/rls/22694.htm|publisher=[[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]]|title=The Wye River Memorandum|datepublished=23 кастрычніка 1998|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20030823205715/http://www.state.gov/p/nea/rls/22694.htm|archive-date=23 жніўня 2003|url-status=live}}</ref>. У ліпені 2000 года пры пасярэдніцтве прэзідэнта ЗША [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]] ў Кэмп-Дэвідзе адбыліся перамовы прэм’ер-міністра Ізраіля [[Эхуд Барак|Эхуда Барака]] з [[Ясір Арафат|Ясірам Арафатам]]. На іх Барак прапанаваў план стварэння палесцінскай дзяржавы на 97 % тэрыторыі Заходняга берага р. Іардан і сектара Газа, аднак Арафат адхіліў яго<ref>{{harvnb|Gelvin|2005|p=240}}</ref>. Пасля правалу перамоваў палесцінскія арабы пачалі інтыфаду Аль-Аксы, фармальнай нагодай для якой паслужыла наведванне Храмавай гары ў Іерусаліме лідарам апазіцыі [[Арыэль Шарон|Арыэлем Шаронам]]. У 2001 годзе Шарон стаў прэм’ер-міністрам Ізраіля. Падчас свайго знаходжання на пасадзе ён ажыццявіў план аднабаковага выхаду з сектара Газа, у выніку якога былі разбураны дзясяткі яўрэйскіх паселішчаў і больш за 7 тысяч чалавек страцілі свае дамы. Ён таксама пачаў будаўніцтва «сцяны бяспекі» паміж ізраільскай тэрыторыяй і Заходнім берагам р. Іардан<ref>{{cite web|title=West Bank barrier route disputed, Israeli missile kills 2|url=http://www.usatoday.com/news/world/2004-07-29-west-bank_x.htm|publisher=The Associated Press (via USA Today)|datepublished=29 ліпеня 2004|access-date=16 ліпеня 2007|lang=en}}</ref>. У студзені 2006 года Шарон перанёс [[інсульт]], пасля якога застаўся ў коме і пасаду прэм’ер-міністра заняў [[Эхуд Ольмерт]]. Пасля красавіка 2002 года інтыфада ідзе на спад. У сакавіку 2004 года ізраільскія ВПС знішчылі духоўнага лідара [[Хамас]]а шэйха [[Ахмед Ясін|Ахмеда Ясіна]], а праз месяц і яго пераемніка доктара Ранцісі. У лістападзе 2004 года ў парыжскай бальніцы памёр нязменны лідар палесцінцаў [[Ясір Арафат]]. З сыходам са сцэны лідараў інтыфада носіць дэзарганізаваны і часцяком мясцовы характар, не ахопліваючы ўсю тэрыторыю ПНА. У той жа час, рэгулярнай з’явай сталі ракетныя і мінамётныя абстрэлы горада Сдэрот і прылеглых кібуцаў з сектара Газа, які атрымаў фактычную незалежнасць. Агулам, з пачатку інтыфады Аль-Аксы (2000) да 30 чэрвеня 2008 года былі забітыя 4860 палесцінцаў і да 1200 ізраільцян<ref name="mfa2008-00">[https://archive.today/20121218140121/www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Memorial/2000/In+Memory+of+the+Victims+of+Palestinian+Violence+a.htm In Memory of the Victims of Palestinian Violence and Terrorism] МИД Израиля</ref><ref>[http://www.btselem.org/Russian/statistics/Casualties.asp Бецелем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110603045314/http://www.btselem.org/Russian/Statistics/Casualties.asp |date=3 чэрвеня 2011 }}</ref><ref>[http://www.waronline.org/analysis/statistic.htm Статыстыка страт у ізраільска-палесцінскім канфлікце (2005 г.)]. Даследаванне статыстыкі страт абодвух бакоў, праведзенае [[ICT|Інстытутам міжнароднай палітыкі па барацьбе з тэрарызмам]]</ref>. У 2006 годзе, у выніку дэмакратычных выбараў у Палесцінскі заканадаўчы савет перамогу атрымаў<ref>[http://www.lenta.ru/story/palestine/ ХАМАС возглавил Палестину]</ref> фундаменталісцкі ісламісцкі рух [[Хамас]], прызнаны многімі краінамі тэрарыстычным. Паколькі кіраўніцтва Хамас, прыйшоўшы да ўлады, адмовілася прызнаць раней заключаныя ПНА пагадненні з Ізраілем і раззброіць сваіх баевікоў, ЕС і ЗША пачалі эканамічны байкот урада Хамаса. У чэрвені 2007 года, у выніку ўзброенага перавароту, Хамас захапіў уладу ў сектары Газа, заявіўшы аб намеры стварыць там ісламскую дзяржаву. У адказ 14 чэрвеня старшыня ПНА і лідар [[ФАТХ]] Махмуд Абас абвясціў аб роспуску ўрада, увёў на тэрыторыі аўтаноміі рэжым надзвычайнага становішча і ўзяў усю паўнату ўлады ў свае рукі. У выніку ўспыхнула кровапралітная грамадзянская вайна за ўладу, Хамас захаваў свае пазіцыі толькі ў сектары Газа, тады як на Заходнім беразе р. Іардан уладу захавалі прыхільнікі Абаса<ref>[http://rus.newsru.ua/world/15jun2007/gospodstvo.html#2 Боевики «Хамас» добились господства в секторе Газа]</ref>, дзе ён стварыў новы ўрад і назваў баевікоў Хамас «тэрарыстамі». Тым самым, ПНА раскалолася на два варожых утварэнні. У кастрычніку 2007 года Ізраіль абвясціў [[Сектар Газа]] «варожым дзяржаўным утварэннем» і прыступіў да яго частковай эканамічнай блакады<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.newsru.co.il/mideast/04sep2007/gaza_101.html|title=Три пути для Газы: блокада, "зачистка" или прекращение обстрелов|website=NEWSru.co.il|date=2007-09-04|access-date=2023-10-20}}</ref>. З гэтага часу Ізраіль кантралюе паветраную прастору і прыбярэжныя раёны Сектара Газа, а таксама перамяшчэння яе жыхароў за межы сектара і гандаль з астатнім светам<ref>{{Cite web|url=https://www.ochaopt.org/theme/gaza-blockade|title=Gaza Blockade {{!}} United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory|website=web.archive.org|date=2018-11-16|access-date=2023-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116094434/https://www.ochaopt.org/theme/gaza-blockade|archive-date=16 лістапада 2018|url-status=dead}}</ref>, за выключэннем «[[Філадэльфійскага калідора]]» на паўднёвай мяжы Сектара Газа, які кантралюе [[Егіпет]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://txt.newsru.co.il/mideast/29oct2006/egypt.html|title=Египет разместит на границе с сектором Газы 5.000 полицейских|website=NEWSru.co.il|date=2006-10-29|access-date=2023-10-20}}</ref>. Акрамя надземных загараджальных бар’ераў і патрулёў, вядзецца пабудова падземных сцен на шматметровую глыбіню каб прадухіліць капанне тунэляў, па якіх палесцінскія баевікі пранікаюць на тэрыторыю Ізраіля<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.middleeasteye.net/news/israel-begins-work-sea-barrier-tighten-gaza-strip-blockade|title=Israel begins work on sea barrier to tighten Gaza Strip blockade|website=Middle East Eye|access-date=2023-10-20}}</ref>. У межах блакады Сектара Газа ў 2010 годзе ізраільскія [[Ваенна-марскія сілы|ВМС]] перахапілі на ўваходзе ў тэрытарыяльныя воды так званую «флатылію Свабоды» з быццам гуманітарнымі грузамі, што выклікала рэзкую міжнародную рэакцыю<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2010/05/31/manifestations/|title=В Европе, Азии и Африке прошли массовые антиизраильские выступления|website=Lenta.RU|access-date=2023-10-20}}</ref>. Унутрыпалітычная сітуацыя ў сектары Газа вельмі нестабільная — пад кантролем [[ХАМАС]] ён застаецца плацдармам для ўзброеных нападаў тэрыторыі Ізраіля. У канцы 2008 — пачатку 2009 года Ізраіль правёў у Сектары Газа шырокамаштабную [[Літы свінец|аперацыю «Літы свінец»]], якая, аднак, не прывяла да ліквідацыі рэжыму ХАМАС. Яшчэ дзве шырокамаштабныя ваенныя аперацыі ў [[Сектар Газа|сектары Газа]] — «[[Хмарны слуп]]» і «[[Непарушная скала]]», праводзеныя адпаведна ў 2012 і 2014 гадах — таксама завяршаліся толькі тактычнымі поспехамі, не вырашылі асноўнай стратэгічнай задачы па ліквідацыі ваеннага і палітычнага патэнцыялу ХАМАС<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.inss.org.il/he/wp-content/uploads/sites/2/systemfiles/Operations%20Cast%20Lead,%20Pillar%20of%20Defense,%20and%20Protective%20Edge_%20A%20Comparative%20Review.pdf|аўтар=Gabi Siboni|загаловак=Operations Cast Lead, Pillar of Defense, and Protective Edge: A Comparative Review|год=[[2014]]|мова={{lang-en|}}}}</ref>. {{Асноўны артыкул|Вайна Ізраіля з ХАМАС (2023)}} 7 кастрычніка 2023 года палесцінскія [[Тэрарыстычная групоўка|тэрарыстычныя групоўкі]], падтрыманыя [[Іран]]ам і ліванскай шыіцкай арганізацыяй [[Хезбала]], на чале з ХАМАС пачалі буйнамаштабнае ўварванне ў Ізраіль<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/napadenie-hamas-na-izrail-i-ego-posledstvia/a-67028591|title=Нападение ХАМАС на Израиль и его последствия – DW – 08.10.2023|website=dw.com|access-date=2023-10-20}}</ref>, запусцілі больш за 2,2 тысяч [[Ракета|ракет]] з тэрыторыі [[Сектар Газа|Сектара Газа]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/18936511|title=Что известно о боях между Израилем и ХАМАС|website=TACC|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6520dab19a7947c2840a0b7c|title=В Израиле сообщили о ракетном обстреле со стороны сектора Газа|website=РБК|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/rakety-1901102139.html|title=Сектор Газа выпустил десятки ракет в сторону Израиля|website=РИА Новости|date=20231007T0703|access-date=2023-10-20}}</ref>. Тэрарыстычныя групоўкі пераадолелі бар’ер паміж Сектарам Газа і Ізраілем, прайшлі праз памежныя пераходы да бліжэйшых ізраільскіх населеных пунктаў і ваенных аб’ектаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/izrail-1901103801.html|title=ЦАХАЛ сообщил о проникновении террористов из Газы|website=РИА Новости|date=20231007T0800|access-date=2023-10-20}}</ref>. У гэтым акце тэрарызму захоплены цывільныя асобы і вайсковаслужбоўцы Ізраіля, здзейснены масавыя [[Забойства|забойствы]] грамадзян Ізраіля, таксама паведамлялася пра выпадкі [[гвалт]]у датычна ізраільскіх жанчын<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/footage-of-hamas-assault-on-civilians-shows-likely-war-crimes-experts-say/|title=Footage of Hamas assault on civilians shows likely war crimes, experts say|first=Jeremy|last=Sharon|website=www.timesofisrael.com|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/07/naked-israeli-woman-paraded-jeering-hamas-fighters/|title=Naked woman paraded by jeering Hamas fighters|first=James|last=Crisp|website=The Telegraph|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-07/ty-article/.premium/hamas-victory-is-an-israeli-failure-massive-scale/0000018b-0a1a-d8fc-adff-6b7e7e3b0000|title='Nightmare Scenario': Hamas’ Victory Is an Israeli Failure on a Massive Scale|website=Haaretz|access-date=2023-10-20}}</ref>. Раніцай, непасрэдна пасля нападу палесцінскіх баевікоў на памежныя тэрыторыі Ізраіля, урад Ізраіля абвясціў у краіне [[ваеннае становішча]] і пачаў [[Жалезныя мячы|аперацыю «Жалезныя мячы»]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20231007/operatsiya-1901120225.html|title=Израиль начал "контртеррористическую операцию" после ударов ХАМАС|website=РИА Новости|date=20231007T1040|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/07/10/2023/65210de09a79471ff76bde33|title=Израиль начал операцию «Железные мечи» в секторе Газа|website=РБК|date=2023-10-07|access-date=2023-10-20}}</ref>. 8 кастрычніка 2023 года ўведзены ў дзеянне пункт [[Канстытуцыя|асноўнага закона]] Ізраіля, які афіцыйна аб’яўляе пачатак [[Вайна|вайны]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/sostoanie-vojny-v-izraile-i-dalnejsee-razvitie-konflikta-s-hamas/a-67034917|title=Состояние войны в Израиле и дальнейшее развитие конфликта – DW – 08.10.2023|website=dw.com|access-date=2023-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/izrailj-ofitsialjno-obyavil-sostoyanie-voyny-vpervye-za-50-let-/32628288.html|title=Израиль официально объявил состояние войны – впервые за 50 лет|website=Радио Свобода|date=2023-10-08|access-date=2023-10-20}}</ref>. === Сучасная гісторыя === ==== Рэпатрыяцыя ў Ізраіль ==== З прыходам да ўлады ў СССР [[Міхаіл Гарбачоў|Гарбачова]] і пад ціскам урада ЗША (і асабіста прэзідэнта [[Рональд Уілсан Рэйган|Рэйгана]]) была спрошчаная працэдура эміграцыі з СССР. У 1989 годзе пачалася масавая рэпатрыяцыя з СССР у Ізраіль. Вялікую ролю адыграў факт, што з кастрычніка 1989 года ў ЗША быў абмежаваны прыём яўрэйскіх бежанцаў з СССР. Нямала росту рэпатрыяцыі спрыялі і праявы [[антысемітызм]]у. Арганізацыя «Памяць» праводзіла ў 1987—1990 гадах шматлікія акцыі супраць т. зв. «жыда-масонскай змовы». Вясной 1990 года атрымалі распаўсюджванне правакацыйныя, нічым не падмацаваныя чуткі аб будучых яўрэйскіх пагромах. У 1989—1990 гадах у Ізраіль прыбыло больш за 200 тыс. рэпатрыянтаў з СССР (толькі за снежань 1990 г. прыбыло 35 тыс. чалавек). [[Распад СССР]], эканамічныя і палітычныя праблемы ў краінах СНД прывялі да высокага ўзроўню рэпатрыяцыі. Затым, перш за ўсё ў сувязі з вычарпаннем дэмаграфічнага рэсурсу, а таксама ў сувязі з узмацненнем [[тэрор]]у пасля падпісання «мірных пагадненняў у Осла» у 1995—1996 гг. узровень рэпатрыяцыі паменшыўся. Усяго за перыяд «Вялікай Аліі» ў Ізраіль прыбыло больш за мільён яўрэяў з СССР і [[СНД]]. У 2004 годзе ў Ізраіль прыбыло каля 22 тысяч новых рэпатрыянтаў, што на 1 тысячу менш, чым у 2003 годзе. За 2005 год у Ізраіль рэпатрыявалася 23 тысячы чалавек (4,4 %). Упершыню з 1989 года доля рэпатрыянтаў з былога СССР склала менш за палову — прыкладна 10 100 чалавек (48,1 %). З іх амаль 4000 з [[Расія|Расіі]] і каля 3000 з [[Украіна|Украіны]], што на 18 і 21 % менш, адпаведна, чым у 2003 годзе. З астатніх буйных груп рэпатрыянтаў, якія прыбылі ў 2004 годзе, прыкладна 3700 чалавек (17,6 %) з [[Эфіопія|Эфіопіі]], прыкладна 2000 (9,5 %) з [[Францыя|Францыі]] і каля 1900 (9,0 %) з ЗША. У 2006 годзе ў Ізраіль прыехала 19900 імігрантаў, што прыкладна роўна колькасці ў 2005 годзе<ref>{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/28dec2006/israel.html|title=Статистические итоги: к 2007 году население Израиля составляет 7 100 000 человек|datepublished=28 снежня 2006|access-date=6 ліпеня 2008|publisher=[[NEWSru]]-Израиль}}</ref>. Варта, аднак, заўважыць, што частцы рэпатрыянтаў, як правіла, не ўдаецца ўладкавацца ў Ізраілі і яны пакідаюць краіну. У адной толькі Расіі пражывае больш за 50 тысяч грамадзян Ізраіля, працэс вяртання рускіх ізраільцян у Расію ўзмацніўся ў перыяд 2006—2008 гады ў сувязі з ростам узроўню жыцця ў Расійскай Федэрацыі<ref name="kp"/><ref name="Что такое Йерида"/>. Паводле дадзеных ізраільскай газеты «Га-Арэц», на 2007 год звыш 100 тысяч рэпатрыянтаў вярнуліся на пастаяннае месца жыхарства з Ізраіля ў краіны СНД, і толькі ў адной Маскве пражывае каля 70 тысяч ізраільцян<ref name="kp">[http://kp.ru/daily/23807/59827/ Евреи возвращаются в Россию][[Комсомольская правда]]</ref><ref name="Что такое Йерида">[http://www.mk.ru/social/publications/322067.html Что такое Йерида?] // [[Московский комсомолец]]</ref><ref>[http://demoscope.ru/weekly/2007/0313/gazeta016.php Россия стремится вернуть своих эмигрантов]</ref>. === Гл. таксама === '''Артыкулы пра асоб, якія маюць значнасць для гісторыі Ізраіля:''' * [[:Катэгорыя:Постаці Ізраіля|Постаці Ізраіля]] і [[:Катэгорыя:Постаці сіянізму|постаці сіянізму]] == Дзяржаўны лад == === Выканаўчая ўлада === [[Файл:Presidential Standard (Israel).svg|thumb|120px|left|Штандарт прэзідэнта Ізраіля]] Ізраіль кіруецца праз парламенцкую сістэму і з’яўляецца дэмакратычнай дзяржавай з усеагульным правам голасу<ref name="cia"/>. Прэзідэнт Ізраіля з’яўляецца фармальным кіраўніком дзяржавы, аднак яго абавязкі большай часткай цырыманіяльныя<ref name="cia2">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|publisher=[[ЦРУ]]|work=The World Factbook|title=Field Listing — Executive Branch|access-date=20 ліпеня 2007|datepublished=19 чэрвеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422215126/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|archive-date=22 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref>. Па закону, прынятым у 2000 годзе, прэзідэнт абіраецца Кнэсетам на адну кадэнцыю тэрмінам 7 гадоў<ref>{{cite web|url=http://www.president.gov.il/chapters/chap_3/_content_3_2_2_en.asp|title=Excerpts from the Basic Law: The President|access-date=23 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202152428/http://www.president.gov.il/chapters/chap_3/_content_3_2_2_en.asp|archive-date=2 лютага 2017|url-status=dead}}</ref>. Да 1963 года прэзідэнт абіраўся на пяцігадовы тэрмін без абмежавання кадэнцый, а ў 1963—2000 гадах на пяцігадовы тэрмін з абмежаваннем на дзве кадэнцыі. [[Прэм’ер-міністр]] з’яўляецца кіраўніком урада<ref name="cia2"/>, максімальны тэрмін знаходжання прэм’ер-міністра на пасадзе — 4 гады, да чарговых выбараў у Кнэсет. У адпаведнасці з асноўным законам «Аб урадзе» Прэзідэнт Ізраіля на працягу сямі дзён пасля заканчэння выбараў у Кнэсет пасля кансультацый з лідарамі палітычных партый, што атрымалі прадстаўніцтва, даручае аднаму з членаў Кнэсета, як правіла, лідару фракцыі, якая атрымала большасць месцаў у парламенце. Кандыдат фармуе ўрадавую кааліцыю, прадстаўляе свой варыянт складу кабінета, і, у выпадку атрымання вотуму даверу, становіцца кіраўніком урада. У тым выпадку, калі кандыдат не змог атрымаць падтрымку большасці дэпутатаў кнэсета і сфармаваць урад на працягу 42 дзён пасля выбараў, прэзідэнт мае права перадаць мандат на фарміраванне ўрада іншаму члену Кнэсета. Калі ўрад не можа быць сфармаваны, то абвяшчаюцца паўторныя выбары<ref name="gov_law">{{cite web|url=http://www.knesset.gov.il/laws/special/heb/yesod6.pdf|title=Закон «О Правительстве»|access-date=2012-12-10|lang=he}}</ref>. У перыяд 1996—2001 гадоў прэм’ер-міністр абіраўся грамадзянамі нэпасрэдна, выбары кіраўніка ўрада праходзілі паралельна з парламенцкімі. === Заканадаўчая ўлада === [[Файл:Knesset.jpg|thumb|180px|Будынак кнэсета, ізраільскага парламента]] Кнэсет — ізраільскі парламент, складаецца са 120 дэпутатаў, у адпаведнасці з прапарцыянальным прадстаўніцтвам палітычных партый<ref>{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm |publisher=The Knesset |access-date=8 жніўня 2007 |title=The Electoral System in Israel}}</ref>. Парламенцкія [[выбары]] праводзяцца кожныя чатыры гады. Кнэсет мае права расфарміраваць урад шляхам тайнага галасавання. Звод асноўных законаў Ізраіля фактычна з’яўляецца часовай заменай канстытуцыі. У 2003 годзе ў кнэсеце было пачата складанне праекта канстытуцыі Ізраіля, заснаванай на гэтых законах<ref name="cia"/><ref>{{harvnb|Mazie|2006|p=34}}</ref>. === Судовая ўлада === [[Файл:Office of the President of Israel by David Shankbone.jpg|thumb|180px|Кабінет прэзідэнта Ізраіля ў 2007 годзе]] Ізраіль мае трохузроўневую судовую сістэму. Ніжнім узроўнем з’яўляюцца міравыя суды, размешчаныя ў большасці гарадоў краіны. Над імі стаяць акруговыя суды, размешчаныя ў шасці ізраільскіх акругах. Яны разглядаюць як апеляцыйныя справы, так і функцыянуюць як суды першай інстанцыі. Трэці, найвышэйшы ўзровень — {{нп4|Вярхоўны суд Ізраіля|Вярхоўны суд|ru|Верховный суд Израиля}}, размешчаны ў Іерусаліме. Ён таксама выконвае падвойную ролю, як разглядае апеляцыі, так і працуе як суд першай інстанцыі — Вышэйшы суд Справядлівасці. Апошнюю ролю ён выконвае, разглядаючы як звароты грамадзян, так і не грамадзян дзяржавы, супраць рашэнняў дзяржаўных уладаў<ref name="judiciary">{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Branches%20of%20Government/Judicial/The%20Judiciary-%20The%20Court%20System|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|access-date=5 жніўня 2007|datepublished=1 жніўня 2005|title=The Judiciary: The Court System|lang=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bostonherald.com/news/opinion/editorial/view.bg?articleid=1030205|publisher=The Boston Herald|title=Israel’s high court unique in region|access-date=15 верасня 2007|date=9 верасня 2007|lang=en}}</ref>. Ізраільская сістэма заканадаўства сумяшчае ў сабе англійскае агульнае заканадаўства, грамадзянскія законы і яўрэйскае права<ref name="cia"/>. Яна заснавана на сістэме ''stare decisis'' (прэцэдэнтаў) і так званай адверсарыяльнай сістэмы, калі бакі надаюць доказы суду. Судовыя справы разбіраюцца прафесійнымі суддзямі, а не журы прысяжных<ref name="judiciary"/>. Шлюбы і разводы знаходзяцца пад юрысдыкцыяй рэлігійных судоў: яўрэйскіх, мусульманскіх, друзскіх і хрысціянскіх. Спецыяльны камітэт кнэсета, члены Вярхоўнага суда і ізраільскай калегіі адвакатаў валодаюць правам абіраць новых суддзяў<ref name="mfa.gov.il">{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2002/6/Israel%20and%20the%20International%20Criminal%20Court|title=Israel and the International Criminal Court|publisher=Office of the Legal Adviser to the Israeli Ministry of Foreign Affairs|datepublished=30 чэрвеня 2002|access-date=20 ліпеня 2007|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120604144815/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2002/6/Israel%20and%20the%20International%20Criminal%20Court|archive-date=4 чэрвеня 2012|url-status=live}}</ref>. Ізраіль не ўваходзіць у склад Міжнароднага крымінальнага суда з-за асцярог, што яго рашэнні будуць прадузятымі з-за міжнароднага палітычнага ціску<ref name="mfa.gov.il"/>. === Прававая сістэма === [[Файл:LocationIsrael.svg|злева|міні|538x538пкс|[[Акруга, Ізраіль|Акругі Ізраіля]]: [[Іерусалімская акруга|Іерусалімская,]] [[Паўночная акруга, Ізраіль|Паўночная]], [[Хайфская акруга|Хайфская]], [[Цэнтральная акруга, Ізраіль|Цэнтральная]]; [[Тэль-Авіўская акруга|Тэль-Авіўская]], [[Паўднёвая акруга, Ізраіль|Паўднёвая]]]] Да 1922 года аснову прававой сістэмы складала {{нп4|Маджала|Маджала|ru|Маджалла}} — Асманская кадыфікацыя (1869—1876). З атрыманнем Вялікабрытаніяй мандата на Палесціну ў 1922 годзе асманскія законы паступова замяняліся брытанскімі, а з 1948 года — ізраільскімі законамі. Аднак канчаткова Маджала была адменена толькі ў 1984 годзе<ref>[http://www.geocities.com/savepalestinenow/israellaws/fulltext/repealofmejelle.htm REPEAL OF MEJELLE LAW, 5744-1984]</ref> спецыяльным ізраільскім законам. Яе практычнае значэнне сёння заключаецца ў тым, што правы, атрыманыя па Атаманскіх законах, не адмяняліся новым заканадаўствам<ref>[http://www.nyulawglobal.org/globalex/Israel.htm A Guide to Legal Research in Israel]</ref>. У 1980 годзе быў прыняты Закон аб асновах права, які канчаткова замацаваў незалежнасць ізраільскай прававой сістэмы ад брытанскай<ref name="Baglai"/>. Дэкларацыя незалежнасці 1948 года абвяшчала: «''Пастанаўляем, што з моманту заканчэння тэрміну мандата, сёння ноччу, напярэдадні суботы, 6 іяра 5708 года, 15 мая 1948 года і надалей да стварэння выбарных і нармальна функцыянуючых дзяржаўных органаў у адпаведнасці з канстытуцыяй, якая будзе ўстаноўленая абраным Устаноўчым сходам не пазней за 1 кастрычніка 1948 г.''». Тым не менш, канстытуцыі як адзінага дакумента вышэйшай юрыдычнай сілы ў Ізраілі створана не было з прычыны рознагалоссяў па многіх пытаннях у ізраільскім грамадстве<ref name="konst">{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/ru/mimshal_yesod1_ru.htm |publisher=Государство Израиль |work=Кнессет в системе власти |access-date= 20 ліпеня 2008 |title=Кнессет как учредительно-законодательный орган. Конституция}}</ref>. Некаторыя ізраільскія навукоўцы лічаць, што Дэкларацыю незалежнасці Дзяржавы Ізраіль можна разглядаць як Канстытуцыю, бо яна змяшчае пералік палітычных і грамадзянскіх правоў у тым выглядзе, у якім ён зафіксаваны ў шэрагу дзеючых у свеце дэмакратычных канстытуцый<ref name="Baglai"/>. Аднак Вярхоўны суд Ізраіля пастанавіў, што Дэкларацыя Незалежнасці не мае сілы канстытуцыйнага закона<ref name="konst"/>. Выдзяляюць таксама 11 {{нп4|Асноўныя законы Ізраіля|Асноўных законаў Ізраіля|ru|Основные законы Израиля}} (у дзеючай рэдакцыі), што прымаліся ў перыяд з 1958 па 2001 год<ref>{{cite web |url=http://www.knesset.gov.il/description/ru/mimshal_yesod1_ru.htm |publisher=Государство Израиль |work=Кнессет в системе власти |access-date= 20 ліпеня 2008 |title=Кнессет как учредительно-законодательный орган. Основные законы}}</ref>. Істотная асаблівасць прававой сістэмы Ізраіля — уключэнне ў яе элементаў яўрэйскага рэлігійнага права ([[Галаха|Галахі]]), хоць ізраільскае права не тоеснае рэлігійнаму праву<ref name="Baglai"/>. Вобласць, у якую рэлігійнае заканадаўства было інкарпаравана цалкам, — асабісты статус<ref name="Baglai"/>. Пад юрысдыкцыяй рэлігійных судоў (яўрэйскіх, мусульманскіх, друзскіх і хрысціянскіх) знаходзяцца акты грамадзянскага стану ([[шлюб]], [[развод]], [[пахаванне]]). Існуюць таксама пытанні, якія могуць быць разгледжаны рэлігійнымі судамі па ўзаемнай згодзе бакоў. Рэлігійныя суды, аднак, падпадаюць пад юрысдыкцыю Вышэйшага суда справядлівасці Ізраіля ({{lang-he|בית משפט גבוה לצדק}}, [[БАГАЦ]]). Імкненне ізраільскага грамадства да кампрамісу, магчымага для рэлігійных і нерэлігійных колаў, а таксама да захавання нацыянальных традыцый у дзяржаўнага і грамадскага жыцця краіны знайшло выраз у так званым [[статус-кво]], які склаўся яшчэ да ўзнікнення яўрэйскай дзяржавы: юрысдыкцыя рэлігійных судоў у галіне асабістага статусу (шлюбы і разводы) чальцоў кожнай абшчыны; афіцыйнымі выходнымі днямі для ўсёй краіны з’яўляюцца субота ([[шабат]]) і большасць яўрэйскіх святаў, неяўрэі маюць права на адпачынак у нядзелю ці пятніцу, а таксама на святы ў адпаведнасці з іх веравызнаннем; забарона публічна прадаваць квашанае ({{нп4|Хамец|Хамец|ru|Хамец}}) у [[Песах]] іўдзеям; адмысловая сетка рэлігійных школ; прызнанне і субсідаванне рэлігійных устаноў і службаў. Прынцыпы Галахі часткова аказалі ўплыў на іміграцыйнае заканадаўства (гл. {{нп4|Закон аб вяртанні|Закон аб вяртанні|ru|Закон о возвращении (Израиль)}}). Частка юрыстаў мяркуе, што, пакуль існуюць рабінацкія суды, Дзяржаву Ізраіль нельга ідэнтыфікаваць як «яўрэйскую і дэмакратычную», паколькі паняцце «прававая дэмакратычная дзяржава», на іх думку, несумяшчальна з канцэпцыяй галахічна-тэакратычнай дзяржавы<ref name="Baglai"/> == Знешняя палітыка Ізраіля == {{main|Знешняя палітыка Ізраіля}} На красавік 2012 года Ізраіль падтрымлівае дыпламатычныя адносіны са 159 краінамі і мае 100 дыпламатычных місій<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/mfa/about%20the%20ministry/diplomatic%20missions/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|access-date=26 жніўня 2012|datepublished=April 2012|title=Israel’s Diplomatic Missions Abroad: Status of Relations|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/696tq9Vhs?url=http://www.mfa.gov.il/mfa/about%20the%20ministry/diplomatic%20missions/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad|archive-date=12 ліпеня 2012|url-status=live}}</ref>. Толькі два члены [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] маюць урэгуляваныя ўзаемаадносіны з Ізраілем. [[Егіпет]] першым з іх падпісаў мірны дагавор у 1979 годзе, [[Іарданія]] ў 1994. [[Маўрытанія]] наладзіла паўнавартасныя дыпламатычныя адносіны ў 1999 годзе. Аднак у студзені 2009 года Маўрытанія заявіла аб замарожванні палітычных і эканамічных стасункаў з Ізраілем у сувязі з ізраільскай аперацыяй у сектары Газа, а 6 сакавіка ўлады краіны далі супрацоўнікам амбасады Ізраіля ў [[Нуакшот|Нуакшоце]] 48 гадзін для таго, каб пакінуць краіну. Два іншых члены Лігі арабскіх дзяржаў, [[Марока]] і [[Туніс]], мелі дыпламатычныя адносіны з Ізраілем да 2000 года, але з пачаткам Другой інтыфады часова іх прыпынілі<ref>{{cite web|url=http://www.israel-mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israel+Among+the+Nations/ISRAEL%20AMONG%20THE%20NATIONS-%20Middle%20East%20-%20North%20Afri|publisher=[[МЗС Ізраіля]]|title=Israel Among the Nations: Middle East — North Africa|datepublished=1 кастрычніка 2006|access-date=12 ліпеня 2008|lang=en}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newsru.co.il/world/08mar2009/iran_005.html|title=Иерусалим: Иран "выкупил" за 10 млн долларов посольство Израиля в Мавритании|publisher=[[NEWSru]]|date=2009-03-06}}</ref>. Аднак ужо з 2003 года сувязі з Марока пачалі паляпшацца і ізраільскі міністр замежных спраў наведаў гэтую краіну<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3202767.stm|title=Israel sees Morocco as mediator|datepublished=2 верасня 2003|publisher=[[BBC]]|access-date=28 верасня 2007|lang=en}}</ref>. Паводле ізраільскіх законаў, [[Ірак]], [[Іран]], [[Ліван]], [[Сірыя]], [[Саудаўская Аравія]] і [[Емен]] з’яўляюцца варожымі дзяржавамі і ізраільскія грамадзяне не маюць права наведваць гэтыя краіны без спецыяльнага дазволу міністэрства ўнутраных спраў<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFAHeb/MFAArchive/2004/horaot+din+israeli0304.htm|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affairs|title=הוראות הדין הישראלי|datepublished=2004|access-date=21 лютага 2011|lang=he}}</ref>. З 1995 года Ізраіль з’яўляецца членам Міжземнаморскага дыялога, які стымулюе ўзаемадзеянне паміж сям’ю краінамі Міжземнаморскага басейна і членамі [[НАТА]]<ref>{{cite web|url=http://www.nato.int/docu/update/2000/0308/eng.htm|publisher=North Atlantic Treaty Organization|access-date=21 ліпеня 2007|datepublished=13 верасня 2001|title=Week of 8-14 March 2000|lang=en}}</ref>. Сярод бліжэйшых саюзнікаў Ізраіля значацца [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]], [[Германія]] і [[Індыя]]. ЗША былі другой дзяржавай пасля [[СССР]], якія прызналі Ізраіль, які атрымаў статус асноўнага саюзніка ЗША па-за НАТА. [[Турцыя]] і Ізраіль не падтрымлівалі поўных дыпламатычных узаемаадносін аж да 1991 года, хоць і ўсяляк узаемадзейнічалі з 1949 года, з моманту прызнання Турцыяй Ізраіля<ref>{{harvnb|Abadi|2004|p=3}}. «However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations.»</ref>. Аднак Турцыя цесна звязана з мусульманскімі краінамі агульнай рэлігіяй, што, несумненна, уплывае на яе стаўленне да Ізраіля<ref>{{harvnb|Abadi|2004|pp=4-6}}</ref>. Цесныя сувязі паміж Ізраілем і Германіяй уключаюць узаемадзеянне ў навуцы, адукацыі, ваенным партнёрстве і цесных эканамічных сувязях<ref>{{cite web|url=http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|publisher=German Embassy, Washington, D.C|title=Germany and Israel|work=Background Papers|access-date=23 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20040517101610/http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|archive-date=17 мая 2004|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3564572.ece|title=Israel welcomes new Germany to a celebration of its 60th birthday|publisher=Times Online|datepublished=17 сакавіка 2008|access-date=7 ліпеня 2008|lang=en|archive-date=29 красавіка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429092503/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3564572.ece|url-status=dead}}</ref>. Індыя пачала поўныя дыпламатычныя адносіны ў 1992 годзе і з тых часоў заахвочвае ваеннае і культурнае супрацоўніцтва з Ізраілем<ref>{{cite web|url=http://www.westerndefense.org/bulletins/Dec-01.htm|publisher=Jerusalem Institute for Western Defense|author=Dinesh Kumar|title=India and Israel: Dawn of a New Era|access-date=23 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20020228151609/http://www.westerndefense.org/bulletins/Dec-01.htm|archive-date=28 лютага 2002|url-status=dead}}</ref>. Вялікабрытанія падтрымлівае поўныя дыпламатычныя адносіны з Ізраілем з моманту яго ўтварэння, а таксама мае моцныя гандлёвыя сувязі<ref>{{cite web|url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1031532656768|publisher=[[МЗС Вялікабрытаніі]]|title=UK and Israel|work=Background Papers|access-date=19 снежня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20030731063555/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1031532656768|archive-date=31 ліпеня 2003|url-status=dead}}</ref>. Ізраіль з’яўляецца 23-м па велічыні гандлёвым партнёрам Вялікабрытаніі. Іран меў дыпламатычныя адносіны з Ізраілем падчас праўлення дынастыі [[Пехлеві]]<ref>{{harvnb|Abadi|2004|pp=37-9, 47}}</ref>, але пасля [[Іранская рэвалюцыя|Іранскай рэвалюцыі]] разарваў усе сувязі<ref>{{harvnb|Abadi|2004|pp=47-9}}</ref>. Пасля ізраільскай аперацыі «Літы свінец» у 2009 годзе і канфлікту з захопам «Флатыліі свабоды» ў 2010 годзе адносіны Ізраіля і Турцыі рэзка пагоршыліся і пэўны час знаходзіліся на мяжы разрыву<ref>{{cite web|url=http://ru.danielpipes.org/article/8483|title=Исламистская Турция выходит за рамки|author=Пайпс Д|date=8 чэрвеня 2010|access-date=2010-06-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.regnum.ru/news/polit/1289849.html|title=Турции необходимо было испортить отношения с Израилем: политолог|date=02.06.2010|publisher=[[REGNUM]]|access-date=2010-06-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/06/02/obama-turk-isr/|title=США пытаются предотвратить войну Израиля и Турции|date=02.06.2010|publisher=Курсор|access-date=2010-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405213750/http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/06/02/obama-turk-isr/|archive-date=5 красавіка 2015|url-status=dead}}</ref>. У сувязі са сваім геаграфічным становішчам і палітычным уладкаваннем Ізраіль з’яўляецца найважнейшым партнёрам у праекце Міжземнаморскага саюза і ўдзельнікам барселонскага працэсу еўра-міжземнаморскага супрацоўніцтва. Ізраіль з’яўляецца найбольш важнай часткай будучага вельмі перспектыўнага газаправода паўночнаафрыканскага прыроднага газу ў ЕС. === Дачыненні з Беларуссю === {{main|Беларуска-ізраільскія адносіны}} Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі [[26 мая]] [[1992]] года<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/razdel3/num1/3d1379.html Пагадненне паміж Рэспублікай Беларусь і Дзяржавай Ізраіль аб устанаўленні дыпламатычных адносін. 26 мая 1992 года]// Сайт Валерыя Леванеўскага. Дата доступу: [[17 чэрвеня]] [[2009]].</ref>. == Фізіка-геаграфічная характарыстыка == === Геаграфічнае становішча === Ізраіль размешчаны на паўднёвым захадзе [[Азія|Азіі]], з захаду абмываецца [[Міжземнае мора|Міжземным]], з поўдня — [[Чырвонае мора|Чырвоным морам]], на ўсходзе мяжа праходзіць па [[Іардан (рака)|рацэ Іардан]] і па «[[Зялёная мяжа, Ізраіль|Зялёнай мяжы»]] 1949 года. [[Файл:Israel-outline.svg|міні|325x325пкс|Палітычная карта]] Ізраіль, з прычыны розных фактараў, устрымліваецца ад афіцыйнага вызначэння сваіх межаў<ref>{{ЭЯЭ|13236|«Планы раздела Палестины»}}</ref>; шэраг ізраільскіх юрыстаў лічаць, што тэрыторыя наогул не з’яўляецца абавязковым элементам дзяржавы<ref name="Baglai">''Конституционное право зарубежных стран.'' Под общей редакцией члена-корреспондента [[Российская академия наук|РАН]], профессора М. В. Баглая, Ю. И. Лейбо и Ф. М. Энтина. М., 2008, стр. 1023.</ref>. Існуе некалькі варыянтаў вызначэння тэрыторыі Ізраіля: * Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН № 181/11 ад 29 лістапада 1947 года, якая не была прызнана арабскімі краінамі і не была імі выканана, застаецца адзіным міжнародна-прававым дакументам, у якім зафіксавана тэрыторыя яўрэйскай дзяржавы<ref name="Baglai"/>. Дакумент прадугледжваў уключэнне ў яўрэйскую дзяржаву Усходняй Галілеі, Ізрэельскай даліны, большай часткі прыморскай раўніны, [[Пустыня Негеў|пустыні Негеў]]; у арабскую дзяржаву — Заходняй Галілеі, гор Іўдзеі і Самарыі (за выключэннем Іерусаліма), часткі прыморскай раўніны ад [[Ашдод]]а да мяжы з Егіптам. Іерусалім і Віфлеем павінны былі стаць тэрыторыямі пад міжнародным кантролем<ref name="Круг_раздел">[http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 План ООН по разделу Палестины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090127055252/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a14.htm#1012327-L-157 |date=27 студзеня 2009 }} в [http://www.krugosvet.ru энциклопедии Кругосвет]</ref>. * Суверэнная тэрыторыя Ізраіля, якая склалася ў выніку Вайны за незалежнасць 1949 года і прызнаная дэ-факта большасцю краін свету<ref>[https://archive.today/20120919101437/www.un.org/russian/documen/scletters/2003/03-529.htm «Дорожная карта» продвижения к постоянному урегулированию палестино-израильского конфликта в соответствии с принципом сосуществования двух государств на основе оценки выполнения сторонами своих обязательств]</ref>, прыблізна роўная 20770 км², з якіх 2 % занятыя вадой<ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html |publisher=[[ЦРУ]] |work=The World Factbook |access-date=1 ліпеня 2008 |datepublished=19 чэрвеня 2006 |title=Israel |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}</ref>. * Тэрыторыя, на якую пазней быў распаўсюджаны суверэнітэт Ізраіля, уключаючы [[Усходні Іерусалім]] і [[Галанскія вышыні]], роўная 22072 км²<ref>{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st01_01.pdf|title=Area of Districts, Sub-Districts, Natural Regions and Lakes|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|work=Statistical Abstract of Israel|datepublished=2006|access-date=6 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826231750/http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st01_01.pdf|archive-date=26 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref>. * Тэрыторыя, кантралюемая Ізраілем у цяперашні час, уключаючы зямлі пад кіраваннем Палесцінскай нацыянальнай адміністрацыі (ПНА) на [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім беразе ракі Іардан]], занятыя падчас [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]], складае 27 799 км²<ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|publisher=The Library of Congress|access-date=1 ліпеня 2008|title=Israel (Geography)|work=Country Studies|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120710212220/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=live}}</ref>. Егіпецка-ізраільская граніца ўстаноўлена па мяжы падмандатнай тэрыторыі Палесціны і замацаваная дамовай ад 26 сакавіка 1979 года<ref>[http://www.middleeast.org.ua/palestina/5.htm Кэмп-Дэвидский процесс]</ref>. Іарданска-ізраільская мяжа зафіксавана Ізраільска-іарданскім мірным дагаворам ад 26 кастрычніка 1994 г. па лініі мяжы паміж падмандатнай тэрыторыяй Палесціны і Эміратам Трансіарданіяй з некаторымі нязначнымі адрозненнямі<ref>[http://www.vostokoved.ru/articles/pank_iord.htm В. П. Панкратьев. Иордано-израильский мирный договор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081227121534/http://www.vostokoved.ru/articles/pank_iord.htm |date=27 снежня 2008 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rol.ru/news/misc/news/04/10/24_037.htm |publisher=Russia-on-line|access-date=21 ліпеня 2008 |datepublished=24 кастрычніка 2004|title=Израиль передвигает границу с Иорданией}}</ref>. Межы Ізраіля з Ліванам і Сірыяй афіцыйна не ўрэгуляваны. Існуе так званая «блакітная лінія» — мяжа Ізраіля і Лівана, прызнаная ААН, аднак застаецца спрэчнай тэрыторыя Фермы Шэбаа. Ізраіль і Сірыю падзяляе «лінія спынення агню», дзе паводле рашэння Савета Бяспекі ААН пасля Вайны Суднага дня (1973) была створана буферная зона<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/russian/peace/pko/unifil/unifilbackgr.htm|title=Ливан — ВСООНЛ|publisher=[[ААН]]|access-date=2009-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20060721212120/http://www.un.org/russian/peace/pko/unifil/unifilbackgr.htm|archive-date=21 ліпеня 2006|url-status=live}}</ref>. === Кантраляваныя (акупаваныя) тэрыторыі === {{main|Заходні бераг ракі Іардан| Сектар Газа| Галанскія вышыні| Усходні Іерусалім}} [[Файл:Wbgz.svg|thumb|240px|Карта [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берагу ракі Іардан]] і [[Сектар Газа|сектара Газа]], 2007]] год У 1967 годзе, у выніку перамогі ў [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайне]], Ізраіль атрымаў кантроль над Заходнім берагам ракі Іардан, Усходнім Іерусалімам, сектарам Газа, [[Сінайскі паўвостраў|Сінайскага паўвострава]] і Галанскімі вышынямі. У адпаведнасці з рэзалюцыямі Генеральнай Асамблеі і Савета Бяспекі ААН, заснаванымі на Статуце арганізацыі<ref name="ScRes242">[https://web.archive.org/web/20030414213210/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1967/res242.pdf Резолюция 224 СБ ООН]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20031225234207/http://www.un.org/russian/documen/gadocs/5emerg/res_2254.pdf Резолюция 2254 ГА ООН]</ref>, гэтыя тэрыторыі былі абвешчаныя акупаванымі. У сувязі з гэтым, асновай для перамоваў па ўрэгуляванні канфлікту стала рэзалюцыя Рады Бяспекі ААН № 242 ад 22 лістапада 1967 года, якая абвяшчае два асноўных прынцыпы<ref name="ScRes242"/>: {{пачатак цытаты}} 1) вывад ізраільскіх узброеных сіл з тэрыторый, акупаваных падчас нядаўняга канфлікту, 2) спыненне ўсіх прэтэнзій або станаў вайны і павага і прызнанне суверэнітэту, тэрытарыяльнай цэласнасці і палітычнай незалежнасці кожнай дзяржавы ў дадзеным раёне і іх права жыць у свеце ў бяспечных і прызнаных межах, не падвяргаючыся пагрозам сілай або яе прымяненні; {{канец цытаты}} Сінайскі паўвостраў быў вернуты Ізраілем Егіпту ў 1979 годзе ў выніку заключэння Ізраільскага-егіпецкага мірнага дагавора. Неўзабаве пасля гэтага Ізраіль абвясціў аб анексіі ўсходняга Іерусаліма і Галанскіх вышынь. Адпаведныя законы, якія былі прынятыя Кнэсетам 30 ліпеня 1980 г. і 14 снежня 1981 г., у поўным аб’ёме распаўсюдзілі грамадзянскае заканадаўства Ізраіля на гэтыя тэрыторыі, а іх насельніцтву было прадастаўлена права атрымання ізраільскага грамадзянства. Гэтая анексія, аднак, не атрымала дыпламатычнага прызнання з боку іншых дзяржаў, а Савет бяспекі ААН у рэзалюцыях 478 і 497 асудзіў анексію і прызнаў дзеянні Ізраіля «несапраўднымі і такімі, што не маюць міжнароднай юрыдычнай сілы»<ref>{{cite web|title=Резолюция 478 СБ ООН|url=http://www.un.org/russian/documen/scresol/1980/res478.pdf|publisher=[[ААН]]|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20031225235851/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1980/res478.pdf|archive-date=25 снежня 2003|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Резолюция 497 СБ ООН|url=http://www.un.org/russian/documen/scresol/1981/res497.pdf|publisher=[[ААН]]|access-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20031226001641/http://www.un.org/russian/documen/scresol/1981/res497.pdf|archive-date=26 снежня 2003|url-status=live}}</ref>. Хоць астатнія захопленыя ў 1967 годзе тэрыторыі не былі анексаваныя Ізраілем, Ізраіль аспрэчвае іх вызначэнне як акупаваных, настойваючы на тэрміне «спрэчныя тэрыторыі». Асноўнымі аргументамі на карысць гэтай пазіцыі прыводзяць абарончы характар ​​Шасцідзённай вайны, адсутнасць прызнанага суверэнітэту над гэтымі тэрыторыямі да вайны і гістарычнае права яўрэйскага народа на зямлю Ізраіля<ref>{{cite web|title=Disputed territories: Forgotten Facts About the West Bank and Gaza Strip|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/2/DISPUTED+TERRITORIES-+Forgotten+Facts+About+the+We.htm?DisplayMode=print|publisher=Министерство иностранных дел Израиля|date=1 лютага 2003|access-date=6 студзеня 2010|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120805082016/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/2/DISPUTED+TERRITORIES-+Forgotten+Facts+About+the+We.htm?DisplayMode=print|archive-date=5 жніўня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Danny Ayalon|title=Israel's Right in the 'Disputed' Territories|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704103104574623662661962226.html|publisher=The Wall Street Journal|date=30 снежня 2009}}</ref><ref>Danny Ayalon. {{YouTube|XGYxLWUKwWo|Israel Palestinian Conflict: The Truth About the West Bank}}{{ref-en}}/{{ref-ru}} </ref>. Аналагічнай пазіцыі прытрымліваецца шэраг ізраільскіх і замежных палітыкаў і юрыстаў<ref>{{cite web|title=Адвокат Элон Ярден: «Согласно международному праву Иудея и Самария принадлежат Израилю»|url=http://www.languages-study.com/elonyarden.html|publisher=Вести|date=6 красавіка 2000|access-date=6 студзеня 2010}}</ref><ref>{{cite web|title=Биньямин Нетаниягу, «Место под солнцем»|url=http://jhist.org/zion/netanjahu67.htm|access-date=6 студзеня 2010|archive-date=14 ліпеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714180238/http://jhistory.nfurman.com/zion/netanjahu67.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Борис Шустеф|title=Миф об «оккупированных» территориях|url=http://www.vestnik.com/issues/2001/0703/win/shustef.htm|publisher=Журнал «Вестник Online»|date=3 ліпеня 2001|access-date=6 студзеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629051255/http://www.vestnik.com/issues/2001/0703/win/shustef.htm|archive-date=29 чэрвеня 2011|url-status=dead}}</ref><ref>Дори Голд. [http://gazeta.rjews.net/gold.shtml Не называйте спорные территории оккупированными!]</ref><ref>[http://www.sem40.ru/politics/6767/ Камень преткновения. Международное право — на стороне Израиля]</ref>. У 1967 годзе, пасля Шасцідзённай вайны, быў створаны рух па аднаўленні гістарычных яўрэйскіх паселішчаў у Іўдзеі і Самарыі (на Заходнім беразе ракі Іардан), а таксама ў сектары Газа. Стварэнне паселішчаў актыўна заахвочвалася ўрадам Ізраіля, і ў 2009 годзе іх засяляла каля 470 тысяч чалавек<ref>{{cite news |title=Palestinians shun Israeli settlement restriction plan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8379868.stm |work=[[BBC]] |date=25 November 2009 |access-date=2010-01-09 |language=en}}</ref>. ААН назвала існаванне яўрэйскіх паселішчаў незаконным і супярэчным [[Жэнеўская канвенцыя|Жэнеўскай канвенцыі]]<ref>[http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A73C678CD06A57438525768E00504808 Israel’s violations risk undermining international legal sytem, warns statement adopted by Bureau of Palestinian Rights Committee] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120717173806/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A73C678CD06A57438525768E00504808 |date=17 ліпеня 2012 }}{{ref-en}}</ref>. Іх існаванне і далейшае будаўніцтва з’яўляюцца адным з найбольш спрэчных пытанняў у палесціна-ізраільскім канфлікце. Заходні бераг ракі Іардан і сектар Газа населеныя пераважна палесцінскімі арабамі, сярод якіх значную долю складаюць бежанцы<ref>{{cite web|title=UNRWA in Figures: Figures as of 31 December 2004|publisher=[[ООН]]|date=апрель 2005|url=http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/uif-dec04.pdf|access-date=27 верасня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20050409071314/http://www.un.org/unrwa/publications/pdf/uif-dec04.pdf|archive-date=9 красавіка 2005|url-status=live}}</ref>. З 1967 па 1993 гады насельніцтва гэтых тэрыторый знаходзілася пад адміністрацыйным кантролем ізраільскай ваеннай адміністрацыі з элементамі мясцовага самакіравання на муніцыпальным узроўні. [[Файл:West Bank barrier 0998.jpg|thumb|180px|Агароджа бяспекі на мяжы Заходняга берага ракі Іардан]] Пасля падпісання ў 1993 годзе Пагадненняў Осла і наступнага стварэння ПНА, тэрыторыя сектара Газа, за выключэннем 12 % тэрыторыі, якую займаюць ізраільскія паселішчы, была перададзена пад яе кантроль. Тэрыторыя Заходняга берага ракі Іардан была падзелена на зоны А, В і С. Зона А перадавалася пад поўны грамадзянскі і ваенны (паліцэйскі) кантроль ПНА, у яе ўвайшла большая частка арабскіх населеных пунктаў, зона В знаходзілася пад сумесным ваенным кантролем ПНА і Ізраіля і пад грамадзянскім кантролем ПНА, а зона С была пад частковым грамадзянскіх і поўным ваенным кантролем Ізраіля. Пры гэтым зона А ахоплівала 18 % тэрыторыі, і ў ёй пражывала больш за 55 % палесцінскага насельніцтва Заходняга берага ракі Іардан, зона В — 21 % тэрыторыі і 41 % насельніцтва, зона С — 61 % тэрыторыі і 4 % насельніцтва, адпаведна<ref>{{cite web | url=http://jurist.law.pitt.edu/World/palest.htm | title=Palestinian Authority: Constitution, Government & Legislation // Source: U.S. Department of State | publisher=Jurist.law.pitt.edu | access-date=3.01.2011 | archive-date=6 ліпеня 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070706071156/http://www.jurist.law.pitt.edu/world/palest.htm | url-status=dead }}</ref>. Збудаваная ў 2003 годзе Агароджа бяспекі, які аддзяляе Заходні бераг ад тэрыторыі Ізраіля, значна знізіла лік [[тэракт]]аў<ref name="st.ess.ru">[http://st.ess.ru/publications/6_2006/sizov/index.htm ОХРАНА СУХОПУТНЫХ ГРАНИЦ ИЗРАИЛЯ, Аналитический обзор по материалам открытой печати] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080214195009/http://st.ess.ru/publications/6_2006/sizov/index.htm |date=14 лютага 2008 }}</ref><ref name="IICC">[http://www.terrorism-info.org.il/malam_multimedia/English/eng_n/html/ct_250308e.htm Leader of Palestinian Islamic Jihad admits Israeli security fence prevents suicide bombing attacks (IICC) — March 2008] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080411174147/http://www.terrorism-info.org.il/malam_multimedia/English/eng_n/html/ct_250308e.htm |date=11 красавіка 2008 }}</ref>. У той жа час яна, на думку палесцінцаў, абцяжарвае эканамічную дзейнасць і перамяшчэнне па мясцовасці. Міжнародны суд ААН прызнаў у кансультацыйным заключэнні будаўніцтва раздзяляльны бар’ер парушаючым міжнароднае права<ref>[http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/07/09/israel.barrier/index.html U.N. court rules West Bank barrier illegal] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120730071716/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/07/09/israel.barrier/index.html |date=30 ліпеня 2012 }}.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/regionen/Nahost/mauer-igh-orig.pdf |title=''International Court of Justice: Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory'' |access-date=25 мая 2014 |archive-date=1 сакавіка 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080301111118/http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/regionen/Nahost/mauer-igh-orig.pdf |url-status=dead }}</ref>. Таксама дадзенае рашэнне падтрымала [[Генеральная Асамблея ААН]] пераважнай большасцю<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_3912000/3912233.stm Би-би-си | Главная | Израиль продолжит строить барьер]</ref>. У асобных выпадках Ізраіль згаджаецца на перанос агароджы бяспекі, каб аблегчыць палесцінскім арабам доступ да іх зямельных валадарстваў<ref>{{cite news |title=Израильские военные передвигают Забор безопасности |url=http://www.mignews.com/news/politic/world/120210_185312_66885.html |work=[[MigNews.com]] |date=13 лютага 2010 |access-date=2010-02-13 |quote=После переноса забора на новое место около 70 гектаров палестинских виноградников и оливковых рощ станут доступны их владельцам. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705203600/http://www.mignews.com/news/politic/world/120210_185312_66885.html |archive-date=5 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. У 2005 годзе, у рамках палітыкі аднабаковага размежавання, Ізраіль ліквідаваў сваю ваенную і пасяленскую прысутнасць у сектары Газа. У лютым 2006 года радыкальная ісламская арганізацыя «ХАМАС», якая аб’явіла аднабаковае адступленне Ізраіля сваёй заслугай<ref>{{cite news |title=Поможет ли Израилю вывод поселений? |url=http://www.lenta.ru/articles/2005/08/24/evacuated/ |work=[[Лента.Ру]] |date=24 жніўня 2005 |access-date=2010-01-09|quote=Палестинские террористические группировки - ХАМАС, «Исламский джихад» — уже заявили, что главная заслуга в выводе израильских поселений принадлежит им }}</ref><ref>{{cite news |first=Кирилл |last=Комаров |title=Гонимые и бездомные |url=http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |work=«Взгляд» |date=23 жніўня 2005 |access-date=2010-01-09 |quote=Пока Израиль думает, где разместить переселенцев, палестинские группировки спорят, чья заслуга больше в «изгнании» израильтян |archive-date=18 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518123733/http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |url-status=dead }} {{Cite web |url=http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |title=Архіўная копія |access-date=25 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518123733/http://vzgliad.ru/politics/2005/8/23/4626.html |archive-date=18 мая 2013 |url-status=dead }}</ref>, перамагла на выбарах у Палесцінскі заканадаўчы савет, а ракетныя абстрэлы Ізраіля з сектара ўзмацніліся. Неўзабаве пасля захопу ўсёй улады ў сектары «Хамасам» улетку 2007 года ўрад Ізраіля аб’явіла сектар «варожым утварэннем»<ref>[http://www.mid.ru/ns-rasia.nsf/1083b7937ae580ae432569e7004199c2/0ff3ecc99c2279b6c325745500386dd6?OpenDocument МИД Российской Федерации: О ситуации в Ближневосточном урегулированииб 26 мая 2008]</ref>. Ізраілем і Егіптам была ўведзена частковая блакада сектара, узмацненне жорсткасці ў студзені 2008 года пасля шэрагу ракетных абстрэлаў і нападаў на памежныя пасты. Пасля паўгадавога перамір’я ў 2008 годзе распачалася рэзкая эскалацыя канфлікту, кульмінацыяй якога стала аперацыя «Літы свінец». === Геалогія === [[Файл:Gan Hashlosha National Park Pool1 200704.JPG|180px|thumb|Нацыянальны парк «Ган Ха-Шлоша» (Сахне).]] Нягледзячы на сваю невялікую тэрыторыю, Ізраіль адрозніваецца значнай геаграфічнай разнастайнасцю: ад [[Пустыня Негеў|пустыні Негеў]] на поўдні да горных ланцугоў [[Галілея|Галілеі,]] [[Гара Кармель|Кармель]] і [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынь]] на поўначы. На ўсходзе цэнтральнага плато размяшчаецца {{нп4|Іарданская даліна|Іарданская даліна|ru|Иорданская долина}}, якая сфармавала адносна невялікую па памерах (6500 км²) «Вялікую Даліну». На поўдні ад [[Мёртвае мора|Мёртвага мора]] распасціраецца {{нп4|пустыня Арава|пустыня Арава|ru|Арава}}, якая сканчаецца [[Заліў Акаба|Эйлацкім залівам]] на [[Чырвонае мора|Чырвоным моры]]. Для Ізраіля і Сінайскага паўвострава ўнікальныя кратары («махтэшы») або «[[Эрозія (геалогія)|эразійныя]] амфітэатры»<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1486/ |publisher=UNESCO |title=Makhteshim Country |access-date= 8 верасня 2010 |lang=en}}</ref>. [[Кратар Рамон]] у Негеве з’яўляецца самым вялікім кратарам гэтага роду ў свеце, памерам 40 кіламетраў у даўжыню і да 10 кіламетраў у шырыню<ref>{{cite web |url=http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/179/ |publisher=Издательство «ВОКРУГ СВЕТА» |title=Кратер Рамон |access-date=8 верасня 2010 |lang=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223034239/http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/179/ |archive-date=23 лютага 2014 |url-status=dead }}</ref>. Плато Негеў займае прыкладна палову тэрыторыі Ізраіля і распасціраецца ад [[Іўдзейская пустыня|Іўдзейскай пустыні]] (паміж Іерусалімам і Мёртвым морам) на поўначы да заліва Акаба (інакш званага Эйлацкім залівам) на поўдні. Для гэтага пустыннага раёна, складзенага [[вапняк]]амі, характэрныя розныя формы арыднай дэнудацыі. ==== Карысныя выкапні ==== [[Файл:Judea 2 by David Shankbone.jpg|thumb|left|180px|Пагоркі Іўдзеі]] Ізраіль не адрозніваецца багаццем прыродных рэсурсаў. У краіне ёсць нерэнтабельныя<ref name="k_geo">{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html#part-30|publisher=Энциклопедия «Кругосвет»|title=Горнодобывающая промышленность|access-date=8 верасня 2010|url-status=dead}}</ref> радовішчы [[Медзь|медзі]] і пакуль яшчэ дакладна не вызначаныя ў радовішчах запасы [[Прыродны газ|прыроднага газу]] і [[Нафта|нафты]]<ref>{{cite web|date=3 чэрвеня 2010 г.|url=http://news.israelinfo.ru/economy/33325|title=Израиль станет «ведущим экспортером газа»|publisher=IsraelInfo.ru|access-date=2010-09-02|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20110921155733/http://news.israelinfo.ru/economy/33325|archive-date=21 верасня 2011|url-status=dead}}</ref>. На верасень 2010 года працягвалася геалагічная разведка радовішчаў нафты і газу ў прыбярэжных раёнах<ref>{{cite web|date=5 верасня 2010 г.|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/050910_142059_54416.html|title=У берегов Израиля обнаружено новое газовое месторождение|publisher=Mignews|access-date=2010-09-02|lang=ru|description=Признаки наличия ранее неизвестных залежей природного газа были обнаружены у берегов Израиля, в районах Хайфы и Хадеры. В настоящий момент группа инвесторов IPC намерена приступить к разведывательным работам в этом районе|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705193344/http://www.mignews.com/news/economics/world/050910_142059_54416.html|archive-date=5 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>, аднак, права валодання радовішчамі на поўнач ад Хайфы стала прадметам спрэчак з Ліванам<ref>{{cite web|date=10 чэрвеня 2010 г.|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/100610_141238_68714.html|title=Ливан тянет ручки к израильскому газу|publisher=Mignews|access-date=2010-09-02|lang=ru|description=После открытия гигантских залежей природного газа у берегов Хайфы, немедленно материализовались претенденты на право владения израильскими природными ресурсами. Как и следовало ожидать, немедленно о своих "правах" заявил Ливан. Эксперты израильского делового издания Globes указывают, однако, что у подобных претензий нет никаких оснований|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705193506/http://www.mignews.com/news/economics/world/100610_141238_68714.html|archive-date=5 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. Паводле ацэнкі Сусветнага энергетычнага савета ізраільскія сланцавыя радовішчы могуць налічваць да 250 мільярдаў барэляў нафты. (Для параўнання: разведаныя запасы Саудаўскай Аравіі — 260 млрд барэляў.) Газавае радовішча «Тамар» — 300 млрд кубаметраў прыроднага газу, ацэнка запасаў газу радовішча «Даліт» складае 20 млрд м³, а радовішча «Левіяфан» — 453 млрд м³. Запасы газу ў радовішчы «Дэльфін» ацэньваюцца ў 15 мільярдаў кубаметраў газу. Гэтага дастаткова, каб цалкам забяспечыць патрэбнасці Ізраіля ў прыродным газе на працягу трох гадоў. Іншыя радовішчы на шэльфе ацэньваюцца на дадзеным этапе прыкладна ў 550 млрд кубаметраў<ref>{{Cite web |url=http://protodata.biz/novyj-blizhnij-vostok-novye-i-neozhidannye-realii%E2%80%8F.htm |title=Новый Ближний Восток — новые и неожиданные реалии‏ |access-date=26 мая 2014 |archive-date=6 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706035905/http://protodata.biz/novyj-blizhnij-vostok-novye-i-neozhidannye-realii%E2%80%8F.htm |url-status=dead }}</ref>. Здабываюцца [[фасфарыт]]ы, [[сера]], [[марганец]], [[вапняк]], [[мармур]]. У вадзе Мёртвага мора ўтрымліваюцца значныя колькасці [[Калійная соль|калійнай солі]] і [[бром]]у<ref name="k_geo"/>. === Клімат === <gallery> Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Haifa-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Хайфе Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Tel Aviv-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Тэль-Авіве Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Beersheba-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Беер-Шэве Выява:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Elat-Israel.png|Графік сярэдніх тэмператур і ападкаў у Эйлаце </gallery> [[Файл:Wohl rose garden snow.JPG|thumb|180px|Снег у [[Іерусалім]]е ў снежні 2006 года]] У Ізраілі тыповы [[Субтрапічны клімат|субтрапічны]] міжземнаморскі клімат. У Галілеі выпадае 1080 мм [[Ападкі|ападкаў]] у год. У наваколлі Эйлата ў сярэднім бывае 20 мм ападкаў у год. 700 мм выпадае ў гарах Іўдзеі і 100 мм на ўсходзе Негева<ref>{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a1.htm#1012327-L-103 |publisher=Энциклопедия «Кругосвет» |title=Израиль |access-date=1 ліпеня 2008 |archive-date=22 сакавіка 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322205223/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a1.htm#1012327-L-103 |url-status=dead }}</ref>. Тэмпература ў Ізраілі вар’іруецца ў шырокіх межах, асабліва ў працягу [[Зіма|зімы]]. У горных рэгіёнах можа быць холадна, часам ідзе [[снег]]. На гары Хермон зімой часта выпадае снег, а ў Іерусаліме звычайна здараецца, як мінімум, адзін [[снегапад]] у годзе<ref>{{harvnb|Goldreich|2003|p=85}}</ref>. У той жа час прыбярэжныя гарады, такія як Тэль-Авіў і Хайфа, маюць тыповы міжземнаморскі клімат з прахалоднай дажджлівай зімой і доўгім гарачым летам. Самая высокая тэмпература ў Азіі (53,7&nbsp;°C, або +129&nbsp;°F) была зафіксавана ў 1942 годзе ў кібуцы Тырат Цві, размешчаным у паўночнай частцы Іарданскай даліны. З мая па верасень ападкі ў Ізраілі выпадаюць рэдка<ref>{{cite web |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |publisher=The Weather Channel |access-date=11 ліпеня 2007 |title=Average Weather for Tel Aviv-Yafo |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111750/http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0026 |archive-date=20 студзеня 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010|publisher=The Weather Channel|access-date=11 ліпеня 2007|title=Average Weather for Jerusalem|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120111740/http://www.weather.com/outlook/events/weddings/wxclimatology/monthly/graph/ISXX0010|archive-date=20 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. === Водныя рэсурсы === [[Файл:Ein shokek.jpg|thumb|180px|Эйн Шакек]] Водныя рэсурсы краіны абмежаваныя. У XXI стагоддзі ў Ізраілі адчуваецца востры недахоп вады<ref>{{cite web|url=http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2008/02/06/water/|publisher=«Курсор»|title=Израиль на пороге засухи: резервуары пусты, вода исчезает|datepublished=6 лютага 2008|access-date=1 ліпеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704104939/http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2008/02/06/water/|archive-date=4 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. 2008 год быў афіцыйна абвешчаны годам засухі<ref name="zasuha">{{cite web|url=http://newsru.co.il/finance/01jun2008/zasuha304.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=2008 год официально объявлен Годом засухи|datepublished=1 чэрвеня 2008|access-date=1 ліпеня 2008}}</ref>. У сярэднім за год выпадае 6 км³ ападкаў. У падземных водах утрымліваюцца значныя дамешкі бікарбанату, што робіць іх жорсткімі. Наяўныя рэсурсы прэснай вады ацэньваюцца прыблізна ў 1,8 км³ у год. Гэтая сума таго, што даюць малыя рэкі, ручаі і крыніцы (1,1 км³), рака [[Яркон]] і яе прытокі (0,215 км³); 0,32 км³, якія прыпадаюць на долю ізраільскай часткі ракі Іардан, і яшчэ 0,18 км³ тэарэтычна можна атрымаць, збіраючы ўсе воды дажджавых патокаў і чысцячы сцёкавыя вады. Першы завод па апрасненні марской вады быў пабудаваны ў 1974 годзе ў Эйлаце<ref>{{cite web|url=http://israelistate.net/geografiya-izrailya/vodnye-resyrsy-izrailya.html|publisher=israelistate.net|title=Водные ресурсы Израиля|access-date=1 ліпеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080418075223/http://israelistate.net/geografiya-izrailya/vodnye-resyrsy-izrailya.html|archive-date=18 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref>. Да 2010 года Ізраіль апрасняў крыху больш за 0,13 км³ вады<ref>{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/13apr2008/maim500.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=Водный кризис: приморские города перейдут на опреснённую воду|datepublished=13 красавіка 2008|access-date=1 ліпеня 2008}}</ref>, але 16 мая 2010 года запушчаны самы магутны і адзін з найбуйнейшых у свеце завод па апрасненні марской вады ў горадзе [[Хадэра]]<ref>{{cite web|url=http://www.mignews.com/news/economics/world/170510_30314_88948.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|title=В Израиле открыт самый мощный в мире завод по опреснению морской воды|datepublished=17 мая 2010|access-date=17 мая 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100518125947/http://www.mignews.com/news/economics/world/170510_30314_88948.html|archive-date=18 мая 2010|url-status=dead}}</ref>. Для водазабеспячэння таксама выкарыстоўваюцца падземныя рэзервуары. [[Файл:River Jordan.jpg|thumb|180px|[[Іардан (рака)|Рака Іардан]]]] Найбуйнейшай ракой у краіне з’яўляецца [[Іардан (рака)|Іардан]], даўжыня якой складае 252 км. Іардан цячэ з поўначы на поўдзень праз возера Кінерэт ([[Тыверыядскае возера|Тыверыядскае]]) і ўпадае ў [[Мёртвае мора]]<ref name="gidro">{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html|publisher=«[[Кругосвет]]»|title=Израиль|access-date=28 мая 2010|archive-date=8 чэрвеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608204058/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/IZRAIL.html|url-status=dead}}</ref>. Іардан з’яўляецца адной з чатырох рэк, якія не перасыхаюць летам, разам з {{нп4|Кішон|Кішонам|ru|Кишон (река)}} (Нахр-аль-Муката) (70 км), якая ўпадае ў Міжземнае мора каля Хайфы; ракой імя {{нп4|Рака Аляксандр|Аляксандра Яная|ru|Александр (река)}} (32 км)<ref>{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=Object&enDispWho=Articals^l2076&enZone=Examples_River|title=Восстановление реки им. Александра. Документы министерства охраны окружающей среды.|access-date=28 мая 2010|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002164857/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=Object&enDispWho=Articals%5El2076&enZone=Examples_River|archive-date=2 кастрычніка 2011|url-status=live}}</ref>, якая ўпадае ў Міжземнае мора на поўнач ад [[Нетанія|Нетаніі]], і Яркон (26 км), якая ўпадае ў Міжземнае мора ў раёне Тэль-Авіва<ref name="gidro"/>. Возера Кінерэт — найбольшае прэснае возера ў краіне. Яго плошча складае 166 км² пры даўжыні 21 км і шырыні 10 км. Кінерэт размешчана на адзнацы 212 м ніжэй за ўзровень мора<ref name="gidro"/>. Мёртвае мора з’яўляецца другім па салёнасці возерам у свеце пасля [[Асаль|возера Асаль]] у [[Джыбуці]]<ref>{{Cite web |url=http://www.africa.org.ua/data/geo10.htm |title=Озёра Африки |access-date=27 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025000936/http://www.africa.org.ua/data/geo10.htm |archive-date=25 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/6245/|publisher=[[Вокруг света]]|title=Живая сила Мёртвого моря|datepublished=7 мая 2008|access-date=12 ліпеня 2008}}</ref>. Акрамя таго, гэта найніжэйшы пункт на зямной паверхні — 417 м ніжэй за ўзровень мора. У Мёртвае мора ўпадаюць рака Іардан і некалькі ручаёў, якія перасыхаюць. === Глебы === Нягледзячы на невялікі памер краіны, яе [[глебы]] характарызуюцца велізарнай разнастайнасцю. Гэта тлумачыцца іх розным паходжаннем, уласцівасцямі і рознай прыродай [[Эрозія (геалогія)|эрозіі]] (ветранай і воднай), мацярынскімі пародамі ([[базальт]], розныя [[асадкавыя пароды]], пясчаныя [[Дзюна|дзюны]], [[алювій]] і г. д.), [[клімат]]ам (ад засушлівага на поўдні і вільготнага на поўначы) і тапаграфіяй<ref>{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/israel.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Soils of Israel|datepublished=15 лістапада 2001|lang=en|archive-date=11 кастрычніка 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011130118/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/israel.html|url-status=dead}}</ref>. Шэразёмы і бурыя пустынна-стэпавыя глебы размешчаныя ва ўнутраных раёнах Ізраіля, у той час як на ўзбярэжжы часцей за ўсё сустракаюцца субтрапічныя {{нп4|чырваназёмы|чырваназёмы|ru|Краснозёмы}}<ref>{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/soilmap.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Soil Map and Satellite Image of Israel|datepublished=13 жніўня 2003|lang=en|archive-date=10 кастрычніка 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010221758/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/soilmap.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/correlation.html|publisher=IALC|access-date=2 ліпеня 2008|title=Correlation List for the Soils of Israel|datepublished=15 лістапада 2001|lang=en|archive-date=20 жніўня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820035229/http://ag.arizona.edu/OALS/soils/israel/correlation.html|url-status=dead}}</ref>. Большасць глеб краіны маюць нізкую ўрадлівасць. === Флора і фаўна === У Ізраілі сыходзяцца межы трох раслінных паясоў: [[Міжземнамор’е|міжземнаморскага]], ірана-туранскага і цукрова-сіндскага пояса. У краіне налічваецца прыкладна 2600 відаў раслін (250 — [[Эндэмік|эндэмічных]]) з 700 родаў, якія ўваходзяць у 115 сямействаў. У краіне створана каля 160 [[запаведнік]]аў і [[заказнік]]аў. Па стане на ліпень 2007 года ў Ізраілі быў 41 [[нацыянальны парк]]. У 1948 годзе ў краіне налічвалася ўсяго каля 4,5 млн [[Дрэва|дрэў]], у канцы 1990-х гадоў — больш за 200 млн. 70 % сучасных ізраільскіх лясоў пасаджаны ў XX і XXI стагоддзях<ref name="el11757">{{ЭЯЭ|11758|Израиль. Земля Израиля (Эрец-Исраэль). Географический очерк}}</ref>. Лясныя ўчасткі сустракаюцца ў [[Галілея|Галілеі]], [[Самарыя|Самарыі]], на Іўдзейскіх пагорках і на горнай градзе [[Гара Кармель|Кармель]]. 60 % тэрыторыі Ізраіля — [[пустыня]], з астатніх 40 % больш за палову — камяністая глеба пагоркаў і горных раёнаў. З 1965 года дзейнічае Упраўленне па ахове прыроды, якое сочыць за захаванасцю ландшафтаў сумесна з Таварыствам па абароне навакольнага асяроддзя. У лесапасадках часцей за ўсё садзяць {{нп4|Сасна алепская|алепскую сасну|ru|Сосна алеппская}}, [[Акацыя|акацыю]] і [[эўкаліпт]], у той час як для азелянення населеных пунктаў выкарыстоўваюць [[кіпарыс]], {{нп4|Казуарынавыя|казуарыну|ru|Казуариновые}}, [[фікус]], [[тамарыкс]], [[алеандр]] і [[Фісташка|фісташкі]]<ref name="flo-fau">{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a2.htm#1012327-L-106 |publisher=Энциклопедия «Кругосвет» |title=Израиль |access-date=1 ліпеня 2008 |archive-date=20 сакавіка 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070320192840/http://www.krugosvet.ru/articles/123/1012327/1012327a2.htm#1012327-L-106 |url-status=dead }}</ref>. Фаўна налічвае каля 100 відаў [[Млекакормячыя|млекакормячых]] (найбольш вядомыя — [[леапард]], [[гепард]]<ref>{{cite web|url=http://cantorrich.com/cheetah/index.html|title=The Cheetah In Israel|author=Dr Laurie Marker|lang=en|access-date=2009-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117210706/http://cantorrich.com/cheetah/index.html|archive-date=17 студзеня 2018|url-status=dead}}</ref>, [[каракал]], [[рысь]], [[чаротавы кот]], [[вушасты вожык]], [[воўк]], [[шакал]], [[паласатая гіена]], міжземнаморская лісіца, [[барсук]], [[Даманы|даман]], [[Дзікабразавыя|дзікабраз]], [[аднагорбы вярблюд]], {{нп4|Газелі|газель|ru|Газели}}, [[лань]], {{нп4|грывісты баран|грывісты баран|ru|Гривистый баран}}, [[Антылопы|антылопа]], [[нубійскі горны казёл]], [[жырафа]], [[Дзік|дзікі кабан]], [[афрыканскі буйвал]]), прыкладна 500 відаў [[Птушка|птушак]] (пашыраны [[белагаловы сіп]], {{нп4|ястрабіны арол|ястрабіны арол|ru|Ястребиный орёл}}, [[вялікі арлец]], [[барадач]], [[чорны грыф]], [[каршуновыя|каршун]], [[Канюк звычайны|канюк]], некалькі відаў {{нп4|Сокалы, род птушак|сокала|ru|Соколы}}, [[Сцярвятнік звычайны|сцярвятнік]], [[ястраб-перапёлачнік]], [[сычы]] і [[совы]]: [[Сіпуха звычайная|сіпуха]], [[пугач]], [[Няясыці|няясыць]]; [[страус]]ы; водзяцца [[Буслы, род птушак|буслы]] (два віды), [[Чаплевыя|чаплі]](чатыры віды), [[пеліканы]], [[удод]]ы, [[Сойка звычайная|сойкі]], [[Чайкавыя|чайкі]], [[вораны|вароны]] (тры віды), каменныя курапаткі, [[Перапёлка звычайная|перапёлкі]], некалькі відаў [[Папугаепадобныя|папугаепадобных]] і інш. У гарадах: [[шызы голуб]], {{нп4|малая туркаўка|малая туркаўка|ru|малая горлица}}, [[вераб’і]] (некалькі відаў), [[Ластаўкавыя|ластаўкі]] і інш.), прыблізна 100 відаў [[Рэптыліі|рэптылій]] і 9 відаў [[Амфібіі|амфібій]]. Больш за палову відаў птушак пастаянна насяляюць краіну, астатнія з’яўляюцца пералётнымі<ref name="el11757"/>. Міжземнае і Чырвонае моры насяляюць [[дэльфін]]ы. У прыбярэжныя вады [[Эйлат]]а зрэдку заплываюць [[Дзюгонь|дзюгоні]]. У маі 2008 года нацыянальнай птушкай Ізраіля быў ​​абраны [[Удод|ўдод]] — больш за 35 % прагаласавалі насельніцтва выказаліся на карысць гэтай птушкі<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/29may2008/udod.html|publisher=[[NEWSru]]|title=Израиль выбрал национальным символом удода — птицу, почитаемую в арабском Египте|datepublished=29 мая 2008|access-date=3.01.2011}}</ref>. === Экалагічны стан === Экалагічныя праблемы Ізраіля звязаны з недахопам вады, перанасяленнем, прамысловымі выкідамі і адходамі<ref name="CBS">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/www/hodaot2006n/env-compendium.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|work=Envoronment Data Compendium|access-date=8 ліпеня 2008|datepublished=2007|title=Israel|lang=en|isbn=965-90423-7-X}}</ref>. Паводле справаздачы Environmental Performance Index, складзенай у 2008 годзе спецыялістамі [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскага]] і [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэтаў]] у [[ЗША]], Ізраіль заняў 49-е месца са 149<ref name="aqua">{{cite web|url=http://www.aquaexpert.ru/news/2008/01/28/ecology/?show=print|publisher=aquaexpert.ru|access-date=1 ліпеня 2008|datepublished=2008|title=Израиль занимает в экологическом рейтинге лишь 49-ю строчку|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518015552/http://www.aquaexpert.ru/news/2008/01/28/ecology/?show=print|archive-date=18 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. Стан водных крыніц, знясіленых у выніку росту спажывання вады<ref>{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=object&enDispWho=Articals^l2272&enZone=Indic_Water&enVersion=0&|publisher=Ministry of the Environment|work=Environmental Indicators|access-date=1 ліпеня 2008|datepublished=2003|title=Water Consumption|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927093710/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=object&enDispWho=Articals%5El2272&enZone=Indic_Water&enVersion=0&|archive-date=27 верасня 2011|url-status=live}}</ref>, выклікае найбольшую занепакоенасць<ref name="zasuha"/>. У ліпені 2008 года ўзровень вады ў [[Тыверыядскае возера|возеры Кінерэт]] быў на 228 см ніжэй верхняй (аптымальнай) лініі<ref>{{cite web|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3388982,00.html|publisher=YNet|access-date=2 ліпеня 2008|title=דו"ח מקורות: מאגרי המים של ישראל בסכנה|lang=he}}</ref><ref>{{cite web|url=http://newsru.co.il/israel/17apr2007/mekorot404.html|publisher=[[NEWSru]]-Израиль|access-date=2 ліпеня 2008|datepublished=17 красавіка 2007|title=Отчёт «Мекорот»: Израилю грозят засуха и глобальное потепление}}</ref>. [[Мёртвае мора]] недаатрымлівае вады з [[Іардан (рака)|ракі Іардан]] і высыхае з 1970-х гадоў<ref name="CBS"/>. У той жа час, Ізраіль з’яўляецца адной з нямногіх краін, у якіх адзначаецца рост лясных насаджэнняў<ref name="aqua"/><ref>{{cite web|url=http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=object&enDispWho=Articals^l2274&enZone=Indic_Water&enVersion=0&|publisher=Ministry of the Environment|work=Environmental Indicators|datepublished=2003|access-date=1 ліпеня 2008|title=Monitoring of River Water Quality|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002164923/http://www.sviva.gov.il/bin/en.jsp?enPage=e_BlankPage&enDisplay=view&enDispWhat=object&enDispWho=Articals%5El2274&enZone=Indic_Water&enVersion=0&|archive-date=2 кастрычніка 2011|url-status=live}}</ref>. Ізраіль атрымаў максімальныя ацэнкі ў рэйтынгу Environmental Performance Index за мерапрыемствы па абароне [[Азонавы слой|азонавага слоя]] і выміраючых відаў раслін і жывёл<ref name="CBS"/><ref name="aqua"/>. == Насельніцтва == [[Файл:Population of Israel since 1949.svg|thumb|180px|Змена колькасці насельніцтва Ізраіля (1949—2010)]] Паводле дадзеных Цэнтральнага статыстычнага ўпраўлення Ізраіля, апублікаваных 29 снежня 2013 года, агульная колькасць насельніцтва Ізраіля складала {{nobr|8 132 000}} чалавек. З іх: * 6102000 (75,2 %) — [[яўрэі]]; * 1682000 (20,6 %) — [[арабы]]; * 348000 (4,2 %) — [[Нацыянальная меншасць|нацыянальныя меншасці]] (друзы, {{нп4|Ізраільскія чаркесы|чаркесы|ru|Израильские черкесы}}, [[армяне]] і інш.), а таксама жыхары, што не падпадаюць пад {{нп4|Яўрэйства|вызначэнне яўрэйства Дзяржавай Ізраіль|ru|Еврейство}}. Паведамлялася таксама, што ў 2013 годзе ў Ізраілі нарадзіліся 175 тысяч дзяцей. Колькасць рэпатрыянтаў, якія прыбылі ў Ізраіль, у 2013 годзе склала 16600 чалавек. За 2013 год насельніцтва краіны павялічылася на 1,8 %<ref>{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201311357|title=Паведамленне ЦСУ Ізраіля ад 29.12.2013 года|lang=іўрыт|access-date=2013-12-29}}</ref>. З 2000 года доля яўрэйскага насельніцтва зменшылася на 2,4 %, а мусульман — павялічылася на 1,8 %. Доля астатніх паменшылася на 0,5 %<ref>[http://cbs.gov.il/shnaton63/st02_01.pdf POPULATION, BY POPULATION GROUP −2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140103043742/http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_01.pdf |date=3 студзеня 2014 }}{{ref-en}}</ref>. Паводле дадзеных на 2011 год народжаных у Ізраілі 4,3 млн. Сярод яўрэяў, якія пражываюць у Ізраілі— 4,254 млн (72,7 %) нарадзіліся ў Ізраілі (''цабарым'', [[сабры]]) і 1,6 млн. (27,3 %)<ref>[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_22x.pdf JEWS, BY CONTINENT OF ORIGIN, SEX AND AGE]</ref><ref name="autogenerated20130111-1">[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_24x.pdf JEWS, BY COUNTRY OF ORIGIN AND AGE — 2011]</ref> — рэпатрыянты (''алім''). Каля 691,8 тыс. выхадцаў з Азіі ([[Турцыя]] (77,7 тыс.), [[Ірак]] (234,1 тыс.), [[Емен]] (138,6 тыс.), [[Іран]] (141,4 тыс.), [[Індыя]] і [[Пакістан]] (46,7 тыс.), [[Сірыя]] і [[Ліван]] (35,5 тыс.) і іншыя), 890,8 тыс. выхадцаў з Афрыкі ([[Марока]] (492,2 тыс.), [[Алжыр]] і [[Туніс]] (134.4 тыс.), [[Лівія]] (68.8 тыс.), [[Егіпет]] (57 тыс.), [[Эфіопія]] (115 тыс.) і іншыя), 1,930 млн выхадцы з Еўропы, Амерыкі і Акіяніі (з іх 893,1 тыс. — выхадцы з [[СССР]], 199,8 тыс. — [[Польшча|з Польшчы]], 212 тыс. — з [[Румынія|Румыніі]] і іншыя)<ref name="autogenerated20130111-1" /><ref>[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_25.pdf JEWS, BY CONTINENT OF ORIGIN,CONTINENT OF BIRTH & PERIOD OF IMMIGRATION]</ref>. У канцы 2012 года колькасць яўрэйскага насельніцтва Ізраіля складала {{nobr|6 000 000}} чалавек<ref>[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_27.pdf Jewish population in Israel]</ref> або 43,5 % ад агульнай колькасці яўрэяў у свеце<ref>[http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_27.pdf Jewish population in the world and in Israel]</ref>. Каля 325,5 тыс. грамадзян Ізраіля пражываюць у паселішчах у [[Іўдзея|Іўдзеі]] і [[Самарыя|Самарыі]], такіх як {{нп4|горад Маале-Адумім|Маале-Адумім|ru|Маале-Адумим}} у [[Іўдзея|Іўдзеі]], і самы вялікі яўрэйскі горад Самарыі {{нп4|Горад Арыэль|Арыэль|ru|Ариэль (город)}}<ref>[http://cbs.gov.il/shnaton63/st02_07x.pdf LOCALITIES AND POPULATION, BY DISTRICT, SUB-DISTRICT RELIGION AND POPULATION GROUP] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121021162336/http://www.cbs.gov.il/shnaton63/st02_07x.pdf |date=21 кастрычніка 2012 }}</ref>. Некаторыя яўрэйскія паселішчы, такія як [[Хеўрон]] і {{нп4|Горад Гуш-Эцыён|Гуш-Эцыён|en|Gush Etzion}}, існавалі яшчэ да ўтварэння дзяржавы і былі нанова заселеныя яўрэямі пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]]. Агульная колькасць ізраільскіх пасяленцаў перавышае 510 тыс. чалавек (прыкладна 6,5 % усяго насельніцтва Ізраіля). 7800 чалавек жылі ў [[Сектар Газа|сектары Газа]] да іх прымусовага высялення ў 2005 годзе<ref>{{cite web|url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|title=Settlements in the Gaza Strip|access-date=21 лютага 2009|publisher=Foundation for Middle East Peace|work=Settlement Information|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6165zTtgu?url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|archive-date=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. 18 тыс. ізраільцян жывуць на [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынях]]. 187 тыс. чалавек у 2010 годзе жыло ва [[Усходні Іерусалім|Усходнім Іерусаліме]]<ref name="autogenerated20130111-2">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html CIA — The World Factbook] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |date=25 снежня 2018 }}</ref>. Расійскія яўрэі гралі важную ролю ў [[Сіянізм|сіянісцкім руху]] і ў стварэнні Ізраіля, а пасля 1970 ода прынялі значны ўдзел у развіцці навукі і гаспадаркі Ізраіля. Сёння рускамоўныя складаюць {{Дроб|1|5}} частку ад яўрэйскага насельніцтва Ізраіля і {{Дроб|1|7}} частку ад усяго насельніцтва краіны. У апошняе дзесяцігоддзе пачалася іміграцыя працоўных з такіх краін, як [[Філіпіны]] і [[Тайланд]], з розных краін Афрыкі. Паводле дадзеных міністэрства ўнутраных спраў, па прыкладных ацэнках у Ізраілі пражываюць 250 тыс. [[Іміграцыя|імігрантаў]]. Нягледзячы на дзяржаўнае заахвочванне аліі і вяртання грамадзян, якія пастаянна пражываюць за мяжой, іміграцыя ў Ізраіль даволі сціплая (1,94 чалавека на 1000), па гэтым паказчыку Ізраіль знаходзіцца на 40-м месцы ў свеце<ref>{{ref-en}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=Israel&countryCode=is&regionCode=me#is CIA — The World Factbook — Country Comparison :: Net migration rate] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140702160331/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=Israel&countryCode=is&regionCode=me#is |date=2 ліпеня 2014 }}</ref>. {{нп4|Ерыда|Эміграцыя з Ізраіля|ru|Йерида}} нізкая — 0,7 на 1000. Гэты паток у асноўным накіроўваецца ў [[ЗША]] і [[Канада|Канаду]]. Некаторыя рэпатрыянты з СССР-СНД і Балтыі вяртаюцца назад у СНД<ref>[http://www.israelhayom.co.il/site/newsletter_article.php?id=20013&newsletter=07.08.2012 הירידה מהארץ במגמת ירידה]</ref>. Індэкс {{нп4|Фертыльнасць|фертыльнасці|ru|Фертильность}} ў 2011 годзе склаў 3 дзіцяці на жанчыну,<ref name="autogenerated20130111-2" /> У 2012 годзе ацэначны прырост насельніцтва склаў 1,541 %, а суадносіны палоў — на 978 мужчын прыпадае 1000 жанчын.<ref>[http://www1.cbs.gov.il/www/hodaot2012n/11_12_239b.pdf 2012 , מבחר נתונים מתוך השנתון הסטטיסטי לישראל מס' 6 הודעה לעיתונות] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140919194224/http://cbs.gov.il/www/hodaot2012n/11_12_239b.pdf |date=19 верасня 2014 }}{{ref-he}}</ref> Па шчыльнасці насельніцтва (347 чал./км²) Ізраіль займае 35-36-е месца ў свеце<ref>{{не перакладзена 3|Спіс суверэнных дзяржаў і залежных тэрыторый па шчыльнасці насельніцтва|List of sovereign states and dependent territories by population density|en}}</ref>. Згодна з апублікаванай у 2008 годзе справаздачы Інстытута нацыянальнага страхавання Ізраіля за 2005 год, 19,9 % насельніцтва жылі за «мяжой беднасці». «Мяжа беднасці» вызначана, у адпаведнасці з методыкай АЭСР, як даход менш за 50 % медыяннага даходу па краіне (1493,1 шекеля на 2005 год). Па ўзроўні беднасці і паказчыках сацыяльнага расслаення Ізраіль заняў апошняе месца сярод краін, якія ўключаныя ў статыстыку АЭСР за той жа перыяд (2004—2005). Разам з тым справаздача адзначае станоўчую дынаміку паказчыкаў<ref>{{cite web|url=http://www.btl.gov.il/English%20Homepage/Publications/Annual%20Surveys/Documents/skira-2008-E.pdf|title=Annual Survey 2008|date=2009|publisher=National Insurance Institute of Israel, Research and Planning Administration|format=pdf|pages=p. 59|lang=en|access-date=2009-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819120311/http://www.btl.gov.il/English%20Homepage/Publications/Annual%20Surveys/Documents/skira-2008-E.pdf|archive-date=19 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == {{Асноўны артыкул|Адміністрацыйны падзел Ізраіля}} {{also|Спіс гарадоў Ізраіля}} Дзяржава Ізраіль падзелена на 7 адміністрацыйных акруг, званых «мехазот» (מחוזות; адз. л.: махоз) — [[Цэнтральная акруга (Ізраіль)|Цэнтральная]], {{нп4|Хайфская акруга|Хайфская|ru|Хайфский округ}}, [[Паўночная акруга (Ізраіль)|Паўночная]], [[Іерусалімская акруга|Іерусалімская]], [[Паўднёвая акруга (Ізраіль)|Паўднёвая]], [[Тэль-Авіўская акруга|Тэль-Авіўская]] і {{нп4|Акруга Іўдзея і Самарыя|Акруга Іўдзея і Самарыя|ru|Округ Иудея и Самария}}, статус якой застаецца спрэчным на міжнародным узроўні. Акругі далей дзеляцца на 15 суб-акругаў, званых «нафот» (נפות; адз.л.: нафа), якія ў сваю чаргу падзеленыя на 50 раёнаў<ref>{{cite web|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics|url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc|format=doc|access-date=4 ліпеня 2008|lang=en}}</ref>. Для статыстычных мэтаў краіна падзелена на тры метраполіі: Тэль-Авіў і Гуш-Дан (насельніцтва 3 150 000 чалавек), Хайфа (996 тыс. чалавек) і Беер-Шэва (531 600 чалавек)<ref>{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st02_15.pdf|title=Localities, Population, and Density|access-date=2 ліпеня 2008|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208072052/http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st02_15.pdf|archive-date=8 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. Найбольшы ізраільскі горад, як па насельніцтву<ref>{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/hodaot2006n/11_06_106e.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Press Release: Jerusalem Day|datepublished=24 мая 2006|access-date=10 сакавіка 2007|lang=en}}</ref>, так і па плошчы — Іерусалім са 732 100 жыхарамі і плошчай 126 км². Тэль-Авіў, Хайфа і [[Рышон-ле-Цыён]] размяшчаюцца на наступных месцах з насельніцтвам 384 600, 267 000 і 222 за 300 жыхароў адпаведнао<ref>{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2007/table3.pdf|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|title=Population of Localities numbering above 1,000 residents and other rural population on 31/12/2006|datepublished=31 снежня 2006|access-date=29 красавіка 2007|lang=en}}</ref>. == Унутраная палітыка == {{also|Палітычныя партыі Ізраіля}} {{Асноўны артыкул|Унутраная палітыка Ізраіля}} Ізраільскі звод асноўных законаў ставіць сваёй мэтай абараніць палітычныя правы і грамадзянскія свабоды сваіх грамадзян, што дазволіла арганізацыі «[[Freedom House]]» класіфікаваць Ізраіль як «адзіную свабодную краіну ў рэгіёне». Тым часам як [[Палесцінская аўтаномія]], паводле азначэння гэтай арганізацыі, несвабодная<ref>{{cite web|title=Press Freedom Rankings by Region 2007|publisher=[[Freedom House]]|datepublished=2007|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=202&year=2005|access-date=12 чэрвеня 2007|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325145453/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=202&year=2005|archive-date=25 сакавіка 2007|url-status=dead}}</ref>. Арганізацыя «{{нп4|Рэпарцёры без меж|Рэпарцёры без меж|ru|Рэпартэры бязь межаў}}» ставіць Ізраіль на 112-е месца ў свеце па [[Індэкс свабоды прэсы|індэксе свабоды прэсы]] са 179 — праз дзеянні вайскоўцаў на палесцінскіх тэрыторыях<ref>{{cite web|url=http://fr.rsf.org/IMG/pdf/classement_2013_gb-bd.pdf|title=2013 Press Freedom Index|publisher=Reporters Without Borders|access-date=2013-2-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013163532/http://fr.rsf.org/IMG/pdf/classement_2013_gb-bd.pdf|archive-date=13 кастрычніка 2015|url-status=dead}}</ref>. === Крытыка палітыкі ва Іўдзеі, Самарыі і Газе === Палітыка, якая праводзіцца Дзяржавай Ізраіль на кантраляваных тэрыторыях, выклікае шырокі грамадскі рэзананс і рэзкую крытыку з боку шэрагу палітыкаў<ref>[https://web.archive.org/web/20070625054541/http://blogs.usatoday.com/ondeadline/2007/10/ahmadinejad-rai.html Ahmadinejad rails against Israel for «genocide» against Palestinians] — On Deadline</ref><ref>[http://www.breitbart.com/article.php?id=D8IVPE9G1&show_article=1 Russia Criticizes Israel for Offensive] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080407175929/http://www.breitbart.com/article.php?id=D8IVPE9G1&show_article=1 |date=7 красавіка 2008 }}, Breitbart.com</ref><ref>[http://www.huliq.com/61962/rice-criticizes-israel039s-settlement-expansion Condolisa Rice criticizes Israel for settlement expansion]</ref><ref>[http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6435074.html Nicolas Sarcozy criticizes Israel’s settlement expansion], People’s daily, June 23, 2008</ref>, ААН<ref>[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3272830,00.html UN blames Israel for Gaza humanitarian crisis]</ref>, заходніх фондаў і некамерцыйных праваабарончых арганізацый, сярод якіх Amnesty International<ref>{{cite web|url=http://web.amnesty.org/report2006/isr-summary-eng|title=Israel and the Occupied Territories|access-date=20 ліпеня 2007|datepublished=2006|work=Amnesty International Report 2006|publisher=Международная амнистия|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630112538/http://web.amnesty.org/report2006/isr-summary-eng|archive-date=30 чэрвеня 2006|url-status=dead}}</ref>, «Human Rights Watch»<ref>{{cite web|url=http://hrw.org/doc/?t=mideast&c=isrlpa|title=Israel/Palestinian Authority|access-date=20 ліпеня 2007|lang=en|publisher=[[Human Rights Watch]]|archive-url=https://archive.today/20120710012127/http://www.hrw.org/en/middle-east/n-africa|archive-date=10 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref> і If Americans Knew. Унутры краіны дзеянні ўрада падвяргаюцца крытыцы такімі праваабарончымі арганізацыямі як «Бецэлем»<ref>{{cite web|url=http://www.btselem.org/English/Publications/Summaries/200205_Land_Grab.asp|title=Land Grab: Israel’s Settlement Policy in the West Bank|publisher=B’Tselem|datepublished=май 2002|access-date=9 жніўня 2007|lang=en}}</ref>. У справаздачах гэтых арганізацый утрымліваюцца шматлікія сцвярджэнні аб правядзенні катаванняў у ізраільскіх турмах<ref>[https://archive.today/20120802210136/www.ifamericansknew.org/stats/dirani.html IDF doctor says Dirani rape…]</ref><ref>[http://www.btselem.org/Download/200705_Utterly_Forbidden_eng.pdf Tortures of Detainess Report]</ref>, пазбаўленні палесцінцаў грамадзянскіх правоў (абмежаванне перамяшчэння, эканамічная блакада, здзекі, забарона на скаргу ў грамадзянскі суд, забарона на мірныя дэманстрацыі пратэсту)<ref>[http://www.amnesty.org/en/region/israel-occupied-palestinian-territories Situation in the Occupied territories] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141031235607/http://www.amnesty.org/en/region/israel-occupied-palestinian-territories |date=31 кастрычніка 2014 }}</ref>, ваенных дзеянняў, накіраваных супраць мірнага насельніцтва, разбурэнняў палесцінскіх дамоў<ref>[https://archive.today/20120907023558/www.ifamericansknew.org/stats/homes.html Palestinian Homes Demolition Report]</ref>, агрэсіўных паводзін яўрэйскіх пасяленцаў з папушчальніцтва ізраільскай арміі<ref>[http://www.btselem.org/english/testimonies/20080713_settlers_beat_madhat_abu_karsh.asp Testimony of Abu Karsh]</ref>. Разам з тым, большасць насельніцтва Ізраіля не падтрымліваюць тэрміналогію многіх сусветных СМІ, калі дзеянні Ізраіля ў тэрытарыяльнай палітыцы называюць [[акупацыя]]й. Акупацыя — гэта часовы захоп тэрыторыі (часткі тэрыторыі) адной дзяржавы ўзброенымі сіламі іншай дзяржавы. Захопленыя ж у выніку войнаў 1948 і 1967 гадоў тэрыторыі не належалі ні адной дзяржаве ў свеце. І Ізраіль лічыць іх «нічыйнымі», гэта значыць Terra nullius (тэрмін міжнароднага права). Расследаванне, праведзенае If Americans Knew, абвінавачвае многія буйныя сусветныя СМІ ў фальсіфікацыі публікуемых дадзеных на карысць Ізраіля. Так, па сцвярджэнні If Americans Knew, нягледзячы на тое, што ад ваенных дзеянняў Ізраіля гіне значна больш невінаватага мірнага палесцінскага насельніцтва, чым у самым Ізраілі ад дзеянняў палесцінскіх тэрарыстаў, інфармацыя аб ахвярах з ізраільскага боку з’яўляецца ў СМІ значна часцей. Гэтым, на думку гэтай арганізацыі, абумоўліваецца салідарнасць амерыканскай грамадскасці з Ізраілем<ref>[http://www.ifamericansknew.org/media/ Analyzing Media about Israel]</ref>. Разам з тым, многія аналітыкі скептычна ставяцца да справаздач праваабарончых груп, якія працуюць з палесцінцамі, у прыватнасці «Amnesty International». Імі адзначаецца селектыўны падыход праваабаронцаў да інфармацыі і пэўная ідэалагічная прадузятасць. Што тычыцца прадузятасці, урады шматлікіх краін, у тым ліку [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{cite news|url=http://www.namibian.com.na/Netstories/2000/January/Africa/aggression.html|title=DR Congo blasts Amnesty International report on repression|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103214347/http://www.namibian.com.na/Netstories/2000/January/Africa/aggression.html|archive-date=3 студзеня 2006|publisher=The Namibian|date=14 студзеня 2000|access-date=15 мая 2006}}</ref>, [[Кітай|Кітая]]<ref>{{cite news|url=http://www.uscpf.org/news/2001/02/021601.htm|title=The U.S. and China This Week|publisher=U.S.-China Policy Foundation|date=16 лютага 2001|access-date=15 мая 2006}}</ref>, [[В’етнам]]а<ref>{{cite web|url=http://www.thienlybuutoa.org/Misc/cream_of_the_diplomatic_crop.htm|title=The Cream of The Diplomatic Crop from Ha Noi|publisher=THIEN LY B?U TOA|access-date=15 мая 2006}}</ref>, [[Расія|Расіі]]<ref>{{cite news|url=http://www.hrvc.net/news8-03/23b-8-03.html|title=Russian official blasts Amnesty International over Chechnya refugees|archive-url=https://web.archive.org/web/20070526005329/http://www.hrvc.net/news8-03/23b-8-03.html|archive-date=26 мая 2007|publisher=Human Rights Violations in Chechnya|date=22 жніўня 2003|access-date=15 мая 2006}}</ref> і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў Амерыкі]]<ref>{{cite web|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/05/20050525-3.html#l|title=Press Briefing By Scott McClellan|publisher=The White House|date=25 мая 2005|access-date=30 мая 2006}}</ref> выступалі супраць Amnesty International, паколькі, на іх думку, гэтая арганізацыя распаўсюджвае прадузятую інфармацыю або не разглядае пагрозу бяспецы дзяржавы як змякчальныя абставіны. Акрамя таго, арганізацыя Media Watch International адзначае, што міжнародныя СМІ, уключаючы найбуйнейшыя сусветныя інфармацыйныя агенцтвы, сістэматычна скажаюць інфармацыю пра канфлікт такім чынам, каб прадставіць палесцінскіх арабаў пацярпелым бокам, а Ізраіль агрэсарам<ref>{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=135|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=4 студзеня 2003|access-date=2012-01-20|title=«Награда» «Самый Необъективный Репортаж — 2002»|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823024725/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=135|archive-date=23 жніўня 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=155|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=18 мая 2003|access-date=2012-01-20|title=«Нью-Йорк Таймс» игнорирует палестинский террор|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825235728/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=155|archive-date=25 жніўня 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=159|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=16 ліпеня 2003|access-date=2012-01-20|title=Изучаем заголовки агентства «Рейтер»|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825075806/http://www.honestreporting.ru/articles/?id=159|archive-date=25 жніўня 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://honestreporting.ru/articles/index.php?id=184|publisher=Media Watch International|work=Беспристрастный Репортаж|datepublished=19 сакавіка 2004|access-date=2012-01-20|title=Руководство ВВС извиняется за публикацию лживых материалов|archive-url=https://web.archive.org/web/20050227133550/http://honestreporting.ru/articles/?id=184|archive-date=27 лютага 2005|url-status=live}}</ref>. Аналагічныя прэтэнзіі да сусветных СМІ вылучае CAMERA (Committee for Accuracy in Middle East Reporting in America)<ref>[http://www.camera.org/ CAMERA]</ref>. If Americans Knew незадаволеная тым, што Ізраіль атрымлівае найбольшую фінансавую дапамогу ад амерыканскага ўрада (у памеры каля 3 мільярдаў [[Долар ЗША|долараў]] штогод), нягледзячы на існаванне вялікай колькасці краін, у якіх узровень жыцця значна ніжэй, а палітычная нестабільнасць — вышэй. Тым не менш, варта адзначыць, што Ізраіль з’яўляецца важным стратэгічным і палітычным саюзнікам ЗША, знаходзіцца пад пагрозай вайны са сваімі бліжэйшымі суседзямі (у тым ліку такімі рэгіянальнымі супердзяржавамі, як [[Іран]]) і выдаткоўвае значную частку [[ВУП]] на нацыянальную абарону і бяспеку<ref>{{cite web|url=http://www.ifamericansknew.org/stats/usaid.html|title=US assistance to Israel|lang=en|archive-url=https://archive.today/20120906164701/www.ifamericansknew.org/stats/usaid.html|archive-date=6 верасня 2012|access-date=30 кастрычніка 2014|url-status=dead}}</ref>. У той жа час, паводле дадзеных Washington ProFile, Палесцінская аўтаномія стала найбуйнейшым у свеце атрымальнікам гуманітарнай дапамогі на душу насельніцтва. У прыватнасці, у 2006 годзе сярэднестатыстычны палесцінец атрымаў ад заходніх донараў (без уліку арабскіх дзяржаў, Японіі і інш.) $ 300, у той час як сярэдні жыхар Афрыкі (на поўдзень ад Сахары) — толькі $ 44<ref>{{cite web|url=http://www.washprofile.org/ru/node/6592|publisher=Washington ProFile|datepublished=23 чэрвеня 2007|access-date=11 лістапада 2010|title=Резонанс «Хамаса»|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021203345/http://www.washprofile.org/ru/node/6592|archive-date=21 кастрычніка 2007|url-status=dead}}</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{refbegin|2}} * {{citation|title=Israel’s Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy|last=Abadi|first=Jacob|isbn=0714655767|publisher=Routledge|year=2004}} * {{citation|title=The Book of Jewish Knowledge|url=https://archive.org/details/bookofjewishknow0000ausu|last=Ausubel|first=Natan|publisher=Crown Publishers|location=New York, New York|year=1964|isbn=051709746X}} * {{citation|title=The Original Story: God, Israel and the World|url=https://archive.org/details/originalstorygod0000bart|last=Barton|first=John|last2=Bowden|first2=Julie |isbn=0802829007|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|year=2004}} * {{citation|title=Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East|url=https://archive.org/details/warsinternalconf0000barz|last=Barzilai|first=Gad|isbn=0-7914-2943-1|publisher=State University of New York Press|year=1996}} * {{citation|title=International History of the Twentieth Century|last=Best|first=Anthony|isbn=0415207398|year=2003|publisher=Routledge}} * {{citation|title=A History of Israel|last=Bregman|first=Ahron|isbn=0333676319|publisher=Palgrave Macmillan|year=2002|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofisrael0000breg}} * {{citation|title=World Music: The Rough Guide|last=Broughton|first=Simon|last2=Ellingham|first2=Mark|last3=Trillo|first3=Richard|isbn=1858286352|publisher=Rough Guides|year=1999|url-access=registration|url=https://archive.org/details/roughguidetoworl00simo}} * {{citation|title=Holocaust City: The Making of a Jewish Ghetto|url=https://archive.org/details/holocaustcitymak0000cole|last=Cole|first=Tim|isbn=0415929687|year=2003|publisher=Routledge}} * {{citation|title=The Enemy Within: A History of Espionage|last=Crowdy|first=Terry|isbn=1841769339|publisher=Osprey Publishing|year=2006|url-access=registration|url=https://archive.org/details/enemywithinhisto00crow}} * {{citation|title=Patterns of Political Leadership: Egypt, Israel, Lebanon|url=https://archive.org/details/patternsofpoliti0000unse_k3s7|last=Dekmejian|first=R. Hrair|publisher=State University of New York Press|year=1975|isbn=087395291X}} * {{citation|title=The Arab-Israeli conflict|last=Fraser|first=T. G.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=9780333717066|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabisraeliconfl0000fras}} * {{citation|title=To Rule Jerusalem|url=https://archive.org/details/torulejerusalem0000frie|last=Friedland|first=Roger|last2=Hecht|first2=Richard|publisher=University of California Press|year=2000|isbn=0520220927}} * {{citation|title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War|url=https://archive.org/details/israelpalestinec0000gelv|last=Gelvin|first=James L.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0521852897}} * {{кніга|аўтар = Gilbert M. |загаловак = The Routledge atlas of the Arab-Israeli conflict |спасылка=http://books.google.com/books?id=UNvJ1FOwiAwC&source=gbs_similarbooks |выдавецтва=Routledge |год=2002 |старонак =156 |isbn=9780415281164 }} * {{citation|title=The Routledge Atlas Of The Arab-Israeli Conflict|last=Gilbert|first=Martin|isbn=0415359007|year=2005|publisher=Routledge|edition=8th}} * {{citation|title=The Climate of Israel: Observation, Research and Application|last=Goldreich|first=Yair|isbn=030647445X|year=2003|publisher=Springer}} * {{citation|title=The Book of Genesis|last=Hamilton|first=Victor P.|year=1995|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|edition=2nd revised|isbn=0802823092}} * {{citation|title=Warfare and the Third World|url=https://archive.org/details/warfarethirdworl0000hark|last=Harkavy|first=Robert E.|last2=Neuman|first2=Stephanie G.|year=2001|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=0312240120}} * {{citation|title=Brassey’s International Intelligence Yearbook|edition=2003|last=Henderson|first=Robert D'A.|publisher=Brassey’s Inc.|year=2003|isbn=1574885502}} * {{citation|title=The Jewish State|url=https://archive.org/details/jewishstate0000theo_s7e1|last=Herzl|first=Theodor|author-link=Тэадор Герцль|publisher=American Zionist Emergency Council|year=1946|isbn=0486258491}} * {{citation|title=Israel and the Palestinian Territories: The Rough Guide|last=Jacobs|first=Daniel|publisher=Rough Guides|edition=2nd revised|year=1988|isbn=1858282489|url-access=registration|url=https://archive.org/details/israelpalestinia00jaco}} * {{citation|title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/societysettlemen0000kell|last=Kellerman|first=Aharon|year=1993|publisher=State University of New York Press|isbn=0791412954}} * {{citation|title=Theodor Herzl: From Assimilation to Zionism|last=Kornberg|first=Jacques|isbn=0253332036|publisher=Indiana University Press|year=1993}} * {{citation|title=Britain’s Naval and Political Reaction to the Illegal Immigration of Jews to Palestine, 1945—1948|last=Liebreich|first=Fritz|isbn=0714656372|year=2005|publisher=Routledge}} * {{citation|title=For the Land and the Lord: Jewish Fundamentalism in Israel|last=Lustick|first=Ian|isbn=0876090366|publisher=Council on Foreign Relations Press|year=1988|url-access=registration|url=https://archive.org/details/forlandlordjewis0000lust}} * {{citation|title=Israel’s Higher Law: Religion and Liberal Democracy in the Jewish State|url=https://archive.org/details/israelshigherlaw0000mazi|last=Mazie|first=Steven|publisher=Lexington Books|year=2006|isbn=0739114859}} * {{citation|title=Handbook of Decision Making|last=Morçöl|first=Göktuğ|isbn=1574445480|publisher=CRC Press|year=2006}} * {{citation|title=Triumph of the Image: The Media’s War in the Persian Gulf — A Global Perspective|last=Mowlana|first=Hamid|last2=Gerbner|first2=George|last3=Schiller|first3=Herbert I.|year=1992|publisher=Westview Press|isbn=0813316103|url-access=registration|url=https://archive.org/details/triumphofimageme0000unse}} * {{citation|title=A Historical Atlas of Israel|last=Romano|first=Amy|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2003|isbn=0823939782}} * {{citation|title=Flashpoints in the War on Terrorism|last=Reveron|first=Derek S.|last2=Murer|first2=Jeffrey Stevenson|publisher=Routledge|year=2006|isbn=0415954908|url-access=registration|url=https://archive.org/details/flashpointsinwar00reve}} * {{citation|title=The Economic Consequences of Zionism|last=Rosenzweig|first=Rafael|year=1997|publisher=T Brill Academic Publishers|isbn=9004091475}} * {{citation|title=Power Kills: Democracy As a Method of Nonviolence|url=https://archive.org/details/powerkillsdemocr00rumm|last=Rummel|first=Rudolph J.|year=1997|publisher=Transaction Publishers|isbn=0765805235}} * {{citation|title=Understanding Jewish History|last=Scharfstein|first=Sol|isbn=0881255459|year=1996|publisher=KTAV Publishing House}} * {{citation|title=The Land Beyond Promise: Israel, Likud and the Zionist Dream|url=https://archive.org/details/landbeyondpromis0000shin|last=Shindler|first=Colin |isbn=186064774X|year=2002|publisher=I. B. Tauris Publishers}} * {{citation|title=Encyclopedia Judaica|last=Skolnik|first=Fred|isbn=0028659287|publisher=Macmillian|year=2007|volume=9|edition=2nd}} * {{citation|title=Deterring America: Rogue States and the Proliferation of Weapons of Mass Destruction|isbn=0521864658|publisher=Cambridge University Press|year=2006|last=Smith|first=Derek|url-access=registration|url=https://archive.org/details/deterringamerica0000smit}} * {{citation|title=The Hope Fulfilled: The Rise of Modern Israel|last=Stein|first=Leslie|year=2003|publisher=Greenwood Press|isbn=0275971414|url-access=registration|url=https://archive.org/details/hopefulfilledris00lesl}} * {{citation|title=The Arabs in Israel|last=Stendel|first=Ori|isbn=1898723230|year=1997|publisher=Sussex Academic Press|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabsinisrael00sten}} * {{citation|title=Critical Essays on Israeli Social Issues and Scholarship|last=Stone|first=Russell A.|last2=Zenner|first2=Walter P.|isbn=0791419592|publisher=SUNY Press|year=1994}} * {{citation|title=Culture and Customs of Israel|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000tors|last=Torstrick|first=Rebecca L.|isbn=0313320918|year=2004|publisher=Greenwood Press}} * {{citation|title=Word Biblical Commentary|last=Wenham|first=Gordon J.|isbn=0849902010|volume=2 (Genesis 16-50)|year=1994}} * {{Крыніцы/БелЭн|7|Ізраіль||181-188}} * Рубінчык, Вольф. На ізраільскія тэмы. — Мн.: Шах-плюс, 2011. — 72 с. {{refend}} == Спасылкі == * [http://www.britannica.com/nations/Israel Israel] у [[Энцыклапедыя Брытаніка]]{{Ref-en}} * [http://www.columbia.edu/cu/lweb/indiv/mideast/cuvlm/Israel.html Israel] у бібліятэцы [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэта]]{{Ref-en}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/middle_east/country_profiles/803257.stm Israel] на сайце [[BBC]]{{Ref-en}} * [https://archive.today/20120710212220/lcweb2.loc.gov/frd/cs/iltoc.html Israel] у [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэцы Кангрэса ЗША]]{{Ref-en}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html The World Factbook: Israel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225080845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html%20 |date=25 снежня 2018 }} на сайте [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]]{{Ref-en}} * [https://acol.co.il/ru Дошка аб’яваў Ізраіля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220607185958/https://acol.co.il/ru |date=7 чэрвеня 2022 }}{{Ref-ru}} * [http://www.waronline.org/IDF/Articles/articles.html Армия Обороны Израиля]{{Ref-ru}} * [http://www.mid.ru/ns-rasia.nsf/1083b7937ae580ae432569e7004199c2/432569d80021985f43256c44002dadf2?OpenDocument Справочная информация об Израиле на сайте МИД РФ] * [http://www.ilmuseums.com/russian.asp Музеи Израиля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100619175319/http://www.ilmuseums.com/russian.asp |date=19 чэрвеня 2010 }}{{Ref-ru}} * [http://protodata.biz/izrail-interesnaya-statistika.htm Израиль. Интересные статистические данные]{{Ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20090406140243/http://arche.by/by/9/10/261/ Рашэд Чоўдхуры. Расплюшчыць вочы на зямлю абяцаную] * [https://web.archive.org/web/20090406140340/http://arche.by/by/9/10/267/ Вольф Рубінчык. «ААН-шмаан», ці У пошуках трэцяга шляху] ; Афіцыйныя сайты Ізраіля * [http://www.gov.il/ Урадавы партал Ізраіля]{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ar}} * [http://www.knesset.gov.il/main/ru/home.asp Кнэсет — парламент Ізраіля] * [http://www.pmo.gov.il/ Прэм’ер-міністр Ізраіля]{{Ref-he}} * [http://www.president.gov.il/ Прэзідэнт Ізраіля]{{Ref-he}} * [http://embassies.gov.il/minsk/Pages/default.aspx Амбасада Ізраіля ў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140607043525/http://embassies.gov.il/minsk/Pages/default.aspx |date=7 чэрвеня 2014 }} * [http://www.iaec.gov.il/ Камісія па атамнай энергіі Ізраіля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201031063957/http://iaec.gov.il/ |date=31 кастрычніка 2020 }} * [http://www.idf.il/ Армія Абароны Ізраіля]{{Ref-he}}{{Ref-en}} * [http://www.police.gov.il/ Паліцыя Ізраіля]{{Ref-he}} * [http://www.ips.gov.il/ Служба турмаў Ізраіля] * [http://www.shabak.gov.il/ Агульная служба бяспекі Ізраіля — «Шабак»]{{Ref-he}}{{Ref-en}} * [http://www.mossad.gov.il/ Ведамства разведкі і асаблівых заданняў — «Масад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927030852/https://www.mossad.gov.il/Eng/recruit/Register/Explanations.aspx |date=27 верасня 2007 }}{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}}{{Ref-ar}}{{Ref-fa}} ; Ізраільскія сайты, звязаныя з мастацтвам * [http://habama.co.il/ Ізраільскі партал культуры]{{Ref-he}} * [http://www.yesh-theatre.com/catalog.html Каталог израильских театральных сайтов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140408123121/http://www.yesh-theatre.com/catalog.html |date=8 красавіка 2014 }}{{Ref-ru}} * [http://www.gesher-theatre.co.il/ Театр «Гешер»]{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}} * [http://www.israel-opera.co.il/ Ізраільская опера]{{Ref-he}}{{Ref-en}} * [http://www.redseajazzeilat.com/ Red Sea Jazz Festival] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140207013419/http://www.redseajazzeilat.com/ |date=7 лютага 2014 }}{{Ref-he}}{{Ref-en}}{{Ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Ізраіль у тэмах}} {{Краіны ля Міжземнага мора}} {{Краіны ля Чырвонага мора}} {{Краіны Азіі}} {{Міжземнаморскі Саюз}} {{Пярэдняя Азія}} [[Катэгорыя:Ізраіль| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] l2u4mpguneic5eqwbaw5gm7xbmidc9w 0 15187 5154875 4990529 2026-06-16T08:17:54Z ~2026-35290-49 169873 /* Паход 1203 года */ 5154875 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Уладзімір | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = князь полацкі | парадак = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = да 1184 | перыядканец = 1216 | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Усяслаў Васількавіч]] | пераемнік = магчыма, [[Васілька Валадаравіч]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = }} '''Уладзімір''' (каля 1140-х — {{ДС|||1216}}, [[Полацк]]) — [[Князі полацкія|князь полацкі]]{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}} (да 1184—1216). == Праблемы атаяснення == Полацкі князь Уладзімір (''Woldemaro de Ploceke'') з тытулам ''magnus rex'' вядомы толькі з «[[Хроніка Лівоніі|Хронікі Лівоніі]]» [[Генрых Латвійскі|Генрыха Латвійскага]], старажытнарускія крыніцы яго не згадваюць, але гістарычнасць асобы пэўная. Думку пра Уладзіміра як сына менскага князя [[Валадар Глебавіч|Валадара Глебавіча]] бадай першым выказаў [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|Мікалай Карамзін]], але адначасова атаясняў яго з [[Васілька Валадаравіч|Васількам Валадаравічам]], згаданым пад 1186 годам. У 1850 годзе [[Петэр Андрэас Мунк]] абгрунтаваў такую версію, супаставіў «''братоў каралевы [[Сафія Валадараўна|Сафіі [Валадараўны]]]''», якія «''са славай трымаюць стырно ўлады каралеўства і да сёння''» «Генеалогіі дацкіх каралёў» (канец XII ст.) з «Хронікай Лівоніі» і выказаў думку, што Уладзімір — адзін з братоў дацкай каралевы. У 1850 годзе і [[Карл Хрысціян Рафн|Карл Рафн]] выказаў думку, што Уладзімір сын Валадара і, «магчыма», брат Васількі Валадаравіча. [[Міхаіл Аляксандравіч Таўбэ|Міхаіл Таўбэ]] далучаўся да такога атаяснення, але ў пярэчанне «Хронікі Лівоніі» адносіў княжанне Уладзіміра Валадаравіча да пазнейшага часу.<!--Такое атаясненне Арцыбашаў.--> З сучасных даследчыкаў аналагічную Карамзіну-Мунку-Рафну версію выказаў [[Аляксандр Васілевіч Назарэнка|Аляксандр Назарэнка]] з такой самай аргументацыяй{{sfn|Назаренко|2001|с=590}}. Да думкі пра паходжанне Уладзіміра з менскіх Глебавічаў схіляўся [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Леанід Аляксееў]]. У 1935 годзе Таўбэ налічыў ужо прынамсі дзевяць версій атаяснення Уладзіміра і ўсе прызнаў няўдалымі. Некаторыя гісторыкі выказвалі свае думкі наконт розных версій, але лічылі пытанне не вырашаным або невырашальным. [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] у кантэксце падзей згадваў толькі «полацкага князя» без імя. [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]] лічыў, што Уладзімір быў «пераемнікам» Усяслава Васількавіча на стальцы, але называў яго без імя па бацьку{{sfn|Довнар-Запольский|1891|с=161-163}}. [[Эрнест Іванавіч Бонель|Эрнест Бонель]] лічыў Уладзіміра сынам полацкага князя [[Усяслаў Васількавіч|Усяслава Васількавіча]], такую ж думку выказаў і [[Васіль Яфімавіч Данілевіч|Васіль Данілевіч]]{{sfn|Данилевичъ|1896|с=108-109}}, але тут жа ў заўвагах назваў яе «не заснаванай ні на чым»{{sfn|Данилевичъ|1896|с=109, прим. 79}}, аднак, такой версіі трымаліся і пазнейшыя гісторыкі [[Алег Міхайлавіч Рапаў|Алег Рапаў]]{{Sfn|Рапов|1977|с=64}}, [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]]{{sfn|Насевіч|1993|с=143}} і іншыя. [[Эдуард Міхайлавіч Загарульскі|Эдуард Загарульскі]]{{sfn|Загорульский|1994|с=15}} і [[Яўгенія Львоўна Назарава|Яўгенія Назарава]]{{sfn|Назарова|2014a|с=134}} лічылі яго братам Усяслава Васількавіча. [[Мікалай Пятровіч Лыжын|Мікалай Лыжын]] прапаноўваў атаясненне з {{нп5|Уладзімір Рурыкавіч|Уладзімірам Рурыкавічам|ru|Владимир Рюрикович}}{{sfn|Лыжин|1858|}}, але той нарадзіўся толькі ў 1187 годзе{{sfn|Довнар-Запольский|1891|с=161}}. [[Мікалай Аляксандравіч Баўмгартэн|Мікалай Баўмгартэн]] прапаноўваў лічыць Уладзіміра сынам менскага і полацкага князя [[Расціслаў Глебавіч|Расціслава Глебавіча]]. Некаторыя атаясненні грунтуюцца на думцы пра памылку Генрыха Латвійскага, які мог назваць ''Вальдэмарам'' князя з іншым імем. Такую магчымасць, але адносна не Уладзіміра, а іншага князя, дапускаў Сяргей Салаўёў. Аднак, як заўважыў [[Сяргей Аляксандравіч Анінскі|Сяргей Анінскі]], гэта «''зусім не пасуе той дбайнасці, з якою Генрых перадае іншамоўныя імёны''» і ў выпадку Салаўёва ёсць уплывам звестак Тацішча з «Аповесці пра Святохну», спробай упісаць іх у гістарычны кантэкст. Пагатоў, Генрых называе полацкага князя Вальдэмарам не аднойчы, а чатыры разы. Таксама прапануюць атаясненні з асобамі, чые імёны маглі быць формай ад імя Уладзімір. [[Мікола Іванавіч Ермаловіч|Мікола Ермаловіч]] думаў, што гэта [[Валодша]], якога ён лічыў сынам [[Рагвалод-Васіль Барысавіч|Рагвалода-Васіля]]. Яўгенія Назарава варыятыўна называла князя Валадаром Васількавічам{{sfn|Назарова|2014a|с=134}}, таксама і Загарульскі{{sfn|Загорульский|1994|с=15}}. [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|Ізмаіл Сразнеўскі]] наогул прапаноўваў атаясняць Уладзіміра з менскім князем Валадаром Глебавічам, што аднак храналагічна неверагодна. Асобнае месца займаюць звесткі [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіля Тацішчава]], іх крыніцай ён называў свае выпіскі з [[Полацкі летапіс|Полацкага летапісу]], цяпер не вядомага. Паводле першай рэдакцыі адной выпіскі, у 1182 годзе «''Васілька драгіцкі, не пагадзіўшыся з Уладзімірам мінскім, сабраў ляхаў і мазаўшан, ішоў да [[Брэст|Бярэсця]], дзе яго Уладзімірка сустрэў на [[Буг]]у з палачанамі і дручанамі, даў полк каля Буга ракі, але шмат страціўшы людзей, уцёк да Менску. А Васілька з ляхамі, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і баяўся сам сідзець тут, пакінуў ляхаў з братам жонкі сваёй. А Уладзімірка, сабраў людзей, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і ляхаў многіх забіў, і іншых на окуп адпусціў і пайшоў на Васільку. І дайшоў да яго на Нуры за [[Драгічын (Польшча)|Драгічыным]], дзе з ім ляхаў было і мазаўшан шмат, і біўся ад раніцы да палудня. І пачалі адступаць, і Васілька ўцёк да цесця, які неўзабаве прыйшоў з вялікім войскам і Уладзімірку прагнаў. А Васілька не маў чым ляхам заплаціць, бо Уладзімірка ўвесь статак парабаваў і гарады яго разарыў, аддаў цесцю гарады свае па сабе, бо дзяцей не меў. І так зведзены быў Васілька цесцем сваім, але Раман Васільку і з цесцем выгнаў''». Пра далейшыя падзеі Тацішчаў не паведамляе. У другой рэдакцыі тэксту Тацішчаў дадаў больш дэталяў, а таксама імёны па бацьку абодвум князям — Васільку Яраполчычу і Уладзімірку Валадаравічу (''Владимирко Володаревич''). Аднак, пра Уладзіміра як полацкага князя ў Тацішчава нічога няма, ён не ведаў пра Хроніку Лівоніі Генрыха Латвійскага. У свой час [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]] выказаў думку, што ўсе звесткі Тацішчава ў першай рэдакцыі больш надзейныя, а ў другой рэдакцыі зазналі аўтарскіх змен, дапаўненняў і рэканструкцый. Даследчыкі, якія давяраюць выпісцы, лічаць яе пацвярджэннем, што полацкі князь Уладзімір быў сынам менскага князя Валадара. Іншыя даследчыкі не давяраюць звесткам, лічаць іх адной з «рэканструкцый» Тацішчава. Такім чынам, згадка ў выпісцы Тацішчава князя з такім самым імем, што прапаноўвалі і Мунк з Назарэнкам, можа быць толькі супадзеннем. Яшчэ Карамзін, які лічыў магчымым, што полацкі князь Уладзімір быў Валадаравічам, адначасова лічыў несапраўднымі звесткі Тацішчава пра менскага князя Уладзімірку Валадаравіча. Паводле другой выпіскі Тацішчава, г. зв. «Аповесці пра Святохну», даследчыкі, якія ёй вераць, прапануюць яшчэ адно атаясненне — з [[Уладзімір-Войцех|Уладзімірам-Войцехам]], паводле «Аповесці…», малодшым сынам полацкага князя [[Барыс Давыдавіч|Барыса Давыдавіча]]. У атаясненні, аднак, ёсць унутраныя супярэчнасці з самой «Аповесцю…». У сапраўднасці гэтай выпіскі таксама сумняюцца, так, на думку Мікалая Лыжына, яна магчыма была [[памфлет]]ам Тацішчава на апанаванне іншаземцамі расійскага імператарскага двара яго часу{{sfn|Лыжин|1858|}}. Таксама ёсць даследчыкі, якія лічаць, што полацкіх князёў Уладзіміраў было два, першы згадваецца Генрыхам пад 1184 годам, другі — пад 1216 годам, а паміж імі быў іншы або іншыя полацкія князі, якіх Генрых называе без імёнаў «полацкімі каралямі». Гэтыя даследчыкі звычайна не робяць спроб ідэнтыфікацыі абодвух Уладзіміраў. Ёсць і блізкі да такога падыход, калі пад 1184 і 1216 гадамі лічаць згаданым аднаго Уладзіміра, але ў прамежкавым часе мяркуюць безыменных полацкіх князёў. Так, паводле [[Яўгенія Львоўна Назарава|Яўгеніі Назаравай]], магчыма, Генрых аб’яднаў у «вобразе» Уладзіміра двух полацкіх князёў — Усяслава Васількавіча пад 1184 годам і «нейкага» Уладзіміра, які княжыў у пачатку XIII ст.{{sfn|Назарова|2014b|с=135}}, аднак, даследчыца непаслядоўная нават у межах аднаго выдання, старонкай раней пад 1184 і 1216 гадамі яна называе полацкім князем «Уладзіміра або Валадара Усяславіча»{{sfn|Назарова|2014a|с=134}}. Аднак, Генрых згадвае полацкага князя з імем Уладзімір чатыры разы — пад 1184, 1206, 1208 і 1216 гадамі — таму, меркаванае чаргаванне князёў было б болей складаным за тое, што апісваюць гэтыя даследчыкі. == Да 1184 года == Прынамсі з 1150-х гадоў менскія Глебавічы з пераменным поспехам змагаліся за полацкі сталец, іх асноўных супернікаў, віцебскіх Васількавічаў, падтрымлівалі смаленскія [[Расціславічы Смаленскія|Расціславічы]]. У 1181 годзе Васількавічы змянілі палітычную арыентацыю на чарнігаўскіх Ольгавічаў, удзельнічалі ў паходзе антысмаленскай кааліцыі на Друцк і з гэтай прычыны маглі страціць падтрымку Расціславічаў. Невядома, што адбывалася ў Полацку пасля паміж 1181—1184 гадамі. Але ў 1186 годзе смаленскія князі (названы [[Давыд Расціславіч|Давыд]] з сынам {{нп5|Мсціслаў Давыдавіч (князь смаленскі)|Мсціславам|ru|Мстислав Давыдович (князь смоленский)}}) з саюзнікамі — менскімі Глебавічамі (названы [[Васілька Валадаравіч]]) і друцкімі Барысавічамі (названы [[Усяслаў (князь друцкі)|Усяслаў]]), пайшлі на Полацк. Палачане сустрэлі іх на мяжы з вялікімі дарамі, напэўна, прынялі і нейкія ўмовы, бо князі згадзіліся на мір. На думку Пятнова, магчыма, па гэтых умовах Уладзімір і заняў полацкі сталец. Аднак, Уладзімір, быў полацкім князем ўжо ў 1184 годзе. Некаторыя даследчыкі бачаць у 1180-х гадах месца падзеям «Аповесці пра Святохну», якія сам Васіль Тацішчаў дае пад 1216 годам, але апісаныя акалічнасці адпавядаюць ранейшаму часу. На думку гэтых даследчыкаў, пасля пахода на Друцк у 1181 годзе і страты Васількавічамі падтрымкі Расціславічаў, магчыма, [[Усяслаў Васількавіч|Усяслава Васількавіча]] на полацкім стальцы змяніў [[Барыс Давыдавіч]]. Паводле «Аповесці…», Барыс быў стары і для ваенных спраў палачане запрашалі менскіх і друцкіх князёў, да 1184 года Барыс мог памерці і сталец заняў Уладзімір. Аднак сапраўднасць «Аповесці…» ставіцца пад сумнеў, як і ўсе ўнікальныя звесткі Тацішчава, і няма пэўнасці ці грунтуецца яна і наколькі на крыніцах або цалкам «сканструявана» гістарыёграфам. == Дзейнасць == === З 1184 года === Упершыню Уладзімір згаданы пад 1184 годам як полацкі князь, які дазволіў каталіцкаму манаху-немцу [[Мейнард]]у прапаведаваць сярод полацкіх даннікаў [[Лівы|ліваў]] у вусці [[Дзвіна|Дзвіны]]. У 1191 годзе неназваныя полацкія князі, напэўна, Уладзімір з Васількам, сустракаліся ў [[Вялікія Лукі|Вялікіх Луках]] з ноўгарадскім князем {{нп5|Яраслаў Уладзіміравіч (князь наўгародскі)|Яраславам Уладзіміравічам|ru|Ярослав Владимирович (князь новгородский)}} і дамовіліся пра сумесны паходзе на [[Літоўцы|літву]] або [[чудзь]] наступным годам. Магчыма, яны дамовіліся пра два сумесныя паходы — на літву і на чудзь, але план не ажыццявіўся — у 1192 годзе Уладзімір адзін хадзіў на літву, а наўгародцы і пскавічы на чудзь. Прычыны ўладзімірава паходу невядомы, літоўцы былі звычайнымі саюзнікамі менскіх князёў, магчыма, Уладзімір браў удзел у літоўскай міжусобіцы. Пазней Уладзімір выкарыстоўваў атрады літоўцаў. Узімку 1198—1199 гадоў літоўцы з палачанамі напалі на наўгародскі прыгарад Вялікія Лукі, спалілі горад і парабавалі ваколіцы. У адказ вялікае войска наўгародцаў, пскавічоў, [[Старая Ладага|ладажан]], [[Таржок|наваторжцаў]] пайшло на Полацк. Паслы палачан сустрэлі яго каля возера {{нп5|Каспля (возера)|Касплі|ru|Каспля (озеро)}} і задобрылі дарамі наўгародскага князя. У 1201 годзе, калі літоўцы пайшлі супраць [[земгалы|земгалаў]], Уладзімір уварваўся ў Літву і вымусіў літоўцаў вярнуцца ў свае межы. === Паход 1203 года === У 1203 годзе пачаўся адкрыты канфлікт Уладзіміра з немцамі ў Лівоніі{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}, відаць, з прычыны адмовы біскупа [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альбертам]] плаціць даніну, якую, імаверна, плацілі яго папярэднікі. Сам паход 1203 года нагадваў хутчэй збор даніны, а не ваенную кампанію. Войска Уладзіміра імаверна складалася з уласнай дружыны і дружын герцыкскага князя [[Усевалад (князь герцыкскі)|Усевалада]] і кукенойскага князя [[Вячка (князь кукенойскі)|Вячкі]]. Спачатку ім спрыяў поспех, пасля аблогі замка {{нп5|Ікшкіле|Ікскюль|ru|Икшкиле}}, лівы, якія нядаўна прызналі ўладу біскупа, выплацілі патрабаваную даніну{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Але пад [[Гольм]]ам немцы з [[Арбалет|самастрэлаў]] паранілі шмат коней у палачан і Уладзімір не рызыкнуў пад абстрэлам перапраўляцца цераз Дзвіну. Палачане адступілі ад Гольма, але герцыкскі князь Усевалад з літоўцамі напаў на Рыгу і парабаваў яе ваколіцы. Напэўна, Уладзімір хацеў толькі напалохаць немцаў і часткова гэта ўдалося — біскуп Альберт прызнаў Уладзіміра ўладаром ліваў і выплаціў за іх даніну, але адмовіўся плаціць даніну за сябе, то-бок не прызнаў сябе полацкім падданым. === Паход 1206 года === У 1206 годзе да Уладзіміра прыбыло ліўскае пасольства{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Паслы скардзіліся на немцаў, што тыя не трымаюць міру, нападаюць на ліваў, прымушаюць да новай веры. Уладзімір разаслаў па Полацкай зямлі загад збіраць войска для вялікага паходу супраць немцаў. Князь хацеў на караблях і плытах спусціцца да [[Рыга|Рыгі]] і захапіць яе і адным разам выкінуць немцаў са сваіх уладанняў. Нейкім чынам пра пасольства ліваў даведаўся біскуп Альберт і паслаў да Уладзіміра пасольства на чале з Тэадорыхам, які ведаў Уладзіміра яшчэ з часоў Мейнарда. Дарогай на пасольства напалі літоўцы і адабралі дары для полацкага князя, але самі паслы дабраліся да Полацка. Прымаючы іх, Уладзімір вырашыў выкрыць хлусню немцаў, нібы яны не парушаюць міру і не нападаюць на ліваў. Для гэтага ён паклікаў і ліўскіх паслоў — тыя пацвердзілі свае словы. Князь загадаў немцам выйсці на двор і чакаць яго рашэння. Тэадорыху ўдалося паслаць Альберту вестку пра падрыхтоўку паходу. Альберт, калі даведаўся пра падрыхтоўку паходу Уладзімірам, затрымаў у Лівоніі [[крыжакі|крыжакоў]], што збіраліся вяртацца ў [[Германія|Германію]]. У сваю чаргу і Уладзімір даведаўся пра ўчынак Тэадорыха і адклаў вялікі паход на будучыню. Ён адпусціў Тэадорыха, а разам з ім адправіў у Ніжняе Падзвінне полацкіх ураднікаў, каб выслухалі абодва бакі — немцаў і ліваў, і вырашылі хто кажа праўду. Полацкія ўраднікі спыніліся ў [[Кокнэсэ|Кукенойсе]], а разам з Тэадорыхам у Рыгу паслалі [[дзяк]]а Стэфана, каб выклікаць Альберта на разбіральніцтва 30 мая 1206 года да ракі [[Огрэ (рака)|Вогі]]. Альберт назваў ураднікаў пасламі, прапанаваў ім прыехаць да яго ў Рыгу, як да уладара гэтай зямлі — ехаць на разбіральніцтва ён адмовіўся. Да прызначанага часу на Вогу сабралася вялікая колькасць ліваў. З Гольма на караблі прыбылі іх старэйшыны, што жылі ў гэтым замку. Па дарозе яны спрабавалі хітрасцю выманіць з Ікескуля немцаў, запрашаючы сесці на карабель, але немцы не пагадзіліся. Тады лівы, аб’ядналіся з летамі з [[Тарэйда|Тарэйды]] і [[Вейкала|Вейкалы]], напалі на Гольм і захапілі яго. Адсюль яны накіраваліся на Рыгу, але крыжакі, якія засталіся ў Рызе, лёгка разбілі ліваў і вярнулі сабе Гольм. Адмова Альберта прыбыць на разбіральніцтва, то-бок выяўленне сваёй самастойнасці, выклікала ва Уладзіміра абурэнне, ён сабраў войскі і на караблях спусціўся ўніз па Дзвіне. Пры высадцы каля Ікескуля шмат каго ў полацкім войску немцы паранілі з самастрэлаў. Уладзімір не стаў браць гэты замак, а нечакана падышоў да Гольма і аблажыў яго. Некалькі дзён паміж немцамі і палачанамі доўжыўся бой. Крыжакі адбіваліся з самастрэлаў, палачане, дасведчаныя ў стральбе з [[лук]]аў, закідвалі замак стрэламі. Палачане спрабавалі падпаліць умацаванні, расклалі вялікае вогнішча пад сценамі, але не мелі поспеху. Не прынесла поспеху і [[баліста]], якую зрабілі палачане на ўзор нямецкіх, бо была зроблена няўдала. Уладзімір планаваў захапіць Гольм, Ікскюль і Рыгу{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}} — выкінуць немцаў з Ніжняга Падзвіння. Гэтыя планы спраўдзіліся бы, бо немцаў было мала. Аднак, Уладзімір вымушаны быў адмовіцца ад гэтага, бо даведаўся пра набліжэнне флоту крыжакоў з Германіі, а таксама дацкага караля [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмара]] з войскам, якое той збіраў тры гады і цяпер высадзіўся на [[Саарэмаа|Эзелі]]. Суадносіны сіл перамяніліся, Уладзімір адступіў. Сітуацыя прычынілася да таго, што ў 1207 годзе ўся краіна ліваў — Лівонія, аказалася ва ўладзе крыжакоў, яны падступілі да межаў [[Кукенойскае княства|Кукейноскага княства]]. Кукенойскі князь Вячка перадаў палову свайго княства біскупу, але неўзабаве, калі даведаўся пра адплыцце крыжацкага войска ў Германію, расправіўся з немцамі ў пераданай біскупу палове замка. {{нп5|Трафей, здабыча|Трафеі|ru|Трофей (добыча)}} Вячка адправіў Уладзіміру, паведаміў яму, што крыжакі сышлі з Лівоніі і прапанаваў аднавіць наступ. Але сустрэчны вецер затрымаў караблі крыжакоў у вусці Дзвіны, яны даведаліся пра ўчынак Вячкі і вярнуліся адпомсціць. Вячка, не чакаючы падыходу крыжакоў, спаліў свой горад і сышоў на [[Русь]], а крыжакі апанавалі Кукенойскім княствам цалкам. === Падзеі 1209 года === Пасля гэтага пад націскам крыжакоў аказаўся герцыкскі князь Усевалад. Восенню 1209 года крыжакі разбілі каля [[Герцыке]] ўсеваладаву дружыну і захапілі горад, князь выратаваўся на супрацьлеглым беразе Дзвіны і адтуль назіраў як гарыць замак і пасад, усеваладава жонка і дачка трапілі ў палон. Біскуп Альберт прапанаваў Усеваладу мір, вяртанне палонных і нарабаванага дабра, але той павінен быў перадаць біскупу частку княства, унікаць сувязяў з [[Язычніцтва|паганцамі]] (літоўцамі), паведамляць пра планы [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]] (палачан). Усевалад мог толькі згадзіцца з такімі ўмовамі. === Мір з біскупам у 1210 годзе === Вайна паміж Рыгай і Полацкам шкодзіла полацкаму гандлю, бо немцы кантралявалі вусце Дзвіны, а Уладзімір у сваю чаргу не дазваляў рыжскім купцам гандляваць у [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]]. У 1210 годзе да Уладзіміра прыбылі паслы біскупа на чале з рыцарам Арнольдам{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Ведаючы зацікаўленасць Полацка ў гандлі па Дзвіне, біскуп прапанаваў заключыць з Рыгаю мір і адкрыць рыжскім купцам доступ у свае ўладанні. Каб абмеркаваць умовы пагаднення, Уладзімір адправіў да Альберта заможнага чалавека Лудольфа са Смаленска. Гэта можа сведчыць, што за Уладзімірам стаяў і Смаленск, таксама зацікаўлены ў вольным гандлі па Дзвіне. Уладзіміра хвалявала ліўская даніна, якую Полацк страціў — біскуп Альберт згадзіўся выплачваць яе за ліваў. Гэта вяртала адносіны да стану 1203 года, але з улікам, што Полацк ужо страціў Кукенойс і пацярпелі яго інтарэсы ў Герцыке. Гэта дамова хоць і стала палёгкай полацкаму гандлю, але развязала рукі біскупу, цяпер ён мог ваяваць з [[эсты|эстамі]]. Зноў жа, біскуп згадзіўся плаціць даніну за ліваў, але не за сябе. Імаверна, на праўдзе біскуп не плаціў даніну і за ліваў, кажучы пра іх нежаданне служыць адразу двум гаспадарам. Магчыма, для вырашэння гэтага пытання Уладзімір паклікаў Альберта на сустрэчу. Планаваныя мэты сустрэчы невядомы, адбылася яна ў Герцыке. Спачатку ледзь не пачалася сутычка полацкай дружыны з васаламі біскупа, якую цудам прадухілілі. У выніку сустрэчы князь, прызнаў дэ-юрэ фактычнае валоданне біскупам зямлёй ліваў, перадаў ліваў біскупу. Пры гэтым было дамоўлена пра вольны гандаль па Дзвіне і сумесную ахову гандлёвых шляхоў, у тым ліку ад літоўцаў. Невядома якія планы адносна зямлі ліваў меў Уладзімір, магчыма, захоўваючы мір з біскупам ён дзейнічаў супраць яго праз герцыкскага князя Усевалада і літоўцаў. Тым самым 1210 годам літоўцы нападаюць на Рыгу, а ў 1211 годзе двойчы ваююць біскупскія ўладанні. У 1214 годзе біскуп перайшоў у наступ, абвінаваціў Усевалада, што той шмат гадоў не з’яўляецца да яго і заўсёды дапамагае літоўцам радай і справай. З біскупава блаславення немцы з летамі ў 1214 годзе пайшлі супраць Усевалада і хітрасцю завалодалі Герцыке. Горад разрабавалі, а жыхароў, якія не паспелі ўцячы ў замак, узялі ў палон. === Падзеі 1216 года === У 1216 годзе, пасля 10 красавіка да Уладзіміра звярнуліся эсты, каб ішоў ваяваць Рыгу і абяцалі адначасова пачаць вайну супраць ліваў і летаў, а таксама закрыць гавань каля {{нп5|Дзюнамюндскі манастыр|Дзюнамюндэ|ru|Даугавгривский монастырь}} ў вусці Дзвіны. Напэўна такога прыдатнага моманту чакаў Уладзімір, паводле Генрыха, ён паслаў ''«у Русь і Літву і склікаў вялікае войска з русінаў і літоўцаў»'', але раптоўна памёр, калі ўжо заўшоў на карабель, а войскі разыйшліся па сваіх землях.{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}{{Sfn|Сагановіч|1998|}} == Пасля смерці Уладзіміра == Паход на Рыгу праз смерць князя Уладзіміра не адбыўся. Паводле [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], тым часам смаленскі князь Мсціслаў Давыдавіч [[Літоўскія паходы да 1270 года|разбіў літоўцаў]], якія рабавалі ваколіцы Полацка. У 1217/1218 гадах Тацішчаў згадвае полацкага князя Васільку, удзельніка паходу на Галіч. Стрыйкоўскі не згадваў у гэтым паходзе полацкага князя, але згадваў літоўцаў. Магчыма, [[Васілька Валадаравіч]], малодшы брат Уладзіміра, стаў полацкім князем пасля яго смерці і менавіта з войскамі Васількі і прыведзенымі ім літоўцамі адбылася згаданая Длугашам сутычка смаленцаў, а потым Васілька павёў літоўцаў і пад Галіч. Аднак гэта выключна гіпатэтычна. У 1222 годзе смаленскія князі захапілі Полацк, што імаверна стала прычынай канчатковай страты Полацкам Лівоніі, а таксама прызнання герцыкскім князем Усеваладам нямецкай улады ў 1225 годзе. == У мастацтве == <gallery> Файл:Заір Азгур. Князь Уладзімір Полацкі.jpg|Скульптура «Князь Уладзімір Полацкі» (1943), [[Заір Азгур]] ([[Мемарыяльны музей-майстэрня З. І. Азгура]]) Файл:Татарнікаў. Валодша.jpg|Полацкі князь Уладзімір, пад імем Валодшы, ва ўяўленні [[Павел Юр’евіч Татарнікаў|Паўла Татарнікава]]. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Antiquités russes d’aprés les monuments historiques des Islandais et des anciens Scandinaves / С. C. Rafn. Copenhague, 1850—1852. T. 1-2. * ''[[Барыс Пашкевіч|Paszkiewicz B.]]'' O matce Lestka Bolesławica i początkach mennictwa mazowieckiego // Przegląd Historyczny, vol. 92 (2001), pp.&nbsp;1-14. — P. 12-13; * ''Sobolewski J. P.'' Wasylko Jaropełkowicz i Iziasław Jarosławowicz, dwaj książęta drohiccy z 2 poł. XII w. // Inter orientem et occidentem, studia z dziejów Europy Środkowo — Wschodniej ofiarowane prof. Janowi Tyszkiewiczowi w 40-lecie pracy naukowej. — Warszawa, 2002. — s. 77-88. — S. 80-81; * ''Michael v. Taube''. Russische u. Litauische Fuersten an der Duena zur Zeit der deutschen Eroberung Livlands (XII u. XIII Jahrh.) // Jahrbuecher fuer Kultur u. Geschichte d. Slaven, NF, Bd XI, Heft III—IV. — Breslau, 1935. * ''Алексеев Л. В.'' Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х-XIII вв. — М., 1975. * {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|ref=БС. Т. 5}} * ''Генрих Латвийский''. Хроника Ливонии / Введение, перевод и комментарии С. А. Аннинского. — 2-е изд. — М.— Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1938. * {{Кніга|ref=Данилевичъ|спасылка=https://runivers.ru/lib/book9208/481469/|аўтар=Данилевичъ В. Е.|загаловак=Очеркъ исторiи Полоцкой земли до конца XIV столѣтiя|год=1896|месца=Киев|выдавецтва=Тип. Императорского Университета Св. Владимира|старонак=288}} * {{Кніга|ref=Довнар-Запольский|аўтар=Довнар-Запольский М.|загаловак=Очерк истории Кривичской и Дреговичской земель до конца XII ст.|год=1891|месца=Киев}} * {{Кніга|ref=Загорульский|аўтар=Загорульский Э. М.|загаловак=Генеалогия полоцких князей Изяславичей|год=1994|месца=Мн.|выдавецтва=Изд-во «ВУЗ — ЮНИТИ»|старонак=30|isbn=985-431-001-9}} * {{кніга |аўтар = Загарульскі Э. М. |частка = |загаловак = Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 1998 |том = |старонкі = |старонак = 260 |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Загарульскі }} * История государства Российского / сочинение Н. М. Карамзина. — Издание 5-е в 3-х книгах, заключающих в себе 12 томов, с полными примечаниями, украшенное портретом автора, гравированным на стали в Лондоне. — Санкт-Петербург : издание И. Эйнерлинга, 1842—1843. — 28 см. * {{Артыкул|аўтар=Латышонак Алег|загаловак=Уладзімер Валадаравіч Менскі -- Rex Woldemar|год=2017|адказны=Навук. рэд. Аляксандр Пашкевіч|месца=Смаленск|выданне=Нацыянальнасьць — Беларус|выдавецтва=Інбелкульт|тып=3-е выд., папраўленае і дапоўненае.|старонкі=49-50|isbn=978-5-00076-036-9}} * {{Артыкул|ref=Лыжин|аўтар=Лыжин Н. П.|загаловак=Два памфлета времен Анны Иоанновны|год=1858|выданне=ИОРЯС|месяц=СПб|том=VII|выпуск=I|старонкі=49-64}} * ''Майоров А. В.'' Борьба за Берестье в 1182 г. по сведениям Полоцкой летописи В. Н. Татищева и польских средневековых хроник // Исследования по истории Средневековой Руси. К 80-летию Юрия Георгиевича Алексеева / Отв. ред. А. Ю. Дворниченко, сост. С. В. Стрельников. М., СПб., 2006. — С. 62—69. * ''Майоров А. В.'' «Повесть о Святохне» в трудах современных исследователей // Образ науки в университетском преподавании. Материалы XVII науч. конф. Историко-архивного института РГГУ. М., 2005. * ''Майоров А. В.'' «Повесть о Святохне»: история изучения и современные приёмы верификации известий В. Н. Татищева // Вестник Удмуртского государственного университета. Серия «История», 2004, № 3. * {{Кніга|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко А.В.|загаловак=Древняя Русь на международных путях : междисциплинарные очерки культурных, торговых, политических связей IX- XII вв.|год=2001|месца=Москва|выдавецтва=Языки русской культуры|старонак=781|isbn=5-7859-0085-8}} * {{h|Назарова|2014a|''Назарова Е. Л.'' Владимир Всеславич // {{Крыніцы/ДРСМ}} }} * {{h|Назарова|2014b|''Назарова Е. Л.'' Владимир Полоцкий // {{Крыніцы/ДРСМ}} }} * {{Кніга|ref=Насевіч|аўтар=Насевіч В. Л.|загаловак=Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы|год=1993|месца=Мінск}} * ''Пятнов А. П.'' Полоцкая земля в последней четверти XII в. // Rossica Antiqua. 2010. Вып. 1. — С. 135—138. * {{кніга|ref=Рапов|спасылка=|аўтар=Рапов О. М.|загаловак=Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в|адказны=|год=1977|частка=|спасылка частка=|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Изд-во МГУ|старонкі=|старонак=268|серыя=|тыраж=}} * {{Артыкул|спасылка=http://www.belhistory.eu/archives/383|ref=Сагановіч|аўтар=Сагановіч Г.|загаловак=Полацк і нямецкая калонія на Дзвіне (паводле хронікі Генрыха)|год=1998|выданне=Беларускі гістарычны агляд|месяц=6|том=5|нумар=1(8)|issn=1392-902Х}} {{продкі}} {{Ізяславічы Полацкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі полацкія]] [[Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі]] 7j742nal44lqjgte3ypul2jegvmxted 5154881 5154875 2026-06-16T08:28:45Z M.L.Bot 261 стыль 5154881 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Уладзімір | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = князь полацкі | парадак = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = да 1184 | перыядканец = 1216 | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Усяслаў Васількавіч]] | пераемнік = магчыма, [[Васілька Валадаравіч]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = }} '''Уладзімір''' (каля 1140-х — {{ДС|||1216}}, [[Полацк]]) — [[Князі полацкія|князь полацкі]]{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}} (да 1184—1216). == Праблемы атаяснення == Полацкі князь Уладзімір (''Woldemaro de Ploceke'') з тытулам ''magnus rex'' вядомы толькі з «[[Хроніка Лівоніі|Хронікі Лівоніі]]» [[Генрых Латвійскі|Генрыха Латвійскага]], старажытнарускія крыніцы яго не згадваюць, але гістарычнасць асобы пэўная. Думку пра Уладзіміра як сына менскага князя [[Валадар Глебавіч|Валадара Глебавіча]] бадай першым выказаў [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|Мікалай Карамзін]], але адначасова атаясняў яго з [[Васілька Валадаравіч|Васількам Валадаравічам]], згаданым пад 1186 годам. У 1850 годзе [[Петэр Андрэас Мунк]] абгрунтаваў такую версію, супаставіў «''братоў каралевы [[Сафія Валадараўна|Сафіі [Валадараўны]]]''», якія «''са славай трымаюць стырно ўлады каралеўства і да сёння''» «Генеалогіі дацкіх каралёў» (канец XII ст.) з «Хронікай Лівоніі» і выказаў думку, што Уладзімір — адзін з братоў дацкай каралевы. У 1850 годзе і [[Карл Хрысціян Рафн|Карл Рафн]] выказаў думку, што Уладзімір сын Валадара і, «магчыма», брат Васількі Валадаравіча. [[Міхаіл Аляксандравіч Таўбэ|Міхаіл Таўбэ]] далучаўся да такога атаяснення, але ў пярэчанне «Хронікі Лівоніі» адносіў княжанне Уладзіміра Валадаравіча да пазнейшага часу.<!--Такое атаясненне Арцыбашаў.--> З сучасных даследчыкаў аналагічную Карамзіну-Мунку-Рафну версію выказаў [[Аляксандр Васілевіч Назарэнка|Аляксандр Назарэнка]] з такой самай аргументацыяй{{sfn|Назаренко|2001|с=590}}. Да думкі пра паходжанне Уладзіміра з менскіх Глебавічаў схіляўся [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Леанід Аляксееў]]. У 1935 годзе Таўбэ налічыў ужо прынамсі дзевяць версій атаяснення Уладзіміра і ўсе прызнаў няўдалымі. Некаторыя гісторыкі выказвалі свае думкі наконт розных версій, але лічылі пытанне не вырашаным або невырашальным. [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] у кантэксце падзей згадваў толькі «полацкага князя» без імя. [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]] лічыў, што Уладзімір быў «пераемнікам» Усяслава Васількавіча на стальцы, але называў яго без імя па бацьку{{sfn|Довнар-Запольский|1891|с=161-163}}. [[Эрнест Іванавіч Бонель|Эрнест Бонель]] лічыў Уладзіміра сынам полацкага князя [[Усяслаў Васількавіч|Усяслава Васількавіча]], такую ж думку выказаў і [[Васіль Яфімавіч Данілевіч|Васіль Данілевіч]]{{sfn|Данилевичъ|1896|с=108-109}}, але тут жа ў заўвагах назваў яе «не заснаванай ні на чым»{{sfn|Данилевичъ|1896|с=109, прим. 79}}, аднак, такой версіі трымаліся і пазнейшыя гісторыкі [[Алег Міхайлавіч Рапаў|Алег Рапаў]]{{Sfn|Рапов|1977|с=64}}, [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]]{{sfn|Насевіч|1993|с=143}} і іншыя. [[Эдуард Міхайлавіч Загарульскі|Эдуард Загарульскі]]{{sfn|Загорульский|1994|с=15}} і [[Яўгенія Львоўна Назарава|Яўгенія Назарава]]{{sfn|Назарова|2014a|с=134}} лічылі яго братам Усяслава Васількавіча. [[Мікалай Пятровіч Лыжын|Мікалай Лыжын]] прапаноўваў атаясненне з {{нп5|Уладзімір Рурыкавіч|Уладзімірам Рурыкавічам|ru|Владимир Рюрикович}}{{sfn|Лыжин|1858|}}, але той нарадзіўся толькі ў 1187 годзе{{sfn|Довнар-Запольский|1891|с=161}}. [[Мікалай Аляксандравіч Баўмгартэн|Мікалай Баўмгартэн]] прапаноўваў лічыць Уладзіміра сынам менскага і полацкага князя [[Расціслаў Глебавіч|Расціслава Глебавіча]]. Некаторыя атаясненні грунтуюцца на думцы пра памылку Генрыха Латвійскага, які мог назваць ''Вальдэмарам'' князя з іншым імем. Такую магчымасць, але адносна не Уладзіміра, а іншага князя, дапускаў Сяргей Салаўёў. Аднак, як заўважыў [[Сяргей Аляксандравіч Анінскі|Сяргей Анінскі]], гэта «''зусім не пасуе той дбайнасці, з якою Генрых перадае іншамоўныя імёны''» і ў выпадку Салаўёва ёсць уплывам звестак Тацішча з «Аповесці пра Святохну», спробай упісаць іх у гістарычны кантэкст. Пагатоў, Генрых называе полацкага князя Вальдэмарам не аднойчы, а чатыры разы. Таксама прапануюць атаясненні з асобамі, чые імёны маглі быць формай ад імя Уладзімір. [[Мікола Іванавіч Ермаловіч|Мікола Ермаловіч]] думаў, што гэта [[Валодша]], якога ён лічыў сынам [[Рагвалод-Васіль Барысавіч|Рагвалода-Васіля]]. Яўгенія Назарава варыятыўна называла князя Валадаром Васількавічам{{sfn|Назарова|2014a|с=134}}, таксама і Загарульскі{{sfn|Загорульский|1994|с=15}}. [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|Ізмаіл Сразнеўскі]] наогул прапаноўваў атаясняць Уладзіміра з менскім князем Валадаром Глебавічам, што аднак храналагічна неверагодна. Асобнае месца займаюць звесткі [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіля Тацішчава]], іх крыніцай ён называў свае выпіскі з [[Полацкі летапіс|Полацкага летапісу]], цяпер не вядомага. Паводле першай рэдакцыі адной выпіскі, у 1182 годзе «''Васілька драгіцкі, не пагадзіўшыся з Уладзімірам мінскім, сабраў ляхаў і мазаўшан, ішоў да [[Брэст|Бярэсця]], дзе яго Уладзімірка сустрэў на [[Буг]]у з палачанамі і дручанамі, даў полк каля Буга ракі, але шмат страціўшы людзей, уцёк да Менску. А Васілька з ляхамі, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і баяўся сам сідзець тут, пакінуў ляхаў з братам жонкі сваёй. А Уладзімірка, сабраў людзей, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і ляхаў многіх забіў, і іншых на окуп адпусціў і пайшоў на Васільку. І дайшоў да яго на Нуры за [[Драгічын (Польшча)|Драгічыным]], дзе з ім ляхаў было і мазаўшан шмат, і біўся ад раніцы да палудня. І пачалі адступаць, і Васілька ўцёк да цесця, які неўзабаве прыйшоў з вялікім войскам і Уладзімірку прагнаў. А Васілька не маў чым ляхам заплаціць, бо Уладзімірка ўвесь статак парабаваў і гарады яго разарыў, аддаў цесцю гарады свае па сабе, бо дзяцей не меў. І так зведзены быў Васілька цесцем сваім, але Раман Васільку і з цесцем выгнаў''». Пра далейшыя падзеі Тацішчаў не паведамляе. У другой рэдакцыі тэксту Тацішчаў дадаў больш дэталяў, а таксама імёны па бацьку абодвум князям — Васільку Яраполчычу і Уладзімірку Валадаравічу (''Владимирко Володаревич''). Аднак, пра Уладзіміра як полацкага князя ў Тацішчава нічога няма, ён не ведаў пра Хроніку Лівоніі Генрыха Латвійскага. У свой час [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]] выказаў думку, што ўсе звесткі Тацішчава ў першай рэдакцыі больш надзейныя, а ў другой рэдакцыі зазналі аўтарскіх змен, дапаўненняў і рэканструкцый. Даследчыкі, якія давяраюць выпісцы, лічаць яе пацвярджэннем, што полацкі князь Уладзімір быў сынам менскага князя Валадара. Іншыя даследчыкі не давяраюць звесткам, лічаць іх адной з «рэканструкцый» Тацішчава. Такім чынам, згадка ў выпісцы Тацішчава князя з такім самым імем, што прапаноўвалі і Мунк з Назарэнкам, можа быць толькі супадзеннем. Яшчэ Карамзін, які лічыў магчымым, што полацкі князь Уладзімір быў Валадаравічам, адначасова лічыў несапраўднымі звесткі Тацішчава пра менскага князя Уладзімірку Валадаравіча. Паводле другой выпіскі Тацішчава, г. зв. «Аповесці пра Святохну», даследчыкі, якія ёй вераць, прапануюць яшчэ адно атаясненне — з [[Уладзімір-Войцех|Уладзімірам-Войцехам]], паводле «Аповесці…», малодшым сынам полацкага князя [[Барыс Давыдавіч|Барыса Давыдавіча]]. У атаясненні, аднак, ёсць унутраныя супярэчнасці з самой «Аповесцю…». У сапраўднасці гэтай выпіскі таксама сумняюцца, так, на думку Мікалая Лыжына, яна магчыма была [[памфлет]]ам Тацішчава на апанаванне іншаземцамі расійскага імператарскага двара яго часу{{sfn|Лыжин|1858|}}. Таксама ёсць даследчыкі, якія лічаць, што полацкіх князёў Уладзіміраў было два, першы згадваецца Генрыхам пад 1184 годам, другі — пад 1216 годам, а паміж імі быў іншы або іншыя полацкія князі, якіх Генрых называе без імёнаў «полацкімі каралямі». Гэтыя даследчыкі звычайна не робяць спроб ідэнтыфікацыі абодвух Уладзіміраў. Ёсць і блізкі да такога падыход, калі пад 1184 і 1216 гадамі лічаць згаданым аднаго Уладзіміра, але ў прамежкавым часе мяркуюць безыменных полацкіх князёў. Так, паводле [[Яўгенія Львоўна Назарава|Яўгеніі Назаравай]], магчыма, Генрых аб’яднаў у «вобразе» Уладзіміра двух полацкіх князёў — Усяслава Васількавіча пад 1184 годам і «нейкага» Уладзіміра, які княжыў у пачатку XIII ст.{{sfn|Назарова|2014b|с=135}}, аднак, даследчыца непаслядоўная нават у межах аднаго выдання, старонкай раней пад 1184 і 1216 гадамі яна называе полацкім князем «Уладзіміра або Валадара Усяславіча»{{sfn|Назарова|2014a|с=134}}. Аднак, Генрых згадвае полацкага князя з імем Уладзімір чатыры разы — пад 1184, 1206, 1208 і 1216 гадамі — таму, меркаванае чаргаванне князёў было б болей складаным за тое, што апісваюць гэтыя даследчыкі. == Да 1184 года == Прынамсі з 1150-х гадоў менскія Глебавічы з пераменным поспехам змагаліся за полацкі сталец, іх асноўных супернікаў, віцебскіх Васількавічаў, падтрымлівалі смаленскія [[Расціславічы Смаленскія|Расціславічы]]. У 1181 годзе Васількавічы змянілі палітычную арыентацыю на чарнігаўскіх Ольгавічаў, удзельнічалі ў паходзе антысмаленскай кааліцыі на Друцк і з гэтай прычыны маглі страціць падтрымку Расціславічаў. Невядома, што адбывалася ў Полацку пасля паміж 1181—1184 гадамі. Але ў 1186 годзе смаленскія князі (названы [[Давыд Расціславіч|Давыд]] з сынам {{нп5|Мсціслаў Давыдавіч (князь смаленскі)|Мсціславам|ru|Мстислав Давыдович (князь смоленский)}}) з саюзнікамі — менскімі Глебавічамі (названы [[Васілька Валадаравіч]]) і друцкімі Барысавічамі (названы [[Усяслаў (князь друцкі)|Усяслаў]]), пайшлі на Полацк. Палачане сустрэлі іх на мяжы з вялікімі дарамі, напэўна, прынялі і нейкія ўмовы, бо князі згадзіліся на мір. На думку Пятнова, магчыма, па гэтых умовах Уладзімір і заняў полацкі сталец. Аднак, Уладзімір, быў полацкім князем ўжо ў 1184 годзе. Некаторыя даследчыкі бачаць у 1180-х гадах месца падзеям «Аповесці пра Святохну», якія сам Васіль Тацішчаў дае пад 1216 годам, але апісаныя акалічнасці адпавядаюць ранейшаму часу. На думку гэтых даследчыкаў, пасля пахода на Друцк у 1181 годзе і страты Васількавічамі падтрымкі Расціславічаў, магчыма, [[Усяслаў Васількавіч|Усяслава Васількавіча]] на полацкім стальцы змяніў [[Барыс Давыдавіч]]. Паводле «Аповесці…», Барыс быў стары і для ваенных спраў палачане запрашалі менскіх і друцкіх князёў, да 1184 года Барыс мог памерці і сталец заняў Уладзімір. Аднак сапраўднасць «Аповесці…» ставіцца пад сумнеў, як і ўсе ўнікальныя звесткі Тацішчава, і няма пэўнасці ці грунтуецца яна і наколькі на крыніцах або цалкам «сканструявана» гістарыёграфам. == Дзейнасць == === З 1184 года === Упершыню Уладзімір згаданы пад 1184 годам як полацкі князь, які дазволіў каталіцкаму манаху-немцу [[Мейнард]]у прапаведаваць сярод полацкіх даннікаў [[Лівы|ліваў]] у вусці [[Дзвіна|Дзвіны]]. У 1191 годзе неназваныя полацкія князі, напэўна, Уладзімір з Васількам, сустракаліся ў [[Вялікія Лукі|Вялікіх Луках]] з ноўгарадскім князем {{нп5|Яраслаў Уладзіміравіч (князь наўгародскі)|Яраславам Уладзіміравічам|ru|Ярослав Владимирович (князь новгородский)}} і дамовіліся пра сумесны паходзе на [[Літоўцы|літву]] або [[чудзь]] наступным годам. Магчыма, яны дамовіліся пра два сумесныя паходы — на літву і на чудзь, але план не ажыццявіўся — у 1192 годзе Уладзімір адзін хадзіў на літву, а наўгародцы і пскавічы на чудзь. Прычыны ўладзімірава паходу невядомы, літоўцы былі звычайнымі саюзнікамі менскіх князёў, магчыма, Уладзімір браў удзел у літоўскай міжусобіцы. Пазней Уладзімір выкарыстоўваў атрады літоўцаў. Узімку 1198—1199 гадоў літоўцы з палачанамі напалі на наўгародскі прыгарад Вялікія Лукі, спалілі горад і парабавалі ваколіцы. У адказ вялікае войска наўгародцаў, пскавічоў, [[Старая Ладага|ладажан]], [[Таржок|наваторжцаў]] пайшло на Полацк. Паслы палачан сустрэлі яго каля возера {{нп5|Каспля (возера)|Касплі|ru|Каспля (озеро)}} і задобрылі дарамі наўгародскага князя. У 1201 годзе, калі літоўцы пайшлі супраць [[земгалы|земгалаў]], Уладзімір уварваўся ў Літву і вымусіў літоўцаў вярнуцца ў свае межы. === Паход 1203 года === У 1203 годзе пачаўся адкрыты канфлікт Уладзіміра з немцамі ў Лівоніі{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}, відаць, з прычыны адмовы біскупа [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альбертам]] плаціць даніну, якую, імаверна, плацілі яго папярэднікі. Сам паход 1203 года нагадваў хутчэй збор даніны, а не ваенную кампанію. Войска Уладзіміра імаверна складалася з уласнай дружыны і дружын герцыкскага князя [[Усевалад (князь герцыкскі)|Усевалада]] і кукенойскага князя [[Вячка (князь кукенойскі)|Вячкі]]. На пачатку паход быў удалым, пасля аблогі замка {{нп5|Ікшкіле|Ікскюль|ru|Икшкиле}}, лівы, якія нядаўна прызналі ўладу біскупа, выплацілі патрабаваную даніну{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Але пад [[Гольм]]ам немцы з [[Арбалет|самастрэлаў]] паранілі шмат коней у палачан і Уладзімір не рызыкнуў пад абстрэлам перапраўляцца цераз Дзвіну. Палачане адступілі ад Гольма, але герцыкскі князь Усевалад з літоўцамі напаў на Рыгу і парабаваў яе ваколіцы. Напэўна, Уладзімір хацеў толькі напалохаць немцаў і часткова гэта ўдалося — біскуп Альберт прызнаў Уладзіміра ўладаром ліваў і выплаціў за іх даніну, але адмовіўся плаціць даніну за сябе, то-бок не прызнаў сябе полацкім падданым. === Паход 1206 года === У 1206 годзе да Уладзіміра прыбыло ліўскае пасольства{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Паслы скардзіліся на немцаў, што тыя не трымаюць міру, нападаюць на ліваў, прымушаюць да новай веры. Уладзімір разаслаў па Полацкай зямлі загад збіраць войска для вялікага паходу супраць немцаў. Князь хацеў на караблях і плытах спусціцца да [[Рыга|Рыгі]] і захапіць яе і адным разам выкінуць немцаў са сваіх уладанняў. Нейкім чынам пра пасольства ліваў даведаўся біскуп Альберт і паслаў да Уладзіміра пасольства на чале з Тэадорыхам, які ведаў Уладзіміра яшчэ з часоў Мейнарда. Дарогай на пасольства напалі літоўцы і адабралі дары для полацкага князя, але самі паслы дабраліся да Полацка. Прымаючы іх, Уладзімір вырашыў выкрыць хлусню немцаў, нібы яны не парушаюць міру і не нападаюць на ліваў. Для гэтага ён паклікаў і ліўскіх паслоў — тыя пацвердзілі свае словы. Князь загадаў немцам выйсці на двор і чакаць яго рашэння. Тэадорыху ўдалося паслаць Альберту вестку пра падрыхтоўку паходу. Альберт, калі даведаўся пра падрыхтоўку паходу Уладзімірам, затрымаў у Лівоніі [[крыжакі|крыжакоў]], што збіраліся вяртацца ў [[Германія|Германію]]. У сваю чаргу і Уладзімір даведаўся пра ўчынак Тэадорыха і адклаў вялікі паход на будучыню. Ён адпусціў Тэадорыха, а разам з ім адправіў у Ніжняе Падзвінне полацкіх ураднікаў, каб выслухалі абодва бакі — немцаў і ліваў, і вырашылі хто кажа праўду. Полацкія ўраднікі спыніліся ў [[Кокнэсэ|Кукенойсе]], а разам з Тэадорыхам у Рыгу паслалі [[дзяк]]а Стэфана, каб выклікаць Альберта на разбіральніцтва 30 мая 1206 года да ракі [[Огрэ (рака)|Вогі]]. Альберт назваў ураднікаў пасламі, прапанаваў ім прыехаць да яго ў Рыгу, як да уладара гэтай зямлі — ехаць на разбіральніцтва ён адмовіўся. Да прызначанага часу на Вогу сабралася вялікая колькасць ліваў. З Гольма на караблі прыбылі іх старэйшыны, што жылі ў гэтым замку. Па дарозе яны спрабавалі хітрасцю выманіць з Ікескуля немцаў, запрашаючы сесці на карабель, але немцы не пагадзіліся. Тады лівы, аб’ядналіся з летамі з [[Тарэйда|Тарэйды]] і [[Вейкала|Вейкалы]], напалі на Гольм і захапілі яго. Адсюль яны накіраваліся на Рыгу, але крыжакі, якія засталіся ў Рызе, лёгка разбілі ліваў і вярнулі сабе Гольм. Адмова Альберта прыбыць на разбіральніцтва, то-бок выяўленне сваёй самастойнасці, выклікала ва Уладзіміра абурэнне, ён сабраў войскі і на караблях спусціўся ўніз па Дзвіне. Пры высадцы каля Ікескуля шмат каго ў полацкім войску немцы паранілі з самастрэлаў. Уладзімір не стаў браць гэты замак, а нечакана падышоў да Гольма і аблажыў яго. Некалькі дзён паміж немцамі і палачанамі доўжыўся бой. Крыжакі адбіваліся з самастрэлаў, палачане, дасведчаныя ў стральбе з [[лук]]аў, закідвалі замак стрэламі. Палачане спрабавалі падпаліць умацаванні, расклалі вялікае вогнішча пад сценамі, але не мелі поспеху. Не прынесла поспеху і [[баліста]], якую зрабілі палачане на ўзор нямецкіх, бо была зроблена няўдала. Уладзімір планаваў захапіць Гольм, Ікскюль і Рыгу{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}} — выкінуць немцаў з Ніжняга Падзвіння. Гэтыя планы спраўдзіліся бы, бо немцаў было мала. Аднак, Уладзімір вымушаны быў адмовіцца ад гэтага, бо даведаўся пра набліжэнне флоту крыжакоў з Германіі, а таксама дацкага караля [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмара]] з войскам, якое той збіраў тры гады і цяпер высадзіўся на [[Саарэмаа|Эзелі]]. Суадносіны сіл перамяніліся, Уладзімір адступіў. Сітуацыя прычынілася да таго, што ў 1207 годзе ўся краіна ліваў — Лівонія, аказалася ва ўладзе крыжакоў, яны падступілі да межаў [[Кукенойскае княства|Кукейноскага княства]]. Кукенойскі князь Вячка перадаў палову свайго княства біскупу, але неўзабаве, калі даведаўся пра адплыцце крыжацкага войска ў Германію, расправіўся з немцамі ў пераданай біскупу палове замка. {{нп5|Трафей, здабыча|Трафеі|ru|Трофей (добыча)}} Вячка адправіў Уладзіміру, паведаміў яму, што крыжакі сышлі з Лівоніі і прапанаваў аднавіць наступ. Але сустрэчны вецер затрымаў караблі крыжакоў у вусці Дзвіны, яны даведаліся пра ўчынак Вячкі і вярнуліся адпомсціць. Вячка, не чакаючы падыходу крыжакоў, спаліў свой горад і сышоў на [[Русь]], а крыжакі апанавалі Кукенойскім княствам цалкам. === Падзеі 1209 года === Пасля гэтага пад націскам крыжакоў аказаўся герцыкскі князь Усевалад. Восенню 1209 года крыжакі разбілі каля [[Герцыке]] ўсеваладаву дружыну і захапілі горад, князь выратаваўся на супрацьлеглым беразе Дзвіны і адтуль назіраў як гарыць замак і пасад, усеваладава жонка і дачка трапілі ў палон. Біскуп Альберт прапанаваў Усеваладу мір, вяртанне палонных і нарабаванага дабра, але той павінен быў перадаць біскупу частку княства, унікаць сувязяў з [[Язычніцтва|паганцамі]] (літоўцамі), паведамляць пра планы [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]] (палачан). Усевалад мог толькі згадзіцца з такімі ўмовамі. === Мір з біскупам у 1210 годзе === Вайна паміж Рыгай і Полацкам шкодзіла полацкаму гандлю, бо немцы кантралявалі вусце Дзвіны, а Уладзімір у сваю чаргу не дазваляў рыжскім купцам гандляваць у [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]]. У 1210 годзе да Уладзіміра прыбылі паслы біскупа на чале з рыцарам Арнольдам{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Ведаючы зацікаўленасць Полацка ў гандлі па Дзвіне, біскуп прапанаваў заключыць з Рыгаю мір і адкрыць рыжскім купцам доступ у свае ўладанні. Каб абмеркаваць умовы пагаднення, Уладзімір адправіў да Альберта заможнага чалавека Лудольфа са Смаленска. Гэта можа сведчыць, што за Уладзімірам стаяў і Смаленск, таксама зацікаўлены ў вольным гандлі па Дзвіне. Уладзіміра хвалявала ліўская даніна, якую Полацк страціў — біскуп Альберт згадзіўся выплачваць яе за ліваў. Гэта вяртала адносіны да стану 1203 года, але з улікам, што Полацк ужо страціў Кукенойс і пацярпелі яго інтарэсы ў Герцыке. Гэта дамова хоць і стала палёгкай полацкаму гандлю, але развязала рукі біскупу, цяпер ён мог ваяваць з [[эсты|эстамі]]. Зноў жа, біскуп згадзіўся плаціць даніну за ліваў, але не за сябе. Імаверна, на праўдзе біскуп не плаціў даніну і за ліваў, кажучы пра іх нежаданне служыць адразу двум гаспадарам. Магчыма, для вырашэння гэтага пытання Уладзімір паклікаў Альберта на сустрэчу. Планаваныя мэты сустрэчы невядомы, адбылася яна ў Герцыке. Спачатку ледзь не пачалася сутычка полацкай дружыны з васаламі біскупа, якую цудам прадухілілі. У выніку сустрэчы князь, прызнаў дэ-юрэ фактычнае валоданне біскупам зямлёй ліваў, перадаў ліваў біскупу. Пры гэтым было дамоўлена пра вольны гандаль па Дзвіне і сумесную ахову гандлёвых шляхоў, у тым ліку ад літоўцаў. Невядома якія планы адносна зямлі ліваў меў Уладзімір, магчыма, захоўваючы мір з біскупам ён дзейнічаў супраць яго праз герцыкскага князя Усевалада і літоўцаў. Тым самым 1210 годам літоўцы нападаюць на Рыгу, а ў 1211 годзе двойчы ваююць біскупскія ўладанні. У 1214 годзе біскуп перайшоў у наступ, абвінаваціў Усевалада, што той шмат гадоў не з’яўляецца да яго і заўсёды дапамагае літоўцам радай і справай. З біскупава блаславення немцы з летамі ў 1214 годзе пайшлі супраць Усевалада і хітрасцю завалодалі Герцыке. Горад разрабавалі, а жыхароў, якія не паспелі ўцячы ў замак, узялі ў палон. === Падзеі 1216 года === У 1216 годзе, пасля 10 красавіка да Уладзіміра звярнуліся эсты, каб ішоў ваяваць Рыгу і абяцалі адначасова пачаць вайну супраць ліваў і летаў, а таксама закрыць гавань каля {{нп5|Дзюнамюндскі манастыр|Дзюнамюндэ|ru|Даугавгривский монастырь}} ў вусці Дзвіны. Напэўна такога прыдатнага моманту чакаў Уладзімір, паводле Генрыха, ён паслаў ''«у Русь і Літву і склікаў вялікае войска з русінаў і літоўцаў»'', але раптоўна памёр, калі ўжо заўшоў на карабель, а войскі разыйшліся па сваіх землях.{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}{{Sfn|Сагановіч|1998|}} == Пасля смерці Уладзіміра == Паход на Рыгу праз смерць князя Уладзіміра не адбыўся. Паводле [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], тым часам смаленскі князь Мсціслаў Давыдавіч [[Літоўскія паходы да 1270 года|разбіў літоўцаў]], якія рабавалі ваколіцы Полацка. У 1217/1218 гадах Тацішчаў згадвае полацкага князя Васільку, удзельніка паходу на Галіч. Стрыйкоўскі не згадваў у гэтым паходзе полацкага князя, але згадваў літоўцаў. Магчыма, [[Васілька Валадаравіч]], малодшы брат Уладзіміра, стаў полацкім князем пасля яго смерці і менавіта з войскамі Васількі і прыведзенымі ім літоўцамі адбылася згаданая Длугашам сутычка смаленцаў, а потым Васілька павёў літоўцаў і пад Галіч. Аднак гэта выключна гіпатэтычна. У 1222 годзе смаленскія князі захапілі Полацк, што імаверна стала прычынай канчатковай страты Полацкам Лівоніі, а таксама прызнання герцыкскім князем Усеваладам нямецкай улады ў 1225 годзе. == У мастацтве == <gallery> Файл:Заір Азгур. Князь Уладзімір Полацкі.jpg|Скульптура «Князь Уладзімір Полацкі» (1943), [[Заір Азгур]] ([[Мемарыяльны музей-майстэрня З. І. Азгура]]) Файл:Татарнікаў. Валодша.jpg|Полацкі князь Уладзімір, пад імем Валодшы, ва ўяўленні [[Павел Юр’евіч Татарнікаў|Паўла Татарнікава]]. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Antiquités russes d’aprés les monuments historiques des Islandais et des anciens Scandinaves / С. C. Rafn. Copenhague, 1850—1852. T. 1-2. * ''[[Барыс Пашкевіч|Paszkiewicz B.]]'' O matce Lestka Bolesławica i początkach mennictwa mazowieckiego // Przegląd Historyczny, vol. 92 (2001), pp.&nbsp;1-14. — P. 12-13; * ''Sobolewski J. P.'' Wasylko Jaropełkowicz i Iziasław Jarosławowicz, dwaj książęta drohiccy z 2 poł. XII w. // Inter orientem et occidentem, studia z dziejów Europy Środkowo — Wschodniej ofiarowane prof. Janowi Tyszkiewiczowi w 40-lecie pracy naukowej. — Warszawa, 2002. — s. 77-88. — S. 80-81; * ''Michael v. Taube''. Russische u. Litauische Fuersten an der Duena zur Zeit der deutschen Eroberung Livlands (XII u. XIII Jahrh.) // Jahrbuecher fuer Kultur u. Geschichte d. Slaven, NF, Bd XI, Heft III—IV. — Breslau, 1935. * ''Алексеев Л. В.'' Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х-XIII вв. — М., 1975. * {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|ref=БС. Т. 5}} * ''Генрих Латвийский''. Хроника Ливонии / Введение, перевод и комментарии С. А. Аннинского. — 2-е изд. — М.— Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1938. * {{Кніга|ref=Данилевичъ|спасылка=https://runivers.ru/lib/book9208/481469/|аўтар=Данилевичъ В. Е.|загаловак=Очеркъ исторiи Полоцкой земли до конца XIV столѣтiя|год=1896|месца=Киев|выдавецтва=Тип. Императорского Университета Св. Владимира|старонак=288}} * {{Кніга|ref=Довнар-Запольский|аўтар=Довнар-Запольский М.|загаловак=Очерк истории Кривичской и Дреговичской земель до конца XII ст.|год=1891|месца=Киев}} * {{Кніга|ref=Загорульский|аўтар=Загорульский Э. М.|загаловак=Генеалогия полоцких князей Изяславичей|год=1994|месца=Мн.|выдавецтва=Изд-во «ВУЗ — ЮНИТИ»|старонак=30|isbn=985-431-001-9}} * {{кніга |аўтар = Загарульскі Э. М. |частка = |загаловак = Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 1998 |том = |старонкі = |старонак = 260 |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Загарульскі }} * История государства Российского / сочинение Н. М. Карамзина. — Издание 5-е в 3-х книгах, заключающих в себе 12 томов, с полными примечаниями, украшенное портретом автора, гравированным на стали в Лондоне. — Санкт-Петербург : издание И. Эйнерлинга, 1842—1843. — 28 см. * {{Артыкул|аўтар=Латышонак Алег|загаловак=Уладзімер Валадаравіч Менскі -- Rex Woldemar|год=2017|адказны=Навук. рэд. Аляксандр Пашкевіч|месца=Смаленск|выданне=Нацыянальнасьць — Беларус|выдавецтва=Інбелкульт|тып=3-е выд., папраўленае і дапоўненае.|старонкі=49-50|isbn=978-5-00076-036-9}} * {{Артыкул|ref=Лыжин|аўтар=Лыжин Н. П.|загаловак=Два памфлета времен Анны Иоанновны|год=1858|выданне=ИОРЯС|месяц=СПб|том=VII|выпуск=I|старонкі=49-64}} * ''Майоров А. В.'' Борьба за Берестье в 1182 г. по сведениям Полоцкой летописи В. Н. Татищева и польских средневековых хроник // Исследования по истории Средневековой Руси. К 80-летию Юрия Георгиевича Алексеева / Отв. ред. А. Ю. Дворниченко, сост. С. В. Стрельников. М., СПб., 2006. — С. 62—69. * ''Майоров А. В.'' «Повесть о Святохне» в трудах современных исследователей // Образ науки в университетском преподавании. Материалы XVII науч. конф. Историко-архивного института РГГУ. М., 2005. * ''Майоров А. В.'' «Повесть о Святохне»: история изучения и современные приёмы верификации известий В. Н. Татищева // Вестник Удмуртского государственного университета. Серия «История», 2004, № 3. * {{Кніга|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко А.В.|загаловак=Древняя Русь на международных путях : междисциплинарные очерки культурных, торговых, политических связей IX- XII вв.|год=2001|месца=Москва|выдавецтва=Языки русской культуры|старонак=781|isbn=5-7859-0085-8}} * {{h|Назарова|2014a|''Назарова Е. Л.'' Владимир Всеславич // {{Крыніцы/ДРСМ}} }} * {{h|Назарова|2014b|''Назарова Е. Л.'' Владимир Полоцкий // {{Крыніцы/ДРСМ}} }} * {{Кніга|ref=Насевіч|аўтар=Насевіч В. Л.|загаловак=Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы|год=1993|месца=Мінск}} * ''Пятнов А. П.'' Полоцкая земля в последней четверти XII в. // Rossica Antiqua. 2010. Вып. 1. — С. 135—138. * {{кніга|ref=Рапов|спасылка=|аўтар=Рапов О. М.|загаловак=Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в|адказны=|год=1977|частка=|спасылка частка=|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Изд-во МГУ|старонкі=|старонак=268|серыя=|тыраж=}} * {{Артыкул|спасылка=http://www.belhistory.eu/archives/383|ref=Сагановіч|аўтар=Сагановіч Г.|загаловак=Полацк і нямецкая калонія на Дзвіне (паводле хронікі Генрыха)|год=1998|выданне=Беларускі гістарычны агляд|месяц=6|том=5|нумар=1(8)|issn=1392-902Х}} {{продкі}} {{Ізяславічы Полацкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі полацкія]] [[Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі]] 1xrhgrbpslkli7tzje5m4hctoo1y1s6 5154886 5154881 2026-06-16T08:34:07Z M.L.Bot 261 /* Падзеі 1216 года */ 5154886 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Уладзімір | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = князь полацкі | парадак = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = да 1184 | перыядканец = 1216 | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Усяслаў Васількавіч]] | пераемнік = магчыма, [[Васілька Валадаравіч]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = }} '''Уладзімір''' (каля 1140-х — {{ДС|||1216}}, [[Полацк]]) — [[Князі полацкія|князь полацкі]]{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}} (да 1184—1216). == Праблемы атаяснення == Полацкі князь Уладзімір (''Woldemaro de Ploceke'') з тытулам ''magnus rex'' вядомы толькі з «[[Хроніка Лівоніі|Хронікі Лівоніі]]» [[Генрых Латвійскі|Генрыха Латвійскага]], старажытнарускія крыніцы яго не згадваюць, але гістарычнасць асобы пэўная. Думку пра Уладзіміра як сына менскага князя [[Валадар Глебавіч|Валадара Глебавіча]] бадай першым выказаў [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|Мікалай Карамзін]], але адначасова атаясняў яго з [[Васілька Валадаравіч|Васількам Валадаравічам]], згаданым пад 1186 годам. У 1850 годзе [[Петэр Андрэас Мунк]] абгрунтаваў такую версію, супаставіў «''братоў каралевы [[Сафія Валадараўна|Сафіі [Валадараўны]]]''», якія «''са славай трымаюць стырно ўлады каралеўства і да сёння''» «Генеалогіі дацкіх каралёў» (канец XII ст.) з «Хронікай Лівоніі» і выказаў думку, што Уладзімір — адзін з братоў дацкай каралевы. У 1850 годзе і [[Карл Хрысціян Рафн|Карл Рафн]] выказаў думку, што Уладзімір сын Валадара і, «магчыма», брат Васількі Валадаравіча. [[Міхаіл Аляксандравіч Таўбэ|Міхаіл Таўбэ]] далучаўся да такога атаяснення, але ў пярэчанне «Хронікі Лівоніі» адносіў княжанне Уладзіміра Валадаравіча да пазнейшага часу.<!--Такое атаясненне Арцыбашаў.--> З сучасных даследчыкаў аналагічную Карамзіну-Мунку-Рафну версію выказаў [[Аляксандр Васілевіч Назарэнка|Аляксандр Назарэнка]] з такой самай аргументацыяй{{sfn|Назаренко|2001|с=590}}. Да думкі пра паходжанне Уладзіміра з менскіх Глебавічаў схіляўся [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Леанід Аляксееў]]. У 1935 годзе Таўбэ налічыў ужо прынамсі дзевяць версій атаяснення Уладзіміра і ўсе прызнаў няўдалымі. Некаторыя гісторыкі выказвалі свае думкі наконт розных версій, але лічылі пытанне не вырашаным або невырашальным. [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] у кантэксце падзей згадваў толькі «полацкага князя» без імя. [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]] лічыў, што Уладзімір быў «пераемнікам» Усяслава Васількавіча на стальцы, але называў яго без імя па бацьку{{sfn|Довнар-Запольский|1891|с=161-163}}. [[Эрнест Іванавіч Бонель|Эрнест Бонель]] лічыў Уладзіміра сынам полацкага князя [[Усяслаў Васількавіч|Усяслава Васількавіча]], такую ж думку выказаў і [[Васіль Яфімавіч Данілевіч|Васіль Данілевіч]]{{sfn|Данилевичъ|1896|с=108-109}}, але тут жа ў заўвагах назваў яе «не заснаванай ні на чым»{{sfn|Данилевичъ|1896|с=109, прим. 79}}, аднак, такой версіі трымаліся і пазнейшыя гісторыкі [[Алег Міхайлавіч Рапаў|Алег Рапаў]]{{Sfn|Рапов|1977|с=64}}, [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]]{{sfn|Насевіч|1993|с=143}} і іншыя. [[Эдуард Міхайлавіч Загарульскі|Эдуард Загарульскі]]{{sfn|Загорульский|1994|с=15}} і [[Яўгенія Львоўна Назарава|Яўгенія Назарава]]{{sfn|Назарова|2014a|с=134}} лічылі яго братам Усяслава Васількавіча. [[Мікалай Пятровіч Лыжын|Мікалай Лыжын]] прапаноўваў атаясненне з {{нп5|Уладзімір Рурыкавіч|Уладзімірам Рурыкавічам|ru|Владимир Рюрикович}}{{sfn|Лыжин|1858|}}, але той нарадзіўся толькі ў 1187 годзе{{sfn|Довнар-Запольский|1891|с=161}}. [[Мікалай Аляксандравіч Баўмгартэн|Мікалай Баўмгартэн]] прапаноўваў лічыць Уладзіміра сынам менскага і полацкага князя [[Расціслаў Глебавіч|Расціслава Глебавіча]]. Некаторыя атаясненні грунтуюцца на думцы пра памылку Генрыха Латвійскага, які мог назваць ''Вальдэмарам'' князя з іншым імем. Такую магчымасць, але адносна не Уладзіміра, а іншага князя, дапускаў Сяргей Салаўёў. Аднак, як заўважыў [[Сяргей Аляксандравіч Анінскі|Сяргей Анінскі]], гэта «''зусім не пасуе той дбайнасці, з якою Генрых перадае іншамоўныя імёны''» і ў выпадку Салаўёва ёсць уплывам звестак Тацішча з «Аповесці пра Святохну», спробай упісаць іх у гістарычны кантэкст. Пагатоў, Генрых называе полацкага князя Вальдэмарам не аднойчы, а чатыры разы. Таксама прапануюць атаясненні з асобамі, чые імёны маглі быць формай ад імя Уладзімір. [[Мікола Іванавіч Ермаловіч|Мікола Ермаловіч]] думаў, што гэта [[Валодша]], якога ён лічыў сынам [[Рагвалод-Васіль Барысавіч|Рагвалода-Васіля]]. Яўгенія Назарава варыятыўна называла князя Валадаром Васількавічам{{sfn|Назарова|2014a|с=134}}, таксама і Загарульскі{{sfn|Загорульский|1994|с=15}}. [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|Ізмаіл Сразнеўскі]] наогул прапаноўваў атаясняць Уладзіміра з менскім князем Валадаром Глебавічам, што аднак храналагічна неверагодна. Асобнае месца займаюць звесткі [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіля Тацішчава]], іх крыніцай ён называў свае выпіскі з [[Полацкі летапіс|Полацкага летапісу]], цяпер не вядомага. Паводле першай рэдакцыі адной выпіскі, у 1182 годзе «''Васілька драгіцкі, не пагадзіўшыся з Уладзімірам мінскім, сабраў ляхаў і мазаўшан, ішоў да [[Брэст|Бярэсця]], дзе яго Уладзімірка сустрэў на [[Буг]]у з палачанамі і дручанамі, даў полк каля Буга ракі, але шмат страціўшы людзей, уцёк да Менску. А Васілька з ляхамі, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і баяўся сам сідзець тут, пакінуў ляхаў з братам жонкі сваёй. А Уладзімірка, сабраў людзей, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і ляхаў многіх забіў, і іншых на окуп адпусціў і пайшоў на Васільку. І дайшоў да яго на Нуры за [[Драгічын (Польшча)|Драгічыным]], дзе з ім ляхаў было і мазаўшан шмат, і біўся ад раніцы да палудня. І пачалі адступаць, і Васілька ўцёк да цесця, які неўзабаве прыйшоў з вялікім войскам і Уладзімірку прагнаў. А Васілька не маў чым ляхам заплаціць, бо Уладзімірка ўвесь статак парабаваў і гарады яго разарыў, аддаў цесцю гарады свае па сабе, бо дзяцей не меў. І так зведзены быў Васілька цесцем сваім, але Раман Васільку і з цесцем выгнаў''». Пра далейшыя падзеі Тацішчаў не паведамляе. У другой рэдакцыі тэксту Тацішчаў дадаў больш дэталяў, а таксама імёны па бацьку абодвум князям — Васільку Яраполчычу і Уладзімірку Валадаравічу (''Владимирко Володаревич''). Аднак, пра Уладзіміра як полацкага князя ў Тацішчава нічога няма, ён не ведаў пра Хроніку Лівоніі Генрыха Латвійскага. У свой час [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]] выказаў думку, што ўсе звесткі Тацішчава ў першай рэдакцыі больш надзейныя, а ў другой рэдакцыі зазналі аўтарскіх змен, дапаўненняў і рэканструкцый. Даследчыкі, якія давяраюць выпісцы, лічаць яе пацвярджэннем, што полацкі князь Уладзімір быў сынам менскага князя Валадара. Іншыя даследчыкі не давяраюць звесткам, лічаць іх адной з «рэканструкцый» Тацішчава. Такім чынам, згадка ў выпісцы Тацішчава князя з такім самым імем, што прапаноўвалі і Мунк з Назарэнкам, можа быць толькі супадзеннем. Яшчэ Карамзін, які лічыў магчымым, што полацкі князь Уладзімір быў Валадаравічам, адначасова лічыў несапраўднымі звесткі Тацішчава пра менскага князя Уладзімірку Валадаравіча. Паводле другой выпіскі Тацішчава, г. зв. «Аповесці пра Святохну», даследчыкі, якія ёй вераць, прапануюць яшчэ адно атаясненне — з [[Уладзімір-Войцех|Уладзімірам-Войцехам]], паводле «Аповесці…», малодшым сынам полацкага князя [[Барыс Давыдавіч|Барыса Давыдавіча]]. У атаясненні, аднак, ёсць унутраныя супярэчнасці з самой «Аповесцю…». У сапраўднасці гэтай выпіскі таксама сумняюцца, так, на думку Мікалая Лыжына, яна магчыма была [[памфлет]]ам Тацішчава на апанаванне іншаземцамі расійскага імператарскага двара яго часу{{sfn|Лыжин|1858|}}. Таксама ёсць даследчыкі, якія лічаць, што полацкіх князёў Уладзіміраў было два, першы згадваецца Генрыхам пад 1184 годам, другі — пад 1216 годам, а паміж імі быў іншы або іншыя полацкія князі, якіх Генрых называе без імёнаў «полацкімі каралямі». Гэтыя даследчыкі звычайна не робяць спроб ідэнтыфікацыі абодвух Уладзіміраў. Ёсць і блізкі да такога падыход, калі пад 1184 і 1216 гадамі лічаць згаданым аднаго Уладзіміра, але ў прамежкавым часе мяркуюць безыменных полацкіх князёў. Так, паводле [[Яўгенія Львоўна Назарава|Яўгеніі Назаравай]], магчыма, Генрых аб’яднаў у «вобразе» Уладзіміра двух полацкіх князёў — Усяслава Васількавіча пад 1184 годам і «нейкага» Уладзіміра, які княжыў у пачатку XIII ст.{{sfn|Назарова|2014b|с=135}}, аднак, даследчыца непаслядоўная нават у межах аднаго выдання, старонкай раней пад 1184 і 1216 гадамі яна называе полацкім князем «Уладзіміра або Валадара Усяславіча»{{sfn|Назарова|2014a|с=134}}. Аднак, Генрых згадвае полацкага князя з імем Уладзімір чатыры разы — пад 1184, 1206, 1208 і 1216 гадамі — таму, меркаванае чаргаванне князёў было б болей складаным за тое, што апісваюць гэтыя даследчыкі. == Да 1184 года == Прынамсі з 1150-х гадоў менскія Глебавічы з пераменным поспехам змагаліся за полацкі сталец, іх асноўных супернікаў, віцебскіх Васількавічаў, падтрымлівалі смаленскія [[Расціславічы Смаленскія|Расціславічы]]. У 1181 годзе Васількавічы змянілі палітычную арыентацыю на чарнігаўскіх Ольгавічаў, удзельнічалі ў паходзе антысмаленскай кааліцыі на Друцк і з гэтай прычыны маглі страціць падтрымку Расціславічаў. Невядома, што адбывалася ў Полацку пасля паміж 1181—1184 гадамі. Але ў 1186 годзе смаленскія князі (названы [[Давыд Расціславіч|Давыд]] з сынам {{нп5|Мсціслаў Давыдавіч (князь смаленскі)|Мсціславам|ru|Мстислав Давыдович (князь смоленский)}}) з саюзнікамі — менскімі Глебавічамі (названы [[Васілька Валадаравіч]]) і друцкімі Барысавічамі (названы [[Усяслаў (князь друцкі)|Усяслаў]]), пайшлі на Полацк. Палачане сустрэлі іх на мяжы з вялікімі дарамі, напэўна, прынялі і нейкія ўмовы, бо князі згадзіліся на мір. На думку Пятнова, магчыма, па гэтых умовах Уладзімір і заняў полацкі сталец. Аднак, Уладзімір, быў полацкім князем ўжо ў 1184 годзе. Некаторыя даследчыкі бачаць у 1180-х гадах месца падзеям «Аповесці пра Святохну», якія сам Васіль Тацішчаў дае пад 1216 годам, але апісаныя акалічнасці адпавядаюць ранейшаму часу. На думку гэтых даследчыкаў, пасля пахода на Друцк у 1181 годзе і страты Васількавічамі падтрымкі Расціславічаў, магчыма, [[Усяслаў Васількавіч|Усяслава Васількавіча]] на полацкім стальцы змяніў [[Барыс Давыдавіч]]. Паводле «Аповесці…», Барыс быў стары і для ваенных спраў палачане запрашалі менскіх і друцкіх князёў, да 1184 года Барыс мог памерці і сталец заняў Уладзімір. Аднак сапраўднасць «Аповесці…» ставіцца пад сумнеў, як і ўсе ўнікальныя звесткі Тацішчава, і няма пэўнасці ці грунтуецца яна і наколькі на крыніцах або цалкам «сканструявана» гістарыёграфам. == Дзейнасць == === З 1184 года === Упершыню Уладзімір згаданы пад 1184 годам як полацкі князь, які дазволіў каталіцкаму манаху-немцу [[Мейнард]]у прапаведаваць сярод полацкіх даннікаў [[Лівы|ліваў]] у вусці [[Дзвіна|Дзвіны]]. У 1191 годзе неназваныя полацкія князі, напэўна, Уладзімір з Васількам, сустракаліся ў [[Вялікія Лукі|Вялікіх Луках]] з ноўгарадскім князем {{нп5|Яраслаў Уладзіміравіч (князь наўгародскі)|Яраславам Уладзіміравічам|ru|Ярослав Владимирович (князь новгородский)}} і дамовіліся пра сумесны паходзе на [[Літоўцы|літву]] або [[чудзь]] наступным годам. Магчыма, яны дамовіліся пра два сумесныя паходы — на літву і на чудзь, але план не ажыццявіўся — у 1192 годзе Уладзімір адзін хадзіў на літву, а наўгародцы і пскавічы на чудзь. Прычыны ўладзімірава паходу невядомы, літоўцы былі звычайнымі саюзнікамі менскіх князёў, магчыма, Уладзімір браў удзел у літоўскай міжусобіцы. Пазней Уладзімір выкарыстоўваў атрады літоўцаў. Узімку 1198—1199 гадоў літоўцы з палачанамі напалі на наўгародскі прыгарад Вялікія Лукі, спалілі горад і парабавалі ваколіцы. У адказ вялікае войска наўгародцаў, пскавічоў, [[Старая Ладага|ладажан]], [[Таржок|наваторжцаў]] пайшло на Полацк. Паслы палачан сустрэлі яго каля возера {{нп5|Каспля (возера)|Касплі|ru|Каспля (озеро)}} і задобрылі дарамі наўгародскага князя. У 1201 годзе, калі літоўцы пайшлі супраць [[земгалы|земгалаў]], Уладзімір уварваўся ў Літву і вымусіў літоўцаў вярнуцца ў свае межы. === Паход 1203 года === У 1203 годзе пачаўся адкрыты канфлікт Уладзіміра з немцамі ў Лівоніі{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}, відаць, з прычыны адмовы біскупа [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альбертам]] плаціць даніну, якую, імаверна, плацілі яго папярэднікі. Сам паход 1203 года нагадваў хутчэй збор даніны, а не ваенную кампанію. Войска Уладзіміра імаверна складалася з уласнай дружыны і дружын герцыкскага князя [[Усевалад (князь герцыкскі)|Усевалада]] і кукенойскага князя [[Вячка (князь кукенойскі)|Вячкі]]. На пачатку паход быў удалым, пасля аблогі замка {{нп5|Ікшкіле|Ікскюль|ru|Икшкиле}}, лівы, якія нядаўна прызналі ўладу біскупа, выплацілі патрабаваную даніну{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Але пад [[Гольм]]ам немцы з [[Арбалет|самастрэлаў]] паранілі шмат коней у палачан і Уладзімір не рызыкнуў пад абстрэлам перапраўляцца цераз Дзвіну. Палачане адступілі ад Гольма, але герцыкскі князь Усевалад з літоўцамі напаў на Рыгу і парабаваў яе ваколіцы. Напэўна, Уладзімір хацеў толькі напалохаць немцаў і часткова гэта ўдалося — біскуп Альберт прызнаў Уладзіміра ўладаром ліваў і выплаціў за іх даніну, але адмовіўся плаціць даніну за сябе, то-бок не прызнаў сябе полацкім падданым. === Паход 1206 года === У 1206 годзе да Уладзіміра прыбыло ліўскае пасольства{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Паслы скардзіліся на немцаў, што тыя не трымаюць міру, нападаюць на ліваў, прымушаюць да новай веры. Уладзімір разаслаў па Полацкай зямлі загад збіраць войска для вялікага паходу супраць немцаў. Князь хацеў на караблях і плытах спусціцца да [[Рыга|Рыгі]] і захапіць яе і адным разам выкінуць немцаў са сваіх уладанняў. Нейкім чынам пра пасольства ліваў даведаўся біскуп Альберт і паслаў да Уладзіміра пасольства на чале з Тэадорыхам, які ведаў Уладзіміра яшчэ з часоў Мейнарда. Дарогай на пасольства напалі літоўцы і адабралі дары для полацкага князя, але самі паслы дабраліся да Полацка. Прымаючы іх, Уладзімір вырашыў выкрыць хлусню немцаў, нібы яны не парушаюць міру і не нападаюць на ліваў. Для гэтага ён паклікаў і ліўскіх паслоў — тыя пацвердзілі свае словы. Князь загадаў немцам выйсці на двор і чакаць яго рашэння. Тэадорыху ўдалося паслаць Альберту вестку пра падрыхтоўку паходу. Альберт, калі даведаўся пра падрыхтоўку паходу Уладзімірам, затрымаў у Лівоніі [[крыжакі|крыжакоў]], што збіраліся вяртацца ў [[Германія|Германію]]. У сваю чаргу і Уладзімір даведаўся пра ўчынак Тэадорыха і адклаў вялікі паход на будучыню. Ён адпусціў Тэадорыха, а разам з ім адправіў у Ніжняе Падзвінне полацкіх ураднікаў, каб выслухалі абодва бакі — немцаў і ліваў, і вырашылі хто кажа праўду. Полацкія ўраднікі спыніліся ў [[Кокнэсэ|Кукенойсе]], а разам з Тэадорыхам у Рыгу паслалі [[дзяк]]а Стэфана, каб выклікаць Альберта на разбіральніцтва 30 мая 1206 года да ракі [[Огрэ (рака)|Вогі]]. Альберт назваў ураднікаў пасламі, прапанаваў ім прыехаць да яго ў Рыгу, як да уладара гэтай зямлі — ехаць на разбіральніцтва ён адмовіўся. Да прызначанага часу на Вогу сабралася вялікая колькасць ліваў. З Гольма на караблі прыбылі іх старэйшыны, што жылі ў гэтым замку. Па дарозе яны спрабавалі хітрасцю выманіць з Ікескуля немцаў, запрашаючы сесці на карабель, але немцы не пагадзіліся. Тады лівы, аб’ядналіся з летамі з [[Тарэйда|Тарэйды]] і [[Вейкала|Вейкалы]], напалі на Гольм і захапілі яго. Адсюль яны накіраваліся на Рыгу, але крыжакі, якія засталіся ў Рызе, лёгка разбілі ліваў і вярнулі сабе Гольм. Адмова Альберта прыбыць на разбіральніцтва, то-бок выяўленне сваёй самастойнасці, выклікала ва Уладзіміра абурэнне, ён сабраў войскі і на караблях спусціўся ўніз па Дзвіне. Пры высадцы каля Ікескуля шмат каго ў полацкім войску немцы паранілі з самастрэлаў. Уладзімір не стаў браць гэты замак, а нечакана падышоў да Гольма і аблажыў яго. Некалькі дзён паміж немцамі і палачанамі доўжыўся бой. Крыжакі адбіваліся з самастрэлаў, палачане, дасведчаныя ў стральбе з [[лук]]аў, закідвалі замак стрэламі. Палачане спрабавалі падпаліць умацаванні, расклалі вялікае вогнішча пад сценамі, але не мелі поспеху. Не прынесла поспеху і [[баліста]], якую зрабілі палачане на ўзор нямецкіх, бо была зроблена няўдала. Уладзімір планаваў захапіць Гольм, Ікскюль і Рыгу{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}} — выкінуць немцаў з Ніжняга Падзвіння. Гэтыя планы спраўдзіліся бы, бо немцаў было мала. Аднак, Уладзімір вымушаны быў адмовіцца ад гэтага, бо даведаўся пра набліжэнне флоту крыжакоў з Германіі, а таксама дацкага караля [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмара]] з войскам, якое той збіраў тры гады і цяпер высадзіўся на [[Саарэмаа|Эзелі]]. Суадносіны сіл перамяніліся, Уладзімір адступіў. Сітуацыя прычынілася да таго, што ў 1207 годзе ўся краіна ліваў — Лівонія, аказалася ва ўладзе крыжакоў, яны падступілі да межаў [[Кукенойскае княства|Кукейноскага княства]]. Кукенойскі князь Вячка перадаў палову свайго княства біскупу, але неўзабаве, калі даведаўся пра адплыцце крыжацкага войска ў Германію, расправіўся з немцамі ў пераданай біскупу палове замка. {{нп5|Трафей, здабыча|Трафеі|ru|Трофей (добыча)}} Вячка адправіў Уладзіміру, паведаміў яму, што крыжакі сышлі з Лівоніі і прапанаваў аднавіць наступ. Але сустрэчны вецер затрымаў караблі крыжакоў у вусці Дзвіны, яны даведаліся пра ўчынак Вячкі і вярнуліся адпомсціць. Вячка, не чакаючы падыходу крыжакоў, спаліў свой горад і сышоў на [[Русь]], а крыжакі апанавалі Кукенойскім княствам цалкам. === Падзеі 1209 года === Пасля гэтага пад націскам крыжакоў аказаўся герцыкскі князь Усевалад. Восенню 1209 года крыжакі разбілі каля [[Герцыке]] ўсеваладаву дружыну і захапілі горад, князь выратаваўся на супрацьлеглым беразе Дзвіны і адтуль назіраў як гарыць замак і пасад, усеваладава жонка і дачка трапілі ў палон. Біскуп Альберт прапанаваў Усеваладу мір, вяртанне палонных і нарабаванага дабра, але той павінен быў перадаць біскупу частку княства, унікаць сувязяў з [[Язычніцтва|паганцамі]] (літоўцамі), паведамляць пра планы [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]] (палачан). Усевалад мог толькі згадзіцца з такімі ўмовамі. === Мір з біскупам у 1210 годзе === Вайна паміж Рыгай і Полацкам шкодзіла полацкаму гандлю, бо немцы кантралявалі вусце Дзвіны, а Уладзімір у сваю чаргу не дазваляў рыжскім купцам гандляваць у [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]]. У 1210 годзе да Уладзіміра прыбылі паслы біскупа на чале з рыцарам Арнольдам{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Ведаючы зацікаўленасць Полацка ў гандлі па Дзвіне, біскуп прапанаваў заключыць з Рыгаю мір і адкрыць рыжскім купцам доступ у свае ўладанні. Каб абмеркаваць умовы пагаднення, Уладзімір адправіў да Альберта заможнага чалавека Лудольфа са Смаленска. Гэта можа сведчыць, што за Уладзімірам стаяў і Смаленск, таксама зацікаўлены ў вольным гандлі па Дзвіне. Уладзіміра хвалявала ліўская даніна, якую Полацк страціў — біскуп Альберт згадзіўся выплачваць яе за ліваў. Гэта вяртала адносіны да стану 1203 года, але з улікам, што Полацк ужо страціў Кукенойс і пацярпелі яго інтарэсы ў Герцыке. Гэта дамова хоць і стала палёгкай полацкаму гандлю, але развязала рукі біскупу, цяпер ён мог ваяваць з [[эсты|эстамі]]. Зноў жа, біскуп згадзіўся плаціць даніну за ліваў, але не за сябе. Імаверна, на праўдзе біскуп не плаціў даніну і за ліваў, кажучы пра іх нежаданне служыць адразу двум гаспадарам. Магчыма, для вырашэння гэтага пытання Уладзімір паклікаў Альберта на сустрэчу. Планаваныя мэты сустрэчы невядомы, адбылася яна ў Герцыке. Спачатку ледзь не пачалася сутычка полацкай дружыны з васаламі біскупа, якую цудам прадухілілі. У выніку сустрэчы князь, прызнаў дэ-юрэ фактычнае валоданне біскупам зямлёй ліваў, перадаў ліваў біскупу. Пры гэтым было дамоўлена пра вольны гандаль па Дзвіне і сумесную ахову гандлёвых шляхоў, у тым ліку ад літоўцаў. Невядома якія планы адносна зямлі ліваў меў Уладзімір, магчыма, захоўваючы мір з біскупам ён дзейнічаў супраць яго праз герцыкскага князя Усевалада і літоўцаў. Тым самым 1210 годам літоўцы нападаюць на Рыгу, а ў 1211 годзе двойчы ваююць біскупскія ўладанні. У 1214 годзе біскуп перайшоў у наступ, абвінаваціў Усевалада, што той шмат гадоў не з’яўляецца да яго і заўсёды дапамагае літоўцам радай і справай. З біскупава блаславення немцы з летамі ў 1214 годзе пайшлі супраць Усевалада і хітрасцю завалодалі Герцыке. Горад разрабавалі, а жыхароў, якія не паспелі ўцячы ў замак, узялі ў палон. === Падзеі 1216 года === У 1216 годзе, пасля 10 красавіка да Уладзіміра звярнуліся эсты, каб ішоў ваяваць Рыгу і абяцалі адначасова пачаць вайну супраць ліваў і летаў, а таксама закрыць гавань каля {{нп5|Дзюнамюндскі манастыр|Дзюнамюндэ|ru|Даугавгривский монастырь}} ў вусці Дзвіны. Напэўна такога прыдатнага моманту чакаў Уладзімір, паводле Генрыха, ён паслаў ''«у Русь і Літву і склікаў вялікае войска з русінаў і літоўцаў»'', але раптоўна памёр, калі ўжо зайшоў на карабель, а войскі разыйшліся па сваіх землях.{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}{{Sfn|Сагановіч|1998|}} == Пасля смерці Уладзіміра == Паход на Рыгу праз смерць князя Уладзіміра не адбыўся. Паводле [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], тым часам смаленскі князь Мсціслаў Давыдавіч [[Літоўскія паходы да 1270 года|разбіў літоўцаў]], якія рабавалі ваколіцы Полацка. У 1217/1218 гадах Тацішчаў згадвае полацкага князя Васільку, удзельніка паходу на Галіч. Стрыйкоўскі не згадваў у гэтым паходзе полацкага князя, але згадваў літоўцаў. Магчыма, [[Васілька Валадаравіч]], малодшы брат Уладзіміра, стаў полацкім князем пасля яго смерці і менавіта з войскамі Васількі і прыведзенымі ім літоўцамі адбылася згаданая Длугашам сутычка смаленцаў, а потым Васілька павёў літоўцаў і пад Галіч. Аднак гэта выключна гіпатэтычна. У 1222 годзе смаленскія князі захапілі Полацк, што імаверна стала прычынай канчатковай страты Полацкам Лівоніі, а таксама прызнання герцыкскім князем Усеваладам нямецкай улады ў 1225 годзе. == У мастацтве == <gallery> Файл:Заір Азгур. Князь Уладзімір Полацкі.jpg|Скульптура «Князь Уладзімір Полацкі» (1943), [[Заір Азгур]] ([[Мемарыяльны музей-майстэрня З. І. Азгура]]) Файл:Татарнікаў. Валодша.jpg|Полацкі князь Уладзімір, пад імем Валодшы, ва ўяўленні [[Павел Юр’евіч Татарнікаў|Паўла Татарнікава]]. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Antiquités russes d’aprés les monuments historiques des Islandais et des anciens Scandinaves / С. C. Rafn. Copenhague, 1850—1852. T. 1-2. * ''[[Барыс Пашкевіч|Paszkiewicz B.]]'' O matce Lestka Bolesławica i początkach mennictwa mazowieckiego // Przegląd Historyczny, vol. 92 (2001), pp.&nbsp;1-14. — P. 12-13; * ''Sobolewski J. P.'' Wasylko Jaropełkowicz i Iziasław Jarosławowicz, dwaj książęta drohiccy z 2 poł. XII w. // Inter orientem et occidentem, studia z dziejów Europy Środkowo — Wschodniej ofiarowane prof. Janowi Tyszkiewiczowi w 40-lecie pracy naukowej. — Warszawa, 2002. — s. 77-88. — S. 80-81; * ''Michael v. Taube''. Russische u. Litauische Fuersten an der Duena zur Zeit der deutschen Eroberung Livlands (XII u. XIII Jahrh.) // Jahrbuecher fuer Kultur u. Geschichte d. Slaven, NF, Bd XI, Heft III—IV. — Breslau, 1935. * ''Алексеев Л. В.'' Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х-XIII вв. — М., 1975. * {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|ref=БС. Т. 5}} * ''Генрих Латвийский''. Хроника Ливонии / Введение, перевод и комментарии С. А. Аннинского. — 2-е изд. — М.— Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1938. * {{Кніга|ref=Данилевичъ|спасылка=https://runivers.ru/lib/book9208/481469/|аўтар=Данилевичъ В. Е.|загаловак=Очеркъ исторiи Полоцкой земли до конца XIV столѣтiя|год=1896|месца=Киев|выдавецтва=Тип. Императорского Университета Св. Владимира|старонак=288}} * {{Кніга|ref=Довнар-Запольский|аўтар=Довнар-Запольский М.|загаловак=Очерк истории Кривичской и Дреговичской земель до конца XII ст.|год=1891|месца=Киев}} * {{Кніга|ref=Загорульский|аўтар=Загорульский Э. М.|загаловак=Генеалогия полоцких князей Изяславичей|год=1994|месца=Мн.|выдавецтва=Изд-во «ВУЗ — ЮНИТИ»|старонак=30|isbn=985-431-001-9}} * {{кніга |аўтар = Загарульскі Э. М. |частка = |загаловак = Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 1998 |том = |старонкі = |старонак = 260 |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Загарульскі }} * История государства Российского / сочинение Н. М. Карамзина. — Издание 5-е в 3-х книгах, заключающих в себе 12 томов, с полными примечаниями, украшенное портретом автора, гравированным на стали в Лондоне. — Санкт-Петербург : издание И. Эйнерлинга, 1842—1843. — 28 см. * {{Артыкул|аўтар=Латышонак Алег|загаловак=Уладзімер Валадаравіч Менскі -- Rex Woldemar|год=2017|адказны=Навук. рэд. Аляксандр Пашкевіч|месца=Смаленск|выданне=Нацыянальнасьць — Беларус|выдавецтва=Інбелкульт|тып=3-е выд., папраўленае і дапоўненае.|старонкі=49-50|isbn=978-5-00076-036-9}} * {{Артыкул|ref=Лыжин|аўтар=Лыжин Н. П.|загаловак=Два памфлета времен Анны Иоанновны|год=1858|выданне=ИОРЯС|месяц=СПб|том=VII|выпуск=I|старонкі=49-64}} * ''Майоров А. В.'' Борьба за Берестье в 1182 г. по сведениям Полоцкой летописи В. Н. Татищева и польских средневековых хроник // Исследования по истории Средневековой Руси. К 80-летию Юрия Георгиевича Алексеева / Отв. ред. А. Ю. Дворниченко, сост. С. В. Стрельников. М., СПб., 2006. — С. 62—69. * ''Майоров А. В.'' «Повесть о Святохне» в трудах современных исследователей // Образ науки в университетском преподавании. Материалы XVII науч. конф. Историко-архивного института РГГУ. М., 2005. * ''Майоров А. В.'' «Повесть о Святохне»: история изучения и современные приёмы верификации известий В. Н. Татищева // Вестник Удмуртского государственного университета. Серия «История», 2004, № 3. * {{Кніга|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко А.В.|загаловак=Древняя Русь на международных путях : междисциплинарные очерки культурных, торговых, политических связей IX- XII вв.|год=2001|месца=Москва|выдавецтва=Языки русской культуры|старонак=781|isbn=5-7859-0085-8}} * {{h|Назарова|2014a|''Назарова Е. Л.'' Владимир Всеславич // {{Крыніцы/ДРСМ}} }} * {{h|Назарова|2014b|''Назарова Е. Л.'' Владимир Полоцкий // {{Крыніцы/ДРСМ}} }} * {{Кніга|ref=Насевіч|аўтар=Насевіч В. Л.|загаловак=Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы|год=1993|месца=Мінск}} * ''Пятнов А. П.'' Полоцкая земля в последней четверти XII в. // Rossica Antiqua. 2010. Вып. 1. — С. 135—138. * {{кніга|ref=Рапов|спасылка=|аўтар=Рапов О. М.|загаловак=Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в|адказны=|год=1977|частка=|спасылка частка=|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Изд-во МГУ|старонкі=|старонак=268|серыя=|тыраж=}} * {{Артыкул|спасылка=http://www.belhistory.eu/archives/383|ref=Сагановіч|аўтар=Сагановіч Г.|загаловак=Полацк і нямецкая калонія на Дзвіне (паводле хронікі Генрыха)|год=1998|выданне=Беларускі гістарычны агляд|месяц=6|том=5|нумар=1(8)|issn=1392-902Х}} {{продкі}} {{Ізяславічы Полацкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі полацкія]] [[Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі]] 1e5oav9i7n19slu03ylah4diyogfmoa 0 18073 5154622 5154609 2026-06-15T12:14:41Z ~2026-35060-61 169830 абдрук 5154622 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Свёнтак}} {{Іерарх | зварот = | беларускае імя = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя = | беларускае імя пры нараджэнні = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя пры нараджэнні = | партрэт = Kazimir Sviontek 01.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Kazimir Cardinal Sviontak Coat of Arms.jpg | подпіс герба = ''Mater Misericordiae''<br/>''Маці Міласэрнасці'' | шырыня герба = | тытул = [[Кардынал-прэсвітар]] з тытулам царквы Сан-Джэрарда-Маела | парадак = 1 | сцяг = | царква = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына = | абранне = | інтранізацыя = | каранацыя = | перыядпачатак = [[26 лістапада]] [[1994]] | перыядканец = [[21 ліпеня]] [[2011]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = [[Рубен Саласар Гомес]] | адрачэнне = | каментар = | тытул_2 = [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] | парадак_2 = 1 | сцяг_2 = | царква_2 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | каранацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_2 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адрачэнне_2 = | каментар_2 = | тытул_3 = Старшыня [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі]] | парадак_3 = 1 | сцяг_3 = | царква_3 = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | каранацыя_3 = | перыядпачатак_3 = [[11 лютага]] [[1999]] | перыядканец_3 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = [[Аляксандр Кашкевіч]] | тытул_4 = [[Апостальскі адміністратар]] ''sede vacante'' і ''ad nutum Sanctae Sedis'' [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] | парадак_4 = 3 | сцяг_4 = | царква_4 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_4 = | абранне_4 = | інтранізацыя_4 = | каранацыя_4 = | перыядпачатак_4 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_4 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыяд праўлення_4 = | папярэднік_4 = [[Уладзіслаў Яндрушук]] | пераемнік_4 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адукацыя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = |святар = [[8 красавіка]] [[1939]] ад [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] | дынастыя = | бацька = | маці = | прыняцце манаства = | хіратонія = [[21 мая]] [[1991]] ад [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] (разам з [[Уладзіслаў Яндрушук|Уладзіславам Яндрушукам]] і [[Эдвард Кісель|Эдвардам Кіселем]]) | кардынал = [[26 лістапада]] [[1994]] ад [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Яна Паўла II]] | жонка = | дзеці = | аўтограф = | манаграма = | узнагароды = | Commons = }} [[Кардынал|Яго Эмінэнцыя]] '''Казімір Свёнтак''' ({{ВДП}}) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч. У 1994 годзе стаў першым кардыналам у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі. == Біяграфія == Нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 года ў Валку (цяпер [[Валга]], [[Эстонія]]), у сям’і Яна і Веранікі з Крамплеўскіх. У 1919 годзе, разам з маці Веранікаю і братам Эдвардам, а таксама з сям’ёю Крамплеўскіх дэпартаваны ў [[Сібір]]. Вярнуўшыся з дэпартацыі, Казімір Свёнтэк скончыў [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана|гімназію імя Тадэвуша Рэйтана]] ў [[Баранавічы|Баранавічах]] (1922—1933). Да першай споведзі і св. Камуніі прыступіў у касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]], сакрамэнт канфірмацыі прыняў у касцёле пад тым жа тытулам у Баранавічах. У 1933 годзе паступіў у [[Пінская вышэйшая духоўная семінарыя|Вышэйшую духоўную семінарыю]] ў Пінску і пасля заканчэння вучобы, 8 красавіка 1939 года, прыняў святарскае пасвячэнне з рук біскупа [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] ў [[Пінск]]у. Душпастырскую паслугу распачаў як вікарый парафіі ў [[Пружаны|Пружанах]] 21.04.1939 года і выконваў да 17.12.1944 года за выключэннем трох месяцаў (21.04-22.06.1941), якія правёў у вязніцы. 17.12.1944 года яго другі раз арыштавалі саветы і асудзілі на 10 гадоў [[ГУЛАГ]]у (зняволенне адбываў у [[Марыінск]]у, [[Варкута|Варкуце]], [[Інта|Інце]]). Пасля вызвалення з лагера 16 чэрвеня 1954 года кс. Казімір Свёнтэк вярнуўся ў сваю дыяцэзію. 01.12.1954 года атрымаў «даведку» ад дзяржаўнай улады, паводле якой афіцыйна стаў пробашчам катэдральнай парафіі ў Пінску і выконваў гэты абавязак да 1991 года. У гэты час ён атрымлівае прызначэнні: 11 лютага 1988 года становіцца [[капелан]]ам [[Яго Святасць|Яго Святасці]]; 11 красавіка 1989 — генеральным вікарыем [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]. 13 красавіка 1991 года папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] прызначае яго [[арцыбіскуп]]ам [[мітрапаліт]]ам [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Мінска-Магілёўскім]] і Апостальскім Адміністратарам [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі.]] 21 мая 1991 года кс. Казімір Свёнтэк прыняў біс­купскае пасвячэнне ў пінскай катэдры. 26 ліс­та­пада 1994 года атрымаў годнасць кардынала і тыту­лярны касцёл ў Рыме св. Джэрарда Маёлі. Ён ува­ходзіў у склад кардыналаў-прэзбітэраў. Ён быў першым арцыбіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]; першым [[кардынал]]ам у гісторыі Касцёла ў [[Беларусь|Беларусі]], першым стар­шынёю [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў]] лацінскага абраду ў Беларусі (12.02.1999) і першым [[рэктар]]ам Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску (2001). У 1996—2000 гадах кардынал К. Свёнтэк правёў [[Сінод]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і [[Віцебская дыяцэзія|Віцебскай дыяцэзій]]. Ён укаранаваў цудадзейныя [[абраз]]ы Маці Божай: у Брэсце (30.06.1996), [[Маці Божая Лагішынская|Лагішыне]] (10.05.1997), [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будславе]] (02.07.1998), у [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродне]] (28.08.2005), у Мінску (10.12.2005), у [[Абраз Маці Божай Гудагайскай|Гуда­гаі]] (15.07.2007), у [[Маці Божая Тракельская|Тракелях]] (05.07.2009). У 2000 годзе кардынал К. Свёнтэк заснаваў каталіцкае [[Pro Christo|выдавецтва «''Pro Christo''»]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. У тым жа годзе ён атрымаў дазвол на трансляцыю [[Святая Імша|св. Імшы]] па нацыянальным радыё Рэспублікі Беларусь з мінскай архікатэдры ў кожную нядзелю і ўрачыстасці Каталіцкага Касцёла. 12.06.2001 годзе пасля капітальнага рамонту вернутага будынка былой Пінскай духоўнай семінарыі ён адкрыў Міждыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю імя св. Тамаша Аквінскага для падрыхтоўкі ў святарства кандыдатаў, якія паходзяць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і Віцебскай дыяцэзій. 14.06.2006 года Папа [[Бенедыкт XVI]] адклікаў кар­дынала з пасады арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага з захаваннем абавязкаў Апостальскага Адміністратара ''ad nutum Sanctae Sedis'' Пінскай дыяцэзіі. Ад выканання гэтага абавязку ён быў вызвалены 30.06.2011 года. 3.10.2009 года кардынал К. Свёнтэк правёў урачыстае адкрыццё Катэхетычнага каледжа Пінскай дыяцэзіі ў Баранавічах, зарэгістраванага ў адпаведнасці з законам Рэспублікі Беларусь, і аддаў яго ў апеку Маці Божай Лагішынскай і Слузе Божаму [[Зыгмунт Лазінскі|біскупу Зыгмунту Лазінскаму]]. Усім сэрцам ён падтрымліваў будаўніцтва Дома міласэрнасці ў Лагішыне і радаваўся, калі ён атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (07.10.2010) і калі адзначалася ўрачыстасць яго аддання ў апеку Найсвяцейшай Панне Марыі, Маці Божага Провіду. З 19.05.2010 года, калі кардынал зламаў сцегнавую костку левай нагі, ён быў пацыентам шпіталяў у Пінску, Мінску, Любліне.<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=«Про Хрысто»|старонкі=6-12|старонак=24|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> Памёр 21 ліпеня 2011 года.<!-- а 9-ай гадзіне раніцы--> Пахаваны ў крыпце [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Пінск]]у. == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі імя св. брата Альберта (Адама Хмялёўскага) — «За выдатныя дасягненні ў галіне сакральнага мастацтва за 1991 год, за адраджэнне рэлігійнага жыцця і аднаўленне з руінаў шматлікіх каталіцкіх святыняў у Беларусі», «за стварэнне сучаснага Каталіцкага Касцёла ў Беларусі» (14.12.1991). * Лаўрэат прэміі імені Уладзіміра Петшака — «За ахвярную працу па адраджэнні рэлігійнага жыцця на ўсходніх тэрыторыях Еўропы» (24.05.1995). * 4 ліпеня 1995 года прэзідэнт [[Польшча|Рэспублікі Польшча]] [[Лех Валенса]] ўзнагародзіў кардынала Казіміра Камандорскім крыжам з зоркаю [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна адраджэння Польшчы.]] * 12 студзеня 2000 года адзначаны {{Не перакладзена 5|ордэнам Ecce Homo|ордэнам Ecce Homo|pl|Order Ecce Homo}} «за чалавечнасць перад абліччам смерці, за любоў і прабачэнне, за нястомнае служэнне на карысць бліжніх» экуменічнай Капітулай гэтага ордэну ў Тамашове Мазавецкім (Польшча). * 3 чэрвеня 2000 года абраны ганаровым грамадзянінам горада [[Піньчаў|Піньчова]] (Польшча) «За заслугі перад народам Айчыны і Касцёла». * 15 лістапада 2003 года Грамадскі фонд «Pamięci Narodu Polskiego» («Памяці польскага народу») адзначыў кардынала К. Свёнтка медалём (№ 167) «{{Не перакладзена 5|Polonia Mater Nostra Est|Polonia Mater Nostra Est|pl|Polonia Mater Nostra Est}}» (Польшча — наша Маці) за асаб­лівыя заслугі перад народам і Польшчай. * 27 верасня 2004 года Папа Ян Павел ІІ уручыў кардыналу Казіміру Свёнтку ўзнагароду «[[Fidei testis]]» («Сведка веры»), прызначаную яму Інстытутам імя Паўла VI у італьянскай [[Брэшыя|Брэшыі]]. * 23 лістапада 2006 года ўзнагароджаны прэзідэнтам [[Францыя|Рэспублікі Францыя]] [[Жак Шырак|Жакам Шыракам]] найвышэйшаю адзнакаю Камандора [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёну]]. Быў ён прысуджаны «чалавеку, які для жыхароў Францыі з’яўляецца ўвасабленнем гісторыі беларускага народа на працягу апошніх сямідзесяці гадоў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|старонкі=11-12|старонак=88|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Чары Палесся. Дакументальныя фільмы (1968—1986 гг.) ксяндза Казіміра Свёнтка,'' з DVD-дыскамі, укладанне і прадмова Ю. Гарулёва, [[Pro Christo|Про Хрысто]], Мінск 2014. * Ks. Kazimierz Świątek, ''Melodie drewnianej łyżki. Moje wspomnienia,'' Apostolicum, Ząbki, 2022. === Прэса === ===== [[Наша вера (часопіс)|Часопіс «Наша вера»]] ===== * Свёнтэк К., ''Кроў мучанікаў — зерне новага жыцця,'' рэферат, прачытаны на Кангрэсе свецкіх католікаў Усходняй Еўропы, № 4 (26), 2003. * Свёнтэк К., ''Юбілей — у цэнтры жыцця Касцёла'', № 4 (14), 2000. * Свёнтэк К., ''Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі і папа Ян Павел ІІ,'' даклад на сімпозіуме «Ян Павел ІІ — чалавек веры і культуры», Мінск 25.11.2006 г., № 4 (38), 2006. ===== [[Ave Maria (часопіс)|Часопіс «Ave Maria»]] ===== * Свёнтэк К., ''Акт падзякі, перапрашэння і прабачэння рыма-каталіцкага Касцёла на Беларусі ў Юбілейным Годзе двухтысячагоддзя хрысціянства'', № 12 (67), 2000. * Свёнтэк К., ''Вязню любові ў табэрнакулюме — я дзякую…'', № 5-6 (52-53), 1999. * Свёнтэк К., ''Гамілія ў часе Святой Імшы, прысвечанай пачатку І-й Пленарнай Сесіі Сіноду Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і Пінскай дыяцэзіі. 29.09.1997, касцёл святых Сымона і Алены, Мінск'', № 10 (36), 1997. * Свёнтэк К., ''Дзеля паяднання і любові…'' ''З заключнага слова на ўрачыстай Імшы на Божае Нараджэнне 25.12.1996 г. у мінскай архікатэдры'', № 1-2 (27-28), 1997. * Свёнтэк К., ''«Думкаю і сэрцам імкнуся ў Фаціму…»'' ''З казання на ўрачыстасці кансэкрацыі касцёла Маці Божай Фацімскай у Баранавічах, 13.10.1996 г.'', № 11 (25), 1996. * Свёнтэк К., ''Думкі мае імкнуцца ў Фаціму… Казанне 13.05.1996 г. падчас урачыстасці Маці Божай Фацімскай у г. Баранавічы'', № 5 (19), 1996. * Свёнтэк К., ''З прывітальнага ліста да ўдзельнікаў юбілейнай урачыстасці ў мінскай архікатэдры, які Яго Эмінэнцыя даслаў са шпіталя'', № 11 (188), 2010. * Свёнтэк К., ''«Каб я да канца жыцця быў сапраўдным слугою Хрыста…»'', № 4 (265), 2017. * Свёнтэк К., ''Пасвячэнне ў святары (Новая Мыш, 27.05.1995)'', № 6 (8), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне з нагоды пілігрымкі святароў з Беларусі ў Фаціму 20-26.07.1995 г.'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1995'', № 11-12 (13-14), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1996'', № 12 (26), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1997'', № 11-12 (37-38), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1995 года'', № 4 (6), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1996 году Панскага'', № (18), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Каляды 1994 года'', № 2, 1994. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне ў справе беатыфікацыі Слугі Божага біскупа Зыгмунта Лазінскага (21.08.1995 г.)'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Божае Нараджэнне 1998 года'', № 12 (48), 1998. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 1997 года'', № 3-4 (29-30), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 2001 года'', № 4 (71), 2001. * Свёнтэк К., ''Развітальнае слова'' ''на пахаванні кс. Юзафа Булькі'', № 1-2 (178—179), 2010. * Свёнтэк К., ''Узвышэнне Святога Крыжа. Казанне на 15.09.96, Мінск, архікатэдра'', № 8-9 (22-23), 1996. * Свёнтэк К., ''Усё аднавіць у Хрысце'' ''(пар. Эф 1, 10).'' ''Казанне на ўрачыстай інаўгурацыі Сіноду'', № 10 (24), 1996. * Свёнтэк К., ''Яшчэ адзін доказ непераможнасці Касцёла'', № 9-10 (76-77), 2001. == Памяць == 22.09.2011 г. прадстаўнікі гарадской улады г. Пінска прынялі рашэнне аб перайменаванні часткі вуліцы [[Вера Захараўна Харужая|Веры Харужай]] у вуліцу Казіміра Свёнтка. Жыццю і дзейнасці кардынала Казіміра Свёнтка прысвечаны ==== Дакументальныя фільмы ==== * Auguścik S., ''Kapłan z Gułagu'', w 2 cz., Telewizja Polska, «Energopol», 1990. * [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў|Гарулёў Ю.]], ''Fidei testis -'' ''Сведка веры'', «Стопкадр», 2009. * Гарулёў Ю., ''Mater Misericordiae'', «Стопкадр», 1997—2001. * Гарулёў Ю., ''Вяртанне,'' «Стопкадр», 1999. * Гарулёў Ю., ''Канікулы кардынала'', «Стопкадр», 2004. * Królak M., Woldan P. ''Pasterz — Kazimierz Kardynał Świątek'', TVP, 2002. === Кнігі === * [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Лялько К.]], ''Fidei testis. Сведка веры. Świadek wiary'', [[Pro Christo]], Mińsk — Apostolicum, Ząbki 2004. * ''«Мяне заўсёды ратавала вера…»''. ''Успаміны пра кардынала Казіміра Свёнтка,'' Про Хрысто, Мінск 2021. * ''Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям. Służył Bogu i ludziom'', падрыхтавалі кс. Станіслаў Паўліна fDP і с. Себасцьяна Грыгель MSF, Про Хрысто, Мінск 2014. * Królak S. M., ''Pasterz na tle epoki. Ksiądz kardynał Kazimierz Świątek'', Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, Kraków 2017. * ''«''Mnie zawsze ratowała wiara''»''. Wspomnienia o kardynale Kazimierzu Świątku, Widawnictwo «Bernardinum», Pelplin, 2026. А таксама шматлікія артыкулы ў каталіцкай і светскай прэсе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свёнтак Казімір|Адамовіч С. Ф.|255}} {{Біскупы мінска-магілёўскія}} {{Біскупы пінскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свёнтак Казімір}} [[Катэгорыя:Кардыналы Беларусі]] [[Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы пінскія]] [[Катэгорыя:Апостальскія адміністратары]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Мінска-Магілёўскія]] 1tpsy01sbth0mu29u8zdou2iqbxn9w4 5154754 5154622 2026-06-15T21:19:11Z Глеков Олег 169642 вікіфікацыя 5154754 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Свёнтак}} {{Іерарх | зварот = | беларускае імя = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя = | беларускае імя пры нараджэнні = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя пры нараджэнні = | партрэт = Kazimir Sviontek 01.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Kazimir Cardinal Sviontak Coat of Arms.jpg | подпіс герба = ''Mater Misericordiae''<br/>''Маці Міласэрнасці'' | шырыня герба = | тытул = [[Кардынал-прэсвітар]] з тытулам царквы Сан-Джэрарда-Маела | парадак = 1 | сцяг = | царква = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына = | абранне = | інтранізацыя = | каранацыя = | перыядпачатак = [[26 лістапада]] [[1994]] | перыядканец = [[21 ліпеня]] [[2011]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = [[Рубен Саласар Гомес]] | адрачэнне = | каментар = | тытул_2 = [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] | парадак_2 = 1 | сцяг_2 = | царква_2 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | каранацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_2 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адрачэнне_2 = | каментар_2 = | тытул_3 = Старшыня [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі]] | парадак_3 = 1 | сцяг_3 = | царква_3 = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | каранацыя_3 = | перыядпачатак_3 = [[11 лютага]] [[1999]] | перыядканец_3 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = [[Аляксандр Кашкевіч]] | тытул_4 = [[Апостальскі адміністратар]] ''sede vacante'' і ''ad nutum Sanctae Sedis'' [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] | парадак_4 = 3 | сцяг_4 = | царква_4 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_4 = | абранне_4 = | інтранізацыя_4 = | каранацыя_4 = | перыядпачатак_4 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_4 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыяд праўлення_4 = | папярэднік_4 = [[Уладзіслаў Яндрушук]] | пераемнік_4 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адукацыя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = |святар = [[8 красавіка]] [[1939]] ад [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] | дынастыя = | бацька = | маці = | прыняцце манаства = | хіратонія = [[21 мая]] [[1991]] ад [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] (разам з [[Уладзіслаў Яндрушук|Уладзіславам Яндрушукам]] і [[Эдвард Кісель|Эдвардам Кіселем]]) | кардынал = [[26 лістапада]] [[1994]] ад [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Яна Паўла II]] | жонка = | дзеці = | аўтограф = | манаграма = | узнагароды = | Commons = }} [[Кардынал|Яго Эмінэнцыя]] '''Казімір Свёнтак''' ({{ВДП}}) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч. У 1994 годзе стаў першым кардыналам у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі. == Біяграфія == Нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 года ў Валку (цяпер [[Валга]], [[Эстонія]]), у сям’і Яна і Веранікі з Крамплеўскіх. У 1919 годзе, разам з маці Веранікаю і братам Эдвардам, а таксама з сям’ёю Крамплеўскіх дэпартаваны ў [[Сібір]]. Вярнуўшыся з дэпартацыі, Казімір Свёнтэк скончыў [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана|гімназію імя Тадэвуша Рэйтана]] ў [[Баранавічы|Баранавічах]] (1922—1933). Да першай споведзі і св. Камуніі прыступіў у касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]], сакрамэнт канфірмацыі прыняў у касцёле пад тым жа тытулам у Баранавічах. У 1933 годзе паступіў у [[Пінская вышэйшая духоўная семінарыя|Вышэйшую духоўную семінарыю]] ў Пінску і пасля заканчэння вучобы, 8 красавіка 1939 года, прыняў святарскае пасвячэнне з рук біскупа [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] ў [[Пінск]]у. Душпастырскую паслугу распачаў як вікарый парафіі ў [[Пружаны|Пружанах]] 21.04.1939 года і выконваў да 17.12.1944 года за выключэннем трох месяцаў (21.04-22.06.1941), якія правёў у вязніцы. 17.12.1944 года яго другі раз арыштавалі саветы і асудзілі на 10 гадоў [[ГУЛАГ]]у (зняволенне адбываў у [[Марыінск]]у, [[Варкута|Варкуце]], [[Інта|Інце]]). Пасля вызвалення з лагера 16 чэрвеня 1954 года кс. Казімір Свёнтэк вярнуўся ў сваю дыяцэзію. 01.12.1954 года атрымаў «даведку» ад дзяржаўнай улады, паводле якой афіцыйна стаў пробашчам катэдральнай парафіі ў Пінску і выконваў гэты абавязак да 1991 года. У гэты час ён атрымлівае прызначэнні: 11 лютага 1988 года становіцца [[капелан]]ам [[Яго Святасць|Яго Святасці]]; 11 красавіка 1989 — генеральным вікарыем [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]. 13 красавіка 1991 года папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] прызначае яго [[арцыбіскуп]]ам [[мітрапаліт]]ам [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Мінска-Магілёўскім]] і Апостальскім Адміністратарам [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі.]] 21 мая 1991 года кс. Казімір Свёнтэк прыняў біс­купскае пасвячэнне ў [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|пінскай катэдры]]. 26 ліс­та­пада 1994 года атрымаў годнасць [[Кардынал|кардынала]] і тыту­лярны касцёл ў [[Рым|Рыме]] св. Джэрарда Маёлі. Ён ува­ходзіў у склад кардыналаў-прэзбітэраў. Ён быў першым арцыбіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]; першым [[кардынал]]ам у гісторыі Касцёла ў [[Беларусь|Беларусі]], першым стар­шынёю [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў]] лацінскага абраду ў Беларусі (12.02.1999) і першым [[рэктар]]ам Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску (2001). У 1996—2000 гадах кардынал К. Свёнтэк правёў [[Сінод]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і [[Віцебская дыяцэзія|Віцебскай дыяцэзій]]. Ён укаранаваў цудадзейныя [[абраз]]ы Маці Божай: у Брэсце (30.06.1996), [[Маці Божая Лагішынская|Лагішыне]] (10.05.1997), [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будславе]] (02.07.1998), у [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродне]] (28.08.2005), у Мінску (10.12.2005), у [[Абраз Маці Божай Гудагайскай|Гуда­гаі]] (15.07.2007), у [[Маці Божая Тракельская|Тракелях]] (05.07.2009). У 2000 годзе кардынал К. Свёнтэк заснаваў каталіцкае [[Pro Christo|выдавецтва «''Pro Christo''»]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. У тым жа годзе ён атрымаў дазвол на трансляцыю [[Святая Імша|св. Імшы]] па нацыянальным радыё Рэспублікі Беларусь з мінскай архікатэдры ў кожную нядзелю і ўрачыстасці Каталіцкага Касцёла. 12.06.2001 годзе пасля капітальнага рамонту вернутага будынка былой Пінскай духоўнай семінарыі ён адкрыў Міждыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю імя св. Тамаша Аквінскага для падрыхтоўкі ў святарства кандыдатаў, якія паходзяць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і Віцебскай дыяцэзій. 14.06.2006 года Папа [[Бенедыкт XVI]] адклікаў кар­дынала з пасады арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага з захаваннем абавязкаў Апостальскага Адміністратара ''ad nutum Sanctae Sedis'' Пінскай дыяцэзіі. Ад выканання гэтага абавязку ён быў вызвалены 30.06.2011 года. 3.10.2009 года кардынал К. Свёнтэк правёў урачыстае адкрыццё Катэхетычнага каледжа Пінскай дыяцэзіі ў Баранавічах, зарэгістраванага ў адпаведнасці з законам Рэспублікі Беларусь, і аддаў яго ў апеку Маці Божай Лагішынскай і Слузе Божаму [[Зыгмунт Лазінскі|біскупу Зыгмунту Лазінскаму]]. Усім сэрцам ён падтрымліваў будаўніцтва Дома міласэрнасці ў Лагішыне і радаваўся, калі ён атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (07.10.2010) і калі адзначалася ўрачыстасць яго аддання ў апеку Найсвяцейшай Панне Марыі, Маці Божага Провіду. З 19.05.2010 года, калі кардынал зламаў [[Сцегнавая косць|сцегнавую костку]] левай нагі, ён быў пацыентам [[Шпіталь|шпіталяў]] у Пінску, Мінску, [[Люблін|Любліне]].<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=«Про Хрысто»|старонкі=6-12|старонак=24|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> Памёр 21 ліпеня 2011 года.<!-- а 9-ай гадзіне раніцы--> Пахаваны ў крыпце [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Пінск]]у. == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі імя св. брата Альберта (Адама Хмялёўскага) — «За выдатныя дасягненні ў галіне сакральнага мастацтва за 1991 год, за адраджэнне рэлігійнага жыцця і аднаўленне з руінаў шматлікіх каталіцкіх святыняў у Беларусі», «за стварэнне сучаснага Каталіцкага Касцёла ў Беларусі» (14.12.1991). * Лаўрэат прэміі імені Уладзіміра Петшака — «За ахвярную працу па адраджэнні рэлігійнага жыцця на ўсходніх тэрыторыях Еўропы» (24.05.1995). * 4 ліпеня 1995 года прэзідэнт [[Польшча|Рэспублікі Польшча]] [[Лех Валенса]] ўзнагародзіў кардынала Казіміра Камандорскім крыжам з зоркаю [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна адраджэння Польшчы.]] * 12 студзеня 2000 года адзначаны {{Не перакладзена 5|ордэнам Ecce Homo|ордэнам Ecce Homo|pl|Order Ecce Homo}} «за чалавечнасць перад абліччам смерці, за любоў і прабачэнне, за нястомнае служэнне на карысць бліжніх» экуменічнай Капітулай гэтага ордэну ў Тамашове Мазавецкім (Польшча). * 3 чэрвеня 2000 года абраны ганаровым грамадзянінам горада [[Піньчаў|Піньчова]] (Польшча) «За заслугі перад народам Айчыны і Касцёла». * 15 лістапада 2003 года Грамадскі фонд «Pamięci Narodu Polskiego» («Памяці польскага народу») адзначыў кардынала К. Свёнтка медалём (№ 167) «{{Не перакладзена 5|Polonia Mater Nostra Est|Polonia Mater Nostra Est|pl|Polonia Mater Nostra Est}}» (Польшча — наша Маці) за асаб­лівыя заслугі перад народам і Польшчай. * 27 верасня 2004 года Папа Ян Павел ІІ уручыў кардыналу Казіміру Свёнтку ўзнагароду «[[Fidei testis]]» («Сведка веры»), прызначаную яму Інстытутам імя Паўла VI у італьянскай [[Брэшыя|Брэшыі]]. * 23 лістапада 2006 года ўзнагароджаны прэзідэнтам [[Францыя|Рэспублікі Францыя]] [[Жак Шырак|Жакам Шыракам]] найвышэйшаю адзнакаю Камандора [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёну]]. Быў ён прысуджаны «чалавеку, які для жыхароў Францыі з’яўляецца ўвасабленнем гісторыі беларускага народа на працягу апошніх сямідзесяці гадоў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|старонкі=11-12|старонак=88|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Чары Палесся. Дакументальныя фільмы (1968—1986 гг.) ксяндза Казіміра Свёнтка,'' з DVD-дыскамі, укладанне і прадмова Ю. Гарулёва, [[Pro Christo|Про Хрысто]], Мінск 2014. * Ks. Kazimierz Świątek, ''Melodie drewnianej łyżki. Moje wspomnienia,'' Apostolicum, Ząbki, 2022. === Прэса === ===== [[Наша вера (часопіс)|Часопіс «Наша вера»]] ===== * Свёнтэк К., ''Кроў мучанікаў — зерне новага жыцця,'' рэферат, прачытаны на Кангрэсе свецкіх католікаў Усходняй Еўропы, № 4 (26), 2003. * Свёнтэк К., ''Юбілей — у цэнтры жыцця Касцёла'', № 4 (14), 2000. * Свёнтэк К., ''Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі і папа Ян Павел ІІ,'' даклад на сімпозіуме «Ян Павел ІІ — чалавек веры і культуры», Мінск 25.11.2006 г., № 4 (38), 2006. ===== [[Ave Maria (часопіс)|Часопіс «Ave Maria»]] ===== * Свёнтэк К., ''Акт падзякі, перапрашэння і прабачэння рыма-каталіцкага Касцёла на Беларусі ў Юбілейным Годзе двухтысячагоддзя хрысціянства'', № 12 (67), 2000. * Свёнтэк К., ''Вязню любові ў табэрнакулюме — я дзякую…'', № 5-6 (52-53), 1999. * Свёнтэк К., ''Гамілія ў часе Святой Імшы, прысвечанай пачатку І-й Пленарнай Сесіі Сіноду Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і Пінскай дыяцэзіі. 29.09.1997, касцёл святых Сымона і Алены, Мінск'', № 10 (36), 1997. * Свёнтэк К., ''Дзеля паяднання і любові…'' ''З заключнага слова на ўрачыстай Імшы на Божае Нараджэнне 25.12.1996 г. у мінскай архікатэдры'', № 1-2 (27-28), 1997. * Свёнтэк К., ''«Думкаю і сэрцам імкнуся ў Фаціму…»'' ''З казання на ўрачыстасці кансэкрацыі касцёла Маці Божай Фацімскай у Баранавічах, 13.10.1996 г.'', № 11 (25), 1996. * Свёнтэк К., ''Думкі мае імкнуцца ў Фаціму… Казанне 13.05.1996 г. падчас урачыстасці Маці Божай Фацімскай у г. Баранавічы'', № 5 (19), 1996. * Свёнтэк К., ''З прывітальнага ліста да ўдзельнікаў юбілейнай урачыстасці ў мінскай архікатэдры, які Яго Эмінэнцыя даслаў са шпіталя'', № 11 (188), 2010. * Свёнтэк К., ''«Каб я да канца жыцця быў сапраўдным слугою Хрыста…»'', № 4 (265), 2017. * Свёнтэк К., ''Пасвячэнне ў святары (Новая Мыш, 27.05.1995)'', № 6 (8), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне з нагоды пілігрымкі святароў з Беларусі ў Фаціму 20-26.07.1995 г.'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1995'', № 11-12 (13-14), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1996'', № 12 (26), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1997'', № 11-12 (37-38), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1995 года'', № 4 (6), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1996 году Панскага'', № (18), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Каляды 1994 года'', № 2, 1994. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне ў справе беатыфікацыі Слугі Божага біскупа Зыгмунта Лазінскага (21.08.1995 г.)'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Божае Нараджэнне 1998 года'', № 12 (48), 1998. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 1997 года'', № 3-4 (29-30), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 2001 года'', № 4 (71), 2001. * Свёнтэк К., ''Развітальнае слова'' ''на пахаванні кс. Юзафа Булькі'', № 1-2 (178—179), 2010. * Свёнтэк К., ''Узвышэнне Святога Крыжа. Казанне на 15.09.96, Мінск, архікатэдра'', № 8-9 (22-23), 1996. * Свёнтэк К., ''Усё аднавіць у Хрысце'' ''(пар. Эф 1, 10).'' ''Казанне на ўрачыстай інаўгурацыі Сіноду'', № 10 (24), 1996. * Свёнтэк К., ''Яшчэ адзін доказ непераможнасці Касцёла'', № 9-10 (76-77), 2001. == Памяць == 22.09.2011 г. прадстаўнікі гарадской улады г. Пінска прынялі рашэнне аб перайменаванні часткі вуліцы [[Вера Захараўна Харужая|Веры Харужай]] у вуліцу Казіміра Свёнтка. Жыццю і дзейнасці кардынала Казіміра Свёнтка прысвечаны ==== Дакументальныя фільмы ==== * Auguścik S., ''Kapłan z Gułagu'', w 2 cz., Telewizja Polska, «Energopol», 1990. * [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў|Гарулёў Ю.]], ''Fidei testis -'' ''Сведка веры'', «Стопкадр», 2009. * Гарулёў Ю., ''Mater Misericordiae'', «Стопкадр», 1997—2001. * Гарулёў Ю., ''Вяртанне,'' «Стопкадр», 1999. * Гарулёў Ю., ''Канікулы кардынала'', «Стопкадр», 2004. * Królak M., Woldan P. ''Pasterz — Kazimierz Kardynał Świątek'', TVP, 2002. === Кнігі === * [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Лялько К.]], ''Fidei testis. Сведка веры. Świadek wiary'', [[Pro Christo]], Mińsk — Apostolicum, Ząbki 2004. * ''«Мяне заўсёды ратавала вера…»''. ''Успаміны пра кардынала Казіміра Свёнтка,'' Про Хрысто, Мінск 2021. * ''Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям. Służył Bogu i ludziom'', падрыхтавалі кс. Станіслаў Паўліна fDP і с. Себасцьяна Грыгель MSF, Про Хрысто, Мінск 2014. * Królak S. M., ''Pasterz na tle epoki. Ksiądz kardynał Kazimierz Świątek'', Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, Kraków 2017. * ''«''Mnie zawsze ratowała wiara''»''. Wspomnienia o kardynale Kazimierzu Świątku, Widawnictwo «Bernardinum», Pelplin, 2026. А таксама шматлікія артыкулы ў каталіцкай і светскай прэсе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свёнтак Казімір|Адамовіч С. Ф.|255}} {{Біскупы мінска-магілёўскія}} {{Біскупы пінскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свёнтак Казімір}} [[Катэгорыя:Кардыналы Беларусі]] [[Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы пінскія]] [[Катэгорыя:Апостальскія адміністратары]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Мінска-Магілёўскія]] qkbu9dkhtrvm8l1bs7dzmp5lz6o9htu 5154758 5154754 2026-06-15T21:37:48Z Глеков Олег 169642 вікіфікацыя 5154758 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Свёнтак}} {{Іерарх | зварот = | беларускае імя = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя = | беларускае імя пры нараджэнні = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя пры нараджэнні = | партрэт = Kazimir Sviontek 01.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Kazimir Cardinal Sviontak Coat of Arms.jpg | подпіс герба = ''Mater Misericordiae''<br/>''Маці Міласэрнасці'' | шырыня герба = | тытул = [[Кардынал-прэсвітар]] з тытулам царквы Сан-Джэрарда-Маела | парадак = 1 | сцяг = | царква = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына = | абранне = | інтранізацыя = | каранацыя = | перыядпачатак = [[26 лістапада]] [[1994]] | перыядканец = [[21 ліпеня]] [[2011]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = [[Рубен Саласар Гомес]] | адрачэнне = | каментар = | тытул_2 = [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] | парадак_2 = 1 | сцяг_2 = | царква_2 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | каранацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_2 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адрачэнне_2 = | каментар_2 = | тытул_3 = Старшыня [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі]] | парадак_3 = 1 | сцяг_3 = | царква_3 = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | каранацыя_3 = | перыядпачатак_3 = [[11 лютага]] [[1999]] | перыядканец_3 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = [[Аляксандр Кашкевіч]] | тытул_4 = [[Апостальскі адміністратар]] ''sede vacante'' і ''ad nutum Sanctae Sedis'' [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] | парадак_4 = 3 | сцяг_4 = | царква_4 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_4 = | абранне_4 = | інтранізацыя_4 = | каранацыя_4 = | перыядпачатак_4 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_4 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыяд праўлення_4 = | папярэднік_4 = [[Уладзіслаў Яндрушук]] | пераемнік_4 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адукацыя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = |святар = [[8 красавіка]] [[1939]] ад [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] | дынастыя = | бацька = | маці = | прыняцце манаства = | хіратонія = [[21 мая]] [[1991]] ад [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] (разам з [[Уладзіслаў Яндрушук|Уладзіславам Яндрушукам]] і [[Эдвард Кісель|Эдвардам Кіселем]]) | кардынал = [[26 лістапада]] [[1994]] ад [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Яна Паўла II]] | жонка = | дзеці = | аўтограф = | манаграма = | узнагароды = | Commons = }} [[Кардынал|Яго Эмінэнцыя]] '''Казімір Свёнтак''' ({{ВДП}}) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч. У 1994 годзе стаў першым кардыналам у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі. == Біяграфія == Нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 года ў Валку (цяпер [[Валга]], [[Эстонія]]), у сям’і Яна і Веранікі з Крамплеўскіх. У 1919 годзе, разам з маці Веранікаю і братам Эдвардам, а таксама з сям’ёю Крамплеўскіх дэпартаваны ў [[Сібір]]. Вярнуўшыся з дэпартацыі, Казімір Свёнтэк скончыў [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана|гімназію імя Тадэвуша Рэйтана]] ў [[Баранавічы|Баранавічах]] (1922—1933). Да першай споведзі і св. Камуніі прыступіў у касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]], сакрамэнт канфірмацыі прыняў у касцёле пад тым жа тытулам у Баранавічах. У 1933 годзе паступіў у [[Пінская вышэйшая духоўная семінарыя|Вышэйшую духоўную семінарыю]] ў Пінску і пасля заканчэння вучобы, 8 красавіка 1939 года, прыняў святарскае пасвячэнне з рук біскупа [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] ў [[Пінск]]у. Душпастырскую паслугу распачаў як вікарый парафіі ў [[Пружаны|Пружанах]] 21.04.1939 года і выконваў да 17.12.1944 года за выключэннем трох месяцаў (21.04-22.06.1941), якія правёў у вязніцы. 17.12.1944 года яго другі раз арыштавалі саветы і асудзілі на 10 гадоў [[ГУЛАГ]]у (зняволенне адбываў у [[Марыінск]]у, [[Варкута|Варкуце]], [[Інта|Інце]]). Пасля вызвалення з лагера 16 чэрвеня 1954 года кс. Казімір Свёнтэк вярнуўся ў сваю дыяцэзію. 01.12.1954 года атрымаў «даведку» ад дзяржаўнай улады, паводле якой афіцыйна стаў пробашчам катэдральнай парафіі ў Пінску і выконваў гэты абавязак да 1991 года. У гэты час ён атрымлівае прызначэнні: 11 лютага 1988 года становіцца [[капелан]]ам [[Яго Святасць|Яго Святасці]]; 11 красавіка 1989 — генеральным вікарыем [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]. 13 красавіка 1991 года папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] прызначае яго [[арцыбіскуп]]ам [[мітрапаліт]]ам [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Мінска-Магілёўскім]] і Апостальскім Адміністратарам [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі.]] 21 мая 1991 года кс. Казімір Свёнтэк прыняў біс­купскае пасвячэнне ў [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|пінскай катэдры]]. 26 ліс­та­пада 1994 года атрымаў годнасць [[Кардынал|кардынала]] і тыту­лярны касцёл ў [[Рым|Рыме]] св. Джэрарда Маёлі. Ён ува­ходзіў у склад кардыналаў-прэзбітэраў. Ён быў першым арцыбіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]; першым [[кардынал]]ам у гісторыі Касцёла ў [[Беларусь|Беларусі]], першым стар­шынёю [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў]] лацінскага абраду ў Беларусі (12.02.1999) і першым [[рэктар]]ам Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску (2001). У 1996—2000 гадах кардынал К. Свёнтэк правёў [[Сінод]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і [[Віцебская дыяцэзія|Віцебскай дыяцэзій]]. Ён укаранаваў цудадзейныя [[абраз]]ы Маці Божай: у Брэсце (30.06.1996), [[Маці Божая Лагішынская|Лагішыне]] (10.05.1997), [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будславе]] (02.07.1998), у [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродне]] (28.08.2005), у Мінску (10.12.2005), у [[Абраз Маці Божай Гудагайскай|Гуда­гаі]] (15.07.2007), у [[Маці Божая Тракельская|Тракелях]] (05.07.2009). У 2000 годзе кардынал К. Свёнтэк заснаваў каталіцкае [[Pro Christo|выдавецтва «''Pro Christo''»]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. У тым жа годзе ён атрымаў дазвол на трансляцыю [[Святая Імша|св. Імшы]] па нацыянальным радыё Рэспублікі Беларусь з мінскай архікатэдры ў кожную нядзелю і ўрачыстасці Каталіцкага Касцёла. 12.06.2001 годзе пасля капітальнага рамонту вернутага будынка былой Пінскай духоўнай семінарыі ён адкрыў Міждыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю імя св. Тамаша Аквінскага для падрыхтоўкі ў святарства кандыдатаў, якія паходзяць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і Віцебскай дыяцэзій. 14.06.2006 года Папа [[Бенедыкт XVI]] адклікаў кар­дынала з пасады арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага з захаваннем абавязкаў Апостальскага Адміністратара ''ad nutum Sanctae Sedis'' Пінскай дыяцэзіі. Ад выканання гэтага абавязку ён быў вызвалены 30.06.2011 года. 3.10.2009 года кардынал К. Свёнтэк правёў урачыстае адкрыццё Катэхетычнага каледжа Пінскай дыяцэзіі ў Баранавічах, зарэгістраванага ў адпаведнасці з законам Рэспублікі Беларусь, і аддаў яго ў апеку Маці Божай Лагішынскай і Слузе Божаму [[Зыгмунт Лазінскі|біскупу Зыгмунту Лазінскаму]]. Усім сэрцам ён падтрымліваў будаўніцтва Дома міласэрнасці ў Лагішыне і радаваўся, калі ён атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (07.10.2010) і калі адзначалася ўрачыстасць яго аддання ў апеку Найсвяцейшай Панне Марыі, Маці Божага Провіду. З 19.05.2010 года, калі кардынал зламаў [[Сцегнавая косць|сцегнавую костку]] левай нагі, ён быў пацыентам [[Шпіталь|шпіталяў]] у Пінску, Мінску, [[Люблін|Любліне]].<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=«Про Хрысто»|старонкі=6-12|старонак=24|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> Памёр 21 ліпеня 2011 года.<!-- а 9-ай гадзіне раніцы--> Пахаваны ў крыпце [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Пінск]]у. == Узнагароды == * Лаўрэат {{Не перакладзена 5|прэмія імя св. брата Альберта|прэміі імя св. брата Альберта|pl|Nagroda im. św. Brata Alberta}} ({{Не перакладзена 5|Адам Хмялёўскі|Адама Хмялёўскага|pl|Adam Chmielowski}}) — «За выдатныя дасягненні ў галіне сакральнага мастацтва за 1991 год, за адраджэнне рэлігійнага жыцця і аднаўленне з руінаў шматлікіх каталіцкіх святыняў у Беларусі», «за стварэнне сучаснага Каталіцкага Касцёла ў Беларусі» (14.12.1991). * Лаўрэат {{Не перакладзена 5|прэмія імя Уладзіміра Петшака|прэміі імя Уладзіміра Петшака|pl|Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka}}— «За ахвярную працу па адраджэнні рэлігійнага жыцця на ўсходніх тэрыторыях Еўропы» (24.05.1995). * 4 ліпеня 1995 года прэзідэнт [[Польшча|Рэспублікі Польшча]] [[Лех Валенса]] ўзнагародзіў кардынала Казіміра Камандорскім крыжам з зоркаю [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна адраджэння Польшчы.]] * 12 студзеня 2000 года адзначаны {{Не перакладзена 5|ордэнам Ecce Homo|ордэнам Ecce Homo|pl|Order Ecce Homo}} «за чалавечнасць перад абліччам смерці, за любоў і прабачэнне, за нястомнае служэнне на карысць бліжніх» экуменічнай Капітулай гэтага ордэну ў Тамашове Мазавецкім (Польшча). * 3 чэрвеня 2000 года абраны ганаровым грамадзянінам горада [[Піньчаў|Піньчова]] (Польшча) «За заслугі перад народам Айчыны і Касцёла». * 15 лістапада 2003 года Грамадскі фонд «Pamięci Narodu Polskiego» («Памяці польскага народу») адзначыў кардынала К. Свёнтка медалём (№ 167) «{{Не перакладзена 5|Polonia Mater Nostra Est|Polonia Mater Nostra Est|pl|Polonia Mater Nostra Est}}» (Польшча — наша Маці) за асаб­лівыя заслугі перад народам і Польшчай. * 27 верасня 2004 года Папа Ян Павел ІІ уручыў кардыналу Казіміру Свёнтку ўзнагароду «[[Fidei testis]]» («Сведка веры»), прызначаную яму Інстытутам імя Паўла VI у італьянскай [[Брэшыя|Брэшыі]]. * 23 лістапада 2006 года ўзнагароджаны прэзідэнтам [[Францыя|Рэспублікі Францыя]] [[Жак Шырак|Жакам Шыракам]] найвышэйшаю адзнакаю Камандора [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёну]]. Быў ён прысуджаны «чалавеку, які для жыхароў Францыі з’яўляецца ўвасабленнем гісторыі беларускага народа на працягу апошніх сямідзесяці гадоў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|старонкі=11-12|старонак=88|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Чары Палесся. Дакументальныя фільмы (1968—1986 гг.) ксяндза Казіміра Свёнтка,'' з DVD-дыскамі, укладанне і прадмова Ю. Гарулёва, [[Pro Christo|Про Хрысто]], Мінск 2014. * Ks. Kazimierz Świątek, ''Melodie drewnianej łyżki. Moje wspomnienia,'' Apostolicum, Ząbki, 2022. === Прэса === ===== [[Наша вера (часопіс)|Часопіс «Наша вера»]] ===== * Свёнтэк К., ''Кроў мучанікаў — зерне новага жыцця,'' рэферат, прачытаны на Кангрэсе свецкіх католікаў Усходняй Еўропы, № 4 (26), 2003. * Свёнтэк К., ''Юбілей — у цэнтры жыцця Касцёла'', № 4 (14), 2000. * Свёнтэк К., ''Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі і папа Ян Павел ІІ,'' даклад на сімпозіуме «Ян Павел ІІ — чалавек веры і культуры», Мінск 25.11.2006 г., № 4 (38), 2006. ===== [[Ave Maria (часопіс)|Часопіс «Ave Maria»]] ===== * Свёнтэк К., ''Акт падзякі, перапрашэння і прабачэння рыма-каталіцкага Касцёла на Беларусі ў Юбілейным Годзе двухтысячагоддзя хрысціянства'', № 12 (67), 2000. * Свёнтэк К., ''Вязню любові ў табэрнакулюме — я дзякую…'', № 5-6 (52-53), 1999. * Свёнтэк К., ''Гамілія ў часе Святой Імшы, прысвечанай пачатку І-й Пленарнай Сесіі Сіноду Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і Пінскай дыяцэзіі. 29.09.1997, касцёл святых Сымона і Алены, Мінск'', № 10 (36), 1997. * Свёнтэк К., ''Дзеля паяднання і любові…'' ''З заключнага слова на ўрачыстай Імшы на Божае Нараджэнне 25.12.1996 г. у мінскай архікатэдры'', № 1-2 (27-28), 1997. * Свёнтэк К., ''«Думкаю і сэрцам імкнуся ў Фаціму…»'' ''З казання на ўрачыстасці кансэкрацыі касцёла Маці Божай Фацімскай у Баранавічах, 13.10.1996 г.'', № 11 (25), 1996. * Свёнтэк К., ''Думкі мае імкнуцца ў Фаціму… Казанне 13.05.1996 г. падчас урачыстасці Маці Божай Фацімскай у г. Баранавічы'', № 5 (19), 1996. * Свёнтэк К., ''З прывітальнага ліста да ўдзельнікаў юбілейнай урачыстасці ў мінскай архікатэдры, які Яго Эмінэнцыя даслаў са шпіталя'', № 11 (188), 2010. * Свёнтэк К., ''«Каб я да канца жыцця быў сапраўдным слугою Хрыста…»'', № 4 (265), 2017. * Свёнтэк К., ''Пасвячэнне ў святары (Новая Мыш, 27.05.1995)'', № 6 (8), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне з нагоды пілігрымкі святароў з Беларусі ў Фаціму 20-26.07.1995 г.'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1995'', № 11-12 (13-14), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1996'', № 12 (26), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1997'', № 11-12 (37-38), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1995 года'', № 4 (6), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1996 году Панскага'', № (18), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Каляды 1994 года'', № 2, 1994. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне ў справе беатыфікацыі Слугі Божага біскупа Зыгмунта Лазінскага (21.08.1995 г.)'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Божае Нараджэнне 1998 года'', № 12 (48), 1998. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 1997 года'', № 3-4 (29-30), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 2001 года'', № 4 (71), 2001. * Свёнтэк К., ''Развітальнае слова'' ''на пахаванні кс. Юзафа Булькі'', № 1-2 (178—179), 2010. * Свёнтэк К., ''Узвышэнне Святога Крыжа. Казанне на 15.09.96, Мінск, архікатэдра'', № 8-9 (22-23), 1996. * Свёнтэк К., ''Усё аднавіць у Хрысце'' ''(пар. Эф 1, 10).'' ''Казанне на ўрачыстай інаўгурацыі Сіноду'', № 10 (24), 1996. * Свёнтэк К., ''Яшчэ адзін доказ непераможнасці Касцёла'', № 9-10 (76-77), 2001. == Памяць == 22.09.2011 г. прадстаўнікі гарадской улады г. Пінска прынялі рашэнне аб перайменаванні часткі вуліцы [[Вера Захараўна Харужая|Веры Харужай]] у вуліцу Казіміра Свёнтка. Жыццю і дзейнасці кардынала Казіміра Свёнтка прысвечаны ==== Дакументальныя фільмы ==== * Auguścik S., ''Kapłan z Gułagu'', w 2 cz., Telewizja Polska, «Energopol», 1990. * [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў|Гарулёў Ю.]], ''Fidei testis -'' ''Сведка веры'', «Стопкадр», 2009. * Гарулёў Ю., ''Mater Misericordiae'', «Стопкадр», 1997—2001. * Гарулёў Ю., ''Вяртанне,'' «Стопкадр», 1999. * Гарулёў Ю., ''Канікулы кардынала'', «Стопкадр», 2004. * Królak M., Woldan P. ''Pasterz — Kazimierz Kardynał Świątek'', TVP, 2002. === Кнігі === * [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Лялько К.]], ''Fidei testis. Сведка веры. Świadek wiary'', [[Pro Christo]], Mińsk — Apostolicum, Ząbki 2004. * ''«Мяне заўсёды ратавала вера…»''. ''Успаміны пра кардынала Казіміра Свёнтка,'' Про Хрысто, Мінск 2021. * ''Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям. Służył Bogu i ludziom'', падрыхтавалі кс. Станіслаў Паўліна fDP і с. Себасцьяна Грыгель MSF, Про Хрысто, Мінск 2014. * Królak S. M., ''Pasterz na tle epoki. Ksiądz kardynał Kazimierz Świątek'', Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, Kraków 2017. * ''«''Mnie zawsze ratowała wiara''»''. Wspomnienia o kardynale Kazimierzu Świątku, Widawnictwo «Bernardinum», Pelplin, 2026. А таксама шматлікія артыкулы ў каталіцкай і светскай прэсе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свёнтак Казімір|Адамовіч С. Ф.|255}} {{Біскупы мінска-магілёўскія}} {{Біскупы пінскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свёнтак Казімір}} [[Катэгорыя:Кардыналы Беларусі]] [[Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы пінскія]] [[Катэгорыя:Апостальскія адміністратары]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Мінска-Магілёўскія]] ris3xhg39f4lu2p44qawbfnnchjn8tm 5154760 5154758 2026-06-15T21:54:49Z Глеков Олег 169642 вікіфікацыя 5154760 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Свёнтак}} {{Іерарх | зварот = | беларускае імя = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя = | беларускае імя пры нараджэнні = Казімір Свёнтак | арыгінальнае імя пры нараджэнні = | партрэт = Kazimir Sviontek 01.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = Kazimir Cardinal Sviontak Coat of Arms.jpg | подпіс герба = ''Mater Misericordiae''<br/>''Маці Міласэрнасці'' | шырыня герба = | тытул = [[Кардынал-прэсвітар]] з тытулам царквы Сан-Джэрарда-Маела | парадак = 1 | сцяг = | царква = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына = | абранне = | інтранізацыя = | каранацыя = | перыядпачатак = [[26 лістапада]] [[1994]] | перыядканец = [[21 ліпеня]] [[2011]] | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = [[Рубен Саласар Гомес]] | адрачэнне = | каментар = | тытул_2 = [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] | парадак_2 = 1 | сцяг_2 = | царква_2 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | каранацыя_2 = | перыядпачатак_2 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_2 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адрачэнне_2 = | каментар_2 = | тытул_3 = Старшыня [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі]] | парадак_3 = 1 | сцяг_3 = | царква_3 = [[Каталіцтва|Каталіцкая Царква]] | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | каранацыя_3 = | перыядпачатак_3 = [[11 лютага]] [[1999]] | перыядканец_3 = [[14 чэрвеня]] [[2006]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = [[Аляксандр Кашкевіч]] | тытул_4 = [[Апостальскі адміністратар]] ''sede vacante'' і ''ad nutum Sanctae Sedis'' [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]] | парадак_4 = 3 | сцяг_4 = | царква_4 = [[Рымска-Каталіцкая Царква]] | абшчына_4 = | абранне_4 = | інтранізацыя_4 = | каранацыя_4 = | перыядпачатак_4 = [[13 красавіка]] [[1991]] | перыядканец_4 = [[30 чэрвеня]] [[2011]] | перыяд праўлення_4 = | папярэднік_4 = [[Уладзіслаў Яндрушук]] | пераемнік_4 = [[Тадэвуш Кандрусевіч]] | адукацыя = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = |святар = [[8 красавіка]] [[1939]] ад [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] | дынастыя = | бацька = | маці = | прыняцце манаства = | хіратонія = [[21 мая]] [[1991]] ад [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] (разам з [[Уладзіслаў Яндрушук|Уладзіславам Яндрушукам]] і [[Эдвард Кісель|Эдвардам Кіселем]]) | кардынал = [[26 лістапада]] [[1994]] ад [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Яна Паўла II]] | жонка = | дзеці = | аўтограф = | манаграма = | узнагароды = | Commons = }} [[Кардынал|Яго Эмінэнцыя]] '''Казімір Свёнтак''' ({{ВДП}}) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч. У 1994 годзе стаў першым кардыналам у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі. == Біяграфія == Нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 года ў Валку (цяпер [[Валга]], [[Эстонія]]), у сям’і Яна і Веранікі з Крамплеўскіх. У 1919 годзе, разам з маці Веранікаю і братам Эдвардам, а таксама з сям’ёю Крамплеўскіх дэпартаваны ў [[Сібір]]. Вярнуўшыся з дэпартацыі, Казімір Свёнтэк скончыў [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана|гімназію імя Тадэвуша Рэйтана]] ў [[Баранавічы|Баранавічах]] (1922—1933). Да першай споведзі і св. Камуніі прыступіў у касцёле Узвышэння Святога Крыжа ў [[Старыя Дукшты|Старых Дукштах]], сакрамэнт канфірмацыі прыняў у касцёле пад тым жа тытулам у Баранавічах. У 1933 годзе паступіў у [[Пінская вышэйшая духоўная семінарыя|Вышэйшую духоўную семінарыю]] ў Пінску і пасля заканчэння вучобы, 8 красавіка 1939 года, прыняў святарскае пасвячэнне з рук біскупа [[Казімір Букраба|Казіміра Букрабы]] ў [[Пінск]]у. Душпастырскую паслугу распачаў як вікарый парафіі ў [[Пружаны|Пружанах]] 21.04.1939 года і выконваў да 17.12.1944 года за выключэннем трох месяцаў (21.04-22.06.1941), якія правёў у вязніцы. 17.12.1944 года яго другі раз арыштавалі саветы і асудзілі на 10 гадоў [[ГУЛАГ]]у (зняволенне адбываў у [[Марыінск]]у, [[Варкута|Варкуце]], [[Інта|Інце]]). Пасля вызвалення з лагера 16 чэрвеня 1954 года кс. Казімір Свёнтэк вярнуўся ў сваю дыяцэзію. 01.12.1954 года атрымаў «даведку» ад дзяржаўнай улады, паводле якой афіцыйна стаў пробашчам катэдральнай парафіі ў Пінску і выконваў гэты абавязак да 1991 года. У гэты час ён атрымлівае прызначэнні: 11 лютага 1988 года становіцца [[капелан]]ам [[Яго Святасць|Яго Святасці]]; 11 красавіка 1989 — генеральным вікарыем [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі]]. 13 красавіка 1991 года папа [[Ян Павел II|Ян Павел ІІ]] прызначае яго [[арцыбіскуп]]ам [[мітрапаліт]]ам [[Мінска-Магілёўская мітраполія|Мінска-Магілёўскім]] і Апостальскім Адміністратарам [[Пінская дыяцэзія|Пінскай дыяцэзіі.]] 21 мая 1991 года кс. Казімір Свёнтэк прыняў біс­купскае пасвячэнне ў [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|пінскай катэдры]]. 26 ліс­та­пада 1994 года атрымаў годнасць [[Кардынал|кардынала]] і тыту­лярны касцёл ў [[Рым|Рыме]] св. Джэрарда Маёлі. Ён ува­ходзіў у склад кардыналаў-прэзбітэраў. Ён быў першым арцыбіскупам [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]; першым [[кардынал]]ам у гісторыі Касцёла ў [[Беларусь|Беларусі]], першым стар­шынёю [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі|Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў]] лацінскага абраду ў Беларусі (12.02.1999) і першым [[рэктар]]ам Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску (2001). У 1996—2000 гадах кардынал К. Свёнтэк правёў [[Сінод]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і [[Віцебская дыяцэзія|Віцебскай дыяцэзій]]. Ён укаранаваў цудадзейныя [[абраз]]ы Маці Божай: у Брэсце (30.06.1996), [[Маці Божая Лагішынская|Лагішыне]] (10.05.1997), [[Будслаўскі абраз Маці Божай|Будславе]] (02.07.1998), у [[Абраз Маці Божай Кангрэгацкай|Гродне]] (28.08.2005), у Мінску (10.12.2005), у [[Абраз Маці Божай Гудагайскай|Гуда­гаі]] (15.07.2007), у [[Маці Божая Тракельская|Тракелях]] (05.07.2009). У 2000 годзе кардынал К. Свёнтэк заснаваў каталіцкае [[Pro Christo|выдавецтва «''Pro Christo''»]] Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. У тым жа годзе ён атрымаў дазвол на трансляцыю [[Святая Імша|св. Імшы]] па нацыянальным радыё Рэспублікі Беларусь з мінскай архікатэдры ў кожную нядзелю і ўрачыстасці Каталіцкага Касцёла. 12.06.2001 годзе пасля капітальнага рамонту вернутага будынка былой Пінскай духоўнай семінарыі ён адкрыў Міждыяцэзіяльную вышэйшую духоўную семінарыю імя св. Тамаша Аквінскага для падрыхтоўкі ў святарства кандыдатаў, якія паходзяць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі, Пінскай і Віцебскай дыяцэзій. 14.06.2006 года Папа [[Бенедыкт XVI]] адклікаў кар­дынала з пасады арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага з захаваннем абавязкаў Апостальскага Адміністратара ''ad nutum Sanctae Sedis'' Пінскай дыяцэзіі. Ад выканання гэтага абавязку ён быў вызвалены 30.06.2011 года. 3.10.2009 года кардынал К. Свёнтэк правёў урачыстае адкрыццё Катэхетычнага каледжа Пінскай дыяцэзіі ў Баранавічах, зарэгістраванага ў адпаведнасці з законам Рэспублікі Беларусь, і аддаў яго ў апеку Маці Божай Лагішынскай і Слузе Божаму [[Зыгмунт Лазінскі|біскупу Зыгмунту Лазінскаму]]. Усім сэрцам ён падтрымліваў будаўніцтва Дома міласэрнасці ў Лагішыне і радаваўся, калі ён атрымаў дзяржаўную рэгістрацыю (07.10.2010) і калі адзначалася ўрачыстасць яго аддання ў апеку Найсвяцейшай Панне Марыі, Маці Божага Провіду. З 19.05.2010 года, калі кардынал зламаў [[Сцегнавая косць|сцегнавую костку]] левай нагі, ён быў пацыентам [[Шпіталь|шпіталяў]] у Пінску, Мінску, [[Люблін|Любліне]].<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=«Про Хрысто»|старонкі=6-12|старонак=24|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> Памёр 21 ліпеня 2011 года.<!-- а 9-ай гадзіне раніцы--> Пахаваны ў крыпце [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Пінск]]у. == Узнагароды == * Лаўрэат {{Не перакладзена 5|прэмія імя св. брата Альберта|прэміі імя св. брата Альберта|pl|Nagroda im. św. Brata Alberta}} ({{Не перакладзена 5|Адам Хмялёўскі|Адама Хмялёўскага|pl|Adam Chmielowski}}) — «За выдатныя дасягненні ў галіне сакральнага мастацтва за 1991 год, за адраджэнне рэлігійнага жыцця і аднаўленне з руінаў шматлікіх каталіцкіх святыняў у Беларусі», «за стварэнне сучаснага Каталіцкага Касцёла ў Беларусі» (14.12.1991). * Лаўрэат {{Не перакладзена 5|прэмія імя Уладзіміра Петшака|прэміі імя Уладзіміра Петшака|pl|Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka}}— «За ахвярную працу па адраджэнні рэлігійнага жыцця на ўсходніх тэрыторыях Еўропы» (24.05.1995). * 4 ліпеня 1995 года прэзідэнт [[Польшча|Рэспублікі Польшча]] [[Лех Валенса]] ўзнагародзіў кардынала Казіміра Камандорскім крыжам з зоркаю [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна адраджэння Польшчы.]] * 12 студзеня 2000 года адзначаны {{Не перакладзена 5|ордэнам Ecce Homo|ордэнам Ecce Homo|pl|Order Ecce Homo}} «за чалавечнасць перад абліччам смерці, за любоў і прабачэнне, за нястомнае служэнне на карысць бліжніх» экуменічнай Капітулай гэтага ордэну ў Тамашове Мазавецкім (Польшча). * 3 чэрвеня 2000 года абраны ганаровым грамадзянінам горада [[Піньчаў|Піньчова]] (Польшча) «За заслугі перад народам Айчыны і Касцёла». * 15 лістапада 2003 года Грамадскі фонд «Pamięci Narodu Polskiego» («Памяці польскага народу») адзначыў кардынала К. Свёнтка медалём (№ 167) «{{Не перакладзена 5|Polonia Mater Nostra Est|Polonia Mater Nostra Est|pl|Polonia Mater Nostra Est}}» (Польшча — наша Маці) за асаб­лівыя заслугі перад народам і Польшчай. * 27 верасня 2004 года Папа Ян Павел ІІ уручыў кардыналу Казіміру Свёнтку ўзнагароду «[[Fidei testis]]» («Сведка веры»), прызначаную яму Інстытутам імя [[Павел VI|Паўла VI]] у італьянскай [[Брэшыя|Брэшыі]]. * 23 лістапада 2006 года ўзнагароджаны прэзідэнтам [[Францыя|Рэспублікі Францыя]] [[Жак Шырак|Жакам Шыракам]] найвышэйшаю адзнакаю Камандора [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёну]]. Быў ён прысуджаны «чалавеку, які для жыхароў Францыі з’яўляецца ўвасабленнем гісторыі беларускага народа на працягу апошніх сямідзесяці гадоў».<ref>{{Кніга|спасылка=https://pro-christo.catholic.by/by/lib2.htm?bid=329|загаловак=Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям|адказны=Падрыхтавалі Станіслаў Паўліна fDP, Себасцьяна Грыгель MSF|год=2014|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|старонкі=11-12|старонак=88|isbn=978-985-7074-28-0}}</ref> == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Чары Палесся. Дакументальныя фільмы (1968—1986 гг.) ксяндза Казіміра Свёнтка,'' з DVD-дыскамі, укладанне і прадмова Ю. Гарулёва, [[Pro Christo|Про Хрысто]], Мінск 2014. * Ks. Kazimierz Świątek, ''Melodie drewnianej łyżki. Moje wspomnienia,'' Apostolicum, Ząbki, 2022. === Прэса === ===== [[Наша вера (часопіс)|Часопіс «Наша вера»]] ===== * Свёнтэк К., ''Кроў мучанікаў — зерне новага жыцця,'' рэферат, прачытаны на Кангрэсе свецкіх католікаў Усходняй Еўропы, № 4 (26), 2003. * Свёнтэк К., ''Юбілей — у цэнтры жыцця Касцёла'', № 4 (14), 2000. * Свёнтэк К., ''Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі і папа Ян Павел ІІ,'' даклад на сімпозіуме «Ян Павел ІІ — чалавек веры і культуры», Мінск 25.11.2006 г., № 4 (38), 2006. ===== [[Ave Maria (часопіс)|Часопіс «Ave Maria»]] ===== * Свёнтэк К., ''Акт падзякі, перапрашэння і прабачэння рыма-каталіцкага Касцёла на Беларусі ў Юбілейным Годзе двухтысячагоддзя хрысціянства'', № 12 (67), 2000. * Свёнтэк К., ''Вязню любові ў табэрнакулюме — я дзякую…'', № 5-6 (52-53), 1999. * Свёнтэк К., ''Гамілія ў часе Святой Імшы, прысвечанай пачатку І-й Пленарнай Сесіі Сіноду Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі і Пінскай дыяцэзіі. 29.09.1997, касцёл святых Сымона і Алены, Мінск'', № 10 (36), 1997. * Свёнтэк К., ''Дзеля паяднання і любові…'' ''З заключнага слова на ўрачыстай Імшы на Божае Нараджэнне 25.12.1996 г. у мінскай архікатэдры'', № 1-2 (27-28), 1997. * Свёнтэк К., ''«Думкаю і сэрцам імкнуся ў Фаціму…»'' ''З казання на ўрачыстасці кансэкрацыі касцёла Маці Божай Фацімскай у Баранавічах, 13.10.1996 г.'', № 11 (25), 1996. * Свёнтэк К., ''Думкі мае імкнуцца ў Фаціму… Казанне 13.05.1996 г. падчас урачыстасці Маці Божай Фацімскай у г. Баранавічы'', № 5 (19), 1996. * Свёнтэк К., ''З прывітальнага ліста да ўдзельнікаў юбілейнай урачыстасці ў мінскай архікатэдры, які Яго Эмінэнцыя даслаў са шпіталя'', № 11 (188), 2010. * Свёнтэк К., ''«Каб я да канца жыцця быў сапраўдным слугою Хрыста…»'', № 4 (265), 2017. * Свёнтэк К., ''Пасвячэнне ў святары (Новая Мыш, 27.05.1995)'', № 6 (8), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне з нагоды пілігрымкі святароў з Беларусі ў Фаціму 20-26.07.1995 г.'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1995'', № 11-12 (13-14), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1996'', № 12 (26), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Божае Нараджэнне году Панскага 1997'', № 11-12 (37-38), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1995 года'', № 4 (6), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Вялікдзень 1996 году Панскага'', № (18), 1996. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне на Каляды 1994 года'', № 2, 1994. * Свёнтэк К., ''Пастырскае пасланне ў справе беатыфікацыі Слугі Божага біскупа Зыгмунта Лазінскага (21.08.1995 г.)'', № 9-10 (11-12), 1995. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Божае Нараджэнне 1998 года'', № 12 (48), 1998. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 1997 года'', № 3-4 (29-30), 1997. * Свёнтэк К., ''Пастырскі ліст на Вялікдзень 2001 года'', № 4 (71), 2001. * Свёнтэк К., ''Развітальнае слова'' ''на пахаванні кс. Юзафа Булькі'', № 1-2 (178—179), 2010. * Свёнтэк К., ''Узвышэнне Святога Крыжа. Казанне на 15.09.96, Мінск, архікатэдра'', № 8-9 (22-23), 1996. * Свёнтэк К., ''Усё аднавіць у Хрысце'' ''(пар. Эф 1, 10).'' ''Казанне на ўрачыстай інаўгурацыі Сіноду'', № 10 (24), 1996. * Свёнтэк К., ''Яшчэ адзін доказ непераможнасці Касцёла'', № 9-10 (76-77), 2001. == Памяць == 22.09.2011 г. прадстаўнікі гарадской улады г. Пінска прынялі рашэнне аб перайменаванні часткі вуліцы [[Вера Захараўна Харужая|Веры Харужай]] у вуліцу Казіміра Свёнтка. Жыццю і дзейнасці кардынала Казіміра Свёнтка прысвечаны ==== Дакументальныя фільмы ==== * Auguścik S., ''Kapłan z Gułagu'', w 2 cz., Telewizja Polska, «Energopol», 1990. * [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў|Гарулёў Ю.]], ''Fidei testis -'' ''Сведка веры'', «Стопкадр», 2009. * Гарулёў Ю., ''Mater Misericordiae'', «Стопкадр», 1997—2001. * Гарулёў Ю., ''Вяртанне,'' «Стопкадр», 1999. * Гарулёў Ю., ''Канікулы кардынала'', «Стопкадр», 2004. * Królak M., Woldan P. ''Pasterz — Kazimierz Kardynał Świątek'', TVP, 2002. === Кнігі === * [[Хрысціна Аляксееўна Лялько|Лялько К.]], ''Fidei testis. Сведка веры. Świadek wiary'', [[Pro Christo]], Mińsk — Apostolicum, Ząbki 2004. * ''«Мяне заўсёды ратавала вера…»''. ''Успаміны пра кардынала Казіміра Свёнтка,'' Про Хрысто, Мінск 2021. * ''Deo et hominibus serviebat. Служыў Богу і людзям. Służył Bogu i ludziom'', падрыхтавалі кс. Станіслаў Паўліна fDP і с. Себасцьяна Грыгель MSF, Про Хрысто, Мінск 2014. * Królak S. M., ''Pasterz na tle epoki. Ksiądz kardynał Kazimierz Świątek'', Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, Kraków 2017. * ''«''Mnie zawsze ratowała wiara''»''. Wspomnienia o kardynale Kazimierzu Świątku, Widawnictwo «Bernardinum», Pelplin, 2026. А таксама шматлікія артыкулы ў каталіцкай і светскай прэсе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свёнтак Казімір|Адамовіч С. Ф.|255}} {{Біскупы мінска-магілёўскія}} {{Біскупы пінскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свёнтак Казімір}} [[Катэгорыя:Кардыналы Беларусі]] [[Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія]] [[Катэгорыя:Біскупы пінскія]] [[Катэгорыя:Апостальскія адміністратары]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Мінска-Магілёўскія]] 8eet6aj08w3gn47609ylirotso4wx2i 0 19354 5154756 5107060 2026-06-15T21:20:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154756 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Іаан''' (свецкае імя ''Іван Мацвеевіч Снычоў''; {{ДН|9|10|1927}} — {{ДС|2|11|1995}}) — мітрапаліт Санкт-Пецярбургскі і Ладажскі, сталы член [[Святы Сінод|Святога Сінода]], выбітны дзеяч [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай Праваслаўнай Царквы]], мысляр, багаслоў і гісторык. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і селяніна, служыў у арміі. Вучань мітрапаліта [[Мануіл (Лемяшэўскі)|Мануіла (Лемяшэўскага)]], аб якім напісаў кнігу. У [[1946]] годзе прыняў манаскі пострыг, у [[1948]] — пасвечаны ў свяшчэннікі. З [[1969]] па [[1990]] год — епіскап і архіепіскап Куйбышаўскі, з [[1990]] — мітрапаліт Ленінградскі, пасля пераіменавання горада — Санкт-Пецярбургскі і Ладажскі. У пачатку 1990-х гадоў становіцца духоўным лідарам патрыятычнай і рускай нацыяналістычнай апазіцыі ў Расіі. Неаднаразова выступае з публіцыстычнымі артыкуламі ў газетах «Советская Россия», «Завтра», «Русский вестник» і інш. У [[1994]]—[[1995]] гадах пецярбургскае выдавецтва «Царское Дело» апублікавала галоўныя працы мітрапаліта Іаана на тэму лёсу [[Расія|Расіі]] і [[Рускія|рускага народа]], [[Праваслаўе|Праваслаўя]], расійскай гісторыі: «Самадзяржаўе Духу (Нарысы рускай самасвядомасці)», «Голас вечнасці (Пропаведзі і павучанні)», «Пераадоленне смуты (Слова да Рускага народа)», «Стаянне ў веры (Нарысы царкоўнай смуты)», «Русь Саборная (Нарысы хрысціянскай дзяржаўнасці)». Характарызуючы становішча [[Расія|Расіі]] пачаткі 1990-х гадоў, мітрапаліт Іаан пісаў: <blockquote> Сёння мы маем магчымасць ацаніць першы плён такога рэфармавання. Адзіная дзяржава разбурана. Рускі народ раздзелены на часткі межамі наваз’яўленых «незалежных дзяржаў». Расія адкінутая ў сваім тэрытарыяльным развіцці на трыста пяцьдзясят гадоў назад. Грамадства апынулася цалкам безабаронным перад шквалам амаральнасці і цынізму, якія абваліліся на людзей са старонак «свабоднай» прэсы і экранаў тэлевізараў. Царква падвяргаецца шалёным атакам ерэтыкоў і сектантаў, якія панаехалі ў Расію са ўсяго света, каб «адукаваць» рускіх варвараў. Парастакі здаровай нацыянальна-рэлігійнай самасвядомасці пахаваныя пад грудай бруду «маскультуры» і фальшывых каштоўнасцяў «грамадствы спажывання». Краінай па-ранейшаму кіруюць багаборцы, касмапаліты і русаненавіснікі : «Самадзяржаўе духу». Мітрапаліт Іаан. [http://www.patriotica.ru/religion/ioann_samod.html patriotica.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071113175322/http://www.patriotica.ru/religion/ioann_samod.html |date=13 лістапада 2007 }} </blockquote> Памёр, з’яўляючыся дзеючым мітрапалітам, у Санкт-Пецярбурге. == Характарыстыка == <blockquote> Без сумнення, уладар Іаан з’явіўся адным з найбуйных мысляроў і найвялікшым рэлігійна-маральным аўтарытэтам нашага часу. Яго даследавання, яго публіцыстыка — сведчанне новага ўзлёту і красавання рускай праваслаўнай багаслоўскай і гісторыка-філасофскай творчасці заўсёды бясстрашнага і выкананага прасвяднай глыбіні і праўды. Мітрапаліт стаў духоўным бацькам і даведнікам рускага народа. А калі ўспомніць, што менавіта лёс Расіі зараз, у чарговы раз стаў эпіцэнтрам сусветнай гісторыі, то значэнне дзейнасці ўладара ўзрастае да маштабаў агульначалавечых… : «Сонца рускай духоўнасці». [[Марк Мікалаевіч Любамудраў|М. М. Любамудраў]]. [http://www.patriotica.ru/religion/lubomudr_ioann.html patriotica.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061008213415/http://patriotica.ru/religion/lubomudr_ioann.html |date=8 кастрычніка 2006 }} </blockquote> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.wco.ru/biblio/books/ioannsp2/Main.htm Працы мітрапаліта Іаана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927190552/http://www.wco.ru/biblio/books/ioannsp2/Main.htm |date=27 верасня 2007 }} * [http://www.rus-sky.org/history/library/tvor_kat.htm Мітрапаліт Іяан. Творцы катаклізмаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050827132049/http://www.rus-sky.org/history/library/tvor_kat.htm |date=27 жніўня 2005 }} * [http://www.patriotica.ru/religion/ioann_samod.html Мітрапаліт Іяан. Самадзяржаўе духу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071113175322/http://www.patriotica.ru/religion/ioann_samod.html |date=13 лістапада 2007 }} * [http://www.pravoslavie.ru/arhiv/051102103507 Памяці ўладара Іяана] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мітрапаліты Рускай праваслаўнай царквы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] 9n0joqoj03orge7ef2lq81dv9d0ufw0 0 20095 5154888 5057779 2026-06-16T08:36:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154888 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Канчэўскі}} {{пісьменнік}} '''Ігна́т Уладзі́міравіч Канчэ́ўскі''', вядомы пад псеўданімам '''Ігнат Абдзіраловіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[філосаф]], [[паэт]], публіцыст; аўтар праграмнага [[эсэ]] «[[Адвечным шляхам]]». == Біяграфія == [[Файл:Ihnat Kančeŭski. Ігнат Канчэўскі (1914).jpg|міні|Ігнат Канчэўскі, 1914 г.]] Нарадзіўся ў 1896 годзе ў [[Вільнюс|Вільні]] ў сям’і сакратара акруговага ваеннага суда, бацька ў сталым веку прыняў сан праваслаўнага святара<ref>Калеснік У. Фантазмы Ігната Канчэўскага // Калеснік У. Зорны спеў. Літаратурныя партрэты, нарысы, эцюды. — Мн., 1975. — С. 140 [Электронны рэсурс] // Kamunikat.org. — Беларуская інтэрнэт-бібліятэка. — Дата доступу: 21.12.2020. — Рэжым доступу: http://kamunikat.org/download.php?item=12769-1.pdf{{Недаступная спасылка}}, вольны.</ref>. Брат [[Арсен Уладзіміравіч Канчэўскі|Арсена Канчэўскага]]. У 1913 годзе скончыў [[Віленскае рэальнае вучылішча]]. Паступіў у [[Пецярбургскі тэхналагічны інстытут]], але неўзабаве перавёўся ў [[Маскоўскі ўніверсітэт]], спачатку на прыродазнаўчы, а пасля гісторыка-філалагічны факультэт, дзе вучыўся ў 1913—1916 гадах{{Sfn|Быстрык А.|2011|}}. Не паспеў скончыць навучанне праз [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]]. У 1916 годзе, калі яму споўнілася 20 гадоў і ён стаў паўналетнім, быў прызваны ў расійскае войска. Скончыўшы школу прапаршчыкаў трапіў на [[Румынскі фронт]]. Рэвалюцыю 1917 года сустрэў ува Украіне. Падзяляў праграму [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|эсэраў]], падтрымліваў украінскі нацыянальны рух, праводзіў агітацыю сярод вайскоўцаў 44-га ўкраінскага палка. Сышоў з войска і ад’ехаў на Дон, дзе пабраўся шлюбам з сяброўкай школьных гадоў, дачкой казацкага афіцэра Людмілай Віталеўнай Паляковай. Пасля шлюбу пераехаў у Маскву, дзе паступіў на Вышэйшыя кааператыўныя курсы пры ўніверсітэце імя А. Л. Шаняўскага{{Sfn|Быстрык А.|2011|}}. Па заканчэнні курсаў працуе інструктарам ад Цэнтральнага саюза льнаводаў у таварыстве кааператываў у [[Сычоўка|Сычоўцы]] [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]. Пасля абвяшчэння [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Беларусі]] ў 1919 годзе пераехаў у [[Мінск|Менск]], працуе ў [[Саўнаргасы|Саўнаргасе]] і займаецца культурна-асветніцкай дзейнасцю. Улетку 1919 года займае пасаду кіраўніка [[Беларускі цэнтральны саюз спажывецкіх таварыстваў|Беларускага цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў]]{{Sfn|Быстрык А.|2011|}}. Прынамсі з верасня 1919 года ў Вільні, якая на той час занятая палякамі. Сябра [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай Рады Віленшчыны і Гродзеншчыны]]. Працуе ў Віленскім саюзе кааператываў. Улетку 1920 года захварэў на [[Туберкулёз лёгкіх|сухоты]], праз сабраныя грамадой грошы атрымлівае лячэнне ў прыватным яўрэйскім шпіталі Мішмэрэс-Хойлім, яго стан палепшыўся. Друкаваў вершы, палітычныя артыкулы, рэцэнзіі ў віленскай прэсе. Актыўна пісаў вершы і артыкулы па [[кааперацыя|кааперацыі]]. Аўтар эсэ «''[[Адвечным шляхам]]''» (Вільня, 1921) пра драматызм беларускіх гістарычных лёсаў. 28—30 лістапада на з’ездзе паўнамоцнікаў Віленскага саюза кааператываў абраны на пасаду сакратара. У 1922 годзе яго імя з’яўлялася ў папярэдніх спісах на выбарах у сейм, ён ішоў ад вёскі [[Дукштас|Дукшты]] Свянцянскага павета. Вёў геаграфічны гурток у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], дзе таксама заклаў вучнёўскі кааператыў. Найбольшая колькасць публікацый Канчэўскага змешчана ў газеце «[[Наша будучыня (газета)|Наша будучына]]», якую выдавала [[Беларуская рэвалюцыйная арганізацыя]], старшынёй якой быў ягоны брат [[Арсен Уладзіміравіч Канчэўскі|Арсень]]{{Sfn|Быстрык А.|2011|}}. У пачатку 1920-х гадоў захварэў на [[туберкулёз]] і пасля некалькіх гадоў беспаспяховага лячэння<ref>Арлоў, Уладзімер (2020). ''[https://docs.rferl.org/be-BY/2020/11/07/96247f72-a7e0-4382-ad1c-ec68459cf6b7.pdf ІМЁНЫ СВАБОДЫ (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе.)]'' [''[[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Uładzimir Arłou]]. The Names of Freedom (The Library of Freedom. ХХІ century.)''] (PDF) (in Belarusian) (4-е выд., дап. ed.). Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода — [[Radio Free Europe/Radio Liberty]]. pp. 122—123.</ref> памёр 21 красавіка 1923 года ў Вільні. Пахаваны на віленскіх Вайсковых могілках. == Сям’я == Быў жанаты з Людмілай Канчэўскай (1897 — 20 снежня 1976, [[Варшава]]). Мелі дачку Алену (1919 — 13 кастрычніка 1990), у шлюбе мела прозвішча Егерман, была педагогам і памерла ў Варшаве<ref>[http://mogily.pl/ormianskiepowazki/jaegermannhelena_390614 Фота магілы Алены Егерман з Канчэўскіх] {{ref-pl}}</ref>. == Светапогляд == [[File:Самаробная фотакопія выдання Ігната Абдзіраловіча «Адвечным шляхам».jpg|thumb|злева|Самаробная фотакопія выдання Ігната Абдзіраловіча «Адвечным шляхам», вырабленая [[С. Сокалаў-Воюш|С. Сокалавым-Воюш]]ам]] Аснова светапогляднай і жыццёвай пазіцыі І. Канчэўскага — адданасць беларускай справе, любоў да Бацькаўшчыны, самаахвярная праца на карысць народа. У філасофскім эсэ «Адвечным шляхам» ([[1921]]) раскрыў драматызм [[Гісторыя Беларусі|гістарычнага лёсу беларусаў]], іх імкненне захаваць незалежнасць свайго духу. Галоўнай мэтай народа лічыў дзяржаўную незалежнасць, разглядаў яе як агульначалавечы ідэал. Адной з галоўных перашкод лічыў [[бюракратыя|бюракратычную сістэму]] дзяржавы і дух «канцылярыі». Цывілізаваны шлях вырашэння грамадскіх праблем бачыў у вольнай творчасці, непрымусовых формах сацыяльнага аб’яднання людзей, у выбары «трэцяга, сялянска-рамесніцкага шляху вольных брацтваў і кааперацыі — паміж дзікім капіталізмам і тыранічным сацыялізмам». == Паэтычная творчасць == Вершы друкаваў пад псеўданімам Ігнат Абдзіраловіч<ref>Псеўданім узяты пад моцным уплывам аповесці [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкага]] «Дзьве душы».</ref> і Ганна Галубянка. Паэтычная творчасць вызначаецца філасофскай пранікнёнасцю ў сутнасць народнага жыцця, спалучэннем прыгажосці беларускага слова з нацыянальным светапоглядам, замілаваннем да чалавека, верай у адраджэнне і будучы росквіт Бацькаўшчыны (вершы «Па святой зямлі…», «Вераснёвае пано», «Так прыгожы старыя званіцы…», «На матывы Р. Тагора», верш у прозе «Мы разам…»). == Бібліяграфія == * «Па сьвятой зямлі…» * «Верасьнёвае пано» * «На матывы Р. Тагора» * верш у прозе «Мы разам…» * {{артыкул|аўтар =І. К. |загаловак = «Каапэрацыя ў 1922 годзе».|спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2451/232090-1922-3.pdf?sequence=3&isAllowed=y|адказны =рэдактар-выдавец А. Амельяновіч, рэдактар [[Леапольд Родзевіч|Л. Родзевіч]]|выданне=[[Наша будучыня]]|тып=газэта|месца=[[Вільня ]]|выдавецтва=«Друк» |год=25 сьнежня 1922 |нумар= 3| старонкі= 1, 2}} * {{артыкул|аўтар =Ігнат Канчэўскі. |загаловак = «Закладайма народныя выдавецтва!» |спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2451/232090-1923-2.pdf?sequence=5&isAllowed=y|адказны =рэдактар-выдавец А. Амельяновіч, рэдактар [[Леапольд Родзевіч|Л. Родзевіч]]|выданне=[[Наша будучыня]]|тып=газэта|месца=[[Вільня]]|выдавецтва=«Друк» |год=13 студня 1923|нумар=2| старонкі= 3}} * Абдзіраловіч І. Адвечным шляхам: Дасьледзіны беларускага сьветагляду. Вільня: Беларускае Выдавецкае Т-ства, 1921. 71 с. * Абдзіраловіч І. Адвечным шляхам: Дасьледзіны беларускага сьветагляду / Прадмова С.Дубаўца. — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. — 44 с. == Гл. таксама== * [[Канцэпцыя прамежкавага становішча Беларусі]] {{зноскі}} == Літаратура == {{навігацыя}} * {{артыкул|аўтар= Быстрык А.|загаловак= Віленскі перыяд жыцця і дзейнасці Ігната Канчэўскага (1919—1923)|спасылка= http://pawet.net/library/history/bel_history/_miscellany/z_egu/bystryk/%D0%91%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8B%D0%BA_%D0%90._%D0%92%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B4_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F_%D1%96_%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%8D%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_(1919-1923).html|месца= Вільня|год= 2011|ref= Быстрык А.}} * Дубянецкі С. Канчэўскі // {{Крыніцы/БЭ|8}} * Калеснік У. Ветразі Адысея. Мн., 1977. — С. 78—88. * Конан У. У свабодзе і творчасці — ратунак для свету // Вобраз—90. — Мн., 1990. * Конан У. «…Нас злучае супольнасць ахвяры»; Ігнат Канчэўскі, 1896—1923 // Вяртання маўклівая споведзь. — Мн., 1994. {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Канчэўскі Ігнат}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу]] 83rjh4f970z9gen8xjs1nsshfho2rpt 0 25678 5154742 5005748 2026-06-15T20:17:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154742 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Шкода}} {{Картка кампаніі}} «'''Шкода'''» ({{lang-cs|Škoda}}) — назва кампаніі (Škoda Auto) і марка аўтамабіляў, якія выпускаюцца ў [[Чэхія|Чэхіі]] (раней у [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]). Штаб-кватэра — у горадзе [[Млада-Баляслаў|Млада-Болеслаў]]. == Гісторыя == Гісторыя вытворчасці аўтамабіляў, якія носяць у цяперашні час марку «Шкода», пачалася з канца [[1895]] года ў чэшскім горадзе Млада-Болеслаў. Кнігагандляр [[Вацлаў Лаўрын]] і механік [[Вацлаў Клемент]], абодва аматары-веласіпедысты, пачалі выпускаць веласіпеды ўласнай канструкцыі, назваўшы іх патрыятычна — Славія. Іх справы ішлі шчасна. Да [[1899]] г. фірма [[Laurin & Klement Co]]. пачала вытворчасць матацыклаў. Гоншчыкі атрымалі першыя перамогі ў міжнародных спаборніцтвах. На мяжы стагоддзяў кампанія ўзяла курс на вытворчасць аўтамабіляў. Першы аўтамабіль, Voiturette A, выпушчаны ў [[1905]], меў камерцыйны поспех і стаў знакавым у гісторыі чэшскага аўтамабілебудавання. Дзякуючы сваім [[ноў-хаў]] і досведу, кампанія вельмі хутка заняла трывалае становішча на сусветных рынках. Laurin & Klement спрыяла сцвярджэнню пазіцый [[Багемія|Багемскага]] каралеўства як найбольш прамыслова развітога рэгіёна Аўстра-Венгерскай манархіі. У [[1907]] г. заснавальнікі пераўтварылі некалі сямейнае прадпрыемства L & K у акцыянернае таварыства. Прагрэс прывёў да стварэння новай мадэлі — Faeton. Пасля [[1914]] г. кампанія прымала ўдзел у вытворчасці ваеннай прадукцыі. Для ўмацавання і захавання сваіх пазіцый, а таксама мадэрнізацыі вытворчасці, L & K шукалі моцнага партнёра. 27 чэрвеня 1925 года L & K увайшла ў склад найбуйнейшага прамысловага прадпрыемства рэгіёна, «Шкода-Пльзень» (Škoda Plzeň), уладальнікам якой з’яўляўся [[Эміль Шкода]]. На гэтым скончылася гісторыя маркі Laurin & Klement і з’явілася новая кампанія — Škoda. === Гады Другой Сусветнай вайны === У гады Другой Сусветнай вайны Skoda стала часткай эканамічнай сістэмы Трэцяга Рэйха і практычна цалкам пераключылася на выпуск ваеннай прадукцыі. Заводы выпускалі [[Аўтамабіль з газагенератарам|газагенератарныя грузавікі]], гусенічныя [[цягач]]ы, а на базе распрацаванай у [[1936]] г. вытанчанай мадэлі [[Skoda SuperB|Skoda Superb]] выпускаліся ваенныя [[пазадарожнік]]і. Завод выпускаў узбраенне для фашысцкіх войскаў і таму ў [[1945]] да 70 % завадскіх магутнасцей былі знішчаны англа-амерыканскімі бамбаваннямі. === Сацыялістычны перыяд === Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] прадпрыемства было нацыяналізавана, аддзелена ад машынабудаўнічай вытворчасці Škoda ў Пльзені і пашырана за кошт далучэння фабрык у [[Квасіны|Квасінах]] і [[Врхлабі]]. Першая пасляваенная мадэль [[Škoda 1101/1102|1101 Tudor]] сышла з канвеера завода ў Млада Болеславе ў маі [[1946]] года<ref>{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/industry/224312 |title = Первая после войны. Как Skoda Tudor поднимала чешский автопром с колен |date = 2021-12-30 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-12-30 |lang = ru }}</ref>. <gallery widths="200px" class="center"> Выява:220505 skoda.jpg|Škoda 1202 (1961) Выява:Skoda felicia 1962 front.jpg|Škoda Felicia (1962) Выява:Škoda 1000MB, Jihlava 1992.jpg|[[Škoda 1000 MB]] (1964–1969) Выява:Skoda S100 Greensted.jpg|[[Škoda 100]] (1969) Выява:Skoda110R.JPG|[[Škoda 110 R]] (1970) Выява:Skoda_1203.jpg|Škoda 1203 Выява:Skoda 105S - front.jpg|Škoda 105S (1976) Выява:Skoda 120L.jpg|Škoda 120L (1984–1990) Выява:Skoda130estelle.JPG|Škoda 130 (1984) Выява:Skoda rapid 001.jpg|Škoda 136 (1988) Выява:Skoda Favorit 135 L.JPG|[[Škoda Favorit]] (1991) </gallery> === Пасля аксамітнай рэвалюцыі === Пасля «[[Аксамітная рэвалюцыя|аксамітнай рэвалюцыі]]» [[1989]] года стала ясна, што заводу будзе нялёгка на адкрытым рынку. Гадавая магутнасць складала каля 200 000 аўтамабіляў, пры гэтым акрамя машын састарэлай канструкцыі з рухавіком у задняй частцы, адзінымі сучаснымі мадэлямі былі хэтчбек [[Škoda Favorit|Favorit]] і ўніверсал [[Škoda Forman|Forman]]. Škoda быў патрэбен моцны партнёр. Першапачаткова ў якасці патэнцыйных партнёраў чэшскі ўрад разглядаў спіс з 24 вытворцаў аўтамабіляў, летам [[1990]] года гэтая колькасць скарацілася да васьмі. Толькі чатыры з іх падалі заяўкі, і ў выніку толькі дзве кампаніі ўвайшлі ў канчатковы спіс у жніўні 1990 года: альянс [[Renault]]-[[Volvo]] і [[Volkswagen Group]]. [[9 снежня|9]] і [[10 снежня]] адбыліся паседжанні ўрада, на аснове якіх [[21 снежня]] 1990 года было падпісана пагадненне аб супрацоўніцтве з канцэрнам Volkswagen. [[28 сакавіка]] [[1991]] года міністр прамысловасці чэшскага ўрада {{нп5|Ян Врба (палітык)|Ян Врба|cs|Jan Vrba (politik)}} і старшыня савета дырэктараў Volkswagen AG {{нп5|Карл Хорст Хан|Карл Хорст Хан|de|Carl Hahn junior}} заключылі асноўнае пагадненне аб стварэнні сумеснага прадпрыемства Škoda Auto. Пасля выканання адпаведных пунктаў пагаднення [[16 красавіка]] Volkswagen набыў 31 % акцый за 620 мільёнаў марак. У наступныя гады група павялічыла сваю долю да 100 %<ref>{{cite web |url = https://www.auto.cz/skoda-letos-slavi-vyznamne-jubileum-30-let-od-vstupu-do-koncernu-volkswagen-138486 |title = Škoda letos slaví významné jubileum, 30 let od vstupu do koncernu Volkswagen |publisher = auto.cz |date = 2021-03-23 |accessdate = 2021-03-23 |language = cs }}</ref>. === У складзе канцэрна Фальксваген === Дзякуючы ўзаемадзеянню з заходнімі партнёрамі і новаму эканамічнаму мысленню Skoda правяла мерапрыемствы па мадэрнізацыі тэхнічна-вытворчай базы. У выніку гэтага з’явілася канкурэнтаздольная мадэль — [[Skoda Felicia|Felicia]]. За ёй рушылі ўслед і больш паспяховыя мадэлі — [[Skoda Octavia|Octavia]], [[Skoda Fabia|Fabia]] і [[Skoda Superb|Superb]]. <gallery widths="200px" class="center"> Выява:1997.skoda.felicia.gli.1point9d.arp.jpg|[[Skoda Felicia]] (1994) Выява:Felugara.jpg|[[Skoda Felicia]] (1998) Выява:Skodaoctavia99.jpg|[[Skoda Octavia]] (1999) Выява:skoda.favia.bristol.750pix.jpg|[[Skoda Fabia]] (2001) Выява:Skoda fabia kombi v sst.jpg|[[Skoda Fabia]] Combi (2000) Выява:Skoda Superb vr2 titan.jpg|[[Skoda Superb]] (2001) Выява:Skoda_Octavia_II_silver_vr.jpg|[[Skoda Octavia]] II (2004) Выява:Skoda_Octavia_Combi_front_20071125.jpg|[[Skoda Octavia]] Combi II (2004) Выява:Skoda_Fabia_blue_front_20071125.jpg|[[Skoda Fabia]] (2007) </gallery> === Сучаснасць === <gallery widths="200px" class="center" caption="Сучасны мадэльны шэраг"> Выява:2018 Skoda Citigo SE MPi 1.0 Front.jpg|[[Škoda Citigo|Citigo]] Выява:Skoda Fabia IV IMG 5307.jpg|[[Škoda Fabia|Fabia]] Выява:Škoda Rapid (2020 facelift, Russia) front view.png|[[Škoda Rapid|Rapid]] Выява:Skoda Scala IMG 3560.jpg|[[Škoda Scala|Scala]] Выява:2021 Škoda Slavia 1.5 TSI Style (India) front view.png|[[Škoda Slavia|Slavia]] Выява:Skoda Octavia IV Combi IMG 3099.jpg|[[Škoda Octavia|Octavia]] Выява:Škoda Superb III at IAA 2019 IMG 0397.jpg|[[Škoda Superb|Superb]] Выява:Skoda Kamiq (2019) IMG 5766.jpg|[[Škoda Kamiq|Kamiq]] Выява:Skoda Karoq 2.0 TDI 4x4 Sportline – f 14072019.jpg|[[Škoda Karoq|Karoq]] Выява:2018 Skoda Kodiaq Scout TDi SCR 4X4 2.0 Front.jpg|[[Škoda Kodiaq|Kodiaq]] Выява:Skoda Enyaq iV 80 – f1 03052021.jpg|[[Škoda Enyaq iV|Enyaq iV]] </gallery> == Вытворчасць == Škoda Auto мае вытворчыя прадпрыемствы ў [[Чэхія|Чэхіі]] ([[Млада Болеслаў]], [[Квасіны]], [[Врхлабі]]), [[Славакія|Славакіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Кітай|Кітаі]], [[Індыя|Індыі]] і [[Расія|Расіі]]. === У Чэхіі === ==== Млада Болеслаў ==== У Млада Болеславе знаходзіцца галаўны завод маркі. Вытворчасць аўтамабіляў тут стартавала ў [[1905]] годзе разам з пачаткам дзейнасці кампаніі Laurin & Klement. Цяпер у тых гістарычных завадскіх залах размяшчаецца музей маркі Škoda. Цяперашняя вытворчая пляцоўка знаходзіцца побач. На заводзе вырабляюць аўтамабілі шасці мадэляў: [[Škoda Fabia|Fabia]], [[Škoda Scala|Scala]], [[Škoda Octavia|Octavia]], [[Škoda Kamiq|Kamiq]], [[Škoda Karoq|Karoq]] і [[Škoda Enyaq|Enyaq]]. Апроч аўтамабіляў, тут таксама вырабляюцца рухавікі, механічныя каробкі перадач MQ 200 і MQ 100, восі і акумулятары для гібрыдных мадэляў. У сакавіку [[2021]] года з канвеера ў Млада Болеславе сышоў 15 мільённы аўтамабіль<ref>{{cite web |url = https://www.auto.cz/skoda-v-mlade-boleslavi-vyrobila-uz-15-milionu-aut-tim-jubilejnim-je-enyaq-138279 |title = Škoda v Mladé Boleslavi vyrobila už 15 milionů aut. Tím jubilejním je Enyaq |date = 2021-03-07 |publisher = auto.cz |accessdate = 2021-04-11 |lang = cs }}</ref>. ==== Врхлабі ==== Вытворчасць у [[Врхлабі]] пачалася ў [[1864]] годзе, калі [[:cs:Ignác Theodor Petera|Тэадор Петэра]] разам з сынамі заснаваў фабрыку па выпуску конскіх сёдлаў, экіпажаў і саней. З [[1908]] года пачалася вытворчасць аўтамабільных кузаваў. У [[1946]] годзе прадпрыемства было нацыяналізавана і ўключана ў склад Škoda. На заводзе выпускаліся мадэлі: * 1101 «Tudor» і STW, * 1200, 1201, 1202 і 1203 * 105/120 * Favorit і Forman * Felicia, у тым ліку версіі Combi і Fun * Octavia для экспарту ў Польшчу * Octavia версій Laurin & Klement, RS, 4x4 і Scout. У [[2012]] годзе вытворчасць аўтамабіляў тут была завершана, а фабрыка перайшла на вытворчасць трансмісій<ref>{{cite web |url = https://www.auto.cz/jak-ve-vrchlabi-vyrabeji-prevodovky-roboty-tady-lidi-nikdy-nenahradi-131692 |title = Jak ve Vrchlabí vyrábějí převodovky: Roboty tady lidi nikdy nenahradí |date = 2019-10-28 |publisher = auto.cz |accessdate = 2021-04-15 |lang = cs }}</ref>. Завод выпускае каля 2300 каробак перадач у дзень. Прыкладна дзве пятыя ад вырабленых трансмісій усталёўваюцца на мадэлях маркі Škoda, астатняя частка ідзе на іншыя аўтамабілі канцэрна Volkswagen Group. У [[2021]] годзе завяршыўся пераход на [[Узнаўляльная энергія|ўзнаўляльныя крыніцы энергіі]] і фабрыка стала вугляродна-нейтральнай, першай з усіх заводаў Škoda. Каля 90 працэнтаў электраэнергіі атрымана з узнаўляльных крыніц. Завод скараціў выкіды вуглякіслага газу з ранейшых 45000 тон у год да 3000 тон. Астатнія выкіды завод пакрывае за кошт кампенсацыйных мер. Акрамя пераходу на ўзнаўляльныя крыніцы энергіі і эканоміі, таксама скарацілі да нуля колькасць адкідаў, што вывозяцца на звалку. З пачатку [[2019]] года ўсе адкіды выкарыстоўваюцца паўторна для вытворчасці іншых матэрыялаў або энергіі<ref>{{cite web |url = https://www.auto.cz/zavod-skody-auto-vrchlabi-presel-na-obnovitelne-zdroje-je-uhlikove-neutralni-141110 |title = Závod Škody Auto Vrchlabí přešel na obnovitelné zdroje, je uhlíkově neutrální |date = 2021-10-07 |publisher = auto.cz |accessdate = 2021-12-30 |lang = cs }}</ref>. === У Кітаі === Škoda выпускае аўтамабілі ў Кітаі з [[2007]] года. Вытворчасць ажыццяўляецца на чатырох заводах сумеснага прадпрыемства [[SAIC-Volkswagen]] (Kodiaq і Kodiaq GT выпускаюцца ў [[Чанша|Чаншы]], Octavia і Karoq у [[Нінбо]], Rapid і Rapid Spaceback у [[Ічжэн]]е, Superb, Kamiq і Kamiq GT у [[Нанкін]]е). У ліпені [[2020]] года ў Кітаі быў выраблены трохмільённы аўтамабіль Škoda<ref>{{cite web |url = https://www.auto.cz/skoda-slavi-tri-miliony-vyrobenych-aut-v-cine-muze-za-to-octavia-a-bohata-paleta-suv-135306 |title = Škoda slaví tři miliony vyrobených aut v Číně. Může za to Octavia a bohatá paleta SUV |date = 2020-07-23 |publisher = auto.cz |accessdate = 2021-04-15 |lang = cs }}</ref>. === У Індыі === У [[1999]] годзе першае пакаленне Octavia пачалі пастаўляць у Індыю ў выглядзе камплектаў SKD0. Увозіліся практычна цэлыя аўтамабілі ў зборы, на іх на месцы мантаваліся толькі колы і фары. Пасля Індыя змяніла мытныя правілы, што вымусіла Škoda пашыраць зборку з паступовым павелічэннем долі лакальных кампанентаў, а пасля быў пабудаваны новы завод у горадзе [[Аўрангабад (горад, Махараштра)|Аурангабад]]. Акрамя таго, у [[Пуна (Індыя)|Пуне]] створаны цэнтр распрацоўкі і мясцовая студыя дызайну<ref>{{cite web |url = https://www.auto.cz/podivejte-se-jak-skodovka-kdysi-zacinala-v-indii-bylo-to-s-jednickovou-octavii-137962 |title = Podívejte se, jak Škodovka kdysi začínala v Indii. Bylo to s jedničkovou Octavií |date = 2021-02-10 |publisher = auto.cz |accessdate = 2021-04-11 |lang = cs }}</ref>. Завод у Пуне мае магутнасць каля 200 000 аўтамабіляў у год. У 2015 годзе да яго дадаўся завод па выпуску рухавікоў магутнасцю каля 100 000 адзінак у год. Таксама тут вырабляюцца машынакамплекты для CKD-зборкі ў [[Куангнінь|Куангніні]] ([[В’етнам]])<ref>{{cite web |url = https://it.motor1.com/news/698150/fabbrica-skoda-pune-india/ |title = Pune, la fabbrica Skoda-VW in India, eccellenza anche energetica |date = 2023-11-28 |publisher = it.motor1.com |accessdate = 2023-11-29 |lang = it }}</ref>. === У Расіі === Вытворчасць у [[Расія|Расіі]] пачалася ў кастрычніку 2009 года на заводзе групы Volkswagen у [[Калуга|Калузе]]. Першай мадэллю стала «[[Škoda Octavia|Актавія]]» другога пакалення. У 2012 годзе кантрактную зборку наладзілі на [[Горкаўскі аўтамабільны завод|Горкаўскім аўтазаводзе]] ў [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]]. У 2012 годзе была выраблена 100-тысячная Шкода, у 2018 годзе 500-тысячная, у красавіку 2021 года 750-тысячная Шкода расійскай вытворчасці<ref>{{cite web |url = https://ru.motor1.com/news/500047/skoda-rus-milestone/ |title = В России выпустили три четверти миллиона «Шкод» |date = 2021-04-09 |publisher = motor1.com |accessdate = 2021-04-11 |lang = ru}}</ref>. Да 2022 года ў Расіі выраблялі чатыры мадэлі: у Калузе выпускаўся [[Škoda Rapid|Rapid]], а ў Ніжнім Ноўгарадзе [[Škoda Karoq|Karoq]], [[Škoda Kodiaq|Kodiaq]] і [[Škoda Octavia|Octavia]]. 3 сакавіка 2022 года канцэрн Volkswagen прыняў рашэнне аб спыненні выпуску машын<ref>{{cite news |url = https://www.autonews.ru/news/6220a0bc9a794790a49c179f |title = Volkswagen и Skoda прекратили выпуск автомобилей в России |publisher = autonews.ru |date = 2022-03-03 |accessdate = 2023-05-08 |language = ru }}</ref>. == Спонсарства і дабрачыннасць == Чэшскі аўтавытворца мае доўгую гісторыю падтрымкі турніраў па [[хакей з шайбай|хакеі з шайбай]]. Škoda з 1993 года бесперапынна з’яўляецца генеральным спонсарам [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай|чэмпіянату свету]]<ref>{{cite web |url=https://www.skoda-auto.com/world/iihf-timeline |title=IIHF ICE HOCKEY WORLD CHAMPIONSHIP. History of the ŠKODA Sponsorship |work=Škoda Auto |date=2017-05-21 |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122051411/https://www.skoda-auto.com/world/iihf-timeline |archivedate=22 студзеня 2021 |url-status=dead }}</ref>. == У Беларусі == Станам на канец [[2019]] года ў [[Беларусь|Беларусі]] зарэгістравана {{Num|48775}} аўтамабіляў Шкода<ref name="21.by-2020-10-31">{{cite web |url = https://news.21.by/other-news/2020/10/31/2145955.html |title = Автостатистика ГАИ: сколько у белорусов Geely, а сколько — Ferrari |date = 2020-10-31 |publisher = news.21.by |accessdate = 2021-08-13 |language = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210813174145/https://news.21.by/other-news/2020/10/31/2145955.html |archivedate = 13 жніўня 2021 |url-status = dead }}</ref>. З [[11 сакавіка]] [[2021]] года продаж новых аўтамабіляў «[[Škoda Rapid|Шкода Рапід]]» у Беларусі быў прыпынены наказам [[Дзяржаўны камітэт па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь|Дзяржстандарту]] аб неабходнасці ўдакладнення фармулёвак у Адабрэнні тыпа транспартнага сродку (АТТС)<ref>{{cite web |url = https://www.skoda-auto.by/news/news-detail/skoda |title = О временной приостановке продаж ŠKODA RAPID |date = 2021-03-10 |publisher = skoda-auto.by |accessdate = 2021-04-23 |lang = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210423154349/https://www.skoda-auto.by/news/news-detail/skoda |archivedate = 23 красавіка 2021 |url-status = dead }}</ref>. Камітэт заявіў, што падчас правядзення праверкі ў дачыненні да ТАА «ФелОкт-Сэрвіс» (дыстрыб’ютар маркі Škoda ў Беларусі), выяўлены неадпаведнасці машын звесткам у дакуменце. У прыватнасці, у ім згадвалася, што гэтая мадэль выпрабоўвалася з сістэмай дапаможнага тармажэння (BAS), але на рынку аўтамабіль рэалізуецца без яе. Усталяваныя на машынах фары дзённага святла нібыта не такія, якія былі ўнесеныя ў АТТС. Заяўлялася таксама аб разыходжаннях у звестках аб колькасці дзвярэй, экалагічным класе ды іншых паказчыках<ref>{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/rb/219605 |title = Госстандарт объяснил, почему в Беларуси приостановлены продажи Skoda Rapid |date = 2021-03-11 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-11-04 |language = ru}}</ref>. 23 красавіка 2021 года пастановай [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] прадукцыя маркі Шкода была ўнесеная ў пералік тавараў, якія забаронены да ўвозу і рэалізацыі на тэрыторыі Беларусі, у выніку чаго з 5 мая 2021 года продажы аўтамабіляў былі спыненыя на 6 месяцаў<ref>{{cite web |url = https://www.skoda-auto.by/news/news-detail/sales |title = Официальные дилеры ŠKODA на территории Республики Беларусь временно приостанавливают продажу любых новых автомобилей ŠKODA |date = 2021-05-04 |publisher = skoda-auto.by |accessdate = 2021-11-04 |language = ru |archive-date = 8 чэрвеня 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210608184757/https://www.skoda-auto.by/news/news-detail/sales |url-status = dead }}</ref>. Забарона неаднаразова працягвалася і на бягучы момант дзейнічае да 31 снежня 2024 года<ref>{{cite news |url = https://av.by/news/zapret_na_vvoz_skoda_v_rb |title = В Беларуси не будут продавать Skoda ещё полгода |date = 2021-11-04 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2021-11-04 |language = ru |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news |title = Запрет на ввоз Skoda в Беларусь продлили. Но машины купить в салоне всё же можно |url = https://av.by/news/skoda_zapret_na_vvoz_v_rb_do_noyabrya |publisher = [[av.by]] |date = 2022-05-05 |accessdate = 2022-05-17 |lang = ru |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news |title = Запрет на ввоз и реализацию Skoda, Liqui Moly и Nivea в Беларуси продлен еще на полгода |url = https://www.abw.by/novosti/rb/228915 |publisher = abw.by |date = 2022-11-04 |accessdate = 2022-11-04 |language = ru }}</ref><ref>{{cite news |url = https://blr.belta.by/economics/view/urad-belarusi-pradouzhyu-zabaronu-na-uvoz-i-realizatsyju-nekatoryh-tavarau-127698-2023/ |title = Беларусь прадоўжыла забарону на ўвоз у краіну прадукцыі Skoda Auto, Liqui Moly і Beiersdorf |publisher = [[БелТА]] |date = 2023-05-04 |accessdate = 2023-05-08 }}</ref><ref>{{cite news |url = https://blr.belta.by/economics/view/urad-belarusi-pradouzhyu-zabaronu-na-uvoz-i-realizatsyju-nekatoryh-tavarau-134170-2023/ |title = Урад Беларусі прадоўжыў забарону на ўвоз і рэалізацыю некаторых тавараў |publisher = [[БелТА]] |date = 2023-10-31 |accessdate = 2023-10-31 }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.skoda-auto.com/global/ Афіцыйны сайт Skoda Auto] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070212033205/http://www.skoda-auto.com/global/ |date=12 лютага 2007 }}{{ref-en}} * [http://www.avtomarket.ru/scripts/info/brands/?id=42 Гісторыі марак]{{ref-ru}} * [http://www.skoda-auto.by Сайт прадстаўніцтва ў Беларусі]{{ref-ru}} {{VW AG}} {{Škoda}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Škoda]] ees2l5wbjw7tfyeo90cre7dr6qx8dg7 0 32399 5154885 4761980 2026-06-16T08:31:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154885 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Ігнат Сымонавіч Дварчанін''' ({{ДН|8|6|1895|27|5}}, в. [[Погіры (Дзятлаўскі раён)|Погіры]], [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскі павет]], цяпер {{МН|Дзятлаўскі раён|у Дзятлаўскім раёне||}}, [[Гродзенская вобласць]]) — {{ДС|8|12|1937}}, [[НКУС СССР|НКУС]]) — беларускі грамадска-[[Палітык|палітычны дзеяч]], дзеяч [[беларускі нацыянальны рух|беларускага нацыянальнага руху]], [[паэт]], [[літаратуразнавец]]. Псеўданімы: '''Гудок Ігнат; Гудок; Ладанчук І.; Гудок Ігналь; Гудок І.'''<ref name="НББ">{{bis.nlb.by|130211|Дварчанін Ігнат Сымонавіч}}</ref> Крыптанімы: '''І. Д.; І.Д-н'''<ref name="НББ" />. == Біяграфія == [[Файл:Ihnat Dvarčanin. Ігнат Дварчанін (1915-17).jpg|міні|злева|Ігнат Дварчанін у другой палове 1910-х гг.]] У 1912—1915 гадах працаваў народным настаўнікам у вёсцы [[Хмяльніца]] (Слонімскі павет). У маі 1915 года мабілізаваны ў армію. Пасля заканчэння ў 1916 годзе школы прапаршчыкаў у горадзе [[Араніенбаўм]] (цяпер [[Ламаносаў (горад)|Ламаносаў]]) служыў у запасным палку ў [[Масква|Маскве]]. 3 восені 1916 года на [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны|Заходнім фронце]] у званні падпаручніка. 3 чэрвеня [[1917]] года ў [[Мінск]]у, уступіў у [[БСГ]], удзельнічаў у яе 3-м з’ездзе (кастрычнік 1917). Прымаў удзел у падрыхтоўцы [[Першы Усебеларускі з'езд|Усебеларускага з’езда]] (1917), рабоце [[Цэнтральная беларуская вайсковая рада|Цэнтральная Беларускай вайсковай Рады]]. У канцы снежня 1917 выехаў да бацькі ў [[Новачаркаск]], звольніўся з вайсковай службы і атрымаў статус бежанца. У сакавіку 1918 года па запрашэнні [[А. Чарвякоў|А. Чарвякова]] пераехаў у Маскву, дзе быў прызначаны сакратаром культурна-асветнага аддзела [[Белнацком|Беларускага нацыянальнага камісарыята]]. На нарадзе настаўнікаў школ Беларусі (21—23.7.1918) выступаў з дакладам, дзе падкрэсліваў важкасць вывучэння беларускай мовы, літаратуры, гісторыі для абуджэння нацыянальнай свядомасці і чалавечай годнасці беларускага народа. Са жніўня 1918 года на радзіме, адкрыў пачатковую беларускую школу ў вёсцы [[Пецюкі]] (Дзятлаўская воласць, Навагрудскага павета), вёў культурна-асветную работу. У 1919 годзе паступіў на настаўніцкія курсы ў Вільні, але быў арыштаваны польскімі ўладамі і адпраўлены ў беластоцкі канцлагер, адкуль у снежні ўцёк. У ліпені 1920 года з прыходам [[РСЧА|Чырвонай Арміі]] прыбыў у [[Мінск]]. Са жніўня 1920 да ліпеня 1921 года ў [[Вільня|Вільні]]. Працаваў вартаўніком, пісарам у канцылярыі беларускага аддзела ў Дэпартаменце асветы, настаўнікам у мястэчку [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свір]] ([[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі павет]]). У 1921 годзе здаў экстэрнам экзамены за курс [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. Выконваў даручэнні [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] і [[Цэнтральная беларуская школьная рада|Цэнтральнай беларускай школьнай рады]]. Летам 1921 накіраваны Беларускім нацыянальным камітэтам у Латвію, дзе чытаў лекцыі па беларусазнаўстве на [[Беларускія настаўніцкія курсы (Дзвінск)|настаўніцкіх курсах]] у Дзвінску (цяпер г. [[Даўгаўпілс]]), удзельнічаў у стварэнні культурна-асветнага таварыства беларускай нацыянальнай меншасці «[[Бацькаўшчына (Дзвінск)|Бацькаўшчына]]», уваходзіў у яго кіраўніцтва. У верасні 1921 таварыствам «Бацькаўшчына» дэлегаваны ў [[Прага|Прагу]] на Беларускую палітычную канферэнцыю. Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]] (1925) са ступенню [[доктар філасофіі|доктара філасофіі]]. Пражскі перыяд жыцця І. Дварчаніна характарызуецца актыўнай грамадскай дзейнасцю. Ён быў старшынёй Аб’яднання прагрэсіўных беларускіх студэнтаў, сябрам Беларускай Рады, якая аб’ядноўвала беларускую эміграцыю ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. [[Файл:Дэпутат польскага Сейма ад Беларускага сялянска-работніцкага пасольскага клуба «Змаганьне».jpg|міні|злева|Дэпутат польскага Сейма ад «[[Змаганне|Беларускага сялянска-работніцкага пасольскага клуба „Змаганьне“]]» — Ігнат Дварчанін, [[Іван Грэцкі]], [[Язэп Гаўрылік]] і [[Флягонт Валынец]]]] З 1926 года ў Вільні, уступіў у Беларускую сялянска-работніцкую Грамаду ([[БСРГ]]), быў цесна звязаны з яе кіраўніцтвам, выконваў даручэнні Цэнтральнага сакратарыята БСРГ, вёў лекцыі ў Віленскім гуртку грамады. Працаваў сакратаром [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]], выкладаў беларускую літаратуру ў Віленскай беларускай гімназіі. У 1928 годзе ад Навагрудскай выбарчай акругі абраны ў польскі сейм, удзельнік беларускага рабоча-сялянскага пасольскага клуба «[[Змаганне]]», які фактычна працягваў дзейнасць Грамады. 19 жніўня 1930 года ў дзень царкоўнага фэста спрабаваў правесці разам з паслом [[Флягонт Валынец|Флягонтам Валынцом]] мітынг у мястэчку [[Алекшыцы (Бераставіцкі раён)|Алекшыцы]], пра які не было папярэдне заяўлена ўладам. Калі паліцыя паспрабавала разагнаць мітынг, Ігнат Дварчанін страляў па паліцыянтах, а натоўп пачаў кідаць у паліцыю камяні, у выніку чаго было паранена трое паліцыянтаў. У той жа дзень Ігнат Дварчанін быў арыштаваны ў мястэчку [[Індура]], калі спрабаваў уцячы на аўтобусе ў Гродна<ref>ABC, Nr. 232, 21.08.1930.</ref>. 12 студзеня 1931 года ў Вільні быў асуджаны на 8 гадоў цяжкай турмы<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1931-1-kwartal,NzM0NDU5MjM/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych za I kwartał 1931 roku.] — s. 70.</ref>. Вызвалены 15 верасня 1932 года ў выніку абмену палітзняволенымі паміж [[СССР]] і Польшчай і пераехаў у [[БССР]]. 3 лістапада 1932 года працаваў у [[АН БССР|Акадэміі навук БССР]] у камісіі па вывучэнні [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], выконваў абавязкі дырэктара [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства]] [[АН БССР]] (з 7 ліпеня 1933 года). 16 жніўня 1933 года арыштаваны [[ДПУ БССР]] па справе «[[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]». Пастановай калегіі ДПУ БССР ад 9 студзеня 1934 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, якую замянілі на 10 гадоў пазбаўлення волі<ref name="fnmyas2002"/>. Пакаранне адбываў на [[Салавецкія астравы|Салавецкіх астравах]] і будаўніцтве [[Беламорска-Балтыйскі канал|Беламорска-Балтыйскага канала]]. 25 лістапада 1938 года прыгавораны [[Тройка НКУС|тройкай НКУС]] па [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] да расстрэлу. Расстраляны 8 снежня 1938 года. Рэабілітаваны па двух прыгаворах ваенным трыбуналам [[Беларуская ваенная акруга|Беларускай ваеннай акругі]] ў 1956 годзе. == Творчасць == Друкаваўся з 1917 года. Вершы І. Дварчаніна змяшчаліся ў газеце «[[Дзянніца (1916)|Дзянніца]]», часопісах «[[Родныя гоні]]», «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]», «[[Наш шлях (1922)|Наш шлях]]», «Маладое жыццё», «[[Беларуская школа ў Латвіі (1926)|Беларуская школа ў Латвіі]]» і інш. Тэматыка твораў гэтага перыяду — барацьба за адраджэнне беларускай культуры, узняцце яе на больш якасны ўзровень, усведамленне беларускім народам сваёй гістарычнай і палітычнай значнасці, роўнасці з іншымі народамі. Падчас вучобы ў Пражскім універсітэце змяшчаў вершы рэвалюцыйна-рамантычнай накіраванасці ў студэнцкіх выданнях «Прамень», «Студэнцкая думка», «Перавясла». У 1926 абараніў дысертацыю на тэму «Францішак Скарына як культурны дзеяч і гуманіст на беларускай ніве» (рукапіс зберагаецца ў Пражскім універсітэце). У рукапісах захаваліся яго працы «Ф. Скарына ў адносінах да працоўнага народа», «3 гісторыі друкаваных выданняў аб Скарыне», «Спроба апісання бібліяграфіі аб доктару Францішку Скарыне». [[Файл:Хрэстаматыя новай беларускай літэратуры (1927). Выпуск I.pdf|міні|200пкс|«Хрэстаматыя новай беларускай літаратуры», [[Вільня]], 1927, [[Беларускае выдавецкае таварыства]]]] Склаў і ў 1927 годзе выдаў у Вільні «Хрэстаматыю новай беларускай літаратуры (ад 1905 года)», у якой змешчаны творы беларускіх пісьменнікаў, дадзены кароткія каментарыі пра іх жыццёвы і творчы шлях. Выданне адыграла вялікую ролю ў школьным навучанні і патрыятычным выхаванні заходне-беларускай моладзі, стала падзеяй у грамадска-культурным жыцці Заходняй Беларусі. 3 1927 супрацоўнічаў у часопісах «Родныя гоні», «Маланка», рэдагаваў беларускія газеты. У наш час перавыдаваліся толькі 8 вершаў у зборніку «Ростані волі» (1990, пад рэдакцыяй [[Уладзімір Калеснік|Уладзіміра Калесніка]]). Больш вядомыя верш «Покліч» (надрукаваны ў газеце [[Вольная Беларусь (1917)|«Вольная Беларусь»]] у лістападзе 1917) і пераклад на беларускую мову паэмы [[Аляксандр Блок|А. Блока]] «[[:s:Дванаццаць (Блок/Дварчанін)|Дванаццаць]]».<ref name="fnmyas2002">Анатоль Мяснікоў. З кагорты мучанікаў і ахвяр // Звязда, 2002.</ref> == Бібліяграфія == * Хрэстаматыя новай беларускай літаратуры: (ад 1905 года): для старэйшых класаў беларускіх сярэдніх школ / І. Дварчанін. — Вільня: Беларускае выдавецкае таварыства, 1927. — 495, [3] с. * Вершы // Беларусь. 1988. № 1. * Францішак Скарына як культурны дзеяч і гуманіст на беларускай ніве / Пер. з чэш. мовы Т.Кароткай. — Мн. : Навука і тэхніка, 1991. — 185,[2]с. ISBN 5-343-00645-0 == Ушанаванне памяці == У горадзе [[Дзятлава]] ўстаноўлены помнік І. Дварчаніну, на радзіме ў в. Погіры ўстаноўлена мемарыяльная дашка. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||216}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|||77}} * {{крыніцы/БП (1992-95)|2|Дварчанін Ігнат||335}} * ''[[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіч]]''. Заходняя Беларусь — плацдарм імпэрыялістычнай інтэрвэнцыі. — [[Мінск|Менск]]: [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларуская акадэмія навук]], [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі пры Беларускай акадэміі навук|Камісія па вывучэньні Заходняй Беларусі]], 1931. 20 с. * ''Мірачыцкі Л.'' Імя, не забытае народам // Беларусь, 1965, № 5. * ''Пяткевіч А.'' Сцежкамі роднага краю // Наднёманскія былі. Мн., 1968. * ''Міско Я.'' «Ласкі панскай не трэба…» // ''Міско Я.'' Маё маўклівае сэрца. — Мн., 1983. * ''Скалабан В.'' Калі ўзышла «Дзянніца»: Новае пра Ігната Дварчаніна // ЛіМ. 1985. 16 жн. * ''Шалькевіч В.'' Час патрабаваў барацьбы: Да 90-годдзя з дня нараджэння Ігната Дварчаніна // ЛіМ. 1985. 14 чэрв. * ''Місарэвіч Я. А.'' І. С. Дварчанін: Гіст.-бібліягр. нарыс. — Гродна : Абл. аддз-не Беларус. фонду культуры, 1995. * ''Чмарава М. І.'' Беларуская літаратура ў Чэхаславакіі (1920—1945): Аўтарэф. дыс. на атрым. вучон. ступ. канд. філал. навук: 10.01.01 ; 10.01.03 / Чмарава Марына Іванаўна; Бел. дзярж. ун-т. — Мн., 2002. * Ігнат Дварчанін як вучоны-літаратуразнавец / ''К. М. Мароз'' // Шостыя рэспубліканскія Калеснікаўскія чытанні: матэрыялы рэспубліканскай навуковай канферэнцыі, прысвечаныя 85-годдзю з дня нараджэння У. А. Калесніка, г. Брэст, 26 кастрычніка 2007 года «Слова аб палку Ігаравым» у літаратуры і духоўнай культуры славянскіх народаў: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі, г. Брэст, 27―28 красавіка 2007 года / [пад агульнай рэдакцыяй З. П. Мельнікавай, Г. М. Праневіча] ― С. 81―86. * ''Barszczewski A., Bergman A., Tomaszewski J.'' Ignacy Dworczanin ― bialoruski poíityk i uczony. ― Warszawa: Wyd-wo Uniw. Warszawskiego, 1990. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130211|Дварчанін Ігнат Сымонавіч}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19423 ДВАРЧАНІН Ігнат Сымонавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190923110311/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19423 |date=23 верасня 2019 }} // {{Крыніцы/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}} * [http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf ДВОРЧАНИН Игнат Семенович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831030105/http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf |date=31 жніўня 2021 }} // {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталин. репрессий|арыгінал = |спасылка = |адказны = сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача|выданне = |месца =Мн .|выдавецтва =Навука і тэхніка|год = 1992|том = |старонкі =40|старонак =120|серыя = |isbn = 5-343-01246-9|тыраж =1000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дварчанін Ігнат Сымонавіч}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута мовазнаўства НАНБ]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 2 склікання]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] 4k1f4sbgiyzndhjvi0qbfi4i3dumpn5 0 32443 5154718 5080935 2026-06-15T18:04:11Z M.L.Bot 261 афармленне 5154718 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ладноў}} {{ДД}} '''Яўген Міхайлавіч Ладноў''' ({{ДН|7|7|1880}}, [[Дзвінск]] — пасля [[1932]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. == Біяграфія == [[Файл:BNR, Berlin. БНР, Берлін (1919).jpg|thumb|Кіраўнікі беларускіх прадстаўніцтваў i місій у еўрапейскіх краінах. Сядзяць (злева направа): Яўген Ладноў, [[Васіль Захарка]], [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пётра Крачэўскі]], [[Леанард Заяц]]; стаяць: [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі]], [[Янка Чарапук]], [[Яўхім Бялевіч]]. Кастрычнік [[1919]] г. ([[БДАМЛіМ]]).]] Нарадзіўся ў Віцебскай губерні. У 1905 годзе член ваеннай арганізацыі [[эсэры|эсэраў]] у [[Адэса|Адэсе]], удзельнік [[Рэвалюцыя 1905—1907 у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] у [[Расійская імперыя|Расіі]]. У гады [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] на фронце. Удзельнічаў у [[Дзяржаўная нарада, 1917|Дзяржаўнай нарадзе]] ў [[Масква|Маскве]], якая адбылася 12—15 жніўня 1917 года. Прысутнічаў на [[Першы Усебеларускі з’езд|Першым Усебеларускім кангрэсе]], быў абраны ў склад яго выканкама. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычнiцкай рэвалюцыі]] за антысавецкую дзейнасць звольнены з вайсковай службы. У 1918 годзе ваенны міністр ва ўрадзе [[БНР]], са снежня 1919 — міністр замежных спраў. У лютым 1919 года прызначаны ўрадам БНР членам, пазней старшынёй беларускай дэлегацыі на [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскую мірную канферэнцыю]]. У 1921 годзе Ладноў увайшоў у склад [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]] (віцэ-старшыня). Выкарыстаўшы ад’езд старшыні камітэта [[Л. Дубейкаўскі|Л. Дубейкаўскага]] на жыхарства ў [[Вільня|Вільню]] і палітычны разрыў апошняга з [[А. Луцкевіч]]ам, Я. Ладноў фактычна прысвоіў кіраўніцтва ў камітэце і пры падтрымцы часткі членаў разгарнуў дзейнасць арганізацыі ў паланафільным кірунку. Публічна выступаў «за саюз усіх славян праз Варшаву, Прагу, Бялград і Сафію». У 1923—1924 гадах Ладноў склаў некалькі адозваў, у якіх абвінаваціў членаў [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]] і большасць віленскіх беларускіх арганізацый у сувязях з сусветным масонствам і бальшавіцкай Масквой. 10 мая 1923 года [[Беларускае прэс-бюро]] распаўсюдзіла інфармацыю пра тое, што Ладноў — [[правакатар]] і раіла ўсім беларускім арганізацыям і дзеячам «пазбягаць блізкага знаёмства з ім». Пазней жыў у [[Берлін]]е. Сабраў вялікую колькасць матэрыялаў аб [[масонства|масонстве]], звязваў яго дзейнасць з сусветным [[сіянізм]]ам. Частка матэрыялаў адлюстроўвала палітычную дзейнасць расійскага масонства ў перыяд Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый, грамадзянскай вайны і эміграцыі. У 1932 годзе падрыхтаваў на імя [[прэзідэнт Германіі|прэзідэнта Германіі]] [[Паўль фон Гіндэнбург|Гіндэнбурга]] шэраг дакументаў пра падрыўную дзейнасць масонскіх лож у Еўропе. Імаверна, частка сабраных матэрыялаў увайшла ў яго кнігу «Агнём і мячом, голадам і хваробамі» (Варшава, 1922). Некаторыя матэрыялы Ладнова (дзённік, запісныя кніжкі, артыкулы, перапіска) захоўваюцца ў [[Дзяржаўны архіў Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўным архіве Расійскай Федэрацыі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Чарнякевіч, А. М.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/charnikievich/130/%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80_%D0%91%D0%9D%D0%A0:_%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%96_%D0%AF%D1%9E%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0.html Міністр БНР: дзіўныя шляхі Яўгена Ладнова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170917224734/http://pawet.net/library/history/bel_history/charnikievich/130/%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80_%D0%91%D0%9D%D0%A0%3A_%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%96_%D0%AF%D1%9E%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0.html |date=17 верасня 2017 }} / А. М. Чарнякевіч // Личность в истории: героическое и трагическое: сборник материалов Пятой междунар. науч.-практ. конф., посвящ. 20-летию историч. ф-та, Брест, 23-24 ноября 2011 г. / БрГУ им. А. С. Пушкина: редкол.: М. Э. Чесновский (гл. ред.) [и др.]. — Брест: БрГУ, 2012. — С. 243—249. * {{Артыкул|спасылка=https://slavicalmanac.ru/index.php/slavicalmanac/article/view/255|аўтар=Игорь Игоревич Баринов, Елена Валерьевна Коровченко|загаловак=«Никому не желаю зла!»: Евгений Ладнов и его жизненные траектории|год=2024-06-27|мова=ru|выданне=Славянский альманах|выпуск=1-2|старонкі=103–119|issn=2782-4411|doi=10.31168/2073-5731.2024.1-2.05}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Міністры замежных спраў Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ладноў Яўген Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Міністры па ваенных справах БНР]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў БНР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] 2b2h0qnp56y2z9x4fvd0sz5612put0b 0 42237 5154688 5131537 2026-06-15T16:02:54Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5154688 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Уладзімір Дудзіцкі | Арыгінал імя = Уладзімір Ермалаевіч Гуцька | Фота = Dudzicki.jpg | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = Уладзімір Дудзіцкі | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = }} '''Уладзімір Дудзіцкі''', сапр. '''Уладзімір Ермалаевіч Гуцька''' ({{ДН|8|1|1911|27|12|1910}}, [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]], [[Ігуменскі павет]], [[Мінская губерня]], цяпер [[Пухавіцкі раён|у Пухавіцкім раёне]], [[Мінская вобласць]] — пасля {{ДС|||1976}}) — беларускі {{паэт|Беларусі|СССР}}, {{празаік|Беларусі|СССР}}, {{перакладчык|Беларусі|СССР}}, {{публіцыст|Беларусі|СССР}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і<ref name="Сідарэвіч"/>. У 1927 годзе пераехаў у [[Мінск]]. Скончыў 22-ю мінскую сямігодку (1930), паступіў у [[Мінскі беларускі педагагічны тэхнікум|МБПТ]]. Разам з [[С. Астрэйка]]м, [[Л. Калюга]]м, [[С. Русаковіч]]ам быў выключаны з «воўчым білетам» як «[[нацдэм]]». Дапамогай Л. Калюгі і [[У. Хадыка|У. Хадыкі]] ўладкаваўся на работу стыльрэдактарам у газету [[Савецкая Беларусь (газета)|«Савецкая Беларусь»]]. Пазней працаваў стыльрэдактарам у [[выдавецтва БелАН|выдавецтве БелАН]]; адначасова займаўся на падрыхтоўчых курсах пры [[БДУ]]. Паступіў на літаратурна-лінгвістычны факультэт [[Мінскі вышэйшы педагагічны інстытут|МВПІ]]. Арыштаваны [[ДПУ БССР]] 23 лютага 1933 года. Асуджаны 10 жніўня 1933 года як «член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі» і за «антысавецкую агітацыю» да 3 гадоў ППК{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 3, кн. 2, Дадатак|2005|}}. Пакаранне адбываў у [[Новасібірск]]у, [[Марыінск]]у, [[Казахстан]]е, [[Узбекістан]]е. Пасля дазволу вярнуцца ў [[Беларусь]] жыў у [[Віцебск]]у. Працаваў выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры; экстэрнам здаў экзамены за курс педінстытута. У 1939 годзе звольнены з педагагічнай работы рашэннем [[Віцебскі абкам КПБ|Віцебскага абкама КП(б)Б]]. Вымушаны пакінуць Віцебск, а потым і Беларусь. Хаваўся ў [[Расія|Расі]]і. Напярэдадні вайны вярнуўся ў Беларусь.{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}} Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацы]]і жыў у [[Мінск]]у, [[Барысаў|Барыса]]ве{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. Займаўся культурнай дзейнасцю, працаваў загадчыкам аддзела культуры [[Мінская гарадская ўправа|Мінскай гарадской управ]]ы (1941—1942), пазней — кіраўнік Барысаўскага акруговага аддзела [[Беларуская Народная Самапомач|Беларускай Народнай Самапомачы]]{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Увайшоў у склад [[БЦР]], узначаліў аддзел прапаганды [[Беларуская Краёвая Абарона|Беларускай Краёвай Абароны]]{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Падчас вайны маці У. Дудзіцкага забілі [[Партызанскі рух у Беларусі|савецкія партызаны]]<ref name="Сідарэвіч"/>. Летам 1944 года выехаў у Германію. Далучыўся да [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. Уласава]] і ўзначаліў прапаганду фарміравання беларускіх падраздзяленняў пры арміі Уласава; скончыў курсы прапагандыстаў, працаваў у арганізацыі [[Вінета (арганізацыя)|«Вінета»]]{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Служыў у [[Імперскае міністэрства народнай асветы і прапаганды|Міністэрстве прапаганды]]{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. Пасля капітуляцыі Германіі жыў у [[Зальцбург]]у ([[Аўстрыя]]){{sfn|Юрэвіч|2002}}, у [[Амерыканская зона акупацыі Германіі|амерыканскай акупацыйнай зоне]]. Затым перасяліўся ў [[Венесуэла|Венесуэлу]], дзе заснаваў Беларускі камітэт{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Падтрымліваў сувязі з беларусамі, пісьменнікамі-эмігрантамі ў [[ЗША]]<ref name="Савік">Савік Л. …</ref>. Вёў актыўную перапіску з [[Ю. Віцьбіч]]ам<ref name="Савік"/>. У 1950 — пачатку 1960-х гадах галоўны рэдактар [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|беларускай рэдакцыі радыё «Вызваленне»]] ў [[Мюнхен]]е. З 1961 года ў ЗША. Некаторы час жыў у [[Нью-Ёрк]]у, пазней перабраўся ў [[Індыяна|Індыян]]у, дзе выкладаў рускую мову ва [[Універсітэт Блумінгтана|ўніверсітэце Блумінгтана]]. Неўзабаве вярнуўся ў Венесуэлу. Сляды У. Дудзіцкага, не толькі цікавага і таленавітага чалавека, але і [[піток|пітка]] ды [[лавелас]]а, губляюцца ў канцы 1970-х гадоў.<ref name="Сідарэвіч"/> Паводле ўспамінаў яго жонкі Веры{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}, магчыма, ён не вытрымаў цяжкай настальгіі, выехаў у 1972 годзе на Радзіму і знік у [[Савецкі Саюз|Савецкім Саюзе]]<ref name="Савік"/>.{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}} Яніна Каханоўская (пляменніца Антона Луцкевіча і бабуля Данчыка), лічыла, што паэт з Венесуэлы выехаў у Аргенціну, дзе было шмат прасавецкіх эмігрантаў, там напіўся і, нецвярозы, вывезены ў СССР<ref name="Сідарэвіч"/>. На думку Лявона Юрэвіча, Дудзіцкі мог кінуць жонку і дзяцей для чарговага кахання і чарговай краіны<ref name="Сідарэвіч"/>. Рэабілітаваны па справе 1933 года (№ 14618-с, захоўваецца з фотаздымкам у архіве [[КДБ Беларусі]]) ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда БССР 24.8.1956 года.{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 3, кн. 2, Дадатак|2005|}} == Творчасць == Першы складзены У. Дудзіцкім зборнік вершаў «Песні і думы» знік у 1933 годзе пасля яго арышту ДПУ і, мусіць, быў там спалены<ref name="Сідарэвіч">Сідарэвіч А.…</ref>. Дэбютаваў у друку ў 1937 годзе{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. Другі зборнік паэзіі, «Напярэймы жаданням», быў складзены У. Дудзіцкім на пачатку 1940-х, але не быў выдадзены з-за вайны<ref name="Сідарэвіч"/>. Актыўна выступаў з вершамі, паэмамі, артыкуламі ў друку на акупаванай тэрыторыі падчас [[2СВ|2-й сусветнай вайны]]{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. У вайну склаў 2 зборнікі вершаў, але яны не выйшлі<ref name="Сідарэвіч"/>. Затым вершы, паэмы, проза, пераклады У. Дудзіцкага друкаваліся ў многіх эміграцыйных выданнях<ref name="Савік"/>. У 1948 годзе ў лісце да Ю. Віцьбіча У. Дзудзіцкі паведамляў, што падрыхтаваў да друку зборнікі «Хвалі» і «Да блізкіх і далёкіх», а ў 1953 годзе пісаў пра зборнік «Журботныя струны», аднак і гэтыя зборнікі не выйшлі<ref name="Сідарэвіч"/>. Толькі ў 1994 годзе [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] выдаў зборнік спадчыны У. Дудзіцкага «Напярэймы жаданням». У зборнік увайшлі вершы, паэмы («Клятва духу», «Звер двухногі», «Маіх уяў ружовых ранак», «Сцені»), пераклады, проза, публіцыстычныя артыкулы, успаміны<ref name="Савік"/>. Творчасць У. Дудзіцкага цалкам пабудавана на нацыянальнай тэматыцы, увасоблена ў традыцыйных і літаратурных вобразах. Асноўныя тэмы — лёс радзімы, яе гісторыя, прырода, мова, туга па родных людзях. Стыль твораў вылучаецца ўнутраным драматызмам, перажытасцю матэрыялу, афарыстычнасцю фразы. У. Дудзіцкі тонкі і глыбока-эмацыянальны лірык, яго паэзіі ўласціва трагедыйна-настальгічная афарбаванасць. Паэмы У. Дудзіцкага — новая, цікавая з'ява ў беларускай літаратуры XX ст., у іх па-новаму выяўлены суадносіны сацыяльных эмоцый і індывідуальных перажыванняў, зусім па-новаму раскрываецца паняцце нацыянальнага патрыятызму.<ref name="Савік"/> У. Дзудзіцкі ведаў іспанскаую, англійскую, нямецкую мовы<ref name="Савік"/>. Займаўся перакладамі. == Творы == * ''У кн.'': Туга па Радзіме: Паэзія беларускай эміграцыі. — Мн., 1992. * Напярэймы жаданьням = Striving toward desire: збор. — Нью-Ёрк, 1994. — XXIX, 312 с. (175 паэтычных, 5 празаічных твораў, 6 перакладаў) * ''У кн.'': А часу больш, чым вечнасць: Літаратура беларускага замежжа. 1995. (26 вершаў і ўрывак з паэмы «Маіх уяў ружовых ранкі»). * ''У кн.'': Архіўная кніга. — Нью-Ёрк, 1997. * ''У кн.'': Краса і сіла. 2003. * ''У кн.'': Эквівалент: зборнік эміграцыйнай гістарычнай прозы. 2005. (проза) * ''У кн.'': кніга беларускіх мемуараў на эміграцыі; «Бібліятэка Бацькаўшчыны», 2005. (проза) * Творы / Укладанне, прадмова і бібліяграфічны каментарый Л. Юрэвіча. — Мн.: Лімарыус, 2010. (206 вершаваных, 10 прозаічных твораў, 6 перакладаў) == Заўвагі == <references group="Заўв." /> {{зноскі}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 6. — Мінск, 1998. * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Літаратурны рух на эміграцыі. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Лявон Юрэвіч|Юрэвіч Л.]] |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БГА |год = 2002 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Юрэвіч }} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991: Энцыклапедычны даведнік. У 10 т. (15 кн.) |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Маракоў Л. У.]] |выданне = |месца = Смаленск |выдавецтва = |год = 2003 |том = 1 |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 985-6374-04-9 |тыраж = |ref = Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1. }} ** ''Сачанка Б.'' З малавядомага і забытага // ЛіМ. 1991, 28 чэрв.; * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991: Энцыклапедычны даведнік. У 10 т. (15 кн.) |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Маракоў Л. У.]] |выданне = |месца = Мн |выдавецтва = |год = 2005 |том = 3 |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 985-6374-04-9 |тыраж = |ref = Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 3, кн. 2, Дадатак }} * ''Савік Л.'' Напярэймы жаданням // Пакліканыя. Літаратура беларускага замежжа. Мн., 2001. * ''Сідарэвіч А.'' Жыццё і ліра Уладзіміра Дудзіцкага: Рэцэнзія на кнігу «Напярэймы жаданням» // Рэцэнзіі: Наша ніва — Эл.рэсурс nashaniva.by. 11:43, 24 ліст. 2010. * ''Юрэвіч Л.'' [https://novychas.by/asoba/nevynosnae-dzicja-belaruskaj-emihracyi Невыноснае дзіця беларускай эміграцыі] [скарочаны тэкст прадмовы да выдання твораў Уладзіміра Дудзіцкага («Лімарыус», 2010)] // Новы Час online [Эл.рэсурс], 11.02.2019. {{DEFAULTSORT:Дудзіцкі Уладзімір}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Венесуэле]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны]] 6qyj4h22oftrsgi2nyw660e4hicgg9k 5154689 5154688 2026-06-15T16:04:19Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5154689 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Уладзімір Дудзіцкі | Арыгінал імя = Уладзімір Ермалаевіч Гуцька | Фота = Dudzicki.jpg | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = Уладзімір Дудзіцкі | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = }} '''Уладзімір Дудзіцкі''', сапр. '''Уладзімір Ермалаевіч Гуцька''' ({{ДН|8|1|1911|27|12|1910}}, [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]], [[Ігуменскі павет]], [[Мінская губерня]], цяпер [[Пухавіцкі раён|у Пухавіцкім раёне]], [[Мінская вобласць]] — пасля {{ДС|||1976}}) — беларускі {{паэт|Беларусі|СССР}}, {{празаік|Беларусі|СССР}}, {{перакладчык|Беларусі|СССР}}, {{публіцыст|Беларусі|СССР}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і<ref name="Сідарэвіч"/>. У 1927 годзе пераехаў у [[Мінск]]. Скончыў 22-ю мінскую сямігодку (1930), паступіў у [[Мінскі беларускі педагагічны тэхнікум|МБПТ]]. Разам з [[С. Астрэйка]]м, [[Л. Калюга]]м, [[С. Русаковіч]]ам быў выключаны з «воўчым білетам» як «[[нацдэм]]». Дапамогай Л. Калюгі і [[У. Хадыка|У. Хадыкі]] ўладкаваўся на работу стыльрэдактарам у газету [[Савецкая Беларусь (газета)|«Савецкая Беларусь»]]. Пазней працаваў стыльрэдактарам у [[выдавецтва БелАН|выдавецтве БелАН]]; адначасова займаўся на падрыхтоўчых курсах пры [[БДУ]]. Паступіў на літаратурна-лінгвістычны факультэт [[Мінскі вышэйшы педагагічны інстытут|МВПІ]]. Арыштаваны [[ДПУ БССР]] 23 лютага 1933 года. Асуджаны 10 жніўня 1933 года як «член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі» і за «антысавецкую агітацыю» да 3 гадоў ППК{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 3, кн. 2, Дадатак|2005|}}. Тэрмін адбываў у [[Новасібірск]]у, [[Марыінск]]у, [[Казахстан]]е, [[Узбекістан]]е. Пасля дазволу вярнуцца ў [[Беларусь]] жыў у [[Віцебск]]у. Працаваў выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры; экстэрнам здаў экзамены за курс педінстытута. У 1939 годзе звольнены з педагагічнай работы рашэннем [[Віцебскі абкам КПБ|Віцебскага абкама КП(б)Б]]. Вымушаны пакінуць Віцебск, а потым і Беларусь. Хаваўся ў [[Расія|Расі]]і. Напярэдадні вайны вярнуўся ў Беларусь.{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}} Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацы]]і жыў у [[Мінск]]у, [[Барысаў|Барыса]]ве{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. Займаўся культурнай дзейнасцю, працаваў загадчыкам аддзела культуры [[Мінская гарадская ўправа|Мінскай гарадской управ]]ы (1941—1942), пазней — кіраўнік Барысаўскага акруговага аддзела [[Беларуская Народная Самапомач|Беларускай Народнай Самапомачы]]{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Увайшоў у склад [[БЦР]], узначаліў аддзел прапаганды [[Беларуская Краёвая Абарона|Беларускай Краёвай Абароны]]{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Падчас вайны маці У. Дудзіцкага забілі [[Партызанскі рух у Беларусі|савецкія партызаны]]<ref name="Сідарэвіч"/>. Летам 1944 года выехаў у Германію. Далучыўся да [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. Уласава]] і ўзначаліў прапаганду фарміравання беларускіх падраздзяленняў пры арміі Уласава; скончыў курсы прапагандыстаў, працаваў у арганізацыі [[Вінета (арганізацыя)|«Вінета»]]{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Служыў у [[Імперскае міністэрства народнай асветы і прапаганды|Міністэрстве прапаганды]]{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. Пасля капітуляцыі Германіі жыў у [[Зальцбург]]у ([[Аўстрыя]]){{sfn|Юрэвіч|2002}}, у [[Амерыканская зона акупацыі Германіі|амерыканскай акупацыйнай зоне]]. Затым перасяліўся ў [[Венесуэла|Венесуэлу]], дзе заснаваў Беларускі камітэт{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Падтрымліваў сувязі з беларусамі, пісьменнікамі-эмігрантамі ў [[ЗША]]<ref name="Савік">Савік Л. …</ref>. Вёў актыўную перапіску з [[Ю. Віцьбіч]]ам<ref name="Савік"/>. У 1950 — пачатку 1960-х гадах галоўны рэдактар [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|беларускай рэдакцыі радыё «Вызваленне»]] ў [[Мюнхен]]е. З 1961 года ў ЗША. Некаторы час жыў у [[Нью-Ёрк]]у, пазней перабраўся ў [[Індыяна|Індыян]]у, дзе выкладаў рускую мову ва [[Універсітэт Блумінгтана|ўніверсітэце Блумінгтана]]. Неўзабаве вярнуўся ў Венесуэлу. Сляды У. Дудзіцкага, не толькі цікавага і таленавітага чалавека, але і [[піток|пітка]] ды [[лавелас]]а, губляюцца ў канцы 1970-х гадоў.<ref name="Сідарэвіч"/> Паводле ўспамінаў яго жонкі Веры{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}, магчыма, ён не вытрымаў цяжкай настальгіі, выехаў у 1972 годзе на Радзіму і знік у [[Савецкі Саюз|Савецкім Саюзе]]<ref name="Савік"/>.{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}} Яніна Каханоўская (пляменніца Антона Луцкевіча і бабуля Данчыка), лічыла, што паэт з Венесуэлы выехаў у Аргенціну, дзе было шмат прасавецкіх эмігрантаў, там напіўся і, нецвярозы, вывезены ў СССР<ref name="Сідарэвіч"/>. На думку Лявона Юрэвіча, Дудзіцкі мог кінуць жонку і дзяцей для чарговага кахання і чарговай краіны<ref name="Сідарэвіч"/>. Рэабілітаваны па справе 1933 года (№ 14618-с, захоўваецца з фотаздымкам у архіве [[КДБ Беларусі]]) ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда БССР 24.8.1956 года.{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 3, кн. 2, Дадатак|2005|}} == Творчасць == Першы складзены У. Дудзіцкім зборнік вершаў «Песні і думы» знік у 1933 годзе пасля яго арышту ДПУ і, мусіць, быў там спалены<ref name="Сідарэвіч">Сідарэвіч А.…</ref>. Дэбютаваў у друку ў 1937 годзе{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. Другі зборнік паэзіі, «Напярэймы жаданням», быў складзены У. Дудзіцкім на пачатку 1940-х, але не быў выдадзены з-за вайны<ref name="Сідарэвіч"/>. Актыўна выступаў з вершамі, паэмамі, артыкуламі ў друку на акупаванай тэрыторыі падчас [[2СВ|2-й сусветнай вайны]]{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. У вайну склаў 2 зборнікі вершаў, але яны не выйшлі<ref name="Сідарэвіч"/>. Затым вершы, паэмы, проза, пераклады У. Дудзіцкага друкаваліся ў многіх эміграцыйных выданнях<ref name="Савік"/>. У 1948 годзе ў лісце да Ю. Віцьбіча У. Дзудзіцкі паведамляў, што падрыхтаваў да друку зборнікі «Хвалі» і «Да блізкіх і далёкіх», а ў 1953 годзе пісаў пра зборнік «Журботныя струны», аднак і гэтыя зборнікі не выйшлі<ref name="Сідарэвіч"/>. Толькі ў 1994 годзе [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] выдаў зборнік спадчыны У. Дудзіцкага «Напярэймы жаданням». У зборнік увайшлі вершы, паэмы («Клятва духу», «Звер двухногі», «Маіх уяў ружовых ранак», «Сцені»), пераклады, проза, публіцыстычныя артыкулы, успаміны<ref name="Савік"/>. Творчасць У. Дудзіцкага цалкам пабудавана на нацыянальнай тэматыцы, увасоблена ў традыцыйных і літаратурных вобразах. Асноўныя тэмы — лёс радзімы, яе гісторыя, прырода, мова, туга па родных людзях. Стыль твораў вылучаецца ўнутраным драматызмам, перажытасцю матэрыялу, афарыстычнасцю фразы. У. Дудзіцкі тонкі і глыбока-эмацыянальны лірык, яго паэзіі ўласціва трагедыйна-настальгічная афарбаванасць. Паэмы У. Дудзіцкага — новая, цікавая з'ява ў беларускай літаратуры XX ст., у іх па-новаму выяўлены суадносіны сацыяльных эмоцый і індывідуальных перажыванняў, зусім па-новаму раскрываецца паняцце нацыянальнага патрыятызму.<ref name="Савік"/> У. Дзудзіцкі ведаў іспанскаую, англійскую, нямецкую мовы<ref name="Савік"/>. Займаўся перакладамі. == Творы == * ''У кн.'': Туга па Радзіме: Паэзія беларускай эміграцыі. — Мн., 1992. * Напярэймы жаданьням = Striving toward desire: збор. — Нью-Ёрк, 1994. — XXIX, 312 с. (175 паэтычных, 5 празаічных твораў, 6 перакладаў) * ''У кн.'': А часу больш, чым вечнасць: Літаратура беларускага замежжа. 1995. (26 вершаў і ўрывак з паэмы «Маіх уяў ружовых ранкі»). * ''У кн.'': Архіўная кніга. — Нью-Ёрк, 1997. * ''У кн.'': Краса і сіла. 2003. * ''У кн.'': Эквівалент: зборнік эміграцыйнай гістарычнай прозы. 2005. (проза) * ''У кн.'': кніга беларускіх мемуараў на эміграцыі; «Бібліятэка Бацькаўшчыны», 2005. (проза) * Творы / Укладанне, прадмова і бібліяграфічны каментарый Л. Юрэвіча. — Мн.: Лімарыус, 2010. (206 вершаваных, 10 прозаічных твораў, 6 перакладаў) == Заўвагі == <references group="Заўв." /> {{зноскі}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 6. — Мінск, 1998. * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Літаратурны рух на эміграцыі. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Лявон Юрэвіч|Юрэвіч Л.]] |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БГА |год = 2002 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Юрэвіч }} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991: Энцыклапедычны даведнік. У 10 т. (15 кн.) |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Маракоў Л. У.]] |выданне = |месца = Смаленск |выдавецтва = |год = 2003 |том = 1 |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 985-6374-04-9 |тыраж = |ref = Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1. }} ** ''Сачанка Б.'' З малавядомага і забытага // ЛіМ. 1991, 28 чэрв.; * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991: Энцыклапедычны даведнік. У 10 т. (15 кн.) |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Маракоў Л. У.]] |выданне = |месца = Мн |выдавецтва = |год = 2005 |том = 3 |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 985-6374-04-9 |тыраж = |ref = Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 3, кн. 2, Дадатак }} * ''Савік Л.'' Напярэймы жаданням // Пакліканыя. Літаратура беларускага замежжа. Мн., 2001. * ''Сідарэвіч А.'' Жыццё і ліра Уладзіміра Дудзіцкага: Рэцэнзія на кнігу «Напярэймы жаданням» // Рэцэнзіі: Наша ніва — Эл.рэсурс nashaniva.by. 11:43, 24 ліст. 2010. * ''Юрэвіч Л.'' [https://novychas.by/asoba/nevynosnae-dzicja-belaruskaj-emihracyi Невыноснае дзіця беларускай эміграцыі] [скарочаны тэкст прадмовы да выдання твораў Уладзіміра Дудзіцкага («Лімарыус», 2010)] // Новы Час online [Эл.рэсурс], 11.02.2019. {{DEFAULTSORT:Дудзіцкі Уладзімір}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Венесуэле]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны]] pgwls84yx8p8gu9iclncwcc45rfwd8g 5154691 5154689 2026-06-15T16:08:12Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5154691 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Уладзімір Дудзіцкі | Арыгінал імя = Уладзімір Ермалаевіч Гуцька | Фота = Dudzicki.jpg | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = Уладзімір Дудзіцкі | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = }} '''Уладзімір Дудзіцкі''', сапр. '''Уладзімір Ермалаевіч Гуцька''' ({{ДН|8|1|1911|27|12|1910}}, [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]], [[Ігуменскі павет]], [[Мінская губерня]], цяпер [[Пухавіцкі раён|у Пухавіцкім раёне]], [[Мінская вобласць]] — пасля {{ДС|||1976}}) — беларускі {{паэт|Беларусі|СССР}}, {{празаік|Беларусі|СССР}}, {{перакладчык|Беларусі|СССР}}, {{публіцыст|Беларусі|СССР}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і<ref name="Сідарэвіч"/>. У 1927 годзе пераехаў у [[Мінск]]. Скончыў 22-ю мінскую сямігодку (1930), паступіў у [[Мінскі беларускі педагагічны тэхнікум|МБПТ]]. Разам з [[С. Астрэйка]]м, [[Л. Калюга]]м, [[С. Русаковіч]]ам быў выключаны з «воўчым білетам» як «[[нацдэм]]». Дапамогай Л. Калюгі і [[У. Хадыка|У. Хадыкі]] ўладкаваўся на работу стыльрэдактарам у газету [[Савецкая Беларусь (газета)|«Савецкая Беларусь»]]. Пазней працаваў стыльрэдактарам у [[выдавецтва БелАН|выдавецтве БелАН]]; адначасова займаўся на падрыхтоўчых курсах пры [[БДУ]]. Паступіў на літаратурна-лінгвістычны факультэт [[Мінскі вышэйшы педагагічны інстытут|МВПІ]]. Арыштаваны [[ДПУ БССР]] 23 лютага 1933 года. Асуджаны 10 жніўня 1933 года як «член контр­рэвалюцыйнай арганізацыі» і за «антысавецкую агітацыю» да 3 гадоў ППК{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 3, кн. 2, Дадатак|2005|}}. Тэрмін адбываў у [[Новасібірск]]у, [[Марыінск]]у, [[Казахстан]]е, [[Узбекістан]]е. Пасля дазволу вярнуцца ў [[Беларусь]] жыў у [[Віцебск]]у. Працаваў выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры; экстэрнам здаў экзамены за курс педінстытута. У 1939 годзе звольнены з педагагічнай работы рашэннем [[Віцебскі абкам КПБ|Віцебскага абкама КП(б)Б]]. Вымушаны пакінуць Віцебск, а потым і Беларусь. Хаваўся ў [[Расія|Расі]]і. Напярэдадні вайны вярнуўся ў Беларусь.{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}} Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацы]]і жыў у [[Мінск]]у, [[Барысаў|Барыса]]ве{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. Займаўся культурнай дзейнасцю, працаваў загадчыкам аддзела культуры [[Мінская гарадская ўправа|Мінскай гарадской управ]]ы (1941—1942), пазней — кіраўнік Барысаўскага акруговага аддзела [[Беларуская Народная Самапомач|Беларускай Народнай Самапомачы]]{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Увайшоў у склад [[БЦР]], узначаліў аддзел прапаганды [[Беларуская Краёвая Абарона|Беларускай Краёвай Абароны]]{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Падчас вайны маці У. Дудзіцкага забілі [[Партызанскі рух у Беларусі|савецкія партызаны]]<ref name="Сідарэвіч"/>. Летам 1944 года выехаў у Германію. Далучыўся да [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта вызвалення народаў Расіі]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. Уласава]] і ўзначаліў прапаганду фарміравання беларускіх падраздзяленняў пры арміі Уласава; скончыў курсы прапагандыстаў, працаваў у арганізацыі [[Вінета (арганізацыя)|«Вінета»]]{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Служыў у [[Імперскае міністэрства народнай асветы і прапаганды|Міністэрстве прапаганды]]{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. Пасля капітуляцыі Германіі жыў у [[Зальцбург]]у ([[Аўстрыя]]){{sfn|Юрэвіч|2002}}, у [[Амерыканская зона акупацыі Германіі|амерыканскай акупацыйнай зоне]]. Затым перасяліўся ў [[Венесуэла|Венесуэлу]], дзе заснаваў Беларускі камітэт{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}{{sfn|Юрэвіч|2002}}. Падтрымліваў сувязі з беларусамі, пісьменнікамі-эмігрантамі ў [[ЗША]]<ref name="Савік">Савік Л. …</ref>. Вёў актыўную перапіску з [[Ю. Віцьбіч]]ам<ref name="Савік"/>. У 1950 — пачатку 1960-х гадах галоўны рэдактар [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|беларускай рэдакцыі радыё «Вызваленне»]] ў [[Мюнхен]]е. З 1961 года ў ЗША. Некаторы час жыў у [[Нью-Ёрк]]у, пазней перабраўся ў [[Індыяна|Індыян]]у, дзе выкладаў рускую мову ва [[Універсітэт Блумінгтана|ўніверсітэце Блумінгтана]]. Неўзабаве вярнуўся ў Венесуэлу. Сляды У. Дудзіцкага, не толькі цікавага і таленавітага чалавека, але і [[піток|пітка]] ды [[лавелас]]а, губляюцца ў канцы 1970-х гадоў.<ref name="Сідарэвіч"/> Паводле ўспамінаў яго жонкі Веры{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}, магчыма, ён не вытрымаў цяжкай настальгіі, выехаў у 1972 годзе на Радзіму і знік у [[Савецкі Саюз|Савецкім Саюзе]]<ref name="Савік"/>.{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}} Яніна Каханоўская (пляменніца Антона Луцкевіча і бабуля Данчыка), лічыла, што паэт з Венесуэлы выехаў у Аргенціну, дзе было шмат прасавецкіх эмігрантаў, там напіўся і, нецвярозы, вывезены ў СССР<ref name="Сідарэвіч"/>. На думку Лявона Юрэвіча, Дудзіцкі мог кінуць жонку і дзяцей для чарговага кахання і чарговай краіны<ref name="Сідарэвіч"/>. Рэабілітаваны па справе 1933 года (№ 14618-с, захоўваецца з фотаздымкам у архіве [[КДБ Беларусі]]) ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда БССР 24.8.1956 года.{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 3, кн. 2, Дадатак|2005|}} == Творчасць == Першы складзены У. Дудзіцкім зборнік вершаў «Песні і думы» знік у 1933 годзе пасля яго арышту ДПУ і, мусіць, быў там спалены<ref name="Сідарэвіч">Сідарэвіч А.…</ref>. Дэбютаваў у друку ў 1937 годзе{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. Другі зборнік паэзіі, «Напярэймы жаданням», быў складзены У. Дудзіцкім на пачатку 1940-х, але не быў выдадзены праз вайну<ref name="Сідарэвіч"/>. Актыўна выступаў з вершамі, паэмамі, артыкуламі ў друку на акупаванай тэрыторыі падчас [[2СВ|2-й сусветнай вайны]]{{sfn|Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1.|2003}}. У вайну склаў 2 зборнікі вершаў, але яны не выйшлі<ref name="Сідарэвіч"/>. Затым вершы, паэмы, проза, пераклады У. Дудзіцкага друкаваліся ў многіх эміграцыйных выданнях<ref name="Савік"/>. У 1948 годзе ў лісце да Ю. Віцьбіча У. Дзудзіцкі паведамляў, што падрыхтаваў да друку зборнікі «Хвалі» і «Да блізкіх і далёкіх», а ў 1953 годзе пісаў пра зборнік «Журботныя струны», аднак і гэтыя зборнікі не выйшлі<ref name="Сідарэвіч"/>. Толькі ў 1994 годзе [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] выдаў зборнік спадчыны У. Дудзіцкага «Напярэймы жаданням». У зборнік увайшлі вершы, паэмы («Клятва духу», «Звер двухногі», «Маіх уяў ружовых ранак», «Сцені»), пераклады, проза, публіцыстычныя артыкулы, успаміны<ref name="Савік"/>. Творчасць У. Дудзіцкага цалкам пабудавана на нацыянальнай тэматыцы, увасоблена ў традыцыйных і літаратурных вобразах. Асноўныя тэмы — лёс радзімы, яе гісторыя, прырода, мова, туга па родных людзях. Стыль твораў вылучаецца ўнутраным драматызмам, перажытасцю матэрыялу, афарыстычнасцю фразы. У. Дудзіцкі тонкі і глыбока-эмацыянальны лірык, яго паэзіі ўласціва трагедыйна-настальгічная афарбаванасць. Паэмы У. Дудзіцкага — новая, цікавая з'ява ў беларускай літаратуры XX ст., у іх па-новаму выяўлены суадносіны сацыяльных эмоцый і індывідуальных перажыванняў, зусім па-новаму раскрываецца паняцце нацыянальнага патрыятызму.<ref name="Савік"/> У. Дзудзіцкі ведаў іспанскаую, англійскую, нямецкую мовы<ref name="Савік"/>. Займаўся перакладамі. == Творы == * ''У кн.'': Туга па Радзіме: Паэзія беларускай эміграцыі. — Мн., 1992. * Напярэймы жаданьням = Striving toward desire: збор. — Нью-Ёрк, 1994. — XXIX, 312 с. (175 паэтычных, 5 празаічных твораў, 6 перакладаў) * ''У кн.'': А часу больш, чым вечнасць: Літаратура беларускага замежжа. 1995. (26 вершаў і ўрывак з паэмы «Маіх уяў ружовых ранкі»). * ''У кн.'': Архіўная кніга. — Нью-Ёрк, 1997. * ''У кн.'': Краса і сіла. 2003. * ''У кн.'': Эквівалент: зборнік эміграцыйнай гістарычнай прозы. 2005. (проза) * ''У кн.'': кніга беларускіх мемуараў на эміграцыі; «Бібліятэка Бацькаўшчыны», 2005. (проза) * Творы / Укладанне, прадмова і бібліяграфічны каментарый Л. Юрэвіча. — Мн.: Лімарыус, 2010. (206 вершаваных, 10 прозаічных твораў, 6 перакладаў) == Заўвагі == <references group="Заўв." /> {{зноскі}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 6. — Мінск, 1998. * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Літаратурны рух на эміграцыі. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Лявон Юрэвіч|Юрэвіч Л.]] |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БГА |год = 2002 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Юрэвіч }} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991: Энцыклапедычны даведнік. У 10 т. (15 кн.) |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Маракоў Л. У.]] |выданне = |месца = Смаленск |выдавецтва = |год = 2003 |том = 1 |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 985-6374-04-9 |тыраж = |ref = Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 1. }} ** ''Сачанка Б.'' З малавядомага і забытага // ЛіМ. 1991, 28 чэрв.; * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991: Энцыклапедычны даведнік. У 10 т. (15 кн.) |арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Маракоў Л. У.]] |выданне = |месца = Мн |выдавецтва = |год = 2005 |том = 3 |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 985-6374-04-9 |тыраж = |ref = Рэпрэсаваныя літаратары… — Т. 3, кн. 2, Дадатак }} * ''Савік Л.'' Напярэймы жаданням // Пакліканыя. Літаратура беларускага замежжа. Мн., 2001. * ''Сідарэвіч А.'' Жыццё і ліра Уладзіміра Дудзіцкага: Рэцэнзія на кнігу «Напярэймы жаданням» // Рэцэнзіі: Наша ніва — Эл.рэсурс nashaniva.by. 11:43, 24 ліст. 2010. * ''Юрэвіч Л.'' [https://novychas.by/asoba/nevynosnae-dzicja-belaruskaj-emihracyi Невыноснае дзіця беларускай эміграцыі] [скарочаны тэкст прадмовы да выдання твораў Уладзіміра Дудзіцкага («Лімарыус», 2010)] // Новы Час online [Эл.рэсурс], 11.02.2019. {{DEFAULTSORT:Дудзіцкі Уладзімір}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Венесуэле]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны]] 3jrue2d1lkr13z3lcsnadkbbhynxmz8 0 50003 5154770 4996781 2026-06-15T23:44:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154770 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Іван Архіпавіч Аношкін''' ({{ДН|21|1|1928}}, в. [[Антонаўка (Антонаўскі сельсавет)|Антонаўка]], {{МН|Чавускі раён|у Чавускім раёне|}}, [[Магілёўская вобласць]] — {{ДС|3|2|2013}}, [[Магілёў]]) — беларускі [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў 1928 годзе. У 1947 годзе скончыў [[Суражскае педагагічнае вучылішча]] ў [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] РСФСР. Працаваў выхавальнікам [[Далісічы|Далісіцкага]] дзіцячага дома ў Бранскай вобласці, адказным сакратаром рэдакцыі суражскай раённай газеты «Маяк коммуны». У 1948 годзе пераехаў у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкую вобласць]] [[БССР]], працаваў загадчыкам [[Мышчыцы|Мышчыцкай]] пачатковай школы [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскага раёна]], адказным сакратаром рэдакцыі жабінкаўскай раённай газеты [[Ленинский путь|«Ленинский путь»]], карэспандэнтам абласной газеты [[Заря (газета)|«Заря»]]. У 1956 годзе скончыў [[Рэспубліканская партыйная школа пры ЦК КПБ|Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ]], завочна скончыў [[гістарычны факультэт Магілеўскага педінстытута]] ў 1964 годзе<ref name="БС">{{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|том=5|артыкул=Аношкин Иван Архипович}}</ref>. Рэдагаваў чэрыкаўскую раённую газету [[Сацыялістычная перамога|«Сацыялістычная перамога»]]. З 1959 года — літсупрацоўнік, з 1968 года — загадчык аддзела абласной газеты [[Магілёўская праўда|«Магілёўская праўда»]]<ref name="БС"/>, а з 1981 года — сакратар Магілёўскага абласнога аддзялення СП БССР. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] і [[Саюза пісьменнікаў Беларусі (недзяржаўны)|Беларусі]] з 1965 года. Памёр у 2013 годзе ў [[Магілёў|Магілёве]]. Пахаваны на [[Паўднёва-ўсходнія могілкі Магілёва|паўднёва-ўсходніх могілках Магілёва]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/ablazhej-bryl.html|title=Аблажэй — Брыль – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-07-18}}</ref>. == Творчасць == Друкуецца з 1946 года<ref name="БС"/>. Літаратурнай працай займаецца з 1951 года. Аўтар зборнікаў апавяданняў і гумарэсак «Лішні мінус» (1959), «[[Херувім]] з чорнымі крыламі» (1984), «Курам не да смеху» (1985), аповесцей і апавяданняў «Старыя знаёмыя» (1963), «Брантазаўр» (1973), «Компас паказвае на захад» (1976), «Землякі» (1979). Аўтар кніг для дзяцей «Навічок» (1966), «Алёнчын сакрэт» (1969), «Антонаў ясень» (1981)<ref name="БС"/>. Аповесць «Чырвоная каліна стаяла…» (1985) пра барацьбу заходнебеларускіх сялян супраць сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Аношкін Іван}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Аношкін Іван}} == Спасылкі == * [http://chausy.info/anoshkin/ Аношкин Иван Архипович (1928 г.р.)]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Аношкін Іван Архіпавіч}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] 04wqwfiyp0rawb6izvi81geqxm23rlt 0 53092 5154723 3863350 2026-06-15T18:40:37Z Глеков Олег 169642 афармленне 5154723 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = |арыгінал назвы = |лагатып =NaViera.png |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = |гісторыя = |заснаванне = |апошні выпуск = |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«На́ша ве́ра»''' — культурна-рэлігійны і гістарычны каталіцкі [[часопіс]]. Выдаецца з [[1995]] года ў [[Мінск]]у на беларускай мове<ref>''[[Уладзімір Ляхоўскі]]''. «Наша вера» // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} — С. 313.</ref>. Заснавальнік — [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]]. Часопіс асвятляе праблемы духоўнасці грамадства, гісторыю хрысціянства і [[каталіцызм]]у на [[Беларусь|Беларусі]] і ў свеце, сучаснае рэлігійнае і духоўнае жыццё, навінкі беларускай і замежнай хрысціянскай літаратуры. Змяшчае артыкулы навукоўцаў-мастацтвазнаўцаў, філолагаў, гісторыкаў, вершы і прозу беларускіх і замежных аўтараў і інш. Галоўны рэдактар — [[Хрысціна Лялько]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} == Спасылкі == * [http://media.catholic.by/nv/n1/aboutus.htm Афіцыйны сайт часопіса] [[Катэгорыя:Каталіцкія СМІ Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя часопісы]] [[Катэгорыя:1995 год у Беларусі]] b8pl44shbfdjhloerhbp6vgc4p7cxao 0 58007 5154675 5050347 2026-06-15T15:34:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154675 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Уліс}} {{Музычны калектыў | Назва = ULIS | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады = з [[1988 год у гісторыі музыкі|1988]] | Краіна = Беларусь | Горад = Мінск | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Англійская мова|англійская]] | Жанр = '''Раней:''' [[рок]], [[новая хваля]], [[псіхадэлік-рок]]<br /> '''Пазней:''' [[альтэрнатыўны рок]], [[фанк-рок]], [[прагрэсіўны рок]], [[альтэрнатыўны метал]] | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = [[Мелодыя (лэйбл)|Мелодыя]], [[Каўчэг (лэйбл)|Каўчэг]], [[БМАgroup]], Саціс, Polskie Nagrania | Тэматыка = | Склад = [[Слава Корань]], Віктар Самарукаў, Павел Ярмачэнка, Наталля Куніцкая | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = http://www.ulis.by | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[Бонда (гурт)|Бонда]] }} '''ULIS''' (маўленне ''Улі́с'') — [[Беларусь|беларускі]] [[рок]]-гурт. Заснаваны ў [[1988 год у гісторыі музыкі|1988]] годзе. == Гісторыя == Пасля расколу ў 1988 годзе залатога складу беларускага рок-гурта [[Бонда (гурт)|Бонда]] з яго сыходзяць гітарыст [[Слава Корань|Вячаслаў Корань]] і басіст [[Сяргей Краўчанка]], адначасова яны ствараюць новы калектыў, які на пачатку [[1989 год у гісторыі музыкі|1989]] года займеў назву ULIS. У хуткім часе да гурта далучаюцца некаторыя былыя ўдзельнікі Бонды і іншыя музыкі — перкусіяніст Валерый Цініцкі, ударнік Кірыл Шэвандо (у [[1990 год у гісторыі музыкі|1990]] годзе яго замяняе [[Сяржук Кныш]]), вакалістам становіцца Андрэй Патрэй, аўтарам тэкстаў выступае [[Фелікс Аксёнцаў]]<ref name=":0">[http://www.ulis.by/kronika.htm Кроніка гурта ULIS / www.ulis.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170506015103/http://www.ulis.by/kronika.htm |date=6 мая 2017 }}</ref>. Першы выступ новага гурта на фестывалі «[[Тры колеры (фестываль)|Тры колеры]]» адразу прынёс поспех — ULIS займае другое месца (саступіўшы толькі [[Мроя (гурт)|Мроі]]). Дэбютны альбом запісваўся ў [[1989 год у гісторыі музыкі|1989]] годзе ў польскім горадзе [[Ольштын]] (запісваў вядомы польскі гукарэжысёр Рычард Шміт). За тры дні працы ў студыі было запісана 11 песень, аднак на першы альбом пад назвай «[[Чужаніца]]» трапілі толькі 8. Там жа, у Ольштыне, быў выдадзены невялікі наклад альбома у 100 аўдыёкасет. Альбом быў перавыдадзены на вініле ў [[1991 год у гісторыі музыкі|1991]] годзе фірмай [[Мелодыя, лэйбл|Мелодыя]] (аўтарам вокладкі выступіў [[Міхал Анемпадыстаў]]), у [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] годзе зноў перавыдадзены на кампакт-касеце мінскай кампаніяй [[Каўчэг, лэйбл|Каўчэг]]<ref name=":1">[http://kamunikat.org/download.php?item=3348-6.html&pubref=3348 Будкін Сяргей, Сьвярдлоў Павел, Жбанкоў Максім. Залатыя дыскі беларускага рок-н-рола. Гурт УЛІС]</ref>. Неўзабаве ў Ольштыне запісваецца другі альбом, які выдаецца ў [[1991 год у гісторыі музыкі|1991]] годзе на вініле пад назвай «[[Краіна доўгай белай хмары]]» (выдавец Polskie Nagrania), альбом перавыдадзены ў [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] годзе кампаніяй Каўчэг<ref name=":1" />. Пад канец [[1991 год у гісторыі музыкі|1991]] года гурт пакідае вакаліст Андрэй Патрэй, якога замяняе Алег Тумашоў, таксама сыходзіць перкусіяніст Валерый Цініцкі. Аднак гэта не перашкаджае запісаць у [[1993 год у гісторыі музыкі|1993]] годзе новы альбом «[[Танцы на даху]]», які быў выдадзены на кампакт-касеце. У лютым таго ж года выдаецца англійскамоўная версія праграмы «Dances On The Roof». У [[1994 год у гісторыі музыкі|1994]] годзе адбыўся раскол гурта, падчас якога з ULIS сышлі ўсе музыкі, апроч Славы Кораня, які ўзяў на сябе функцыі [[вакал]]іста і аўтара тэкстаў. Нягледзячы на страту асноўнага складу, гурт працягвае актыўную дзейнасць. У [[1995 год у гісторыі музыкі|1995]] годзе Слава Корань разам з Аляксеем Паўловічам (бас-гітара) запісвае новы альбом «[[Па-над дахамі]]». Праз год да калектыва далучаюцца Ягор Марачук і [[Алег Дземідовіч]]. У 1996 годзе Каўчэг выпускае на кампакт-касетах альбомы «[[Life 1996]]» (аўтар тэкстаў [[Лявон Вольскі]]) і «[[Блуканьне]]». У тым жа [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] запісваецца праграма «[[Ратуйце вашыя душы]]», якую ў [[1997 год у гісторыі музыкі|1997]] годзе выпускае на кампакт-касетах кампанія Саціс. У 1997 годзе склад ULIS зноў кардынальна змяніўся: Слава Корань (гітара, спеў, тэксты і музыка), Віктар Самарукаў (бас-гітара), Аляксандр Быкаў (ударныя)<ref name=":0" />. У [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] годзе [[БМАgroup]] выдае два CD з лепшымі творамі калектыва. У [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] годзе Каўчэг выпускае альбом «[[Падарожжа, альбом|Падарожжа]]». У [[2003 год у гісторыі музыкі|2003]] годзе выдаецца апошні на сёння альбом «[[Люстэрка, альбом|Люстэрка]]», у які ўвайшлі новыя аранжыроўкі старых хітоў гурта, тры песні на вершы [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]], кавер на песню «Апавяданьне пра маю вуліцу» польскага гурта [[Aya RL]]. У 2001 годзе па выніках выступлення на «[[Басовішча|Басовішчы]]» гурт атрымоўвае прэмію ад галаўнога офіса «[[Беларускае Радыё Рацыя|Беларускага Радыё Рацыя]]»<ref>{{Cite journal|authorlink=Аляксандр Памідораў|last=Помидоров|first=Александр (просто Санек)|title=Фестиваль «Басовище-2001» :: Завершение темы|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/28/mg12801.html|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191107224303/http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/28/mg12801.html|archivedate=2019-11-07|accessdate=2020-09-02|issue=28|year=2001|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru}}</ref>. У [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] годзе ULIS меў наступны склад: Слава Корань, Віктар Самарукаў, Павел Ярмачэнка (ударныя), Наталля Куніцкая (клавішы). Пасля апошняга студыйнага рэлізу ULIS амаль спыніў канцэртную дзейнасць, апошнімы вядомымі канцэртамі сталі выступы ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]] (фестываль «[[Be Free]]») і ў [[Полацк]]у. Фронтмэн калектыва Слава Корань апошнім часам жыве ў [[Польшча|Польшчы]], басіст Віктар Самарукаў — у [[Канада|Канадзе]]. Аднак, як сцвярджае лідар гурта, ULIS працягвае сваё існаванне і пачне ствараць новую праграму па вяртанні басіста на радзіму<ref>[http://www.experty.by/content/yany-yashche-vernutstsa-zet-ulis-rasta-zygimont-vaza Яны яшчэ вернуцца: Zet, Ulis, Rasta, Zygimont Vaza] / [[Experty.by]]</ref>. Гурт ULIS праводзіў актыўную канцэртную дзейнасць. Ён выступаў у [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Польшча|Польшчы]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Германія|Германіі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. ULIS з’яўляліся ўдзельнікамі шэрагу музычных фестываляў і супольных канцэртаў: «Тры колеры» ([[Мінск]], [[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]-[[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]), «Сырок» ([[Масква]], [[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) «Рок-немаўля» і «Вольныя танцы» ([[Маладзечна]]), «[[Рок па вакацыях]]», «Рок-Купалле» і «Любі сапраўднае» ([[Мінск]], [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]]), «[[Салідарныя з Беларуссю]]» ([[Польшча]], [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]]), «[[Be Free]]» (Чарнігаў, [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]-[[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) і іншыя<ref>[http://tuzinfm.by/zhamerun/385/slava-koran-adznachaje-60-hodzdzie-videa.html СЛАВА КОРАНЬ АДЗНАЧАЕ 60-ГОДЗЬДЗЕ! (ВІДЭА)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170710231842/http://tuzinfm.by/zhamerun/385/slava-koran-adznachaje-60-hodzdzie-videa.html |date=10 ліпеня 2017 }} / [[Тузін Гітоў]]</ref>. == Дыскаграфія == * «[[Чужаніца]]» ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]) * «[[Краіна доўгай белай хмары]]» ([[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) * «[[Танцы на даху]]» ([[1993 год у гісторыі музыкі|1993]]) * «[[Па-над дахамі]]» ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]]) * «[[Life 1996]]» ([[1996 год у гісторыі музыкі|1996]]) * «[[Блуканьне]]» ([[1996 год у гісторыі музыкі|1996]]) * «[[Ратуйце вашыя душы]]» ([[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]) * «[[Падарожжа, альбом|Падарожжа]]» ([[1999 год у гісторыі музыкі|1999]]) * «{{нп3|Lusterka|Lusterka|be-x-old|Lusterka}}» ([[2003 год у гісторыі музыкі|2003]]) === Удзел у зборніках === * ''[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]]'' ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) — «Padarožža», «Ja Tanču» == Склад == * [[Слава Корань]] — [[спеў]], [[Гітарыст|гітара]], аўтар тэкстаў і музыкі, гукарэжысёр ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]] — наш час) * Віктар Самарукаў — [[бас-гітара]] ([[1997]] — наш час) * Павел Ярмачэнка — [[ударная ўстаноўка|ударныя]] ([[2004]] — наш час) * Наталля Куніцкая — [[Клавішнік|клавішныя]] ([[2004]] — наш час) === Былыя ўдзельнікі === * [[Фелікс Аксёнцаў]] — аўтар тэкстаў ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]—[[1994 год у гісторыі музыкі|1994]]) * Аляксандр Быкаў — ударныя ([[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]—[[2004 год у гісторыі музыкі|2004]]) * [[Лявон Вольскі]] — тэксты ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]]) * [[Алег Дземідовіч]] — ударныя ([[1996 год у гісторыі музыкі|1996]]) * [[Сяржук Кныш]] — ударныя ([[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]—[[1994 год у гісторыі музыкі|1994]]) * [[Сяргей Краўчанка|Сяржук Краўчанка]] — бас-гітара ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]—[[1994 год у гісторыі музыкі|1994]]) * Ягор Марачук — гітара ([[1996 год у гісторыі музыкі|1996]]—[[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]) * [[Таццяна Рыгораўна Мархель|Таццяна Мархель]] — народныя спевы ([[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) * Ігар Маскаленка — ударныя ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]]) * Андрэй Патрэй — спеў ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]—[[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) * Лёша Паўловіч — бас-гітара ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]]—[[1997 год у гісторыі музыкі|1997]]) * Алег Тумашоў — спеў ([[1991 год у гісторыі музыкі|1991]]—[[1994 год у гісторыі музыкі|1994]]) * Валерый Цініцкі — перкусія ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]—[[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) * Кірыла Шэвандо — ударныя ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]) * Сяргей Кісялёў<ref>[http://www.experty.by/category/artisty/ulis-ul-s Ulis (Уліс)] / [[Experty.by]]</ref> — бас-гітара === Храналогія === <br /><timeline> ImageSize = width:900 height:auto barincrement:18 PlotArea = left:150 bottom:60 top:0 right:20 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:1989 till:2009 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = increment:1 start:1989 ScaleMinor = increment:1 start:1989 Colors = id:Lead value:red legend:Спеў id:Guitar value:green legend:Гiтара id:Bass value:blue legend:Бас-гiтара id:Drums value:orange legend:Бубны id:Percussion value:yellow legend:Перкусія id:Keyboard value:purple legend:Клавішныя id:Lines value:black legend:Альбомы id:grid1 value:gray(0.3) id:Tours value:gray(0.5) Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = unit:year increment:2 start:1989 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1989 LineData = at:01/05/1989 color:black layer:back at:01/07/1990 color:black layer:back at:01/07/1993 color:black layer:back at:01/05/1995 color:black layer:back at:01/03/1996 color:black layer:back at:01/10/1996 color:black layer:back at:21/01/1997 color:black layer:back at:01/07/1999 color:black layer:back at:01/07/2003 color:black layer:back BarData = bar:SK text:"Слава Корань" bar:JaM text:"Ягор Марачук" bar:AP text:"Андрэй Патрэй" bar:AT text:"Алег Тумашоў" bar:SKr text:"Сяржук Краўчанка" bar:LP text:"Лёша Паўловіч" bar:VS text:"Віктар Самарукаў" bar:SKi text:"Сяргей Кісялёў" bar:KSh text:"Кірыла Шэвандо" bar:SKn text:"Сяржук Кныш" bar:IM text:"Ігар Маскаленка" bar:AD text:"Алег Дземідовіч" bar:AB text:"Аляксандр Быкаў" bar:PJa text:"Павел Ярмачэнка" bar:VC text:"Валеры Цініцкі" bar:TM text:"Таццяна Мархель" bar:NK text:"Наталля Куніцкая" PlotData = width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:AP from:start till:01/12/1991 color:Lead bar:AT from:01/12/1991 till:01/06/1994 color:Lead bar:SK from:start till:01/02/1995 color:Guitar bar:JaM from:01/02/1996 till:21/02/1997 color:Guitar bar:SK from:01/02/1995 till:end color:Lead bar:SK from:01/02/1995 till:end color:Guitar width:3 bar:SKr from:start till:01/06/1994 color:Bass bar:LP from:01/02/1995 till:21/02/1997 color:Bass bar:VS from:21/02/1997 till:end color:Bass bar:SKi from:01/02/2005 till:01/02/2006 color:Bass bar:KSh from:start till:01/06/1990 color:Drums bar:SKn from:01/06/1990 till:01/06/1994 color:Drums bar:IM from:01/02/1995 till:01/02/1996 color:Drums bar:AD from:01/02/1996 till:21/02/1997 color:Drums bar:AB from:21/02/1997 till:01/06/2004 color:Drums bar:PJa from:01/06/2004 till:end color:Drums bar:VC from:start till:01/12/1990 color:Percussion bar:TM from:01/02/1990 till:01/12/1990 color:Lead bar:NK from:01/06/2004 till:end color:Keyboard </timeline> {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = «УЛІС» |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданне = |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 310–311 |старонак = 368 |серыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж = 2000 |мова=be |ref = }} == Спасылкі == * [http://www.ulis.by Сайт гурта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070204132744/http://www.ulis.by/ |date=4 лютага 2007 }} * [https://www.last.fm/ru/music/ULIS Старонка гурта] на [[Last.fm]] * [https://vk.com/club2246218 Старонка гурта] [[У Кантакце|Укантакце]] * [http://www.experty.by/content/slava-koran-kal-nebudz-tut-pachnetstsa-narmalnae-zhytstse Слава Корань: «Калі-небудзь тут пачнецца нармальнае жыцьцё»] / [[Experty.by]] * [http://www.experty.by/content/slava-koren-izo-rta-nedelyu-troinym-odekolonom-neslo Слава Корень: «Изо рта неделю тройным одеколоном несло»] / [[Experty.by]] * [http://ultra-music.com/articles/8378 Слава Корень: «Все белорусские музыканты находятся в процессе учёбы»] / [[Ultra-music.com]] * [http://tuzinfm.by/zhamerun/489/vykladziena-zabytaja-fotasesija-klasycnaha-skladu-hurta.html ВЫКЛАДЗЕНАЯ ЗАБЫТАЯ ФОТАСЭСІЯ КЛЯСЫЧНАГА СКЛАДУ ГУРТА ULIS (ФОТА)] / [[Тузін Гітоў|Тузін гітоў]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{ULIS}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1988 годзе]] snlzi1n9exfnqd9d6zteocngoo9cmxd 4 66465 5154638 4818196 2026-06-15T12:57:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Імёны Свабоды */ 5154638 wikitext text/x-wiki Гэты праект ставіць мэтай стварыць спісы слоў-артыкулаў у розных беларускіх энцыклапедыях з вікіспасылкамі для вызначэння таго, якіх артыкулаў з энцыклапедый не хапае беларускай Вікіпедыі. == [[Беларуская Энцыклапедыя]] == Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэд кал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996—2004. [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/01|Т.1. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6]]<br /> [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/02|Т.2. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7]]<br /> Т.3. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4<br /> Т.4. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0<br /> Т.5. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0<br /> Т.6. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0<br /> Т.7. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3<br /> Т.8. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3<br /> Т.9. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9<br /> Т.10. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугараджа / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9<br /> Т.11. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5<br /> Т.12. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 12. — 560 с., іл. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2<br /> Т.13. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4<br /> Т.14. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5<br /> Т.15. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2<br /> Т.16. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 — ISBN 985-11-0263-6<br /> Т.17. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8<br /> Т.18-1. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4<br /> Т.18-2. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 760 с.: іл. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 2), ISBN 985-11-0310-1 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭн|Словаспіс]] == Мысліцелі і асветнікі Беларусі == Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыклапедычны даведнік / Гал. рэд. Б. I. Сачанка. — Мн.: БелЭн, 1995.— 672 с. ISBN 985-11-0016-1 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/МАБ|Словаспіс]] == Энцыклапедыя Вялікае Княства Літоўскае == Вялікае княства Літоўскае : Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: БелЭн, 2005—2010. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4<br/> Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0<br/> Т. 3: Дадатак А — Я. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — 690 с.: іл. ISBN 978-985-11-0487-7 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/ЭВКЛ|Словаспіс]] == [[Энцыклапедыя прыроды Беларусі]] == * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/1|Т. 1]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/2|Т. 2]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/3|Т. 3]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/4|Т. 4]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/5|Т. 5]] == Республика Беларусь: Энциклопедия == * Т. 1 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Республика Беларусь: Энциклопедия/2|Т. 2]] * Т. 3 * Т. 4 == Імёны Свабоды == Уладзімер Арлоў. [https://docs.rferl.org/be-BY/2020/11/07/96247f72-a7e0-4382-ad1c-ec68459cf6b7.pdf ІМЁНЫ СВАБОДЫ]. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе.) — 4-е выд., дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2020. — 826 с.: іл. * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/ІмёныСвабоды|Словаспіс]] == Гербоўнік беларускай шляхаты= * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Гербоўнік беларускай шляхты/А|А]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праект:Словаспісы| ]] 5e0q8zcclxc88p3gxnmzjc4jpaxq4l5 5154639 5154638 2026-06-15T12:58:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* = Гербоўнік беларускай шляхаты */ 5154639 wikitext text/x-wiki Гэты праект ставіць мэтай стварыць спісы слоў-артыкулаў у розных беларускіх энцыклапедыях з вікіспасылкамі для вызначэння таго, якіх артыкулаў з энцыклапедый не хапае беларускай Вікіпедыі. == [[Беларуская Энцыклапедыя]] == Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэд кал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996—2004. [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/01|Т.1. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6]]<br /> [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/02|Т.2. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7]]<br /> Т.3. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4<br /> Т.4. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0<br /> Т.5. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0<br /> Т.6. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0<br /> Т.7. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3<br /> Т.8. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3<br /> Т.9. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9<br /> Т.10. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугараджа / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9<br /> Т.11. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5<br /> Т.12. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 12. — 560 с., іл. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2<br /> Т.13. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4<br /> Т.14. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5<br /> Т.15. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2<br /> Т.16. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 — ISBN 985-11-0263-6<br /> Т.17. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8<br /> Т.18-1. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4<br /> Т.18-2. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 760 с.: іл. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 2), ISBN 985-11-0310-1 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭн|Словаспіс]] == Мысліцелі і асветнікі Беларусі == Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыклапедычны даведнік / Гал. рэд. Б. I. Сачанка. — Мн.: БелЭн, 1995.— 672 с. ISBN 985-11-0016-1 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/МАБ|Словаспіс]] == Энцыклапедыя Вялікае Княства Літоўскае == Вялікае княства Літоўскае : Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: БелЭн, 2005—2010. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4<br/> Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0<br/> Т. 3: Дадатак А — Я. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — 690 с.: іл. ISBN 978-985-11-0487-7 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/ЭВКЛ|Словаспіс]] == [[Энцыклапедыя прыроды Беларусі]] == * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/1|Т. 1]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/2|Т. 2]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/3|Т. 3]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/4|Т. 4]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/5|Т. 5]] == Республика Беларусь: Энциклопедия == * Т. 1 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Республика Беларусь: Энциклопедия/2|Т. 2]] * Т. 3 * Т. 4 == Імёны Свабоды == Уладзімер Арлоў. [https://docs.rferl.org/be-BY/2020/11/07/96247f72-a7e0-4382-ad1c-ec68459cf6b7.pdf ІМЁНЫ СВАБОДЫ]. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе.) — 4-е выд., дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2020. — 826 с.: іл. * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/ІмёныСвабоды|Словаспіс]] == Гербоўнік беларускай шляхаты == * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Гербоўнік беларускай шляхты/А|А]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праект:Словаспісы| ]] n8gur6lidsuo6khrikvhsyevwqoufgb 5154722 5154639 2026-06-15T18:36:38Z Антон 740 76022 5154722 wikitext text/x-wiki Гэты праект ставіць мэтай стварыць спісы слоў-артыкулаў у розных беларускіх энцыклапедыях з вікіспасылкамі для вызначэння таго, якіх артыкулаў з энцыклапедый не хапае беларускай Вікіпедыі. == [[Беларуская Энцыклапедыя]] == Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэд кал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996—2004. [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/01|Т.1. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6]]<br /> [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/02|Т.2. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7]]<br /> Т.3. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4<br /> Т.4. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0<br /> Т.5. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0<br /> Т.6. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0<br /> Т.7. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3<br /> Т.8. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3<br /> Т.9. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9<br /> Т.10. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугараджа / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9<br /> Т.11. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5<br /> Т.12. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 12. — 560 с., іл. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2<br /> Т.13. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4<br /> Т.14. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5<br /> Т.15. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2<br /> Т.16. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 — ISBN 985-11-0263-6<br /> Т.17. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8<br /> Т.18-1. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4<br /> Т.18-2. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 760 с.: іл. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 2), ISBN 985-11-0310-1 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭн|Словаспіс]] == Мысліцелі і асветнікі Беларусі == Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыклапедычны даведнік / Гал. рэд. Б. I. Сачанка. — Мн.: БелЭн, 1995.— 672 с. ISBN 985-11-0016-1 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/МАБ|Словаспіс]] == Энцыклапедыя Вялікае Княства Літоўскае == Вялікае княства Літоўскае : Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: БелЭн, 2005—2010. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4<br/> Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0<br/> Т. 3: Дадатак А — Я. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — 690 с.: іл. ISBN 978-985-11-0487-7 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/ЭВКЛ|Словаспіс]] == [[Энцыклапедыя прыроды Беларусі]] == * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/1|Т. 1]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/2|Т. 2]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/3|Т. 3]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/4|Т. 4]] * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Энцыклапедыя прыроды Беларусі/5|Т. 5]] == Республика Беларусь: Энциклопедия == * Т. 1 * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Республика Беларусь: Энциклопедия/2|Т. 2]] * Т. 3 * Т. 4 == Імёны Свабоды == Уладзімер Арлоў. [https://docs.rferl.org/be-BY/2020/11/07/96247f72-a7e0-4382-ad1c-ec68459cf6b7.pdf ІМЁНЫ СВАБОДЫ]. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе.) — 4-е выд., дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2020. — 826 с.: іл. * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/ІмёныСвабоды|Словаспіс]] == Гербоўнік беларускай шляхты == * [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/Гербоўнік беларускай шляхты/А|А]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праект:Словаспісы| ]] bk21f4683fl4lyhexohns4m9fn3xu6q 0 66863 5154711 4831448 2026-06-15T17:32:11Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg|Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Abzeronow|Abzeronow]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 5154711 wikitext text/x-wiki {{ДД | партрэт = }} '''Садам Хусейн Абд аль-Маджыд ат-Цікрыці''' ([[28 красавіка]] [[1937]], Аль-Ауджа, Салах-эд-Дзін — [[30 снежня]] [[2006]], раён Казімія, [[Багдад]]) — [[ірак]]скі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[прэзідэнт]] Ірака (1979—2003), [[прэм'ер-міністр]] Ірака (1979—1991 і 1994—2003), генеральны сакратар іракскага аддзялення партыі Баас, старшыня Савета рэвалюцыйнага камандавання, маршал (1979). == Біяграфічныя звесткі == Скончыў універсітэт аль-Мустансірыя (Багдад). 3 1956 у Партыі арабскага сацыялістычнага адраджэння ([[Баас]]), член (з 1963), намеснік старшыні (з 1969), старшыня (з 1979) яе Рэгіянальнага камандавання ў Іраку. Пасля няўдалага замаху ў 1959 на прэзідэнта А. Касема эмігрыраваў. Пасля прыходу Баас да ўлады (люты 1963) вярнуўся ў Ірак, калі ўлада Баас была скінута (лістапад 1963), зняволены ў турму. Удзельнік дзяржаўнага перавароту (ліпень 1968), які зноў прывёў да ўлады Баас і яе лідара А. Х. аль-Бакра (дзядзьку С. Хусейна). 3 лістапада 1969 віцэ-прэзідэнт Ірака і намеснік старшыні Савета рэвалюцыйнага камандавання (СРК). У 1979 адхіліў аль-Бакра ад улады і сам стаў прэзідэнтам Ірака і старшынёй СРК. Дзякуючы велізарным даходам ад экспарту [[нафта|нафты]] ажыццявіў масштабныя рэформы, зрабіў ўзровень жыцця ў Іраку адным з самых высокіх на Блізкім Усходзе. У [[1980]] годзе развязаў спусташальную вайну з [[Іран]]ам, якая доўжылася да [[1988]] года. У ходзе вайны Садам Хусейн ажыццявіў аперацыю «Анфаль» супраць [[курды|курдаў]], падчас якой яго войска ўжыла [[хімічная зброя|хімічную зброю]]. У жніўні 1990 здзейсніў агрэсію супраць [[Кувейт]]а, што прывяло да Кувейцкага крызісу (1990—1991) і міжнародных санкцый супраць Ірака. Скінуты ў красавіку [[2003]] года ў выніку ўварвання войскаў шматнацыянальнай кааліцыі на чале з [[ЗША]] і [[Вялікабрытанія]]й і пасля пакараны па прысудзе Вярхоўнага суду Ірака праз павешанне. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Адзярыха В.'' Хусейн // {{Крыніцы/БЭ|17}} {{Прэзідэнты Ірака}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хусейн Садам}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю прэзідэнты]] [[Катэгорыя:Члены сям’і Садама Хусейна| ]] [[Катэгорыя:Садам Хусейн| ]] 8fqp9p6qczowh32uao6hx28ux5k8w9v 0 74499 5154842 4649202 2026-06-16T07:23:02Z BasiliusNorr 164739 Пра літаграфію ў РДГА 5154842 wikitext text/x-wiki {{храм}} '''Лютэранская кірха Святога Мікалая''' — пратэстанцкі храм у [[Мінск]]у ў стылі [[класіцызм]]. Будаўніцтва пачалося ў 1840 годзе, асвечана ў 1842 годзе. Размяшчалася на [[Новы Горад (Мінск)|Новым Горадзе]], на месцы цяперашняга [[Дом па праспекце Незалежнасці, 22|дома па праспекце Незалежнасці, 22]] з уваходам на [[Кастрычніцкая (станцыя метро, Мінск)|станцыю метро Кастрычніцкая]]. Будынак знесены пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. [[Файл:Mienskaja kircha. Менская кірха (02-03.1918).jpg|thumb|злева|Кірха на здымку пачатку XX ст.]] == Гісторыя == Афіцыйна лютэранскі прыход створаны ў Мінску ў 1798 годзе і ахопліваў цалкам тэрыторыю Мінскай губерні. У пачатку XIX ст. прыходу перадалі драўляны будынак так званай «мітрапалітаўскай царквы» на [[Мінскае замчышча|Замчышчы]]. У 1801 годзе мінскі губернскі архітэктар [[Фёдар Крамер]] распрацаваў праект рэканструкцыі гэтай царквы пад кірху. У 1811 годзе на Навамесцкай плошчы ([[Вуліца Дамініканская (Мінск)|вуліца Дамініканская]], цяпер Леніна) пабудаваны мураваны будынак кірхі, 1 студзеня 1811 года асвечаны пад тытулам святых Паўла і Аляксандра. Гэты будынак разам з архівам, пастаратам і школай згарэў 30 мая 1835 года. Новы будынак кірхі ўрачыста закладзены на [[Захар'еўская вуліца|Захар’еўскай вуліцы]] (цяпер праспект Незалежнасці) 28 красавіка 1840 года. Аўтар праекта невядомы. Будаўніцтва скончана ў 1842 годзе, кірха асвечана пад тытулам святога Мікалая. Афіцыйна праект лютэранскай кірхі Святога Мікалая ў Мінску быў распрацаваны Камісіяй праектаў і каштарысаў. Праектныя чарцяжы мінскай кірхі захоўваюцца ў Расійскім дзяржаўным гістарычным архіве ў Сакнт-Пецярбургу.<ref name=":0">''Князева Е. Е.'' Лютеранские церкви и приходы в Белоруссии, Молдавии, Закавказье и Средней Азиии XVIII—XX вв.: Исторический справочник. Ч. III. СПб., 2006. — С. 55—57.</ref> [[Файл:Mienskaja kircha, Zacharaŭskaja. Менская кірха, Захараўская (1850).jpg|thumb|Лютэранская кірха і пастарат у Мінску. Літаграфія Ф. Фалька, каля 1850 г.]] У Расійскім дзяржаўным гістарычным архіве (ф. 1662, воп. 1, спр. 270, арк. 27) захоўваецца літаграфія Ф. Фалька «Фасад лютэранскай царквы з пастаратам у г. Мінску», якая адлюстроўвае будынак кірхі разам з пастаратам. На адвароце літаграфіі змешчана эпіграма на мінскага губернатара і паэта М. В. Сушкова.{{cite web |url=https://fgurgia.ru/object/3229777 |title=Фасад лютеранской церкви с пасторатом в г. Минске (литография Фалька Ф.) |website=ФГИС удалённого использования архивных документов |access-date=2026-06-16}} Лютэранскія могілкі заснавалі ў пачатку XIX ст. за горадам, ва [[Нядзвежына|ўрочышчы Нядзевежына]]. У XIX ст. на могілках пабудавалі невялікую драўляную капліца, а ў 1834 годзе вакол могілак паставілі драўляную агароджу з брамай.<ref name=":0" /> У 1930-я гады савецкія ўлады ліквідавалі лютэранскую абшчыну, а храм закрылі і перарабілі на першы ў Беларусі дзіцячы гукавы кінатэатр «Навіны дня». Будынак пашкоджаны падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], па вайне знесены. == Архітэктура == Прамавугольны ў плане асноўны аб’ём з паўкруглай алтарнай [[апсіда]]й і [[прытвор]]ам, завершаным [[вежа]]й-[[званіца]]й у выглядзе [[ратонда|ратонды]] з васьмю калонамі [[Тасканскі ордар|тасканскага ордара]] і паўсферычным [[купал]]ам. Сцены будынку рытмічна расчлянёны [[атык]]амі. З паўночнага ўсходу да кірхі быў прыбудаваны двухпавярховы будынак, дзе жыў [[пастар]]. Яго сіметрычны па кампазіцыі галоўны фасад выходзіў на вуліцы Захар’еўскую (цяпер праспект Незалежнасці) і быў завершаны ступеньчатым атыкам<ref>[[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|У. М. Дзянісаў]]. [https://orda.of.by/.lib/abes/320 Мінская кірха] // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 320.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Дойлідства Беларусі|}} * ''Князева Е. Е.'' Лютеранские церкви и приходы в Белоруссии, Молдавии, Закавказье и Средней Азиии XVIII—XX вв.: Исторический справочник. Ч. III. СПб., 2006. — С. 55—57. * Мінск. Стары і новы / аўт.-склад. У. Г. Валажынскі; пад. рэд. З. В. Шыбекі. — Мінск: Харвест, 2007. — 272 с.: іл. — ISBN 978-985-16-0092-8.<!-- тут можа быць шмат памылак, бо крыніцы прынамсі часткова Савецкая Беларусія і Майкл Галдзянкоў --> == Спасылкі == * [http://www.radzima.org/be/pub/7079_p/ Кірха (Менск)] на [[Radzima.org]] * {{Cite web|lang=ru-RU|url=http://minsk.luther.by/istoriya-elts/|title=История ЕЛЦ в Беларуси и в Минске - Евангелическо-лютеранский приход в Минске|website=Евангелическо-лютеранский приход в Минске|access-date=2023-12-26}} * [http://www.minsk-old-new.com/minsk-2724.htm Кірха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100128180913/http://www.minsk-old-new.com/minsk-2724.htm |date=28 студзеня 2010 }} {{ref-ru}} на [[Мінск стары і новы]]<!-- тут можа быць шмат памылак, бо крыніцы Савецкая Беларусія і Майкл Галдзянкоў --> {{Храмы Мінска}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Саборы Беларусі]] [[Катэгорыя:Колішнія кірхі Беларусі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1846 годзе]] [[Катэгорыя:1842 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Храмы Мінска]] po447nheo2bbxudpbufb46h1dj2nrea 5154847 5154842 2026-06-16T07:25:02Z BasiliusNorr 164739 /* Гісторыя */ выправыў спасылку 5154847 wikitext text/x-wiki {{храм}} '''Лютэранская кірха Святога Мікалая''' — пратэстанцкі храм у [[Мінск]]у ў стылі [[класіцызм]]. Будаўніцтва пачалося ў 1840 годзе, асвечана ў 1842 годзе. Размяшчалася на [[Новы Горад (Мінск)|Новым Горадзе]], на месцы цяперашняга [[Дом па праспекце Незалежнасці, 22|дома па праспекце Незалежнасці, 22]] з уваходам на [[Кастрычніцкая (станцыя метро, Мінск)|станцыю метро Кастрычніцкая]]. Будынак знесены пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. [[Файл:Mienskaja kircha. Менская кірха (02-03.1918).jpg|thumb|злева|Кірха на здымку пачатку XX ст.]] == Гісторыя == Афіцыйна лютэранскі прыход створаны ў Мінску ў 1798 годзе і ахопліваў цалкам тэрыторыю Мінскай губерні. У пачатку XIX ст. прыходу перадалі драўляны будынак так званай «мітрапалітаўскай царквы» на [[Мінскае замчышча|Замчышчы]]. У 1801 годзе мінскі губернскі архітэктар [[Фёдар Крамер]] распрацаваў праект рэканструкцыі гэтай царквы пад кірху. У 1811 годзе на Навамесцкай плошчы ([[Вуліца Дамініканская (Мінск)|вуліца Дамініканская]], цяпер Леніна) пабудаваны мураваны будынак кірхі, 1 студзеня 1811 года асвечаны пад тытулам святых Паўла і Аляксандра. Гэты будынак разам з архівам, пастаратам і школай згарэў 30 мая 1835 года. Новы будынак кірхі ўрачыста закладзены на [[Захар'еўская вуліца|Захар’еўскай вуліцы]] (цяпер праспект Незалежнасці) 28 красавіка 1840 года. Аўтар праекта невядомы. Будаўніцтва скончана ў 1842 годзе, кірха асвечана пад тытулам святога Мікалая. Афіцыйна праект лютэранскай кірхі Святога Мікалая ў Мінску быў распрацаваны Камісіяй праектаў і каштарысаў. Праектныя чарцяжы мінскай кірхі захоўваюцца ў Расійскім дзяржаўным гістарычным архіве ў Сакнт-Пецярбургу.<ref name=":0">''Князева Е. Е.'' Лютеранские церкви и приходы в Белоруссии, Молдавии, Закавказье и Средней Азиии XVIII—XX вв.: Исторический справочник. Ч. III. СПб., 2006. — С. 55—57.</ref> [[Файл:Mienskaja kircha, Zacharaŭskaja. Менская кірха, Захараўская (1850).jpg|thumb|Лютэранская кірха і пастарат у Мінску. Літаграфія Ф. Фалька, каля 1850 г.]] У Расійскім дзяржаўным гістарычным архіве (ф. 1662, воп. 1, спр. 270, арк. 27) захоўваецца літаграфія Ф. Фалька «Фасад лютэранскай царквы з пастаратам у г. Мінску», якая адлюстроўвае будынак кірхі разам з пастаратам. На адвароце літаграфіі змешчана эпіграма на мінскага губернатара і паэта М. В. Сушкова.<ref>{{cite web |url=https://fgurgia.ru/object/3229777 |title=Фасад лютеранской церкви с пасторатом в г. Минске (литография Фалька Ф.) |website=ФГИС удалённого использования архивных документов |access-date=2026-06-16}}</ref> Лютэранскія могілкі заснавалі ў пачатку XIX ст. за горадам, ва [[Нядзвежына|ўрочышчы Нядзевежына]]. У XIX ст. на могілках пабудавалі невялікую драўляную капліца, а ў 1834 годзе вакол могілак паставілі драўляную агароджу з брамай.<ref name=":0" /> У 1930-я гады савецкія ўлады ліквідавалі лютэранскую абшчыну, а храм закрылі і перарабілі на першы ў Беларусі дзіцячы гукавы кінатэатр «Навіны дня». Будынак пашкоджаны падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], па вайне знесены. == Архітэктура == Прамавугольны ў плане асноўны аб’ём з паўкруглай алтарнай [[апсіда]]й і [[прытвор]]ам, завершаным [[вежа]]й-[[званіца]]й у выглядзе [[ратонда|ратонды]] з васьмю калонамі [[Тасканскі ордар|тасканскага ордара]] і паўсферычным [[купал]]ам. Сцены будынку рытмічна расчлянёны [[атык]]амі. З паўночнага ўсходу да кірхі быў прыбудаваны двухпавярховы будынак, дзе жыў [[пастар]]. Яго сіметрычны па кампазіцыі галоўны фасад выходзіў на вуліцы Захар’еўскую (цяпер праспект Незалежнасці) і быў завершаны ступеньчатым атыкам<ref>[[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|У. М. Дзянісаў]]. [https://orda.of.by/.lib/abes/320 Мінская кірха] // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 320.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Дойлідства Беларусі|}} * ''Князева Е. Е.'' Лютеранские церкви и приходы в Белоруссии, Молдавии, Закавказье и Средней Азиии XVIII—XX вв.: Исторический справочник. Ч. III. СПб., 2006. — С. 55—57. * Мінск. Стары і новы / аўт.-склад. У. Г. Валажынскі; пад. рэд. З. В. Шыбекі. — Мінск: Харвест, 2007. — 272 с.: іл. — ISBN 978-985-16-0092-8.<!-- тут можа быць шмат памылак, бо крыніцы прынамсі часткова Савецкая Беларусія і Майкл Галдзянкоў --> == Спасылкі == * [http://www.radzima.org/be/pub/7079_p/ Кірха (Менск)] на [[Radzima.org]] * {{Cite web|lang=ru-RU|url=http://minsk.luther.by/istoriya-elts/|title=История ЕЛЦ в Беларуси и в Минске - Евангелическо-лютеранский приход в Минске|website=Евангелическо-лютеранский приход в Минске|access-date=2023-12-26}} * [http://www.minsk-old-new.com/minsk-2724.htm Кірха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100128180913/http://www.minsk-old-new.com/minsk-2724.htm |date=28 студзеня 2010 }} {{ref-ru}} на [[Мінск стары і новы]]<!-- тут можа быць шмат памылак, бо крыніцы Савецкая Беларусія і Майкл Галдзянкоў --> {{Храмы Мінска}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:Саборы Беларусі]] [[Катэгорыя:Колішнія кірхі Беларусі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1846 годзе]] [[Катэгорыя:1842 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Храмы Мінска]] reb0rsie5jvzp5lxwy6wx96bc2228mo 0 75994 5154720 5145159 2026-06-15T18:34:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154720 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыя пра гульню |назва=Wolfenstein |выява= Wolfenstein 2009 logo.png |версія= 01/02 (15 снежня 2009 г.) |узроставы рэйтынг= {{ESRB|M}} |тэхпатрабаванні=Мінімальныя: * [[Працэсар]]: [[Pentium 4]] 03/02 Ггц/AMD [[Athlon 64]] 3400 + * [[АЗП]]: 1 Гб * [[Відэакарта]]: 256 Мб NVIDIA [[Geforce 6800]] або ATI [[Radeon X800]] * [[Гукавая карта]]: 100% DirectX 9.0c сумяшчальная * [[HDD]]: 8 Гб вольнага месца <ref>[http://www.wolfenstein.com/board/viewtopic.php?f=14&t=491 Wolfenstein|Community <! - Загаловак дададзены ботам ->]</ref> }} '''«Wolfenstein»''' — [[камп’ютарная гульня]], [[Фантастыка|фантастычны]] [[шутар ад першай асобы]], распрацаваны [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] кампаніяй «[[Raven Software]]» сумесна з кампаніямі «[[id Software]]», «[[Pi Studios]]», «[[Endrant Studios]]» і выдадзены кампаніяй «[[Activision]]». Wolfenstein з’яўляецца [[сіквел]]ам гульні «[[Return to Castle Wolfenstein]]» [[2001]] года выпуску і выкарыстоўвае [[Гульнявы рухавік|гульнявы ​​рухавік]] «[[id Tech 4]]». Гульня была выпушчаная для платформ [[Персанальны камп’ютар|ПК]], «[[Xbox 360]]» і «[[PlayStation 3]]». Выхад гульні адбыўся [[18 жніўня]] [[2009]] года ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], 19 жніўня ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] і 21 жніўня ў [[Еўропа|Еўропе]]. У сэрвісе лічбавай дыстрыбуцыі «[[Steam]]» гульня з’явілася [[13 кастрычніка]] 2009 года. == Геймплэй == Гуляючы за агента, гульцу прыйдзецца ваяваць з салдатамі, замагільнымі істотамі і монстрамі, створанымі нацысцкімі вучонымі. Гулец таксама можа з дапамогай медальёна перамяшчацца ў паралельнае вымярэнне, у якім няма ценяў і ўсё мае зелянява-блакітнаватае адценне. Гульцу прыйдзецца яго даследаваць, а таксама разам з саюзнікамі знішчыць нацысцкую ваенную машыну. У гульні ёсць як і звычайнае зброю, так і «звышнатуральная». Wolfenstein дае розны асартымент місій, звязаных паміж сабой. Медальён, акрамя забеспячэння магчымасці перанясення ў паралельнае вымярэнне, таксама па ходзе гульні набывае новыя ўласцівасці: запаволенне часу, энергетычны «шчыт», які адбівае стрэлы ворагаў, і «супермагутнасць», якая павялічвае сілу стрэлаў у некалькі разоў. == Мультыплэер == У Wolfenstein ёсць [[мультыплэер]] з падзелам на 3 класы: салдат, інжынер і медык. Салдат можа кідаць выбухоўку з дыстанцыйным выбухоўнікам, выкарыстоўваць цяжкую зброю і «удар цені», падобны па прынцыпе дзеяння да гранаты. Медык можа лячыць і ажыўляць іншых салдат. Інжынер можа хутка бегаць, мінаваць/размініраваць пабудовы, будаваць абарончыя будынкі і раздаваць патроны. == Сюжэт == Сюжэт гульні Wolfenstein створана па матывах міфаў пра нацысцкі акультызм ў альтэрнатыўнай гісторыі: дзеянні гульні адбываюцца падчас [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў горадзе [[Айзенштат]], дзе прысутнічае [[магія]] і таямнічыя артэфакты старажытных [[міф]]ічных цывілізацый. Па сюжэце гульні БіДжэй Блазкавіч ({{lang-en|BJ Blazkowicz}}), амерыканскі агент OSA, нязменны галоўны герой і пратаганіста ўсіх гульняў серыі Wolfenstein, праводзіць дыверсію на нацысцкім [[лінкор]]ы «Тырпіц», які меў намер запусціць на [[Лондан]] стратэгічныя ракеты. На лінкоры Блазкавіч скарыстаўся таямнічым магічным [[Туле|тулійскім]] медальёнам, магічным артэфактам, які стварыў на кароткі час вакол Блазкавіча сілавое поле. Знішчыўшы Тырпіц, Блазкавіч вярнуўся на базу OSA, аднак адразу пасля гэтага адправіўся на наступнае заданне ў [[Айзенштат]]. Менавіта з прыбыцця на цягніку ў Айзенштат і пачынаецца непасрэдна гульнявы ​​працэс. Сюжэт гульні пераклікаецца з сюжэтам іншых гульняў серыі. Напрыклад, фінальны бос Wolfenstein, Ханс Грос, таксама з’яўляецца першым босам у гульні [[Wolfenstein 3D]]. == Зброя ў гульні == * MP40 — самая першая зброя ў гульні, самая распаўсюджаная, мае 32 патроны ў магазіне. Мадыфікацыі на чорным рынку: глушыльнік, павялічаны магазін, палепшаны прыцэл, прабіўная сіла. * Kar98k — вінтоўка, таксама самая распаўсюджаная, максімум 5 патронаў. Мадыфікацыі: глушыльнік, аптычны прыцэл, перазарадка праз магазін, (без мадыфікацыі зараджае па адным патроне), штык-нож. * MP43 — 30 патронаў у магазіне. Мадыфікацыі: павялічаны магазін, аптычны прыцэл. * Particle Cannon (Фатонная гармата) — звышнатуральная зброя, ёй узброены цяжкія пяхотнікі. Салдата або салдата СС расшчапляе. * Tesla Gun (Прылада Тэсла) — звышнатуральная зброя, ёй ніхто не ўзброены акрамя самога Блажкавіча. Зброя, выкідвае згусткі току. * Leichenfaust 44 (Ляйхенфауст 44) — звышнатуральная зброя, ёй ніхто не ўзброены акрамя самога Блажкавіча. Страляе гранатамі з плазмай. * Panzerschreck (Панцэршрэк) — звычайны гранатамёт, рэдка дзе можна знайсці, магчыма толькі ўзяць у салдата. Мадыфікацыі: палепшаны прыцэл, можа змяшчаць да чатырох ракет. * Flammenwerfer (Фламенвеввер) — агнямёт. == Рухавік гульні == Wolfenstein выкарыстоўвае [[Гульнявы рухавік|гульнявы ​​рухавік]] [[id Tech 4]], які быў распрацаваны кампаніяй [[id Software]] і ўпершыню выкарыстоўваўся ў шутары [[Doom 3]] 2004 года выпуску. У Wolfenstein выкарыстоўваецца апошняя версія id Tech 4, папярэдняя выкарыстоўвалася ў [[Enemy Territory: Quake Wars]]. У адрозненне ад яе, у версіі рухавіка для Wolfenstein былі дададзеныя эфекты глыбіні рэзкасці, мяккія цені, розныя эфекты пост-працэсінгу, фізічны рухавік Havok, новыя шэйдары.<ref>{{Cite web | publisher = id Software | title = Technology Licensing: Games using id Tech 4 | url = http://www.idsoftware.com/business/idtech4/}}</ref> Wolfenstein з’яўляецца першай гульнёй ад id Software, якая не была выпушчаная пад [[Linux]] і не плануецца да выпуску для яго. {{нп5|Цімаці Бесет||en|Timothee Besset}} ({{lang-en|Timothee Besset}}), супрацоўнік id Software, які займаецца [[Партаванне праграмнага забеспячэння|партаваннем]] яе гульняў на Linux, заявіў: «Наўрад ці новая гульня Wolfenstein будзе выпушчаная пад Linux. Для гэтага нічога не рабілася ў кампаніі, і я не прымаў ніякага ўдзелу ў праекце».<ref>[Http://ttimo.vox.com/library/post/id-software-and-linux.html TTimos 'blog, « id Software and Linux»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090916044404/http://ttimo.vox.com/library/post/id-software-and-linux.html |date=16 верасня 2009 }}</ref> == Распрацоўка == Упершыню гульня была анансавана ў 2004 годзе падчас інтэрв’ю Тода Холенсхеда каналу TechTV.<ref>{{Cite web | author = Eurogamer | title = Return To Castle Wolf 2 in development | url = http://www.eurogamer.net/article. php? article_id = 56069 }}{{Недаступная спасылка}}</ref> 16 сакавіка 2009 ў [[інтэрнэт]] патрапіла некалькі дзесяткаў скрыншотаў гульні, аднак кампанія Activision не пацвердзіла іх аўтэнтычнасць.<ref>{{Cite web | url = http://www.gametech.ru/cgi -bin/show.pl? option = news & id = 6392 | title = Утекшие скрыншоты Wolfenstein | publisher = [[GameTech]] | date = 17 сакавіка 2009 | access-date = 18 сакавіка 2009 }}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.mgnews.ru/read-news/skrinshoti-Wolfenstein-multipleernue-kartu | title = Вялікая порцыя скрыншотаў шматкарыстальніцкіх карт Wolfenstein? | Publisher = [[MGnews.ru]] | date = 19 сакавіка 2009 | access-date = 19 сакавіка 2009 | archive-date = 3 лістапада 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111103060438/http://mgnews.ru/read-news/skrinshoti-Wolfenstein-multipleernue-kartu | url-status = dead }}</ref> 21 сакавіка 2009 выйшаў першы гульнявы ​​ролік да гульні, у якім быў паказаны [[геймплэй]].<ref>{{Cite web | url = http://www.gametech.ru/ cgi-bin/show.pl? option = news & id = 6457 | title = Wolfenstein - першы гульнявы ролік абноўлена | publisher = [[GameTech]] | date = 21 сакавіка 2009 | access-date = 23 сакавіка 2009}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.mgnews.ru/read-news/trailer-gameplay-Wolfenstein | title = Гульнявы ​​працэс Wolfenstein паказаны ў новым відэа | publisher = [[MGnews.ru]] | date = 22 сакавіка 2009 | access-date = 23 сакавіка 2009 года | archive-date = 3 лістапада 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111103093733/http://mgnews.ru/read-news/trailer-gameplay-Wolfenstein | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.3dnews.ru/software-news/okkultnii_treiler_wolfenstein/ | title = Акультны трэйлер Wolfenstein | author = Пётр Пятроў | publisher = [[3DNews]] | date = 23 сакавіка 2009 | access-date = 23 сакавіка 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090325095450/http://www.3dnews.ru/software-news/okkultnii_treiler_wolfenstein | archive-date = 25 сакавіка 2009 | url-status = dead }}</ref> == Ацэнкі == Часопіс «Гульняманія» нягледзячы на ​​тое, што гэта «класічная B-movie, гульня другога гатунку…» паставіў Wolfenstein 8 з 10 балаў і падводзячы вынікі 2009 года адзначыў яе ўзнагародай «B-movie» года".<ref>{{артыкул | загаловак = B-movie года | спасылка = http://www.igromania.ru/articles/108529/B-movie_goda.htm | выданне = Гульняманія | год = 2010 | нумар = 2 (149) | старонкі = 66 }}</ref> == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://www.wolfenstein.com/ Афіцыйны сайт Wolfenstein] * [http://www.planetwolfenstein.com/ Planet Wolfenstein] * [http://binaries.ru/2009/08/30/wolfenstein/ рэцэнзія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100718020809/http://binaries.ru/2009/08/30/wolfenstein/ |date=18 ліпеня 2010 }} сайта binaries.ru * {{Cite web | url = http://www.gametech.ru/cgi-bin/show.pl?option=article&id=145 | title = Wolfenstein - па той бок рэальнасці <small> Прэв’ю </small> | author = Дзмітрый Гомельскі | publisher = [[GameTech]] | date = 28 ліпеня 2009 | access-date = 29 ліпеня 2009 года | archive-url = https://www.webcitation.org/66IwkTfbq?url=http://www.gametech.ru/cgi-bin/show.pl?option=article | archive-date = 20 сакавіка 2012 | url-status = dead }} * {{Cite web | url = http://www.gametech.ru/cgi-bin/show.pl?option=review&id=612 | title = Wolfenstein - перазагрузка Блажкавіча <small> Прэв’ю </ small> | author = Міхаіл Шкрэдаў (Thunder) | publisher = [[GameTech]] | date = 3 верасня 2009 | access-date = 4 верасня 2009 года | description = [[Рэцэнзія]] на гульню | archive-url = https://www.webcitation.org/66Iwm26k4?url=http://www.gametech.ru/cgi-bin/show.pl?option=review | archive-date = 20 сакавіка 2012 | url-status = dead }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Шутары ад першай асобы]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні аб Другой сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 3]] [[Катэгорыя:Гульні на рухавічку id Tech 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Steam-гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта]] k6mebk377mqzb2gucvpnq8txevbs51j 0 77876 5154699 4765418 2026-06-15T17:07:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154699 wikitext text/x-wiki '''Volkswagen Jetta''' — аўтамабіль кампакт-класа (C). Вырабляецца кампаніяй [[Volkswagen Group]]. Распрацаваны на базе [[Volkswagen Golf|VW Golf]]. З [[1979]] года было выпушчана шэсць пакаленняў. Для еўрапейскага рынку выпускаліся пад назвамі: Jetta I, Jetta II, Vento, Bora, Jetta V і Jetta VI. За межамі Еўропы Vento і Bora выпускаліся пад асноўнай назвай — Jetta III і Jetta IV адпаведна. == Jetta I (1979—1984) == [[Выява:Volkswagen Jetta I Trumpington Road.JPG|thumb|250px]] Першае пакаленне Volkswagen Jetta ''(VW Typ 16)'' дэбютавала ў [[1979]] годзе ў Франкфурце. Машына прапаноўвалася ў двух варыянтах — з двума ці чатырма дзьвярыма. Канструктыўна Jetta і [[VW Golf|Golf]] былі ідэнтычныя. Знешне [[седан]] адрозніваўся не толькі задняй часткай, але і прамавугольнымі фарамі. У свой дэбютны год — [[1979]], VW Jetta I паказаў самыя высокія паказчыкі продажаў: 90 000 аўтамабіляў. {{clear}} === Галерэя === {| <div class="NavFrame" style="width:100%; background:#ffffff; margin-bottom:2px;"> <div class="NavHead" style="background:#f7f8ff; padding-bottom: 4px; padding-top: 4px; text-align:center; padding-left:1em">''' Jetta I (1979—1984) '''</div> <div class="NavContent" style="margin-bottom: 0.1em; padding: 0.2em; border-left-style:solid; border-left-width:3px; border-left-color:#ffffff; background-color:#ffffff;text-align:center;"> <center> <gallery perrow="4"> Выява:Vw jetta 1 v sst.jpg|VW Jetta I <br/> (2-дзв. седан) Выява:Vw jetta 1 h sst.jpg|VW Jetta I <br/> (2-дзв. седан) Выява:VW Jetta I front 20080315.jpg|VW Jetta I <br/> (4-дзв. седан) Выява:VW Jetta I rear 20080315.jpg|VW Jetta I <br/> (4-дзв. седан) </gallery> </center> </div></div> |} == Jetta II (1984—1992) == [[Выява:VW Jetta front 20071212.jpg|thumb|200px|Volkswagen Jetta II]] [[Выява:VW Jetta rear 20071212.jpg|thumb|200px|Volkswagen Jetta II]] Другое пакаленне Jetta з’явілася ў [[1984]] годзе. Седан стаў буйней, яго аснашчэнне багацей, а аб’ём багажніка павялічыўся з 377 да 550 літраў. У [[1989]] годзе машына перанесла лёгкі фэйсліфтынг — сталі шырэй бамперы, змянілася рашотка радыятара. === Вытворчасць у Кітаі === У [[1991]] годзе Jetta II стала першай мадэллю сумеснага прадпрыемства [[FAW-Volkswagen]]. Аўтамабіль кожны год уваходзіў у пяцёрку бэстсэлераў мясцовага рынку, а таксапаркі ў кітайскіх гарадах складаюцца пераважна з іх<ref>[http://www.autoreview.ru/news/184/129546/ У Кітаі зняты з вытворчасці седан Volkswagen Jetta, які выпускаўся 22 гады] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140203014209/http://www.autoreview.ru/news/184/129546/ |date=3 лютага 2014 }} // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. У [[2013]] годзе вытворчасць была спынена. <center><gallery> Выява:VWJettaPeking2002Fram.jpg|Volkswagen Jetta King (1997–2004) Выява:Volkswagen Jetta King (China) de 2004.jpg|Volkswagen Jetta King (2002–2010) Выява:Volkswagen Jetta CN facelift III 01 China 2012-06-23.jpg|Volkswagen Jetta Pionier (2010–2013) </gallery></center> == Vento/Jetta III (1992—1998) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Vento (1992–1998) | выява1 = VW Vento front 20080320.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Vento rear 20080320.jpg | шырыня2 = 200 }} Седан трэцяга пакалення дэбютаваў у Еўропе ў [[1992]] годзе пад новай назвай — '''Volkswagen Vento''', але на паўночна-амерыканскім рынку назва ''Jetta'' захавалася. Прапаноўвалася толькі ў чатырохдзверным варыянце. === Рухавікі === Ад пачатку ўсталёўваліся бензінавыя рухавікі 1,6 (75 к.с.), 1,8 (75 к.с.), 1,8 (90 к.с.), 2,0 (115 к.с.), 2,8 VR6 (174 к.с.), дызель 1,9 D (64 к.с.), турбадызель 1,9 TD (75 к.с.). У 1993 годзе да шэрагу дадаўся турбадызель 1,9 TDI (90 к.с.), у 1995 — дызель 1,9 SDI (64 к.с.), у 1996 — бензінавы 1,6 (100 к.с.) і турбадызель 1,9 TDI (110 к.с.). {{clear}} == Bora/Jetta IV (1998—2005) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Bora (1998–2005) | выява1 = 1999-2001_Volkswagen_Bora_(1J)_sedan_01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1999-2001 Volkswagen Bora (1J) sedan 02.jpg | шырыня2 = 200 }} У [[1998]] годзе ў Еўропе, Паўднёвай Амерыцы і ў [[Кітай|Кітаі]] седан на базе [[Volkswagen Golf IV|Golf IV]] быў прадстаўлены пад назвай '''VW Bora'''. У Паўночнай Амерыцы і Паўднёвай Афрыцы — пад назвай «Jetta». Праз год пачаўся выпуск ўніверсала. З [[2007]] года пасля мадэрнізацыі мадэль вырабляецца ў Кітаі пад назвай ''City Jetta''. Мадэрнізаваны варыянт Jetta IV працягвае прадавацца ў Паўднёвай Амерыцы, Мексіцы (з 2011 года як ''Volkswagen Clásico''), [[Канада|Канадзе]] і Кітаі. У большасці з гэтых краін прапануецца паралельна з Jetta V. <center> <gallery perrow="4" widths="200"> Выява:VW_Bora_Variant_TDI.JPG|Volkswagen Bora Variant Выява:VW Bora Variant TDI Heck.JPG|Volkswagen Bora Variant Выява:Red08CityJetta.JPG|Volkswagen City Jetta </gallery> </center> ;Рухавікі: Найменшым у шэрагу быў бензінавы 1,4 магутнасцю 75 к.с. Наступнымі ў гаме былі бензінавыя 1,6 (101 к.с.), 1,8 (125 к.с.), 2,0 (115 к.с.) і 1,8 Turbo (150 або 180 к.с.). Топавыя мадыфікацыі абсталёўваліся рухавікамі VR5 аб’ёмам 2,3 (магутнасці 150 і 170 к.с.) і VR6 аб’ёмам 2,8 магутнасцю 204 к.с. з шасціступеньчатай каробкай перадач і серыйным поўным прывадам<ref>{{cite web|url = http://www.motofakty.pl/artykul/uzywany-volkswagen-bora-krzyzowka-golfa-iv-z-passatem.html |title = Używany Volkswagen Bora. Krzyżówka Golfa IV z Passatem |publisher = motofakty.pl |date = 2017-02-06 |accessdate = 2023-05-27 |language = pl }}</ref>. Усе дызельныя рухавікі мелі аб’ём 1,9 л: атмасферны магутнасцю 68 к.с. і турбадызельныя магутнасцю 90, 110, 115, 130 i 150 к.с. ;Трансмісія і хадавая частка: * Каробкі перадач: ** механічная, пяціступеньчатая; перадатачныя лікі: I — 3,30, II — 1,94, III — 1,31, IV — 1,03, V — 0,84, задні ход — 3,06, галоўная перадача — 3,94. ** механічная, шасціступеньчатая; ** аўтаматычная, чатырохступеньчатая; ** аўтаматычная, пяціступеньчатая; ** аўтаматычная, шасціступеньчатая; * Падвеска: : са стабілізатарам папярочнай устойлівасці; спераду — незалежная, тыпу MacPherson; ззаду — падоўжныя рычагі, звязаныя пругкай папярочнай бэлькай. * Тармазы: : дыскавыя, з узмацняльнікам і ABS, спераду — вентыляваныя. == Jetta V (2005—2010) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Jetta V (2005–2010) | выява1 = VW Jetta (V) – Frontansicht, 6. Mai 2011, Velbert.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Jetta (V) – Heckansicht, 6. Mai 2011, Velbert.jpg | шырыня2 = 200 }} У студзені [[2005]] года на аўтасалоне ў Лос-Анджэлесе дэбютавала пятае пакаленне Jetta. Паўднёваафрыканская мадэль прадавалася пад назвай базавай Bora II, а ў «багатых» версіях пад традыцыйнай назвай — Jetta V. У Кітаі — пад назвай ''Sagitar'', таму што прадаецца адначасова з папярэдняй Jetta/Bora (якая пасля рэстайлінга завецца там ''City Jetta''). === Рухавікі === ''Jetta V'' дэбютавала з бензінавымі рухавікамі 1,6 (102 к.с.), 1,6 FSI (115 к.с.), 2,0 FSI (150 к.с.) і 2,0 TFSI (200 к.с.) і турбадызелямі 1,9 TDI (105 к.с.) і 2,0 TDI (140 к.с.)<ref>{{cite web|url = http://www.motofakty.pl/artykul/uzywany-volkswagen-jetta-2005-2010-zalety-wady-i-typowe-usterki.html |title = Używany Volkswagen Jetta (2005—2010). Zalety, wady i typowe usterki |publisher = motofakty.pl |date = 2016-09-27 |accessdate = 2023-05-27 |language = pl }}</ref>. У наступным годзе да шэрагу рухавікоў далучыўся бензінавы 1,4 TSI (у двух варыянтах магутнасці — 140 і 170 к.с.), а таксама 170-моцны турбадызель 2,0 TDI. У 2007 годзе Jetta атрымала яшчэ два рухавікі: бензінавы 1,4 TSI (122 к.с.) і турбадызель 1,9 TDI BlueMotion (105 к.с.). У 2008 годзе былі дададзеныя бензінавы 1,4 TSI (160 к.с.) і турбадызель 2,0 TDI CR (у варыянтах 140 і 170 к.с.), а ў 2009 годзе — турбадызель 1,6 TDI (105 к.с.). == Jetta VI (2010—2018) == {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Jetta VI (2010–2015) | выява1 = VW Jetta VI 1.2 TSI Comfortline Platinumgrey.JPG | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Jetta VI 1.2 TSI Comfortline Platinumgrey Heck.JPG | шырыня2 = 200 }} {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Jetta VI (2015–2018) | выява1 = 2016 Volkswagen Jetta (1B MY17) 118TSI Comfortline sedan (2018-11-02) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2016 Volkswagen Jetta (1B MY17) 118TSI Comfortline sedan (2018-11-02) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} У [[2010]] годзе Volkswagen прадставіў Jetta шостага пакалення. Продажы у Еўропе пачаліся ў студзені [[2011]] года. Машына пабудавана на платформе [[Volkswagen Golf#Golf VI|Golf VI]], аднак у адрозненне ад папярэднікаў больш не мае агульных кузаўных панэляў з хэтчбэкам — усе элементы кузава з’яўляюцца арыгінальнымі. На еўрапейскім рынку VW Jetta прапаноўваецца з шасцю рухавікамі. 1,2-, 1,4- і 2,0-літровыя бензінавыя з непасрэдным упырскам паліва, якія развіваюць 90, 105, 160 і 200 к.с., і двума дызельнымі аб’ёмам 1,6- і 2,0-літра, магутнасцю 105 і 140 к.с. адпаведна. На беларускім рынку прапануецца з двума бензінавымі маторамі: 1,6-літровы рухавік MPI (86 і 105 к.с.), 1,4-літровы турбіраваны рухавік TSI (122 і 150 к.с.)<ref>{{cite web|url = https://abw.by/news/test-drive/2015/05/20/vw-jetta-2015-tonkaya-ogranka |title = VW Jetta 2015: тонкая огранка |publisher = abw.by |date = 2015-05-20 |accessdate = 2023-05-27 |language = ru }}</ref>. Каробкі перадач: 5- і 6-ступеньчатая механічная, 6-ступеньчаты аўтамат і 7-ступеньчатая рабатызаваная ''DSG''. На еўрапейскай Jetta ўжыта мадэрнізаваная падвеска ад «Гольфа» з павялічанай каляінай і з іншымі наладамі спружын і амартызатараў. У амерыканскага седана ў задняй падвесцы — тарсіённая бэлька. У [[2015]] годзе аўтамабіль быў мадэрнізаваны. Абноўленая ''Jetta'' адрозніваецца іншым пярэднім бамперам, рашоткай радыятара і фарамі са святлодыёднымі секцыямі дзённых хадавых агнёў. == Jetta VII (з 2018) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Jetta VII | выява1 = 2019 Volkswagen Jetta 1.4L front 3.22.19.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2019 Volkswagen Jetta 1.4L rear 3.22.19.jpg | шырыня2 = 200 }} Седан Jetta сёмага пакалення дэбютаваў на аўтасалоне ў Дэтройце ў студзені [[2018]] года<ref>{{cite web |url = https://av.by/news/index.php?event=View&news_id=42369 |title = VW представил седьмое поколение Jetta |publisher = [[av.by]] |date = 2018-01-15 |accessdate = 2020-03-15 |language = ru |url-status = dead }}</ref>. Праз некалькі месяцаў вытворчасць стартавала на заводзе ў [[Эроіка-Пуэбла-дэ-Сарагоса|Пуэбла]] ([[Мексіка]]). Выпуск машыны таксама наладжаны ў Кітаі пад назвай '''Sagitar'''. Галоўнай зменай стаў пераход на модульную платформу [[MQB]]. Аўтамабіль трохі павялічыўся ў габарытах: даўжыня вырасла на 43 мм і дасягнула 4 702 мм, шырыня роўная 1 799 мм (+21 мм), вышыня — 1 459 мм (+6 мм), памер колавай базы складае 2 686 мм (+35 мм). {{clear}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = "Бора", или ветер перемен |спасылка = https://www.zr.ru/archive/zr/1999/03/nashie-znakomstvo-1 |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1999 |нумар = 03 |старонкі = 36-37 }} {{ref-ru}} * {{артыкул |загаловак = Старосветская Jetta |спасылка = https://autoreview.ru/articles/pervaya-vstrecha/starosvetskaya-jetta |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2011 |нумар = 3 (466) |старонкі = }} == Спасылкі == * [http://moto.pl/Testy/1,126861,10108016,Volkswagen_Jetta__1979_2010____opinie_Moto_pl.html Volkswagen Jetta (1979—2010) — opinie Moto.pl] // moto.pl {{ref-pl}} == Гл. таксама == * {{Commons|Category:Volkswagen Jetta}} * [[Volkswagen Golf]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Аўтамабілі Volkswagen}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volkswagen|Jetta]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] 1n7si31855d91tagujv95r9pfi3z3hy 10 79034 5154666 4863789 2026-06-15T14:52:09Z DzBar 156353 5154666 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Славутасці Парыжа |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Славутасці [[Парыж]]а |выява = [[Выява:Paris 06 Eiffelturm 4828.jpg|right|190px|Эйфелева вежа]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Раёны і кварталы |спіс1 = * [[Бельвіль (Парыж)|Бельвіль]] * [[Дэфанс]] * [[Лацінскі квартал]] * [[Ле-Аль]] * [[Марэ (квартал)|Марэ]] * [[Манмартр]] * [[Манпарнас]] * [[Востраў Сітэ]] * [[Востраў Сен-Луі]] * [[Пасі]] * [[Тракадэро]] |загаловак2 = Вуліцы, плошчы <br>і бульвары |спіс2 = * [[Плошча Бастыліі]] * [[Вандомская плошча]] * [[Плошча Вагезаў]] * [[Плошча Гатэль-дэ-Віль|Грэўская плошча]] * [[Елісейскія палі|Елісейскія Палі]] * [[Канал Сен-Мартэн]] * [[Плошча Зоркі]] * [[Плошча Карузель]] * [[Марсава поле (Парыж)|Марсава поле]] * [[Мост Аляксандра III]] * [[Пон-Нёф|Новы мост]] * [[Бульвар Капуцынак]] * [[Бульвар Асман]] * [[Пале-Раяль]] * [[Пігаль]] * [[Плошча Перамог]] * [[Плошча Рэспублікі (Парыж)|Плошча Рэспублікі]] * [[Вуліца Рывалі]] * [[Плошча Згоды]] * [[Плошча Тэртр]] * [[Плошча Шатле]] <!-- |загаловак3 = Палацы і сядзібы |спіс3 = * * --> |загаловак4 = Грамадскія будынкі<br> і збудаванні |спіс4 = * [[Арэны Лютэцыі]] * [[Бастылія]] * [[Вежа Манпарнас]] * [[Палац Браньяр|Біржа]] * [[Бурбонскі палац]] * [[Венсенскі замак]] * [[Дом інвалідаў]] * [[Елісейскі палац]] * [[Жэод]] * [[Кансьержэры]] і [[Кансьержэры|Палац правасуддзя]] * [[Ла-Мюэт (палац)|Ла-Мюэт]] * [[Люксембургскі палац]] * [[Парыжскі метрапалітэн|Метро]] * [[Мулен дэ ла Галет]] * [[Мулен Руж]] * [[Нацыянальная бібліятэка Францыі|Нацыянальная бібліятэка]] * [[Камеды Франсэз]] * [[Адэон (тэатр)|Адэон]] * [[Алімпія (канцэртная зала)|Алімпія]] * [[Опера Гарнье]] * [[Пале-Раяль]] * [[Піраміда Луўра]] * [[Мэрыя Парыжа|Ратуша]] * [[Сарбона]] * [[Тэатр Шатле]] * [[Тэрмы Клюні]] * [[Фалі-Бержэр]] * [[Нацыянальная вышэйшая школа прыгожых мастацтваў|Школа прыгожых мастацтваў]] * [[Эйфелева вежа]] |загаловак5 = Музеі і помнікі |спіс5 = * [[Вялікая арка Дэфанс]] * [[Вандомская калона]] * [[Брама Сен-Дэні|Вароты Сен-Дэні]] * [[Вялікі палац (Парыж)|Гран-Пале]] * [[Музей іміграцыі (Парыж)|Музей іміграцыі]] * [[Ліпеньская калона]] * [[Карнавале|Музей Карнавале]] * [[Арка на плошчы Карузель|Карузель]] * [[Луўр]] * [[Мальмезон]] * [[Музей Сярэдневякоўя (Парыж)|Музей Клюні]] * [[Музей Аранжэры]] * [[Музей Арсэ]] * [[Музей Пікаса (Парыж)|Музей Пікаса]] * [[Музей пошты (Парыж)|Музей пошты]] * [[Музей Радэна]] * [[Асабняк Субіз|Атэль Субіз]] * [[Малы палац (Парыж)|Пеці-Пале]] * [[Трыўмфальная арка (Парыж)|Трыумфальная арка]] * [[Цэнтр Пампіду]] * [[Палац Шаё]] |загаловак6 = Манастыры, <br>саборы і храмы |спіс6 = * [[Абацтва Сен-Дэні]] * [[Базіліка Сакрэ-Кёр]] * [[Вежа Сен-Жак]] * [[Валь-дэ-Грас|Шпіталь Валь-дэ-Грас]] * [[Сабор Парыжскай Божай Маці|Нотр-Дам]] * [[Пантэон (Парыж)|Пантэон]] * [[Царква Сен-Жэрмэн-л’Аксеруа|Сен-Жэрмэн-л’Аксеруа]] * [[Сен-Жэрмэн-дэ-Прэ]] * [[Дом інвалідаў|Сабор інвалідаў]] * [[Царква Мадлен|Сен-Мадлен]] * [[Сен-Меры]] * [[Сен-Сюльпіс]] * [[Сент-Эсташ]] * [[Сент-Шапель]]<!-- |загаловак7 = Кафэ, рэстараны, вар'етэ |спіс7 =--> |загаловак8 = Паркі, мемарыялы<br> і могілкі |спіс8 = * [[Батанічны сад (Парыж)|Батанічны сад]] * [[Булонскі лес]] * [[Венсенскі лес]] * [[Катакомбы Парыжа|Катакомбы]] * [[Люксембургскі сад]] * [[Марсава поле (Парыж)|Марсава поле]] * [[Могілкі Манмартр]] * [[Могілкі Манпарнас]] * [[Пантэон (Парыж)|Пантэон]] * [[Парк Бют-Шамон]] * [[Парк Ла-Вілет]] * [[Пер-Лашэз]] * [[Сады Тракадэро]] * [[Падземныя каменяломні Парыжа|Падземныя каменяломні]] * [[Могілкі Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа|Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа]] * [[Дом інвалідаў|Сабор інвалідаў]] * [[Сад Цюільры]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Парыж]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Славутасці паводле гарадоў|Парыж]] </noinclude> r2xkl0d4neyv85f9gccm65el14nfj1n 0 84562 5154729 5030319 2026-06-15T19:25:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154729 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''YouTube''' (''«Юцюб»'', назва абыгрывае жаргоннае англійскае ''boob tube'' — «тэлік») — міжнародны [[Вэб-праграма|сэрвіс]] [[хостынг]]у [[відэа]]матэрыялаў. Карыстальнікі могуць дадаваць, праглядаць і каменціраваць відэазапісы. Дзякуючы прастаце і зручнасці выкарыстання, YouTube стаў адным з найпапулярнейшых месцаў для размяшчэння відэафайлаў. На сайце прадстаўлены як прафесійна знятыя фільмы і кліпы, так і аматарскія відэазапісы, уключаючы [[блог|відэаблогі]]. У асобны раздзел вылучаюць праходжанні гульняў і [[відэаблогінг]]. == Магчымасці == Карыстальнікі могуць пакідаць свае каментарыі, ацэньваць чужыя каментарыі, дадаваць анатацыі і цітры да відэа, выстаўляць рэйтынг прагледжаным відэа, калі аўтар пакінуў такую магчымасць. Чалавек, што запампаваў відэа, можа забараніць «убудаванне» (embedding) свайго відэа на іншыя сайты, блогі і форумы. Таксама можна пераўтварыць сваё відэа з [[2D]] у [[3D]]. == Гісторыя == Кампанія заснавана ў лютым 2005 г. трыма экс-супрацоўнікамі фірмы [[PayPal]] у горадзе [[Сан-Бруна]] (штат [[Каліфорнія]]). У якасці базы праекту была выкарыстана тэхналогія [[Flash Video]], якая захоўвае прымальную якасць відэафайла пры параўнальна малым аб’ёме. Праект аказаўся паспяховым, і восенню 2006 г. кампанію купіў [[Google]] за 1,65 млрд долараў. Першы ролік быў размешчаны на Youtube 23 красавіка 2005 года і складаў усяго 20 секунд. Яго аўтар, Джавед Карым, распавядаў пра свой візіт у заапарк. У 2008 годзе відэахостынг быў крыху зменены, а ў 2009 годзе цалкам перапрацаваў свой дызайн. Была дапрацавана колеравая схема, ролікі сталі прайгравацца не на белым, а на чорным фоне. Акрамя таго быў нязначна дапрацаваны лагатып, змяніўся колер, палепшыліся кнопкі, была павялічана колькасць інструментаў, якія дазвалялі персаналізоўваць сваю старонку. У 2012 годзе інтэрфейс Youtube быў зноў перапрацаваны. Пазней дызайн і інтэрфейс працягвалі дапрацоўваць, але змены былі не такімі адметнымі. [[Файл:YouTube Homepage Dec 7 2012.png|міні|300px|Скрыншот сайта YouTube]] == Камерцыйны прыбытак == Першапачаткова праект быў некамерцыйны, і яго стваральнікі не планавалі атрымліваць з яго прыбытак. Першая рэклама з’явілася на сайце з жартоўным каментарыям Чада Херлі, дзе ён тлумачыў, што быў вымушаны пагадзіцца на гэта з-за ўласных фінансавых праблем. Пры гэтым ужо на той момант штодзённая наведвальнасць сайта складала 9 млн карыстальнікаў, а колькасць запампаваных файлаў складала каля 30 млн. Па меры павелічэння файласховішча расла і колькасць канфліктаў з праваўладальнікамі, чыя інтэлектуальная маёмасць трапляла ў свабодны доступ без іх згоды. Першым значным пагадненнем стала дамова з кампаніяй [[Warner Music Group]], якая адкрыла бясплатны доступ да свайго каталога музыкі ўсім карыстальнікам відэахостынгу. З часам многія кампаніі даведаліся пра магчымасці, якія дае YouTube і перагледзелі свае прынцыпы адносна [[капірайт]]у. Яны сталі размяшчаць на рэсурсе відэакліпы і трэйлеры фільмаў, а таксама «вірусныя» ролікі, якія азнаямляюць аўдыторыю з рознымі брэндамі і фарміруюць яе лаяльнасць. Прыбыткі ўладальнікаў YouTube ад размяшчэння рэкламы істотна выраслі. Па розных ацэнках, кожная 1000 праглядаў аплачваецца рэкламадаўцам сумай ад 20 долараў. == YouTube у медыясвеце == YouTube стаў настолькі значнай з’явай у медыясвеце, што з ім вымушана лічыцца і тэлебачанне. Шматлікія медыякампаніі ствараюць афіцыйныя акаунты на YouTube, распаўсюджваюць сваю прадукцыю праз сэрвіс. Ролікі, якія маюць статусам мема, нярэдка трапляюць у рэпартажы навін. Некаторыя карыстальнікі YouTube сталі знакамітасцямі, чыя слава перасягнула рамкі сеціва і ўплыла на іх лёс. == Аналагі == * [[Rutube]] * [[VK|Vk відэа]] * [[vimeo]] * [[dailymotion]]. * [[VK|vk]] == Цікавыя факты == * YouTube амаль цалкам напісаны на мове праграмавання [[Python (мова праграмавання)|Python]]<ref>{{Cite web |url=http://mail.python.org/pipermail/python-dev/2006-December/070323.html |title=MSI being downloaded 10x morethan all other files?! |access-date=5 мая 2013 |archive-date=11 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811221834/http://mail.python.org/pipermail/python-dev/2006-December/070323.html |url-status=dead }}</ref>. * На YouTube можна пагуляць у гульню «Вужык»<ref>[http://habrahabr.ru/blogs/youtubecom/100106/ Хабрахабр: В YouTube нашли пасхальное яйцо]</ref> * Самае першае відэа — «[[я ў заапарку|Me at the zoo]]» * 21 снежня 2012 г. упершыню ў гісторыі YouTube і сеціва колькасць праглядаў аднаго відэакліпа перавысіла 1 мільярд. Гэтым відэа стаў кліп паўднёва-карэйскага выканаўцы [[PSY]] на песню «[[Gangnam Style]]»<ref>[http://belsat.eu/be/wiadomosci/a,11695,gangnam-style-pabiu-rekord-bolsh-za-1-mlrd-praghliadau.html «Gangnam Style» пабіў рэкорд: больш за 1 млрд праглядаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140723060609/http://belsat.eu/be/wiadomosci/a,11695,gangnam-style-pabiu-rekord-bolsh-za-1-mlrd-praghliadau.html |date=23 ліпеня 2014 }}</ref> ([http://www.youtube.com/watch?v=9bZkp7q19f0 відэа]). == Папулярныя мемы == * [[Harlem Shake]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Байков В. Д.'', ''Байков Д. В.'', ''Крылова Е. В.'' [http://www.ozon.ru/context/detail/id/21296772/ Википедия и YouTube для всех]. — {{М.}}: ДМК Пресс, 2013. — 240 с. — ISBN 978-5-94074-874-8. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Афіцыйны сайт}} * [http://ru.youtube.com/ YouTube па-руску] {{ref-ru}} * [http://pervushin.com/youtube-history.html Гісторыя з’яўлення YouTube] {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Google}} [[Катэгорыя:Вэб 2.0]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:YouTube| ]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-рэклама]] [[Катэгорыя:Відэахостынг]] [[Катэгорыя:Сайты ЗША]] [[Катэгорыя:Сайты]] 6fusrynub0egf67fchqeoak8i2ytdgy 0 87929 5154904 4780759 2026-06-16T09:17:37Z Ueschar 151377 5154904 wikitext text/x-wiki {{Да перайменавання|Іельскі ўніверсітэт}}{{Картка ўніверсітэта |назва = Ельскі ўніверсітэт |скарачэнне = |эмблема = Yale University Shield 1.svg |выява = Yale Law School in the Sterling Law Building.jpg |арыгінал = {{lang-en|Yale University}} |міжназва = |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = 1701 |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = універсітэт [[Ліга плюшчу|Лігі плюшчу]] |найменне пасады = |піб пасады = |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = [[Нью-Хэйвен (Канектыкут)|Нью-Хэйвен]], [[Канектыкут]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |кампус = |адрас = |сайт = https://www.yale.edu/ |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Е́льскі ўніверсітэ́т''' ({{lang-en|Yale University}}) — адзін з найбольш вядомых [[універсітэт]]аў [[ЗША]], знаходзіцца ў [[Нью-Хэйвен (Канектыкут)|г. Нью-Хэйвен]], [[Канектыкут|штат Канектыкут]]. Уваходзіць у групу самых элітных амерыканскіх універсітэтаў, т. зв. [[Ліга плюшчу|Лігу плюшчу]]. Выпускнікамі ўніверсітэта стала мноства вядомых асоб, у т.л. 52 лаўрэатаў [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]], 5 [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнтаў ЗША]], 13 мільярдэраў і мноства кіраўнікоў краін. == Гісторыя == Ельскі ўніверсітэт быў заснаваны як «Акадэмічная Школа» (Collegiate School) у 1701 годзе пурытанскай суполкай у тагачаснай калоніі Канектыкут, стаўшы трэцяй найстарэйшай установай вышэйшай адукацыі ў Злучаных Штатах. Першапачаткова школа дзейнічала ў горадзе Сэйбруку, але праз 15 год была перанесена ў Нью-Хэйвен, другі паводле велічыні горад Канектыкута. У 1718 годзе, у гонар шчодрага фінансавага ўкладу ад тагачаснага кіраўніка [[Брытанская Ост-Індская кампанія|Брытанскай Ост-Індскай Кампаніі]] Элайху Еля, школа атрымала назву «Ельскі Каледж». Першапачатковай мэтай установы была адукацыя пратэстанцкіх пастараў у тэалогіі і свяшчэнных мовах, але каля 1777 года навучальная праграма пачала ўдзяляць увагу гуманітарным і навуковым дысцыплінам. Каледж таксама паступова пашыраўся, у 1810 годзе была заснавана Медыцынская школа, у 1822 — Школа багаслоўя, у 1843 — Юрыдычная школа. У 1847 годзе заснаванна першай у Злучаных Штатах аспірантуры (Yale Graduate School of Arts and Sciences), якая прапаноўвала бакалаўрам працягваць навучанне па вялікім шэрагу спецыяльнасцей — ад мастацтваў і гуманітарных дысцыплін да прыродазнаўчых і прыкладных навук. Так, на працягу XIX ст. Ельскі Каледж стаў надаваць прафесійныя і навуковыя ступені, у т.л. з першай у ЗША ступенню доктара навук у 1861 годзе, і ў 1887 годзе атрымаў статус універсітэта. == Структура == Ельскі ўніверсітэт уключае дванаццаць падраздзяленняў — Ельскі каледж, чатырохгадовая адукацыя ў якім заканчваецца атрыманнем ступені [[бакалаўр]]а; Гуманітарная і навуковая [[аспірантура]] (Graduate School of Arts and Sciences), а таксама 10 прафесійных факультэтаў, якія рыхтуюць спецыялістаў у галінах [[Юрыспрудэнцыя|юрыспрудэнцыі]], [[Медыцына|медыцыны]], [[бізнес]]у, [[Ахова навакольнага асяроддзя|аховы навакольнага асяроддзя]], а таксама [[Тэалогія|тэолагаў]], [[Архітэктура|архітэктараў]], [[музыкант]]аў, [[мастак]]оў і [[акцёр]]аў. Праграмы Ельскага ўніверсітэта вылучаецца сваёй шырынёй і паглыбленасцю. Паводле даўняй традыцыі прафесарска-выкладчыцкі склад універсітэта надае выключную ўвагу навучанню студэнтаў. Шматлікія пачатковыя і ўводныя курсы вядуцца заслужанымі навукоўцамі і [[прафесар]]амі ўніверсітэта. == Кампус == [[File:Sterling Memorial Library Highsmith.jpg|alt=Мемарыяльная бібліятэка Стэрлінг|thumb|333x333px|Мемарыяльная бібліятэка Стэрлінга у цэнтры Ельскага кампуса.]] Ельскі ўніверсітэт вядомы сваім гатычным кампусам у стылі, характэрным для найстарэйшых амерыканскіх універсітэтаў, што імкнуліся імітаваць слаўныя еўрапейскія ўстановы, як [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфард]] і [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыдж]]. Выключэннем з агульнай стылістыкі сталі мастацкія галерэі, два найноўшыя каледжы, а таксама Школа мастацтва і архітэктуры. Асобна выступае Бібліятэка рэдкіх манускрыптаў Байнэке, якая, апроч [[Біблія Гутэнберга|Бібліі Гутэнберга]], таксама вядома сваёй архітэктурай. Яна пабудаваная з белага мармуру, настолькі тонкага, што часткова прапускае сонечнае святло. Байнэке таксама захоўвае багата старажытных славянскіх і ўсходнееўрапейскіх дакументаў. Не менш знакамітая Мемарыяльная бібліятэка Стэрлінга, пабудаваная ў стылі кафедральнага сабора, дзе замест алтара знаходзіцца месца выдачы кніг. Будынак упрыгожаны мноствам скульптур і вітражоў, і захоўвае каля 4 мільёнаў кніг і дакументаў. Галоўная фрэска бібліятэкі, што адлюстроўвае Багародзіцу і апосталаў, вядомая схаванымі на ёй аўтарам сярпом і молатам. Мемарыяльная бібліятэка Стэрлінга злучана падземны ходам з Бібліятэкай Баса, якая захоўвае яшчэ 150 тысяч тамоў. Ельскі ўніверсітэт таксама выкупіў і аднавіў вялікую колькасць прыватных дамоў на прылеглай да яго Хілхаўс авеню, які [[Чарлз Дыкенс]], у час візіту ў ЗША ў 1840-х гадах, назваў прывабнейшай вуліцай Амерыкі. Ельскі кампус лічыцца адным з прыгажэйшых акадэмічных кампусаў у ЗША<ref>[http://www.travelandleisure.com/articles/americas-most-beautiful-college-campuses/19 America's Most Beautiful College Campuses — Yale University]</ref>. == Вядомыя выпускнікі == [[File:Harkness Tower Canopy Highsmith.jpg|alt=Званіца Харкнэс — класічны сімвал Ельскага кампусу|thumb|333x333px|Званіца Харкнэса — класічны сімвал Ельскага кампуса. Музыканты званіцы ажыўляюць будні студэнтаў разнастайнымі мелодыямі: ад Баха да Брытні Спірс.]] * [[Біл Клінтан]] * [[Джордж Буш-старэйшы|Джордж Буш]] * [[Джэральд Форд]] * [[Уільям Говард Тафт]] * [[Джон Керы]] * [[Хілары Клінтан]] * [[Самуэль Морзэ]] * [[Норман Фостэр]] * [[Пол Кругман]] * [[Пол Ньюман]] * [[Мэрыл Стрып]] * [[Эдвард Нортан]] * [[Джодзі Фостэр]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|7к|Іельскі ўніверсітэт}} С. 170. == Спасылкі == {{Commons|Yale University}} * [http://www.yale.edu/ Афіцыйная старонка] {{ref-en}} {{Ліга плюшчу}} {{Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў}} {{Міжнародны альянс даследчых універсітэтаў}} [[Катэгорыя:Ельскі ўніверсітэт| ]] [[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў ЗША]] 0xbj672ts2ysgzkro8ocge5rosmcvcy 0 89610 5154788 4403746 2026-06-16T03:53:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154788 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Штэйнер}} '''Іван Фёдаравіч Штэйнер''' (літаратурны псеўданім '''Іван Прылуцкі'''; {{ДН|10|9|1953}}, вёска [[Беражное]], {{МН|Столінскі раён|ў Столінскім раёне}}, [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі літаратуразнавец, літаратурны крытык, [[пісьменнік]], краязнавец. == Біяграфія == Нарадзіўся 10 верасня 1953 года ў вёсцы Беражное Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Скончыў філалагічны факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага універсітэта]] ў 1975 годзе. Працаваў дырэктарам школы, метадыстам абласнога Інстытута ўдасканалення настаўнікаў. З 1978 года ў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Францыска Скарыны]]. Закончыў аспірантуру, абараніў кандыдацкую (1982) і доктарскую (1994) дысертацыі па гісторыі і тэорыі балады і славянскіх паэтычных узаемасувязях. З 1983 года — загадчык кафедры беларускай літаратуры. У 1995 атрымаў вучонае званне прафесара, у гэтым жа годзе абраны членам-карэспандэнтам Міжнароднай Акадэміі навук Еўразіі. == Навуковая і творчая дзейнасць == Мае больш 200 навуковых прац, з якіх звыш 20 манаграфій і калектыўных зборнікаў, 4 метадычныя дапаможнікі, 1 вучэбны дапаможнік з грыфам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Дваццаць пяць гадоў з'яўляецца галоўным рэдактарам навуковага зборніка «Беларуская літаратура». Пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным ўдзеле падрыхтаваны цыкл кніг, прысвечаных культуры [[Мазыр|Мазыра]], [[Светлагорск|Светлагорска]], [[Рэчыца|Рэчыцы]] (апошнія — да Рэспубліканскага свята «Дажынкі»). Звыш 25 гадоў узначальвае навукова-педагагічную школу «Рэгіянальны, агульнанацыянальны і агульначалавечы ўзроўні ў літаратуры і фальклоры: духоўная спадчына беларусаў у сусветным кантэксце». За перыяд 2000—2008 гг. пад кіраўніцтвам Штэйнера былі падрыхтаваны і абаранілі кандыдацкія дысертацыі 8 аспірантаў. Навуковыя работы яго аспірантаў Ю. Я. Сальнікавай. (2000) і М. М. Воінавай-Страха (2007) былі прызнаны лепшымі навуковымі даследаваннямі маладых вучоных рэспублікі па гуманітарных дысцыплінах і атрымалі прэмію [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. Яны ж былі ўдастоены званняў лаўрэатаў рэспубліканскага конкурса студэнцкіх і аспіранцкіх навуковых работ. З'яўляецца членам рэдакцыйных калегій газеты творчай інтэлігенцыі Беларусі «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і Мастацтва]]» і 5 навуковых часопісаў, тры з якіх — рэспубліканскія. З'яўляецца членам 2-х спецыялізаваных саветаў па абаронах [[Доктар навук|доктарскіх]] дысертацый, рэгулярна выступае ў якасці афіцыйнага апанента на абаронах кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый. 2 верасня 2011 года дэбютаваў ў якасці пісьменніка, пад псеўданімам Іван Прылуцкі (па прозвішчы старажытнага шляхецкага роду Прылуцкіх да якога ён належыць). Прэзентаваў сваю кнігу «Мудрости зачало и конецъ…: драма» (Мн., 2011) [[1]]. == Прызнанне == * узнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1999) * распараджэннем Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь атрымаў прэмію за асабісты ўклад у развіццё здольнасцей таленавітай моладзі (2003) * «Выдатнік адукацыі» (2003) * цыкл навуковых работ «Беларуская літаратура ў славянскім і сусветным кантэксце», падрыхтаваны ім на працягу 2002—2007 гг., быў прызнаны лепшым даследаваннем у галіне гуманітарных навук і адзначаны Прэміяй Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2007) == Манаграфіі і асобныя выданні == * Штэйнер І. Ф. Беларуская балада. Вытокі жанра і паэтычная структура. — Мн.: Навука і тэхніка, 1989. −142 с. * Штэйнер І. Ф. Варожаць балады вякоў: Беларуская балада і славянскія традыцыі. — Мн.: Навука і тэхніка. 1993. — 240 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Таямніцы замоўнага слова. — Гомель,:БНТІ 1997. — 320 с. * «Душа прычаліцца крылом да неба…». — Гомель, 1999. — 140 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Роднае: Фальклорна-этнаграфічная і літаратурная спадчына Гомельскага раёна. Мазыр: «Белы вецер», 2000. — 275 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Фальклорна-этнаграфічная і літаратурная спадчына Рэчыцкага раёна. Мн.: ЛМФ"Неман", 2002. — 334 с. * Штэйнер І. Ф. Шматмоўная літаратура Беларусі ХІХ стагоддзя. — Мінск: «Беларуская навука», 2002. — 172 с. * Штэйнер І. Ф. Deja vu, або Успамін пра будучыню. — Мінск: ЛМФ «Нёман», 2003. — 144 с. * Штэйнер І. Ф. Сусвет, убачаны здалёк. — Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2003. — 114 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Вяселле на Гомельшчыне: Фальклорна-этнаграфічны зборнік. Мн.: ЛМФ"Неман", 2003—472 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Народная міфалогія Гомельшчыны. Мн.: ЛМФ"Неман", 2003—320 с. * Штэйнер І. Ф., Новак В. С. Вечнае: Фальклорна-этнаграфічная спадчына Веткаўскага раёна. Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2003. — 362 с. * Штэйнер І. Ф. Балада: генезіс, эвалюцыя, перспектывы жанру. Вучэбны дапаможнік. — Мн.: ЛМФ «Неман», 2003. — 124 с. * Штэйнер І. Ф. Польскамоўная літаратура Беларусі ХІХ стагоддзя. Вучэбны дапаможнік. — Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2004. — 183 с. * Штэйнер І. Ф. Русалка-спакусніца. Анталогія усходнеславянскай балады. — Гомель: УА "ГДУ імя Ф.Скарыны, 2004. — 250 с. * Універсітэт літаратурны / Укладальнікі І. Ф. Штэйнер, І. А. Бароўская. — Гомель: УА «ГДУ імя .Скарыны», 2005. — 345 c. * Спрадвечнае: фальклорны зборнік ліквідаваных у выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС населеных пунктаў / Штэйнер І. Ф., Новак В. С. — Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2005. * Мазыр-850 год: У 3 т. Т. 2. Мазыр літаратурны /І. Ф. Штэйнер, І. А. Бароўская і інш. Пад агул.рэд. І. Ф. Штэйнера. — Гомель: КВПУП «Сож», 2005. — 216 с. * Штэйнер І. Ф. Deja vu bis: Зборнік эсэ. — ООО «ГП-ГРАНТ», 2006—181 с. * Речица. Литературно-духовное наследие региона. В 2 т. Т. 1. Речицкая лирическая / И. Ф. Штейнер, С. И. Ханеня. — Гомель: КВПУП Сож, 2007.- 216 с. * Речица. Литературно-духовное наследие региона. В 2 т. Т. 2. А прекрасней Речицы места не найти…/ И. Ф. Штейнер, И. А. Боровская, Н. Ф. Макарцов. — Гомель: КВПУП Сож, 2007. — 200 с. * Гомельщина олимпийская. / сост И. Ф. Штейнер; авт. текста И. А. Боровская, С. В. Севдалев, В. Н. Старченко, С. И. Ханеня. — Минск: Лит. и Иск-во, 2007. — 160 с.: ил. * Штэйнер І. Ф. Споведзь перад Богам і людзьмі: беларуская паэзія на стыку тысячагоддзяў. — Гомель: КВПУП «Сож», 2007. — 174 с. * Штэйнер І. Ф. Super flumina Babylonis: біблейскія міфалагемы ў паэзіі Рыгора Барадуліна. — Мінск: Кнігазбор, 2008. — 76 с. * Штэйнер І. Ф. «Свае руны мне не вышыць…»: спадчына Анатоля Сыса. — Мінск: Кнігазбор, 2008. — 40 с. * Штэйнер І. Ф. «Свет шчодры. Свет мяне паўторыць…»: паэзія У.Караткевіча і класічныя традыцыі. — Мінск: Кнігазбор, 2008. — 120 с. * Штейнер И. Ф. Кому без человека нужно слово: перспективы литературы в III тысячелетии. — Минск: Книгосбор, 2008. — 60 с. * Штэйнер І. Ф. De profundis clamavi: Смех і роспач у нацыянальнай мастацкай традыцыі. — Гомель: УА «ГДУ імя Ф.Скарыны», 2008. — 87 с. * Штейнер И. Ф. Эманация плача-треноса в славянской художественной традиции // Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка: XVI Міжнародны з'езд славістаў (Охрыд, 2008): Даклады беларускай дэлегацыі / НАН Беларусі: Беларускі камітэт славістаў. — Мінск: Права і эканоміка, 2008. — 337 с. — С. 279—290. * Штэйнер І. Ф. Ex promtu — ex propositо. — Гомель: «СОЖ», 2008. — 360 с. * Штэйнер І. Ф. Дняпроўскія матывы / И. Ф. Штейнер. — Гомель: КВПУП Сож, 2009. — 368 с {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/Sztejnier_Ivan.html Старонка Івана Штэйнера на Камунікаце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210507203940/http://kamunikat.org/Sztejnier_Ivan.html |date=7 мая 2021 }} * [http://www.nashkraj.info/content/view/606/1/ Абвестка да прэзентацыі кнігі Івана Прылуцкага у Гомелі]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Штэйнер}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] akd124aks6hem30rw8ffgwq8pq021tt 0 91700 5154916 3484885 2026-06-16T09:45:53Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ арфаграфія, вікіфікацыя 5154916 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Клод Шаброль | Арыгінал імя = Claude Chabrol | Фота = Claude Chabrol (Amiens nov. 2008) 13a.jpg | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Дата нараджэння = 24.6.1930 | Месца нараджэння = [[Парыж]], [[Трэцяя французская рэспубліка]] | Дата смерці = 12.9.2010 | Месца смерці = [[Парыж]], [[Францыя]] | Грамадзянства = {{FRA}} | Прафесія = [[кінарэжысёр]], [[сцэнарыст]], [[акцёр]], [[кінапрадзюсар]] | Гады актыўнасці = [[1956]]—[[2010]] | Узнагароды = «[[Залаты мядзведзь]]» ([[1959]]) | imdb_id = 0001031 | Сайт = }} '''Клод Шаброль''' ({{lang-fr|Claude Chabrol}} {{IPA|[klod ʃaˈbʁɔl]}}; [[24 чэрвеня]] [[1930]], [[Парыж]] - [[12 верасня]] [[2010]], там жа) — французскі кінарэжысёр. == Біяграфія == Адзін з заснавальнікаў і найбольш яркі прадстаўнік новай хвалі ў французскім кіно. Меў поспех ужо першым фільмам «[[Прыгажун Серж]]» (1958). Вядомы, збольшага, па фільмах, якія распавядаюць гісторыю забойстваў. З 1964 па 1980 год Клод Шаброль быў жанаты з актрысай Стэфан Одра. 12 верасня 2010 Шаброль памёр на 81 годзе жыцця. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{imdb name| id=0001031 | name=Клод Шаброль}} {{Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шаброль}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] ord3sy3gewnzw9cvpmpdocd74hbu6p3 0 94380 5154787 5143087 2026-06-16T03:52:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154787 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Іван Фёдаравіч Паскевіч |дата нараджэння = |дата смерці = |месца нараджэння = |месца смерці = |партрэт = Ivan Paskevich.jpg |подпіс = Партрэт працы<ref>Государственный Эрмитаж. Западноевропейская живопись. Каталог / под ред. В. Ф. Левинсона-Лессинга; ред. А. Е. Кроль, К. М. Семенова. — 2-е издание, переработанное и дополненное. — Л.: Искусство, 1981. — Т. 2. — С. 254, кат. № 7888. — 360 с.</ref> [[Джордж Доу|Д. Доу]]. ''{{нп5|Ваенная галерэя||ru|Военная галерея}} [[Зімні палац|Зімняга палаца]], [[Эрмітаж|Дзяржаўны Эрмітаж]] ([[Санкт-Пецярбург]])'' |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцяг|Расійская імперыя}} |гады службы = [[1800]]—[[1856]] |званне = [[Генерал-фельдмаршал (Расія)|генерал-фельдмаршал]] |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Бітва пад Салтанаўкай|Салтанаўка]], {{нп5|Бітва пад Смаленскам, 1812|Смаленск|ru|Смоленское сражение (1812)}}, [[Барадзінская бітва|Барадзіно]], {{нп5|Бітва пад Вязьмай, 1812|Вязьмай|ru|Сражение под Вязьмой (1812)}}, {{нп5|Бітва пры Дрэздэне|Дрэздэн|ru|Сражение при Дрездене}}, {{нп5|Бітва народаў|Лейпцыг|ru|Битва народов}} |узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Андрэя Першазванага з дыяментамі}}{{!!}}{{Ордэн Святога Аляксандра Неўскага}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Святога Георгія 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Георгія 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Георгія 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Георгія 4 ступені}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Святога Уладзіміра 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн За вайсковую доблесць 1 ступені}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Чорнага арла}} {{!!}} {{Ваенны ордэн Марыі Тэрэзіі}}{{!!}}{{Кавалер Вялікага крыжа Каралеўскага венгерскага ордэна Святога Стэфана}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} {{Цёзкі2|Паскевіч}} '''Іван Фёдаравіч Паскевіч''' ({{ДН|19|5|1782|8}}, [[Палтава]] — {{ДС|1|2|1856|20|1}}, [[Варшава]]) — расійскі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч, генерал-фельдмаршал. Адзін з чатырох поўных кавалераў [[Ордэн Святога Георгія|ордэна Св. Георгія]]. Саслужывец [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]] (у 1817—1819 гадах), уваходзіў у лік яго давераных асоб. У якасці члена Вярхоўнага суда па {{нп5|Суд над дзекабрыстамі|справе дзекабрыстаў|ru|Суд над декабристами}} змог абараніць ад пераследу свайго сваяка [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|А. С. Грыбаедава]]. У кіраванне Мікалая кіраваў такімі буйнымі ваеннымі аперацыямі, як аперацыя ва [[Усходняя Арменія|Усходняй Арменіі]] і ўзяцце [[Тэбрыз]]а (за што ўганараваны быў {{нп5|Ганаровыя мянушкі ў Расіі|ганаровым тытулам|ru|Почётные прозвания в России}} [[граф]]а [[Ерэван|Эрыванскага]]) і задушэнне [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|лістападаўскага паўстання ў Польшчы]] (за што ўганараваны тытулам {{нп5|Светласць, тытул|святлейшага князя|ru|Светлость (титул)}} Варшаўскага). Галоўнакамандуючы на Каўказе (1827—1829), намеснік [[Царства Польскае|Царства Польскага]] (1832—1856), старшыня дэпартамента Спраў Царства Польскага [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўнага савета]]<ref>{{кніга |аўтар= |частка= Государственный совет|спасылка частка= https://vivaldi.nlr.ru/bv000020076/view#page=66|загаловак= Адрес-календарь, или Общий штат Российской империи на 1848 год. Часть первая|арыгінал = |спасылка= |вікікрыніцы = |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография при [[Пецярбургская акадэмія навук|Императорской Академии наук]]|год= 1848|том= |старонкі= 33|слупкі= |старонак= |серыя= |isbn= |тыраж= |ref= }}</ref>, член {{нп5|Камітэт міністраў|Камітэта міністраў|ru|Комитет министров}}. Пасля падпісання {{нп5|Адрыянопальскі мірны дагавор|Адрыянопальскага міра|ru|Адрианопольский мирный договор (1829)}} (1829) атрымаў [[Генерал-фельдмаршал (Расія)|фельдмаршальскае жазло]]. Купіў у {{нп5|Род Румянцавых|Румянцавых|ru|Румянцевы}} і зноўку ўладкаваў [[Гомельскі палацава-паркавы ансамбль|палацава-паркавую рэзідэнцыю ў Гомелі]], [[Капліца-пахавальня Паскевічаў|дзе і пахаваны]]. == Паходжанне і адукацыя == [[Файл:Paskevich Poltava.jpg|250px|міні|Мемарыяльная дошка ў [[Палтава|Палтаве]]]] Іван Паскевіч нарадзіўся [[19 мая]] [[1782]] года ў [[Палтава|Палтаве]]. Паходзіў з {{нп5|Род Паскевічаў|Паскевічаў|ru|Паскевичи}} — украінскага нашчадкавага казацкага роду {{нп5|Палтаўскі полк|Палтаўскага палка|ru|Полтавский полк}}, які вядзе пачатак ад казака Пасько, старшыны ў войску гетмана [[Багдан Міхайлавіч Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]. Бацька Івана, старшыня Вярхоўнага Земскага Суда {{нп5|Узнясенскае наместніцтва|Узнясенскай губерні|ru|Вознесенское наместничество}}, калежскі саветнік ''Фёдар Рыгоравіч Паскевіч'' (памёр [[14 красавіка]] [[1832]] года ў [[Харкаў|Харкаве]]), быў абшарнікам [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]] і меў 500 душ [[сяляне|сялян]]. Акрамя таго, маці Івана Фёдаравіча, ''[[Ганна Восіпаўна Карабанька|Ганна Восіпаўна, нар. Карабоўская (Карабанька)]]'' (1766—1829), валодала ў [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] радавым маёнткам — вёскай [[Шчэгліца|Шчэгліцы]]. Навучыўшы сына французскай і нямецкай мовам, бацькі вызначылі яго разам са сваім іншым сынам, Сцяпанам, у [[Пажаскі корпус]], які быў у той час прыдворна-выхаваўчай, а не выключна ваеннай установай; з прычыны гэтага {{нп5|Паж|пажы|ru|Паж}} бывалі часта пры пышным двары імператрыцы [[Кацярына II|Кацярыны II]], які пакінуў моцныя ўражанні ў душы маладога Паскевіча, пра якія ён з захапленнем успамінаў у сямейным коле, быўшы ўжо фельдмаршалам. Навуковая адукацыя пажаў была нездавальняючай, але дзед маладых Паскевічаў, ''Рыгор Іванавіч '' — які жыў тады ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] — сачыў за выхаваннем унукаў і стараўся папоўніць прабелы іх адукацыі, даручыўшы ўнукаў сваіх {{нп5|Іван Іванавіч Мартынаў|Івану Іванавічу Мартынаву|ru|Мартынов, Иван Иванович}} (пасля вядомаму вучонаму, лінгвісту і літаратару), якому будучы граф і быў абавязаны не толькі навуковай адукацыяй, але і сваёй звычкай да працы. == Пачатак кар’еры == Пажалаваны ў [[1798]] годзе ў камер-пажы, а за некалькі месяцаў да выпуску — у лейб-пажы, малады Паскевіч спадабаўся імператару [[Павел I (імператар расійскі)|Паўлу I]] і быў выпушчаны 5 кастрычніка [[1800]] года<ref name="Свита">{{кніга |аўтар= {{нп5|Рыгор Аляксандравіч Міларадавіч|Милорадович Г. А.|ru|Милорадович, Григорий Александрович}}|частка= Паскевич Иван Федорович // Царствование императора Александра I-го. (1801—1825 г.) Генерал-адъютанты|спасылка частка= http://dlib.rsl.ru/viewer/01003547877#?page=31|загаловак= Список лиц свиты их величеств с царствования императора Петра I по 1886 г. По старшинству дня назначения. Генерал-адъютанты, свиты генерал-майоры, флигель-адъютанты, состоящие при особах, и бригад-майоры|арыгінал = |спасылка= |вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= Киев|выдавецтва= Типография {{нп5|Стэфан Васілевіч Кульжэнка|С.В. Кульженко|ru|Кульженко, Стефан Васильевич}}|год= 1886|том= |старонкі= 22|слупкі= |старонак= |серыя= |isbn= |тыраж= |ref= }}</ref> [[паручнік]]ам у [[Праабражэнскі лейб-гвардыі полк|лейб-гвардыі Праабражэнскі полк]], з прызначэннем [[флігель-ад'ютант]]ам Гасудара. Ён штодня прысутнічаў на вучэннях, аглядах і вахт-парадах і выконваў розныя высокія загады па агляду новых страявых парадкаў, якія ўводзіліся ў войсках. З уступленнем на пасад імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] усё змянілася, і малады Паскевіч, карыстаючыся вольным часам, нярэдка ад’язджаў у адпачынак да бацькоў. == Руска-турэцкая вайна 1806—1812 == {{main|Руска-турэцкая вайна, 1806—1812}} У [[1805]] годзе Паскевіч быў прызначаны ў распараджэнне генерала [[Іван Іванавіч Міхельсон|І. І. Міхельсона]], які камандаваў у той час арміяй на заходняй мяжы паміж [[Гродна]] і [[Брэст|Брэст-Літоўскам]]. Міхельсону і яго войску не прыйшлося прыняць ўдзел у кампаніі супраць [[Францыя|французаў]], якая скончылася [[Бітва пад Аўстэрліцам|бітвай пад Аўстэрліцам]]. З прычыны чаканай вайны з [[Турцыя]]й, Міхельсон быў прызначаны ў [[1806]] годзе галоўнакамандуючым паўднёвай, Днястроўскай (Малдаўскай) арміяй і неўзабаве ўступіў у княства [[Малдова|Малдову]] і [[Валахія|Валахію]]. У гэты час і пачалася баявая дзейнасць Паскевіча. Калі ў сакавіку [[1806]] года пад [[Джурджу|Журжай]] у цемры ночы праваднікі калон збіліся з дарогі, — ён з бясстрашнасцю паехаў адзін адкрываць дарогу ў стэпе, за што быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам святога Уладзіміра]] 4-й ступені. Пасля Паскевіч быў у атрадзе, занятым блакадай [[Ізмаіл]]у, і, па словах Міхельсона, «явіў сябе бясстрашным і вайну разумеючым афіцэрам, якіх паболей жадаць належыць». За гэтую кампанію Паскевіч быў узнагароджаны пры вышэйшым [[рэскрыпт|рэскрыпце]] {{нп5|Залатая зброя «За адвагу»|залатой шабляй «За адвагу»|ru|Золотое оружие «За храбрость»}}. [[Файл:Young Paskevich.jpg|thumb|250px|Паскевіч пасля Тыльзіту]] [[Тыльзіцкі мір]] [[1807]] года прыпыніў ваенныя дзеянні з Турцыяй; у {{нп5|Камуна Слабозія, Джурджу|Слабадзеі|uk|Слобозія (комуна, Джурджу)}} пачаліся перамовы аб міры, падчас якіх Міхельсон памёр, а новы галоўнакамандуючы — князь {{нп5|Аляксандр Аляксандравіч Празароўскі|Празароўскі|ru|Прозоровский, Александр Александрович}}, нягледзячы на сталыя гады (яму было 75 гадоў), з уласцівай яму энергіяй, паслаў неадкладна Паскевіча ў [[Канстанцінопаль]] з даручэннем абвясціць {{нп5|Порта|Порце|ru|Порта}}, што перамір’е, падпісанае {{нп5|Сяргей Лазаравіч Лашкароў|С. Л. Лашкаровым|ru|Лашкарёв, Сергей Лазаревич}} і ратыфікаванае баронам {{нп5|Ягор Фёдаравіч Меендорф|Я. Ф. Меендорфам|ru|Мейендорф, Егор Фёдорович}}, як старэйшым за смерцю Міхельсонам, не зацверджана імператарам, і што рускія войскі не будуць пакідаць Прыдунайскія княстваў. Паскевіч вельмі паспяхова выканаў ускладзенае на яго даручэнне, паспеў сабраць, акрамя таго, некаторыя звесткі аб турэцкай арміі, з якімі шчасна вярнуўся ў галоўную кватэру князя Празароўскага, але неўзабаве зноў быў пасланы ў Канстанцінопаль з нагоды размену палонных. Турэцкі султан узнагародзіў пасланца {{нп5|Ордэн Паўмесяца|ордэнам Паўмесяца|ru|Орден Полумесяца}}. За паспяховае выкананне абодвух даручэнняў Паскевіч ў канцы студзеня [[1808]] года быў узведзены ў [[капітан]]ы, з пакіданнем у званні флігель-ад’ютанта. Хутка ў армію Празароўскага прыехаў прызначаны яму ў памочнікі [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў]] і з ім — [[Карл Фёдаравіч Толь]], толькі што выраблены ў [[палкоўнік]]і. Тым часам руская армія размясцілася на {{нп5|Кватэра, войска|зімовыя кватэры|ru|Квартира (армия)}}, і на Паскевіча былі ўскладзены розныя даручэнні па назіранні за забеспячэннем арміі [[ежа|правіянтам]], дастаўка якога ў велізарнай колькасці была вельмі цяжкая. Між тым, у Канстанцінопаль прыбыў англійскі пасол. Прымаючы збліжэнне Турцыі з [[Брытанская імперыя|Англіяй]] за прыкмету непрыязных да Расіі адносін, імператар Аляксандр загадаў Празароўскаму неадкладна паслаць у Канстанцінопаль афіцэра з аб’явай, што калі праз двое сутак англійскі пасол не будзе высланы, то Расія неадкладна прыступіць да ваенных дзеянняў супраць Турцыі. Празароўскі паслаў з гэтым паведамленнем флігель-ад’ютанта {{нп5|Мікалай Захаравіч Хітраво|Хітраво|ru|Хитрово, Николай Захарович}}, але апошні атрымаў удар рукі. Празароўскі неадкладна паслаў Паскевіча ўзяць {{нп5|дэпеша|дэпешы|ru|Депеша}}, і як мага хутчэй даставіць іх у Канстанцінопаль. Паскевіч, нягледзячы на моцную буру, адправіўся з [[Варна|Варны]] морам, хутка прыехаў у Канстанцінопаль і, пасля перамоў з {{нп5|Рэйс-эфендзі||ro|Reis efendi}}, адразу паслаў князю Празароўскаму данясенне пра тое, што Порта вырашаецца абвясціць вайну Расіі. А затым сам, з вялікай складанасцю, прыехаў да Празароўскага, даставіўшы яму разам з тым немалаважныя звесткі пра ваенныя сілы Турцыі. Вайна пачалася аблогай [[Брэіла|Браілава]], а затым няўдалым яго штурмам, у ноч з 19 на 20 красавіка, прычым Паскевіч быў [[агнястрэльная рана|паранены]] куляй у галаву. Гэта прымусіла яго вярнуцца ў [[Ясы]] і толькі ў канцы чэрвеня ён зноў прыбыў у войска. Паскевіч быў спачатку прызначаны ў асобны атрад Дунайскай арміі, занятай у той час выключна баявой справай, да [[атаман]]а [[Мацвей Іванавіч Платаў|М. І. Платава]], які дзейнічаў каля Браілава. А затым у атрад {{нп5|Аляксандр Паўлавіч Зас|Заса|ru|Засс, Александр Павлович}} — за [[Дунай]], які меў задачай авалодаць {{нп5|Ісакча||ru|Исакча}}, [[Тулча]]й і востравам [[Чаталь]], насупраць Ізмаіла. Па выкананні гэтага Паскевіч прыбыў да {{нп5|Мачын|Мачына|ru|Мачин}}, дзе паміраў камандуючы арміяй князь Празароўскі. Перад смерцю (9 жніўня) ён яшчэ, у лісце ўладару, указаў для карысці службы [[манарх]]у і айчыне на пецярых чалавек, якія атачалі яго, «якіх хвацкія здольнасці заслугоўваюць асаблівай увагі яго вялікасці». У ліку іх быў Паскевіч (астатнімі былі князь {{нп5|Васіль Юр'евіч Далгарукаў|Далгарукаў|ru|Долгоруков, Василий Юрьевич}}, {{нп5|Уладзімір Іванавіч Чэўкін|Чэўкін|ru|}}, {{нп5|Андрэй Мікалаевіч Беклемішаў|Беклемішаў|ru|Беклемишев, Андрей Николаевич}} і [[Безань]]). На месца князя Празароўскага быў прызначаны старэйшы генерал Дунайскай арміі, князь [[Пётр Іванавіч Баграціён|Баграціён]], які прапанаваў генерал-маёру {{нп5|Аляксандр Іванавіч Маркаў|Маркаву|ru|Марков, Александр Иванович}} авалодаць Мачынам; у гэты атрад быў камандзіраваны і Паскевіч. Мачын хутка здаўся, а пасля гэтага атрад рушыў да [[Канстанца|Кюсценджы]]. Паскевіч удзельнічаў у справе пры [[Расаватае|Расаватым]], а затым {{нп5|Аблога Сілістры, 1828|аблозе|bg|Обсада на Силистра (1828)}} [[Сілістра|Сілістрыі]], таксама ён вызначыўся ў бітве пад {{нп5|Айдэмір|Татарыцай|ru|Айдемир}} і быў узнагароджаны [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам святой Ганны]] 2-й ступені, хоць і быў прадстаўлены да [[ордэн святога Георгія|ордэну святога Георгія]] 4-й ступені. Штурм крэпасці быў немагчымы з-за 30-цітысячнай арміі Прэлігвана-пашы, што стаяла ў блізкай адлегласці ў моцнай пазіцыі. Да таго ж, справа падыходзіла да восені і хваробы і смяротнасць у расійскай арміі выклікалі неабходнасць у адпачынку і добрых зімовых кватэрах. Гэта заахвоціла Баграціёна перайсці Дунай назад. Паскевіч быў пасланы ў Ясы для паскарэння падвозу да войска правіянту і [[фураж]]у, што было немагчыма, бо дарогі былі ў жахлівым стане. У лютым [[1810]] года на месца Баграціёна быў прызначаны граф {{нп5|Мікалай Міхайлавіч Каменскі|Каменскі 2-і|ru|Каменский, Николай Михайлович}}, які карыстаўся вялікім даверам у войску, нягледзячы на яго строгасць. Паскевіч быў неўзабаве прызначаны камандзірам {{нп5|Смаленскі 25-ы пяхотны полк|Смаленскага мушкецёрскага|ru|Смоленский 25-й пехотный полк}} [[полк|палка]], якія знаходзіліся ў [[Гірсаў|Гірсаве]] ў корпусе графа {{нп5|Сяргей Міхайлавіч Каменскі|Каменскага 1-га|ru|Каменский, Сергей Михайлович}}, роднага брата галоўнакамандуючага. Гэты корпус павінен быў заняць Чарнаморскае ўзбярэжжа, ачысціўшы ад туркаў [[Мангалія|Мангалію]], [[Добрыч|Базарджык]] і Варну, у той час як галоўная армія, авалодаўшы Сілістрыяй і [[Шумен|Шумлай]], павінна была рушыць да [[Вяліка Тырнава|Тырнава]] і [[Ловеч]]а. Неўзабаве Паскевіч па сваёй просьбе быў прызначаны камандзірам {{нп5|Віцебскі 27-ы пяхотны полк|Віцебскага пяхотнага палка|ru|Витебский 27-й пехотный полк}}, у атрадзе {{нп5|Васіль Юр'евіч Далгарукаў|князя Далгарукава|ru|Долгоруков, Василий Юрьевич}}, удзельнічаў у {{нп5|Бітва пры Базарджыке|штурме Базарджыка|ru|Битва при Базарджике}}. 22 мая з «невыказнай адвагай сарваў дзве батарэі ў непрыяцеля і на яго плячах узышоў ў цвярдыні», за што быў узнагароджаны 29 чэрвеня [[1810]] года ордэнам святога Уладзіміра 3-й ступені; затым ён вызначыўся пры аблозе Варны, адбіўшы моцны напад туркаў; ён атрымаў за гэта ордэн святога Георгія 4-й ступені, як заслужыў перад іншымі асаблівае ўзнагароджанне, бо распараджэннямі і мужнасцю сваёй даў войскам перамогу 17 чэрвеня пад Варнай. Тым часам граф Каменскі блакаваў [[Русэ|Рушчук]]. Вярхоўны [[візір]] даручыў спяшацца на выручку гэтай крэпасці Куманец-азе з {{нп5|Нікопал|Нікопаля|ru|Никопол}}. Для папярэджання злучэння гэтых двух турэцкіх атрадаў загадана было графу Каменскага 1-му з іншым атрадам стаць на шашы, якая ішла на сяло {{нп5|Сяло Бацін|Баціна|ru|Батин (село)}}. Туркі хутка падышлі, і 26 жніўня адбылася {{нп5|Бацінская бітва|бітва|ru|Батинская битва}}, у якой туркі былі зусім разбітыя і сам Куманец-ага забіты. Паскевіч, які яшчэ нядаўна атрымаў чын [[палкоўнік]]а, за садзейнічанне спрыяльнаму зыходу бою быў узведзены ў [[генерал-маёр]]ы, а затым атрымаў ордэн Георгія 3-й ступені пры рэскрыпце ад 30 студзеня [[1811]] года. Рушчук неўзабаве пасля Бацінскай бітвы здаўся, а пасля яго здаліся амаль без бою [[Турн]] і Нікопаль. У снежні таго ж [[1810]] года Паскевіч быў прызначаны {{нп5|Шэф|шэфам|ru|Шеф}} новага, яшчэ не сфармаванага, {{нп5|Арлоўскі 36-ы пяхотны полк|Арлоўскага палка|ru|Орловский 36-й пехотный полк}} ў [[Кіеў|Кіеве]], нягледзячы на сваё жаданне застацца ў дзеючай арміі. У гэты час яму было ўсяго 28 гадоў і прыходзілася брацца за новую справу — фарміраванне і навучанне войскаў. Паскевіч не клапаціўся пра вывучку і бліскучую знешнасць салдат, але заняўся паляпшэннем утрымання салдат, спыненнем свавольства і благога абыходжання з імі афіцэраў, увядзеннем разумнай дысцыпліны і ўвядзеннем салдатам паняцця аб адвазе, гонары і маральнасці. Ён дасягнуў жаданага, і Арлоўскі полк хутка звярнуў на сябе ўвагу Баграціёна. Паскевіч ад прац захварэў моцнай нервовай гарачкай, ад якой ледзь не памёр, а пасля выздараўлення быў прызначаны (у студзені [[1812]] года) камандуючым [[26-я пяхотная дывізія, Расійская імперыя, эпоха Напалеонаўскіх войнаў|26-й дывізіяй]], — усяго праз адзінаццаць гадоў пасля заканчэння Пажаскага корпуса. == Айчынная вайна і замежныя паходы == [[Файл:1000 Paskevich.jpg|thumb|250px|І. Ф. Паскевіч на [[Тысячагоддзе Расіі|Помніку «1000-годзе Расіі»]] ў [[Вялікі Ноўгарад|Вялікім Ноўгарадзе]]]] Хутка пачалася [[Вайна 1812 года]]; французы перайшлі [[Нёман]] 12 чэрвеня 1812 года. Князь Баграціён распачаў рух са [[Слуцк]] а праз [[Бабруйск]] да [[Магілёў|Магілёва]] на злучэнне з першай арміяй. У ліку яго войскаў знаходзілася 26-я дывізія, з якой Паскевіч удзельнічаў у [[Бітва пад Салтанаўкай|бітве пры Салтанаўкай]] блізу Магілёва, пасля якой французы замкнуліся ў Магілёве і далі магчымасць расійскім двум войскам злучыцца пад [[Смаленск]]ам. Затым, паводле довадаў Паскевіча адбылося ўпартае пабоішча ў Смаленску (а не на падыходах да горада), за якое Баграціён і [[Міхаіл Багданавіч Барклай дэ Толі|Барклай дэ-Толі]] абодва дзякавалі Паскевічу. Пасля гэтага пачалося, па плане Барклая дэ-Толі, адступленне да [[Дарагабуж]]а, [[Царова-Займішча (Смаленская вобласць)|Царова-Займішча]] і {{нп5|Вёска Барадзіно, Мажайскі раён|Барадзіна|ru|Бородино (деревня, Можайский район)}}, пры чым 26-я дывізія ўдзельнічала ў справе пад {{нп5|Колацкі манастыр|Колацкім манастыром|ru|Колоцкий монастырь}} 23 жніўня, а потым — у дні [[Барадзінская бітва|Барадзіна]] — Паскевіч абараняў цэнтральны курган, устроіўшы там загадзя [[рэдут]] па берагах ракі {{нп5|Рака Колач|Колачы|ru|Колочь}} да абрывістых берагоў ракі [[Масква (рака)|Масквы]]. На гэтае месца былі накіраваны галоўныя атакі французаў, з прычыны якіх дывізія Паскевіча пад канец была амаль уся знішчана, і толькі падмацаванне Барклая-дэ-Толі ўтрымала за імі пазіцыю. Генерал Паскевіч некалькі разоў наперадзе ўсіх вадзіў свой батальён у штыкі. Пры далейшым адступленні да [[Масква|Масквы]], а затым на Калужскую дарогу і да {{нп5|Сяло Таруціна, Калужская вобласць|Таруціна|ru|Тарутино (Калужская область)}} Паскевіч займаўся фарміраваннем зноўку сваёй дывізіі, навучаў маладых рэкрутаў толькі неабходнаму — стральбе і некаторым пастраенням і з імі удзельнічаў у {{нп5|Бітва пад Малаяраслаўцам|бітвах пад Малаяраслаўцам|ru|Сражение под Малоярославцем}}, у галаве корпуса [[Мікалай Мікалаевіч Раеўскі|Раеўскага]], і ўтрымліваў непрыяцеля ў ваколіцах [[Мядынь|Мядыні]]. Затым, знаходзячыся ў {{нп5|Авангард, ваенная справа|авангардзе|ru|Авангард (военное дело)}} [[Міхаіл Андрэевіч Міларадавіч|Міларадавіча]], ён удзельнічаў у бітвах {{нп5|Бітва пад Вязьмай, 1812|пад Вязьмай|ru|Сражение под Вязьмой (1812)}}, пры [[Ельня (горад)|Ельні]] і {{нп5|Бітва пад Красным|Красным|ru|Сражение под Красным}}, пасля якога з дывізіяй перайшоў [[Дняпро]] у [[Копысь|Копысі]] і знаходзіўся паблізу [[Барысаў|Барысава]], але не мог падаспець да раніцы 16 лістапада да [[Бярэзіна|Бярэзіне]], калі [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] з рэшткамі сваіх войскаў, пераправіўшыся праз яе, збег у [[Вільня|Вільню]], дзе пазней Паскевіч прыняў камандаванне 7-м корпусам замест Раеўскага, які сур’ёзна захварэў і, у складзе атрада Міларадавіча, уступіў у [[Герцагства Варшаўскае]]. Падчас гэтай кампаніі Паскевіч атрымаў ордэны [[Ордэн Святой Ганны|святой Ганны 1-й ступені]] і [[Ордэн Святога Уладзіміра|святога Уладзіміра 2-й ступені вялікага крыжа]] пры найвысокім [[Рэскрыпт|рэскрыпце]]. Паскевіч па распараджэнні галоўнакамандуючага быў хутка адпраўлены ў крэпасць [[Модлінская крэпасць|Модлін]] і стаў у [[Закрочым]], каб блакаваць гэтую крэпасць, якую абаранялі [[Галандцы|галандзец]] генерал {{нп5|Херман Вілем Дандэлс|Дэндэльс|ru|Данделс, Херман Виллем}} і польскія генералы {{нп5|Францішак Ксаверы Казецкі|Казецкі|pl|Franciszek Ksawery Kossecki}} і {{нп5|Вінцэнты Корвін Красінскі|Красінскі|ru|Красинский, Винценты Корвин}}. Хутка з [[Гаудэнц]]а прыбылі [[Прусія|прускія]] {{нп5|аблогавыя гарматы||ru|Осадные орудия}} і рэзервовыя войскі арміі князя {{нп5|Дзмітрый Іванавіч Лабанаў-Растоўскі|Лабанава-Растоўскага|ru|Лобанов-Ростовский, Дмитрий Иванович}}, якія далі магчымасць Паскевічу яшчэ больш абмежаваць блакаду Модліна. Пасля няўдалай вылазкі Казецкага пачалася аблога гэтай вельмі важнай крэпасці, падчас якой з галоўнай кватэры расійскага імператара атрымана было паведамленне аб перамір’і з французамі, прычым кожнаму загадвалася заставацца на тых месцах, на якіх яго вестка гэтая застане. Такім чынам, мелася быць сумная і працяглая блакада, падчас якой была сфарміравана ў [[Літва|Літве]] асобая ([[Палякі|польская]]) армія пад начальствам {{нп5|Лявонцій Лявонцьевіч Бенігсен|Бенігсена|ru|Беннигсен, Леонтий Леонтьевич}}; у яе склад увайшоў і корпус Паскевіча, хутка накіраваны да галоўнай арміі праз [[Уроцлаў|Брэслаў]], [[Новэ Мяста Любаўске|Неймарк]] і [[Лягніца|Лігніц]] да [[Баляславец|Бунцлау]]. Неўзабаве Паскевіч прыняў бітву з войскамі маршала [[Ларан дэ Гувіён Сен-Сір|Сен-Сіра]] каля мястэчак [[Дона (горад)|Дона]] і [[Пірна]], пасля якога Сен-Сір схаваўся за [[дрэздэн]]скімі ўмацаваннямі. Пакінуўшы атрад для назірання за ім, Бенігсен, па царскаму загаду, фарсіраваным маршам, нягледзячы на дажджы і непагадзь, пайшоў да [[Лейпцыг]]у і прыняў удзел у бітве, прычым 26-я дывізія, з Паскевічам на чале, дзейнічала супраць {{нп5|Гальцгаузен, Лейпцыг|Гальцгаузена|de|Holzhausen (Leipzig)}} і Штэйнберга, а таксама {{нп5|Цвейнаундорф|Цвейнаундорфа|de|Zweinaundorf}}. Дзякуючы рашучаму яго націску французы вымушаны былі адступіць; войскі польскай арміі 7 кастрычніка, маючы 26-ю дывізію наперадзе, прайшлі {{нп5|Штэтрыц||de|Stötteritz}}, рушылі да {{нп5|Гарадскія вароты Лейпцыга|Грымскіх варотаў Лейпцыга|de|Leipziger Stadttore}}, уварваліся ў горад і падышлі да берагоў [[Вайсэ-Эльстэр|Эльстэра]] і {{нп5|Рака Плайсэ|Плайсэ|ru|Плайсе}}. Горад быў узяты, а Паскевіч выраблены ў [[генерал-лейтэнант]]ы. Разам з іншымі войскамі арміі Бенігсена ён павінен быў, не адыходзячы ад [[Эльба|Эльбы]], назіраць за крэпасцямі Дрэздэнам, [[Торгау]] і [[Магдэбург]]ам. Неўзабаве польская армія была далучана да шведскай, што стаяла ля [[Гамбург]]а, — і дывізія Паскевіча падышла на змену дывізіі [[Міхаіл Сямёнавіч Варанцоў|Варанцова]]. Блакада Гамбурга спачатку складалася з дробных кавалерыйскіх сутычак; тым часам Паскевіч быў прызначаны начальнікам {{нп5|2-я грэнадзерская дывізія, Расійская імперыя|2-й грэнадзерскай дывізіі|ru|2-я гренадерская дивизия (Российская империя)}} і павінен быў спяшацца у [[Базель]], дзе даведаўся, што галоўная армія атакавала французаў {{нп5|Бітва пры Брыене|пры Брыене|ru|Сражение при Бриенне}}. Пасля гэтага Паскевіч з’явіўся да імператара Аляксандра ў {{нп5|Шамон|Шамоне|ru|Шомон}}. Яго Вялікасць прыняў яго ласкава, але выказаў, што дадзеная яму дывізія вельмі распушчаная і б’ецца дрэнна. Аказалася, па словах Паскевіча, што салдаты не мелі належнага харчавання, змарыліся ад галоднага паходу, і звярталіся да [[марадзёрства]] і [[Рабунак|рабунку]]. Ён хутка арганізаваў належным чынам харчовую частку, патрабаваў, каб усе палкі дывізіі атрымлівалі штодня па фунту мяса і па чарцы [[Гарэлка|гарэлкі]] на чалавека — і марадзёрства і рабаванні спыніліся. Гэтая дывізія, разам з [[Расійская гвардыя|рускай гвардыяй]], пад агульным кіраўніцтвам Барклая дэ-Толі, вызначылася ў {{нп5|Бітва пры Арсі-сюр-Обе|бітве пры Арсі-сюр-Обе|ru|Сражение при Арси-сюр-Обе}}, а затым пад Паршрам. Знаходзячыся ў мястэчку {{нп5|Вітры-ле-Франсуа|Вітры|ru|Витри-ле-Франсуа}}, дывізія Паскевіча рушыла на [[Бельвіль (Парыж)|Бельвільскія вышыні]] і {{нп5|Менільмантан, Парыж|Менільмантан|fr|Ménilmontant (quartier parisien)}} і дайшла да парыжскай заставы. Паскевіч за ўзяцце Парыжа быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|ордэнам святога Аляксандра Неўскага]]. Пры гэтым ен быў рэкамендаваны [[Вялікі князь|вялікаму князю]] [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю Паўлавічу]] імператарам, які сказаў свайму брату: «Пазнаёмся з адным з лепшых генералаў маёй арміі, якога я яшчэ не паспеў падзякаваць за яго выдатную службу». Пасля вяртання рускіх войскаў у межы [[Расійская імперыя|Расіі]], Паскевіч з дывізіяй устаў у [[Рыга|Рызе]] і з’ездзіў у адпачынак да сваіх бацькоў у [[Малая Русь|Маларосію]]. Уцёкі Напалеона з вострава [[Востраў Эльба|Эльбы]] выклікалі зноў рух рускіх войскаў у Францыю. Падчас бітвы пры [[Бітва пры Ватэрлоа|Ватэрлоа]] (4 чэрвеня [[1815]] года) войскі Паскевіча знаходзіліся ля [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурта-на-Майне]]. Усе саюзныя войскі накіраваліся да [[Парыж]]а, рыхтуючыся да ўрачыстасцяў і парадаў. Паскевіч, тым часам, атрымаў важнае заданне заняць {{нп5|Умацаванні Туля|невялікую крэпасць|fr|Fortifications de Toul}} {{нп5|Туль||ru|Туль}} (каля [[Нансі|Нансі-на-Мозеле]]), французскі гарнізон якой хоць і прызнаваў каралём [[Людовік XVIII|Людовіка XVIII]] і прысягнуў яму, але ставіўся да саюзных войскаў вельмі варожа. Паскевіч бесперашкодна змяніў гарнізон крэпасці, пасля чаго рушыў на высокі агляд пры {{нп5|Верцю||ru|Вертю}}, а адтуль у [[Смаленск]], дзе была прызначаная пастаянная кватэра 2-й гренадзерскай дывізіі. Падчас руху па Германіі адбылася сварка і бойка паміж салдатамі Гренадзерскага корпуса і жыхарамі [[Бад-Кройцнах|Крэйцнаха]]; з прычыны скаргі апошніх было загадана генерал-паліцмайстару арміі {{нп5|Фёдар Фёдарави Эртэль|Эртэлю|ru|Эртель, Фёдор Фёдорович}} расследаваць усю справу. Наступствамі гэтага было тое, што камандзір {{нп5|Маскоўскі 8-ы грэнадзерскі полк|Маскоўскага палка|ru|Московский 8-й гренадерский полк}} быў адхілены ад службы, а Паскевічу была аб’яўлена ў загадзе высокая {{нп5|вымова||ru|Выговор}}. == Мірнае жыццё == [[Файл:Иван_Паскевич.png|злева|міні|250px|Партрэт Івана Федаравіча Паскевіча. [[Франц Кругер]], 1834 год.]] Між тым, [[Аляксей Андрэевіч Аракчэеў|Аракчэеў]] рэфармаваў войска: замест баявых якасцяў патрабаваў ад афіцэраў экзерцырмайстарскага спрыту. Гэта зусім не падабалася Паскевічу. Ён стараўся, па магчымасці, пазбягаць прымянення новых правілаў і марыў, разам з [[Міхаіл Сямёнавіч Варанцоў|М. С. Варанцовым]], знішчыць волю ў пакаранні ніжніх чыноў. {{цытата|Пасля 1815 года фельдмаршал Барклай-дэ-Толі, падпарадкоўваючыся патрабаванням Аракчэева, стаў патрабаваць прыгажосць фронту, даходзіць да акрабатства, пераследваў старых салдат і афіцэраў, якія да гэтага здольныя не былі, забыўшыся, што яны яшчэ нядаўна аказвалі цуды адвагі, ратавалі і ўзвялічвалі Расію. Фельдмаршал сваю высокую фігуру нагінае да зямлі, каб раўняць шкарпэткі грэнадзёраў. І якое потым глупства нельга чакаць ад армейскага маёра!}} — з горыччу пісаў Паскевіч. Імператар Аляксандр I 18 лютага 1816 года даручыў Паскевічу падрабязна расследаваць так званую ''Ліпецкую справу'', якая складалася, як прадстаўлялі, у тым, што [[Удзельныя сяляне|ўдзельныя сяляне]] [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]] Ліпецкага прыказу, нягледзячы на тое, што з іх было складзена 60 000 рублёў нядоімкі і адпушчана на 21 000 рублёў хлеба, у выглядзе ўзнагароджання за страты, панесеныя пры нашэсці Напалеона ў Расію, адмовіліся ад плацяжу падаткаў за 1814 год. Сяляне ж уяўлялі, што яны не скарысталіся прабачэннем нядоімак, бо падаткі з усімі жорсткасцямі былі спагнаныя з іх [[бурмістр]]ам, які прадаў на корані іх хлеб. Тым не менш, абвінавачаныя былі прысуджаныя да пакарання пугамі праз ката, не выключаючы і двух 80-гадовых старых. Пакуль гэты прысуд узыходзіў на рэвізію ў Крымінальную Палату і [[Урадаўнічы сенат|Сенат]], Паскевіч, энергічна правёўшы ўскладзенае на яго расследаванне, убачыў, што многія сяляне пасаджаныя ў турму і прысуджаныя першай судовай інстанцыяй толькі па паказаннях прыказных і канторскіх чыноўнікаў нават без допыту і данёс уладару, што, магчыма, бессаромныя дзеянні ўдзельных чыноўнікаў апранутыя формай закона, але па сумленні яны злачынныя і кожнаму беспарадку яны сапраўдная прычына. Вынікам гэтага расследавання было тое, што абвінавачаныя сяляне былі вызваленыя ад пакарання і, акрамя таго, ім была прызначана грашовая дапамога. Пазней Паскевіч паведамляў, што пасля растэрміноўкі аброчнага падатку, выдачы дапамогі сялянам і змены загадчыка Смаленскай Удзельнай канторы, — цішыня і спакой усяліліся сярод сялян. Па заканчэнні следства Паскевіч працягваў камандаваць дывізіяй ў Смаленску, а ў 1817 годзе ўступіў у шлюб са стрыечнай сястрой [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|А. С. Грыбаедава]] — {{нп5|Лізавета Аляксееўна Паскевіч|Лізаветай Аляксееўнай|ru|Паскевич, Елизавета Алексеевна}} (1795—1856). == Падарожжа з вялікім князем == 22 ліпеня 1817 года Паскевіч атрымаў з {{нп5|фельд'егер|фельд'егерам|ru|Фельдъегерь}} найвысокі загад прыбыць у Пецярбург, каб суправаджаць у падарожжы па Расіі і Еўропе брата імператара — вялікага князя {{нп5|Міхаіл Паўлавіч|Міхаіла Паўлавіча|ru|Михаил Павлович}}. Імператрыца [[Марыя Фёдараўна (жонка Паўла I)|Марыя Фёдараўна]] ў асабістай сустрэчы з Паскевічам выказала жаданне, каб яе сын падчас падарожжа больш займаўся грамадзянскай часткай і як магчыма менш ваеннай, і каб Паскевіч стараўся данесці да яго, што для яго значна важней даведацца пра ўнутраны побыт дзяржавы. Адпаведна з гэтым была складзена адмысловая праграма для велікакняжацкіх падарожжаў. Адправіўшыся 11 жніўня 1817 года з [[Пецяргоф]]а вандроўцы (з імі былі яшчэ: {{нп5|Рыгор Андрэевіч Глінка|Глінка|ru|Глинка, Григорий Андреевич}} і {{нп5|Аляксандр Паўлавіч Алядзінскі|Алядзінскі|ru|Алединский, Александр Павлович}}) наведалі [[Новая Ладага|Новую Ладагу]], [[Ціхвін]], [[Рыбінск]], [[Яраслаўль]], [[Кастрама|Кастраму]], [[Тамбоў]], [[Пенза|Пензу]], [[Варонеж]], [[Казань]], [[Ульянаўск|Сімбірск]], [[Новачаркаск|Навачаркаск]] і ўжо 26 верасня былі ў [[Феадосія|Феадосіі]], праехаўшы па горнай дарозе, яны 3 кастрычніка прыбылі ў [[Севастопаль]], дзе некаторы час адпачывалі. Затым, дарогаю праз Перакоп, [[Херсон]] і [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]] вялікі князь паспяшаўся ў [[Адэса|Адэсу]], аглядаючы на шляху войскі і ледзь спыняючыся для начлегаў. Наведаўшы затым [[Палтава|Палтаву]], дзе было агледжана месца [[Палтаўская бітва|Палтаўскай бітвы]], падарожнікі праехалі ў [[Харкаў]], [[Курск]] і, едучы далей праз [[Арол (горад)|Арол]] і [[Тула|Тулу]], [[1 лістапада]] прыбылі ў Маскву, дзе знаходзіўся гасудар і ўся царская сям’я. Гэтым скончылася падарожжа, падчас якога Паскевіч часта пісаў імператрыцы Марыі Федараўне, якая даравала яго льсцівым рэскрыптам, пры якім была дасланая яму залатая [[табакерка]]. Паскевіч быў прызначаны тады ж камандзірам {{нп5|2-я гвардзейская пяхотная дывізія, Расійская імперыя|2-й гвардзейскай дывізіі|ru|2-я гвардейская пехотная дивизия (Российская империя)}}, але ў камандаванне ею не ўступаў, таму што, з прычыны скаргаў удзельных сялян [[Гжацкі павет|Гжацкага павета]], быў зноў пасланы на расследаванне справы, падобнай Ліпецкай, а затым суправаджаў вялікага князя Міхаіла Паўлавіча ў яго падарожжы па Еўропе, якое доўжылася з сакавіка 1817 года да 3 чэрвеня 1819 года, гэта значыць больш двух гадоў; аб гэтым падарожжы Паскевіч пакінуў нямала цікаўных звестак у сваіх успамінах, напісаных ім пазней; яно было прысвечана пераважна забавам і задавальненням і наведванням роднасных двароў, пры чым імператрыца Марыя загадала сыну прыгледзецца да адной з унучак [[Касель]]скага курфюрста (пазней вялікі князь ўступіў у шлюб з прынцэсай {{нп5|Алена Паўлаўна, вялікая княгіня|Фрэдэрыкай Шарлотай Вюртэмбергскай|ru|Елена Павловна (великая княгиня)}}). Пабываўшы ў [[Берлін]]е, [[Веймар]]ы, [[Касель|Каселі]] і [[Нідэрланды|Галандыі]], вандроўцы адправіліся ў [[Англія|Англію]]. Аднак вялікі князь адчуваў нудоту пры розных аглядах, а таму, аб’ехаўшы хутка Англію і [[Шатландыя|Шатландыю]], ен паспяшаўся ў Веймар, дзе ў той час гасцявала ў сваёй дачкі яго аўгусцейшая маці. Паскевіч атрымаў алмазныя знакі да ордэна св. Аляксандра Неўскага. 5 лістапада 1818 года адправіўся з вялікім князем праз [[Страсбур]] у [[Лазана|Лазану]], дзе яны спыніліся ў {{нп5|Фрэдэрык Сезар Лагарп|Сезара Лагарпа|ru|Лагарп, Фредерик Сезар}}, які праводзіў іх праз [[Жэнева|Жэневу]] ў [[Італія|Італію]]. Наведаўшы галоўныя яе горада, вялікі князь з Паскевічам у [[Рым]]е прадставіліся [[Пій VII|Папе]], правялі там [[Масленіца|масленіцу]], а затым паехалі ў [[Неапаль]]; адтуль праз [[Балоння|Балонню]], [[Венецыя|Венецыю]] і [[Ціроль (гістарычная вобласць)|Тыроль]] яны прыбылі ў [[Вена|Вену]], а затым 3 чэрвеня 1819 года вярнуліся ў [[Царскае Сяло]]. У той жа дзень Паскевіч найвышэйшым загадам быў прызначаны складацца пры вялікім князю, які тады ж уступіў, будучы [[генерал-фельдцэйхмайстар]]ам, у кіраванне ўсей артылерыяй. == Каўказ == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Без разрываў = 1 | Загаловак = «Бородинская годовщина» | Змест = Могучий мститель злых обид<br /> Кто покорил вершины Тавра<br /> Пред кем смирилась Эривань<br /> Кому суворовского лавра<br /> Венок сплела тройная брань<br /> | Подпіс = [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкін]], пра ''І. Ф. Паскевіча'' }} == 1820—1826 == Неўзабаве палітычныя падзеі ў Заходняй Еўропе і рэвалюцыйны рух у Італіі вымусілі Аляксандра I накіраваць да заходніх межаў Расіі войскі гвардыі двума калонамі, пры чым Паскевіч быў прызначаны начальнікам {{нп5|1-я гвардзейская пяхотная дывізія, Расійская імперыя|1-й гвардзейскай пяхотнай дывізіі|ru|1-я гвардейская пехотная дивизия (Российская империя)}}, а таксама 2-й калоны войскаў. Гвардыя ледзь паспела дайсці да [[Вільня|Вільні]], як палітычная сітуацыя, якая выклікала гэты рух, змянілася; аднак імператар, мяркуючы, што [[Лібералізм|ліберальны рух]] сярод афіцэраў удалечыні ад сталіцы калі не спыніцца, то, па меншай меры, аслабее, загадаў размясціць гвардыю па гарадах і сёлах шасці паўночна-заходніх губерняў. Паскевіч таму жыў з жонкай у Вільні. Там у іх нарадзіліся дочкі-двайняткі. 17-19 верасня 1821 года пры [[Бешанковічы|Бешанковічах]] (пад Віцебскам) адбыліся манеўры і генеральны агляд гвардзейскіх частак у прысутнасці імператара. Аляксандр I адсвяткаваў сваё «прымірэнне» з гвардыяй, якая ''«для ветрання ліберальнага духу», была перасунута да заходніх межаў і пятнаццаць месяцаў'' значылася ў «карантыне». Пасля гэтага Паскевіч з 23 студзеня 1822 года ўступіў часова ў камандаванне {{нп5|1-ы гвардзейскі корпус|гвардзейскім корпусам|ru|1-й гвардейский корпус}}, а затым, пасля найвышэйшага агляду, 22 мая вярнуўся разам з гвардыяй ў Пецярбург, дзе 12 снежня 1824 года быў прызначаны [[генерал-ад'ютант]]ам<ref name="Свита" /> і камандзірам {{нп5|1-ы армейскі корпус, Расійская імперыя|1-га армейскага корпуса|ru|1-й армейский корпус (Российская империя)}}, галоўная кватэра якога была ў [[Мітава|Мітаве]], куды ён і пераехаў з сям’ёй. Будучы ў Мітаве, ён у пачатку снежня 1825 года атрымаў вестку пра смерць Аляксандра I. Падзеі 14 снежня, якія рушылі пасля гэтага ([[Паўстанне дзекабрыстаў]]), выклікалі Паскевіча ў Пецярбург. 1 (13) чэрвеня 1826 года [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] падпісаў Маніфест аб заснаванні {{нп5|Вярхоўны крымінальны суд па справе дзекабрыстаў|Вярхоўнага крымінальнага суда над дзекабрыстамі|ru|Верховный уголовный суд по делу декабристов}} — Паскевіч быў прызначаны членам суда (быў у складзе асабліва прызначаных ваенных і грамадзянскіх асоб). У якасці члена Вярхоўнага суда па {{нп5|Суд над дзекабрыстамі|справе дзекабрыстаў|ru|Суд над декабристами}} змог абараніць ад пераследу свайго сваяка [[Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў|А. С. Грыбаедава]]. Суд завяршыўся ў пачатку ліпеня, пасля чаго Паскевіч адправіўся ў Маскву для ўдзелу ў [[каранацыя|каранацыі]] Мікалая I і [[Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая I)|Аляксандры Фёдараўна]], якая адбылася {{OldStyleDate|3|верасня|1826|22|жніўня}} года. === Руска-персідская вайна 1826—1828 === {{main|Руска-персідская вайна, 1826—1828}} За два тыдні да каранацыі Мікалая I Паскевіч быў адпраўлены камандаваць войскамі на [[Каўказ]], дзе іранцы ўварваліся ў закаўказскія правінцыі, занялі [[Ленкарань]] і [[Карабах]], пасля чаго рушылі да [[Тыфліс]]а. На Каўказе ў той час галоўнакамандуючым {{нп5|Асобны Каўказскі корпус, Расійская імперыя|Асобным каўказскім корпусам|ru|Отдельный Кавказский корпус (Российская империя)}} быў [[Аляксей Пятровіч Ярмолаў|А. П. Ярмолаў]]. На думку самога Паскевіча, Ярмолава адхілілі ад камандавання за самаўпраўныя ўчынкі, за тое, што войскі былі распушчаны, у дурным стане, без дысцыпліны, і за тое, што ў корпусе крадзеж быў незвычайны; людзі былі незадаволеныя дараваннем за некалькі гадоў, ва ўсім мелі патрэбу, матэрыяльная частка знаходзілася ўся у запушчэнні. Зноў каранаваны Мікалай I хацеў на месца Ярмолава прызначыць {{нп5|Аляксандр Якаўлевіч Рудзевіч|А. Я. Рудзевіча|ru|Рудзевич, Александр Яковлевич}}, але гэты намер застаўся не выкананым. Новы імператар быў не лепшай думкі пра Ярмолава і прама пісаў [[Іван Іванавіч Дзібіч-Забалканскі|І. І. Дзібічу]]: «Я Ярмолаву менш усіх веру». Атрымаўшы ад Ярмолава данясенне пра ўварванне персаў, Мікалай I накіраваў да яго Паскевіча, перадаўшы яму камандаванне войскамі, прычым фармальна ён падпарадкоўваўся Ярмолаву, што прывяло да асабістай варожасці паміж ім і Ярмолавым, у выніку чаго Ярмолаў пазней быў адкліканы з Каўказа. Па дарозе на Каўказ Паскевіч атрымаў чын [[Генерал ад інфантэрыі|генерала ад інфантэрыі]]. Па прыбыцці ён даведаўся, што для дзеянняў супраць персідскіх войскаў і паўстанцаў жыхароў {{нп5|Талышскае ханства|Талышскага|ru|Талышское ханство}} і {{нп5|Шырванскае ханства|Шырванскага|ru|Ширванское ханство}} ханстваў Ярмолавым сфармаваныя два атрады: адзін супраць [[Елізаветпаль|Елізаветпаля]], пад начальствам {{нп5|Валяр'ян Рыгоравіч Мадатаў|В. Р. Мадатава|ru|Мадатов, Валериан Григорьевич}}, а другі — супраць [[Эрывань|Эрывані]]. 3 верасня 1826 года Мадатаў правёў ўдалы бой пры {{нп5|Шамхорская бітва|Шамхоры|ru|Шамхорская битва}}, пасля чаго, па прыбыцці да атрада Паскевіча, ён заняў Елізаветпаля. Затым рушыў насустрач {{нп5|Абас-Мірза|Абасу-Мірзе|ru|Аббас-Мирза}}, які накіроўваўся з буйным войскам да Елізаветпаля. Бітва адбылася 14 верасня, персы былі зусім разбітыя. Паскевіч данёс пра гэта гасудару і Ярмолаву і быў узнагароджаны залатой шпагай, упрыгожанай алмазамі і лаўрамі, з надпісам «За паразу персіян пры Елізаветпалі». Ярмолаў не адважваўся ўварвацца ў [[Эрыванскае ханства]], як прапаноўваў Паскевіч, а заняўся выгнаннем мяцежных ханаў з Шырванскай і {{нп5|Кубінскае ханства|Кубінскай|ru|Кубинское ханство}} абласцей, у той час як сам Паскевіч перайшоў уброд раку [[Аракс]] і вярнуў на расійскую тэрыторыю каля 600 сямействаў, сагнаных персамі. Ён устаў 25 верасня лагерам каля ракі Чэрскені, а сам хутка вярнуўся ў Тыфліс, адкуль пісаў Дзібічу, што не знаходзіць для сябе магчымым працягваць службу з Ярмолавым, што здароўе яго не дазваляе яму знаходзіцца на Каўказе і таму ён просіць адклікаць яго назад у Расію. Разам з тым, ён даносіў пра вынікі сваіх інспектарскіх аглядаў некаторых каўказскіх войскаў, якія знойдзены былі ім у вельмі нездавальняючым стане, і скардзіўся на бяздзейнасць, на незадаволенасць планам першай кампаніі, на цяжкасці вясновага паходу, які мае быць, і г. д. У такім жа родзе Паскевіч пісаў {{нп5|генерал-кватэрмайстар|генерал-кватэрмайстару|ru|Генерал-квартирмейстер}} графу {{нп5|Павел Пятровіч Сухтэлен|Сухтэлену|ru|Сухтелен, Павел Петрович}}, памочніку Дзібіча. Усё гэта даводзілася да ведама імператара. Было відавочна, што адносіны паміж Ярмолавым і Паскевічам абвастрыліся да поўнай немагчымасці сумеснага служэння. Пры гэтым кожны з іх асобна склаў і паслаў у Генеральны штаб свае прапановы аб маючай адбыцца кампаніі, якія з’яўляліся заўвагамі на план ваенных дзеянняў, складзены Дзібічам і прысланы з Пецярбургу. Неўзабаве ў Тыфлісе была атрымана найвысокая згода на план кампаніі, прадстаўлены Ярмолавым. У Тыфліс прыбыў Дзібіч, упаўнаважаны дзейнічаць па абставінах. У сваіх данясеннях Дзібіч пісаў пра няздольнасць Паскевіча замяніць Ярмолава. На думку Дзібіча, Паскевіч быў занадта даверлівы і зусім не знаёмы з грамадзянскім кіраваннем краю. Аднак, па рашэнні імператара, Ярмолаў быў звольнены, а 28 сакавіка 1827 года Паскевіч уступіў у камандаванне Асобным каўказскім корпусам і ва ўпраўленне {{нп5|Каўказскі край|Каўказскім краем|ru|Кавказский край}}. З Каўказскага корпуса былі выдалены генералы {{нп5|Валяр'ян Рыгоравіч Мадатаў|Мадатаў|ru|Мадатов, Валериан Григорьевич}} і {{нп5|Аляксей Аляксандравіч Вельямінаў|А. А. Вельямінаў|ru|Вельяминов, Алексей Александрович}}. Дзібіч неўзабаве з’ехаў з краю, і Паскевіч прыступіў да рашучага заваявання [[Эрыванская губерня|Эрыванскай вобласці]]. Паскевіч вёў сталую перапіску з Мікалаем I і Галоўным штабам, але многія прынцыповыя дыпламатычныя і ваенныя рашэнні прымаў самастойна, паколькі дэпешы з Пецярбурга ў Закаўказзе ішлі каля 35 дзён. Паскевіч перайшоў за [[Аракс]], заняў [[Нахічэвань]] і аблажыў крэпасць {{нп5|Абас-Абад||ru|Аббас-Абад}}, якая бараніла гэты горад. Разбіў пры Джэвань-Булане персаў, якія спяшаліся пад начальствам Абаса-Мірзы на выручку крэпасці, якой Паскевіч авалодаў 7 ліпеня. Паскевіч быў узнагароджаны за гэта ордэнам святога Уладзіміра 1-й ступені. Рушыўшы пасля гэтага да Эрывані, Паскевіч авалодаў крэпасцю Сардар-Абад, якая знаходзілася на яго шляху, перайшоў раку [[Зангу]] і 5 кастрычніка, пасля ўпартай аблогі, авалодаў Эрыванню — сталіцай [[Эрыванскае ханства|Эрыванскага ханства]], за што ганараваны [[Ордэн Святога Георгія|ордэнам святога Георгія 2-й ступені]]. Такім чынам, дзве вялікія вобласці [[Закаўказзе|Закаўказзя]] былі заваяваныя ў тры месяцы. [[Файл:Turkmanchay.jpg|міні|250x250пкс|Граф І. Ф. Паскевіч і {{нп5|шахзадэ||ru|Шахзаде}} {{нп5|Абас-Мірза||ru|Аббас-Мирза}} на падпісанні {{нп5|Туркманчайскі мірны дагавор|мірнага дагавору ў Туркманчаі|ru|Туркманчайский мирный договор}}]] Вестка аб заваяванні Эрывані зрабіла гнятлівы ўплыў на персаў: яны аддавалі перавагу адстуленню або здачы рускім войскам пры іх набліжэнні. 13 кастрычніка 1827 года генералам {{нп5|Георгій Яўсеевіч Эрыстаў|Г. Я. Эрыставым|ru|Эристов, Георгий Евсеевич}} па загадзе Паскевіча быў заняты [[Таўрыз]], дзе было захоплена 50 артылерыйскіх гармат, больш за 1000 стрэльбаў, значная колькасць боепрыпасаў і харчавання, а таксама адзіны ў Персіі ліцейны завод. З узяццем гэтага горада занятая была і ўся [[Іранскі Азербайджан|Азербайджанская правінцыя]], пасля чаго Абас-Мірза пачаў перамовы аб міры. У якасці неабходнай умовы перамір’я Паскевіч высунуў патрабаванне выплаты Персіяй часткі {{нп5|Кантрыбуцыя|кантрыбуцыі|ru|Контрибуция}} да падпісання мірнага дагавора. Абас-Мірза прыняў гэту ўмову, але ва ўмоўлены тэрмін не выканаў яе. Гэта паслужыла прычынай аднаўлення ваенных дзеянняў, і ў другой палове студзеня 1828 года рускімі войскамі былі занятыя [[Урмія (горад)|Урмія]], {{нп5|Горад Мераге|Марага|ru|Мераге}} і [[Ардэбіль]]. Паскевіч працягнуў рух да [[Тэгеран]]а. Персідскі двор апынуўся ў бязвыхадным становішчы і 1 лютага на рускі аванпост прыбыў уючны транспарт, які даставіў першую частку кантрыбуцыі — 6 мільёнаў рублёў залатымі манетамі, яшчэ 4 мільёны рублёў былі дастаўленыя праз некалькі дзён. Вызначаючы агульны памер кантрыбуцыі (20 мільёнаў рублёў) Паскевіч зыходзіў з агентурных звестак, згодна з якімі ў шахскай казне мелася каштоўных металаў на суму, якая не перавышае 22 мільёнаў рублёў. 10 лютага 1828 года быў падпісаны {{нп5|Туркманчайскі мірны дагавор|мір з Персіяй у весцы Туркманчай|ru|Туркманчайский мирный договор}}, па якім Персія саступала Расіі Эрыванскае і {{нп5|Нахічэванскае ханства|Нахічэванскае|ru|Нахичеванское ханство}} ханствы, а таксама абавязвалася выплаціць 20 млн рублёў срэбрам кантрыбуцыі<ref>{{Артыкул|аўтар=|загаловак=О мире между Россией и Персией|спасылка=http://www.nlr.ru/e-res/law_r/search.php?part=281&regim=3|мова=|адказны=|аўтар выдання=|выданне={{нп5|Поўны збор законаў Расійскай імперыі|Полное собрание законов Российской империи|ru|Полное собрание законов Российской империи}}, собрание второе|тып=|месца=СПб.|выдавецтва=Типография II отделения [[Уласная Яго Імператарскай Вялікасці канцылярыя|Собственной Его Императорского Величества канцелярии]]|год=1830|том=III, 1828, № 1794|старонкі=125—130|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=}}</ref>. За гэта, імянным Найвышэйшым указам, ад 15 ([[27 сакавіка|27]]) сакавіка [[1828]] года, генерал-ад’ютант, генерал ад інфантэрыі Іван Федаравіч Паскевіч быў узведзены, з сыходным яго нашчадствам, у [[граф]]скую Расійскай імперыі годнасць, з імем граф '''Паскевіч-Эрыванскі''', і атрымаў з кантрыбуцыі мільен рублёў асігнацыямі. === Удзел у Руска-турэцкай вайне 1828—1829 гадоў === 14 (26) красавіка 1828 года Мікалай I, абураны парушэннямі ранейшых дамоўленасцяў аб суднаходстве ў чарнаморскіх пралівах з боку туркаў і іншымі правакацыйнымі дзеяннямі Порты, абвясціў вайну [[Асманская імперыя|атаманскай]] Порце і загадаў рускім войскам, якія стаялі да таго часу ў [[Бесарабія|Бесарабіі]], уступіць у атаманскія валоданні. Ваенныя дзеянні, некалькі пазней, таксама пачаліся ў Азіі; па агульнаму плану ваенных дзеянняў, Паскевіч, для адцягнення сіл турак ад галоўнага тэатра вайны на [[Балканскі паўвостраў|Балканскім паўвостраве]], павінен быў напасці на азіяцкія іх валоданні. Асабіста камандуючы войскамі, ён высунуўся 14 чэрвеня 1828 года з [[Гюмры|Гюмраў]] да {{нп5|Аблога Карса, 1828|Карса|ru|Осада Карса (1828)}}, пад сценамі яго разбіў турэцкую кавалерыю і затым, аблажыўшы гэтую крэпасць, прымусіў яе здацца са значнай колькасцю гармат і пораху. Затым быў здзейснены пераход праз высокі {{нп5|Чатыр-Даг|Чатырдагскі хрыбет|ru|Чатыр-Даг}}. Паскевіч падышоў да крэпасці [[Ахалкалакі]] і ўзяў яе штурмам 23 ліпеня, пасля чаго здалася і найблізкая крэпасць {{нп5|Хертвісі||ru|Хертвиси}}. Тым часам іншым атрадам войскі была ўзятая крэпасць [[Поці]]. Паскевіч, прызначаны шэфам {{нп5|Шырванскі 84-ы пяхотны полк|Шырванскага пяхотнага палка|ru|Ширванский 84-й пехотный полк}}, рушыў ад Ахалкалакі да крэпасці [[Ахалцыхэ]] і, разбіўшы шматлікую турэцкую кавалерыю, якая прыйшла ёй на дапамогу, пачаў яе аблогу. У гэты час падышла турэцкая армія ў 30 000 чалавек і ўстала ва ўмацаванай пазіцыі ў трох вёрстах ад горада. Пасля ўпартай бітвы, якая доўжылася цэлы дзень, гэтая армія была разбіта 9 жніўня, а затым 15 жніўня быў праведзены штурм Ахалцыха, які і капітуляваў 16 жніўня. Найвышэйшай Граматай ад 22 верасня 1828 года<ref>«{{unicode|[[Санкт-Петербургские ведомости|Санктпетербургскія Вѣдомости]]}}». 20 ноября 1828, № 93, стр. 1304.</ref> Паскевіч быў падараваны кавалерам {{нп5|ордэн святога Андрэя Першазванага|ордэна святога Андрэя Першазванага|ru|Орден Святого апостола Андрея Первозванного}}; Шырванскі пяхотны полк быў названы яго імем. Карыстаючыся жахам, наведзеным на туркаў, Паскевіч заняў крэпасці {{нп5|Крэпасць Ацкуры|Ацхур||Atskuri Fortress}}<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Ацхур}}</ref>, {{нп5|Ардаган||ru|Ардахан}}, {{нп5|Дагубаязіт|Баязэт|ru|Догубаязит}} і {{нп5|Дыядзін|||Diyadin}}і накіраваў частку войска для адпачынку ў [[Грузія|Грузію]] ў кастрычніку 1828 года. Прызначаны новы турэцкі галоўнакамандуючы [[Салег-Паша Мандайскі]] ў лютым 1829 года наважыўся адабраць Ахалцых, абклаў яго і неаднаразова штурмаваў гэтую крэпасць. Паскевіч паслаў {{нп5|Іван Рыгоравіч Бурцаў|Бурцава|ru|Бурцев, Иван Григорьевич}} і {{нп5|Мікалай Мікалаевіч Мураўёў-Карскі|Мураўёва|ru|Муравьёв-Карсский, Николай Николаевич}} з атрадамі вызваліць Ахалцых, што і было імі выканана, а сам, з прычыны значных падрыхтовак туркаў да новай кампаніі, стаў паміж Карсам і Ардаганам, каб дзейнічаць па меркаванні прама на [[Эрзурум|Эрзерум]]. Туркі ж засяродзіліся на [[Саганлугскі хрыбет|Саганлугскім хрыбце]], праз які ідзе дарога з Карса ў Эрзерум. Пасля нязначных сутычак, 20 чэрвеня Паскевіч авалодаў лагерам туркаў і зусім іх рассеяў, а затым, рушыўшы неадкладна да Эрзерума, ён 25 ліпеня падышоў да гэтай сталіцы [[Анатолія|Анатоліі]] і запатрабаваў яе здачы. Нязгода на гэта турак прымусіла Паскевіча авалодаць умацаванай вышынёй Топ-Даг, пасля чаго Эрзерум здаўся. Паскевіч, толькі што узнагароджаны алмазнымі знакамі ордэна святога Андрэя Першазванага за паражэнне туркаў, за заваяванне Эрзерума быў падараваны ордэнам святога Георгія 1-й ступені. Тым часам горныя плямёны {{нп5|Лазы, народ|лазаў|ru|Лазы}} паквапіўся выцесніць рускія войскі з крэпасці {{нп5|Горад Байбурт|Байбурта|ru|Байбурт}}. Паскевіч асабіста рушыў на іх і рассеяў іх зусім. Пасля гэтага ён рабіў невялікія экспедыцыі ў розныя бакі ад Эрзерума для выгнання непрыяцельскіх атрадаў. === Уціхамірванне горцаў і кіраванне краем === [[Файл:Ivan Paskevich.PNG|250px|міні|злева|[[Фрыдрых Рэндэл]]. «Партрэт І. Ф. Паскевіча»]] Пасля заключэння міра з Атаманскай Портай спыніліся ваенныя дзеянні ў [[Анатолія|Малой Азіі]], пасля чаго на Паскевіча, пажалаванага ў чын генерал-фельдмаршала, было ўскладзена заваяванне горскіх народаў, якія засялялі [[Каўказскія горы]]. Ен пачаў дзейнічаць у 1830 годзе, прымусіў [[Белаканы|белаканскіх]] [[Лезгіны|лезгін]] даць прысягу на падданства і заклаў {{нп5|Закатальская крэпасць|крэпасць|az|Zaqatala qalası}} пры Закатальскай цясніне. Накіраваўшыся затым на паўночны бок Каўказа, ён паступова абмяжоўваў горцаў за [[Кубань|Кубанню]], узводзіў ўмацаванні ў зямлі {{нп5|Шапсугі|шапсугаў|ru|Шапсуги}} і {{нп5|Абадзехі|абадзехаў|ru|Абадзехи}}, авалодаў цяснінай [[Гагра|Гагры]], заняў мыс [[Суук-Су, мыс|Суук-Су]] і {{нп5|Піцундская бухта|Піцундскую бухту|ru|Пицундская бухта}}, а затым пераправіўся на левы бераг [[Кубань|Кубані]], ніжэй [[Екацярынадар]]а, дзе рассеяў шапсугаў і знішчыў мноства іх {{нп5|Аул|аулаў|ru|Аул}}. Хоць грамадзянскае кіраванне {{нп5|Каўказскі край|Каўказскім краем|ru|Кавказский край}} было ўскладзена на іншую асобу (генерал-ад’ютанта {{нп5|Мікалай Марцям'янавіч Сіпягін|Сіпягіна|ru|Сипягин, Николай Мартемьянович}}), але яно знаходзілася пад прамым падначаленнем Паскевіча, які быў часта незадаволены распараджэннямі Сіпягіна, што звяртаў сваю ўвагу пераважна на пабудовы і ўпрыгажэнні гарадоў, тады як ўмацаванні і ў асаблівасці суд і паліцыя былі ў самым нездавальняючым стане. Паскевіч жа звяртаў увагу на выпраўленне ўсіх умацаванняў, выкараненне, па магчымасці, усіх абуральных злоўжыванняў у сферы суду і адміністрацыі ў гэтым краі. Ён садзейнічаў таксама засяленню края рускімі людзьмі. Разам з тым ен склаў палажэнне аб кіраванні [[Армянская апостальская царква|армяна-грыгарыянскай царквой]], а таксама аб пераўтварэнні высакароднага вучылішча ў Тыфлісе — у [[Гімназія|гімназію]]. Па яго прадстаўленні ў гэтым жа горадзе быў заснаваны {{нп5|Пансіён для дзяўчын|Інстытут высакародных дзяўчын|ru|Пансион для девушек}} і пачата добраўпарадкаванне публічнай бібліятэкі. Ён таксама заснаваў газету «[[Тифлисские ведомости]]». У яго гонар была названая цэнтральная плошча, прылеглая да Гарадской думы. У яго ж кіраванне была канчаткова далучана (у 1828 годзе) да Расійскай імперыі {{нп5|Гурыйскае княства|Гурыя|ru|Гурийское княжество}}. Клімат Каўказа неспрыяльна ўплываў на здароўе Паскевіча, і ў канцы 1830 года, рыхтуючыся да зімовай экспедыцыі супраць некаторых [[Чачэнцы|чачэнцаў]], ен занямог і прасіў гасудара выклікаць яго з Каўказа. == Уціхамірванне Польшчы (1831) == [[Файл:Ivan_Paskevich_on_horseback.PNG|злева|250px|міні|Паскевіч на карціне польскага мастака [[Януар Іванавіч Сухадольскі|Януара Сухадольскага]]]] Уціхамірванне [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|польскага бунту]], які ўспыхнуў у 1830 годзе, было ўскладзена на графа Паскевіча. Ен прыбыў 13 чэрвеня 1831 года ў [[Пултуск]] да галоўных сіл войска, рушыў з [[Плоцк]]а ўніз па [[Вісла|Вісле]], пераправіўся блізу [[Прусія|прускай]] мяжы ля Оські, абышоў моцную армію палякаў пад начальствам {{нп5|Ян Скржынецкі|Скржынецкага|ru|Скржинецкий, Ян}} і адціснуў яго да [[Варшава|Варшавы]]. Жадаючы пазбегнуць кровапраліцця, Паскевіч прапанаваў палякам умовы здачы, якія былі імі адпрэчаны. 25 жніўня Паскевіч пачаў {{нп5|Аблога Варшавы, 1831|штурм Варшавы|ru|Осада Варшавы (1831)}}, у ходзе якога Паскевіч быў паранены ядром у левую руку. [[Файл:Штурм Варшавы, взятие Воли, 1931.jpg|250px|міні|Узяцце ўмацавання {{нп5|Воля, Варшава|Воля|ru|Воля (Варшава)}} пры штурме Варшавы ў 1831 годзе. Карціна {{нп5|Орас Верне|Ораса Верне|ru|Верне, Орас}}]] 26 жніўня Паскевіч данес яго вялікасці: «Варшава ў вашых ног, польская армія па майму загаду адыходзіць да Плоцку». За гэтую перамогу, імянным Найвышэйшым указам, ад 4 (16) верасня 1831 года, галоўнакамандуючы дзеючай арміяй, генерал-фельдмаршал, граф Іван Федаравіч Паскевіч-Эрыванскі быў узведзены, з сыходным яго нашчадствам, у княжую Расійскай імперыі годнасць, з тытулам светласці і найменнем ''Варшаўскі'', а малалетні сын яго [[Фёдар Іванавіч Паскевіч|Фёдар]] падараваны ў [[прапаршчык]]і Эрыванскага імя яго бацькі палка. Поўным яго імем з гэтага часу стала '''князь Іван Фёдаравіч Варшаўскі, граф Паскевіч-Эрыванскі'''. Пасля здачы Варшавы вайна працягвалася нядоўга; асобныя атрады польскіх войскаў былі рассеяны, або абяззброены, а галоўная армія польская, якая стаяла каля [[Модлінская крэпасць|Модліна]], была адціснутая Паскевічам у Прусію, дзе і склала зброю. == Польскі намеснік == [[Файл:Palace_in_Homiel,_Belarus.JPG|міні|250px|[[Палац Румянцавых — Паскевічаў]] у [[Гомель|Гомелі]], набыты ў [[1834]] годзе.]] Пасля ўціхамірвання [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|польскага бунту]] імператар Мікалай I прызначыў князя Паскевіча намеснікам Польшчы (1832). Паскевіч праводзіў палітыку русіфікацыі, будаваў дарогі і фартыфікацыйныя збудаванні ({{нп5|Цытадэль, Варшава|Аляксандраўская цытадэль|ru|Цитадель (Варшава)}} у [[Варшава|Варшаве]], {{нп5|Івангародская крэпасць, Польшча|Івангародская крэпасць|ru|Ивангородская крепость (Польша)}} і [[Модлінская крэпасць|Новагеоргеўск]]). Польскія нацыяналісты склалі дзве беспаспяховыя змовы супраць Паскевіча ў 1833 і ў 1844 гадах. З-за шматлікай папяровай працы па кіраванні краем у Паскевіча пагоршыўся зрок, што да крайнасці трывожыла імператара, які неаднаразова ў сваіх лістах раіў Паскевічу лячыцца. == Уціхамірванне Венгрыі (1849) == {{main|Здушэнне Венгерскага паўстання, 1848—1849}} [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Венгрыі|Мяцеж венгерскіх сепаратыстаў]] прымусіў імператара [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыі]] [[Франц Іосіф I|Франца-Іосіфа]] звярнуцца за дапамогай да Расіі. Рускі і аўстрыйскі імператары 5 мая 1849 года сустрэліся ў расійскай Варшаве і {{нп5|Варшаўскі дагавор, 1849|ўзгаднілі план ўціхамірвання Венгрыі|ru|Варшавский договор (1849)}}. Кіраўніком рускага экспедыцыйнага корпуса прызначаўся Іван Паскевіч. 5 чэрвеня 1849 года ен уступіў у Венгрыю<ref name="Викитека ВЭС Вайцен">{{ВТ-ВЭС|Вайцен}}</ref>. У той жа час іншыя два атрады, пад камандаваннем {{нп5|Аляксандр Мікалаевіч Лідэрс|Лідэрса|ru|Лидерс, Александр Николаевич}} і {{нп5|Максім Максімавіч Гротэнгельм|Гротэнгельма|ru|Гротенгельм, Максим Максимович}}, уступілі ў [[Трансільванія|Трансільванію]]. Праводзячы фельдмаршала ў паход, рускі імператар замест інструкцый вымавіў: «Не шкадуй каналляў!». Пасля паразы венгерскай арміі [[Артур Гёргеі|Гёргея]] пад [[Комарна]]м (30 тысяч чалавек), 1 жніўня Паскевіч прыняў капітуляцыю мяцежнікаў. 25 верасня ен урачыста вярнуўся ў Расію, напісаўшы ў рапарце імператару: «Венгрыя ля ног Вашай Імператарскай Вялікасці». За паспяховае заканчэнне гэтай {{нп5|Здушэнне Венгерскага паўстання, 1848—1849|кампаніі|ru|Подавление Венгерского восстания (1848—1849)}}, рэскрыптам ад 4 жніўня 1849 года, Паскевічу было прадастаўлена права карыстацца тымі ж воінскімі ўшанаваннямі, якія ўздаюцца толькі асобе Яго Імператарскай Вялікасці. 5 кастрычніка 1850 года ў Варшаве адбыўся ўрачысты парад войскаў у гонар 50-гадовага службовага юбілею Паскевіча. Імператар Мікалай I, які прысутнічаў на цырымоніі, уручыў юбіляру новы ўзор фельдмаршальскага жазла з надпісам «За дваццацічатырохгадовае прадвадзіцельства перамоганоснымі рускімі войскамі ў Персіі, Турцыі, Польшчы і Венгрыі», а кароль прускі і аўстрыйскі імператар узвялі яго таксама ў фельдмаршалы сваіх войскаў. == Апошнія гады == [[Файл:Ivan Paskevich1.jpg|250px|міні|злева|[[Ян Ксаверый Канеўскі]]. «Партрэт І. Ф. Паскевіча»]] === Крымская вайна === {{main|Дунайская кампанія Крымскай вайны}} Працягваючы па-ранейшаму кіраваць сваім краем, Паскевіч зноў быў выкліканы на тэатр ваенных дзеянняў, якія адбываліся {{нп5|Дунайская кампанія Крымскай вайны|на Дунаі|ru|Дунайская кампания Крымской войны}}, з прычыны [[Крымская вайна|вайны]] Расіі з Турцыяй. Смелы план імператара Мікалая I, які складаўся ў хуткім руху праз [[Балканскія горы]], быў пад уплывам Паскевіча істотна зменены на больш асцярожны, у падставе якога ляжаў папярэдні занятак розных крэпасцяў на Дунаі. Рускія войскі пад правадырствам {{нп5|Міхаіл Дзмітрыевіч Гарчакоў|М. Д. Гарчакова|ru|Горчаков, Михаил Дмитриевич}} ўступілі ў [[Малдаўскае княства|Малдавію]] і [[Валашскае княства|Валахію]], і ў 1853 годзе адбылося ўжо некалькі бітваў з турэцкімі войскамі пад {{нп5|Бітва пры Алтэніцы|Алтэніцай|ru|Битва при Ольтенице}}, {{нп5|Бітва пры Чэтаце|Чэтаце||Battle of Cetate}}, {{нп5|Аблога Калафата|Калафатам||Siege of Calafat}} і г. д. Тады па царскаму загаду галоўнакамандуючым на заходніх і паўдневых межах быў прызначаны ў 1854 годзе Паскевіч, які прыбыў 3 красавіка ў Дунайскае войска. Ён неадкладна прыняў камандаванне над войскамі 3-га, 4-га і 5-га {{нп5|Армейскі корпус|армейскіх карпусоў|ru|Армейский корпус}} і, зрабіўшы новыя распараджэнні аб размяшчэнні іх, хутка наблізіўся да [[Сілістра|Сілістрыі]]. Мяркуючы заняцца яе {{нп5|Аблога Сілістры|аблогай||Siege of Silistra}}, 28 мая Паскевіч асабіста рабіў [[Рэкагнасцыроўка (ваенная справа)|рэкагнасцыроўку]], пры чым быў моцна кантужаны ядром; гэта вымусіла яго здаць камандаванне арміяй зноў Гарчакову і выехаць 1 чэрвеня ў [[Ясы]], адкуль ён працягваў кіраваць войскамі. У ліпені — жніўні кіраваў вывадам рускіх войскаў з Валахіі і Малдавіі. Падчас вываду войскаў на тэрыторыі [[Дунайскія княствы|Дунайская княстваў]] не быў пакінуты ні адзін чалавек з 27 тысяч параненых і хворых. Разам з рускімі войскамі ў Расію пайшла немалая колькасць румынаў, балгараў і сербаў. Завяршыўшы вывад войскаў Паскевіч, з дазволу Мікалая I, для папраўлення здароўя і адпачынку, выехаў у свой [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|гомельскі маёнтак]], а затым — у [[Варшава|Варшаву]]. У канцы 1854 года добраахвотна выехаў у дзеючую армію ў Крым. [[5 лістапада]], знаходзячыся на гасцявой яхце, якая стаяла ў {{нп5|Севастопальская бухта|Севастопальскай бухце|ru|Севастопольская бухта}}, ледзь не загінуў з-за распачатага на [[Чорнае мора|Чорным моры]] шторму. Неўзабаве зноў вярнуўся ў Варшаву. === Смерць === [[Файл:Паскевич И. Ф., автограф.jpg|250px|міні|Аўтограф І. Ф. Паскевіча]] Хоць Паскевіч і адышоў ад кантузіі настолькі, што быў у стане зноў ўступіць у кіраванне Царствам Польскім, яна моцна паўплывала на яго здароўе. Ён стаў згасаць, а розныя хваробы хутка развіваліся. Цяжка перажываў смерць Мікалая I. Даведаўшыся аб {{нп5|Абарона Севастопаля, 1854—1855|пакіданні рускімі Севастопаля|ru|Оборона Севастополя (1854—1855)}}, канчаткова злёг у ложак. Памёр у Варшаве ва ўзросце 73 гадоў 20 студзеня 1856 года ў 10 гадзін раніцы, паспеўшы атрымаць у 1855 годзе ад новага імператара асаблівы знак манаршай да яго міласці, менавіта — партрэты абодвух гасудараў Мікалая I і [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], для нашэння ў [[Пятля (адзенне)|пятліцы]]. Незадоўга да сваёй смерці Паскевіч завяшчаў у фонд Дзяржаўнага інваліднага капіталу 50 тысяч рублёў срэбрам. На гэтыя грошы ен прасіў ўтрымліваць штогод 200 чалавек калекаў ніжніх чыноў (знявечаных і цяжка параненых салдат). Па {{нп5|Адпяванне|адпяванні|ru|Отпевание}} цела ў кафедральным {{нп5|Сабор Найсвяцейшай Панны Марыі Каралевы Польшчы|Свята-Траецкім саборы|ru|Собор Пресвятой Девы Марии Королевы Польши (Варшава)}}, астанкі фельдмаршала, па яго жаданні, былі адданыя зямлі ў сяле Іванаўскім (былым [[Дэмблін|Дзембліне]]). Ва ўсіх войсках і ў цэлым Царстве Польскім была абвешчана жалоба на дзевяць дзён, на працягу якой усе тэатры былі зачыненыя. Неўзабаве пасля скону Паскевіча ў Варшаве, у [[Кракаўскае прадмесце|Кракаўскім прадмесці]], перад [[Прэзідэнцкі палац (Варшава)|палацам Намесніка]], было пачата збудаванне яму [[Помнік Івану Паскевічу|помніка]], які быў урачыста адкрыты 21 чэрвеня 1870 года ў прысутнасці імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]]. У 1889 годзе астанкі І. Ф. Паскевіча і яго жонкі {{нп5|Лізавета Аляксееўна Паскевіч|Лізаветы Аляксееўны|ru|Паскевич, Елизавета Алексеевна}}, народжанай {{нп5|Род Грыбаедавых|Грыбаедавай|ru|Грибоедовы}}, былі перапахаваныя ў [[Капліца-пахавальня Паскевічаў|сямейнай пахавальні князёў Паскевічаў]], выбудаванай яго сынам [[Фёдар Іванавіч Паскевіч|Фёдарам]] у Гомелі. == Жонка і дзеці == [[Файл:E.A.Paskevich_by_N.G.Schilder_(%3F),_Gomel_palace.jpg|міні|250px|Лізавета Аляксееўна Паскевіч, светлая княгіня Варшаўская, народжаная Грыбаедава]] У шлюбе з {{нп5|Лізавета Аляксееўна Паскевіч|Лізаветай Аляксееўнай Грыбаедавай|ru|Паскевич, Елизавета Алексеевна}} (1791—1856), дачкой маскоўскага багацея [[Аляксей Фёдаравіч Грыбаедаў|А. Ф. Грыбаедава]] і князёўны Аляксандры Сяргееўны {{нп5|Род Адоеўскіх|Адоеўскай|ru|Одоевские}}, меў трох дачок і сына: * Аляксандра (1821—1845), жонка флігель-ад’ютанта [[Пётр Аляксандравіч Балашоў|П. А. Балашова]]; у іх сыны {{нп5|Мікалай Пятровіч Балашоў|Мікалай|ru|Балашов, Николай Петрович}}, Міхаіл, Іван * Настасся (1822—1892), блізнюк Ганны, жонка флігель-ад’ютанта князя [[Міхаіл Барысавіч Лабанаў-Растоўскі|М. Б. Лабанава-Растоўскага]] (старэйшы брат [[Аляксей Барысавіч Лабанаў-Растоўскі|будучага міністра замежных спраў]]); іх дачка Марыя за егермайстрам [[Уладзімір Уладзіміравіч Скарацін|У. У. Скараціным]] * Ганна (1822—1901), блізнюк Настассі, жонка генерал-маёра князя [[Міхаіл Дзмітрыевіч Валконскі|М. Д. Валконскага]]; іх дачка Лізавета стала жонкай князя {{нп5|Анатоль Аляксандравіч Куракін|Анатоля Куракіна|ru|Куракин, Анатолий Александрович}} (пам. 1936). * [[Фёдар Іванавіч Паскевіч|Фёдар]] (1823—1903), генерал-лейтэнант, адзіны спадчыннік, дзяцей не было. == Памяць == === Помнікі === [[Файл:Koniecpolski_Palace.jpg|справа|міні|250px|Помнік Паскевічу перад [[Прэзідэнцкі палац (Варшава)|губернатарскім палацам у Варшаве]]]] * [[Помнік Івану Паскевічу|Помнік Івану Федаравічу Паскевічу]] быў усталяваны ў [[Варшава|Варшаве]] на плошчы [[Прэзідэнцкі палац (Варшава)|дома Намесніка]] ў [[Кракаўскае прадмесце|Кракаўскім прадмесці]] і ўрачыста адкрыты 21 чэрвеня 1870 года ў прысутнасці імператара Аляксандра II. * У [[Вялікі Ноўгарад|Вялікім Ноўгарадзе]] постаць І. Ф. Паскевіча змешчана на Помніку «[[Тысячагоддзе Расіі|1000-годдзе Расіі]]» сярод 129 фігур самых выдатных асоб у расійскай гісторыі (на 1862 год). * Помнік-бюст Паскевіча ў [[Ерэван]]е на [[Пагорак Паскевіча|пагорку Паскевіча]]. Адкрыты 5 снежня 2003 года. Бюст вырабіў скульптар {{нп5|Бенік Петрасян||hy|Բենիկ Պետրոսյան}} у 1978 годзе да 150-годдзя далучэння [[Усходняя Арменія|Усходняй Арменіі]] да Расіі. * Усталяваны ў горадзе [[Кіравакан]]е бюст знік пасля [[Спітакскае землетрасенне|разбуральнага землятрасення ў Арменіі]] і быў знойдзены намаганнямі грамадскай арганізацыі «Сябры Расіі»<ref>[http://rusk.ru/newsdata.php?idar=406195 В Ереване установлен памятник русскому полководцу. ''Русская Линия'' (5.12.2003).]</ref>. * Помнік-бюст у [[Гомель|Гомелі]]. * Мемарыяльная дошка ў [[Палтава|Палтаве]] на доме 8 па вуліцы {{нп5|Вуліца Саборнасці, Палтава|Кастрычніцкай|uk|Вулиця Соборності (Полтава)}} урачыста адкрыта і асвечана да 230-годдзя фельдмаршала, 17 мая 2012 года<ref>[http://www.poltava.pl.ua/news/16243/ В Полтаве открыли памятную доску Ивану Паскевичу].</ref>. === Тапаніміка === * Пагорак Паскевіча ў [[Ерэван]]е<ref>[http://www.noev-kovcheg.ru/mag/2012-20/3539.html Холм Паскевича в Ереване — исторический урок русско-армянского единства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005021148/http://www.noev-kovcheg.ru/mag/2012-20/3539.html |date=5 кастрычніка 2013 }}</ref>, * У Тыфлісе (цяпер — [[Тбілісі]]) з 1827 года да ўсталявання савецкай улады была плошча Эрыванскага, нахваная у гонар генерала Паскевіча, графа Эрыванскага, якая цяпер называецца [[Плошча Свабоды (Тбілісі)|плошчай Свабоды]]. === Літаратура === * Урачыстая песня «Хвала табе, Паскевіч-рос» == Узнагароды == === Ордэны Расійскай імперыі === * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] IV ступені з бантам (1807) * [[Ордэн Святой Ганны]] ІІ ступені (1809) * Алмазныя знакі да ордэну Святой Ганны ІІ ступені (1809) * Ордэн Святога Уладзіміра III ступені (1810) * [[Ордэн Святога Георгія]] IV ступені (07.07.1810) * Ордэн Святога Георгія III ступені (30.01.1811) * Ордэн Святой Ганны I ступені (1812) * Ордэн Святога Уладзіміра II ступені (1812) * Алмазныя знакі да ордэну Святой Ганны I ступені (1813) * [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага]] (1814) * Алмазныя знакі да ордэну Святога Аляксандра Неўскага (1819) * Ордэн Святога Уладзіміра I ступені (17.08.1827) * Ордэн Святога Георгія II ступені (29.10.1827) * {{нп5|Ордэн Святога апостала Андрэя Першазванага||ru|Орден Святого апостола Андрея Первозванного}} (22.09.1828) * Алмазныя знакі да ордэну Святога апостала Андрэя Першазванага (16.07.1829) * Ордэн Святога Георгія I ступені (27.07.1829) * {{нп5|Ордэн Белага арла, Расійская імперыя|Ордэн Белага арла|ru|Орден Белого орла (Российская империя)}} (1831) * Мячы да ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага (05.08.1855)<ref>[http://tarlith-history.livejournal.com/1346520.html Андреевские кавалеры]{{Недаступная спасылка}}</ref> === Замежныя ордэны === * Асманскі {{нп5|Ордэн Паўмесяца||ru|Орден Полумесяца}} (1807) * Прускі {{нп5|Ордэн Чырвонага арла||ru|Орден Красного орла}} I ступені (1813) * Персідскі {{нп5|Ордэн Льва і Сонца||ru|Орден Льва и Солнца}} I ступені на залатым ланцугу (1828) * Прускі [[Ордэн Чорнага арла]] (1829) * Алмазныя знакі да прускага Ордэна Чорнага арла (1834) * Саксен-Ваймарскі {{нп5|Дынастычны ордэн Белага сокала||de|Hausorden vom Weißen Falken}}, вялікі крыж (1841) * Аўстрыйскі венгерскі {{нп5|Каралеўскі венгерскі ордэн Святога Стэфана|Каралеўскі ордэн Святога Стэфана|ru|Королевский венгерский орден Святого Стефана}}, вялікі крыж (1844) * Алмазныя знакі да аўстрыйскага Каралеўскага венгерскага ордэна Святога Стэфана (1849) * Аўстрыйскі {{нп5|Ваенны ордэн Марыі Тэрэзіі||ru|Военный орден Марии Терезии}}, вялікі крыж (1849) * Неапалітанскі {{нп5|Ордэн Святога Фердынанда і Заслуг||ru|Орден Святого Фердинанда и Заслуг}}, вялікі крыж (1849) * Баварскі [[Ваенны ордэн Максіміліяна Іосіфа]], вялікі крыж (1849) * Пармскі {{нп5|Ордэн Святога Людовіка||it|Ordine del Merito sotto il titolo di San Lodovico}}, вялікі крыж (1850) * Вюртэмбергскі {{нп5|Ордэн «За ваенныя заслугі», Вюртэмберг|Ордэн «За ваенныя заслугі»|ru|Орден «За военные заслуги» (Вюртемберг)}}, вялікі крыж (1850) * Дацкі [[Ордэн Слана]] (1850) * Галандскі {{нп5|Ваенны ордэн Вільгельма||ru|Военный орден Вильгельма}}, вялікі крыж * Партугальскі [[Авіскі ордэн]], вялікі крыж === Узнагародная зброя === * {{нп5|Залатая зброя «За адвагу»|Залатая шпага «За адвагу»|ru|Золотое оружие «За храбрость»}} (1807) * Залатая шпага, упрыгожаная дыяментамі і лаўрамі, з надпісам «За паражэнне персіян пры Елізаветполі» (1826) * Пруская залатая шпага, упрыгожаная дыяментамі (1835) === Іншыя ўзнагароды === * {{нп5|Крыж «За ўзяцце Базарджsка»||ru|Крест «За взятие Базарджика»}} * [[Virtuti Militari|Польскі знак адрознення «За ваенную годнасць»]] I ступені (1831) * Партрэт імператара [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]] з дыяментамі, для нашэння ў пятліцы на Андрэеўскай стужцы (1833) * Знак адзнакі «За XL гадоў бездакорнай службы» (1842) * Знак адзнакі «За XLV гадоў бездакорнай службы» (1847) * Фельдмаршальскае жазло, упрыгожанае дыяментамі, з надпісам «За дваццацічатырохгадовае прадвадзіцельства перамоганоснымі рускімі войскамі ў Персіі, Турцыі, Польшчы і Венгрыі» (1850) * Знак адрознення «За L гадоў бездакорнай службы» (1852) * Партрэт імператараў Мікалая I і [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]] для нашэння ў [[Пятля (адзенне)|пятліцы]] (1855) == Ганаровыя воінскія званні == * {{нп5|Спіс генерал-фельдмаршалаў Германіі|Генерал-фельдмаршал Прусіі|ru|Список генерал-фельдмаршалов Германии}} * {{нп5|Генерал-фельдмаршал, Аўстрыя|Фельдмаршал Аўстрыі|ru|Генерал-фельдмаршал (Австрия)}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар= [[Аляксандр Пятровіч Шчарбатаў|Щербатов А. П.]]|частка= |спасылка частка= |загаловак= Генерал-фельдмаршал князь Паскевич : Его жизнь и деятельность / По неизданным источникам составил Генерального штаба генерал-майор князь Щербатов|арыгінал= |спасылка= http://www.runivers.ru/upload/iblock/8dc/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_1t.pdf|вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография, литография Р. Голике|год= 1888|том= 1 с 23 картами и планами. 1782—1826 гг|старонкі= |слупкі= |старонак= 396, 139|серыя= |isbn= |тыраж= |ref= |archive-date= 10 жніўня 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160810214208/http://www.runivers.ru/upload/iblock/8dc/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_1t.pdf}} * {{кніга|аўтар= [[Аляксандр Пятровіч Шчарбатаў|Щербатов А. П.]]|частка= |спасылка частка= |загаловак= Генерал-фельдмаршал князь Паскевич : Его жизнь и деятельность / По неизданным источникам составил Генерального штаба генерал-майор князь Щербатов|арыгінал= |спасылка= http://www.runivers.ru/upload/iblock/eef/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_1t_prilozenie_.pdf|вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография, литография Р. Голике|год= 1888. — 23 карты и плана к первому тому : 1782—1826 гг|том= |старонкі= |слупкі= |старонак= 48|серыя= |isbn= |тыраж= |ref= |archive-date= 10 жніўня 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160810204421/http://www.runivers.ru/upload/iblock/eef/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_1t_prilozenie_.pdf}} * {{кніга |аўтар= [[Аляксандр Пятровіч Шчарбатаў|Щербатов А. П.]]|частка= |спасылка частка= |загаловак= Генерал-фельдмаршал князь Паскевич : Его жизнь и деятельность / По неизданным источникам составил Генерального штаба генерал-лейтенант князь Щербатов|арыгінал= |спасылка= http://www.runivers.ru/upload/iblock/762/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_2t.pdf|вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография Р. Голике|год= 1890|том= 2 с 8 картами и планами. Август 1826 — октябрь 1827 гг|старонкі = |слупкі= |старонак= 332, 281|серыя= |isbn= |тыраж= |ref= }} * {{кніга |аўтар= [[Аляксандр Пятровіч Шчарбатаў|Щербатов А. П.]]|частка= |спасылка частка= |загаловак= Генерал-фельдмаршал князь Паскевич : Его жизнь и деятельность / По неизданным источникам составил Генерального штаба генерал-лейтенант князь Щербатов|арыгінал= |спасылка= http://dlib.rsl.ru/viewer/01003918726#?page=5|вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография Р. Голике|год= 1891|том= 3 с 5 картами и планами. Октябрь 1827 — май 1831 гг|старонкі = |слупкі= |старонак= 336, 173|серыя= |isbn= |тыраж= |ref= }} * {{кніга|аўтар= [[Аляксандр Пятровіч Шчарбатаў|Щербатов А. П.]]|частка= |спасылка частка= |загаловак= Генерал-фельдмаршал князь Паскевич : Его жизнь и деятельность / По неизданным источникам составил Генерального штаба генерал-лейтенант князь Щербатов|арыгінал= |спасылка= http://www.runivers.ru/upload/iblock/509/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_4t.pdf|вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография Р. Голике|год= 1894|том= 4 с двумя картами и гербом. 1831 год|старонкі= |слупкі= |старонак= 240, 235|серыя= |isbn= |тыраж= |ref= |archive-date= 10 жніўня 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160810205628/http://www.runivers.ru/upload/iblock/509/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_4t.pdf}} * {{кніга|аўтар= [[Аляксандр Пятровіч Шчарбатаў|Щербатов А. П.]]|частка= |спасылка частка= |загаловак= Генерал-фельдмаршал князь Паскевич : Его жизнь и деятельность / По неизданным источникам составил Генерального штаба генерал-лейтенант князь Щербатов|арыгінал= |спасылка= http://www.runivers.ru/upload/iblock/d4d/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_5t.pdf|вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография Тренке и Фюсно|год= 1896|том= 5 : 1832—1847 гг|старонкі= |слупкі= |старонак= XVI, 396|серыя= |isbn= |тыраж= |ref= |archive-date= 10 жніўня 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160810202020/http://www.runivers.ru/upload/iblock/d4d/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_5t.pdf}} * {{кніга |аўтар= [[Аляксандр Пятровіч Шчарбатаў|Щербатов А. П.]]|частка= |спасылка частка= |загаловак= Генерал-фельдмаршал князь Паскевич : Его жизнь и деятельность / По неизданным источникам составил Генерального штаба генерал-лейтенант князь Щербатов|арыгінал= |спасылка= http://dlib.rsl.ru/viewer/01003918723#?page=3|вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография Тренке и Фюсно|год= 1896. — Приложения к тому пятому : 1832—1847 гг|том= |старонкі = |слупкі= |старонак= XVI, 629|серыя= |isbn= |тыраж= |ref= }} * {{кніга|аўтар= [[Аляксандр Пятровіч Шчарбатаў|Щербатов А. П.]]|частка= |спасылка частка= |загаловак= Генерал-фельдмаршал князь Паскевич : Его жизнь и деятельность / По неизданным источникам составил Генерального штаба генерал-лейтенант князь Щербатов|арыгінал= |спасылка= http://www.runivers.ru/upload/iblock/2bd/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_6t.pdf|вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография Тренке и Фюсно|год= 1899|том= 6 : 1848—1849 гг|старонкі= |слупкі= |старонак= XII, 404|серыя= |isbn= |тыраж= |ref= |archive-date= 11 жніўня 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160811041314/http://www.runivers.ru/upload/iblock/2bd/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_6t.pdf}} * {{кніга|аўтар= [[Аляксандр Пятровіч Шчарбатаў|Щербатов А. П.]]|частка= |спасылка частка= |загаловак= Генерал-фельдмаршал князь Паскевич : Его жизнь и деятельность / По неизданным источникам составил Генерального штаба генерал от инфантерии князь Щербатов|арыгінал= |спасылка= http://www.runivers.ru/upload/iblock/94a/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_7t.pdf|вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= СПб.|выдавецтва= Типография Тренке и Фюсно|год= 1904|том= 7 : 1850—1856 гг|старонкі= |слупкі= |старонак= X, 423|серыя= |isbn= |тыраж= |ref= |archive-date= 7 сакавіка 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220307214711/https://runivers.ru/upload/iblock/94a/Sherbatov-%20gen-feldm%20Knyaz%20Paskevich_7t.pdf}} * {{нп5|Дзмітрый Мікалаевіч Бантыш-Каменскі|Бантыш-Каменский, Д. Н.|ru|Бантыш-Каменский, Дмитрий Николаевич}} 45-й генерал-фельдмаршал князь Иван Федорович Варшавский, граф Паскевич-Эриванский // Биографии российских генералиссимусов и генерал-фельдмаршалов. В 4-х частях. Репринтное воспроизведение издания 1840 года. — М.: Культура, 1991. * {{ВТ-ЭСБЕ|Паскевич, Иван Федорович}} * {{ВТ-РБС|Паскевич-Эриванский, Иван Федорович}} * Словарь русских генералов, участников боевых действий против армии Наполеона Бонапарта в 1812—1815 гг. // Российский архив : Сб. — М., студия «ТРИТЭ» [[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў|Н. Михалкова]], 1996. — Т. VII. — С. 509—510. * {{нп5|Спіс генералам па старшынству|Список генералам по старшинству|ru|Список генералам по старшинству}}. СПб, 1856. == Спасылкі == * [http://www.ruscadet.ru/names/cadets/military/patskev.htm Польза, честь и слава. Генерал-фельдмаршал И. Ф. Паскевич (1782—1856)] {{ref-ru}} * [http://memoirs.ru/files/VKP_IV92_5.rar В. К. П. Фельдмаршал Паскевич и дипломатия в 1827—1829 годах // Исторический вестник, 1892. — Т. 48. — № 5. — С. 494—518.] {{ref-ru}} {{Генерал-фельдмаршалы Расіі}} {{Намеснікі Царства Польскага}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Паскевіч}} [[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Намеснікі Царства Польскага]] [[Катэгорыя:Графы Расіі]] [[Катэгорыя:Флігель-ад’ютанты (Расія)]] [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Расійскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1806—1812]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Барадзінскай бітвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-персідскіх войн]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1828—1829]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Каўказскіх войн]] [[Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Венгерскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны]] [[Катэгорыя:Паскевічы|Іван Фёдаравіч]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Ваенная галерэя]] [[Катэгорыя:Ганаровыя аматары Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] tseaoy57n0bho15dnfwnyed9ax2ohgh 0 94401 5154925 4997473 2026-06-16T10:02:00Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5154925 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Клэр Дэйнс | Арыгінал імя = Claire Danes | Фота = Claire Danes at Much Music by Robin Wong 6.jpg | Подпіс = <small>На прэзентацыі фільма «[[Зорны пыл]]»</small> | Шырыня = 220px | Імя пры нараджэнні = Клэр Кэтрын Дэйнс | Прафесія = актрыса | Гады актыўнасці = 1990 — цяпер. час }} '''Клэр Кэтрын Дэйнс''' ({{lang-en|Claire Catherine Danes}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская [[актрыса]] [[тэатр]]а, кіно і тэлебачання. == Фільмаграфія == * (1996) «[[Рамэа + Джульета]]» — ''Джульета Капулеці'' == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{imdb name|id=0000132|name=Клэр Дэйнс}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Terminator}} {{Навігацыйны блок2 |загаловак = Узнагароды Клэр Дэйнс |state = collapsed |стыль_загалоўка = background:#EEDD82 |спіс1 = {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — міні-серыял ці тэлефільм}} {{Прайм-тайм прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле}} {{Прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую жаночую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} {{Прэмія «Выбар тэлевізійных крытыкаў» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле}} {{Прэмія Асацыяцыі тэлевізійных крытыкаў за асабістыя дасягненні ў драме}} {{Прэмія MTV Movie & TV Awards за найлепшае выкананне ў кіно}} }} {{ВП-парталы|Кінематограф|Біяграфіі|ЗША}} {{DEFAULTSORT:Дэйнс Клэр}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»]] aba3559pf3ydwpkapys0ydvm0yyoq3b 0 102087 5154789 5139931 2026-06-16T04:08:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154789 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Вядомы як = Аўтар 2-томнага «Фразеалагічнага слоўніка беларускай мовы» ([[1993]], [[2008]]) }} '''Іва́н Я́каўлевіч Ле́пешаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мовазнавец]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1985), [[прафесар]] (1987). Ветэран [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Іскозы]] (цяпер [[Дубровенскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) 23 кастрычніка 1924 года. У 1940 годзе скончыў 8 класаў, здаў экстэрнам экзамены за 9 класаў і паступіў у [[Аршанскі настаўніцкі інстытут]], вучоба ў якім была перапынена нападам Германіі на СССР у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]]. З 1944 года ваяваў на фронце, быў паранены пры вызваленні [[Калінінград|Кёнігсберга]]. Пасля сканчэння [[Аршанскі настаўніцкі інстытут|Аршанскага настаўніцкага інстытута]] (1948) працаваў выкладчыкам беларускай мовы ў [[Свіслач (горад)|Свіслацкай]] сярэдняй школе [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Арыштаваны 9 жніўня 1949 года, 12 кастрычніка 1949 года прыгавораны да 10 гадоў у працоўна-папраўчых лагерах з канфіскацыяй маёмасці «за службу ў нямецкай паліцыі»<ref>{{Cite web|url=http://www.marakou.by/ru/davedniki/repres_nastaunik/tom-iv-kniga-i?id=24310|title=Лепешаў Іван Якаўлевіч|website=web.archive.org (marakou.by)|date=2016-03-05|access-date=2023-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305020812/http://www.marakou.by/ru/davedniki/repres_nastaunik/tom-iv-kniga-i?id=24310|archivedate=5 сакавіка 2016|url-status=}}</ref>. Пакаранне ён адбываў у [[ГУЛАГ|лагерах]] [[Прыморскі край|Прыморскага края]] (1949—1955). Рэабілітаваны ў 1963 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.grsu.by/component/k2/item/34046-velikaya-otechestvennaya-vojna-v-sud-bakh-sotrudnikov-kupalovskogo-universiteta-ivan-lepeshev.html|title=Гродненский государственный университет имени Янки Купалы - «Великая Отечественная война в судьбах сотрудников Купаловского университета»: Иван Лепешев|website=www.grsu.by|access-date=2023-10-23|archive-date=25 студзеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125103940/https://www.grsu.by/component/k2/item/34046-velikaya-otechestvennaya-vojna-v-sud-bakh-sotrudnikov-kupalovskogo-universiteta-ivan-lepeshev.html|url-status=dead}}</ref>. З 1956 года працаваў настаўнікам беларускай і рускай моў і літаратур у школах [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёна]]. Працуючы ў школе, апублікаваў у выдавецтве «[[Народная асвета (выдавецтва)|Народная асвета]]» дзве свае кнігі «Изготовление и использование таблиц по русскому языку» (1966), «Литературно-краеведческий кружок» (1969), якія былі высока ацэнены тагачаснай метадычнай навукай. Завочна скончыў (на выдатна) філалагічны факультэт [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага педагагічнага інстытута]] (1959) і аспірантуру ў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскім педагагічным інстытуце]] (1971). З 1971 года працаваў у [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскім педагагічным інстытуце]] (пасля ўніверсітэце) спачатку выкладчыкам, пасля дацэнтам (1973), прафесарам (1986). Памёр 12 кастрычніка 2014 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://zviazda.by/be/news/20141012/1413139943-pamyor-prafesar-ivan-lepeshau|title=Памёр прафесар Іван Лепешаў|website=zviazda.by|date=2014-10-12|access-date=2023-10-25}}</ref>. Пахаваны на гродзенскіх [[Аульс (могілкі)|могілках «Аульс»]] у сектары 1Б<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.racyja.com/hramadstva/pad-garodnyaj-asvyatsili-pomnik-ivanu-le/|title=Пад Гародняй асвяцілі помнік Івану Лепешаву|website=БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ|date=2016-10-12|access-date=2023-10-25|last2=Koscina|first2=Julija|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811065229/https://www.racyja.com/hramadstva/pad-garodnyaj-asvyatsili-pomnik-ivanu-le/|archivedate=11 жніўня 2020|url-status=dead}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == У 1973 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Фразеалогія ў творах [[Кандрат Крапіва|К. Крапівы]]», а ў 1985 годзе доктарскую дысертацыю «Праблемы фразеалагічнай стылістыкі і фразеалагічнай нормы ў сучаснай беларускай літаратурнай мове». Сярод колаў навуковых інтарэсаў былі даследаванні ў сферы [[фразеалогія|фразеалогіі]], якой Лепешаў прысвяціў больш як 10 кніг. Сярод іх манаграфія-дапаможнік «Фразеалогія сучаснай беларускай мовы» (1998), якая ёсць вынікам шматгадовых тэарэтычных напрацовак даследчыка. Шмат увагі надаваў даследаванню іншых моўных з’яў, займаўся праблемамі [[Парэміялогія|парэміялогіі]], [[Лексікалогія|лексікалогіі]], [[Граматыка|граматыкі]], культуры мовы, [[Стылістыка|стылістыкі]], мовы мастацкай літаратуры і інш. Аўтар 520 навуковых, навукова-метадычных публікацый, працы «Литературно-краеведческий кружок», больш як 40 кніг («Этымалагічны слоўнік фразеалагізмаў», «Лінгвістычны аналіз тэксту», «У пошуках ісціны», «Надзённае», суаўтар «Практыкуму па беларускай мове» ды інш.). == Узнагароды == Быў узнагароджаны ордэнам Вялікай Айчыннай вайны II ступені, медалямі «[[Медаль «За адвагу» (СССР)|За адвагу]]», «[[Медаль «За баявыя заслугі»|За баявыя заслугі]]», «[[Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»|За ўзяцце Кёнігсберга]]». Узнагароджаны знакам «Выдатнік народнай асветы». == Бібліяграфія == * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Фразеалогія ў творах К.Крапівы : стыліст. выкарыстанне фразеалагізмаў|арыгінал=|спасылка=|адказны= рэд. [[Фёдар Міхайлавіч Янкоўскі|Ф. М. Янкоўскі]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1976 |старонкі=|старонак=152|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Лінгвістычны аналіз літаратурнага твора: для выкладчыкаў беларус. мовы і літ.|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Нар. асвета|год=1981|старонкі=|старонак=157|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Этымалагічны слоўнік фразеалагізмаў|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Народная асвета]]|год=1981|том=1|старонкі=|старонак=160|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Проблемы фразеологической стилистики и фразеологической нормы в современном белорусском литературном языке: автореф. дис.... д-ра филол. наук|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Минск|выдавецтва=Ин-т языкознания им. Я. Коласа АН БССР|год=1984|старонкі=|старонак=37|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Праблемы фразеалагічнай стылістыкі і фразеалагічнай нормы|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1984|старонкі=|старонак=262|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Фразеалагічны слоўнік беларускай мовы|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. [[Янка Саламевіч|Іван Саламевіч]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=1993|том=1|старонкі=|старонак=590|серыя=|isbn=5-85700-125-0|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Фразеалагічны слоўнік беларускай мовы|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. Іван Саламевіч|выданне=|месца=Менск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=1993|том=2|старонкі=|старонак=607|серыя=|isbn=5-85700-132-3|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=Іван Лепешаў, Марыя Якалцэвіч.|частка=|загаловак=Слоўнік беларускіх прыказак|арыгінал=|спасылка=|адказны=рэд. [[Янка Сіпакоў|Іван Сіпакоў]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=БелЭн імя П.Броўкі|год=1996|том=|старонкі=|старонак=352|серыя=|isbn=985-11-0046-3|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Фразеалогія сучаснай беларускай мовы: вучэб. дапам. для студэнтаў філал. фак. ВНУ|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Выш. шк.|год=1998|старонкі=|старонак=270|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=Іван Лепешаў, Марыя Якалцэвіч|частка=|загаловак=Практыкум па лексікалогіі і фразеалогіі: дапам. для студэнтаў філал. спецыяльнасцей ВНУ|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Гродна|выдавецтва=ГрДУ|год=2001|старонкі=|старонак=191|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=І.Я. Лепешаў, М.А. Якалцэвіч|частка=|загаловак=Слоўнік беларускіх прыказак |арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларус. навука|год=2002|старонкі=|старонак=509|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Этымалагічны слоўнік фразеалагізмаў |арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=БелЭн|год=2004|старонкі=|старонак=443|серыя=|isbn=|тыраж=}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Парэміялогія як асобны раздзел мовазнаўства|арыгінал=|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/21462-1.pdf|адказны=рэд. [[Наталля Дудко]]|выданне=|месца=Гродна|выдавецтва=ГрДУ|год=2006|том=|старонкі=|старонак=279|серыя=|isbn=985-417-808-0|тыраж=150|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305013254/http://pdf.kamunikat.org/21462-1.pdf|archivedate=5 сакавіка 2016}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Фразеалагічны слоўнік беларускай мовы|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=2-ое выд|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2008|том=1|старонкі=|старонак=669|серыя=|isbn=978-985-11-0403-7|тыраж=2000}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Фразеалагічны слоўнік беларускай мовы|арыгінал=|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/21463-1.pdf|адказны=|выданне=2-ое выд|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|год=2008|том=2|старонкі=|старонак=702|серыя=|isbn=978-985-11-0405-1|тыраж=2000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305013356/http://pdf.kamunikat.org/21463-1.pdf|archivedate=5 сакавіка 2016}} * {{Кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Лінгвістычны аналіз тэксту|арыгінал=|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/21673-1.pdf|адказны=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]]|год=2009|том=|старонкі=|старонак=287|серыя=|isbn=978-985-06-1534-3|тыраж=2000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305012722/http://pdf.kamunikat.org/21673-1.pdf|archivedate=5 сакавіка 2016}} * {{Кніга|аўтар=Іван Лепешаў, [[Марыя Якалцэвіч]].|частка=|загаловак=Тлумачальны слоўнік прыказак|арыгінал=|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/21464-1.pdf|адказны=[[Марына Вахмяніна]]|выданне=2-ое выд.|месца=Гродна|выдавецтва=ГрДУ|год=2011|том=|старонкі=|старонак=695|серыя=|isbn=978-985-515-446-5|тыраж=200|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305021414/http://pdf.kamunikat.org/21464-1.pdf|archivedate=5 сакавіка 2016}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|||208}} * {{крыніцы/ЭКБ|5||65}} * Беларускі фальклор : энцыклапедыя : [у 2 т. / рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2006. — Т. 2. — С. 22. — 2000 экз. — ISBN 985-11-0366-7. * Беларуская мова: энцыклапедыя / пад рэдакцыяй А. Я. Міхневіча. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 1994. — С. 304. — 653 с. — ISBN 5-85700-126-9. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)||422}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|том=3|старонкі=236|артыкул=|аўтар=}} * {{Кніга|аўтар=Тамашэвіч Т.І., Якалцэвіч М. А|частка=|загаловак=Лепешаў Іван Якаўлевіч: навукова-педагагічная дзейнасць у галіне беларускага мовазнаўства (да 85-годдзя з дня нараджэння): біябібліяграфічны агляд|арыгінал=|спасылка=https://uploads.philology.by/lepeshaw2009bio.pdf|адказны=|выданне=|месца=Гродна|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|том=|старонкі=|старонак=83|серыя=|isbn=978-985-515-192-1|тыраж=100|archive-date=15 сакавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315052612/https://uploads.philology.by/lepeshaw2009bio.pdf}} * Шэўчык Н. Нагляднасць і развіццё мовы вучняў пры вывучэнні сінтаксісу // Народная асвета. — 1965. — № 3. — С. 36. * [Рэдакцыйны артыкул:] Навучаючы, вучыцца // Народная асвета. −1965. — № 10. — С. 4. * Янкоўскі Ф. Пра запаветнае // Полымя. — 1992. — № 9. — С. 204—205. * Сачанка Б. Адраджэнне праз духоўнасць // Літаратура і мастацтва. −1993. — 29 мая. * Карачун Р., Тамашэвіч Т. І адзін у полі воін // Гродзенская праўда. −1994. — 1 сакавіка. * Даследчык фразеалагізмаў // Літаратура і мастацтва. — 1994. — 21 кастрычніка. * Віншуем юбіляра // Роднае слова. — 1994. — № 10. — С. 30. * Тамашэвіч Т. Даследчык роднага слова // Свіцязь. — 1994. — № 3. — С. 129. * Крыўко М. Зайздросны лёс вялікага працаўніка // Наша слова. — 1994. — № 45. — С. 6. * Сабасцян Б. Шлях у навуку пачынаўся ў Берштах // Дзянніца. — 1994. — 10 снежня. * Даніловіч М. Навука-98 на філалагічным // Гродзенскі універсітэт. — 1999. — 5 мая. * Коўзкі М. Доля праўды // Літаратура і мастацтва. — 1997. — 10 кастрычніка. * Даніловіч М. А. Слова пра Настаўніка // Прафесар Іван Якаўлевіч Лепешаў: Бібліяграфічны агляд навукова-педагагічнай дзейнасці па беларускім мовазнаўстве. — Гродна, 1999. — С. 7-10. * Тамашэвіч Т. І. На ніве роднага слова // Прафесар Іван Якаўлевіч Лепешаў: Бібліяграфічны агляд навукова-педагагічнай дзейнасці па беларускім мовазнаўстве. — Гродна, 1999. — С. 10—13. * Лепешаў Іван Якаўлевіч // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы: Бібліяграфічны даведнік. Гродна, 1999. — С. 285—287. * Даніловіч М. Віншуем юбіляра // Роднае слова. — 1999. — № 10. — С. 68. * Буевіч В., Сідар А. Іван Якаўлевіч Лепешаў: Чалавек і Настаўнік з вялікай літары // Пагоня. — 1999. — 21 кастрычніка. * Крыўко М. Руплівец мовазнаўства // Настаўніцкая газета. — 1999. — 23 кастрычніка. * Крыўко М. Вялікі працаўнік на ніве роднай мовы // Наша слова. — 1999. — 27 кастрычніка. * Паланёны родным словам // Літаратура і мастацтва. — 1999. — 29 кастрычніка. * Якалцэвіч М. Шчодрасць таленту // Гродзенскі універсітэт. — 1999. — 3 лістапада. * Лепешев Иван Яковлевич // Кто есть кто в Республике Беларусь: Люди Дела. Минск, 1999. — С. 293. * Жук І. Дазнанні на гарачай далоні // І. Я. Лепешаў. Дазнанні. — Гродна, 2000. — С. 3-4. * Дудараў Л. Ад вясковага хлопчыка да прафесара // Дняпроўская праўда. — 2000. — 26 ліпеня. * Лепешев Иван Яковлевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. Минск, 2001. — Т. 1. — С. 93. * Лепешаў Іван Якаўлевіч // Памяць: Шчучынскі раён. — Мінск, 2001. — С. 453—454. * Лепешев Иван Яковлевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. -Минск, 2004. С. * Тамашэвіч Т. Паланёны родным словам // Роднае слова. — 2004. — № 9. — С. == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/Lepieszau_Ivan.html Кнігі Івана Лепешава на сайце kamunikat.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140810205032/http://kamunikat.org/Lepieszau_Ivan.html |date=10 жніўня 2014 }} * [http://arche.by/by/page/reviews/navuka-ahliady/8648 Слоўнік добры, але не надта…]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.edu.gov.by/main.aspx?guid=74493 Лепешаў Іван Якаўлевіч]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/repres_nastaunik/tom-iv-kniga-i?id=24310 Справочники писателя, историка, энциклопедиста Леонида Морякова «Репрессированные общественные и культурные деятели Беларуси»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305020812/http://www.marakou.by/ru/davedniki/repres_nastaunik/tom-iv-kniga-i?id=24310 |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://ebooks.grsu.by/ling_grodno/lepesha-ivan-yaka-levich.htm Лепешаў Іван Якаўлевіч. Лінгвістычнае краязнаўства Гродзеншчыны] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лепешаў Іван Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Аршанскага настаўніцкага інстытута]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] qpd465l3yi1xn1s66xhttjsnv84uihx 10 121059 5154790 4324896 2026-06-16T04:40:51Z CommonsDelinker 151 Replacing Flag_of_Italy_(1860).svg with [[File:Flag_of_the_Royal_Italian_Army.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · As also indicated in the description, 5154790 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|сцягафікацыя/сцяг</noinclude>}}} | alias = Каралеўства Італія, 1861—1946 | shortname alias = Каралеўства Італія | flag alias = Flag_of_Italy_(1861-1946)_crowned.svg | flag alias-цывільны = Flag of Italy (1861-1946).svg | flag alias-ВМС = Flag_of_Italy_(1861-1946)_crowned.svg | flag alias-армія = Flag of the Royal Italian Army.svg | flag alias-Рух супраціву = Flag of Italian Committee of National Liberation.svg | flag alias-Гарыбальдзійскія брыгады = Bandiera delle Brigate Garibaldi partigiane (1943-1945).PNG | flag alias-Справядлівасць і свабода = Flag of Giustizia e Liberta.svg | variant = {{{variant|}}} | var1 = цывільны | var2 = ВМС | var3 = армія | var4 = Рух супраціву | var5 = Гарыбальдзійскія брыгады | var6 = Справядлівасць і свабода | related1 = Італія | related2 = Напалеонаўская Італія | related3 = Італьянская сацыяльная рэспубліка | related4 = Савойскі дом | памер = {{{памер|}}} }} j2tq97nzt4k5b7rch8ottvev7bmb71n 100 121975 5154679 5154337 2026-06-15T15:50:56Z NirvanaBot 40832 +13 новых 5154679 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Алендскія (з Мінскага ваяводства)|2026-06-15T14:23:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Альбер Даза|2026-06-15T13:00:53Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Дар’я Мікалаеўна Гіргель|2026-06-15T12:41:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Максім Максімавіч Літвінаў|2026-06-15T11:55:32Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Аранскі|2026-06-15T10:51:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мікалай Аранскі|2026-06-15T10:48:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іосіф Аранскі|2026-06-15T10:47:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Война-Аранскія|2026-06-15T10:43:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аранскія|2026-06-15T10:24:48Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)|2026-06-15T09:45:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Меліх Джэўдэт Андай|2026-06-14T21:48:41Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Актай Рыфат|2026-06-14T21:39:40Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Ілья Віктаравіч Найшулер|2026-06-14T17:33:50Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Таццяна Калашнікава|2026-06-14T12:27:33Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Калашнікава|2026-06-14T12:27:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вольга Калашнікава|2026-06-14T12:27:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Галіна Калашнікава|2026-06-14T12:27:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вера Калашнікава|2026-06-14T12:26:54Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яўген Калашнікаў|2026-06-14T12:26:47Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юрый Калашнікаў|2026-06-14T12:26:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> bdr9pkdd15kxbo6i6s87zo52pzgsayg 0 127832 5154726 4394049 2026-06-15T18:51:35Z Глеков Олег 169642 афармленне 5154726 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = |арыгінал назвы = |лагатып =A-M.png |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = |гісторыя = |заснаванне = |апошні выпуск = |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = {{num|}} |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Ave Maria»''' ({{lang-be|Вітана будзь, Марыя}}) — штомесячны рэлігійны часопіс, заснаваны ў [[1994]] [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіяй]]. Друкуе матэрыялы, прысвечаныя жыццю [[Каталіцтва ў Беларусі|Каталіцкага касцёла на Беларусі]], навіны з усіх дыяцэзій і замежжа, артыкулы пра галоўныя каталіцкія святы, разважанні па пытаннях веры, інтэрв’ю са святарамі, аповеды пра цікавых людзей. Адрас рэдакцыі: [[Плошча Свабоды (Мінск)|пл. Свабоды]] 9, 220030 г. [[Мінск]]. Рэдактар — [[Хрысціна Лялько]]. Рэдакцыяй газеты рыхтуецца таксама часопіс для дзяцей «[[Ave Maria. Маленькі рыцар Беззаганнай]]». == Спасылкі == * [http://ave-maria.by/ Афіцыйны сайт] * [http://www.catholic.by/port/media.htm Інфармацыя на Catholic.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081219144321/http://catholic.by/port/media.htm |date=19 снежня 2008 }} [[Катэгорыя:Каталіцкія СМІ Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя часопісы]] 4ocv3q99kluk4vhmt0oo5pb665vfzt7 4 131069 5154905 5153486 2026-06-16T09:19:35Z Ueschar 151377 /* Бягучыя абмеркаванні */ 5154905 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] k1f9fp894abxalumw913mb94eksafgx 5154923 5154905 2026-06-16T09:59:30Z Ueschar 151377 /* Бельск Падляскі → Бельск-Падляшскі */ Адказ 5154923 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] meib66b8sa8id7p9lqsioen7p550zlb 0 141758 5154713 5154436 2026-06-15T17:43:52Z M.L.Bot 261 стыль, афармленне, ачыстка карткі 5154713 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта}} '''Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Іванэ Джавахішвілі''' ({{lang-ka|თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი}}), '''ТДУ''' — вядучая і найбуйнейшая [[ВНУ]] [[Грузія|Грузіі]], цэнтр навукі і культуры. Заснаваны ў лютым [[1918]] года. == Гісторыя == У 1917 годзе было створана Таварыства для заснавання Тбіліскага ўніверсітэта. Галоўным заснавальнікам лічаць гісторыка [[Іванэ Джавахішвілі]], таксама сярод першых заснавальнікаў усходазнавец [[Георгій Ахвледыяні]], гісторык [[Шалва Нуцубідзэ]], псіхолаг [[Дзмітрый Узнадзэ]], лінгвіст [[Акакій Шанідзэ]]. Першым рэктарам абраны хімік [[Пётр Мелікішвілі]]. Некаторыя час універсітэт называўся імем Сталіна. У 1949—1956 гадах ваенную кафедру універсітэта узначальваў генерал-маёр [[Павел Абрамідзэ]]. Пры рэктары Метрэвелі (з 1991) універсітэт вярнуў аўтаномію, страчаную ў 1926 годзе; у 1992 годзе Метрэвелі абраны супрацоўнікамі рэктарам універсітэта. У 2006—2010 гадах рэктарам універсітэта быў [[Георгій Хубуа]]. 27 снежня 2010 года рэктарам універсітэта стаў [[Аляксандр Квіташвілі]]. == Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі == * [[Георгій Маргвелашвілі]] == Спасылкі == * [http://www.tsu.ge/ Сайт універсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928043258/http://www.tsu.ge/ |date=28 верасня 2007 }} * [http://www.tsu.viam.hepi.edu.ge Гісторыя ТДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041203181817/http://www.tsu.viam.hepi.edu.ge/ |date=3 снежня 2004 }} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Грузіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тбіліскі ўніверсітэт| ]] [[Катэгорыя:Універсітэты Грузіі]] [[Катэгорыя:Тбілісі|Універсітэт]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя арганізацыі Грузіі]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Сталіна]] 5gk3fxt9easecujvcm2209dsrabjige 0 142093 5154703 4793699 2026-06-15T17:18:49Z Ueschar 151377 арфаграфія 5154703 wikitext text/x-wiki {{пра|мірны дагавор 1411 года|дагавор 1466 года|Другі Таруньскі мір}} {{Дагавор | назва = Таруньскі мір 1411 года | поўная назва = | выява = Peace of Torun 1411.jpg | шырыня = 250px | подпіс = | тып = [[Міжнародны дагавор]] | дата падрыхтоўкі = | дата падпісання = [[1 лютага]] [[1411]] | месца падпісання = [[Торунь]] | змацаваны пячаткай = | увайшоў у сілу = | умовы = | заканчэнне дзеяння = | падпісаны = | бакі = [[Выява:Den tyske ordens skjold.svg|15px]] [[Тэўтонскі ордэн]] <hr/>[[Выява:Alex K Kingdom of Poland3.svg|15px]] [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]]<br />[[Выява:Coat of Arms of Lithuania.svg|15px]] [[Вялікае Княства Літоўскае]] | месца захоўвання = [[Варшава|Warszawa]], Archiwum Glowne Akt Dawnych, Zbior dokumentow pergaminowych, sygn. 4487. | мова = [[лацінская мова|лацінская]] | мовы = | сайт = | вікікрыніцы = :la:Pax Thorun }} '''Тару́нскі мір 1411 года''', або '''Першы Тару́нскі мір''' — мірнае пагадненне, якое фармальна завяршыла [[Вялікая вайна 1409—1411 гадоў|«Вялікую вайну» 1409—1411 гадоў]] паміж саюзам [[Польшча ў часы Ягелонскай дынастыі|Каралеўства Польскага]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] з аднаго боку, і [[Тэўтонскі ордэн|Крыжацкім ордэнам]] з другога, падпісанае [[1 лютага]] [[1411]] года ў [[Торунь|Торуні]] ({{lang-de|Thorn}}), у адным з самых паўднёвых гарадоў [[Дзяржава Тэўтонскага ордэна|Манаскай дзяржавы крыжацкіх рыцараў]]. У гістарыяграфіі гэта пагадненне часта лічыцца дыпламатычнай няўдачай Польшчы і Літвы з-за іх няздольнасці выгадна скарыстаць разгромнае паражэнне крыжакоў у [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]]. Крыжакі аддалі [[Добжынская зямля|Добжынскую зямлю]], захопленую ў Польшчы падчас вайны, і зрабілі толькі часовыя тэрытарыяльныя саступкі ў [[Жамойць|Жамойці]], якая пераходзіла да Літвы толькі на час кіравання польскага караля [[Ягайла|Уладзіслава II Ягайлы]] і вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а. Тарунскі мір 1411 года быў нестабільным. Спатрэбіліся яшчэ дзве вайны, [[Галодная вайна]] ў 1414 і [[Голубская вайна]] ў 1422, каб падпісаць [[Мельнскі мір]], які вырашыў усе тэрытарыяльныя спрэчкі. Тым не менш, вялікія памеры ваенных рэпарацый былі значным фінансавым цяжарам для крыжакоў, які спарадзіў унутраныя канфлікты і эканамічны спад. Крыжацкі ордэн так і не здолеў аднавіць сваю былую моц. == Гістарычны кантэкст == {{Асноўны артыкул|Вялікая вайна, 1409—1411|Грунвальдская бітва}} [[Выява:Teutonic Order 1410.png|300px|thumb|Тэўтонскі ордэн у 1410 годзе]] У маі 1409 года ў [[Жамойць|Жамойці]], якая паводле [[Рацёнжскі дагавор|Рацёнжскага дагавора]] знаходзілася ў руках Ордэна<ref>Turnbull 2003, С. 20</ref>, выбухнула паўстанне. Вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] падтрымаў паўстанне. Польшча, якая з 1386 года была ў асабістай уніі з Літвой, таксама абвясціла падтрымку жамойцкіх паўстанцаў. Такім чынам лакальнае паўстанне вылілася ў сапраўдную вайну. Спачатку тэўтонскія рыцары ўварваліся ў Польшчу, знянацку захопліваючы палякаў у палон і заваёўваючы [[Добжынская зямля|Добжынскую зямлю]] без значнага супраціўлення<ref>Ivinskis 1978, С. 336</ref>. Аднак ні адзін ваюючы бок не быў гатовы да паўнацэннай вайны. У кастрычніку 1409 года пры пасрэдніцтве імператара рымскага і чэшскага караля [[Вацлаў IV|Вацлава IV]] было заключана перамір'е. Калі ў чэрвені 1410 года тэрмін перамір'я скончыўся, саюзныя польска-літоўскія войскі ўварваліся ў Прусію і сустрэлі войска крыжакоў у [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]]. Крыжакі былі разгромлены, большасць іх камандавання былі забіты. Пасля бітвы большасць крыжацкіх крэпасцей здаліся без супраціўлення. Крыжацкі Ордэн застаўся толькі з васьмю падкантрольнымі замкамі<ref>Ivinskis 1978, С. 342</ref>. Аднак саюзныя польска-літоўскія войскі памарудзілі з [[Аблога Марыенбурга 1410 года|аблогай Марыенбурга]], даючы крыжакам дастаткова часу, каб арганізаваць абарону. Саюзным войскам, якія цярпелі нястачу амуніцыі і баявога духу, не ўдалося захапіць сталіцу Тэўтонскага ордэна, і яны вярнуліся дамоў у верасні 1410 года<ref>Turnbull 2003, С. 75</ref>. Крыжакі хутка адваявалі свае захопленыя палякамі крэпасці<ref>Urban 2003, С. 166</ref>. Польскі кароль Ягайла падняў новае войска і нанёс чарговае паражэнне крыжакам у [[Бітва пад Карановам|бітве пад Карановам]] у кастрычніку 1410 года. [[Генрых фон Плаўэн]], новы тэўтонскі вялікі магістр хацеў працягнуць змаганне і ўжо збіраўся набіраць новых крыжакоў, але, нягледзячы на гэта, галава Тэўтонскага ордэна схіляўся да міру, і абодва бакі дамовіліся аб перамір'і з [[10 снежня]] 1410 года па [[11 студзеня]] 1411 года<ref name="Turnbul77">Turnbull 2003, С. 77</ref>. Трохдзённыя перагаворы ў Рацёнжы паміж Ягайлам і фон Плаўэнам праваліліся, і тэўтонскія рыцары ўварваліся ў [[Добжынская зямля|Добжынскую зямлю]] ізноў<ref name="Turnbul77"/>. Чарговае крыжацкае нашэсце вылілася ў новы этап перамоў, якія завяршыліся Тарунскім пагадненнем. == Умовы пагаднення == Межы дзяржаў вярталіся на даваенны (да 1409 года) стан, за выключэннем [[Жамойць|Жамойці]]<ref name="Turnbull78">Turnbull 2003, С. 78</ref>. Ордэн пакінуў свае прэтэнзіі на Жамойць, але толькі часова — пасля смерці польскага караля [[Ягайла|Ягайлы]] і вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а Жамойць павінна была вярнуцца ў межы Ордэна. У гэты час абодва кіраўнікі ўжо былі мужчынамі ва ўзросце<ref name="urban175">Urban 2003, С. 175</ref>. На поўдні [[Добжынская зямля]], захопленая падчас вайны крыжакамі, адыходзіла да Польшчы. Такім чынам, Тэўтонскі ордэн фактычна не пацярпеў аніякіх тэрытарыяльных страт, што, відавочна, было вялікім дыпламатычным дасягненнем пасля разгромнага паражэння ў Грунвальдскай бітве<ref name="Turnbull78"/><ref>Davies 2005, С. 98</ref>. Усе бакі дамовіліся, што ўсе будучыя тэрытарыяльныя спрэчкі або непагадненні па вызначаных межах будуць вырашацца шляхам міжнароднага пасрэдніцтва. Межы былі адчынены для міжнароднага гандлю, што было карысным больш для прускіх гарадоў<ref name="urban175"/>. Ягайла і Вітаўт таксама абяцалі ахрысціць усіх застаўшыхся паганцаў на Літве і Жаймоці, якія не былі дагэтуль афіцыйна ахрышчаныя<ref name="Turnbull78"/>. Пасля Грунвальдскай бітвы Вялікае Княства Літоўскае і Каралеўства Польскае трымалі каля 14 000 ваеннапалонных<ref>Turnbull 2003, С. 68</ref>. Большасць непрывілеяваных салдат і наймітаў былі вызвалены адразу пасля бітвы з умовай рэгістрацыі ў Кракаве 11 лістапада 1410<ref>Turnbull 2003, С. 69</ref>. Заставаліся ў зняволенні толькі тыя, хто быў здольны заплаціць за сябе выкуп. Былі адзначаныя істотныя выкупы; напрыклад, найміт Хольбрахт фон Лойм мусіў заплаціць «шэсцьдзясят разоў суму ў 150 пражскіх грошай», або больш за 30 кілаграм срэбрам<ref>Pelech 1987, С. 105—107</ref>. Тарунскі мір урэгуляваў выкупы супольна: польскі кароль вызваліў усіх палонных узамен на плату ў «шэсцьдзясят разоў сумай 100 000 пражскіх грошай», што раўняецца прыблізна 20 000 кілаграмам срэбра, якія выплачваліся чатырма гадавымі ўзносамі<ref name="urban175"/>. У выпадку нявыплаты аднаго з гадавых унёскаў плацельшчык мусіў выплаціць дадатковую кампенсацыю ў памеры 720 000 пражскіх грошай. У цэлым выкуп раўняўся £850 000 — дзесяцікратнаму гадавому даходу караля Англіі<ref>Christiansen 1997, С. 228</ref>. == Наступствы == Дзеля таго, каб сабраць дастатковую для выкупу суму, вялікі магістр [[Генрых фон Плаўэн]] быў вымушаны павысіць падаткі. Ён сабраў савет прадстаўнікоў з кожнага прускага горада, каб прыняць увядзенне адмысловага падаткаабкладання. Данцыг ([[Гданьск]]) і Торн ([[Торунь]]) паўсталі супраць новага падатку, але былі падаўлены<ref name="Turnbull78"/>. Крыжакі таксама канфіскавалі царкоўнае срэбра і золата і ўзялі значныя пазыкі за мяжой. Першыя дзве выплаты былі своечасова аплачаныя ў поўным памеры. Аднак для далейшых выплат было складана сабраць грошы, бо крыжакі вычарпалі сваю казну на рэстаўрацыю сваіх замкаў і пераўладкаванне свайго войска, якое ў вялікай ступені залежала ад аплачваемых наймітаў<ref name="Turnbull78"/>. Яны таксама паслалі дарагія падарункі Папе Рымскаму і імператару [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Жыгімонт Люксембургскі|Жыгімонту]], каб упэўніцца ў працягу іх падтрымкі крыжацкай справы<ref>Urban 2003, С. 176, 189</ref>. Падаткавыя запісы паказалі, што ўраджай у тыя гады быў нязначным і што многія абшчыны адставалі ад тэмпу выплаты падаткаў на тры гады<ref>Urban 2003, С. 188</ref>. Неўзабаве пасля мірнага пагаднення ўзніклі нязгоднасці наконт кепска вызначаных меж Жамойці. Вітаўт сцвярджаў, што ўся тэрыторыя на поўнач ад [[Нёман]]а, уключаючы порт Мемель ([[Клайпеда]]) была часткай Жаймойці і тым самым павінна адысці Вялікаму Княству Літоўскаму<ref>Ivinskis 1978, С. 345</ref>. У сакавіку 1412 года імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Жыгімонт пагадзіўся пасрэднічаць у змяншэнні памераў трэцяй гадавой выплаты, дэмаркацыі жамойцкай граніцы і іншых пытаннях. Дэлегацыі сустрэліся ў Будзе (Офен), рэзідэнцыі Жыгімонта, дзе былі арганізаваны шчодрыя баляванні, паляванні і спаборніцтвы. Святкаванне прыпала на шлюбавіны Кімбаркі Мазавецкай, пляменніцы Ягайлы, і аўстрыйскага герцага [[Эрнест, герцаг аўстрыйскі|Эрнэста]]<ref>Urban 2003, С. 191</ref>. У жніўні 1412 года Жыгімонт абвясціў, што Тарунскі мір з'яўляўся дзейным і справядлівым<ref>Urban 2003, С. 192</ref>, і прызначыў Бенедыкта Макра расследаваць памежныя спрэчкі. Гадавыя рэпарацыйныя выплаты не былі зніжаны, і апошняя своечасовая выплата была зроблена ў студзені 1413 года<ref>Urban 2003, С. 193</ref>. Марка абвясціў сваё рашэнне ў маі 1413, цалкам саступаючы паўночны бераг Нёмана, разам з Мемелем, Вялікаму Княству Літоўскаму<ref>Ivinskis 1978, С. 346—347</ref>. Крыжакі адмовіліся прымаць гэта рашэнне, і безвыніковая [[Галодная вайна]] распачалася ў 1414 годзе. Перамовы працягваліся на [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]], і спрэчныя пытанні не былі вырашаны да [[Мельнскі мір|Мельнскага міру]] 1422 года. Агулам, Тарунскі мір пагоршыў становішча Прусіі на доўгі час. К 1419 году 20% крыжацкіх зямель сталі занядбанымі, і тэўтонскія грошы былі {{нп5|псаванне манет|псаваныя|ru|Порча монет}} (нізкай якасці), каб пакрыць расходы<ref>Stone 2001, С. 17</ref>. Павышаныя падаткі і эканамічны спад выкрыў унутраную палітычную барацьбу паміж біскупамі, свецкімі рыцарамі і мяшчанамі<ref>Christiansen 1997, С. 230</ref>. Гэтыя палітычныя разломы з далейшымі войнамі супраць Літвы і Польшчы толькі ўзмацніліся і ўрэшце выліліся ў стварэнне антытэўтонскай [[Пруская канфедэрацыя|Прускай канфедэрацыі]] і грамадзянскую вайну, якая разваліла Прусію на дзве часткі. == Апісанне дакумента == Дакумент на [[лацінская мова|лацінскай мове]] на аркушы пергаменту памерам 570x496+45 мм. Пячатка вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а — адбітак на чырвоным воску дыяметрам 50 мм на палосцы пергаменту. Дзесяць палосак пергаменту без пячатак<ref name="апісанне">''Janusz Grabowski''. [http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc Апісанне дагавора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080316222908/http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc |date=16 сакавіка 2008 }} // Polska.pl {{ref-pl}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Вялікая вайна 1409—1411 гадоў]] * [[Таруньскі мір 1466 года|Тарунскі мір 1466 года]] == Зноскі == {{reflist|3}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Та́рунскі мір 1411|[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч Г.]]|507}} ;Публікацыі дагавора * Codex epistolaris saeculi decimi quinti, t. 2, wyd. A. Lewicki, Kraków 1891, nr 35; * Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum, ed. altera, t. 2, Posnaniae 1892, nr 65, s. 457—461; * ''Weise E.'', Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert, t. 1 (1398—1437), Königsberg 1939, nr 83, s. 85. ;Бібліяграфія * Christiansen, Eric (1997), The Northern Crusades (2nd ed.), Penguin Books, ISBN 0-14-026653-4 {{ref-en}} * Ivinskis, Zenonas (1978), Lietuvos istorija iki Vytauto Didžiojo mirties, Rome: Lietuvių katalikų mokslo akademija, LCC 79346776 {{ref-lt}} * Pelech, Markian (1987), [http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Zobowiazanie_rycerza_krzyzackiego_do_zaplacenia_wykupu_z_niewoli_polskiej_z_dnia_20_XII_1410_roku,gid,110012,cid,1918.htm?body=desc «W sprawie okupu za jeńców krzyżackich z Wielkiej Wojny (1409—1411)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110928220335/http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Zobowiazanie_rycerza_krzyzackiego_do_zaplacenia_wykupu_z_niewoli_polskiej_z_dnia_20_XII_1410_roku,gid,110012,cid,1918.htm?body=desc |date=28 верасня 2011 }}, Zapiski Historyczne 2 (52) {{ref-pl}} * Stone, Daniel (2001), [http://books.google.com/books?id=LFgB_l4SdHAC&pg=PA17 The Polish-Lithuanian state, 1386—1795], University of Washington Press, ISBN 978-0-295-98093-5 {{ref-en}} * Turnbull, Stephen (2003), Tannenberg 1410: Disaster for the Teutonic Knights, Campaign Series, 122, London: Osprey Publishing, ISBN 978-1-84176-561-7 {{ref-en}} * Urban, William (2003), Tannenberg and After: Lithuania, Poland and the Teutonic Order in Search of Immortality (Revised ed.), Chicago: Lithuanian Research and Studies Center, ISBN 0-929700-25-2 {{ref-en}} ;Дадатковая літаратура * ''Biskup M.'', Labuda G., Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 1986; * ''Biskup M.'', Wojny Polski z zakonem krzyżackim (1308—1521), Gdańsk 1993; * ''Gąsiorowski A.'', Formularz dokumentów traktatowych polsko-krzyżackich z XIV—XV w wieku, «Archeion», t. 46, 1978, s. 171—184; * ''Krzyżaniakowa J.'', Kancelaria królewska Władysława Jagiełły, Poznań 1972; * ''Kuczyński S. M.'', Pierwszy pokój toruński (1 lutego 1411), «Zapiski Historyczne», t. 20, 1955, nr 1-4, s. 139—165; * ''Kuczyński S. M.'', Wielka Wojna z zakonem krzyżackim 1409—1411, Warszawa 1980 (wyd. IV); * ''Sułkowska-Kurasiowa I.'', Dokumenty królewskie i ich funkcja w państwie polskim za Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370—1444, Warszawa 1977. == Спасылкі == * [http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm Высокаякасныя выявы дагавора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080316222908/http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc |date=16 сакавіка 2008 }} // Polska.pl * ''Janusz Grabowski''. [http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc Апісанне дагавора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080316222908/http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc |date=16 сакавіка 2008 }} // Polska.pl {{ref-pl}} * [http://www.turystyka.torun.pl/index.php?strona=231&jezyk=1&back=1#pierwszy Першы Тарунскі мір] // Torunski Serwis Turidtyczny {{ref-pl}} [[Катэгорыя:Мірныя дагаворы Сярэдневякоўя]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Польшчы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Тэўтонскага ордэна]] [[Катэгорыя:Торунь]] [[Катэгорыя:1411]] [[Катэгорыя:Вялікая вайна 1409—1411 гадоў]] 3guu7g81wow65fkertxl16w03sng7vw 5154704 5154703 2026-06-15T17:19:19Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Першы Таруньскі мір]] у [[Першы Тарунскі мір]]: Назва з памылкай правапісу 5154703 wikitext text/x-wiki {{пра|мірны дагавор 1411 года|дагавор 1466 года|Другі Таруньскі мір}} {{Дагавор | назва = Таруньскі мір 1411 года | поўная назва = | выява = Peace of Torun 1411.jpg | шырыня = 250px | подпіс = | тып = [[Міжнародны дагавор]] | дата падрыхтоўкі = | дата падпісання = [[1 лютага]] [[1411]] | месца падпісання = [[Торунь]] | змацаваны пячаткай = | увайшоў у сілу = | умовы = | заканчэнне дзеяння = | падпісаны = | бакі = [[Выява:Den tyske ordens skjold.svg|15px]] [[Тэўтонскі ордэн]] <hr/>[[Выява:Alex K Kingdom of Poland3.svg|15px]] [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]]<br />[[Выява:Coat of Arms of Lithuania.svg|15px]] [[Вялікае Княства Літоўскае]] | месца захоўвання = [[Варшава|Warszawa]], Archiwum Glowne Akt Dawnych, Zbior dokumentow pergaminowych, sygn. 4487. | мова = [[лацінская мова|лацінская]] | мовы = | сайт = | вікікрыніцы = :la:Pax Thorun }} '''Тару́нскі мір 1411 года''', або '''Першы Тару́нскі мір''' — мірнае пагадненне, якое фармальна завяршыла [[Вялікая вайна 1409—1411 гадоў|«Вялікую вайну» 1409—1411 гадоў]] паміж саюзам [[Польшча ў часы Ягелонскай дынастыі|Каралеўства Польскага]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] з аднаго боку, і [[Тэўтонскі ордэн|Крыжацкім ордэнам]] з другога, падпісанае [[1 лютага]] [[1411]] года ў [[Торунь|Торуні]] ({{lang-de|Thorn}}), у адным з самых паўднёвых гарадоў [[Дзяржава Тэўтонскага ордэна|Манаскай дзяржавы крыжацкіх рыцараў]]. У гістарыяграфіі гэта пагадненне часта лічыцца дыпламатычнай няўдачай Польшчы і Літвы з-за іх няздольнасці выгадна скарыстаць разгромнае паражэнне крыжакоў у [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]]. Крыжакі аддалі [[Добжынская зямля|Добжынскую зямлю]], захопленую ў Польшчы падчас вайны, і зрабілі толькі часовыя тэрытарыяльныя саступкі ў [[Жамойць|Жамойці]], якая пераходзіла да Літвы толькі на час кіравання польскага караля [[Ягайла|Уладзіслава II Ягайлы]] і вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а. Тарунскі мір 1411 года быў нестабільным. Спатрэбіліся яшчэ дзве вайны, [[Галодная вайна]] ў 1414 і [[Голубская вайна]] ў 1422, каб падпісаць [[Мельнскі мір]], які вырашыў усе тэрытарыяльныя спрэчкі. Тым не менш, вялікія памеры ваенных рэпарацый былі значным фінансавым цяжарам для крыжакоў, які спарадзіў унутраныя канфлікты і эканамічны спад. Крыжацкі ордэн так і не здолеў аднавіць сваю былую моц. == Гістарычны кантэкст == {{Асноўны артыкул|Вялікая вайна, 1409—1411|Грунвальдская бітва}} [[Выява:Teutonic Order 1410.png|300px|thumb|Тэўтонскі ордэн у 1410 годзе]] У маі 1409 года ў [[Жамойць|Жамойці]], якая паводле [[Рацёнжскі дагавор|Рацёнжскага дагавора]] знаходзілася ў руках Ордэна<ref>Turnbull 2003, С. 20</ref>, выбухнула паўстанне. Вялікі князь літоўскі [[Вітаўт]] падтрымаў паўстанне. Польшча, якая з 1386 года была ў асабістай уніі з Літвой, таксама абвясціла падтрымку жамойцкіх паўстанцаў. Такім чынам лакальнае паўстанне вылілася ў сапраўдную вайну. Спачатку тэўтонскія рыцары ўварваліся ў Польшчу, знянацку захопліваючы палякаў у палон і заваёўваючы [[Добжынская зямля|Добжынскую зямлю]] без значнага супраціўлення<ref>Ivinskis 1978, С. 336</ref>. Аднак ні адзін ваюючы бок не быў гатовы да паўнацэннай вайны. У кастрычніку 1409 года пры пасрэдніцтве імператара рымскага і чэшскага караля [[Вацлаў IV|Вацлава IV]] было заключана перамір'е. Калі ў чэрвені 1410 года тэрмін перамір'я скончыўся, саюзныя польска-літоўскія войскі ўварваліся ў Прусію і сустрэлі войска крыжакоў у [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]]. Крыжакі былі разгромлены, большасць іх камандавання былі забіты. Пасля бітвы большасць крыжацкіх крэпасцей здаліся без супраціўлення. Крыжацкі Ордэн застаўся толькі з васьмю падкантрольнымі замкамі<ref>Ivinskis 1978, С. 342</ref>. Аднак саюзныя польска-літоўскія войскі памарудзілі з [[Аблога Марыенбурга 1410 года|аблогай Марыенбурга]], даючы крыжакам дастаткова часу, каб арганізаваць абарону. Саюзным войскам, якія цярпелі нястачу амуніцыі і баявога духу, не ўдалося захапіць сталіцу Тэўтонскага ордэна, і яны вярнуліся дамоў у верасні 1410 года<ref>Turnbull 2003, С. 75</ref>. Крыжакі хутка адваявалі свае захопленыя палякамі крэпасці<ref>Urban 2003, С. 166</ref>. Польскі кароль Ягайла падняў новае войска і нанёс чарговае паражэнне крыжакам у [[Бітва пад Карановам|бітве пад Карановам]] у кастрычніку 1410 года. [[Генрых фон Плаўэн]], новы тэўтонскі вялікі магістр хацеў працягнуць змаганне і ўжо збіраўся набіраць новых крыжакоў, але, нягледзячы на гэта, галава Тэўтонскага ордэна схіляўся да міру, і абодва бакі дамовіліся аб перамір'і з [[10 снежня]] 1410 года па [[11 студзеня]] 1411 года<ref name="Turnbul77">Turnbull 2003, С. 77</ref>. Трохдзённыя перагаворы ў Рацёнжы паміж Ягайлам і фон Плаўэнам праваліліся, і тэўтонскія рыцары ўварваліся ў [[Добжынская зямля|Добжынскую зямлю]] ізноў<ref name="Turnbul77"/>. Чарговае крыжацкае нашэсце вылілася ў новы этап перамоў, якія завяршыліся Тарунскім пагадненнем. == Умовы пагаднення == Межы дзяржаў вярталіся на даваенны (да 1409 года) стан, за выключэннем [[Жамойць|Жамойці]]<ref name="Turnbull78">Turnbull 2003, С. 78</ref>. Ордэн пакінуў свае прэтэнзіі на Жамойць, але толькі часова — пасля смерці польскага караля [[Ягайла|Ягайлы]] і вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а Жамойць павінна была вярнуцца ў межы Ордэна. У гэты час абодва кіраўнікі ўжо былі мужчынамі ва ўзросце<ref name="urban175">Urban 2003, С. 175</ref>. На поўдні [[Добжынская зямля]], захопленая падчас вайны крыжакамі, адыходзіла да Польшчы. Такім чынам, Тэўтонскі ордэн фактычна не пацярпеў аніякіх тэрытарыяльных страт, што, відавочна, было вялікім дыпламатычным дасягненнем пасля разгромнага паражэння ў Грунвальдскай бітве<ref name="Turnbull78"/><ref>Davies 2005, С. 98</ref>. Усе бакі дамовіліся, што ўсе будучыя тэрытарыяльныя спрэчкі або непагадненні па вызначаных межах будуць вырашацца шляхам міжнароднага пасрэдніцтва. Межы былі адчынены для міжнароднага гандлю, што было карысным больш для прускіх гарадоў<ref name="urban175"/>. Ягайла і Вітаўт таксама абяцалі ахрысціць усіх застаўшыхся паганцаў на Літве і Жаймоці, якія не былі дагэтуль афіцыйна ахрышчаныя<ref name="Turnbull78"/>. Пасля Грунвальдскай бітвы Вялікае Княства Літоўскае і Каралеўства Польскае трымалі каля 14 000 ваеннапалонных<ref>Turnbull 2003, С. 68</ref>. Большасць непрывілеяваных салдат і наймітаў былі вызвалены адразу пасля бітвы з умовай рэгістрацыі ў Кракаве 11 лістапада 1410<ref>Turnbull 2003, С. 69</ref>. Заставаліся ў зняволенні толькі тыя, хто быў здольны заплаціць за сябе выкуп. Былі адзначаныя істотныя выкупы; напрыклад, найміт Хольбрахт фон Лойм мусіў заплаціць «шэсцьдзясят разоў суму ў 150 пражскіх грошай», або больш за 30 кілаграм срэбрам<ref>Pelech 1987, С. 105—107</ref>. Тарунскі мір урэгуляваў выкупы супольна: польскі кароль вызваліў усіх палонных узамен на плату ў «шэсцьдзясят разоў сумай 100 000 пражскіх грошай», што раўняецца прыблізна 20 000 кілаграмам срэбра, якія выплачваліся чатырма гадавымі ўзносамі<ref name="urban175"/>. У выпадку нявыплаты аднаго з гадавых унёскаў плацельшчык мусіў выплаціць дадатковую кампенсацыю ў памеры 720 000 пражскіх грошай. У цэлым выкуп раўняўся £850 000 — дзесяцікратнаму гадавому даходу караля Англіі<ref>Christiansen 1997, С. 228</ref>. == Наступствы == Дзеля таго, каб сабраць дастатковую для выкупу суму, вялікі магістр [[Генрых фон Плаўэн]] быў вымушаны павысіць падаткі. Ён сабраў савет прадстаўнікоў з кожнага прускага горада, каб прыняць увядзенне адмысловага падаткаабкладання. Данцыг ([[Гданьск]]) і Торн ([[Торунь]]) паўсталі супраць новага падатку, але былі падаўлены<ref name="Turnbull78"/>. Крыжакі таксама канфіскавалі царкоўнае срэбра і золата і ўзялі значныя пазыкі за мяжой. Першыя дзве выплаты былі своечасова аплачаныя ў поўным памеры. Аднак для далейшых выплат было складана сабраць грошы, бо крыжакі вычарпалі сваю казну на рэстаўрацыю сваіх замкаў і пераўладкаванне свайго войска, якое ў вялікай ступені залежала ад аплачваемых наймітаў<ref name="Turnbull78"/>. Яны таксама паслалі дарагія падарункі Папе Рымскаму і імператару [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Жыгімонт Люксембургскі|Жыгімонту]], каб упэўніцца ў працягу іх падтрымкі крыжацкай справы<ref>Urban 2003, С. 176, 189</ref>. Падаткавыя запісы паказалі, што ўраджай у тыя гады быў нязначным і што многія абшчыны адставалі ад тэмпу выплаты падаткаў на тры гады<ref>Urban 2003, С. 188</ref>. Неўзабаве пасля мірнага пагаднення ўзніклі нязгоднасці наконт кепска вызначаных меж Жамойці. Вітаўт сцвярджаў, што ўся тэрыторыя на поўнач ад [[Нёман]]а, уключаючы порт Мемель ([[Клайпеда]]) была часткай Жаймойці і тым самым павінна адысці Вялікаму Княству Літоўскаму<ref>Ivinskis 1978, С. 345</ref>. У сакавіку 1412 года імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Жыгімонт пагадзіўся пасрэднічаць у змяншэнні памераў трэцяй гадавой выплаты, дэмаркацыі жамойцкай граніцы і іншых пытаннях. Дэлегацыі сустрэліся ў Будзе (Офен), рэзідэнцыі Жыгімонта, дзе былі арганізаваны шчодрыя баляванні, паляванні і спаборніцтвы. Святкаванне прыпала на шлюбавіны Кімбаркі Мазавецкай, пляменніцы Ягайлы, і аўстрыйскага герцага [[Эрнест, герцаг аўстрыйскі|Эрнэста]]<ref>Urban 2003, С. 191</ref>. У жніўні 1412 года Жыгімонт абвясціў, што Тарунскі мір з'яўляўся дзейным і справядлівым<ref>Urban 2003, С. 192</ref>, і прызначыў Бенедыкта Макра расследаваць памежныя спрэчкі. Гадавыя рэпарацыйныя выплаты не былі зніжаны, і апошняя своечасовая выплата была зроблена ў студзені 1413 года<ref>Urban 2003, С. 193</ref>. Марка абвясціў сваё рашэнне ў маі 1413, цалкам саступаючы паўночны бераг Нёмана, разам з Мемелем, Вялікаму Княству Літоўскаму<ref>Ivinskis 1978, С. 346—347</ref>. Крыжакі адмовіліся прымаць гэта рашэнне, і безвыніковая [[Галодная вайна]] распачалася ў 1414 годзе. Перамовы працягваліся на [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]], і спрэчныя пытанні не былі вырашаны да [[Мельнскі мір|Мельнскага міру]] 1422 года. Агулам, Тарунскі мір пагоршыў становішча Прусіі на доўгі час. К 1419 году 20% крыжацкіх зямель сталі занядбанымі, і тэўтонскія грошы былі {{нп5|псаванне манет|псаваныя|ru|Порча монет}} (нізкай якасці), каб пакрыць расходы<ref>Stone 2001, С. 17</ref>. Павышаныя падаткі і эканамічны спад выкрыў унутраную палітычную барацьбу паміж біскупамі, свецкімі рыцарамі і мяшчанамі<ref>Christiansen 1997, С. 230</ref>. Гэтыя палітычныя разломы з далейшымі войнамі супраць Літвы і Польшчы толькі ўзмацніліся і ўрэшце выліліся ў стварэнне антытэўтонскай [[Пруская канфедэрацыя|Прускай канфедэрацыі]] і грамадзянскую вайну, якая разваліла Прусію на дзве часткі. == Апісанне дакумента == Дакумент на [[лацінская мова|лацінскай мове]] на аркушы пергаменту памерам 570x496+45 мм. Пячатка вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а — адбітак на чырвоным воску дыяметрам 50 мм на палосцы пергаменту. Дзесяць палосак пергаменту без пячатак<ref name="апісанне">''Janusz Grabowski''. [http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc Апісанне дагавора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080316222908/http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc |date=16 сакавіка 2008 }} // Polska.pl {{ref-pl}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Вялікая вайна 1409—1411 гадоў]] * [[Таруньскі мір 1466 года|Тарунскі мір 1466 года]] == Зноскі == {{reflist|3}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Та́рунскі мір 1411|[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч Г.]]|507}} ;Публікацыі дагавора * Codex epistolaris saeculi decimi quinti, t. 2, wyd. A. Lewicki, Kraków 1891, nr 35; * Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum, ed. altera, t. 2, Posnaniae 1892, nr 65, s. 457—461; * ''Weise E.'', Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert, t. 1 (1398—1437), Königsberg 1939, nr 83, s. 85. ;Бібліяграфія * Christiansen, Eric (1997), The Northern Crusades (2nd ed.), Penguin Books, ISBN 0-14-026653-4 {{ref-en}} * Ivinskis, Zenonas (1978), Lietuvos istorija iki Vytauto Didžiojo mirties, Rome: Lietuvių katalikų mokslo akademija, LCC 79346776 {{ref-lt}} * Pelech, Markian (1987), [http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Zobowiazanie_rycerza_krzyzackiego_do_zaplacenia_wykupu_z_niewoli_polskiej_z_dnia_20_XII_1410_roku,gid,110012,cid,1918.htm?body=desc «W sprawie okupu za jeńców krzyżackich z Wielkiej Wojny (1409—1411)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110928220335/http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Zobowiazanie_rycerza_krzyzackiego_do_zaplacenia_wykupu_z_niewoli_polskiej_z_dnia_20_XII_1410_roku,gid,110012,cid,1918.htm?body=desc |date=28 верасня 2011 }}, Zapiski Historyczne 2 (52) {{ref-pl}} * Stone, Daniel (2001), [http://books.google.com/books?id=LFgB_l4SdHAC&pg=PA17 The Polish-Lithuanian state, 1386—1795], University of Washington Press, ISBN 978-0-295-98093-5 {{ref-en}} * Turnbull, Stephen (2003), Tannenberg 1410: Disaster for the Teutonic Knights, Campaign Series, 122, London: Osprey Publishing, ISBN 978-1-84176-561-7 {{ref-en}} * Urban, William (2003), Tannenberg and After: Lithuania, Poland and the Teutonic Order in Search of Immortality (Revised ed.), Chicago: Lithuanian Research and Studies Center, ISBN 0-929700-25-2 {{ref-en}} ;Дадатковая літаратура * ''Biskup M.'', Labuda G., Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 1986; * ''Biskup M.'', Wojny Polski z zakonem krzyżackim (1308—1521), Gdańsk 1993; * ''Gąsiorowski A.'', Formularz dokumentów traktatowych polsko-krzyżackich z XIV—XV w wieku, «Archeion», t. 46, 1978, s. 171—184; * ''Krzyżaniakowa J.'', Kancelaria królewska Władysława Jagiełły, Poznań 1972; * ''Kuczyński S. M.'', Pierwszy pokój toruński (1 lutego 1411), «Zapiski Historyczne», t. 20, 1955, nr 1-4, s. 139—165; * ''Kuczyński S. M.'', Wielka Wojna z zakonem krzyżackim 1409—1411, Warszawa 1980 (wyd. IV); * ''Sułkowska-Kurasiowa I.'', Dokumenty królewskie i ich funkcja w państwie polskim za Andegawenów i pierwszych Jagiellonów 1370—1444, Warszawa 1977. == Спасылкі == * [http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm Высокаякасныя выявы дагавора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080316222908/http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc |date=16 сакавіка 2008 }} // Polska.pl * ''Janusz Grabowski''. [http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc Апісанне дагавора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080316222908/http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Pierwszy_Pokoj_Torunski_zawarty_dnia_1_II_1411_roku,gid,110025,cid,2339.htm?body=desc |date=16 сакавіка 2008 }} // Polska.pl {{ref-pl}} * [http://www.turystyka.torun.pl/index.php?strona=231&jezyk=1&back=1#pierwszy Першы Тарунскі мір] // Torunski Serwis Turidtyczny {{ref-pl}} [[Катэгорыя:Мірныя дагаворы Сярэдневякоўя]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Польшчы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Тэўтонскага ордэна]] [[Катэгорыя:Торунь]] [[Катэгорыя:1411]] [[Катэгорыя:Вялікая вайна 1409—1411 гадоў]] 3guu7g81wow65fkertxl16w03sng7vw 0 142605 5154761 4043597 2026-06-15T22:03:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154761 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар |выява = |памер = |подпіс = |імя = Іван Іванавіч Боўт |арыгінальнае імя = |грамадзянства = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |працаваў у гарадах = Мінск, Брэст, Бабруйск, Жодзіна |стыль = |найважнейшыя пабудовы = |горадабудаўнічыя праекты = |рэстаўрацыя помнікаў = |нерэалізаваныя праекты = |навуковыя працы = |узнагароды = |вікісховішча = }} [[Выява:Belarus-Minsk-Atlant.jpg|250px|thumb|Мінскі завод халадзільнікаў]] '''Іван Іванавіч Боўт''' ({{ДН|20|7|1932}}, {{МН|Мінск||}}) — беларускі савецкі архітэктар. [[Заслужаны архітэктар БССР]] з 1973 года<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Бовт Иван Иванович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 62 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Лаўрэат [[прэмія Савета Міністраў СССР|прэміі Савета Міністраў СССР]] і [[прэмія Савета Міністраў РБ|Савета Міністраў РБ]], акадэмік [[Беларуская акадэмія архітэктуры|Беларускай акадэміі архітэктуры]], акадэмік [[Міжнародная акадэмія архітэктуры|Міжнароднай акадэміі архітэктуры (МААМ)]], старшыня праўлення СА БССР (1977—1980), сакратар [[СА СССР]] (1977—1982), член горадабудаўнічага савета [[Дзяржбуд СССР|Дзяржбуда СССР]] (1977—1981), [[Дзяржбуд БССР|Дзяржбуда БССР]] (1968—1982), упраўлення архітэктуры [[Мінаблвыканкам]]а і [[Мінгарвыканкам]]а (шмат разоў), дэпутат Ленінскага раённага Савета дэпутатаў працоўных г. Мінска (1965, 1967)<ref name="ais"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у [[20 ліпеня]] [[1932]] года ў сям’і дзяржаўнага служачага<ref name="bsc">{{Cite web |url=https://bsc.by/ru/story/i-i-bovt-malenkie-istorii-bolshoy-zhizni |title=И. И. Бовт: Маленькие истории большой жизни |access-date=11 верасня 2018 |archive-date=18 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918143807/https://bsc.by/ru/story/i-i-bovt-malenkie-istorii-bolshoy-zhizni |url-status=dead }}</ref>, старэйшы з трох дзяцей. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 11-гадовы Іван дапамагаў бацькам у выратаванні яўрэйскай дзяўчынкі Маі, якая сышла з [[Мінскае гета|Мінскага гета]] прасіць міласці. Ён вырыў у двары яму, у якой сям’я трымала прадукты для дзяўчынкі. У кастрычніку 1943 года у час ліквідацыі гета Маі ўдалося бегчы. Яна прыйшла да сям’і Боўтаў, але хоць бацькоў не было, Іван схаваў Маю ў яме, якую ён вырыў у садзе, і на працягу наступных двух месяцаў даглядаў за ёй. Калі рызыка выкрыцця ўзмацнілася, Мая ў суправаджэнні Івана пакінула Мінск<ref>[http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4038659 Праведники народов мира. Семья Бовт]</ref>, яе пераправілі ў вёску да цёткі Пашы, дзе яна і пражыла да канца вайны<ref name="bsc"/>. У [[1948]] годзе скончыў сем класаў сярэдняй школы № 33<ref name="archives2"/>. У юнацтве займаўся авіямадэляваннем, збіраўся паступаць у [[Маскоўскі авіяцыйны інстытут]] на авіяцыйнага канструктара, але яму адмовілі праз тое, што ён з сям’ёй у час вайны быў у [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі]]. Ягоны сябар [[Уладзімір Эдуардавіч Сакалоўскі|Валодзя Сакалоўскі]] (у будучыні заслужаны архітэктар БССР) сагітаваў яго падаць дакументы ў будаўнічы тэхнікум на спецыяльнасць «архітэктура»<ref name="bsc"/>. Скончыў у [[1952]] годзе [[Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум]]<ref name="ais"/>, у [[1961]] — [[Беларускі політэхнічны інстытут]] па спецыяльнасці «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва»<ref name="archives2"/>. У [[1952]]—[[2001]] гадах працаваў у інстытуце [[Белпрампраект]], у [[1962]]—[[2001]] гадах галоўны архітэктар<ref name="ais"/>. У студзені-ліпені [[1956]] года з групай архітэктараў, І. І. Боўт быў камандзіраваны ў [[Казахстан]] для распрацоўкі генеральных планаў і першачарговых аб’ектаў [[цаліна|цалінных]] саўгасаў [[Какчэтаўская вобласць|Какчэтаўскай вобласці]]<ref name="archives2"/>. Паралельна ў [[1966]]—[[2009]] гадах выкладаў у [[БПІ]]. У [[1996]]—[[2007]] гадах дырэктар УП «Творчая майстэрня архітэктара Боўта І. І.»<ref name="ais">[http://ais.by/biografia/12069 Бовт Иван Иванович]</ref>. Член [[Саюз архітэктараў БССР|Саюза архітэктараў БССР]] з [[1962]] года, старшыня праўлення [[Саюз архітэктараў БССР|Саюза архітэктараў БССР]] у 1978-80 гадах<ref name="БС"/>. З 1978 года — сакратар праўлення [[СА СССР]]. Член [[КПСС]] з [[1971]] года. == Асноўныя праекты == === Мінск === [[Файл:7 Корпус БДПУ Інстытут інклюзіўны адукацыі.jpg|thumb|[[Інстытут будаўніцтва і архітэктуры Дзяржбуда БССР]]]] [[Файл:Завод Горизонт - panoramio.jpg|міні|злева|Завод «Гарызонт»]] [[Файл:Belarusian National Technical University (03).jpg|міні|[[Аўтатрактарны факультэт БНТУ|Аўтатрактарны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута]] ]] Карпусы заводаў — [[Мінскі гадзіннікавы завод|гадзіннікавага]] (1954—1963, сумесна з [[Сяргей Барысавіч Баткоўскі|С. Баткоўскі]], [[Нута Аўрум-Эльевіч Шпігельман|Н. Шпігельманам]]), [[Завод электронных вылічальных машын імя Г. К. Арджанікідзэ|электронных вылічальных машын]] (1956—1961, сумесна са Шпігельманам), [[Гарызонт (прадпрыемства)|радыёзавода]] (1960—1963), [[Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова|электратэхнічнага]] (1964—1965), [[Атлант (прадпрыемства)|халадзільнікаў]] (1959—1975), [[Будынак інстытута «БелНДІдзіпрасельбуд»|будынак БелНДІдзіпрасельбуда]] (1967—1968, сумесна з [[Уладзімір Эдуардавіч Сакалоўскі|У. Сакалоўскім]], [[Л. Сагалаў|Л. Сагалавым]])<ref name="БС"/>, [[Мінскае спецыяльнае канструктарскае бюро працяжных станкоў|СКБ працяжных станкоў]] (1972), [[Інстытут будаўніцтва і архітэктуры АН БССР|Інстытута будаўніцтва і архітэктуры]] (1980), [[Навукова-вытворчае аб'яднанне «Гранат»|НВА «Гранат»]] (1982—86), [[Будынкі НВА «Цэнтр»|«Цэнтр»]] (1985), [[Мінская фабрыка каляровага друку|фабрыка каляровага друку]], [[завод «Робат»]]<ref name="ais"/>, [[Аўтатрактарны факультэт БНТУ|Аўтатрактарны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута]] (1973), Цэнтр тэхнічнага абслугоўвання «Мэрсэдэс-Бэнц», [[Лядовы Палац спорту Мінскай вобласці|Палац хакея]] па [[Вуліца Прытыцкага (Мінск)|вул. Прытыцкага]]<ref name="archives">[http://fk.archives.gov.by/fond/110372/ Бовт Иван Иванович, Заслуженный архитектор БССР. Белорусский государственный архив научно-технической документации]</ref>. === Брэст і іншыя гарады === Будынкі [[Брэсцкі дывановы камбінат|дывановага]] (1960—1965) і [[Брэсцкі панчошны камбінат|панчошнага]] (1965—1968, абодва ў аўтарскім калектыве) камбінатаў, галоўны аб’яднаны прамысловы корпус [[Брэсцкі электралямпавы завод|электралямпавага]] і [[Брэсцкі электрамеханічны завод|электрамеханічнага]] заводаў (1965—1972, сумесна з [[Наталля Мікалаеўна Афанасьева|Н. Афанасьевай]]<!--Л. Афанасьевай?-->, [[Мая Трафімаўна Буйлова|М. Буйловай]] і інш), прадпрыемствы [[Мінлегхарчпрам]]а ў Брэсце, [[Гродзенскі завод карданных валаў|завод карданных валаў]] у Гродне<ref name="ais"/> (1981); адзін з аўтараў [[Брэсцкі паўднёвы прамысловы вузел|Брэсцкага паўднёвага]] (1973-80, 1-я чарга) і [[Бабруйскі паўночны прамысловы вузел|Бабруйскага паўночнага]] (1963—1978) прамысловых вузлоў; комплекс завода «[[Бабруйсксельмаш]]» у Бабруйску (1980); [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускага аўтамабільнага завода]] (1966—1971, 1-я чарга)<ref name="БС"/> і [[Кавальскі завод цяжкіх штамповак|завода цяжкіх кавальскіх штамповак]] у [[Жодзіна|Жодзіне]], філіял [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага завода]] ў [[Смаргонь|Смаргоні]] і інш.<ref name="ais"/>. Лядовыя палацы ў [[Брэсцкі лядовы палац спорту|Брэсце]], [[Віцебскі лядовы палац спорту|Віцебску]], [[Гомельскі лядовы палац спорту|Гомелі]]<ref name="archives2">[http://archives.gov.by/index.php?id=news&item=561 Творчество в небе и на земле]</ref>. == Навуковыя працы == Аўтар больш 30 публікацый, 2 манаграфій (у аўтарскім калектыве)<ref name="ais"/>. == Грамадская дзейнасць == З 1962 года член [[Саюз архітэктараў Беларусі|Саюза архітэктараў Беларусі]]. Неаднаразова абіраўся ў яго кіруючыя органы. У 1977—1982 гадах быў Старшынёй праўленняСА БССР. Двойчы ў 1965 і 1967 гг. абіраўся дэпутатам Ленінскага раённага Савета дэпутатаў працоўных г. [[Мінск]]а. Іван Боўт уваходзіў у склад горадабудаўнічых Саветаў: [[Дзяржбуд СССР|Дзяржбуда СССР]] (1977—1981), [[Дзяржбуд БССР|Дзяржбуда БССР]] (1968—1982). Браў удзел у працы розных міжнародных арганізацый: Сусветнага кангрэс архітэктараў у [[Мексіка|Мексіцы]] 1978 г., Міжнароднага навукова-практычнага сімпозіума МСС-ТС66 у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] ([[Чэхаславакія]]), сімпозіума архітэктараў сацыялістычных краін у г. [[Будапешт|Будапешце]], канферэнцыі маладых архітэктараў БССР у [[ГДР]], [[Польшча|Польшчы]]. І. І. Боўт з’яўляецца акадэмікам Беларускай акадэміі архітэктуры з дня яе заснавання, член прэзідыума акадэміі, кіраўнік аддзялення прамысловай архітэктуры<ref name="archives2"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга]] і [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Дружбы народаў]] (1986), пяццю медалямі, у тым ліку «[[За працоўную доблесць]]» і «[[За доблесную працу]]», і трыма [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР]] (1979, 1982, 1984), ганаровай граматай [[СНГ БССР]], вялікім залатым, сярэбраным і 3 бронзавымі медалямі [[ВДНГ СССР]], [[прэмія Савета Міністраў СССР|прэмій Савета Міністраў СССР]] (1977). Мае тытул [[Праведнікі сусвету Беларусі|Праведніка сусвету]] з медалём і Ганаровым дыпломам<ref name="ais"/>. [[Майстар спорту СССР|Майстар спорту]], суддзя Усесаюзнай катэгорыі, чэмпіён і рэкардсмен СССР, неаднаразовы чэмпіён БССР, першы старшыня Федэрацыі па [[авіямадэльны спорт|авіямадэльным спорце]]<ref name="ais"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Боўт Іван Іванавіч}} * {{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Бовт Иван Иванович}} * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Бовт Иван Иванович}} == Спасылкі == * [http://ais.by/biografia/12069 Бовт Иван Иванович] {{ref-ru}} * [http://bsa.by/personalii/k-80-letiyu-ivana-ivanovicha-bovta.html К 80-летию Ивана Ивановича Бовта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304141551/http://bsa.by/personalii/k-80-letiyu-ivana-ivanovicha-bovta.html |date=4 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Боўт Іван Іванавіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары СССР]] [[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]] [[Катэгорыя:Архітэктары Брэста]] [[Катэгорыя:Праведнікі народаў свету]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Старшыні Беларускага саюза архітэктараў]] n85jawtdmz1iefz1l9qf1dwtirjir91 0 145263 5154780 4733226 2026-06-16T01:39:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154780 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Іван Мікалаевіч Нікітчанка''' ({{ДН|10|1|1939}}, в. [[Гарыцы, Пагарскі раён|Гарыцы]], [[Пагарскі раён]], [[Бранская вобласць]] — {{ДС|20|11|2010}}, [[Маладзечна]]) — беларускі навуковец у галіне селекцыі жывёл. Член-карэспандэнт [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1986), доктар сельскагаспадарчых навук (1979), прафесар (1981). Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] [[Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання|11-га склікання]] (1985—1990). == Біяграфія == Нарадзіўся 10 студзеня 1939 года ў в. [[Гарыцы, Пагарскі раён|Гарыцы]] [[Пагарскі раён|Пагарскага раёна]] [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]]. Скончыў [[Віцебскі ветэрынарны інстытут]] (1960). З 1968 года — навуковы супрацоўнік, загадчык сектара, кіраўнік селекцыйнага цэнтра [[Беларускі НДІ жывёлагадоўлі|Беларускага НДІ жывёлагадоўлі]]. Лаўрэат дзяржаўнай прэміі СССР (1982). З 1986 года — намеснік старшыні Дзяржаграпрама БССР, з 1991 года — генеральны дырэктар НДІ «Агранавука». З 1993 года — віцэ-прэзідэнт [[Нацыянальны цэнтр стратэгічных даследаванняў|Нацыянальнага цэнтра стратэгічных даследаванняў]]. 19 лістапада 2010 года а 14:45 на ўласным аўто сутыкнуўся з грузавіком «ЗІЛ», які належаў РУП «Рамонтна-будаўнічы трэст» [[Кіраванне справамі прэзідэнта Беларусі|Кіравання справамі прэзідэнта Беларусі]]<ref>{{Спасылка | год = 23 лістапада 2010| url = http://charter97.org/be/news/2010/11/23/34029/| загаловак = Нікітчанка сутыкнуўся з ЗІЛам Упраўлення справамі Лукашэнкі| назва праекту = Палітыка| выдавецтва = «[[Хартыя'97]]»| дата = 9 снежня 2010 }}</ref>. Навукоўца даставілі ў шпіталь горада [[Маладзечна]], дзе ён памёр а 2 гадзіне ночы на [[20 лістапада]]<ref name="novyczas">{{Спасылка| аўтар = Генадзь Кеснер| год = 22 лістапада 2010| url = http://www.novychas.org/facts/%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%B7-%D1%96%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC-%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0| загаловак = Развітанне з Іванам Нікітчанка| выдавецтва = «[[Новы час]]»| дата = 9 снежня 2010}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пахаваны ў [[Мінск]]у на [[Паўночныя могілкі (Мінск)|Паўночных могілках]]. == Грамадска-палітычная дзейнасць == Член [[Партыя БНФ|партыі БНФ]] і намеснік старшыні [[Беларуская сялянская партыя (1991)|Беларускай сялянскай партыі]]. У першай палове 1990-х гадоў уваходзіў у склад «ценевага кабінету» [[Апазіцыя БНФ|апазіцыі БНФ]] у [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўным Савеце]] XII-га склікання. Член Савета заснавальнікаў Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «[[Беларуская перспектыва]]»<ref name=":0">[https://vytoki.net/content/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%B2%D0%B01.pdf Грамадскі навукова-аналітычны цэнтр «Беларуская перспектыва»]</ref>. Доўгі час узначальваў аргкамітэты правядзення «[[Чарнобыльскі Шлях|Чарнобыльскага шляху]]». Крытыкаваў планы пабудовы ў Беларусі атамнай электрастанцыі. У інтэрв’ю [[Радыё Свабода]] (2007) Іван Нікітчанка сказаў<ref>[http://archive.svaboda.org/forum/forum.aspx?ForumID=85&y=2007 Іван Нікітчанка] // «[[Радыё Свабода]]», 25 красавіка 2007.</ref>: {{Цытата|Да ідэі будаўніцтва АЭС у Беларусі я стаўлюся вельмі адмоўна. Бо тыя 20 працэнтаў, што збіраюцца атрымаць праз яе будаўніцтва, можна атрымаць іншым шляхам. Найперш, праз мадэрнізацыю тэхналогій. У адным толькі аграрным сектары мы можам значна больш зэканоміць энергіі, чым дасць АЭС. І такая мадэрнізацыя вывела б нашу сельскую гаспадарку на патрэбны ўзровень і зрабіла б яе канкурэнтаздольнай.}} Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 2010 года|прэзідэнцкай выбарчай кампаніі 2010 года]] ўвайшоў у лік давераных асоб кандыдата ў прэзідэнты ад партыі «[[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]]» [[Віталь Рымашэўскі|Віталя Рымашэўскага]]. Гэты крок тлумачыў тым, што менавіта В. Рымашэўскі аддаваў найбольшую ўвагу пытанням пераадолення наступстваў чарнобыльскай аварыі<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/2225793.html У аўтакатастрофе пад Маладзечнам загінуў Іван Нікітчанка] // «[[Радыё Свабода]]», 20 лістапада 2010.</ref>. == Навуковая дзейнасць == Даследаваў генетыка-матэматычныя метады аналізу селекцыйнай працы і аўтаматызаваных сістэм кіравання ў племянной жывёлагадоўлі. Распрацаваў прагнозныя індэксы абмену рэчываў, метады прагназавання прадуктыўнасці і генетычнай схільнасці жывёл да захворванняў і стрэсаў. Аўтар больш за 280 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій, 5 вынаходніцтваў<ref>{{Спасылка | url = http://nasb.gov.by/bel/members/correspondents/nikitchenko.php| загаловак = Член-карэспандэнт НІКІТЧАНКА Іван Мікалаевіч| выдавецтва = [http://nasb.gov.by/bel Афицыйны сайт] [[НАН Беларусі]]| дата = 20 лістапада 2010 }}</ref>. Асноўныя працы: * Системы ведения сельского хозяйства Белорусской ССР. Мн.: Ураджай, 1986 (в соавт.). * Гетерозис в свиноводстве. Л.: Агропромиздат, 1987. * Адаптация, стрессы и продуктивность сельскохозяйственных животных. Мн.: Ураджай, 1988 (в соавт.). * Энциклопедия сельского хозяина. Мн.: БелЭн, 1994. * Чернобыль: как это было. Мн., 1999. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Нікі́тчанка Іван Мікалаевіч|537—538}} * {{Крыніцы/ЭПБ|4|||}} == Спасылкі == * [http://vesti.belal.by/vesti/pdf/20140217.pdf ''Шейко И. П.'' Иван Николаевич Никитченко (К 75-летию со дня рождения) {{ref-ru}}// ВЕСЦІ НАЦЫЯНАЛЬНАЙ АКАДЭМІІ НАВУК БЕЛАРУСІ № 2 2014 СЕРЫЯ АГРАРНЫХ НАВУК] * [https://csl.bas-net.by/personalii/73588/nikitchenko-ivan-nikolaevich/ Іван Мікалаевіч Нікітчанка] ў базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [http://grodno-best.info/kto-est-kto-v-belarusi/n/nikitchenko-ivan-nikolaevich-nikitchanka-ivan-mikalaevich-nikitchank-ivan-mikalayevich.html НИКИТЧЕНКО Иван Николаевич (Нікітчанка Іван Мікалаевіч, Nikitchank Ivan Mikalayevich) // GRODNO-BEST.INFO] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170626131207/http://grodno-best.info/kto-est-kto-v-belarusi/n/nikitchenko-ivan-nikolaevich-nikitchanka-ivan-mikalaevich-nikitchank-ivan-mikalayevich.html |date=26 чэрвеня 2017 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нікітчанка Іван Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Селекцыянеры СССР]] [[Катэгорыя:Селекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага народнага фронту]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пагарскім раёне]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай сялянскай партыі]] gw46b59x6s7jk3felbp0dcwsk4zafpr 0 153934 5154715 5150162 2026-06-15T17:46:07Z M.L.Bot 261 5154715 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве (цяпер — [[Елгава]], Латвія), дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігара Барынава]], ваенная служба была для яго вымушаным крокам, «сацыяльным ліфтам», а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра брак таленту да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокім для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у [[Дынабург]]у 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шараговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў{{sfn|Баринов|2024|p=128, 144, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы бацькі і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў [[Сянно|Сянне]], пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у [[Уладзімір Лявонцьевіч Сакалоўскі|Уладзіміра Сакалоўскага]]) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах і яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такіх звестак не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Выяўленыя дакументы не пацвярджаюць гэтага{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаўся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Тым часам прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы [[Народная воля (арганізацыя)|нарадаволец]] [[Іван Уродкаў]] і будучы дэпутат [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі 1-га склікання|I-й Дзяржаўнай думы]] ад [[Трудавікі|трудавікоў]] [[Рыгор Шапашнікаў]]{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі {{Не перакладзена 5|Фёдар Шчарбіна|3=uk|4=Щербина Федір Андрійович}}, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім малой радзімы і сувязі з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў быў у Маскве, працаваў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года падаў прашэнне на працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|партыі эсэраў]], займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі [[Рыгор Алексінскі]] і [[Максім Максімавіч Літвінаў|Максім Літвінаў]], пісьменнік [[Мікалай Рубакін]], адзін з лідараў эсэраў [[Андрэй Аргунаў]], а таксама дзеячы мастацтва [[Сяргей Дзягілеў]] і [[Леў Бакст]], з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду ў гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У 1919 годзе быў членам [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэту]] ў Вільні як прадстаўнік [[Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|беларускіх эсэраў]] і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 145}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным, а на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком [[Надзвычайная місія БНР у Нямеччыне|місіі БНР]] у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» рускага жыцця. У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі. Магчыма, нездарма пазней, у сакавіку 1926 года, Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе, за што атрымаў «суровую водпаведзь» ад былога кіраўніка ўраду БНР [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Ва ўмовах пасля [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага міру]], імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=140}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскім настроі немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандр Цвікевіч]] пісаў кіраўніку ўрада БНР [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлаву Ластоўскаму]]: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і не арганізаваная нармальна яе дзейнасць.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі|Уладзіміра Ляхоўскага]], палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні місіі жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты [[Анатоль Шкутка]] і [[Міхаіл Маскалік]], яны заснавалі «[[Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі]]»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле [[Юры Туронак|Юрыя Туронка]], з пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй [[Беларускі камітэт самапомачы|Беларускага камітэта самапомачы]], створанага вясной 1940 года пры [[Беларускае прадстаўніцтва|Беларускім прадстаўніцтве]] (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля [[Польская абарончая вайна (1939)|паражэння]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і [[Мікола Абрамчык]].{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся «карэктарам тэкстаў»{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «[[Вінета (арганізацыя)|Вінета]]», аднак, няясны аб’ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай радзе]] быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Асоба на пераломе эпох == На думку Барынава, біяграфія Бароўскага адлюстроўвае грамадска-палітычныя змены позняй Расійскай імперыі і пераломнага рэвалюцыйнага часу, праз яго асобу можна адсачыць транзіт ад імперскай ідэнтычнасці да беларускай нацыянальнай, абумоўлены шэрагам суб’ектыўных і аб’ектыўных фактараў і агулам характэрны для таго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=128}} З практычнай стратай прывілеяў да канца XIX ст. дваране сустрэліся з праблемамі, раней вядомымі прасталюдзінам — немагчымасцю атрымаць адукацыю і займацца ўпадабанай справай. Крызіс і распад старога дваранскага ўкладу вымушаў прадстаўнікоў раней паноўнага стану станавіцца шараговымі службоўцамі. Усё гэта ставіла расійскіх дваран перад пошуках новых калектыўных ідэнтычнасцей. Здаралася, асабліва на нацыянальных ускраінах, у дваранскіх нашчадкаў узнікала цікаўнасць да рэгіянальнай гісторыі і ўсведамлення сябе ў ёй і такім чынам нараджаўся лакальны патрыятызм. У яго спалучэнні з палітычнай актыўнасцю нараджаліся рэгіянальныя актывісты, якія нярэдка станавіліся «бацькамі-заснавальнікамі» мясцовых нацыяналізмаў. Падобнае «вяртанне да каранёў» рэльефна адчуваецца ў беларускім выпадку, дзе на пачатковым этапе пратаганістамі нацыянальнага руху былі выхадцы з паланізаванай або русіфікаванай шляхты. Відавочна, такую эвалюцыю прайшоў і Бароўскі, дваранін, які стаў разначынцам, захопленым сацыялістычнымі ідэямі, і займаўся папулярнай справай таго часу — земскай статыстыкай і кааперацыя, ён быў характэрным тыпажам свайго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} Сімпатыі Бароўскага да левых яўна праявіліся яшчэ да рэвалюцыі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Тым часам заняцці, звязаныя з зямельным і сялянскім пытаннямі, часта спадарожнічалі цікавасці да грамадскіх пераўтварэнняў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Прафесія статыстыка і спецыялізацыя ў сельскагаспадарчай каланізацыі, якія набіралі папулярнасць на пярэдадні сталыпінскай рэформы, амаль заўсёды значылі сацыялістычную арыентацыю чалавека{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Пры гэтым спектр палітычных поглядаў быў вельмі шырокі — ад радыкалаў (эсэраў і анархістаў) да практычна «сістэмнай» апазіцыі як левыя кадэты{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Ігар Барынаў параўноўвае біяграфію Бароўскага з жыццёвым шляхам іншага беларускага актывіста — [[Яўсей Сцяпанавіч Канчар|Яўсея Канчара]]{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар таксама не меў належнай падрыхтоўкі, але імкнуўся запоўніць прагал вывучэннем прадмета на практыцы{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар быў імпэтным арганізатарам кааперацыі і сельскай гаспадаркі, як і Бароўскі паспеў папрацаваць на ўскраінах імперыі — на Каўказе і ў Туркестане{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Энергічны Канчар актыўна павышаў кваліфікацыю на розных курсах і пастаянна публікаваўся ў профільных выданнях, Бароўскі ж не рабіў нічога з гэтага{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Погляды Канчара і Бароўскага таксама былі розныя: сабраны і метадычны Канчар духам быў меншавіком, а парывісты Бароўскі хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Пасля рэвалюцыі абое па-свойму асэнсавалі беларускі складнік сваіх палітычных поглядаў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Канчар разглядаў беларускія рэаліі хутчэй у межах агульнарасійскага кантэксту, хоць і з выразнымі лакальнымі асаблівасцямі, урэшце ён схіліўся да бальшавіцкага цэнтралізму{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Бароўскі ж надаваў большае значэнне мясцовым праблемам. Урэшце яны аказаліся па розныя бакі барыкад: Канчар у чырвоным Петраградзе, а Бароўскі — у «буржуазнай» БНР.{{sfn|Баринов|2024|p=133}} У адрозненне ад іншых беларускіх сацыялістаў, Бароўскі вырас у руска-імперскім (і часткова імперска-нямецкім) акружэнні і відавочна не меў духоўнай сувязі з «беларускасцю»{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Магчыма, юнацтва ў Магілёўскай губерні спрыяла ў часы рэвалюцыйных падзей звароту да беларускай ідэнтычнасці{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. На думку Барынава, не выключана, гэта магло прыйсці да Бароўскага падчас Стэпавай экспедыцыі 1897 года, кіраўніком якой быў {{Не перакладзена 5|Фёдар Шчарбіна|3=uk|4=Щербина Федір Андрійович}}, у свой час удзельнік «хаджэння ў народ», потым кубанскі, а затым і ўкраінскі актывіст{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Такое спалучэнне сацыяльных і нацыянальных лозунгаў уласціва палітыкам у аграрных рэгіёнах — Украіне, Каўказе, беларускіх і часткова балтыйскіх губернях{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Апроч гэтага, рэвалюцыйныя змены нярэдка наводзілі «агульнарасійскіх» левых на думку пра патрэбу ў пераменах на нацыянальных тэрыторыях і ў мясцовых грамадах. Датычна гэтага сацыялістычная і нацыяналістычная арыентацыя не толькі не супярэчылі, але дапаўнялі адна другую{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Напэўна адносіны Бароўскага з беларускімі актывістамі былі ўзаемавыгадным супрацоўніцтвам{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Камунікатыўныя здольнасці і навыкі Бароўскага былі вельмі дарэчы беларусам у іх палітычнай ізаляцыі. Тым часам дыпкур’еры БНР снавалі паміж дзяржавамі, дастаўлялі дакументы і грошы, фарміравалі сетку беларускіх палітычных цэнтраў. На думку Барынава, магчыма, Бароўскі нейкі час выконваў менавіта такія даручэнні. Для самога Бароўскага ўдзел у развіцці і падтрымцы беларускай ідэі, на думку Барынава, маглі быць звязаны з шэрагам пачуццяў. Імаверна, гэта была і рамантыка малой радзімы, і штодзённа-побытавыя інтарэсы, звязаныя з паляпшэннем грамадскага і матэрыяльнага стану, але, на думку Барынава, яны не былі вырашальнымі. У асобе Бароўскага спалучаліся прагматызм і натхнёнасць сацыяліста-ўтапіста. У абодвух рэчышчах ён імкнуўся да паляпшэння навакольнага свету — нездарма ён выбраў для работы сферы, прызваныя садзейнічаць гэтаму (зямельныя адносіны, дабрачыннасць, літаратура і мастацтва). На думку Барынава, для Бароўскага БНР была найперш унікальным праектам грамадства роўных, яму былі даспадобы сацыялістычныя погляды яе кіраўнікоў і іх праграма, ажыццяўлення якой магло стаць прыкладам для іншых народаў.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} У часы крах старой грамадскай сістэмы і звязанага з ёю духоўна-інтэлектуальнага асяроддзя ў шэрагу выпадкаў адбываўся адыход ад рускай як мовы адукаванага класу да нацыянальных моў. Такое «вяртанне да каранёў» нярэдка адбывалася няпоўна і непаслядоўна, аднак фарміравала новыя патэрны ідэнтычнасці, вельмі патрэбнай у новай рэальнасці. Як адзначае Барынаў, такое адбывалася і з Бароўскім, яго лісты да лідараў БНР у пачатку — сярэдзіне 1920-х гадоў напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў і выразаў, узору «сябры» і «грамадзяне». Болей за гэта, на пачатку берлінскага перыяду жыцця Бароўскім яўна спадзяваўся на вяртанне да «старога» рускага жыцця. Але ўжо ў 1930-я гады нічога не вядома пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй. З часам, імаверна, усё ж паглыбіўся ў беларускае жыццё.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} На думку Барынава, беларуская ідэя не стала для Бароўскага глыбокім асабістым перакананнем, як для многіх яго паплечнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Ён быў хутчэй глыбокім сімпатызантам, чым палымяным змагаром, у якім прагматызм спалучаўся з ідэалізмам і асабістай несабранасцю{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. На думку Барынава, несумненна, Бароўскі адыграў немалую ролю ў беларускім палітычным прадстаўніцтве{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Бароўскі імкнуўся як мага даўжэй падтрымліваць работу берлінскай місіі БНР, а калі гэта стала немагчымым — аднаасобна сімвалічна прадстаўляў яе ў Германіі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Да 1940-х гадоў ён быў прызнаным «[[дуаен]]ам» (старэйшынам) беларускай грамады ў Германіі. Паплечнікі згадвалі яго «добрае сэрца» і «чулую душу»{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, характарызавалі як «вернага сына беларускага народа»{{sfn|Баринов|2024|p=128}}. Жыццёвыя памкненні Бароўскага не былі арыентаваны на ўтрыманне старога сацыяльнага статусу або набыццё болей высокага, што часта сустракалася тым часам. Асаблівасці яго асобы і ўвесь лад жыцця пацвярджае шчырасць яго памкненняў і аблуд. Імаверна, адзначае Барынаў, менавіта такая пераменлівасць і прычынілася практычна поўнаму забыццю з часам на біяграфію «патрыярха» беларускага руху.{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 136}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=130}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік [[Белы рух|Белага руху]], генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 4h0rvtazuh08o8ym8rou5v1qm7ygsdo 0 154897 5154930 4998059 2026-06-16T10:43:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154930 wikitext text/x-wiki [[Выява:Musée des Augustins - 2016-12-18 - L'Education à Sparte - 3411.jpg|thumb|Адукацыя ў Спарце на прыкладзе п’янага ілота. Малюнак 1850 г.]] '''Ілоты''' ({{lang-grc|εἵλωτες}}) — група насельніцтва [[спарта|Старажытнай Спарты]], якая не ўваходзіла ў склад спартанскай абшчыны, не валодала правамі свабодных людзей, па статусу была блізкая да [[рабства|рабоў]]. Лічыцца, што ілоты паходзяць ад карэннага насельніцтва [[Лаконія|Лаконіі]] і [[Месенія|Месеніі]], заваяванага спартанцамі-[[дарыйцы|дарыйцамі]]. Большасць ілотаў жыла ў сельскай мясцовасці, займалася [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]], карысталася асабістымі сродкамі вытворчасці. Спартанцы, што валодалі зямлёй, на якой жылі ілоты, атрымоўвалі фіксаваны натуральны [[аброк]], аднак не мелі права адвольна зганяць іх з участкаў, прадаваць або забіваць. Падчас [[вайна|войн]] ілоты прыцягваліся да ваеннай службы ў якасці асабістых памагатых і лёгкай [[пяхота|пяхоты]]. Жорсткая эксплуатацыя выклікала паўстанні ілотаў, самае буйное з іх — т.зв. 2-я Месенская вайна. З мэтай папярэджання іх паўстанняў спартанцы ўвялі сістэму крыптый — перыядычных карных экспедыцый. == Паходжанне == Прынята лічыць, што [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскае]] слова '''ілот''' ({{lang-grc|εἵλωτες}}) паходзіць ад [[дзеяслоў|дзеяслова]] ''ἁλίσκομαι'' (літаральна «быць захопленым у палон»)<ref>[https://www.etymonline.com/word/helot Origin and meaning of helot by Online Etymology Dictionary]</ref>. Мяркуецца, што ілотамі сталі карэнныя жыхары [[Лаконія|Лаконіі]] ([[ахейцы]] або нават [[пеласгі]]) пасля захопу гэтай вобласці [[дарыйцы|дарыйцамі]]. Аднак, акрамя ілотаў, у [[Спарта|Спарце]] жылі асабіста свабодныя [[перыэкі]], якіх таксама атаясняюць з заваяванымі тубыльцамі Лаконіі. [[Страбон]] паведамляў, што першапачаткова заваяваныя дарыйцамі плямёны мелі роўныя [[Грамадзянства|грамадзянскія]] правы са спартанцамі. Спартанскі цар Агіс I ([[11 стагоддзе да н.э.|XI]] ст. да н. э.) пазбавіў іх раўнапраўя і загадаў ім плаціць даніну Спарце. Яны былі вымушаны падпарадкавацца, акрамя жыхароў горада Геласа ({{lang-grc|Ἕλος}}). Спартанцы задушылі паўстанне гелейцаў і прысудзілі [[рабства]] з абмовай, што ўладальнік раба не можа адпускаць яго на волю або прадаваць за межы краіны<ref>Страбон, Кніга 5:IV</ref>. Аб паходжанні ілотаў ад жыхароў Геласа пісалі і іншыя [[Элінізм|эліністычныя]] і [[Старажытны Рым|рымскія]] аўтары. Магчыма, гэта версія ўзнікла дзякуючы падабенству слоў ''εἵλωτες'' і ''Ἕλος''. [[Паўсаній (географ)|Паўсаній Вандроўнік]] у апавяданні пра паходжанне ілотаў адначасова выкарыстоўваў 2 версіі ўзнікнення: ад «быць захопленым» і ад назвы Геласа<ref>Паўсаній, XX:6</ref>. Пасля заканчэння Другой Месенскай вайны ([[7 стагоддзе да н.э.|VII]] ст. да н. э.) спартанцы падзялілі землі Месеніі на роўныя ўчасткі і зрабілі іх маёмасцю сваёй дзяржавы<ref>''Арсеньев, К.'' Исторія народов и республик древней Греціи. - Спб., 1825. С. 140</ref>, а месенцы атрымалі статус ілотаў<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0009%3Achapter%3D6%3Asection%3D7 The Helots of Messenia]</ref>. == Становішча == [[Страбон]] пісаў, што [[спарта]]нцы лічылі ілотаў чымсьці накшталт дзяржаўных [[рабства|рабоў]], прызначыўшы ім вызначаныя месцы жыхарства і адмысловыя працы<ref>Кніга 8:V</ref>. Згодна [[Плутарх]]у, ілоты апрацоўвалі за спартанцаў іх зямлю і выплочвалі ім загадзя ўсталяваны аброк. Ён зазначаў<ref>[http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1438017000#41 Плутарх. Древние обычаи спартанцев]</ref>: {{Пачатак цытаты}}...патрабаваць большую плату за арэнду было забаронена пад страхам праклёну. Гэта было зроблена для таго, каб ілоты атрымлівалі выгаду і працавалі з задавальненнем, а спартанцы не імкнуліся да назапашвання.{{Канец цытаты}} Разам з гэтым, ілоты прымалі ўдзел у некаторых грамадзянскіх [[рытуал]]ах, у прыватнасці ў пахаванні цароў<ref>Герадот, VI:58</ref>. У некаторых выпадках ілотам маглі дараваць свабоду. Ім дазвалялася ўступаць у [[шлюб]] з іншымі прадстаўнікамі сваёй сацыяльнай групы. Такім чынам, становішча ілотаў некалькі адрознівалася ад звычайных [[антычнасць|антычных]] рабоў і болей нагадвала стан [[прыгонніцтва|прыгонных]] сялян часоў [[сярэднявечча]]. Падчас вайны ілоты прыцягваліся да службы ў [[армія|арміі]]. Звычайна яны суправаджалі спартанцаў, у баях выконвалі функцыі лёгкай пяхоты. [[Герадот]] вызначаў колькасць ілотаў у спартанскім войску падчас [[Грэка-персідскія войны|Грэка-персідскіх войн]] як 7 да 1 спартанца<ref>Герадот, IX:10, IX:28</ref>. Герадот і [[Фукідыд]] паведамлялі, што ў некаторых выпадках ілоты служылі [[гапліты|гаплітамі]]<ref>Герадот, IX:10, IX:29; Фукідыд, Кніга VI:19</ref>. Ілоты-гапліты, што суправаджалі [[Брасід]]а, пасля заканчэння экспедыцыі на поўнач [[Элада|Грэцыі]] атрымалі свабоду <ref>Фукідыд, Кніга V:34</ref>. Тым не меней, пасля [[Бітва пры Платэях|бітвы пры Платэях]] спартанцы хавалі загінулых ілотаў у асобнай магіле<ref>Герадот, IX:85</ref>. Некаторыя сучасныя даследчыкі лічаць, што служба ў якасці гаплітаў, сведчыць аб гаспадарчай самастойнасці ілотаў і іх магчымасці назапашвання, паколькі дарагую [[Браня|браню]] і [[зброя|зброю]] яны павінны былі купляць самастойна<ref>''Зайков, А.'' Общество древней Спарты: основные категории социальной структуры / А. В. Зайков. — Екатеринбург: Издательство Уральского университета, 2013. С. 110</ref>. У [[223 да н.э.|223]] г. да н. э. 6000 ілотаў з дазволу спартанскага цара [[Клеамен III|Клеамена III]] выкупілі сваё вызваленне, заплаціўшы значную суму ў 500 [[талант]]аў<ref name="chs.harvard.edu">[https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/5621.chapter-4-nigel-m-kennell-agreste-genus-helots-in-hellenistic-laconia Nigel M. Kennell, Agreste genus: Helots in Hellenistic Laconia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190430184709/https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/5621.chapter-4-nigel-m-kennell-agreste-genus-helots-in-hellenistic-laconia |date=30 красавіка 2019 }}</ref>. Колькасць ілотаў [[Лаконія|Лаконіі]] і [[Месенія|Месеніі]] значна перавышала колькасць саміх спартанцаў<ref>''Cartledge, P.'' Sparta and Lakonia. A Regional History 1300 to 362 BC. - P. 174</ref>, што стварала сталую пагрозу паўстанняў. У гэтай сувязі Фукідыд лічыў, што ўсе ўнутрыдзяржаўныя мерапрыемствы спратанцаў былі накіраваны на тое, каб трымаць ілотаў у падпарадкаваным стане<ref name="Фукідыд, Кніга IV:80">Фукідыд, Кніга IV:80</ref>. Ілоты знешне вылучаліся [[вопратка]]й, паколькі былі вымушаны насіць шапку са скуры [[Сабака свойскі|сабакі]] і аўчыну. Раз на год іх каралі вызначанай колькасцю ўдараў, нават калі яны не мелі пэўнай віны. Гаспадарам даручалася забіваць дарослых ілотаў, якія паводзілі сябе як свабодныя<ref>[http://remacle.org/bloodwolf/erudits/athenee/livre14.htm Athénée de Naucratis: Deipnosophistes: livre XV: traduction - Remacle]</ref>. П’яных ілотаў дэманстравалі ў працэсе адукацыі маладых спартанцаў, каб прадухіліць звычай п’янства<ref>[http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1438017000#30 Плутарх. Древние обычаи спартанцев]</ref>. Спартанцы таксама практыкавалі рэпрэсіўныя меры. Адной з іх была крыптыя ({{lang-grc|κρυπτεία}}, літаральна «схаваная») — патаемная вайна супраць ілотаў. Плутарх апісваў яе наступным чынам<ref>[https://www.csun.edu/~hcfll004/krypteia.htm Plutarch, Life of Lycurgus of Sparta, 28]</ref>: {{Пачатак цытаты}}...эфоры час ад часу накіроўвалі ў вёску пераважна самых асцярожных маладых людзей, узброеных толькі кінжаламі і неабходнымі прыпасамі. На працягу дня яны разбягаліся па цёмных і аддаленых кутах, дзе хаваліся і маўчалі. Але ўначы яны спускаліся на дарогі і забівалі кожнага злоўленага ілота. Часам яны таксама прабіраліся праз палеткі, дзе працавалі ілоты, і забівалі самых моцных і лепшых з іх.{{Канец цытаты}} Згодна Фукідыду, падчас няўдалай вайны з [[Афіны|Афінамі]] спартанцы, застрашаныя дзёрзкасцю шматлікай моладзі ілотаў, адабралі 2000 чалавек, якія лічылі сябе найбольш здольнымі ў ваеннай справе, і абяцалі ім свабоду. Аднак у выніку ўсе яны былі забіты, прычым ніхто не ведаў абставін іх смерці<ref name="Фукідыд, Кніга IV:80"/>. Крыптыя абвяшчалася адразу пасля выбрання эфораў. Паколькі выбары адбываліся раз на год, крыптыі насілі штогадовы характар. [[Платон]] быў схільны тлумачыць крыптыю як частку ваеннай падрыхтоўкі спартанцаў. Аднак сучасныя даследчыкі абвяргаюць яго пункт гледжання. Яны сцвярджаюць, што патаемная вайна супярэчыла духу гапліцкага войска, хутчэй нагадвала [[Партызаны|партызанскія]] дзеянні<ref>[https://scholarworks.gvsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1025&context=gvjh Krypteia: A Form of Ancient Guerrilla Warfare]</ref>. Такім чынам першаснай мэтай крыптыі быў [[тэрор]] ілотаў. Адначасова ў Спарце існавала практыка вызвалення ілотаў. Відавочна, упершыню яна была здзейснена ў [[421 да н.э.|421]] г. да н. э. адносна гоплітаў Брасіда. Вызваленыя ілоты атрымалі статус неадамодаў ({{lang-grc|νεοδαμώδεις}}, літаральна «новых людзей»), якія карысталіся асабістай свабодай, але не мелі грамадзянскіх правоў, роўных са спартанцамі<ref>[https://www.ancient.eu/Neodamodeis/ Neodamodeis]</ref>. Патрэбы ў ваеннай сіле вымушалі спартанцаў практыкаваць вызваленне воінаў-ілотаў і пазней. У 223 г. да н. э. 6000 ілотаў выкупілі сваё вызваленне за грошы. Дакладная колькасць неадамодаў адносна зняволенных ілотаў і спратанцаў не вядома. Практыка вызвалення мела выключны характар і залежала ад волі Спартанскага [[Поліс (антычнасць)|поліса]]. == Ураўнаванне правоў == У [[370 да н.э.|370]] г. да н. э. [[Фівы (Грэцыя)|фіванскі]] палкаводзец [[Эпамінонд]] падчас [[пелапанес]]кай экспедыцыі вызваліў [[Месенія|месенскіх]] ілотаў і заклікаў да адраджэння Месенскай дзяржавы. Згуба Месеніі, а разам з ёю паловы ілоцкага насельніцтва, балюча адбілася на эканоміцы [[Спарта|Спарты]]<ref>[http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Epaminondas Epaminondas]</ref>. У далейшых войнах супраць [[Ахейскі саюз|Ахейскага саюза]] і [[Старажытная Македонія|Македоніі]] спартанцы страцілі значную колькасць [[грамадзянства|грамадзян]] і былі вымушаны часцей прыцягваць ілотаў [[Лаконія|Лаконіі]] да ваеннай службы. Становішча ілотаў значна палепшылася ў выніку рэформ [[Клеамен III|Клеамена III]]. Поўнае вызваленне ілотаў і перадача ім зямельных участкаў адбыліся ў гады кіравання тырана [[Набіс]]а<ref name="chs.harvard.edu"/>. Згодна [[Страбон]]у, ілоты і [[перыэкі]] першымі прынялі ўладу [[Старажытны Рым|рымлян]] і ў выніку атрымалі адзіныя грамадзянскія правы ў так званым Лаконскім саюзе ў складзе Рымскай дзяржавы<ref>Страбон, Кніга 5:V</ref>. == У беларускай культуры == Вобраз падпарадкаваных ілотаў часам выкарыстоўваецца беларускімі [[пісьменнік]]амі ў якасці літаратурнай [[аналогія|аналогіі]]: * Дэтэктыўна-прыгодніцкі раман «Илоты безумия» [[Мікалай Іванавіч Чаргінец|Мікалая Чаргінца]] ([[2002]])<ref>[https://www.ozon.ru/context/detail/id/4890062/ Книга «Илоты безумия» Николай Чергинец]</ref> * Раман «Ілоты» [[Леанід Марцінавіч Дайнека|Леаніда Дайнекі]] ([[2018]])<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/kultura/u-mensku-prezentavali-knigu-leanid-d/ |title=У Менску прэзентавалі кнігу “Леанід Дайнека. Выбраныя творы” |access-date=14 студзеня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190826002951/https://www.racyja.com/kultura/u-mensku-prezentavali-knigu-leanid-d/ |archivedate=26 жніўня 2019 |url-status=dead }}</ref> == Гл. таксама == * [[Пенесты]] {{Зноскі}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 * ''Cartledge, P.'' Sparta and Lakonia. A Regional History 1300 to 362 BC. / ''Paul Cartledge''. - New York, Routledge, 2002. ISBN 0-415-26276-3 == Спасылкі == * [http://www.livius.org/articles/concept/helot/ Helot - Livius] * [http://eprints.nottingham.ac.uk/11295/1/DISSERTATIONFINALVERSION.pdf Langerwerf, Lydia L.B.M. No freer than the helots': Messenian rebel behaviour in Pausanias] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201205093144/http://eprints.nottingham.ac.uk/11295/1/DISSERTATIONFINALVERSION.pdf |date=5 снежня 2020 }} * [https://www.ancient-origins.net/history-important-events/helots-slave-warriors-ancient-sparta-003184 The Helots: Slave Warriors of Ancient Sparta] [[Катэгорыя:Спарта]] [[Катэгорыя:Рабства]] [[Катэгорыя:Насельніцтва Старажытнай Грэцыі]] 5l9q2mb34dcton9qlnjclp02cchmn0g 0 155430 5154826 3157859 2026-06-16T07:06:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Раманс]] у [[Раманс (музыка)]] 3157859 wikitext text/x-wiki '''Раманс''' — камерны музычна-паэтычны твор для голасу з інструментальным суправаджэннем (найчасцей [[фартэпіяна|фартэпіянным]]). Тэксты раманса могуць мець лірычны, сатырычны, апавядальны характар. Шырокае распаўсюджанне раманс атрымаў у 19-20 ст. (Бетховен, Шуберт, Шуман, Ліст, Брамс, Грыг, Глінка, Чайкоўскі, Рахманінаў і інш.). Часам рамансам называюць пявучыя інструментальныя п'есы: раманс для фартэпіяна Чайкоўскага, раманс для скрыпкі з аркестрам Бетховена. == Літаратура == * Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя жанры]] [[Катэгорыя:Раманс]] kquretjxc7jnadq6goknxpxgtulfwqk 5154838 5154826 2026-06-16T07:19:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154838 wikitext text/x-wiki [[Файл:Tropinin_gitarist.jpg|міні|[[Васіль Трапінін]]. «Гітарыст», 1823.У руках музыканта мастак намаляваў [[Руская сяміструнная гітара|рускую сяміструнную гітару]]. ]] '''Рама́нс''' (ад {{lang-es|romance}}) — [[камерная музыка|камерны]] [[музыка|музычна]]-[[паэзія|паэтычны]] [[Музычны твор|твор]] для [[Спеўны голас|голасу]] з [[Акампанемент|інструментальным суправаджэннем]]. У многіх [[мова|мовах]] раманс і [[песня]] тэрміналагічна не адрозніваюцца{{sfn|Мікалаева|2001|с=295}}. == Характарыстыка == Тэрмін узнік у [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] ў [[Іспанія|Іспаніі]] і першапачаткова абазначаў [[Свецкая музыка|свецкую песню]] на [[іспанская мова|іспанскай мове]]. У іншых [[Краіна|краінах]] гэтае слова стала абазначаць [[паэзія|паэтычны твор]] і жанр [[вакальная музыка|вакальнай музыкі]]. Ад песні раманс адрозніваецца больш складаным комплексам [[Сродкі музычнай выразнасці|выразных сродкаў]], [[Кампазіцыя (музыка)|кампазіцыйных прыёмаў]] і [[Музычная форма|музычных структур]], а таксама выкарыстаннем больш глыбокіх і разнастайных паэтычных [[Тэкст|тэкстаў]] і больш цеснай сувяззю тэксту з [[музыка|музыкай]]{{sfn|Мікалаева|2001|с=295}}. Структурна раманс можа будавацца паводле прынцыпу адзінага [[Скразная форма|скразнога развіцця]], бывае [[Двухчасткавая форма|двух-]] і [[Трохчасткавая форма|трохчасткавым]], [[Ронда|рондападобным]] або строфікаварыянтным. Сярод асноўных разнавіднасцей раманса адрозніваюць [[Баркарола|баркаролу]], [[Балада|баладу]], [[Элегія|элегію]], [[Маналог|маналог]] і [[Серэнада|серэнаду]]{{sfn|Мікалаева|2001|с=295}}. == Гісторыя развіцця == Развіццё раманса як [[Сінтэз мастацтваў|сінтэтычнага]] музычна-паэтычнага жанру пачалося ў другой палове XVIII стагоддзя ў [[Германія|Германіі]] (у творчасці такіх кампазітараў, як [[К. Бах|К.&nbsp;Бах]] і [[М. Агрыкала|М.&nbsp;Агрыкала]]) і [[Францыя|Францыі]] ([[Э. Мегюль|Э.&nbsp;Мегюль]], [[Н. Далейрак|Н.&nbsp;Далейрак]]). У [[Расія|Расіі]] напачатку рамансамі называлі вакальныя творы выключна на французскія тэксты. Развіццё нацыянальных форм раманса пачалося ў творчасці [[А. Дубянскі|А.&nbsp;Дубянскага]] і [[В. Казлоўскі|В.&nbsp;Казлоўскага]]{{sfn|Мікалаева|2001|с=295}}. У [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] раманс стаў вядучым жанрам у творчасці кампазітараў-[[Рамантызм|рамантыкаў]]: [[Ф. Шуберт|Ф.&nbsp;Шуберта]], [[Р. Шуман|Р.&nbsp;Шумана]], [[І. Брамс|І.&nbsp;Брамса]], [[Х. Вольф|Х.&nbsp;Вольфа]] ў Германіі; [[Г. Берліёз|Г.&nbsp;Берліёза]], [[Ж. Бізэ|Ж.&nbsp;Бізэ]], [[Ш. Гуно|Ш.&nbsp;Гуно]], [[Ж. Маснэ|Ж.&nbsp;Маснэ]] ў Францыі; [[Б. Сметана|Б.&nbsp;Сметаны]] і [[А. Дворжак|А.&nbsp;Дворжака]] ў [[Чэхія|Чэхіі]]; [[М. Карловіч|М.&nbsp;Карловіча]] і [[К. Шыманоўскі|К.&nbsp;Шыманоўскага]] ў [[Польшча|Польшчы]]; [[Э. Грыг|Э.&nbsp;Грыга]] ў [[Нарвегія|Нарвегіі]] і [[Я. Сібеліус|Я.&nbsp;Сібеліуса]] ў [[Фінляндыя|Фінляндыі]]{{sfn|Мікалаева|2001|с=295}}. У Расіі разам з [[камерная музыка|камерна]]-[[вакальная музыка|вакальнай]] [[Класічная музыка|класікай]] актыўна развіваўся і бытавы раманс (прадстаўлены творамі [[А. Гурылёў|А.&nbsp;Гурылёва]], [[А. Варламаў|А.&nbsp;Варламава]], [[А. Аляб'еў|А.&nbsp;Аляб’ева]], [[П. Булахаў|П.&nbsp;Булахава]], [[А. Дзюбюк|А.&nbsp;Дзюбюка]]). Свайго найвышэйшага росквіту жанр дасягнуў у творчасці [[М. Глінка|М.&nbsp;Глінкі]], [[А. Даргамыжскі|А.&nbsp;Даргамыжскага]], [[М. Мусаргскі|М.&nbsp;Мусаргскага]], [[П. Чайкоўскі|П.&nbsp;Чайкоўскага]], [[С. Рахманінаў|С.&nbsp;Рахманінава]], [[А. Барадзін|А.&nbsp;Барадзіна]], [[М. Рымскі-Корсакаў|М.&nbsp;Рымскага-Корсакава]]. Стылявое абнаўленне раманса адбылося ў XX стагоддзі дзякуючы працам [[М. Мяскоўскі|М.&nbsp;Мяскоўскага]], [[Дз. Шастаковіч|Дз.&nbsp;Шастаковіча]], [[С. Пракоф'еў|С.&nbsp;Пракоф’ева]], [[Ю. Шапорын|Ю.&nbsp;Шапорына]], [[Г. Свірыдаў|Г.&nbsp;Свірыдава]], [[С. Сланімскі|С.&nbsp;Сланімскага]] і [[В. Гаўрылін|В.&nbsp;Гаўрыліна]]{{sfn|Мікалаева|2001|с=295}}. == У беларускай музыцы == У [[Беларуская музыка|беларускай музыцы]] жанр раманса развіваецца з 1920-х гадоў. Беларускія кампазітары пісалі рамансы на творы [[Класічная літаратура|класічнай]] паэзіі і імкнуліся да вобразна-[[Музычная тэма|тэматычнай]] разнастайнасці. Многія рамансы на словы [[Я. Купала|Я.&nbsp;Купалы]], [[Я. Колас|Я.&nbsp;Коласа]], [[М. Багдановіч|М.&nbsp;Багдановіча]] і [[З. Бядуля|З.&nbsp;Бядулі]], створаныя такімі кампазітарамі, як [[М. Аладаў|М.&nbsp;Аладаў]], [[Я. Цікоцкі|Я.&nbsp;Цікоцкі]], [[Л. Абеліёвіч|Л.&nbsp;Абеліёвіч]], [[П. Падкавыраў|П.&nbsp;Падкавыраў]], [[А. Багатыроў|А.&nbsp;Багатыроў]], [[Р. Пукст|Р.&nbsp;Пукст]], [[М. Чуркін|М.&nbsp;Чуркін]], [[Э. Тырманд|Э.&nbsp;Тырманд]], [[Дз. Лукас|Дз.&nbsp;Лукас]], [[Г. Вагнер|Г.&nbsp;Вагнер]] і [[У. Алоўнікаў|У.&nbsp;Алоўнікаў]], трывала ўвайшлі ў залаты фонд нацыянальнага [[Музычнае мастацтва|музычнага мастацтва]]{{sfn|Мікалаева|2001|с=295}}. У другой палове XX стагоддзя з’явіліся новыя тэндэнцыі ў развіцці жанру. Па-новаму пачала вырашацца праблема сінтэзу музыкі і паэзіі, пачаліся актыўныя пошукі ў абнаўленні [[Інтанацыя (музыка)|інтанацыйнай]] мовы, кампазіцыйнай будовы і [[тэмбр|тэмбрава]]-тэматычнай сувязі, у якой адбіваюцца элементы натуральнай [[прасодыя|прасодыі]], а таксама пераасэнсоўваюцца [[Музычны фальклор|фальклорныя]] традыцыі. Сярод адметных твораў гэтага перыяду — [[вакальны цыкл|вакальныя цыклы]] [[Г. Гарэлава|Г.&nbsp;Гарэлавай]] «Дзявочыя песні» і [[Л. Шлег|Л.&nbsp;Шлег]] «Голас зямлі», а таксама рамансы і вакальныя творы [[Дз. Смольскі|Дз.&nbsp;Смольскага]], [[А. Елісеенкаў|А.&nbsp;Елісеенкава]], [[А. Мдывані|А.&nbsp;Мдывані]], [[С. Картэс|С.&nbsp;Картэса]], [[А. Хадоска|А.&nbsp;Хадоскі]], [[Э. Наско|Э.&nbsp;Наско]] і іншых{{sfn|Мікалаева|2001|с=295}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|том=13|год=2001|артыкул=Раманс|аўтар=Мікалаева Э. А.|старонкі=295|ref=Мікалаева}} * {{кніга |загаловак=Русский романс |месца=М.; Л. |год=1930 |мова=ru}} * {{кніга |аўтар=Васина-Гроссман В. А. |загаловак=Русский классический романс XIX в. |месца=М. |год=1956 |мова=ru}} * {{кніга |аўтар=Васина-Гроссман В. А. |загаловак=Мастера советского романса |выданне=2 изд. |месца=М. |год=1980 |мова=ru}} * {{артыкул |аўтар=Курышева Т. |загаловак=Камерный вокальный цикл в современной русской советской музыке |выданне=Вопросы музыкальной формы |месца=М. |год=1966 |нумар=Вып. 1 |мова=ru}} * {{кніга |загаловак=Гісторыя беларускай савецкай музыкі |месца=Мн. |год=1971}} * {{артыкул |аўтар=Аладова Р. Н. |загаловак=«Детский» камерный вокальный цикл в белорусской музыке 70-х гг. |выданне=Вопросы культуры и искусства Белоруссии |месца=Мн. |год=1984 |нумар=Вып. 3 |мова=ru}} * {{артыкул |аўтар=Алейнікава Э. А. |загаловак=Паэзія М. Багдановіча ў творчасці беларускіх кампазітараў |выданне=Весці АН БССР. Сер. грамад. навук. |год=1988 |нумар=6}} * Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музычныя жанры]] [[Катэгорыя:Вакальная музыка]] [[Катэгорыя:Рамансы]] tm396hwb74gf790g8z4d5858shno9y7 0 169487 5154775 5062297 2026-06-16T00:06:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154775 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Іван Васілевіч Саверчанка''' (нар. {{ДН|2|04|1962}}, в. [[Маліноўка]], [[Касцюковіцкі раён]]) — беларускі [[літаратуразнаўца]], [[пісьменнік]], [[гісторык]], [[палітолаг]]. Спецыяліст па гісторыі беларускай літаратуры XVI—XVII стагоддзяў. [[Доктар філалагічных навук]] (2001), [[прафесар]] (2013){{sfn|Марозаў|2022}}<ref>[http://portal.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=15749&lang=be&rubricId=711 Прэзентацыя і перадача ў дар кніг, якія выйшлі пры падтрымцы МФГС]{{Недаступная спасылка}} // Інтэрнэт-партал Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, 2009-09-21</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 2 красавіка 1962 года ў вёсцы [[Маліноўка]] [[Касцюковіцкі раён|Касцюковіцкага раёна]]{{sfn|Марозаў|2022}}. У 1983 годзе скончыў [[філалагічны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута]], у 1988 годзе — аспірантуру [[Інстытут літаратуры АН БССР|Інстытута літаратуры АН БССР]]{{sfn|Марозаў|2022}}. З 1988 года вядучы навуковы супрацоўнік [[Інстытут мовы і літаратуры НАН Беларусі|Інстытута мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. У 1989 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Фарміраванне старабеларускай кніжнай паэзіі XVI — першай паловы XVII ст.»{{sfn|Марозаў|2022}}. У 2001 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Публіцыстычная літаратура Беларусі другой паловы XVI—XVII стст.: праблемы паэтыкі»{{sfn|Марозаў|2022}}. З 2015 года дырэктар [[Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы|Інстытута літаратуразнаўства імя Янкі Купалы]] [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]{{sfn|Марозаў|2022}}. Сябра [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]{{sfn|Марозаў|2022}}. == Грамадская дзейнасць == Сябра [[БНФ «Адраджэнне»]], у 1993 годзе ўзначальваў камісію па адукацыі<ref>{{Cite web |url=http://grodno-best.info/kto-est-kto-v-belarusi/saverchenko-ivan-vasilevich-saverchanka-ivan-vasilevich-savierchanka-ivan-vasilyevich.html |title=Кто есть кто в Беларуси: САВЕРЧЕНКО Иван Васильевич |access-date=29 жніўня 2017 |archive-date=6 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806055746/http://grodno-best.info/kto-est-kto-v-belarusi/saverchenko-ivan-vasilevich-saverchanka-ivan-vasilevich-savierchanka-ivan-vasilyevich.html |url-status=dead }}</ref>. У 1997 годзе міліцыя арыштавала Івана Саверчанку, бо ён гаварыў па-беларуску<ref>[https://web.archive.org/web/20200221160616/http://xn--80ad3ai.xn--90ais/movy_svietu/padrucniki/parusenni.htm Парушэнні моўных правоў ]</ref>. == Навуковая дзейнасць == Напрамкі даследаванняў: гісторыя і тэорыя літаратуры, гісторыя Беларусі, палітычныя і культурныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVII стагоддзяў, філасофская думка Беларусі, сучасныя праблемы ўлады і дзяржаўнасці, міжнародныя адносіны{{sfn|Марозаў|2022}}. == Узнагароды == Лаўрэат [[Прэмія імя Францішка Багушэвіча|прэміі імя Францішка Багушэвіча Беларускага ПЭН-цэнтра]] (1999), [[Прэмія НАН Беларусі|прэміі НАН Беларусі]] (1993), Літаратурнай прэміі «[[Залаты купідон]]» (2012), Міждзяржаўнай прэміі «[[Зоркі Садружнасці]]» (2017)<ref>[http://www.belta.by/society/view/laureatom-premii-zvezdy-sodruzhestva-stal-belorusskij-uchenyj-ivan-saverchenko-262619-2017/ Лауреатом премии «Звезды Содружества» стал белорусский ученый Иван Саверченко]</ref>, [[Нацыянальная літаратурная прэмія (Беларусь)|Нацыянальнай літаратурнай прэміі]] (2020){{sfn|Марозаў|2022}}. == Асноўныя навуковыя працы == * Паэтыка і семіётыка публіцыстычнай літаратуры Беларусі XVI—XVII стст. Мінск, 2012. * Menschliche Dimension: intellektuelle und geistige Bereiche = Чалавечае вымярэнне: інтэлектуальная і духоўная сферы. Minsk, 2004. * Aurea mediokritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі: Адраджэнне і ранняе барока. Мінск, 1998. * Апостал яднання і веры: Язэп Руцкі. Мінск, 1994. * Сымон Будны — гуманіст і рэфарматар. Мінск, 1993 * 100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Менск, 1993. * Старажытная паэзія Беларусі (XVI — першая палова XVII ст.). Мінск, 1992. * Астафей Валовіч: гісторыка-біяграфічны нарыс. Мінск, 1992. * Канцлер Вялікага Княства: Леў Сапега. Мінск, 1992. ; Удзел у калектыўных працах: * Сусветная спадчына Францыска Скарыны. Мінск, 2017. * Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў : у 2 т. Т. 1. Мінск, 2006. * 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі. Менск, 1999. ;Выданні літаратурных помнікаў: * Шэдэўры пісьменства і літаратуры Беларусі X—XVII стагоддзяў. Мінск, 2016. * Беларуская літаратура XVI ст. Мінск, 2015. * Памятники литературы Беларуси X—XVIII вв. Минск, 2013. * Старажытная беларуская літаратура (XII—XVII стст.). Мінск, 2007; 2010. * Беларуская літаратура X—XV стст. Мінск, 2010. * Кладезь мудрости и благодати. Фольклор и литературные памятники Беларуси. Москва, 2010. * Францыск Скарына. Выбраныя творы. Мінск. 2008. ;Літаратурна-мастацкія і гісторыка-дакументальныя творы: * Рыцары Белай Русі. Мінск, 2022. * Магія слова. Беларускія пісьменнікі XII—XVII стагоддзяў : эсэ. Мінск, 2019 (Нацыянальная літаратурная прэмія ў намінацыі «Літаратурная крытыка і літаратуразнаўства», 2020). * Трон: легенда, повесть, мистерия. Минск, 2019. * Улада пячаткі: легенда, аповесць, містэрыя, эсэ. Мінск, 2016. * Блеск короны: повесть-нарация, эссе. Минск, 2014. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|САВЕРЧАНКА Іван Васільевіч}} * {{Крыніцы/ХЁХ-1999|[http://slounik.org/80248.html Саверченко Иван]}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Саве́рчанка Іван Васілевіч||186}} == Спасылкі == * [http://libarts.basnet.by/view.php?dir=3 І. В. Саверчанка. Да 50-годдзя з дня нараджэння : ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130621182306/http://libarts.basnet.by/view.php?dir=3 |date=21 чэрвеня 2013 }} віртуальная выстаўка на сайце [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я. Коласа НАН Беларусі]] * [https://sozh.info/ehkspert-utverzhdavshijj-o-rossijjskojj-okkupacii-belarusi-poluchil-zvezdu-sodruzhestva-i-2-mln-rossijjskikh-rublejj/ Эксперт, утверждавший о 200-летней российской оккупации Беларуси, получил «Звезду Содружества» и 2 млн российских рублей] * [http://www.twirpx.com/file/1699188/ «100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі»]{{Недаступная спасылка}} (1993) {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Саверчанка Іван Васілевіч}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 9cfp6i0hf6iesxyi3tlmvf6paparn8y 0 178502 5154791 4403812 2026-06-16T04:48:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154791 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Івар Осэн |арыгінал імя = Ivar Aasen |выява = Ivaraasen.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |шырыня выявы = |апісанне = Нарвежскі вучоны, паэт, стваральнік [[нюнорск]]а |імя пры нарадэнні = |дзейнасць = | дата нараджэння = 5.08.1813 |месца нараджэння = |грамадзянства = [[Шведска-нарвежская унія|Аб'яднаныя каралеўства Швецыя і Нарвегія]] |Падданства = |дата смерці = 23.09.1896 |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |вікісклад = }} '''І́вар Андрэ́ас О́сэн''' ([[Нарвежская мова|нарв.]] ''Ivar Andreas Aasen'', зрэдку сустракаецца састарэлая перадача '''Аасэн'''; 5 жніўня 1813, [[Горад Эрста|Эрста]], [[Данія-Нарвегія|Дацка-нарвежская дзяржава]] — 23 верасня 1896, [[Осла|Крысціянія]], [[Шведска-нарвежская унія|Аб'яднаныя каралеўства Швецыя і Нарвегія]]) — нарвежскі філолаг, лексікограф, паэт. У першую чаргу вядомы як стваральнік адной з форм літаратурнай [[Нарвежская мова|нарвежскай мовы]] — [[нюнорск]]а, ці нюношка. Вядомы, таксама, як паэт, з'яўляецца аўтарам вядомага верша «Нарвежац». == Біяграфія == Івар Осэн нарадзіўся на хутары Осэн, каля [[Ховдэбюгда|Ховгэбюгды]] у рэгіёне [[Сунмёрэ]] на захадзе Нарвегіі (сёння [[фюльке]] [[Мёрэ-ог-Ромсдал]]). Ён быў сынам небагатага селяніна Івара Ёнсана. Хутар Осэн знаходзіўся далёка ад іншых паселішчаў, і таму ў дзяцінстве Івар не меў сяброў па гульнях, але хлопчык шмат чытаў, у тым ліку і [[Біблія|Біблію]]. У сям'і было восем дзяцей, але бацькі неўзабаве памерлі, і сям'ёй пачаў кіраваць старэйшы брат. Ён прымушаў Івара працаваць у полі і забараняў дзейнічаць па сваіх схільнасцях, але захаваўся запіс у прыходскай кнізе, што Івар добра зарэкамендаваў сабе пры падрыхтоўцы да [[канфірмацыя|канфірмацыі]]. У 1831 годзе ён пачаў працаваць настаўнікам у розных вясковых школах, і ў выніку стаў гувернёрам у доме прыходскага святара Ханса-Конрада Турэсэна. У той жа час Івар пачаў вывучэнне мясцовай [[флора|флоры]] і дыялекта Сунмёрэ. Осэн адправіўся са сваімі працамі ў [[Горад Брэген|Брэген]], дзе мясцовы епіскап Якаб Нойман быў настолькі задаволены вынікамі яго дыялекталагічнай працы, што яны былі апублікаваны ў двух нумарах епархіяльнага часопіса ''«Bergens Stiftstidende»'' за 1841 год. === Дыялекталагічныя даследванні === Пасля публікацыі гэтых артыкулаў і дзякуючы падтрымцы Ноймана Осэн атрымаў стыпендыю ад [[Нарвежскае каралеўскае навуковае таварыства|Нарвежскага каралеўскага навуковага таварыства]] у [[Тронхейм|Тронхейме]] для вывучэння [[Дыялекты нарвежскай мовы|нарвежскіх дыялектаў]]. Осэн ажыццявіў свае экспедыціі ў 1843—1847 гадах, запісваючы розныя словы, выразы і граматычныя формы. У яго запісах сустракаюцца таксама і прыказкі, але Осэн не займаўся мэтанакіраваным зборам фальклора: не быў ён і сацыёлагам. У першую чаргу Осэна цікавілі дыялекты [[Рэгіён Вестлан|Вестлана]] (Заходняй Нарвегіі), дзе, як ён лічыў, сустракаліся найлепшыя (гэта значыць найменш закранутыя ўплывам [[дацкая мова|дацкай мовы]]) дыялекты, але ў выніку ён наведаў большую частку краіны. За чатыры гады Осэн праехаў больш за 4000 км, дайшоўшы на поўначы да [[Рэгіён Хельгеланд|Хельгеланда]]. Пасля заканчэння стыпендыі ў 1847 годзе Осэн пасяліўся ў [[Осла|Хрысціяніі]], дзе і пражыў астатнія гады свайго жыцця. Пры гэтым, ён рэгулярна адпраўляўся ў экспедыцыі, звычайна летам, на працягу яшчэ 20 гадоў. Увогуле ён наведаў больш за палавіну ўсіх муніцыпалітэтаў Нарвегіі ў межах 1995 года. === Познія гады === Прайшоўшы шлях ад сялянскага сына да атрымальніка дзяржаўнай стыпендыі, Осэн адмовіўся ад прапанаванай яму прафесарскай пасады і працягнуў свае падарожжы, нягледзячы на ўсе цяжкасці, і аказанае яму супраціленне. Пры гэтым, у яго жыцці не адбывалася сапраўды значных знешніх падзей. Аб асабістым жыцці Осэна вядома няшмат, перш за ўсё, з-за невялікай колькасці крыніц. У яго было няшмат сяброў, звычайна ён сядзеў дома і працаваў. Осэн атрымліваў нядрэнны даход, але выдаткоўваў няшмат і ўсё жыццё правёў вельмі сціпла. З 1830 года Осэн вёў дзённік, але ён складаецца галоўным чынам з нататак аб пагодзе, аб яго хваробах, запісаў аб сустрэчах і прачытаных кнігах, і таксама кароткіх пераказаў бачаных ім спектакляў. Івар Осэн не пакінуў і значнай эпісталярнай спадчыны: большасць з яго лістоў былі адказамі на чужыя пытанні. Свайму сябру Морыцу Орфлуту ён пісаў адзін ліст у год, брату Йуну — раз у тры гады. Ён таксама амаль не перапісваўся з дзеячамі набіраўшага моц руха за распаўсюджванне створанага ім [[нюнорск|лансмола]] — [[Хенрык Крун]] атрымаў ад яго толькі адзін ліст, [[Георг Грыг]] — толькі некалькі, а [[Ян Прал]] — ніводнага. У дзённіку і лістах Осэн толькі зрэдку пераходзіць на «сваю» мову, лансмол, але звычайна пісаў на больш звыклай [[дацкая мова|дацкай]]. Дзённікі і лісты Осэна былі выдадзены ў 1957—1960 гадах. Акрамя лінгвістычных прац Осэн выдаў яшчэ некалькі кніг, у прыватнасці, «Малую хрэстаматыю старажытнанарвежскай мовы» ''(En iden Laesbog i Gammel Norsk, 1854)'', [[аперэта|аперэту]] «Спадкаемец» (''Ervingen'', 1855), «Нарвежскія прыказкі» (''Norske Ordspog'', 1856, другое выданне 1881) і зборнік вершаў «Symra» (1863, другое выданне 1875). Самым працяглым са звязных тэкстаў Осэна на лансмоле была кніга (96 старонак) «Агляд новага дома: кароткі агляд твора і чалавека для юнацтва» (''Heimsyn: ei snogg Umsjaaing yver Skapningen og Menneskja: tilmaatad fyre Ungdomen'', 1875). Гэтая кніга ніколі не мела вялікай папулярнасці, у той жа час як некалькі песень са «Спадкаемца» і «Symra» былі вельмі папулярнымі. Івар Осэн вельмі крытычна адносіўся да сваіх твораў: большасць з іх існуюць у двух версіях — першапачатковай і лепш прапрацаванй канчатковай. Акрамя таго, Осэн шмат пісаў «у стол» — як вершы, так і публіцыстычныя і навуковыя артыкулы. Шмат чаго з яго спадчыны было выдана пасмяротна, нешта нават зараз толькі рыхтуецца да выдання. Традыцыйныя ўяўленні аб Осэне шмат у чым афарбаваны інфармацыяй, якую магчыма вынуць з найбольш легкадасягальных крыніц, якія адносяцца да апошніх гадоў яго жыцця. У якасці характэрнага прыклада можна назваць біяграфію Андэрса Ховдэна «Івар Осэн ў паўсядзённым жыцці» (''Ivar Aasen i Kvardagslaget''). Хоўдэн, які ведаў Осэна ўжо старым, малюе яго як хворага адзінокага чалавека, які ходзіць па дому ў дзіравых шкарпэтках. Сучасны біёграф Осэна Стывен Уолтан, думае, што гэтая карціна недакладная і лічыць, што ў маладзейшыя гады Осэн лепш даглядаў сабе і веў больш актыўнае сацыяльнае жыццё, але тыя, хто ведаў Осэна ў 1840-я і 1850-я гады, не пакінулі аб ім успамінаў. Існуе ўсяго некалькі фотаздымкаў Осэна. Выявы часоў яго маладосці не захаваліся: адна карціна была створана, калі яму было 50 гадоў, а астатнія — тады, калі ён быў вельмі старым чалавекам. == Стварэнне лансмола == Якасць лінгвістычных прац Осэна можна лічыць вельмі высокай, калі ўлічваць, што ён не меў фармальнай адукацыі, і не меў зносін ў акадэмічных колах, працуючы нават без сакратара. У 1850-я гады Осэн працаваў вельмі хутка, выдаючы па новай кнізе амаль кожны год, прытым, што ён паспяваў і друкавацца ў газетах. У 1860-я гады праца некалькі замарудзілася: так, «Слоўнік нарвежскай народнай мовы» (1850) быў падрыхтаваны ўсяго за год, а другое выданне «Нарвежскага слоўніка» (1873) — за 9 гадоў. У 1848 Осэн выдаў кнігу «Граматыка нарвежскай народнай мовы» (''Det norske Folkesprogs Grammatikk''). Праз два гады быў выдадзены «Слоўнік нарвежскай народнай мовы» (''Ordbog over det norske Folkesprog''), у які уваходзіла больш за 25000 слоў. [[Петэр Андрэас Мунк|П. А. Мунк]] назваў слоўнік «нацыянальным шэдэўрам». Першыя тэксты на лансмоле былі выдадзены ў кнізе «Узоры вясковай мовы ў Нарвегіі» (''Prover af Landsmaalet i norge'', 1853). === Водгук у грамадстве === Спачатку працу Осэна ў Нарвегіі ўспрынялі з энтузіязмам: ён атрымаў пажыццёвую стыпендыю ў памеры заробка прафесара, рэцэнзенты вельмі хвалілі яго кнігі, а справы з продажам ішлі добра. Мунк і іншыя навукоўцы падтрымлівалі яго праект, а [[Б'ёрнсцернэ Б'ёрнсан]] нават паспрабаваў вывучыць новую мову, пазнаёміўшыся з такімі [[Берген|бергенцамі]], як [[Хенрык Крун]]. Першы эксперымент Осэна па стварэнню новай пісьмовай формы, «Размова двух сялян» (''Samtale mellem to bonder'', 1849) быў надрукаваны ў кансерватыўнай газеце «[[Моргенбладэт]]». Першымі, хто паспрабаваў выкарыстаць новую літаратурную нарвежскую мову, былі так званыя «бергенскія мовазнаўцы» (у першую чаргу Ян Прал, Георг Грыг і Хенрык Крун), [[Эрык Сомер]] з [[Рэгіён Трондэлаг|Трондэлага]], які выдаў у 1858 годзе брашуры «Казачныя песні» (''Soge-Visior'') і [[Осмуд Улаўсон Він'е|О. У. Він'е]]. Але ніхто з іх не разглядаў лансмол Осэна як нешта большае, чым усяго толькі аснову. У 1858 годзе, тэксты на лансмоле выдалі Осэн, Вінье і Прал. У кожнага з іх была, па сутнасці, свая мова, якая была незразумелай без хаця б элементарных ведаў у [[старажытнаісландская мова|старажытнаскандынаўскай]]. === Моўная ідэалогія Осэна === Паколькі сам Осэн так і не напісаў вялікага праграмнага артыкула, розныя яго выказванні выкарыстоўваліся прыхільнікамі розных поглядаў. Адны разглядваюць яго як прадстаўніка буржуазнага нацыянальна-рамантычнага руха, у той час як іншыя падкрэсліваюць педагагічны аспект яго працы і бачаць у ім папярэдніка сацыялістаў. Найбольш распаўсюджаным з'яўляецца меркаванне, што Осэн у нейкай ступені займаў абедзве пазіцыі. Для Осэна найбольшую каштоўнасць і аўтэнтычнасць мелі архаічныя моўныя формы, але асобныя публіцысты з-за гэтага лічылі, што лансмол «адстае» ў сваім развіцці, і што на ім нельга выказаць сучасныя думкі. У 1855 годзе Осэн пераклаў для газеты «Друг народа» (''Folkevennen'') ісландскую «[[Сага аб Фрыц'ёфе|Сагу аб Фрыц'ёфе]]». Гэты тэкст прадстаўляе сабой найбольш яркі прыклад архаізіруючых тэндэнцый у мове Осэна. Пазней ён некалькі мадэрнізаваў норму, але яго ўжо ніколі не прасілі напісаць тэкст на лансмоле для выдання такім вялікім тыражом. Адна з тэм, да якіх Осэн пастаянна звяртаўся, — «паўнагучнасць» нарвежскіх дялектаў, дзе ў ненаціскных пазіцыях выкарыстоўваюцца нерэдукаваныя галосныя ў параўнанні з дацкім «вечным ''е''» (у дацкай мове ўсе галосныя ў ненаціскных суфіксах рэдукаваліся да [[шва]], якое падчас напісання перадаецца як ''е''). Формы, якія выкарыстоўваў Осэн, называюцца «і-формамі», бо ў вызначанай форме моцных (якія канчаюцца на зычны) назоўнікаў жаночага рода адзінага ліка і нявызначаных формах множнага ліка сярэдняга рода выкарыстоўваўся галосны ''i'' (''sol-i'' сонца + 'вызначаны артыкль', ''tre-i'' 'дрэвы'). У сучасным нюношку звычайна ўжываюцца «а-формы» (''sola, trea''), але формы з ''i'' і зараз уключаюцца ў арфаграфічныя слоўнікі, і былі звычайнымі яшчэ ў сярэдзіне ХХ стагоддзя. Осэн таксама вызначаў розніцу паміж моцнымі (''ei sol'' — нявызначаны артыкль + сонца ''soli'' — сонца + вызначаны артыкль ''soli'' — сонца + вызначаны артыкль, ''solerne'' — сонца (вызначаная форма)) і слабымі формамі (''ei gjenta'' — дзяўчынка, ''gjenta'' — дзяўчынка (вызначаная форма) ''gjentor'' — дзяўчынкі, ''gjentorne'' — дзяўчынкі (вызначаная форма)) у жаночым родзе (сустракаюцца зрэдку таксама ''solerna, gjentorna''). Формы назоўнага і вінавальнага склонаў супадалі амаль ва ўсіх дыялектах, але ў некаторых захаваўся датыў, і поўная форма датыва множнага ліка на ''-om'' (''uppi dalom'' у далінах) увайшла ў норму і атрымала значнае распаўсюджванне, асабліва ў вершах. З іншага боку, амаль ніхто не падзяляў думкі Осэна ў адрозніванні жаночага роду ў слабай форме прыметніка (''den kaut'''e''' guten'' — горды юнак, але ''den kaut'''a''' gjenta'' — гордая дзяўчына). У спражэнні дзеясловаў Осэн паслядоўна адрозніваў адзіночны і множны лік дзеясловаў, хаця якраз пры яго жыцці гэтае адрозненне выходзіла з ужытку ў дацкай мове. Івар Осэн пабудаваў своеасаблівую іерархію дыялектаў па іх блізкасці да старажытнаскандынаўскага стана. У прадмове да «Узораў вясковай мовы» ён растлумачвае, што лепшымі з'яўляюцца дыялекты рэгіёнаў [[Рэгіён Хардангер|Хардангер]], [[Рэгіён Согн|Согн]] і [[Камуна Восс|Восс]], тады як «дыялекты паўночных гор адносяцца да найгоршых і больш пашкоджаных». Осэн таксама не атрымаў вялікай карысці і ад падарожжаў ў [[Паўночная Нарвегія|Паўночную Нарвегію]], бо марфалогія там «вельмі бедная і простая». Не цікавілі яго і гаворкі [[Хедмарк]]а, дзе адбылася манафтагізацыя старажытных дыфтонгаў. Сёння нюнорск найбольш распаўсюджаны якраз у тых рэгіёнах, дзе ўжываюцца «адобраныя» Осэнам дыялекты. У часы Осэна лічылася, што ў [[Эпоха вікінгаў|эпоху вікінгаў]] у Нарвегіі была распаўсюджана адзіная нацыянальная мова, але цяпер лінгвісты (М. Хэгстад, Д. А. Сэйп) вызначылі, што нават тады існавалі дыялектныя адрозненні і многія рысы, якія Осэн адносіў да дацкага ўплыва і «забруджвання», з'яўляюцца ўласна нарвежскімі. === Развіццё мовы === Калі Івар Осэн пачаў сваю працу па збору нарвежскіх дыялектаў, [[нацыяналістычны рамантызм]] у Нарвегіі дасягнуў свайго росквіта. Канцэпцыі [[Іаган Готфрыд Гердэр|Гердэра]], згодна з якімі кожны народ мае ўласны нацыянальны дух, які адлюстроўваецца ў мове, літаратуры, мастацтве і іншых элементах культуры, у 1840-я гады былі папулярны ва ўсёй Еўропе. У гэтым плане, існаванне ўласнай літаратурнай мовы магло падкрэсліць самастойнасць нарвежскай нацыі, незалежнай ад датчан. Прыкладна з 1860 года гэтая канцэпцыя страчвае папулярнасць. Нягледзячы на тое, што не было спроб спыніць выплату Осэну стыпендыі, яго праца у многім была праігнаравана, рэцэнзенты не звярталі увагі на яго кнігі, а справы з продажамі пайшлі значна горш. У літаратуры існуе некалькі меркаванняў адносна таго, чаму так адбылося. Адной з прычын можна назваць тое, што Осэн пачаў сваю працу занадта позна: у 1842 годзе, калі ён прадставіў свой праект, нацыянальны рамантызм знаходзіўся на піку свайго росквіта, які быў пройдзены ў 1849 годзе. З 1850-ых «больш нарвежскі» характар лансмола ўжо не з'яўляўся перавагай. Нарміраваная лексіка лансмола ў «Нарвежскай граматыцы» 1864 года і «Нарвежскім слоўніку» 1873 года вылучаецца значным архаізмам, складанай граматычнай сістэмай і значнымі [[пурызм|пурыстычнымі]] тэндэнцыямі у выбарцы слоўнікавага склада (прынамсі, выключаліся ўсе [[ніжнянемецкая мова|ніжнянемецкія]] запазычанні з прыстаўкамі ''be-'' і ''an-''). Такім чынам у супрацьстаянні «педагагічных» і «нацыянальных» меркаванняў перамогу атрымалі апошнія. У 1858 годзе Осэн выдаў пераклад «Сагі аб Фрыц'ёфе» на лансмол, які выйшаў у дадатку да часопіса «Друг народа». У сувязі з гэтым, [[Эйлерт Сундт]] выдаў нарыс «Аб нарвежскай мове», дзе ён пісаў наступнае: {{Пачатак цытаты}} ["Друг народа"] здрадзіў бы свайму вызначэнню, калі б не разумеў, што бліжэйшая будучыня мае велізарнае значэнне для нашай мовы, і што яе лёс значыць бясконца шмат для народнай асветы і поўнага духоўнага развіцця {{Канец цытаты}} Сундт падкрэслівае, што шмат хто з нарвежцаў прыкладзе намаганні да таго, каб разабрацца ў «сялянскай» мове і таму рэкамендаваў чытачам паглыбіцца ў пераклад Осэна. Ён таксама піша: {{Пачатак цытаты}} Яна заснавана на найменш забруджаных вясковых дыялектах, але пры гэтым з пастаянным улікам іншых сялянскіх гаворак і старажытнай нарвежскай літаратурнай мовы. Усё гэта зроблена з такім мастацтвам, што мы дакладна можам назваць гэтую мову ўзорам агульнай нарвежскай нацыянальнай (Landsmaal) ці народнай (Folkesprog) мовы {{Канец цытаты}} Пры гэтым, хаця Сундт падтрымліваў праект Осэна ў прынцыпе, сам ён прытрымліваўся нормы, распрацаванай [[Кнуд Кнудсэн|К. Кнудсэнам]]. [[Б'ёрнсцернэ Б'ёрнсан]], які ў маладосці таксама спрабаваў пісаць вершы на лансмоле, таксама стаў прыхільнікам варыянта Кнудсэна, бо для яго лансмол атрымаўся вельмі складаным. У выніку Б'ёрнсан расчараваўся ў самім праекце Осэна і пачаў падтрымліваць [[Нарвежскі саюз рыксмола]]. Для іншых дзеячаў моўнага руха, такіх як П. А. Мунк і Я. Прал, мова Осэна была, наадварот, недастаткова архаічнай: Осэн не жадаў уводзіць у норму старажытныя формы, не захаваныя ні ў адным з дыялектаў. Так, калі Осэн пісаў форму асабовага займенніка множнага ліка трэцяй асобы ('яны') як ''dei'', то Мунк выбраў форму ''deir'' (пар. [[ісландская мова|ісл.]]''þeir''). Пазнейшыя аўтары, якія пісалі на лансмоле, такія як [[Олаўс Ф'ёртофт|О. Ф'ёртофт]] і [[Арнэ Гарборг]], таксама абыходзіліся з мовай Осэна вельмі вольна, што выклікала яго незадавальненне. Адным з апшоніх твораў Осэна стала і да сённяшняга дня не выдадзеная кніга «Моўны падман», у якой ён крытыкуе пісаўшых на лансмоле аўтараў за выкарыстанне «дацкіх» форм, такіх як ''upp-yver'' «уверх па чым-небудзь» замест ''upp-etter'' Осэну таксама не падабаліся многія з уведзеных Гарбаргам наватвораў, такіх як ''norksdom'' «нарвежскасць». Ён крытыкаваў выкарыстанне вясковых і размоўных гарадскіх форм. Івар Осэн сам ніколі не займаўся арганізацыяй і агітацыяй, і «моўны рух» развіваўся без яго. Арганізацыяй яго заняўся Арнэ Гарборг толькі ў 1870-ыя гады. Сам Осэн не жадаў «барацьбы» двух варыянтаў і рэдка рэагаваў на крытыку, а пасля 1860 года зусім спыніў публіцыстычную дзейнасць. У больш позні час літаратурная мова, заснаваная на дыялектах, з'яўляецца больш лёгкай для засваення дзяцьмі ў школе. Не зусім зразумела, наколькі гэта было важным для Осэна: сам ён паходзіў з сялянскага асяроддзя, дзе пры гэтым уменне чытаць і пісаць па-дацку было шырока распаўсюджана. Сам Осэн таксама вывучыў [[нямецкая мова|нямецкую]] і [[англійская мова|англійскую мовы]]. [[Файл:VFG IvarAasen01.JPG|thumb|Магіла Осэна ў Осла]] Осэна шмат крытыкавалі за вельмі архаічную арфаграфію, якая сапраўды пашкодзіла лансмолу зрабіцца сапраўды агульнараспаўсюджанай літаратурнай мовай. У ХХ стагоддзі быў праведзен шэраг арфаграфірных рэформ, у ходзе якіх многія з пурыстычных і этымалагічных элементаў лансмола былі адкінуты, а арфаграфія была прыбліжана да вымаўлення [[букмал]]а і усходненарвежскіх дыялектаў, на якіх гаворыць большая колькасць носьбітаў. К таму часу рамантычныя ідэі Гердэра былі поўнасцю пакінуты, а галоўным стымулам развіцця лансмола стала [[сацыялізм|сацыялістычная]] ідэалогія вызвалення народа праз асвету. Падобныя ідэі пачалі з'яўляцца ўжо пры жыцці Осэна, але поўнае адлюстраванне яны знайшлі ў першым афіцыйным стандарце нюнорска (1901 год). У мову таксама былі ўведзены многія са слоў, Якія Осэн лічыў «ненарвежскімі», хаця забарона на прыстаўкі ''be-'' i ''an-'' у цэлым захавалася. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.aasentunet,no/default.asp?menu=3 Цэнтр Івара Осэна]{{Недаступная спасылка}} ** [http://www.aasentunet.no/default.asp?menu=297&id-1236 Храналогія жыцця] ** [http://aasentunet.no/default.asp?menu=299&id=288 Бібліятэка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111109161935/http://www.aasentunet.no/default.asp?menu=299&id=288 |date=9 лістапада 2011 }} ** [http://www.aasentunet.no/default.asp?menu=3&app_id=10&view=app_gallery Галерэя] * [http://www.hivolda.no/index.php?ID=14 Інстытут імя Івара Осэна] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Осэн Івар Андрэас}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Нарвегіі]] [[Катэгорыя:Паэты Нарвегіі]] mmd1r96zw8dgmv5q0gzo9gl5us2c4u4 0 183547 5154843 4057508 2026-06-16T07:23:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154843 wikitext text/x-wiki '''Агры́кала''' (ад {{lang-la|agricola}} — «земляроб») — шматзначны тэрмін. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Агрыкала Авіньёнскі||ru|Агрикола Авиньонский}} (каля 630 — каля 700) — біскуп Авіньёна, святы. * {{нп5|Агрыкала з Балонні||ru|Агрикола из Болоньи}} (пам. 304) — хрысціянскі мучанік. * {{нп5|Агрыкала (пелагіянскі прапаведнік)||de|Agricola (Pelagianer)}} (V ст.) — пелагіянскі прапаведнік, сын біскупа Северыяна [1]. * {{нп5|Аляксандр Агрыкала||ru|Агрикола, Александр}} (1445 ці 1446 — 1506) — франка-фламандскі кампазітар. * {{нп5|Георгій Агрыкала||ru|Агрикола, Георгий}} (1494—1555) — нямецкі вучоны, геолаг і мінералаг. * {{нп5|Гней Юлій Агрыкала||ru|Агрикола, Гней Юлий}} (40—93) — рымскі дзяржаўны дзеяч і палкаводзец. * {{NL|Іаган Агрыкала}} * {{нп5|Крыстаф Людвіг Агрыкала||ru|Агрикола, Кристоф Людвиг}} (1667—1719) — нямецкі мастак-пейзажыст і гравёр. * {{нп5|Курт Агрыкала||ru|Агрикола, Курт}} (1889—1955) — нямецкі военачальнік. * {{нп5|Марцін Агрыкала||ru|Агрикола, Мартин}} (каля 1486 — 1556) — нямецкі тэарэтык музыкі, кампазітар. * {{нп5|Мікалай Агрыкала||ru|Агрикола, Николай}} (1520 — каля 1585) — нямецкі тэарэтык музыкі, філолаг. * [[Мікаэль Агрыкала]] (каля 1510 — 1557) — фінскі рэфарматар, стваральнік фінскай пісьменнасці. * {{нп5|Рудольф Агрыкала||ru|Агрикола, Рудольф}} (1443—1485) — галандскі мысліцель-гуманіст. * {{нп5|Філіпа Агрыкала||ru|Агрикола, Филиппо}} (1795—1857) — італьянскі мастак-партрэтыст. == Іншыя значэнні == * [[Агрыкала (Тацыт)|«Агрыкала»]] — біяграфічны твор старажытнарымскага гісторыка [[Тацыт|Тацыта]]. * [[Горы Агрыкалы|Агрыкала]] — горы на бачным баку Месяца. * [[(3212) Агрыкала]] — астэроід, адкрыты ў 1939 годзе. [[Катэгорыя:Лацінскія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Лацінскія імёны]] {{неадназначнасць|цёзкі2|літаратурныя творы|касмічныя аб’екты|іншае}} 1jddpppcvk412lu4jza6am3be961xga 5154844 5154843 2026-06-16T07:23:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154844 wikitext text/x-wiki '''Агры́кала''' (ад {{lang-la|agricola}} — «земляроб») — шматзначны тэрмін. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Агрыкала Авіньёнскі||ru|Агрикола Авиньонский}} (каля 630 — каля 700) — біскуп Авіньёна, святы. * {{нп5|Агрыкала з Балонні||ru|Агрикола из Болоньи}} (пам. 304) — хрысціянскі мучанік. * {{нп5|Агрыкала (пелагіянскі прапаведнік)||de|Agricola (Pelagianer)}} (V ст.) — пелагіянскі прапаведнік, сын біскупа Северыяна [1]. * {{нп5|Аляксандр Агрыкала||ru|Агрикола, Александр}} (1445 ці 1446 — 1506) — франка-фламандскі кампазітар. * {{нп5|Георгій Агрыкала||ru|Агрикола, Георгий}} (1494—1555) — нямецкі вучоны, геолаг і мінералаг. * {{нп5|Гней Юлій Агрыкала||ru|Агрикола, Гней Юлий}} (40—93) — рымскі дзяржаўны дзеяч і палкаводзец. * {{NL|Іаган Агрыкала (значэнні)}} * {{нп5|Крыстаф Людвіг Агрыкала||ru|Агрикола, Кристоф Людвиг}} (1667—1719) — нямецкі мастак-пейзажыст і гравёр. * {{нп5|Курт Агрыкала||ru|Агрикола, Курт}} (1889—1955) — нямецкі военачальнік. * {{нп5|Марцін Агрыкала||ru|Агрикола, Мартин}} (каля 1486 — 1556) — нямецкі тэарэтык музыкі, кампазітар. * {{нп5|Мікалай Агрыкала||ru|Агрикола, Николай}} (1520 — каля 1585) — нямецкі тэарэтык музыкі, філолаг. * [[Мікаэль Агрыкала]] (каля 1510 — 1557) — фінскі рэфарматар, стваральнік фінскай пісьменнасці. * {{нп5|Рудольф Агрыкала||ru|Агрикола, Рудольф}} (1443—1485) — галандскі мысліцель-гуманіст. * {{нп5|Філіпа Агрыкала||ru|Агрикола, Филиппо}} (1795—1857) — італьянскі мастак-партрэтыст. == Іншыя значэнні == * [[Агрыкала (Тацыт)|«Агрыкала»]] — біяграфічны твор старажытнарымскага гісторыка [[Тацыт|Тацыта]]. * [[Горы Агрыкалы|Агрыкала]] — горы на бачным баку Месяца. * [[(3212) Агрыкала]] — астэроід, адкрыты ў 1939 годзе. [[Катэгорыя:Лацінскія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Лацінскія імёны]] {{неадназначнасць|цёзкі2|літаратурныя творы|касмічныя аб’екты|іншае}} i26shiyzuxhnqm7cxsvbxcniljevdox 5154846 5154844 2026-06-16T07:24:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154846 wikitext text/x-wiki '''Агры́кала''' (ад {{lang-la|agricola}} — «земляроб») — шматзначны тэрмін. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Агрыкала Авіньёнскі||ru|Агрикола Авиньонский}} (каля 630 — каля 700) — біскуп Авіньёна, святы. * {{нп5|Агрыкала з Балонні||ru|Агрикола из Болоньи}} (пам. 304) — хрысціянскі мучанік. * {{нп5|Агрыкала (пелагіянскі прапаведнік)|Агрыкала|de|Agricola (Pelagianer)}} (V ст.) — пелагіянскі прапаведнік, сын біскупа Северыяна. * {{нп5|Аляксандр Агрыкала||ru|Агрикола, Александр}} (1445 ці 1446 — 1506) — франка-фламандскі кампазітар. * {{нп5|Георгій Агрыкала||ru|Агрикола, Георгий}} (1494—1555) — нямецкі вучоны, геолаг і мінералаг. * {{нп5|Гней Юлій Агрыкала||ru|Агрикола, Гней Юлий}} (40—93) — рымскі дзяржаўны дзеяч і палкаводзец. * {{NL|Іаган Агрыкала (значэнні)}} * {{нп5|Крыстаф Людвіг Агрыкала||ru|Агрикола, Кристоф Людвиг}} (1667—1719) — нямецкі мастак-пейзажыст і гравёр. * {{нп5|Курт Агрыкала||ru|Агрикола, Курт}} (1889—1955) — нямецкі военачальнік. * {{нп5|Марцін Агрыкала||ru|Агрикола, Мартин}} (каля 1486 — 1556) — нямецкі тэарэтык музыкі, кампазітар. * {{нп5|Мікалай Агрыкала||ru|Агрикола, Николай}} (1520 — каля 1585) — нямецкі тэарэтык музыкі, філолаг. * [[Мікаэль Агрыкала]] (каля 1510 — 1557) — фінскі рэфарматар, стваральнік фінскай пісьменнасці. * {{нп5|Рудольф Агрыкала||ru|Агрикола, Рудольф}} (1443—1485) — галандскі мысліцель-гуманіст. * {{нп5|Філіпа Агрыкала||ru|Агрикола, Филиппо}} (1795—1857) — італьянскі мастак-партрэтыст. == Іншыя значэнні == * [[Агрыкала (Тацыт)|«Агрыкала»]] — біяграфічны твор старажытнарымскага гісторыка [[Тацыт|Тацыта]]. * [[Горы Агрыкалы|Агрыкала]] — горы на бачным баку Месяца. * [[(3212) Агрыкала]] — астэроід, адкрыты ў 1939 годзе. [[Катэгорыя:Лацінскія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Лацінскія імёны]] {{неадназначнасць|цёзкі2|літаратурныя творы|касмічныя аб’екты|іншае}} 7blkizzzwboj7vqb7thf9ba08mvitz8 0 183631 5154851 4844024 2026-06-16T07:49:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154851 wikitext text/x-wiki '''Бах''' ({{lang-de|Bach}}) — нямецкае прозвішча. Жаночая форма — '''Бах''' (не скланяецца), а таксама тапонім. * [[Бахі (род)|Бахі]] — род нямецкіх музыкантаў і кампазітараў. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Айна Густаваўна Бах||ru|Бах, Айно Густавовна}} (у замужжы — ''Бах-Лійманд''; 1901—1980) — эстонская мастачка, гравёр і графік. * {{NL|Аляксандр Бах}} * {{нп5|Аляксей Мікалаевіч Бах||ru|Бах, Алексей Николаевич}} (1857—1946) — савецкі біяхімік, акадэмік АН СССР, Герой Сацыялістычнай Працы. * {{NL|Аўгуст Бах}} * {{нп5|Барбара Бах||ru|Бах, Барбара}} (нар. 1947) — амерыканская актрыса і мадэль. * {{нп5|Б’ёрн Бах||ru|Бах, Бьёрн}} (нар. 1976) — нямецкі веславал на байдарках. * {{нп5|Віві Бах||ru|Бах, Виви}} (1939—2013) — дацкая актрыса, спявачка, тэлевядучая і пісьменніца. * {{NL|Вільгельм Бах}} * {{нп5|Габрыэль Бах||ru|Бах, Габриэль}} (1927—2022) — ізраільскі юрыст, суддзя Вярхоўнага суда Ізраіля. * {{нп5|Ганна Магдалена Бах||ru|Бах, Анна Магдалена}} (1701—1760) — спявачка, другая жонка Ё. С. Баха. * {{нп5|Густаў Бах||ru|Бах, Густав}} (1841—1883) — чэшскі рэдактар і паэт. * {{нп5|Дырк Бах||ru|Бах, Дирк}} (1961—2012) — нямецкі тэлевізійны камедыйны акцёр. * {{нп5|Дэвід Бах||ru|Бах, Дэвид}} (нар. 1966) — амерыканскі пісьменнік на фінансавыя тэмы. * {{NL|Ёган Бах}} * {{нп5|Жаніс Бах||ru|Бах, Жанис}} (1885—1941) — латвійскі военачальнік, генерал. * {{нп5|Ірына Аляксееўна Бах-Балахоўская||ru|Бах-Балаховская, Ирина Алексеевна}} (1901—1991) — савецкі гісторык. * {{NL|Канстанцін Бах}} * {{NL|Карл Бах}} * {{нп5|Крыстафер Бах||ru|Бах, Кристофер}} (1835—1927) — амерыканскі кампазітар і дырыжор. * {{нп5|Крыстоф Бах||ru|Бах, Кристоф (музыкант)}} (1613—1661) — нямецкі музыкант эпохі барока, дзед Ё. С. Баха. * {{нп5|Крысціян Бах||ru|Бах, Кристиан}} (1959—2019) — аргенцінская і мексіканская актрыса і прадзюсар. * {{нп5|Лідзія Аляксееўна Бах||ru|Бах, Лидия Алексеевна}} (1893—1974) — біёграф свайго бацькі А. М. Баха. * {{нп5|Майкл Бах||ru|Бах, Майкл}} (нар. 1960) — амерыканскі веславал. * {{NL|Марыя Бах}} * {{нп5|Мікалай Раманавіч Бах||ru|Бах, Николай Романович}} (1853—1885) — расійскі скульптар, акадэмік. * {{NL|Міхаэль Бах}} * {{NL|Наталля Бах}} * {{нп5|Ота Бах||ru|Бах, Отто}} (1833—1893) — аўстрыйскі кампазітар і дырыжор. * {{нп5|Памела Бах||ru|Бах, Памела}} (1963—2025) — амерыканская актрыса. * {{нп5|Патрык Бах||ru|Бах, Патрик}} (нар. 1968) — нямецкі акцёр. * {{нп5|Петэр фон Бах||ru|Бах, Петер фон}} (1943—2014) — фінскі гісторык кіно. * {{нп5|Раман Іванавіч Бах||ru|Бах, Роман Иванович}} (1819—1903) — расійскі скульптар. * {{нп5|Роберт Раманавіч Бах||ru|Бах, Роберт Романович}} (1859—1933) — расійскі скульптар, акадэмік. * {{нп5|Робі Бах||ru|Бах, Робби}} — топ-менеджар карпарацыі Microsoft. * {{нп5|Рудольф Ам Бах||ru|Ам Бах, Рудольф}} (1919—2004) — швейцарскі піяніст. * {{нп5|Рычард Дэйвіс Бах||ru|Бах, Ричард}} (нар. 1936) — амерыканскі пісьменнік. * {{нп5|Табіяс Фрыдрых Бах||ru|Бах, Тобиас Фридрих}} (1695—1768) — нямецкі арганіст і прыдворны кантар, сын Ё. К. Баха. * {{нп5|Таццяна Якаўлеўна Бах||ru|Бах, Татьяна Яковлевна}} (1895—1983) — руская і савецкая артыстка аперэты. * {{нп5|Томас Бах||ru|Бах, Томас}} (нар. 29 снежня 1953) — дзеяч нямецкага і міжнароднага алімпійскага руху, прэзідэнт Міжнароднага алімпійскага камітэта, фехтавальшчык. * {{нп5|Франц Іванавіч Бах||ru|Бах, Франц Иванович}} (1885—1942) — расійска-нямецкі і савецкі пісьменнік і поэт. * {{нп5|Шарлота Бах||ru|Шарлотта Бах}} (1920—1981) — брытанская самазванка. * {{нп5|Эрых фон дэм Бах||ru|Бах, Эрих фон дем}} (1899—1972) — обергрупенфюрэр СС. * {{нп5|Яўген-Карл Раманавіч Бах||ru|Бах, Евгений-Карл Романович}} (1861—1905) — расійскі архітэктар, акадэмік архітэктуры. == Псеўданімы == * Паўль Бах — псеўданім нямецкага паэта {{нп5|Рудольф Баўмбах||ru|Баумбах, Рудольф}} (1840—1905). * Себасцьян Бах — псеўданім канадска-амерыканскага вакаліста Skid Row {{нп5|Себасцьян Б’ёрк||ru|Бах, Себастьян}} (нар. 1968). * Бах — псеўданім і мянушка рускамоўнага амерыканскага паэта, сатырыка і мастака {{нп5|Вагрыч Бахчанян||ru|Бахчанян, Вагрич}} (1938—2009). == Тапонімы == * {{нп5|Бах (камуна)|Бах|ru|Бах (коммуна)}} — камуна ў Аўстрыі. == Гл. таксама == * {{нп5|B-A-C-H||ru|B-A-C-H}} — музычны матыў, манаграма Ё. С. Баха. [[Катэгорыя:Нямецкія прозвішчы]] {{неадназначнасць|цёзкі2|тапонімы|іншае}} domzfyo3k049n3q11r0me71x24m2vo5 5154861 5154851 2026-06-16T07:54:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Псеўданімы */ 5154861 wikitext text/x-wiki '''Бах''' ({{lang-de|Bach}}) — нямецкае прозвішча. Жаночая форма — '''Бах''' (не скланяецца), а таксама тапонім. * [[Бахі (род)|Бахі]] — род нямецкіх музыкантаў і кампазітараў. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Айна Густаваўна Бах||ru|Бах, Айно Густавовна}} (у замужжы — ''Бах-Лійманд''; 1901—1980) — эстонская мастачка, гравёр і графік. * {{NL|Аляксандр Бах}} * {{нп5|Аляксей Мікалаевіч Бах||ru|Бах, Алексей Николаевич}} (1857—1946) — савецкі біяхімік, акадэмік АН СССР, Герой Сацыялістычнай Працы. * {{NL|Аўгуст Бах}} * {{нп5|Барбара Бах||ru|Бах, Барбара}} (нар. 1947) — амерыканская актрыса і мадэль. * {{нп5|Б’ёрн Бах||ru|Бах, Бьёрн}} (нар. 1976) — нямецкі веславал на байдарках. * {{нп5|Віві Бах||ru|Бах, Виви}} (1939—2013) — дацкая актрыса, спявачка, тэлевядучая і пісьменніца. * {{NL|Вільгельм Бах}} * {{нп5|Габрыэль Бах||ru|Бах, Габриэль}} (1927—2022) — ізраільскі юрыст, суддзя Вярхоўнага суда Ізраіля. * {{нп5|Ганна Магдалена Бах||ru|Бах, Анна Магдалена}} (1701—1760) — спявачка, другая жонка Ё. С. Баха. * {{нп5|Густаў Бах||ru|Бах, Густав}} (1841—1883) — чэшскі рэдактар і паэт. * {{нп5|Дырк Бах||ru|Бах, Дирк}} (1961—2012) — нямецкі тэлевізійны камедыйны акцёр. * {{нп5|Дэвід Бах||ru|Бах, Дэвид}} (нар. 1966) — амерыканскі пісьменнік на фінансавыя тэмы. * {{NL|Ёган Бах}} * {{нп5|Жаніс Бах||ru|Бах, Жанис}} (1885—1941) — латвійскі военачальнік, генерал. * {{нп5|Ірына Аляксееўна Бах-Балахоўская||ru|Бах-Балаховская, Ирина Алексеевна}} (1901—1991) — савецкі гісторык. * {{NL|Канстанцін Бах}} * {{NL|Карл Бах}} * {{нп5|Крыстафер Бах||ru|Бах, Кристофер}} (1835—1927) — амерыканскі кампазітар і дырыжор. * {{нп5|Крыстоф Бах||ru|Бах, Кристоф (музыкант)}} (1613—1661) — нямецкі музыкант эпохі барока, дзед Ё. С. Баха. * {{нп5|Крысціян Бах||ru|Бах, Кристиан}} (1959—2019) — аргенцінская і мексіканская актрыса і прадзюсар. * {{нп5|Лідзія Аляксееўна Бах||ru|Бах, Лидия Алексеевна}} (1893—1974) — біёграф свайго бацькі А. М. Баха. * {{нп5|Майкл Бах||ru|Бах, Майкл}} (нар. 1960) — амерыканскі веславал. * {{NL|Марыя Бах}} * {{нп5|Мікалай Раманавіч Бах||ru|Бах, Николай Романович}} (1853—1885) — расійскі скульптар, акадэмік. * {{NL|Міхаэль Бах}} * {{NL|Наталля Бах}} * {{нп5|Ота Бах||ru|Бах, Отто}} (1833—1893) — аўстрыйскі кампазітар і дырыжор. * {{нп5|Памела Бах||ru|Бах, Памела}} (1963—2025) — амерыканская актрыса. * {{нп5|Патрык Бах||ru|Бах, Патрик}} (нар. 1968) — нямецкі акцёр. * {{нп5|Петэр фон Бах||ru|Бах, Петер фон}} (1943—2014) — фінскі гісторык кіно. * {{нп5|Раман Іванавіч Бах||ru|Бах, Роман Иванович}} (1819—1903) — расійскі скульптар. * {{нп5|Роберт Раманавіч Бах||ru|Бах, Роберт Романович}} (1859—1933) — расійскі скульптар, акадэмік. * {{нп5|Робі Бах||ru|Бах, Робби}} — топ-менеджар карпарацыі Microsoft. * {{нп5|Рудольф Ам Бах||ru|Ам Бах, Рудольф}} (1919—2004) — швейцарскі піяніст. * {{нп5|Рычард Дэйвіс Бах||ru|Бах, Ричард}} (нар. 1936) — амерыканскі пісьменнік. * {{нп5|Табіяс Фрыдрых Бах||ru|Бах, Тобиас Фридрих}} (1695—1768) — нямецкі арганіст і прыдворны кантар, сын Ё. К. Баха. * {{нп5|Таццяна Якаўлеўна Бах||ru|Бах, Татьяна Яковлевна}} (1895—1983) — руская і савецкая артыстка аперэты. * {{нп5|Томас Бах||ru|Бах, Томас}} (нар. 29 снежня 1953) — дзеяч нямецкага і міжнароднага алімпійскага руху, прэзідэнт Міжнароднага алімпійскага камітэта, фехтавальшчык. * {{нп5|Франц Іванавіч Бах||ru|Бах, Франц Иванович}} (1885—1942) — расійска-нямецкі і савецкі пісьменнік і поэт. * {{нп5|Шарлота Бах||ru|Шарлотта Бах}} (1920—1981) — брытанская самазванка. * {{нп5|Эрых фон дэм Бах||ru|Бах, Эрих фон дем}} (1899—1972) — обергрупенфюрэр СС. * {{нп5|Яўген-Карл Раманавіч Бах||ru|Бах, Евгений-Карл Романович}} (1861—1905) — расійскі архітэктар, акадэмік архітэктуры. == Псеўданімы == * Паўль Бах — псеўданім нямецкага паэта {{нп5|Рудольф Баўмбах|Рудольфа Баўмбаха|ru|Баумбах, Рудольф}} (1840—1905). * Себасцьян Бах — псеўданім канадска-амерыканскага вакаліста Skid Row {{нп5|Себасцьян Б’ёрк|Себасцьяна Б’ёрка|ru|Бах, Себастьян}} (нар. 1968). * Бах — псеўданім і мянушка рускамоўнага амерыканскага паэта, сатырыка і мастака {{нп5|Вагрыч Бахчанян|Вагрыча Бахчаняна|ru|Бахчанян, Вагрич}} (1938—2009). == Тапонімы == * {{нп5|Бах (камуна)|Бах|ru|Бах (коммуна)}} — камуна ў Аўстрыі. == Гл. таксама == * {{нп5|B-A-C-H||ru|B-A-C-H}} — музычны матыў, манаграма Ё. С. Баха. [[Катэгорыя:Нямецкія прозвішчы]] {{неадназначнасць|цёзкі2|тапонімы|іншае}} p9p7hbeu49tdfwy3aw5upu9md9ydeyo 5154869 5154861 2026-06-16T07:56:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154869 wikitext text/x-wiki '''Бах''' ({{lang-de|Bach}}) — нямецкае прозвішча. Жаночая форма — '''Бах''' (не скланяецца), а таксама тапонім. * [[Бахі (род)|Бахі]] — род нямецкіх музыкантаў і кампазітараў. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Айна Густаваўна Бах||ru|Бах, Айно Густавовна}} (у замужжы — ''Бах-Лійманд''; 1901—1980) — эстонская мастачка, гравёр і графік. * {{NL|Аляксандр Бах}} * {{нп5|Аляксей Мікалаевіч Бах||ru|Бах, Алексей Николаевич}} (1857—1946) — савецкі біяхімік, акадэмік АН СССР, Герой Сацыялістычнай Працы. * {{NL|Аўгуст Бах}} * {{нп5|Барбара Бах||ru|Бах, Барбара}} (нар. 1947) — амерыканская актрыса і мадэль. * {{нп5|Б’ёрн Бах||ru|Бах, Бьёрн}} (нар. 1976) — нямецкі веславал на байдарках. * {{нп5|Віві Бах||ru|Бах, Виви}} (1939—2013) — дацкая актрыса, спявачка, тэлевядучая і пісьменніца. * {{NL|Вільгельм Бах}} * {{нп5|Габрыэль Бах||ru|Бах, Габриэль}} (1927—2022) — ізраільскі юрыст, суддзя Вярхоўнага суда Ізраіля. * {{нп5|Ганна Магдалена Бах||ru|Бах, Анна Магдалена}} (1701—1760) — спявачка, другая жонка Ё. С. Баха. * {{нп5|Густаў Бах||ru|Бах, Густав}} (1841—1883) — чэшскі рэдактар і паэт. * {{нп5|Дырк Бах||ru|Бах, Дирк}} (1961—2012) — нямецкі тэлевізійны камедыйны акцёр. * {{нп5|Дэвід Бах||ru|Бах, Дэвид}} (нар. 1966) — амерыканскі пісьменнік на фінансавыя тэмы. * {{NL|Ёган Бах}} * {{нп5|Жаніс Бах||ru|Бах, Жанис}} (1885—1941) — латвійскі военачальнік, генерал. * {{нп5|Ірына Аляксееўна Бах-Балахоўская||ru|Бах-Балаховская, Ирина Алексеевна}} (1901—1991) — савецкі гісторык. * {{NL|Канстанцін Бах}} * {{NL|Карл Бах}} * {{нп5|Крыстафер Бах||ru|Бах, Кристофер}} (1835—1927) — амерыканскі кампазітар і дырыжор. * {{нп5|Крыстоф Бах||ru|Бах, Кристоф (музыкант)}} (1613—1661) — нямецкі музыкант эпохі барока, дзед Ё. С. Баха. * {{нп5|Крысціян Бах||ru|Бах, Кристиан}} (1959—2019) — аргенцінская і мексіканская актрыса і прадзюсар. * {{нп5|Лідзія Аляксееўна Бах||ru|Бах, Лидия Алексеевна}} (1893—1974) — біёграф свайго бацькі А. М. Баха. * {{нп5|Майкл Бах||ru|Бах, Майкл}} (нар. 1960) — амерыканскі веславал. * {{NL|Марыя Бах (значэнні)}} * {{нп5|Мікалай Раманавіч Бах||ru|Бах, Николай Романович}} (1853—1885) — расійскі скульптар, акадэмік. * {{NL|Міхаэль Бах}} * {{NL|Наталля Бах}} * {{нп5|Ота Бах||ru|Бах, Отто}} (1833—1893) — аўстрыйскі кампазітар і дырыжор. * {{нп5|Памела Бах||ru|Бах, Памела}} (1963—2025) — амерыканская актрыса. * {{нп5|Патрык Бах||ru|Бах, Патрик}} (нар. 1968) — нямецкі акцёр. * {{нп5|Петэр фон Бах||ru|Бах, Петер фон}} (1943—2014) — фінскі гісторык кіно. * {{нп5|Раман Іванавіч Бах||ru|Бах, Роман Иванович}} (1819—1903) — расійскі скульптар. * {{нп5|Роберт Раманавіч Бах||ru|Бах, Роберт Романович}} (1859—1933) — расійскі скульптар, акадэмік. * {{нп5|Робі Бах||ru|Бах, Робби}} — топ-менеджар карпарацыі Microsoft. * {{нп5|Рудольф Ам Бах||ru|Ам Бах, Рудольф}} (1919—2004) — швейцарскі піяніст. * {{нп5|Рычард Дэйвіс Бах||ru|Бах, Ричард}} (нар. 1936) — амерыканскі пісьменнік. * {{нп5|Табіяс Фрыдрых Бах||ru|Бах, Тобиас Фридрих}} (1695—1768) — нямецкі арганіст і прыдворны кантар, сын Ё. К. Баха. * {{нп5|Таццяна Якаўлеўна Бах||ru|Бах, Татьяна Яковлевна}} (1895—1983) — руская і савецкая артыстка аперэты. * {{нп5|Томас Бах||ru|Бах, Томас}} (нар. 29 снежня 1953) — дзеяч нямецкага і міжнароднага алімпійскага руху, прэзідэнт Міжнароднага алімпійскага камітэта, фехтавальшчык. * {{нп5|Франц Іванавіч Бах||ru|Бах, Франц Иванович}} (1885—1942) — расійска-нямецкі і савецкі пісьменнік і поэт. * {{нп5|Шарлота Бах||ru|Шарлотта Бах}} (1920—1981) — брытанская самазванка. * {{нп5|Эрых фон дэм Бах||ru|Бах, Эрих фон дем}} (1899—1972) — обергрупенфюрэр СС. * {{нп5|Яўген-Карл Раманавіч Бах||ru|Бах, Евгений-Карл Романович}} (1861—1905) — расійскі архітэктар, акадэмік архітэктуры. == Псеўданімы == * Паўль Бах — псеўданім нямецкага паэта {{нп5|Рудольф Баўмбах|Рудольфа Баўмбаха|ru|Баумбах, Рудольф}} (1840—1905). * Себасцьян Бах — псеўданім канадска-амерыканскага вакаліста Skid Row {{нп5|Себасцьян Б’ёрк|Себасцьяна Б’ёрка|ru|Бах, Себастьян}} (нар. 1968). * Бах — псеўданім і мянушка рускамоўнага амерыканскага паэта, сатырыка і мастака {{нп5|Вагрыч Бахчанян|Вагрыча Бахчаняна|ru|Бахчанян, Вагрич}} (1938—2009). == Тапонімы == * {{нп5|Бах (камуна)|Бах|ru|Бах (коммуна)}} — камуна ў Аўстрыі. == Гл. таксама == * {{нп5|B-A-C-H||ru|B-A-C-H}} — музычны матыў, манаграма Ё. С. Баха. [[Катэгорыя:Нямецкія прозвішчы]] {{неадназначнасць|цёзкі2|тапонімы|іншае}} 89atmikx5tn64yl8l3xgttms07xgia8 5154873 5154869 2026-06-16T08:00:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154873 wikitext text/x-wiki '''Бах''' ({{lang-de|Bach}}) — нямецкае прозвішча, а таксама тапонім. * [[Бахі (род)|Бахі]] — род нямецкіх музыкантаў і кампазітараў. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Айна Густаваўна Бах||ru|Бах, Айно Густавовна}} (у замужжы — ''Бах-Лійманд''; 1901—1980) — эстонская мастачка, гравёр і графік. * {{NL|Аляксандр Бах}} * {{нп5|Аляксей Мікалаевіч Бах||ru|Бах, Алексей Николаевич}} (1857—1946) — савецкі біяхімік, акадэмік АН СССР, Герой Сацыялістычнай Працы. * {{NL|Аўгуст Бах}} * {{нп5|Барбара Бах||ru|Бах, Барбара}} (нар. 1947) — амерыканская актрыса і мадэль. * {{нп5|Б’ёрн Бах||ru|Бах, Бьёрн}} (нар. 1976) — нямецкі веславал на байдарках. * {{нп5|Віві Бах||ru|Бах, Виви}} (1939—2013) — дацкая актрыса, спявачка, тэлевядучая і пісьменніца. * {{NL|Вільгельм Бах}} * {{нп5|Габрыэль Бах||ru|Бах, Габриэль}} (1927—2022) — ізраільскі юрыст, суддзя Вярхоўнага суда Ізраіля. * {{нп5|Ганна Магдалена Бах||ru|Бах, Анна Магдалена}} (1701—1760) — спявачка, другая жонка Ё. С. Баха. * {{нп5|Густаў Бах||ru|Бах, Густав}} (1841—1883) — чэшскі рэдактар і паэт. * {{нп5|Дырк Бах||ru|Бах, Дирк}} (1961—2012) — нямецкі тэлевізійны камедыйны акцёр. * {{нп5|Дэвід Бах||ru|Бах, Дэвид}} (нар. 1966) — амерыканскі пісьменнік на фінансавыя тэмы. * {{NL|Ёган Бах}} * {{нп5|Жаніс Бах||ru|Бах, Жанис}} (1885—1941) — латвійскі военачальнік, генерал. * {{нп5|Ірына Аляксееўна Бах-Балахоўская||ru|Бах-Балаховская, Ирина Алексеевна}} (1901—1991) — савецкі гісторык. * {{NL|Канстанцін Бах}} * {{NL|Карл Бах}} * {{нп5|Крыстафер Бах||ru|Бах, Кристофер}} (1835—1927) — амерыканскі кампазітар і дырыжор. * {{нп5|Крыстоф Бах||ru|Бах, Кристоф (музыкант)}} (1613—1661) — нямецкі музыкант эпохі барока, дзед Ё. С. Баха. * {{нп5|Крысціян Бах||ru|Бах, Кристиан}} (1959—2019) — аргенцінская і мексіканская актрыса і прадзюсар. * {{нп5|Лідзія Аляксееўна Бах||ru|Бах, Лидия Алексеевна}} (1893—1974) — біёграф свайго бацькі А. М. Баха. * {{нп5|Майкл Бах||ru|Бах, Майкл}} (нар. 1960) — амерыканскі веславал. * {{NL|Марыя Бах (значэнні)}} * {{нп5|Мікалай Раманавіч Бах||ru|Бах, Николай Романович}} (1853—1885) — расійскі скульптар, акадэмік. * {{NL|Міхаэль Бах}} * {{NL|Наталля Бах}} * {{нп5|Ота Бах||ru|Бах, Отто}} (1833—1893) — аўстрыйскі кампазітар і дырыжор. * {{нп5|Памела Бах||ru|Бах, Памела}} (1963—2025) — амерыканская актрыса. * {{нп5|Патрык Бах||ru|Бах, Патрик}} (нар. 1968) — нямецкі акцёр. * {{нп5|Петэр фон Бах||ru|Бах, Петер фон}} (1943—2014) — фінскі гісторык кіно. * {{нп5|Раман Іванавіч Бах||ru|Бах, Роман Иванович}} (1819—1903) — расійскі скульптар. * {{нп5|Роберт Раманавіч Бах||ru|Бах, Роберт Романович}} (1859—1933) — расійскі скульптар, акадэмік. * {{нп5|Робі Бах||ru|Бах, Робби}} — топ-менеджар карпарацыі Microsoft. * {{нп5|Рудольф Ам Бах||ru|Ам Бах, Рудольф}} (1919—2004) — швейцарскі піяніст. * {{нп5|Рычард Дэйвіс Бах||ru|Бах, Ричард}} (нар. 1936) — амерыканскі пісьменнік. * {{нп5|Табіяс Фрыдрых Бах||ru|Бах, Тобиас Фридрих}} (1695—1768) — нямецкі арганіст і прыдворны кантар, сын Ё. К. Баха. * {{нп5|Таццяна Якаўлеўна Бах||ru|Бах, Татьяна Яковлевна}} (1895—1983) — руская і савецкая артыстка аперэты. * {{нп5|Томас Бах||ru|Бах, Томас}} (нар. 29 снежня 1953) — дзеяч нямецкага і міжнароднага алімпійскага руху, прэзідэнт Міжнароднага алімпійскага камітэта, фехтавальшчык. * {{нп5|Франц Іванавіч Бах||ru|Бах, Франц Иванович}} (1885—1942) — расійска-нямецкі і савецкі пісьменнік і поэт. * {{нп5|Шарлота Бах||ru|Шарлотта Бах}} (1920—1981) — брытанская самазванка. * {{нп5|Эрых фон дэм Бах||ru|Бах, Эрих фон дем}} (1899—1972) — обергрупенфюрэр СС. * {{нп5|Яўген-Карл Раманавіч Бах||ru|Бах, Евгений-Карл Романович}} (1861—1905) — расійскі архітэктар, акадэмік архітэктуры. == Псеўданімы == * Паўль Бах — псеўданім нямецкага паэта {{нп5|Рудольф Баўмбах|Рудольфа Баўмбаха|ru|Баумбах, Рудольф}} (1840—1905). * Себасцьян Бах — псеўданім канадска-амерыканскага вакаліста Skid Row {{нп5|Себасцьян Б’ёрк|Себасцьяна Б’ёрка|ru|Бах, Себастьян}} (нар. 1968). * Бах — псеўданім і мянушка рускамоўнага амерыканскага паэта, сатырыка і мастака {{нп5|Вагрыч Бахчанян|Вагрыча Бахчаняна|ru|Бахчанян, Вагрич}} (1938—2009). == Тапонімы == * {{нп5|Бах (камуна)|Бах|ru|Бах (коммуна)}} — камуна ў Аўстрыі. == Гл. таксама == * {{нп5|B-A-C-H||ru|B-A-C-H}} — музычны матыў, манаграма Ё. С. Баха. [[Катэгорыя:Нямецкія прозвішчы]] {{неадназначнасць|цёзкі2|тапонімы|іншае}} fkptaz0342m4t7anq2j1j6ysj288ckx 0 184374 5154779 5145377 2026-06-16T00:35:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154779 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Іван Дзмітрыевіч Вятроў | арыгінальнае імя = | партрэт = Іван Дзмітрыевіч Вятроў.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Міністэрства юстыцыі БССР|Міністр юстыцыі БССР]] | сцяг = Flag of Byelorussian SSR.svg | парадак = 2 | перыядпачатак = чэрвень [[1953]] | перыядканец = красавік [[1960]] | папярэднік = [[Іван Андрэевіч Падута|Іван Падута]] | пераемнік = [[Рыгор Басаў]] | прэм'ер = [[Кірыл Трафімавіч Мазураў|Кірыл Мазураў]]<br/>[[Мікалай Яфрэмавіч Аўхімовіч|Мікалай Аўхімовіч]]<br/>[[Ціхан Якаўлевіч Кісялёў|Ціхан Кісялёў]] | тытул_2 = [[Пракуратура БССР|Пракурор БССР]] | сцяг_2 = Flag of Byelorussian SSR (1937-1951).svg | парадак_2 = 7 | перыядпачатак_2 = [[1944]] | перыядканец_2 = [[1949]] | прэм'ер_2 = [[Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка|Панцеляймон Панамарэнка]]<br/>[[Аляксей Яўхімавіч Кляшчоў|Аляксей Кляшчоў]] | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Аляксей Георгіевіч Бондар|Аляксей Бондар]] | тытул_3 = [[Пракуратура БССР|Пракурор БССР]] | сцяг_3 = Flag of Byelorussian SSR (1937-1951).svg | парадак_3 = | перыяд праўлення_3 = [[1941]] | папярэднік_3 = [[Самуіл Якаўлевіч Новік|Самуіл Новік]] | пераемнік_3 = | дата нараджэння = 26.9.1905 | месца нараджэння = | дата смерці = 10.02.1986 | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = 1941—1944 | прыналежнасць = | род войскаў = партызаны | званне = | камандаваў = [[Палескае партызанскае злучэнне|Палескім партызанскім злучэннем]] | бітвы = | партыя = КПСС | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Айчыннай вайны I ступені}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Дружбы народаў}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Медаль За абарону Масквы}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = }} '''Іва́н Дзмі́трыевіч Вятро́ў'''<ref>У крыніцах таксама сустракаецца іншы націск у прозвішчы: '''Ве́траў'''.</ref> ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Пракурор БССР (1940—1941, 1944—1949), [[Міністэрства юстыцыі БССР|Міністр юстыцыі БССР]] (1953—1960). [[Заслужаны юрыст БССР]] (1972), [[Заслужаны работнік культуры БССР]] (1980)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Ветров Иван Дмитриевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 112-113 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 верасня 1905 года ў в. [[Саматэвічы]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] (цяпер — [[Касцюковіцкі раён]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]). З 1925 года — на камсамольскай, з 1927 года — на партыйнай і савецкай рабоце ў [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім]], [[Лёзненскі раён|Лёзненскім]], [[Крупскі раён|Крупскім]], [[Полацкі раён|Полацкім]], [[Чэрыкаўскі раён|Чэрыкаўскім раёнах]], у [[Магілёў|Магілёве]]. Член КПСС з 1927 года. У 1940 годзе скончыў Вышэйшую школу партыйных арганізатараў пры ЦК УКП(б). У 1940—1941 гадах — намеснік загадчыка аддзела кадраў ЦК КП(б)Б, Пракурор БССР<ref name="БС"/>. У 1941—1942 гадах — у Чырвонай Арміі. З чэрвеня 1942 года — прадстаўнік ЦК КП(б)Б і [[Беларускі штаб партызанскага руху|БШПР]] на Заходнім фронце. Са жніўня 1943 упаўнаважаны ЦК КП(б)Б, [[Цэнтральны штаб партызанскага руху|ЦШПР]], першы сакратар [[Палескі падпольны абкам КП(б)Б|Палескага падпольнага абкама КП(б)Б]], камандзір [[Палескае партызанскае злучэнне|Палескага партызанскага злучэння]]<ref name="БС"/>. У 1944—1949 гадах — [[Пракуратура БССР|Пракурор БССР]]. У 1952 годзе скончыў Ваенную юрыдычную акадэмію Савецкай Арміі. У 1952—1953 гадах — пракурор Куйбышаўскай вобласці. У 1953—1960 гадах — [[Міністэрства юстыцыі БССР|Міністр юстыцыі БССР]]. Член [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б)Б]] у 1940—1949 гадах, кандыдат у члены ЦК КПБ у 1954—1960 гадах. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1938—1963 гадах і [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] у 1946—1950 гадах<ref name="БС"/>. Аўтар ваенных мемуараў<ref>Братья по оружию. Мн., 1965.</ref>. Памёр 10 лютага 1986 года ў Мінску. Пахаваны ў [[Мінск|Мінску]] на [[Чыжоўскія могілкі|Чыжоўскіх могілках]]. == Узнагароды == * [[Ордэн Леніна]] * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]] * [[Ордэн Айчыннай вайны I ступені]] * Два [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга]] * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] * Ордэны ПНР, ЧССР * Заслужаны юрыст БССР (1972) * Ганаровы грамадзянін [[Мазыр]]а (1974)<ref name="БС"/> * Заслужаны работнік культуры БССР (1980). == Памяць == * 17 чэрвеня 2022 года ў [[Мазыр|Мазыры]] на будынку раённай пракуратуры адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар І. Д. Вятрова<ref>{{Cite web|url=https://www.mazyr.by/2022/06/na-zdanii-mozyrskoj-rajonnoj-prokuratury-otkryta-memorialnaya-doska-v-chest-ivana-vetrova/|title=На здании Мозырской районной прокуратуры открыта мемориальная доска в честь Ивана Ветрова|access-date=|archive-date=19 жніўня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230819201700/https://www.mazyr.by/2022/06/na-zdanii-mozyrskoj-rajonnoj-prokuratury-otkryta-memorialnaya-doska-v-chest-ivana-vetrova/|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Вятроў Іван Дзмітрыевіч||403}} * Ветраў Іван Дзмітрыевіч // Памяць: Касцюк. р-н: гіст.-дак. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мн., 2000. — С. 411. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Вятроў Іван Дзмітрыевіч|200}} == Спасылкі == * [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/46681/1/%D0%92%D0%95%EF%80%89%D0%A2%D0%A0%D0%9E%D0%92%20%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%20%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.pdf Біяграфія]{{ref-ru}} * [http://www.prokuratura.gov.by/main.aspx?guid=10935#doc Біяграфія]{{ref-ru}} * [http://www.warmuseum.by/index.php/yubilyary/271-vetrov-ivan-dmitrievich Біяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117032654/http://www.warmuseum.by/index.php/yubilyary/271-vetrov-ivan-dmitrievich |date=17 лістапада 2015 }}{{ref-ru}} * [https://partizany.by/partisans/24952/ Ветров Иван Дмитриевич] {{ref-ru}} // Праект «Партизаны Беларуси» * {{bis.nlb.by|128754|Вятроў Іван Дзмітрыевіч}} * [https://minjust.gov.by/ministry/history/info/ministe%D0%BAs/ Министры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211211045044/https://minjust.gov.by/ministry/history/info/ministe%D0%BAs/ |date=11 снежня 2021 }}. ''[[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]''. * [https://minjust.gov.by/press/news/kadrovaya_politika_i_ideologicheskoe_obespechenie/nerazryvnaya_svyaz_pokoleniy_v_preddverii_dnya_pobedy_pochtili_pamyat_byvshikh_ministrov_yustitsii_v/ Неразрывная связь поколений: в преддверии Дня Победы почтили память бывших Министров юстиции – ветеранов Великой Отечественной]. ''[[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]''. {{Генеральныя пракуроры Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вятроў Іван Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Заслужаныя юрысты БССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Пракуроры БССР]] [[Катэгорыя:Міністры юстыцыі БССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мазыра]] [[Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны]] t6s12hck64evho9rkgwd4a45b6maw5h 0 184912 5154763 5057025 2026-06-15T22:27:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154763 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Іван Іванавіч Сацукевіч''' (нар. {{ДН|||1976}}, [[Мінскі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі [[гісторык]]-[[тапаніміст]], спецыяліст у вобласці мінскага [[краязнаўства]], [[экскурсавод]]. У 2002—2005 гадах супрацоўнік [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. У далейшым — асістэнт кафедры эканамічнай гісторыі [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта]], член тапанімічнай камісіі пры [[Мінгарвыканкам]]е<ref>{{cite web| url =https://bseu.by/personalpages/satsukevich/biography.htm | title = Персанальная старонка на сайце БДЭУ|publisher =bseu.by| accessdate = 2025-10-03}}</ref>. Выкладаў у [[Беларускі калегіум|Беларускім калегіуме]] <ref>{{cite web| url = https://belcollegium.com/history/ivan-sacukevich| title = Персанальная старонка на сайце Беларускага калегіума| publisher = belcollegium.com| accessdate = 2025-10-03| archive-date = 9 кастрычніка 2025| archive-url = https://web.archive.org/web/20251009231505/https://belcollegium.com/history/ivan-sacukevich/| url-status = dead}}</ref>. Даследуе [[гісторыя Мінска|гісторыю Мінска]] ХІХ—ХХ стст. ([[архітэктура]], [[культура]], сацыяльна-палітычнае жыццё, тапаніміка) і гісторыю [[Беларускія татары|беларускіх татараў]]. == Публікацыі == === Аўтарэферат === * Урбананімія Мінска (1793—1991 гг.): аўтарэферат дысертацыі на саісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук / Сацукевіч Іван Іванавіч. — Мінск, 2025. — 26 с. === Выбраная бібліяграфія === {{калонкі|2|малы=так}} * Гісторыя і сучаснасць урбананімікі Гродна і Мінска (параўнаўчы аналіз) / І. І. Сацукевіч // Гарады Беларусі ў кантэксце палітыкі, эканомікі, культуры : зборнік навуковых артыкулаў / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Установа адукацыі «[[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]]», Факультэт гісторыі і сацыялогіі, Кафедра гісторыі Беларусі. — [[Гродна]], 2007. — С. 366―371. * Назвы прадмесцяў і ўрочышчаў Мінска ў 1793―1917 гадах / Іван Сацукевіч // Гістарычна-археалагічны зборнік / Інстытут гісторыі, Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. — Мінск. — 2008. — Вып. 24. — С. 65―69. * Уклад М. М. Улашчыка ў развіццё беларускай тапанімікі / І. І. Сацукевіч // Крыніцазнаўства, археаграфія, архівазнаўства ў XX―XXI ст. у Беларусі : зборнік навуковых артыкулаў, прысвечаных 100-годдзю з дня нараджэння [[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|М. М. Улашчыка]] / [рэдкалегія: [[Сяргей Мікалаевіч Ходзін|С. М. Ходзін]] (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск, 2008. — С. 48―51. * Тапаграфія і тапаніміка мясцін Мінска, звязаных з жыццём [[Валенцій Ваньковіч|Валенція Ваньковіча]] / Іван Сацукевіч // Знакамітыя мінчане XIX—XX стст. : матэрыялы [пятай] Беларуска-Польскай навуковай канферэнцыі, Мінск, 12 лістапада 2008 г. / [рэдкалегія: [[Анатоль Фёдаравіч Вялікі|А. Ф. Вялікі]] і З. Ю. Вінніцкі (навуковыя рэдактары) і інш.]. — Мінск, 2010. — С. 43―51. * [[Каміла Марцінкевіч]] і Мінск / Іван Сацукевіч // Знакамітыя мінчане XIX—XX стст. : постаці і роля жанчын у грамадскім і культурным жыцці Мінска і Міншчыны ў XIX ― пачатку XX стагоддзя : матэрыялы [VII] беларуска-польскай навукова-тэарэтычнай канферэнцыі, Мінск, 26 красавіка 2012 г. / [рэдкалегія: А. Вялікі, З. Вінніцкі (навуковыя рэдактары) і інш.]. — Мінск, 2013. — С. 136―140. * Лакалізацыя і тапаніміка рынкаў Мінска ў XIX ― пачатку XX ст. / Іван Сацукевіч // Гісторыя гандлю на тэрыторыі Беларусі : зборнік навуковых артыкулаў / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі. — Мінск, 2016. — С. 308―311. * Праблема мемарыялізацыі падзей рэвалюцыі 1905―1907 гг. у Мінску / Іван Сацукевіч // Знакамітыя мінчане XIX—XX стст. Мінск і Міншчына ў падзеях рэвалюцыі 1905—1907 гг. : матэрыялы [IX] Беларуска-польскай навуковай канферэнцыі, Мінск, 10 верасня 2015 г. / [рэдкалегія: А. Вялікі, З. Вінніцкі (навуковыя рэдактары) і інш.]. — Мінск, 2016. — С. 139―143. * [[Маскоўскі раён (Мінск)|Московский район города Минска]] — 40 лет / [И. И. Сацукевич и др. — Минск : Белстан, 2017. — 217, [2] с. * [[Польска-савецкая вайна|Савецка-польская вайна]] і ўрбананімія Мінска / Іван Сацукевіч // Знакамітыя мінчане XIX―XX стст. Мінск і Міншчына пасля падзей 1921 года — лёсы людзей і краіны : матэрыялы X Міжнароднай навукова-тэарэтычнай канферэнцыі, Мінск, 13—14 верасня 2016 г. / [рэдкалегія: В. Вялікі, З. Вінніцкі (навуковыя рэдактары) і інш.]. — Мінск, 2017. — С.10―14. ISBN 978-985-6944-63-8 * Назвы вуліц і плошчаў Мінска ў канцы XVIII ― першай палове XIX ст. / Іван Сацукевіч // [[Беларускі гістарычны часопіс]] : навукова-тэарэтычны, навукова-метадычны часопіс / заснавальнікі: Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, РУП «Выдавецтва „[[Пачатковая школа]]“», Інстытут гісторыі НАНБ, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — 2021. ― № 2. ― С. 11―18. * Адлюстраванне грамадска-палітычнага жыцця ў назвах прадмесцяў, урочышчаў, пасёлкаў і раёнаў Мінска ў 1917―1944 гг. / І. І. Сацукевіч // Научные труды Республиканского института высшей школы. — Минск, 2022. ― Вып. 22, ч. 2. ― С. 184―191. * Назвы вуліц і плошчаў Мінска ў другой палове XIX — пачатку XX ст. / Іван Сацукевіч // Беларускі гістарычны часопіс : навукова-тэарэтычны, навукова-метадычны часопіс / заснавальнікі: Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, РУП «Выдавецтва „Пачатковая школа“», Інстытут гісторыі НАНБ, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — 2022. — № 3. — С. 29—35. * Мінск: раёны, прадмесці, пасёлкі, мікрараёны / Іван Сацукевіч. — Мінск : [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]], 2022. — 134, [2] с. ISBN 978-985-01-1560-7 * Назвы вуліц і плошчаў Мінска ў 1917―1922 гг. / Іван Сацукевіч // Беларускі гістарычны часопіс : навукова-тэарэтычны, навукова-метадычны часопіс / заснавальнікі: Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, РУП «Выдавецтва „Пачатковая школа“», Інстытут гісторыі НАНБ, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — 2023. ― № 6. ― С. 26―33. * Захаванне гістарычнай спадчыны ва ўрбананіміі Оршы / Іван Сацукевіч // Гістарычна-археалагічны зборнік / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі. — Мінск, 2023. ― Вып. 37. ― С. 104―109. {{калонкі/канец}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://budzma.org/budzma/nyevyadomy-minsk-ad-historyki.html Невядомы Мінск ад «Гісторыкі»] на [[Budzma.org]] * [https://www.youtube.com/watch?v=_CP0IlFEknY Адлюстраванне гістарычнай памяці ў назвах вуліц Мінска — Іван Сацукевіч] на [[YouTube]] * [https://minsknews.by/kakie-taynyi-hranyat-doma-v-grushevke-i-pochemu-tuda-vodyat-ekskursii/ Какие тайны хранят дома в Грушевке и почему туда водят экскурсии?] * [https://realt.onliner.by/2016/11/09/osm «То, что кому-то придется переехать, — неизбежно». Специалисты предложили сценарии для минской Осмоловки] * [https://www.bel-jurist.com/page/minsk-200 За 150 лет Минск «проглотил» около 200 деревень] * [https://www.nslowa.by/2022/03/02/yak-i-kali-vulitsy-myanyayuts-nazvy/ Як і калі вуліцы мяняюць назвы?] * [https://citydog.io/post/tram-ekskursion Ондатровая республика, Козлобродская и станция метро «Друкарская» – как мы ездили на трамвайную экскурсию] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сацукевіч Іван Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] i9nha7nfz1bu6aftw217lpk5fi126m5 0 188646 5154927 5068707 2026-06-16T10:13:00Z ~2026-35332-23 169878 /* Дзяржаўны лад */ удакладненне 5154927 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Расійская рэспубліка |саманазва = Россійская Республика |статус = [[рэспубліка]] |сцяг = Flag_of_Russia.svg |герб = Russian coa 1917.svg |карта = Map of the Russian Republic with declared autonomies.png |гімн =[[Гімн Расійскай Рэспублікі|Марсельеза]] |p1 = Расійская Імперыя |flag_p1 = Flag_of_Russia.svg |утворана =[[s:ru:Постановление о провозглашении России республикой|1 (14) верасня]] |ліквідавана =[[Кастрычніцкая рэвалюцыя|25 кастрычніка (7 лістапада) 1917]] |s1 = Расійская Савецкая Рэспубліка |flag_s1 = Red_flag.svg |s2 = Украінская Народная Рэспубліка |flag_s2 =Flag of Ukraine (1917–1921).svg |s3 = Беларуская Народная Рэспубліка |flag_s3 =Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg |s4 = Фінляндыя |flag_s4 = Flag of Finland 1918 (state).svg |s5 = Малдаўская дэмакратычная рэспубліка|МДР |flag_s5 = Flag of the Moldavian Democratic Republic.svg |s6 = Рэспубліка Іскалата |flag_s6 = Iskolata karogs.svg |s7 = Закаўказская дэмакратычная федэратыўная рэспубліка|ЗДФР |flag_s7 = Flag of the Transcaucasian Federation.svg |s8 = Горская рэспубліка |flag_s8 = Flag of the Mountainous Republic of the Northern Caucasus.svg |s9 = Эстонія |flag_s9 = Flag of Estonia.svg |s10 = Алашская аўтаномія |flag_s10 = Flag of the Alash Autonomy.svg |тытул_кіраўнікоў = Старшыня [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]] |год_кіраўніка1 = {{OldStyleDate|18|мая|1917|5}} — {{OldStyleDate|6|жніўня|1917|24|ліпеня}} |кіраўнік1 = [[Георгій Яўгенавіч Львоў|Георгій Львоў]] |год_кіраўніка2 = {{OldStyleDate|6|жніўня|1917|24|ліпеня}} — {{OldStyleDate|8|кастрычніка|1917|27|верасня}} |кіраўнік2 = [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Аляксандр Керанскі]] |дадатковы_параметр1 = Найбуйнейшыя гарады |змесціва_параметру1 = [[Петраград]], <br /> [[Масква]], <br /> [[Ніжні Ноўгарад]], <br /> [[Адэса]], <br /> [[Варшава]], <br /> [[Растоў-на-Доне]], |дадатковы_параметр2 = Валюта |змесціва_параметру2 = [[рубель]] |сталіца = [[Петраград]] (1917—1918) <br />[[Самара]], [[Уфа]] (1918) |мова = [[Руская мова|руская]] |форма_кіраванні = [[рэспубліка]] |плошча =22 400 000 кв.км |насельніцтва =181 537 800 чал.(на 1916 год) |Этап1 = Стварэнне Расійскай Рэспублікі |Дата1 = {{OldStyleDate|14|верасня||1}} |Год1 = 1917 |Этап2 = [[Кастрычніцкая рэвалюцыя]] |Дата2 = {{OldStyleDate|7|лістапада||25|кастрычніка}} |Год2 = 1917 |апісанне_сцяга=[[Сцяг Расійскай рэспублікі]] |апісанне_герба=[[Герб Расійскай рэспублікі]] }} {{Гісторыя Расіі}} '''Расійская рэспу́бліка''' ({{Lang-ru-dor|Россійская Республика}}) — назва Расіі з 1 верасня па 25 кастрычніка 1917 года. Абвешчана пастановай Часовага Урада ад [[14 верасня|1 (14) верасня]] [[1917]] года<ref>[http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B9 Постановление Временного правительства России «о провозглашении России республикой» от 1 (14) сентября 1917 года]</ref>. [[5 студзеня|5 (18) студзеня]] [[1918]] года Усерасійскі Устаноўчы сход у законе пра зямлю зацвердзіў назву «Расійская рэспубліка», а затым абвясціў Расію дэмакратычнай федэратыўнай рэспублікай (аднак гэта не мела практычнага значэння, бо яшчэ да гэтага [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт]] абвясціў федэратыўны лад Расійскай Савецкай рэспублікі. Словазлучэнне «Расійская Рэспубліка» сустракаецца ў [[Канстытуцыя РСФСР 1918 года|Канстытуцыі 1918]] года два разы (арт. 10 і арт. 20), адзін раз «Расійская Савецкая Рэспубліка» (арт. 2), а ў астатніх выпадках Расія ў гэтым дакуменце называецца «[[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійская Сацыялістычная Федэратыўная Савецкая Рэспубліка]]». == Дзяржаўны лад == Дзяржаўная структура Расійскай рэспублікі складалася з часовых органаў дзяржаўнай улады. * [[Часовы ўрад Расіі|Часовы ўрад]] з'яўляўся найвышэйшым органам выканаўчай і заканадаўчай улады. Узначальваўся міністрам-старшынём і было заклікана кіраваць краінай да склікання [[Усерасійскі Устаноўчы сход|Устаноўчага сходу]]. Міністры-старшыні — [[Георгій Яўгенавіч Львоў|князь Георгій Львоў]] (з 14 сакавіка па 6 жніўня 1917 года н. ст.) і [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Аляксандр Керанскі]] (з 6 жніўня 1917). Часовы Урад страціў уладу ў выніку [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] 1917 года; * [[Часовы савет Расійскай Рэспублікі]] — часовы парламент ([[Прадпарламент]]), спачатку закліканы быць заканадаўчым органам да склікання [[Усерасійскі Устаноўчы сход|Устаноўчага сходу]], але пазней стаў толькі дарадчым органам пры Часовым Урадзе. Старшыня — [[Мікалай Дзмітрыевіч Аўксенцьеў|М. Д. Аўксенцьеў]]. Быў распушчаны [[Савет Народных Камісараў РСФСР|Саветам Народных Камісараў]]. Апроч таго, [[Часовы ўрад Расіі|Часовым Урадам]] быў утвораны шэраг камісій, у якіх распрацоўваліся праекты будучага дзяржаўнага ладу Расіі, у тым ліку новых асноўных законаў (канстытуцыі). Дзеялі і практычна ўсе ўстановы Расійскай імперыі, у прыватнасці Урадаўнічы Сенат, распушчаны пазней бальшавікамі паводле [[Дэкрэты пра суд|Дэкрэту пра суд № 1]]. == Беларускія нацыянальныя арганізацыі == У перыяд [[1905]]—[[1917]] гадоў з пачаткам росту нацыянальных рухаў у Расіі шматлікія палітычныя арганізацыі беларускага кірунку, разам з рухамі іншых не-расійскіх народаў Расіі, выказвалі ідэі пра будучую дэмакратызацыю ў Расіі, у выніку якой у Расіі будзе ўтвораная федэрацыя, а беларускія землі ў ёй атрымаюць статус аўтаноміі. Падобны шлях развіцця Расіі і Беларусі бачыла, напрыклад, [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя, 1927|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]], якая, аднак, ужо ў [[1918]] годзе падтрымала абвяшчэнне незалежнасці Беларусі. Ужо пасля канца існавання Расійскай рэспублікі і прыходу ёй на змену савецкай улады шэраг беларускіх нацыянальных арганізацый першапачаткова прытрымліваліся думкі пра аднаўленне не-савецкае федэратыўнай Расіі, у якой Беларусь мела б аўтаномію на [[рэспубліка]]нскай аснове<ref name=mir>{{артыкул|загаловак=Брэсцкі мір. Абвяшчэнне Беларускай Народнай Рэспублікі|спасылка=http://library.by/portalus/modules/belarus/print.php?subaction=showfull&id=1290693758&archive=1291455490&start_from&ucat=8&|выдавецтва=library.by|год=2010}}</ref><ref name=snapkouski/>. Падобныя планы таксама падзялялі расійскія [[эсэры]] і яўрэйскія сіяністы<ref name=mir/>. У снежні [[1917]] года [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускі з'езд]] сфармуляваў ідэю стварэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] як аўтаноміі ў складзе Расіі<ref name=snapkouski>{{артыкул|аўтар=Уладзімір Снапкоўскі.|загаловак=Беларуская дзяржаўнасць і дыпламатыя ў ХХ ст.|спасылка=http://evolutio.info/content/view/410/52/|выдавецтва=Белорусский журнал международного права и международных отношений 2001|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313141931/http://evolutio.info/content/view/410/52|archive-date=13 сакавіка 2016}}</ref> {{Зноскі}} == Гл. таксама == * [[Лютаўская рэвалюцыя]] == Літаратура == * История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А.Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Расіі]] [[Катэгорыя:Лютаўская рэвалюцыя 1917]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1917 годзе]] jt2ug38gkl4roc9pw20qwfr98rl71cv 0 189733 5154701 4793701 2026-06-15T17:14:32Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Другі Таруньскі мір]] у [[Другі Тарунскі мір]]: Назва з памылкай правапісу 4793701 wikitext text/x-wiki {{Дагавор | назва = Другі Таруньскі мір | поўная назва = | выява = The Second Peace of Thorn.jpg | шырыня = 270px | подпіс = Вокладка дагавора з прывешанымі пячаткамі | тып = [[Міжнародны дагавор]] | дата падрыхтоўкі = | дата падпісання = [[19 кастрычніка]] [[1466]] | месца падпісання = [[Торунь]] | змацаваны пячаткай = | увайшоў у сілу = | умовы = | заканчэнне дзеяння = | падпісаны = | бакі = [[Выява:Den tyske ordens skjold.svg|15px]] [[Тэўтонскі ордэн]]<br />([[Людвіг фон Эрліхсхаўзен]])<hr/>[[Выява:Alex K Kingdom of Poland3.svg|15px]] [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]]<br />([[Казімір IV Ягелон]]) | месца захоўвання = [[Варшава|Warszawa]], Archiwum Główne Akt Dawnych, Zbiór dokumentów pergaminowych, nr 1143. | мова = [[лацінская мова|лацінская]] | мовы = | сайт = | вікікрыніцы = }} {{пра|мірны дагавор 1466 года|дагавор 1411 года|Першы Таруньскі мір}} '''Другі Таруньскі мір''' — мірны дагавор паміж [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] і [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўствам Польскім]], падпісаны [[19 кастрычніка]] [[1466]] года ў горадзе [[Торунь]] ({{lang-de|Торн}}). Завяршыў [[Трынаццацігадовая вайна (1454—1466)|Трынаццацігадовую вайну]] [[1454]]—[[1466]] гадоў, распачатую паўстаннем [[Пруская канфедэрацыя|Прускай канфедэрацыі]]<ref>Пруская канфедэрацыя складалася з гарадоў: [[Гданьск]]а ({{lang-de|Данцыг}}), [[Эльблонг]]а ({{lang-de|Эльбінг}}), [[Хелмна]] ({{lang-de|Кульм}}) і [[Торунь|Торуня]] ({{lang-de|Торн}}), а таксама прускай арыстакратыі.</ref> супраць улады крыжакоў. == Апісанне == [[Файл:The Second Peace of Thorn2.jpg|міні|злева|Першы аркуш дагавора]] Дакумент уяўляе сабой сшытак, які складаецца з 3 [[пергамент]]ных аркушаў (12 старонак) памерам 456x296 [[міліметр|мм]]. Тэкст на [[лацінская мова|лацінскай мове]]. Прывешана 55 [[Штамп|пячатак]]. Утрымлівае ўласнаручны роспіс і натарыяльныя знакі [[Папскі легат|папскага легата]] Рудольфа [[Рудэсхайм-на-Рэйне|Рудэсхаймскага]], а таксама роспісы публічных [[натарыус]]аў: Яна Эвіх дэ Атэндорна і Станіслава Франка Рэдкавіцкага<ref name="Апісанне">[http://www.dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Drugi_Pokoj_Torunski_ustanowiony_dnia_19_X_1466_roku,gid,110270,cid,1071.htm?body=desc Описание договора]{{Недаступная спасылка}} // Polska.pl {{ref-pl}}</ref>. == Умовы == [[Файл:Teutonic Order 1466.png|міні|Тэўтонскі ордэн пасля 1466]] Абодва бакі пагадзіліся на пацверджанне ўмоў міру рымскім Папам [[Павел III|Паўлам III]] і імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі [[Фрыдрых III Габсбург|Фрыдрыхам III]], але польскі бок настаяў (а тэўтонцы вымушаны былі пагадзіліся), што мір сапраўдны і без такога пацверджання. Паводле Таруньскага міру да Польшчы адышла заходняя частка ўладанняў ордэна — [[Усходняе Памор’е|Гданьскае Памор'е]], землі Хелмінская і Міхалаўская, [[Мальбарк]], [[Эльблонг]] і [[Князь-біскуп|княства-біскупства]] [[Вармія]]. Пасля гэта частка ўладанняў Ордэна стала звацца польскай ці [[Каралеўская Прусія|Каралеўскай Прусіяй]]. Ордэн, сталіцай якога пасля страты [[Мальбарк]]а ([[Замак Марыенбург|Марыенбурга]]) стаў [[Кёнігсберг]], прызнаў сябе [[васал]]ам польскага караля. {{зноскі}} == Публікацыі == * ''Weise E.'', Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert, t. 2 (1437—1467), Marburg 1955, nr 403; * ''Grzegorz M.'', Analiza dyplomatyczno-sfragistyczna dokumentów traktatu toruńskiego 1466 r., Toruń 1970, s. 170—219. == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тару́нскі мір 1466|[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч Г. М.]]|444}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Та́рунскі мір 1466|[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч Г.]]|507}} * ''Górski K.'', Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce. Zbiór tekstów źródłowych, Poznań 1949; * ''Górski K.'', Uwagi o traktacie toruńskim 1466, «Zapiski Historyczne», t. 22, 1956, s. 63-67; * ''Biskup M.'', Traktat toruński 1466, Bydgoszcz 1966; * ''Hejnosz W.'', Traktat toruński z 1466 r. i jego prawnopolityczne znaczenie, «Zapiski Historyczne», t. 31, z. 3, 1966, s. 91-108; * ''Biskup M.'', Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim 1454—1466, Warszawa 1967; * ''Biskup M.'', Labuda G., Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 1986. == Спасылкі == * [http://www.dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Drugi_Pokoj_Torunski_ustanowiony_dnia_19_X_1466_roku,gid,110270,cid,1071.htm Высакаякасная выява дагавора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091215132906/http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Drugi_Pokoj_Torunski_ustanowiony_dnia_19_X_1466_roku,gid,110270,cid,1071.htm |date=15 снежня 2009 }} // Polska.pl * [http://www.dziedzictwo.polska.pl/katalog/skarb,Drugi_Pokoj_Torunski_ustanowiony_dnia_19_X_1466_roku,gid,110270,cid,1071.htm?body=desc Описание договора]{{Недаступная спасылка}} // Polska.pl {{ref-pl}} * [http://www.turystyka.torun.pl/index.php?strona=231&jezyk=1&back=1#drugi Другі Таруньскі мір] // Torunski Serwis Turidtyczny {{ref-pl}} * [http://dziedzictwo.polska.pl/katalog/index,Pieczecie_przy_dokumencie_traktatu_torunskiego_z_19_X_1466,cid,3332.htm?display=catbody Печати, привешенные к договору]{{Недаступная спасылка}} Polska.pl {{ref-pl}} * [http://www.turystyka.torun.pl/index.php?strona=231&wiecej=3392 Тэкст дагавора] // Torunski Serwis Turidtyczny {{ref-pl}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мірныя дагаворы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Польшчы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Тэўтонскага ордэна]] arzssmds6s28dpn19nncyyz5mv3e0rx 0 192006 5154644 4896711 2026-06-15T13:12:43Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Канфлікты 1813 года]]; +[[Катэгорыя:Канфлікты 1814 года]]; +[[Катэгорыя:Войны XIX стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154644 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Антыфранцузскія кааліцыі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Вайна Шостай кааліцыі |частка = [[Напалеонаўскія войны]] |выява = MoshkovVI SrazhLeypcigomGRM.jpg |загаловак = [[Бітва народаў]] пад Лейпцыгам. У. І. Машкоў, [[1815]] |дата = [[1813]]—[[1814]] |месца = [[Прусія]], [[каралеўства Саксонія|Саксонія]], правінцыя [[Шампань]] ([[Францыя]]) |вынік = Перамога кааліцыі ([[Парыжскі мірны дагавор (1814)|Парыжскі мір]]) |праціўнік1 = {{Расійская імперыя}}<br /> [[Выява:Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg|22px]] [[Каралеўства Прусія|Прусія]]<br /> {{сцягафікацыя|Аўстрыйская імперыя}}<br /> {{SWE}}<br /> {{GBR}}<br /> {{сцягафікацыя|Іспанія|1785}}<br /> і інш. дзяржавы |праціўнік2 = {{FRA}}<br /> [[Рэйнскі саюз]]<ref name=allies>Германскія дзяржавы, якія першапачаткова былі на боку Францыі да канца 1813 перайшлі на бок саюзнікаў.</ref><br /> [[Выява:State Flag of Poland.svg|border|25px]] [[Варшаўскае герцагства]]<br /> [[Выява:Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg|25px]] [[Каралеўства Італія, напалеонаўскае|Каралеўства Італія]]<br /> [[Выява:Flag of the Kingdom of Naples (1811).svg|25px]] [[Неапалітанскае каралеўства]]<br /> {{DNK}}<br /> {{Сцяг|Гельветычная рэспубліка}} [[Гельветычная рэспубліка]] |камандзір1 = {{Сцяг|Расія}} [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў|М. І. Кутузаў]]<br /> {{Сцяг|Расія}} [[Міхаіл Багданавіч Барклай-дэ-Толі|Барклай-дэ-Толі]]<br /> {{Сцяг|Расія}} [[Пётр Хрысціянавіч Вітгенштэйн|П. Вітгенштэйн]]<br /> {{Сцяг|Аўстрыйская імперыя}} [[Карл Філіп цу Шварцэнберг|К. Шварцэнберг]]<br /> [[Выява:Flag of the Kingdom of Prussia (1803-1892).svg|22px]] [[Гебхард Леберэхт Блюхер|Г. Блюхер]]<br /> {{Сцяг|Швецыя}} [[Карл XIV Юхан|кронпрынц Карл]]<br /> {{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[Артур Уэлслі Уэлінгтан|А. Уэлінгтан]] |камандзір2 = [[Выява:Imperial Standard of Napoléon I.svg|22px]] [[Напалеон I]]<br /> {{Сцяг|Францыя}} [[Нікола Шарль Удзіно|Н. Ш. Удзіно]]<br /> {{Сцяг|Францыя}} [[Луі Нікола Даву|Л. Н. Даву]]<br /> {{Сцяг|Францыя}} [[Яўген Багарнэ|Я. Багарнэ]]<br /> [[Выява:State Flag of Poland.svg|border|25px]] [[Юзаф Панятоўскі|Ю. Панятоўскі]]<br /> [[Выява:Flag of the Kingdom of Naples (1811).svg|25px]] [[Іаахім Мюрат|І. Мюрат]] |сілы1 = ''У цэнтр. Еўропе:''<br />больш 500 тыс. салдат, <br /> з якіх 175 тыс. рускіх,<br /> 170 тыс. прусакоў,<br /> 110 тыс. аўстрыйцаў,<br /> 18 тыс. шведаў <br />1380 прылад |сілы2 = ''У цэнтр. Еўропе:''<br />440 тыс. салдат<br />1180 прылад |страты1 = |страты2 = 81 800 забітых і памерлых ад ран<ref>Па падліках у : Bodart G. Losses of life in modern wars. Austria-Hungary; France. — London., 1916.</ref> |заўвага = }} {{Напалеонаўскія войны}} '''Вайна Шостай кааліцыі''' — вайна кааліцыі еўрапейскіх дзяржаў супраць [[Першая французская імперыя|Напалеонаўскай Францыі]] і яе саюзнікаў. Антыфранцузская кааліцыя склалася пасля знішчэння [[Вялікая армія|Вялікай арміі]] Напалеона ў Расіі падчас [[Айчынная вайна 1812 года|Рускай кампаніі 1812 года]]. Напачатку [[1813]] года вайну супраць [[Напалеон I|Напалеона]] ў цэнтральнай Еўропе вяла толькі [[Расійская імперыя|Расія]]. У кааліцыю з Расіяй у сакавіку 1813 увайшла [[Каралеўства Прусія|Прусія]], затым улетку таго ж гады ўступілі [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Англія]], [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыя]] і [[Швецыя]], а пасля разгрому Напалеона ў [[Бітва народаў|Бітве народаў]] пад [[Лейпцыг]]ам у кастрычніку 1813 года да кааліцыі далучыліся германскія дзяржавы [[Вюртэмберг]] і [[Каралеўства Баварыя|Баварыя]]. Незалежна з Напалеонам на [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскім паўвостраве]] ваявалі [[Іспанія]], [[Партугалія]] і Англія. Актыўныя баявыя дзеянні вяліся на працягу года з мая 1813 да красавіка [[1814]] года з 2-месячным перамір’ем улетку 1813-га. У 1813 годзе вайна супраць Напалеона вялася з пераменным поспехам на тэрыторыі Германіі, галоўным чынам у Прусіі і [[курфюрства Саксонія|Саксоніі]]. У 1814 годзе баявыя дзеянні перамясціліся на тэрыторыю Францыі і завяршыліся да красавіка 1814-га [[Узяцце Парыжа (1814)|ўзяццем Парыжа]] і адрачэннем Напалеона ад улады. Нямецкая гістарыяграфія вылучае ў самастойны эпізод гэтай вайны [[Вызваленчая вайна ў Германіі|Вызваленчую вайну ў Германіі]], якая аказала вырашальны ўплыў на стварэнне праз паўстагоддзя [[Германская імперыя|Другога Рэйха]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Войны XIX стагоддзя}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Напалеонаўскія войны|Вайна 6-й кааліцыі]] [[Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1813 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1814 года]] [[Катэгорыя:Войны XIX стагоддзя]] 35g7xmmykxq0ln0zzgrdibhucahvyy7 100 193441 5154677 5154335 2026-06-15T15:50:30Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5154677 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Вуліца Сечанава (Мінск)|2026-06-15T12:04:41Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юбілейная вуліца (Гомель)|2026-06-13T12:03:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Кожара (Гомель)|2026-06-13T11:05:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Папернік (стадыён, Светлагорск)|2026-06-12T17:00:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Клецк)|2026-06-12T16:45:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юнацтва (стадыён, Асіповічы)|2026-06-12T16:30:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цэнтральны (стадыён, Рэчыца)|2026-06-12T16:20:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Хваля (стадыён, Пінск)|2026-06-12T16:09:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Старт (стадыён, Ліда)|2026-06-12T15:55:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Гомель)|2026-06-12T15:36:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Завулак Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:49:24Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Фядотава (Мінск)|2026-06-06T12:29:43Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Чыкага)|2026-06-01T09:27:32Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qkdz68ttwh0diqjlz5642ag3x7hw0es 100 193443 5154684 5154114 2026-06-15T15:51:55Z NirvanaBot 40832 +0 новых, -1 удаленных 5154684 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Брэст)|2026-06-13T07:09:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сіпіве Чабалала|2026-06-12T10:38:46Z|PRChina Taiwan}} {{Новы артыкул|ФК Аль-Ула|2026-05-09T19:26:23Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Тарпеда (стадыён, Магілёў)|2026-02-25T17:05:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Луіджы Рыва|2026-02-11T11:44:06Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Дыёгу Жота|2026-02-01T13:42:23Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Ян Кулеманс|2026-01-31T08:40:23Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Алег Валер’евіч Пратасаў|2025-12-15T09:43:59Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Іван Юр’евіч Ціхаміраў|2025-12-08T18:18:31Z|National democrat (BSDH)}} {{Новы артыкул|Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2005|2025-10-06T14:20:33Z|J-ka Zadzvinski}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> i6o42x9kotopzugovc510wuoek35ane 0 193524 5154764 5130224 2026-06-15T22:41:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154764 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар |выява =Architect Ivan Valodźka (1).jpg |памер = |подпіс =Фота І.І. Валодзькі прыблізна 1920-х гг. |імя =Іван Іосіфавіч Валодзька |арыгінальнае імя = |грамадзянства = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |працаваў у гарадах = |стыль = |найважнейшыя пабудовы = |горадабудаўнічыя праекты = |рэстаўрацыя помнікаў = |нерэалізаваныя праекты = |навуковыя працы = |узнагароды |Роспіс = Архітэктар І.І.Валадзько подпіс.png |вікісховішча =Category:Ivan_Valodzka }} {{Цёзкі2|Валадзько}} {{Цёзкі2|Валодзька}} [[Файл:Менск. Гідраметэаралагічная абсерваторыя. 2025 (02).jpg|міні|305x305px|[[Гідраметэаралагічная абсерваторыя (Мінск)|Гідраметэаралагічная абсерваторыя]] ]] '''Іван Іосіфавіч Вало́дзька'''{{ref+|У архіўным фондзе «Володько Иван Иосифович, белорусский советский архитектор, кандидат архитектуры» [[БДАНТД]] захоўваецца справа «Послужной список, автобиографии, личный листок по учету кадров, анкеты» за 1923—1971 гг. (ф.105, воп.1, адз.зах.25), у якой ёсць асабісты лісток па ўліку кадраў (старонкі 5-6) ад 7 лютага 1932 года, запоўнены па-беларуску самім архітэктарам, які піша сваё імя як «'''Валодзька Янка Язэпаў'''».|group="Кам."}}, або '''Валадзько́'''{{sfn|Архітэктура Беларусі|1993}}{{sfn|Беларусь: энцыклапедычны даведнік|1995}} ({{ДН|14|3|1895}}, в. [[Плябанцы (Мінскі раён)|Плябанцы]], цяпер {{МН|Мінскі раён|ў Мінскім раёне|}} — {{ДС|24|3|1984}}, [[Мінск]]) — беларускі [[архітэктар]]. [[Кандыдат архітэктуры]] (1955)<ref name="БС">{{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|Володько Иван Иосифович}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і селяніна-лесніка<ref name="ІІВ">[http://bsc.by/story/gody-ucheby-i-stanovleniya Иван Иосифович Володько] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140802090139/http://bsc.by/story/gody-ucheby-i-stanovleniya |date=2 жніўня 2014 }} {{ref-ru}}</ref>. У яго рана выявілася любоў да малявання. Пасля заканчэння сельскай школы і 2-х класаў Мінскага гарадскога вучылішча ў 1912 годзе Іван Валодзька з’ехаў у г. [[Пенза|Пензу]], дзе паступае ў {{нп3|Пензенскае мастацкае вучылішча імя К. А. Савіцкага|мастацкае вучылішча імя М. Д. Селіверстава|ru|Пензенское художественное училище имени К. А. Савицкого}} на аддзяленне жывапісу, якое скончыў у 1918 годзе<ref name="ІІВ"/>. Працаваў настаўнікам малявання ў [[Ялец (горад)|Яльцы]], быў адным са стваральнікаў калекцыі ялецкага музея<ref name="ІІВ"/>. Вясной 1919 года вярнуўся ў Мінск<ref name="ІІВ"/>. У 1921 ўдзельнічаў ў 1-й Мастацкай выставе ў г. [[Мінск|Менску]]<ref name="ІІВ"/>. У [[1928]]&nbsp;г. ён скончыў [[Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут]] ([[Вышэйшыя мастацка-тэхнічныя майстэрні|ВМАТЭМАЙС]] — [[ВМАТЭІН]]) у Маскве<ref name=":0">{{Артыкул|аўтар=А.В. Лысенко|загаловак=У истоков белорусской советской архитектуры. К 85-летию со дня рождения И.И.Володько|год=1980|мова=ru|выданне=Строительство и архитектура Белоруссии|тып=часопіс|нумар=1|старонкі=26-27}}</ref>. У [[1929]] годзе вярнуўся ў Менск, дзе кіраваў праектным бюро, а пазней архітэктурнай секцыяй у [[Белжылсаюз]]е<ref name="БС" /><ref name=":0" /><ref name="АСБ" />. Валодзька запрасіў для працы ў Беларусі выпускнікоў [[ВМАТЭІН]] [[А. П. Воінаў|А. П. Воінава]], [[М. І. Гіляраў|М. І. Гілярава]], [[А. Ф. Крылоў|А. Ф. Крылова]]<ref name=":0" />. У траўні [[1932]] г. Валодзька быў накіраваны ваенкаматам на будаўніцтва ў Старыя Дарогі. Па завяршэнні гэтых прац, з пачатку [[1933]] г. накіраваны ў Маскву на працу ў Цакамбанку старэйшым інжынерам, затым, архітэктарам-аўтарам ў 7-ю архітэктурна-праектную майстэрню Массавета, якой кіраваў К.&nbsp;С.&nbsp;Мельнікаў<ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/52780/Moskovskij_period_tvorchestva_arhitektora_I_I_Volodko.pdf?sequence=1&isAllowed=y|аўтар=Антонова А. А., Мазуренко М. К., Сергачёв С. А.|загаловак=Московский период творчества архитектора И. И. Володько|год=2018|выданне=Наука – образованию, производству, экономике : материалы 16-й Международной научно-технической конференции. - Минск : БНТУ|том=2|старонкі=315}}</ref>. У [[1939]] г. перайшоў у іншую майстэрню Массавета — «Масгароафармленне», дзе працаваў архітэктарам па афармленні плошчаў і вуліц Масквы. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|вайны]] ў [[1941]] годзе быў прызначаны начальнікам аддзела тэхнічнага кантролю на фабрыцы афармленчых работ, якая, сярод іншага, выконвала і маскавальныя работы. Непасрэдна І. І. Валодзька ў [[1942]] г. займаўся маскаваннем Царыцынскага ўмацаванага вузла<ref name="БС" /><ref name="АСБ" /><ref name=":1" />. У [[1944]] г. быў адкліканы з сістэмы Масксавета для працы ва [[Упраўленне па справах архітэктуры пры СНК БССР|Упраўленні па справах архітэктуры пры СНК БССР]] начальнікам аддзела [[Ахова помнікаў|аховы помнікаў]] архітэктуры, затым кіраўніком праектнай майстэрні «Белсельпраекта», а з 1948 года — пераходзіць на працу ў Акадэмію навук БССР<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bdantd.by/%d0%b2%d0%b0%d0%bb%d0%be%d0%b4%d0%b7%d1%8c%d0%ba%d0%b0-%d1%8f%d0%bd%d0%ba%d0%b0-%d1%8f%d0%b7%d1%8d%d0%bf%d0%b0%d1%9e-%d1%96%d0%b7-%d1%81%d1%8f%d0%bb%d1%8f%d0%bd/|title=Сайт Белорусского государственного архива научно-технического документации|website=bdantd.by|access-date=2026-01-23|archive-date=9 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250909171657/https://bdantd.by/%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%B0-%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B0-%D1%8F%D0%B7%D1%8D%D0%BF%D0%B0%D1%9E-%D1%96%D0%B7-%D1%81%D1%8F%D0%BB%D1%8F%D0%BD/|url-status=dead}}</ref>. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з [[1935]] года<ref name="АСБ">{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Володько Иван Иосифович}}</ref>. 3 [[1957]] года навуковы супрацоўнік [[НДІ будаўніцтва і архітэктуры АН Беларусі]], у [[1963]]—[[1973]] гадах [[БелНДІПгорадабудаўніцтва]]<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Валадзько Іван Іосіфавіч}}</ref>. == Творчасць == І.&nbsp;І.&nbsp;Валодзька належаў да першага пакалення беларускіх архітэктараў, якія атрымалі прафесійную адукацыю ўжо ў СССР. У 1928 годзе ён скончыў [[Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут]] ([[Вышэйшыя мастацка-тэхнічныя майстэрні|ВМАТЭМАЙС]] — [[ВМАТЭІН]]), дзе навучаўся ў вядучых тэарэтыкаў [[Рацыяналізм (архітэктура)|рацыяналізму]] М. А. Ладоўскага, У. Ф. Крынскага і М. В. Дакучаева, што вызначала далейшы творчы почарк архітэктара<ref name=":0" />. Суайчыннікі характаразавалі ягоную дзейнасць так: ''для яго характэрна імкненне да агранічнага спалучэння мастацкіх якасцей архітэктуры з яе мэтазгоднасцю, пошук новых канструктыўных і вобразных рашэнняў. Гэтым прынцыпам Валодзька ніколі не здраджваў. Ён заўсёды стаяў на пазіцыях рацыяналізму''<ref name=":0" />. '''Асноўныя працы:''' Павільён [[СССР]] на міжнароднай выставе ў [[Страсбур]]ы ([[Францыя]], [[1929]])<ref name="АБ" /> — I месца міжнароднага конкурсу. Павільён быў пабудаваны, а аўтар узнагароджаны «Ганаровым дыпломам» Выставачнага камітэта. '''БССР 1928—1933''' Павільён Белдзяржкіно на [[Першая Усебеларуская сельскагаспадарчая і прамысловая выстаўка|Першай Беларускай сельскагаспадарчай выставе]] ([[1930|Мінск, 1930]])<ref name="АСБ" />; [[Гідраметэаралагічная абсерваторыя (Мінск)|Геафізічная абсерваторыя]] (Мінск, праект 1929, рэалізацыя 1932—1935); 112-кватэрны дом па вул. [[Маскоўская вуліца (Мінск)|Маскоўскай]] (Мінск, [[1932]], сумесна з [[Аляксандр Пятровіч Воінаў|А. П. Воінавым]], [[А. Крылоў|А. Крыловым]], [[М. Гіляроў|М. Гіляровым]]); Лякарня [[Рэчыца|(Рэчыца]], [[1933]]). '''РСФСР 1933—1942<ref name=":1" />'''<ref name="АБ" /> Будынак школы ў Спаскім тупіку (1935 г.); Жылы дом па вул. Русакоўскай, 1 (1936 г).; Рэканструкцыя завода ім. Лепсэ па вул. Ткацкай (1937 г.) і Лабараторны корпус завода па Мачальскай корпус этого завода па вул. Мочальской улице (1938 г.)<ref name="АСБ" />; Дом адпачынку Ўніверсітэта працаўнікоў Усходу на ст. Апаліха Маскоўскай вобл. '''БССР пасля 1942''' Праект аднаўлення [[Дом-музей І з'езду РСДРП|Дома I-га з’езду РСДРП]] (Мінск, 1947); [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурны музей Я. Купалы]] (Мінск, [[1959]], сумесна з [[Віктар Мацвеевіч Волчак|В. Волчакам]])<ref name="БС" />. Аўтар «Альбома эскізных праектаў надмагілльных помнікаў воінам Чырвонай Арміі, партызанам і мірнаму насельніцтву, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну 1941—1945 гг., і мемарыяльных дошак», раздзелаў у працах «Архітэктура і горадабудаўніцтва Беларусі» (Мінск, 1957), «Метадычныя ўказанні па складанні схем раённай планіроўкі сельскагаспадарчых раёнаў ва ўмовах Беларускай ССР» (Мінск, 1963)<ref name="АСБ" /><ref name=":2" />. Дакументы творчай ды службовай дзейнасці (праекты, артыкулы, справаздачы) і фотаздымкі захоўваюцца ў [[БДАНТД]], куды перададзены дачкой<ref name="academia">[[Вольга Іванова]]. [https://www.academia.edu/42269851/%D0%90%D1%81a%D0%B1%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D0%B2%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0_XVIII_%D0%BF%D0%B0%D1%87_XX%D0%86_%D1%81%D1%82_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2014_404_%D1%81 Асaбістыя архівы Беларусі канца XVIII-пач. XXІ ст.] Мінск, 2014. 404 с.</ref>. == Бібліяграфія == * Методические указания по составлению схем районной планировки сельскохозяйственных районов БССР. Мн., [[1963]] (у сааўт.); * Альбом типовых и экспериментальных проектов жилых домов, общественных зданий и сооружений для сельского строительства в Белорусской ССР. == Каментарыі == <references group="Кам."/> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Валадзько Іван Іосіфавіч|ref=Архітэктура Беларусі}} * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Володько Иван Иосифович}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Валадзько Іван Іосіфавіч|старонкі=148|ref=Беларусь: энцыклапедычны даведнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Валодзька Іван Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]] [[Катэгорыя:Архітэктары Масквы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі ВМАТЭІН]] nr6voqu3rtqhtq2xdtmjcxymtegpnu6 0 195726 5154767 5034609 2026-06-15T23:11:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154767 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Іван Аляксандравіч Кірэйчык''' ({{ДН|19|3|1935}}, [[Гута (Ганцавіцкі раён)|в. Гута]], {{МН|Ганцавіцкі раён|у Ганцавіцкім раёне|}}, [[Брэсцкая вобласць]] — {{ДС|16|2|1996}}) — беларускі [[пісьменнік]], [[паэт]], [[журналіст]]. == Біяграфія == Скончыў Гуцянскую сярэднюю школу, працаваў у калгасе, служыў на [[Балтыйскі флот ВМФ СССР|Балтыйскім флоце]] [[ВМФ СССР]]. З 1958 года літаратурны супрацоўнік, загадчык аддзела ганцавіцкай раённай газеты «Сялянская праўда». Скончыў завочнае аддзяленне [[факультэт журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі]] [[БДУ]]. З 1963 года ўласны карэспандэнт [[Беларускае радыё|Беларускага радыё]] і газеты «[[Чырвоная змена]]», працаваў у газеце «[[Гомельская праўда]]», на абласной студыі тэлебачання. == Творчасць == Літаратурную творчасць пачаў падчас службы ў арміі. Вершы, апавяданні і нарысы І. Кірэйчыка прасякнуты публіцыстычным, грамадзянскім пафасам, шчырасцю пачуццяў, дабрынёй, трывогай за родную зямлю. Дэбютаваў вершамі ў газеце «Страж Балтыкі», а таксама ў калектыўным зборніку «Песня, рождённая морем». Аўтар кніг паэзіі «Аснова»<ref>{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/load/ivan_kirehjchyk/zbornik_vershaw_asnova/48-1-0-148 |title=«Аснова» |access-date=18 чэрвеня 2015 |archive-date=24 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924184637/http://www.gants-region.info/load/ivan_kirehjchyk/zbornik_vershaw_asnova/48-1-0-148 |url-status=dead }}</ref> (1977), «З маіх крыніц»<ref>{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/load/ivan_kirehjchyk/zbornik_vershaw_z_maikh_krynic/48-1-0-168 |title=«3 маіх крыніц» |access-date=18 чэрвеня 2015 |archive-date=24 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924184718/http://www.gants-region.info/load/ivan_kirehjchyk/zbornik_vershaw_z_maikh_krynic/48-1-0-168 |url-status=dead }}</ref> (1994). Найбольш плённа і ярка ўвасобіўся яго талент у публіцыстыцы. Цікавыя зместам, жывыя па форме нарысы і апавяданні склалі кнігі «Багацце душы — людзям», «Пялёсткавы бераг», «Каласам хіліцца долу», «Калінавая квецень». Многія празаічныя творы І. Кірэйчыка змяшчаліся ў калектыўных зборніках «Вернутае шчасце», «Люблю будзённы дзень». У літаратурным запісе І. Кірэйчыка выйшлі кнігі партызанаў Р. Лазабеева «Лясныя пабрацімы» і М. Качана «Апалены ранак». == Памяць == У сакавіку 2010 года ў вёсцы Гута на месцы, дзе знаходзіўся дом, у якім жыў Іван Аляксандравіч Кірэйчык усталяваны [http://www.gants-region.info/index/pamjatnyj_znak_ivanu_aleksandrovichu_kirejchiku/0-2612 памятны знак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170919003118/http://www.gants-region.info/index/pamjatnyj_znak_ivanu_aleksandrovichu_kirejchiku/0-2612 |date=19 верасня 2017 }}. На сайце ўстановы культуры «Ганцавіцкі раённы краязнаўчы музей» прадстаўлена фотавыстаўка «Іван Кірэйчык — паэт, пісьменнік, журналіст»<ref>{{Cite web |url=http://gantsevichi.museum.by/node/36884 |title=«Іван Кірэйчык — паэт, пісьменнік, журналіст» |access-date=18 чэрвеня 2015 |archive-date=13 красавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413094144/http://gantsevichi.museum.by/node/36884 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8}} * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|6|||622}} == Спасылкі == * [https://adu.by/ru/homepage/arkhiv-novostej/kultura-arkhiv/3355-da-85-goddzya-z-dnya-naradzhennya-ivana-alyaksandravicha-kirejchyka.html Да 85-годдзя з дня нараджэння Івана Аляксандравіча Кірэйчыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230510153833/https://adu.by/ru/homepage/arkhiv-novostej/kultura-arkhiv/3355-da-85-goddzya-z-dnya-naradzhennya-ivana-alyaksandravicha-kirejchyka.html |date=10 мая 2023 }} // Навукова-метадычная ўстанова «Нацыянальны інстытут адукацыі» [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] * [http://www.gants-region.info/index/kirehjchyk_ivan_aljaksandravich/0-1034 Кірэйчык Іван Аляксандравіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230510153832/http://www.gants-region.info/index/kirehjchyk_ivan_aljaksandravich/0-1034 |date=10 мая 2023 }} // Ганцавіцкі краязнаўча-інформацыйны партал {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кірэйчык Іван Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты СССР]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] lwyhbjvasu568akpkme3ax8j9eqb3ke 0 197141 5154717 4627965 2026-06-15T17:58:24Z M.L.Bot 261 5154717 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Фурман}} {{навуковец |Фота = Зіновій Гарбавец. Партрэт І. Фурмана 1927.jpg |Подпіс = [[Зіновій Ісакавіч Гарбавец|Зіновій Гарбавец]]. Партрэт І. Фурмана (1927) }} '''Іван Пятровіч Фурман''' або '''Яніс Фурман''' ({{ДН|30|07|1889}}, [[Сенненскі павет]], [[Магілёўская губерня]] — {{ДС|19|1|1934}}, [[Віцебск]]) — беларускі [[мастацтвазнавец]] і [[краязнавец]]. == Біяграфія == [[Файл:Саламон Юдовін. Экслібрыс Івана Фурмана.jpg|250px|міні|[[Саламон Барысавіч Юдовін|Саламон Юдовін]]. «Экслібрыс Івана Фурмана»]] Нарадзіўся на фальварку Леонтава ў лютэранскай сям’і землеўладальніка з латышскіх сялян. У 1909—1913 гадах навучаўся ў Пскоўскай землямернай вучэльні, адразу пасля заканчэння вучобы пачаў працаваць у Віцебскай губернскай землеўпарадкавальнай камісіі. Калежскі сакратар (19 красавіка 1914). Пасля кароткай службы ў 100-м пяхотным Астроўскім палку — старшы землямер (1917), з сакавіка 1919 года землямер-інструктар па [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскім павеце]], з 1920 — кіраўнік работ у тым жа павеце, з 1922 — загадчык землямерна-тэхнічнай часткай Віцебскага губернскага зямельнага ўпраўлення. Адначасова з 1923 года землямер-рэвізор у [[Невельскі павет|Невельскім павеце]], з 1926 — раённы землеўпарадчык у [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]]. Скончыў [[Віцебскае мастацкае вучылішча]], затым [[Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута]] (1918). Член Камісіі па ахове помнікаў гісторыі і культуры Віцебскага акруговага таварыства краязнаўства. З [[1931 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1931 года]] супрацоўнік [[Віцебскі краязнаўчы музей|Віцебскага краязнаўчага музея]]. Памёр у Віцебску пасля цяжкай хваробы. == Навуковая дзейнасць == Займаўся даследаваннямі [[беларускае народнае мастацтва|беларускага народнага мастацтва]]<ref>{{кніга|аўтар = І. П. Фурман |частка = |загаловак = Крашаніна: матэрыялы да гісторыі яе ў Віцебшчыне |арыгінал = |спасылка=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Furman.pdf|адказны = |выданне = Віцебскае акруговае таварыства краязнаўства |месца =Віцебск |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = |старонак = 63|серыя = |isbn = |тыраж =1500 }}</ref>, творчасці віцебскіх мастакоў-гравёраў<ref>{{кніга|аўтар = І. П. Фурман |частка = |загаловак = Віцебскія мастакі-гравёры |арыгінал = |спасылка=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Furman_1928.pdf |адказны = |выданне = Віцебскае акруговае таварыства краязнаўства |месца =Віцебск |выдавецтва = |год =1928 |том = |старонкі = |старонак =28 |серыя = |isbn = |тыраж =60}}</ref><ref>{{кніга|аўтар = І. П. Фурман |частка = |загаловак = Віцебск у гравюрах Саламона Юдовіна |арыгінал = |спасылка =https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Furman_1926.pdf |адказны = |выданне =Віцебскае акруговае таварыства краязнаўства |месца =Віцебск |выдавецтва = |год =1926 |том = |старонкі = |старонак = 46|серыя = |isbn = |тыраж =400}}</ref><ref>{{кніга |аўтар =И. П. Фурман |частка = |загаловак =З. И. Горбовец. Гравюры на дереве |арыгінал = |спасылка =http://content.nlb.by/content/dav/nlb/portal/content/File/Portal/InfoResoursy/Gold_collection_of_Eurasia/art/ba14491/ba14491.pdf |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год =1927 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |archiveurl =https://web.archive.org/web/20210116200412/http://content.nlb.by/content/dav/nlb/portal/content/File/Portal/InfoResoursy/Gold_collection_of_Eurasia/art/ba14491/ba14491.pdf |archivedate =16 студзеня 2021 }}</ref>. Каб абараніць таленавітых мастакоў ад палітычнай дыскрэдытаціі з боку «змагароў» за «пралетарскае рэвалюцыйнае» мастацтва, якія набывалі моц у сярэдзіне 1920-х — пачатку 1930-х гадоў, Іван Фурман падкрэсліваў у іх творах краязнаўчыя і этнаграфічныя матывы. Ён піша: <blockquote>Ксілаграфіі Мініна, Юдовіна, Гарбаўца маюць вялікае значэнне ў жыцці мастацтва нашага краю. Да гэтых гравюр будуць звяртацца не толькі знаўцы мастацтва, але і ўсякі, хто вывучае мясцовы край, і асабліва той, хто вывучае архітэктуру і быт краю, бо ў гравюрах памянёных мастакоў даволі поўна адлюстраваны знешні від горада Віцебска і яго ўнутранае жыццё<ref>{{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Віцебшчына: Зборнік артыкулаў |арыгінал = |спасылка =|адказны = |выданне = |месца =Віцебск |выдавецтва = |год =1928 |том =2 |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. </blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|5}} == Спасылкі == * ''Баринов И.'' [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/896431331505645/ Иван Фурман: ревнитель или гонитель белорусского искусства?] // Запісы беларусаведа, 1.2.2023. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фурман Іван Пятровіч}} [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] g0bsswmnbknx5g06ao7ivgxcvejicli 0 216907 5154642 4882138 2026-06-15T13:05:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154642 wikitext text/x-wiki {{Картка АС |назва = The Amnesic Incognito Live System |лагатып = [[File:Tails-logo-flat-inverted.svg|Tails logo|100px]] |Выява = [[File:Tails screenshot.png|Tails OS|300px]] |подпіс = Рабочы стол TAILS |распрацоўнік = [https://tails.boum.org/about/index.en.html Супольнасць] |сямейства = [[Linux]] |зыходны код = [[Адкрытае праграмнае забеспячэнне|адкрыты]] |дата першага рэлізу = [[23 чэрвеня]] [[2009 год]]а |метад абнаўлення = [[Рэліз (праграмнае забеспячэнне)|рэлізы]] |чашчыня абнаўлення = |падтрымоўваныя платформы = [[x86]] |інтэрфейс = [[GNOME|GNOME 3]] |ядро = [[Debian]] |ліцэнзія = [[GNU GPL]] |стан = працуе і актыўна развіваецца |сайт = [https://tails.boum.org/index.en.html tails.boum.org] |дата выпуска апошняй даступнай версіі = 10 чэрвеня 2014|дата выпуску апошняй версіі = 10 чэрвеня 2014}} '''The Amnesic Incognito Live System''' ці '''TAILS''' — [[дыстрыбутыў Linux]] на аснове [[Debian]], створаны для забеспячэння [[Прыватнасць|прыватнасці]] і [[Ананімнасць|ананімнасці]].<ref name="lwn" /> З'яўляецца працягам развіцця [[АС]] [[:en:Incognito (operating system)|Incognito]].<ref name="lj" /> Усе выходныя злучэнні [[Ананімізация трафіка|загортваюцца]] у [[Ананімная сетка|ананімную сетку]] [[Tor]],<ref name="tc" /> а ўсе неананімныя блакуюцца. Сістэма прызначана для загрузкі з [[LiveCD]] ці [[LiveUSB]] і не пакідае слядоў на машыне, дзе выкарыстоўвалася. Праект [[Tor]] з'яўляецца галоўным фундатарам TAILS.<ref>{{cite web|title=Finances|url=https://tails.boum.org/doc/about/finances/index.en.html|work=Tails|access-date=13 May 2013|date=4 April 2013|archive-date=29 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329135508/https://tails.boum.org/doc/about/finances/index.en.html|url-status=dead}}</ref> [[Аперацыйная сістэма]] рэкамендавана да выкарыстання «[[:en:Freedom of the Press Foundation|Фондам свабоднай прэсы]]»<ref>[http://www.xakep.ru/post/62432/ Выйшаў абаронены дыстрыбутыў Tails 1.0]</ref>, а таксама выкарыстоўвалася [[Эдвард Сноўдэн|Эдвардам Сноўдэнам]] для выкрыцця [[PRISM (праграма разведкі)|PRISM]]<ref>{{Cite web |url=http://www.computerra.ru/98148/tails-sverhzashhishhyonnaya-sborka-linux-kotoroy-polzuetsya-edvard-snouden/ |title=Tails — звышабароненая зборка Linux, якой карыстаецца Эдвард Сноўдэн |access-date=20 снежня 2014 |archive-date=3 мая 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503222213/http://www.computerra.ru/98148/tails-sverhzashhishhyonnaya-sborka-linux-kotoroy-polzuetsya-edvard-snouden/ |url-status=dead }}</ref>. == Ліцэнзія == The Amnesic Incognito Live System з'яўляецца [[Свабоднае ПЗ|свабодным праграмным забеспячэннем]], распаўсюджваным пад ліцэнзіяй [[GNU GPL]] ([[GNU GPL#GPL v3|версія 3]] і вышэй).<ref name="h" /> == Праграмнае забеспячэнне ў камплекце == * [[Асяроддзе рабочага стала]] [[GNOME]]. '''Праца з сеткай:''' * [[Tor]] у [[Пясочніца (бяспека)|ізаляваным рэжыме]] з падтрымкай [[Сеткавы мост|сеткавых мастоў]] (уключаючы [[Абфускацыя|абфусцыраваныя]]<ref>[https://www.torproject.org//projects/obfsproxy.html.en Tor Project: obfsproxy]</ref>) і [[Графічны інтэрфейс карыстача|графічным]] [[:en:Front and back ends#Computer science|франтэндам]] [[:en:Vidalia project|Vidalia]]. * [[Firefox]] з мадыфікацыяй [[Iceweasel]], [[патч]]амі бяспекі<ref>[https://gitweb.torproject.org/torbrowser.git/tree/maint-2.4:/src/current-patches/firefox TorBrowser patches] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141005160128/https://gitweb.torproject.org/torbrowser.git/tree/maint-2.4:/src/current-patches/firefox |date=5 кастрычніка 2014 }}</ref>, а таксама [[Пашырэнне (Mozilla)|пашырэннямі]] [https://www.torproject.org//torbutton/index.html.en Torbutton], [https://www.eff.org/https-everywhere HTTPS Everywhere], [http://noscript.net NoScript] і [https://adblockplus.org/ru/firefox Adblock Plus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170210213839/https://adblockplus.org/ru/firefox |date=10 лютага 2017 }}. * [[NetworkManager]] для лёгкай налады сеткі. * [[Pidgin]] з убудаваным [[OTR]]. * [[Claws Mail]] з убудаванай падтрымкай [[GnuPG]]. * [[Liferea]] — [[RSS-агрэгатар]] для [[GNOME]]. * [[:en:Gobby|Gobby]] для сумеснага рэдагавання тэксту. * [[Aircrack-ng]] для [[вардрайвінг]]а [[Бесправодная сувязь|бесправодных сетак]] [[Wi-Fi]]. * [[I2P]] для доступу да [[:en:Dark Internet|даркнету]]. '''Шыфраванне і прыватнасць:''' * [[LUKS]] і [[:en:GNOME Disks|GNOME Disks]] для [[Шыфраванне|шыфравання]] [[Запамінальная прылада|запамінальных прылад]]. * [[GnuPG]] для [[Шыфраванне|шыфравання]] і [[Лічбавы подпіс|лічбавага подпісу]] [[Электронная пошта|электроннай пошты]]. * [[Схема падзелу сакрэта Шаміра]]. * [[Віртуальная клавіятура]]. * MAT<ref>[https://mat.boum.org/ MAT: Metadata Anonymisation Toolkit ]</ref> — сродак для [[ананім]]ізацыі [[Метададзеныя|метададзеных]]. * [[PWGen]] — [[Пароль#Генерацыя пароля|генератар пароляў]]. * [[KeePassX]] — [[менеджар пароляў]]. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="h">{{citation |url=http://www.h-online.com/open/news/item/Tails-0-11-incognito-live-system-released-1563498.html |title=Tails 0.11 incognito live system released |work=[[The H]] |date=April 30, 2012 |access-date=August 12, 2012 }}</ref> <ref name="lj">{{citation |url=http://www.linuxjournal.com/content/tails-projects-amnesic-incognito-live-system-tails |title=The Tails Project's The Amnesic Incognito Live System (Tails) |first=James |last=Gray |work=[[Linux Journal]] |date=September 16, 2011 |access-date=August 12, 2012 }}</ref> <ref name="lwn">{{citation |url=https://lwn.net/Articles/440279/ |title=The Amnesic Incognito Live System: A live CD for anonymity |first=Koen |last=Vervloesem |work=[[LWN.net]] |date=April 27, 2011 |access-date=August 12, 2012 }}</ref> <ref name="tc">{{citation |language=de |url=http://www.tecchannel.de/sicherheit/news/2038771/tails_0101_the_amnesic_incognito_live_system/ |title=Anonym im Netz |trans-title=Anonymous on the Net |work=[[TecChannel]] |date=February 6, 2012 |access-date=August 12, 2012 |archive-date=1 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401010110/http://www.tecchannel.de/sicherheit/news/2038771/tails_0101_the_amnesic_incognito_live_system/ |url-status=dead }}</ref> }} == Спасылкі == * [https://tails.boum.org/index.en.html Афіцыйны сайт] * [http://zenway.ru/page/tails Tails (The Amnesic Incognito Live System)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150103070308/http://zenway.ru/page/tails |date=3 студзеня 2015 }} — падрабязны агляд. [[Катэгорыя:Дыстрыбутывы Linux для працы з Tor]] [[Катэгорыя:Дыстрыбутывы сямейства Debian]] [[Катэгорыя:Live CD]] k9d0ia11sfrhw4exn8h1n3v8ixfjtyr 0 222792 5154745 4758058 2026-06-15T20:34:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154745 wikitext text/x-wiki {{Персанаж «Зорных войнаў» | імя = Ёда | выява = | памер_выявы = | подпіс_выявы = | колер = джэдай | раса = невядомая | планета = невядомая | пасады = Гранд Майстар-Джэдай | пол = мужчына | рост = 66 см | валасы = карычневыя, пасля сівыя | вочы = карычневыя | зброя = кароткі [[светлавы меч]] [[Зялёны колер|зялёнага колеру]] | транспарт = | прыналежнасць = [[Джэдаі|Ордэн Джэдаяў]],<br /> {{nobr|[[Галактычная Рэспубліка]]}} | акцёр = [[Лялька]], [[камп'ютарная графіка]] | агучка = * {{nobr|[[Фрэнк Оз]] <br /><small>(голас, кіраванне лялькай)</small>}} * {{nobr|[[Уорык Дэвіс]] <small>(Эпізод I)</small>}} * {{nobr|Том Кейн <small>(Эпізод II)</small>}} }} '''Ё́да''' ({{lang-en|Yoda}}; 896 [[Храналогія «Зорных войнаў»|ДБЯ]] — 4 {{Падказка|ПБЯ|Па бітве за Явін}}) — персанаж і адзін з галоўных герояў [[Сусвет «Зорных войнаў»|сусвету]] «[[Зорныя войны|Зорных войнаў]]», наймацнейшы і наймудрэйшы [[джэдай]]. Фігуруе ва ўсіх фільмах [[Франшыза|франшызы]], за выняткам [[Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея|IV эпізоду]]. == Біяграфія == Паходжанне і [[раса]] Ёды невядомыя. Ён навучаўся [[джэдай]]скаму майстэрству ў майстроў, выхаваных непасрэдна ў традыцыі часоў {{Не перакладзена 3|Новыя войны сітхаў|Новых войнаў сітхаў|pl|Nowe wojny Sithów}}. Пасля гэтага шмат стагоддзяў сам займаўся навучаннем рыцараў-джэдаяў, разам з мабільнай акадэміяй Чу’унтар лётаў па [[Галактыка «Зорных войнаў»|галактыцы]] ў пошуках новых адэптаў [[Сіла, Зорныя войны|Сілы]], пакуль карабель не разбіўся на Датаміры. З часам Ёда стаў наймагутнейшым і найстарэйшым [[Джэдай|джэдаем]] у галактыцы, увайшоў у [[Савет джэдаяў]] на [[Карусант|Карусанце]], дзе працягваў трэніраваць [[падаван]]аў і маладзейшых адэптаў. Большасць джэдаяў перыяду канцу [[Галактычная рэспубліка|старой рэспублікі]] на тым ці іншым этапе навучання праходзілі праз яго рукі. Ёда навучаў найбольш магутных джэдаяў: [[Граф Дуку|графа Дуку]], [[Мейс Вінду|Мейса Вінду]], [[Кі-Адзі-Мундзі]], [[Кіт Фіста|Кіта Фіста]] і Люка Скайуокера. === У фільмах === На экране Ёда ўпершыню з’яўляецца ў [[Зорныя войны. Эпізод V: Імперыя наносіць удар у адказ|V эпізодзе]] як настаўнік [[Люк Скайуокер|Люка Скайуокера]], а ўвогуле фігуруе ва ўсіх фільмах [[Франшыза|франшызы]], за выняткам [[Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея|IV эпізоду]]. У «[[Атака клонаў|Атацы клонаў]]» Ёда выпраўляецца на планету [[Каміна]] з мэтай узяць на ўзбраенне [[Галактычная рэспубліка|Рэспублікі]] войска [[салдат-клон|клонаў]]. На чале вялізнай арміі Ёда прыбывае на [[Геанозіс]] — прытулак сепаратыстаў, — такім чынам распачынаючы [[Войны клонаў|клянічныя войны]]. Тут адбываецца яго паядынак з правадыром сепаратыстаў [[Дарт Тыранус|Дартам Тыранусам]], які завяршаецца ўцёкамі сепаратыста. У заключнай фазе клянічных войнаў, прадстаўленай у [[Помста сітхаў|III эпізодзе]], Ёда з батальёнам клонаў выпраўляецца на родную планету [[Вукі|вукаў]] — [[Кашыіік]] — дзеля каардынацыі дзеянняў супраць сепаратыстаў. Акурат у гэты час канцлер [[Палпацін]] уводзіць у дзеянне [[загад 66]], накіраваны на вынішчэнне джэдаяў, аднак Ёда здолеў ацалець, забіўшы пасланых да яго клонаў-асасынаў. Пасля ўтварэння [[Галактычная імперыя|імперыі]] і паражэнні ў бітве з Палпацінам, у якой ён страціў свой [[светлавы меч]], Ёда сыходзіць у падполле на забагненую планету [[Дагоба]]. Тут у 3 годзе ПБЯ яго адшуквае [[Люк Скайуокер]], прысланы духам [[Обі-Ван Кенобі|Обі-Вана Кенобі]] дзеля навучання джэдайскаму майстэрству. Ёда працягвае яго навучанне да ўласнага скону ў «[[Зорныя войны: Эпізод VI: Вяртанне джэдая|Вяртанні джэдая]]» ва ўзросце 900 гадоў. Па смерці аб’яднаўся з Моцай і ператварыўся ў дух, які можа з’яўляцца жывым асобам, што прадэманстравана пад канец VI эпізоду. == Этымалогія == Паводле задумкі [[Джордж Лукас|Лукаса]], Ёда мусіць заставацца загадкавай асобай, таму пра яго амаль нічога не вядома. Імя Ёды можа быць узята са старажытнае зямное мовы; так, на [[Санскрыт|санскрыце]] «yoddha» азначае «жаўнер», а «yodea» на [[Іўрыт|іўрыце]] — «той, хто ведае». == Мова == Выклікае цікавасць таксама своеасаблівая гаворка Ёды, багатая на разнастайныя інверсіі. На [[Мовы Зорных войнаў|галактычнай асноўнай мове]] ён размаўляе, выкарыстоўваючы парадак словаў «[[Аб'ект — суб'ект — дзеяслоў]]». Напрыклад, сябе ён характарызуе Люку Скайуокеру так: {{Цытата|Памер значэння не мае. Паглядзі на мяне. Мяркуеш пра мяне па росце ты? Га? Гм… А не павінен ты. Бо мой саюзнік — [[Сіла, Зорныя войны|Сіла]], і магутны саюзнік гэта.|Ёда|«[[Зорныя войны. Эпізод V: Імперыя наносіць удар у адказ|Зорныя войны: Імперыя наносіць удар у адказ]]»}} {{Арыгінал|en|Size matters not. Look at me. Judge me by my size, do you? Hmm? Hmm. And well you should not. For my ally is the Force, and a powerful ally it is.}} == Здымкі == У першай трылогіі ролю Ёды выконвала [[лялька]], якою кіраваў і агучваў [[Фрэнк Оз]]. У [[Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза|першай серыі]] трылогіі-прыквела Ёда часткова быў [[Камп'ютарная анімацыя|анімаваны камп’ютарна]], часткова выкананы лялькай. У наступных серыях ён ужо выключна згенераваны камп’ютарна. == Узнагароды і адзнакі == * У 2008 годзе Ёда заняў 25 месца ў спісе найвялікшых кінаперсанажаў усіх часоў і народаў, складзеным часопісам «[[Empire]]»<ref>{{cite web |url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=25 |title=''Empire's'' The 100 Greatest Movie Characters |publisher=''Empire'' Magazine |archiveurl=https://www.webcitation.org/685Pb06tI?url=http://www.empireonline.com/100-greatest-movie-characters/default.asp?c=25 |archivedate=1 чэрвеня 2012 |language=en |accessdate=15 лютага 2015 |url-status=live }}</ref>. == Цікавосткі == * Ёда не браў удзелу ў «[[Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея|Новай надзеі]]», але яго імя згадвалася ў сцэнары. * Паводле задумкі [[Джордж Лукас|Лукаса]], Ёда павінен заставацца загадкаваю, нераскрытаю цалкам істотаю. Яго паходжанне і мінулае забаронена апісваць ва ўсіх кнігах, мультфільмах, гульнях і іншых твораў па матывах «Зорных войнаў». * Італьянскія прыхільнікі «Зорных войнаў», асабліва дзеці, часта называюць Ёду «першым сардзінцам» або «тым, хто гаворыць па-сардзінску». Гэта тлумаччыца тым, што пры перакладзе фільмаў на [[Італьянская мова|італьянскую мову]] манера размовы Ёды вельмі нагадвала сардзінскі акцэнт, які лічыцца ў Італіі дзіўным і нават бязглуздым. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://be.starwars.wikia.com/wiki/Ёда Ёда]{{Недаступная спасылка}} у Вукіпедыі — вікі-энцыклапедыі «Зорных войнаў». {{ref-be}}} {{Сусвет Зорных войнаў}} {{Джэдаі}} [[Катэгорыя:Зорныя войны]] [[Катэгорыя:Джэдаі]] [[Катэгорыя:Выдуманыя настаўнікі]] [[Катэгорыя:Выдуманыя генералы]] [[Катэгорыя:Выдуманыя мужчыны]] [[Катэгорыя:Персанажы-іншапланецяне]] [[Катэгорыя:Выдуманыя пустэльнікі]] 9c7pi19tb82xhlsevhrxxbphyh9jg3r 0 225481 5154818 4871375 2026-06-16T06:48:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154818 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Ігар Дзедусенка''' (нар. {{ДН|7|5|1990}}, [[Маладзечна]]) — беларускі класічны гітарыст. Нарадзіўся ў музычнай сям'і і вельмі рана выявіў свой музычны талент. Вучобу распачаў ва ўзросце 7 гадоў пад апекай Карла Пагоцкага. Ужо праз год здабыў сваю першую ўзнагароду. Працягваў навуку ў [[Беларуская акадэмія музыкі|Акадэміі музыкі]] ў Мінску, а пасля ў [[Познань|Познані]] ў класе Лукаша Курапачэўскага, які прызнаў яго адным з найвялікшых талентаў у Польшчы  за апошніх 10 гадоў. Згодна з яго меркаваннем, маладога музыку адрознівае ''«небывалая ўражлівасць і музычная фантазія, якія рэдка можна спаткаць у такім маладым узросце. Ігар без сумненняў належыць да вузкага грона гітарыстаў, якія на гітары граюць сапраўдную музыку!»''. Выконвае творы розных эпох і стыляў. У рэпертуары ёсць класіка нароўні з папулярнай ці рэлігійная музыкай. Таксама рэалізуе шмат аўтарскіх праектаў, супрацоўнічае з таленавітымі сучаснымі кампазітарамі з усяго свету. Жыве і працуе ў Познані, Польшча. == Узнагароды == * 1999 — Галоўны прыз на Міжнародным конкурсе па класічнай гітары ў г. Элк (Польшча) * 2002 — Галоўны прыз на Міжнародным конкурсе па класічнай гітары ў г. Гіралтоўцэ (Славакія) * 2003 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным фестывалі ў г. Санок (Польшча) * 2004 ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Крыніца (Польшча) ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Крута Гора (Чэхія) * 2005 ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе [[GitAs|«GitAs»]] у г. Кіеў (Украіна) ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Санок (Польшча) ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Zruc nad Sazavou (Чэхія) * 2006 ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе «Віртуозы гітары» ў г. Санкт-Пецярбург (Расія) ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Сегед (Венгрыя) ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Фельберт (Германія)</span> * 2007 ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Веймар (Германія) ::  — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Крута Гора (Чэхія) * 2008 — Галоўны прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Фельберт (Германія) * 2009 — Галоўны прыз на Рэспубліканскім конкурсе сярод выканаўцаў на народных інструментах (Беларусь) * 2011 — Трэці прыз на Міжнародным гітарным конкурсе [[Luys Milan|«Luys Milan»]] (Іспанія) * 2012 ::  — Другі прыз на Міжнародным гітарным конкурсе ў г. Берлін (Германія) ::  — Галоўны прыз на Міжнародным музычным конкурсе [[Залатая гітара|«Залатая гітара»]] у г. Познань (Польшча) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://igordedusenko.wix.com/dedusenkoigor Афіцыйны сайт]{{Недаступная спасылка}} Ігара Дзедусенкі * [http://last.by/music/%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C+%D0%B4%D0%B5%D0%B4%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE Ігар Дзедусенка]{{Недаступная спасылка}} на last.by * http://queenguitar.by/content/vypusk-%E2%84%96-2-gitarist-igor-dedusenko {{DEFAULTSORT:Дзедусенка Ігар}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладзечне]] [[Катэгорыя:Гітарысты Беларусі]] gxmm0dkd6r1zz8adq70ew989ru4gk30 0 233906 5154654 4892484 2026-06-15T14:20:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Дамброўскія]] у [[Дамброўскія (хутар)]] не пакінуўшы перасылкі: неасноўнае значэнне 4892484 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = хутар |беларуская назва = Дамброўскія |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 20|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 30|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Браслаўскі |сельсавет = Відзаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 957915909 }} '''Дамбро́ўскія'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dambroŭskija}}, {{lang-ru|Домбровские}}) — [[хутар]] у [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Відзаўскі сельсавет|Відзаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1921—1939 гадах вёска ў складзе [[Відзы (гміна)|гміны Відзы]] [[Браслаўскі павет (1922—1940)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. == Насельніцтва == * 1921 год — 68 жыхароў, 13 двароў<ref name="skorowidz">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 17.</ref>. * 1931 год — 64 жыхары, 13 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 14</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Відзаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Відзаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна]] thl9z2bn1ze3aphjzeh1o4wt8fq6i0t 10 265519 5154655 4380189 2026-06-15T14:20:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154655 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя па сельсавеце |Назва шаблона = Відзаўскі сельсавет |Назва = [[Відзаўскі сельсавет]] |Краіна = Беларусь |Вобласць = Віцебская |Раён = Браслаўскі |Герб = |Цэнтр = [[Відзы]] |Пасёлкі = |Аграгарадкі = * [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвяты]] * [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] |Вёскі = * [[Азярава]] * [[Антадолле]] * [[Астравішкі]] * [[Ашкарагі]] * [[Балундзішкі]] * [[Баравыя (Відзаўскі сельсавет)|Баравыя]] * [[Баркаўшчына]] * [[Барсукі (Браслаўскі раён)|Барсукі]] * [[Бікішкі]] * [[Біцюны]] * [[Блажышкі]] * [[Бучаны]] * [[Бялюнішкі]] * [[Вазгелянцы]] * [[Вайнікішкі (вёска)|Вайнікішкі]] * [[Вайнюны]] * [[Ваўкі (Браслаўскі раён)|Ваўкі]] * [[Ваяціна]] * [[Відзішкі]] * [[Відзы Лаўчынскія]] * [[Галалаўкі]] * [[Гаўраны]] * [[Гевянішкі]] * [[Германоўшчына (Браслаўскі раён)|Германоўшчына]] * [[Гірэйшы]] * [[Груштэлішкі]] * [[Грыгараўшчына (Браслаўскі раён)|Грыгараўшчына]] * [[Грытуны]] * [[Гультаёўшчына]] * [[Гурэлі (Браслаўскі раён)|Гурэлі]] * [[Дубраўка (Браслаўскі раён)|Дубраўка]] * [[Жвірблішкі (Браслаўскі раён)|Жвірблішкі]] * [[Ждэгелі]] * [[Зацішша (Браслаўскі раён)|Зацішша]] * [[Казарэзы (Браслаўскі раён)|Казарэзы]] * [[Казімірова (Браслаўскі раён)|Казімірова]] * [[Каранеўшчына (Браслаўскі раён)|Каранеўшчына]] * [[Кардэлішкі]] * [[Кецішкі]] * [[Лайбуны]] * [[Латочкі]] * [[Латышкі (Браслаўскі раён)|Латышкі]] * [[Леамполле]] * [[Мамяны]] * [[Манюкі]] * [[Марозаўка (Браслаўскі раён)|Марозаўка]] * [[Маярышкі]] * [[Мілюны (Відзаўскі сельсавет)|Мілюны]] * [[Мяшкелі]] * [[Новая Вёска (Браслаўскі раён)|Новая Вёска]] * [[Нурвяны]] * [[Падварынка]] * [[Падзісеннікі]] * [[Падтрайбшуны]] * [[Пакульня]] * [[Пастарнакі (Браслаўскі раён)|Пастарнакі]] * [[Пента]] * [[Перавознікі (Браслаўскі раён)|Перавознікі]] * [[Пузава (Браслаўскі раён)|Пузава]] * [[Расінэлі]] * [[Растанішкі]] * [[Раташалі]] * [[Рудзі (Браслаўскі раён)|Рудзі]] * [[Руціны]] * [[Рэгуляры]] * [[Савейкі (Браслаўскі раён)|Савейкі]] * [[Савічы (Браслаўскі раён)|Савічы]] * [[Скрабэні]] * [[Стары Двор (Браслаўскі раён)|Стары Двор]] * [[Стунжышкі]] * [[Сястрэнцы]] * [[Трыбуцішкі]] * [[Трэйбшы]] * [[Фурманішкі]] * [[Чарназем’е (Браслаўскі раён)|Чарназем’е]] * [[Чыжэўшчына (Браслаўскі раён)|Чыжэўшчына]] * [[Эйтмяны]] * [[Якшты]] |Хутары = * [[Белы Засценак]] * [[Вацкялюны]] * [[Гадаўшчына]] * [[Галавачы (Браслаўскі раён)|Галавачы]] * [[Гектаўка]] * [[Гробішкі]] * [[Гянужа]] * [[Дамброўскія (хутар)|Дамброўскія]] * [[Дэгуцішкі]] * [[Ержышкі]] * [[Жалабішкі]] * [[Канавалы (Браслаўскі раён)|Канавалы]] * [[Каралюнцы]] * [[Карклінскія]] * [[Кліпы]] * [[Леанішкі]] * [[Ліпалаты]] * [[Любішкі]] * [[Малькаўшчына (Браслаўскі раён)|Малькаўшчына]] * [[Мацаляны]] * [[Мельнікі (Браслаўскі раён)|Мельнікі]] * [[Паўлаўка (Браслаўскі раён)|Паўлаўка]] * [[Плетарова]] * [[Снегішкі]] * [[Сэклы (хутар)|Сэклы]] * [[Талянішкі]] * [[Трабшышкі]] * [[Чорны Засценак]] * [[Шаркішкі (Відзаўскі сельсавет)|Шаркішкі]] * [[Юлішкі]] }} lo8wt7d67n95h7b967a6ohun5104i4w 10 267016 5154663 2861497 2026-06-15T14:48:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154663 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя па сельсавеце |Назва шаблону = Дорскі сельсавет |Назва = [[Дорскі сельсавет]] |Краіна = Беларусь |Вобласць = Мінская |Раён = Валожынскі |Герб = |Цэнтр = [[Доры]] |Пасёлкі = |Аграгарадкі = [[Сугвазды]] |Вёскі = [[Адамполе]]{{*}} [[Александрова (Валожынскі раён)|Александрова]]{{*}} [[Бакшты (Валожынскі раён)|Бакшты]]{{*}} [[Батуркі]]{{*}} [[Білуці]]{{*}} [[Будраўшчына (Дорскі сельсавет)|Будраўшчына]]{{*}} [[Бярава]]{{*}} [[Вербаўцы]]{{*}} [[Гляі]]{{*}} [[Даманоўшчына]]{{*}} [[Даўгулі]]{{*}} [[Дварэц (Валожынскі раён)|Дварэц]]{{*}} [[Дубоўцы]]{{*}} [[Есьманы (вёска)|Есьманы]]{{*}} [[Запруддзе (Валожынскі раён)|Запруддзе]]{{*}} [[Зарэчча (Дорскі сельсавет)|Зарэчча]]{{*}} [[Захажэва]]{{*}} [[Камароўка (Валожынскі раён)|Камароўка]]{{*}} [[Клерымонты]]{{*}} [[Кудзеўцы]]{{*}} [[Ласокіна]]{{*}} [[Леснікі (Дорскі сельсавет)|Леснікі]]{{*}} [[Лужаны (Валожынскі раён)|Лужаны]]{{*}} [[Мажулева (Валожынскі раён)|Мажулева]]{{*}} [[Макрычаўшчына]]{{*}} [[Мяжэйкі]]{{*}} [[Навасады (Валожынскі раён)|Навасады]]{{*}} [[Навасёлкі Есьманоўскія]]{{*}} [[Нелюбы]]{{*}} [[Паліксаўшчына]]{{*}} [[Раманаўшчына (Валожынскі раён)|Раманаўшчына]]{{*}} [[Сазонаўшчына (Валожынскі раён)|Сазонаўшчына]]{{*}} [[Сарокі (Валожынскі раён)|Сарокі]]{{*}} [[Седлішча]]{{*}} [[Слабада (Дорскі сельсавет)|Слабада]]{{*}} [[Сульжыцы]]{{*}} [[Сярэдняе Сяло]]{{*}} [[Цябуты (Валожынскі раён)|Цябуты]]{{*}} [[Шараі (Валожынскі раён)|Шараі]]{{*}} [[Ядзейкі]]{{*}} [[Ясьманаўцы (Валожынскі раён)|Ясьманаўцы]] |Хутары = [[Ануліна]] }} 310uautmnk08kqgqiktmdwbkqia0z7k 0 278401 5154661 4999506 2026-06-15T14:47:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Есьманы]] у [[Есьманы (вёска)]]: ёсць яшчэ род 4999506 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Есьманы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 06|lat_sec = 04 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 38|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Дорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 1668260454 }} '''Есьманы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ясьманы́'''</ref> ({{lang-be-trans|Jeśmany}}, {{lang-ru|Есьманы}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дорскі сельсавет|Дорскага сельсавета]]. Да [[30 кастрычніка]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Сугваздаўскі сельсавет|Сугваздаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == Назва адыменная, ад двухасноўнага балцка-літоўскага імя ''Eis-man'as.''{{няма АК|22|05|2025}} У літоўскай антрапаніміі вядомыя адпаведныя іменныя асновы ''Eis-'' i ''Man-.''{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дорскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] f6mef6crh0dgkbwosgathun3il5ypga 0 281581 5154687 5092259 2026-06-15T16:01:49Z Plaga med 116903 вікіфікацыя 5154687 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Нарэйшы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Нарэйшы |вобласць = Мінская |раён = Мядзельскі |сельсавет = Свірскі }} '''Нарэ́йшы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Narejšy}}, {{lang-ru|Нарейши}}) — [[вёска]] ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Свірскі сельсавет|Свірскага сельсавета]]. == Назва == Паблізу, у [[Нарач (аграгарадок, Мядзельскі раён)|Кабыльніку]] засведчанае прозвішча Нарэйша (''Norejsza''), было яно і на літоўскай Жамойці<ref>https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/share/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/267109517/316018496/lt/iiif/manifest&lang=lt&page=149 https://www.epaveldas.lt/preview?id=1521%2F1%2F4</ref>. Ёсць сучасныя літоўскія прозвішчы ''Norys, Noraitis''<ref>{{Cite web|url=https://pavardes.lki.lt/?pv=6516b519c55b0291a2fc6a6cc12c7b3f|title=Lietuvių pavardžių žodynas|website=pavardes.lki.lt|access-date=2026-06-15}}</ref>. Антрапанімічны суфікс -''eiš''- асабліва папулярны ва ўсходняй, [[Аўкштайція|аўкштайцкай]] частцы Літвы<ref>Daiva Sinkevičiūtė. Lietuvių dvikamienių asmenvardžių trumpiniai ir jų kilmės pavardės. Vilnius, 2006. С. 221.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Свірскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Свірскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна]] tupqu3slbhcvd6dtdz51a4de6mafj3y 0 282501 5154768 4797354 2026-06-15T23:15:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154768 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Макаед}} {{ДД | імя = Іван Аляксандравіч Макаед | жанчына = | выява = | шырыня партрэта = | подпіс = | тытул = Начальнік Галоўнай дзяржаўнай падатковай інспекцыі | перыядпачатак = [[1990]] | перыядканец = [[20 жніўня]] [[1992]] | прэзідэнт = | прэм'ер = [[Вячаслаў Кебіч]] | папярэднік = ''пасада ўтворана'' | пераемнік = [[Васіль Фёдаравіч Некрашэвіч|Васіль Некрашэвіч]] | тытул_3 = | перыядпачатак_3 = | перыядканец_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = | прэм'ер-міністр_3 = | прэзідэнт_3 = | тытул_4 = | перыядпачатак_4 = | перыядканец_4 = | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = | прэм'ер-міністр_4 = | прэзідэнт_4 = | тытул_5 = | перыядпачатак_5 = | перыядканец_5 = | папярэднік_5 = | пераемнік_5 = | прэм'ер-міністр_5 = | прэзідэнт_5 = | тытул_6 = | перыядпачатак_6 = | перыядканец_6 = | папярэднік_6 = | пераемнік_6 = | прэм'ер-міністр_6 = | прэзідэнт_6 = | дата нараджэння = 26.12.1940 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = | назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб'яднанне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчанні — «Партыя» --> | партыя = | муж = | жонка = | сужэнец = | дзеці = | бацька = | маці = | род = | адукацыя = | рэлігія = | аўтограф = | узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} [[Выява:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|border|40px|Медаль «За доблесную працу»]] {{!}} {{Медаль Ветэран працы}} {{!}}} }} '''Іва́н Алякса́ндравіч Макае́д''' (нар. {{ДН|26|12|1940}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы начальнік Галоўнай дзяржаўнай падатковай інспекцыі Беларусі ([[1990]]-[[1992]]). == Біяграфія == У [[1990]] узначаліў створаную [[2 красавіка]] 1990 года Пастановай [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў Беларускай ССР]] №78 была створана Галоўная дзяржаўная падатковая інспекцыя [[Міністэрства фінансаў БССР]]<ref>[http://laws.newsby.org/documents/sovetm/pos20/sovmin20652.htm ПАСТАНОВА Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 2 красавіка 1990 г. №78 «Аб дзяржаўнай падатковай службе»{{ref-ru}}]</ref>. [[20 жніўня]] [[1992]] года быў прызначаны першым намеснікам Старшыні аўдытарскай палаты пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь<ref>[http://laws.newsby.org/documents/sovetm/pos19/sovmin19956.htm ПАСТАНОВА Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 20 жніўня 1992 г №509 «Аб прызначэнні І.А.Макаеда першым намеснікам Старшыні аўдытарскай палаты пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь»]{{ref-ru}}</ref> [[30 мая]] [[1994]] года быў вызвалены з пасады ў сувязі з выхадам у адстаўку<ref>{{Cite web |url=http://arc.pravoby.info/documentf/part3/aktf3944.htm |title=Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 30 мая 1994 г. №401 «Аб вызваленні І.А.Макаеда ад пасады першага намесніка Старшыні аўдытарскай палаты пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь»{{ref-ru}} |access-date=8 кастрычніка 2015 |archive-date=8 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241208112104/http://arc.pravoby.info/documentf/part3/aktf3944.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.nalog.gov.by/special/ru/rukovoditeli_ru/ Біяграфія на сайце Міністэрства па падатках і зборах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160505130319/http://www.nalog.gov.by/special/ru/rukovoditeli_ru/ |date=5 мая 2016 }} {{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Макаед, Іван}} [[Катэгорыя:Міністры па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь]] {{Міністры па падатках і зборах Беларусі}} c5jzmtmeipg8ds00l1xuj34vkxp8lql 0 294796 5154813 4243373 2026-06-16T06:40:06Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Печкі]] у [[Печкі (Маларыцкі раён)]]: ёсць горад у Чэхіі 4243373 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Печкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Piečki_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 57|lat_sec = 26 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 02|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Маларыцкі |сельсавет = Велікарыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242980806 }} '''Пе́чкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пячкы́'''</ref> ({{lang-be-trans|Piečki}}, {{lang-ru|Печки}}) — [[вёска]] ў [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Велікарыцкі сельсавет|Велікарыцкага сельсавета]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Велікарыцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Велікарыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Маларыцкага раёна]] hvhs9pc5u1vzo8m2ph8psrpbzti2i8b 5154817 5154813 2026-06-16T06:47:24Z Autumndancer 168015 5154817 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Печкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Печкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Piečki_(1).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 57|lat_sec = 26 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min = 02|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Маларыцкі |сельсавет = Велікарыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242980806 }} '''Пе́чкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пячкы́'''</ref> ({{lang-be-trans|Piečki}}, {{lang-ru|Печки}}) — [[вёска]] ў [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Велікарыцкі сельсавет|Велікарыцкага сельсавета]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Велікарыцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Велікарыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Маларыцкага раёна]] 43s4lfd5j1bsuzn0nx7agy3p3e0nqbt 0 308232 5154615 5138961 2026-06-15T12:03:24Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, пунктуацыя 5154615 wikitext text/x-wiki {{Гібель Раманавых}} '''Расстрэ́л ца́рскай сям’і́''' (былога [[Расійская імперыя|расійскага]] [[Спіс імператараў Расіі|імператара]] [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]] і яго сям’і) быў учынены ў паўпадвальным памяшканні {{нп3|Дом Іпацьева|дома Іпацьева|ru|Дом Ипатьева}} ў [[Екацярынбург]]у ў ноч з [[16 ліпеня|16]] на [[17 ліпеня]] [[1918]] года ў выкананне пастановы выканкама Уральскага абласнога Савета рабочых, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|306}}, які ўзначальваўся [[Бальшавікі|бальшавікамі]]<ref group="заўв">Склад Прэзідыума Уральскага абласнога савета: <br /> 1. Белабародаў А. Г. — старшыня Уралсавета, член РСДРП з 1907 года, бальшавік. <br /> 2. Дзідкоўскі Б. В. — намеснік старшыні Уралсавета, член РСДРП з сакавіка 1917 года, бальшавік. <br /> 3. Галашчокін І. І. («таварыш Піліп») — член РСДРП з 1903 года, бальшавік. <br /> 4. Талмачоў Н. Г. — член РСДРП з 1913 года, бальшавік. <br /> 5. Сафараў Г. І. — член РСДРП з 1908 года, бальшавік.</ref>. Разам з царскай сям’ёй былі расстраляныя і члены яе світы. Большасць сучасных гісторыкаў<ref>{{cite web |url = <!-- http://dokopost.ru/72/116 --> http://www.webcitation.org/6H7pbddEE |title = Без Грифа Секретно: Красные цареубийцы |publisher = dokopost.ru |access-date = 2013-06-4 |archive-url = https://www.webcitation.org/6H7pbddEE?url=http://dokopost.ru/72/116 |archive-date = 4 чэрвеня 2013 |deadurl = no }}</ref><ref name="alekseyev">{{cite web |author = Алексеев В. В. |url = http://www.romanov-center.narod.ru/Diss/conf/culter/alex.htm |title = Гибель царской семьи: итоги и задачи изучения |publisher = romanov-center.narod.ru |access-date = 2012-10-4 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150610224408/http://www.romanov-center.narod.ru/Diss/conf/culter/alex.htm |archive-date = 10 чэрвеня 2015 |url-status = dead }}</ref> сходзяцца ў думцы, што прынцыповае рашэнне пра расстрэл Мікалая II было прынята ў Маскве (пры гэтым звычайна паказваюць на кіраўнікоў Савецкай Расіі [[Якаў Міхайлавіч Свярдлоў|Свярдлова]] і [[Уладзімір Ільіч Ленін|Леніна]]). Аднак адзінства па пытаннях, ці была дадзена санкцыя на расстрэл Мікалая II без суда (што фактычна адбылося), і ці была дадзена санкцыя на расстрэл усёй сям’і, сярод сучасных гісторыкаў няма. Сярод юрыстаў таксама няма адзінства наконт таго, ці быў расстрэл санкцыянаваны вышэйшым савецкім кіраўніцтвам. Калі эксперт-крыміналіст Ю. Жук лічыць несумнеўным фактам тое, што выканкам Уральскага абласнога Савета дзеяў у адпаведнасці з інструкцыямі першых асоб Савецкай дзяржавы<ref name="Жук">{{кніга |загаловак= Исповедь цареубийц. Убийство Царской Семьи в материалах предварительного следствия и в воспоминаниях лиц, причастных к совершению этого преступления|адказны= аўтар-составитель Ю. А. Жук|месца= Москва|выдавецтва= Вече|год= 2008|isbn= 978-5-9533-2965-1}}</ref>{{rp|4—5}}, то старэйшы следчы па асабліва важных справах {{нп3|Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі|СКП Расійскай Федэрацыі|ru|Следственный комитет Российской Федерации}} У. М. Салаўёў, які з 1993 года вёў расследаванне акалічнасцей забойства царскай сям’і<ref name="ntv.ru">{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/217502|title=Расследование убийства Николая II и его семьи, продолжавшееся 18 лет, объявлено завершенным|publisher=НТВ-новости|access-date=2012-12-29|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6ELv7uPBX?url=http://www.ntv.ru/novosti/217502|archive-date=11 лютага 2013|url-status=live}}</ref>, у сваіх інтэрв’ю ў 2008—2011 гадах сцвярджаў, што расстрэл Мікалая II і яго сям’і праводзіўся без санкцыі Леніна і Свярдлова<ref name="izvestiya">{{артыкул|загаловак= «Уголовное дело цесаревича Алексея». На вопросы обозревателя «Известий» Татьяны Батенёвой ответил следователь по особо важным делам Следственного комитета Российской Федерации Владимир Соловьёв|спасылка= http://izvestia.ru/news/370107|год= 17 студзеня 2011}}</ref><ref name="dostoinstvo">{{артыкул|аўтар= Интервью следователя В. Н. Соловьёва и Л. А. Аннинского|загаловак= Расстрельный дом|спасылка= http://www.dostoinstvo.zolt.ru/index.php?module=articles&c=articles&b=1&a=16|мова= ru|выданне= Достоинство|тып= Общественно-политический журнал|год= 2008|нумар= 1}}</ref><ref name="kprf.ru">{{артыкул|загаловак= «Правда»: Ленин в расстреле царской семьи не виновен! Сенсационное интервью старшего следователя по особо важным делам ГСУ СК при Прокуратуре Российской Федерации В. Н. Соловьёва|спасылка= http://kprf.ru/rus_soc/67453.html}}</ref>. Паколькі да рашэння Прэзідыума Вярхоўнага суда Расіі ад 1 кастрычніка 2008 года лічылася, што Уральскі аблсавет не з’яўляўся судовым ці іншым органам, які меў паўнамоцтвы выносіць прысуд, апісваныя падзеі доўгі час разглядаліся з юрыдычнага пункту погляду не як [[Чырвоны тэрор|палітычныя рэпрэсіі]], а як [[забойства]], што перашкаджала пасмяротнай рэабілітацыі Мікалая II і яго сям’і<ref name="citat">{{cite web |datepublished = 01/10/2008 |url = http://www.rian.ru/society/20081001/151774542.html |title = Верховный суд признал членов царской семьи жертвами репрессий |work = РИА Новости |access-date = 9 лістапада 2008 |archive-url = https://www.webcitation.org/65WvtsRlP?url=http://ria.ru/society/20081001/151774542.html |archive-date = 17 лютага 2012 |url-status = live }}</ref>. Рэшткі пяці членаў імператарскай сям’і, а таксама іх слуг, былі знойдзены ў ліпені [[1991]] года непадалёк ад [[Екацярынбург]]а пад насыпам Старой Капцякоўскай дарогі. У ходзе следства па крымінальнай справе, якую вяла {{нп3|Пракуратура Расійскай Федэрацыі|Генпракуратура Расіі|ru|Прокуратура Российской Федерации}}, рэшткі былі ідэнтыфікаваны. [[17 ліпеня]] [[1998]] года рэшткі членаў імператарскай сям’і былі пахаваны ў [[Петрапаўлаўскі сабор|Петрапаўлаўскам саборы]] Санкт-Пецярбурга. У ліпені [[2007]] года былі знойдзены рэшткі царэвіча Аляксея і вялікай княжны Марыі. У верасні 2015 года [[Следчы камітэт Расіі]] аднавіў расследаванне па факце гібелі царскай сям’і<ref name=autogenerated1>[http://www.interfax.ru/russia/468790 СКР возобновил расследование гибели семьи Романовых — Интерфакс]</ref>. {{TOChidden}} == Перадгісторыя == [[Файл:Romanovs1917.jpg|thumb|right|245px|Мікалай II з дочкамі Вольгай, Анастасіяй і Таццянай ([[Табольск]], зіма [[1917]] года)<ref group="заўв">Romanov Collection, General Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, [[Ельскі ўніверсітэт]] ([[ЗША]]).</ref>]] [[Файл:AlexeiNicholas1917.jpg|thumb|right|245px|Мікалай II са спадчыннікам у высылцы ў Табольску, 1917 год.]] У выніку [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] Мікалай II [[Адрачэнне Мікалая II|зрокся ад прастола]] і разам з сям’ёй знаходзіўся пад хатнім арыштам у [[Пушкін (горад)|Царскім Сяле]]. Як сведчыў [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|А. Ф. Керанскі]], калі ён, міністр юстыцыі [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]], усяго толькі праз 5 дзён пасля адрачэння ўстаў на трыбуну Маскоўскага Савета, ён быў абсыпаны градам выкрыкаў з месца з вымогай караць смерцю Мікалая II. Ён пісаў у сваіх успамінах: «Смяротнае пакаранне Мікалая Другога і адпраўка яго сям’і з Аляксандраўскага палаца ў Петрапаўлаўскую крэпасць ці Кранштат — вось лютыя, часам ашалелыя вымогі сотняў усялякіх дэлегацый, дэпутацый і рэзалюцый, што з’яўляліся і падавалі іх Часоваму ўраду…»<ref name="latyshev" />{{rp|119}}. У жніўні [[1917]] года Мікалай II і яго сям’я паводле рашэння Часовага ўрада былі высланы ў [[Табольск]]. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|прыходу бальшавікоў да ўлады]], у пачатку 1918 года, у савецкім урадзе абмяркоўвалася прапанова правесці адкрыты судовы працэс над Мікалаем II. Гісторык Латышаў піша, што ідэя суда над Мікалаем II была падтрымана Троцкім, аднак Ленін выказаў сумневы ва ўчаснасці правядзення такога працэсу. Паводле сведчання наркама юстыцыі Штэйнберга, пытанне было адкладзенае на нявызначаны час, які так і не наступіў<ref name="latyshev" />{{rp|121, 122}}. На думку гісторыка У. М. Хрусталёва, да вясны 1918 года бальшавісцкімі кіраўнікамі быў выпрацаваны план па зборы ўсіх прадстаўнікоў дынастыі Раманавых на Урале, дзе яны б утрымваліся на значнай адлегласці ад вонкавых небяспек тыпу [[Першая сусветная вайна|Германскай імперыі]] і [[Антанта|Антанты]], а з іншага боку, бальшавікі, якія мелі там моцныя палітычныя пазіцыі, маглі б трымаць сітуацыю з Раманавымі пад сваім кантролем. У такім месцы, як пісаў гісторык, Раманавых можна было б знішчыць, знойдучы для гэтага прыдатную нагоду. У красавіку — маі 1918 года Мікалай II разам з блізкімі быў дастаўлены пад аховай з Табольска ў «чырвоную сталіцу Урала» — [[Екацярынбург]] — дзе да таго моманту ўжо знаходзіліся іншыя прадстаўнікі імператарскага дома Раманавых<ref name="lastdays">{{кніга |аўтар= Хрусталёв В. М.|загаловак= Романовы. Последние дни великой династии|выданне= 1-е|месца= М.|выдавецтва= АСТ|год= 2013|старонак= 861|серыя= Романовы. Падение династии|isbn= 978-5-17-079109-5|тыраж=2500}}</ref>{{rp|515}}. Менавіта тут у сярэдзіне ліпеня 1918 года, у становішчы імклівага наступлення антысавецкіх сіл ({{нп3|Чэхаславацкія легіёны|Чэхаславацкага корпуса|ru|Чехословацкие легионы}} і {{нп3|Сібірская армія|Сібірскай арміі|ru|Сибирская армия}}), якія набліжаліся да Екацярынбурга (і сапраўды захапілі яго праз восем дзён), была здзейснена расправа над царскай сям’ёй<ref name="Жук" />{{rp|6}}. У якасці адной з прычын расстрэлу мясцовыя савецкія ўлады звалі раскрыццё нейкай змовы, што нібы мела мэтай вызваленне Мікалая II. Аднак, паводле ўспамінаў членаў калегіі Уральскай АблНК І. І. Радзінскага і М. А. Мядзведзева (Кудрына), гэтая змова насамрэч з’яўлялася правакацыяй, арганізаванай уральскімі бальшавікамі, каб, як лічаць сучасныя даследчыкі, атрымаць падставы для пазасудовай расправы<ref name="Жук" /><ref name="sledstviye" />{{rp|81}}<ref name="romanovy" />{{rp|350}}<ref name=filippov-sud />. == Ход падзей == [[Файл:Nikolaus II. (Russland).jpg|thumb|245px|Адна з апошніх фатаграфій Мікалая II, зробленая падчас яго высылкі ў [[Горад Табольск|Табольску]]<ref group="заўв">Фатаграфія без дакладнага датавання, атрымана праз Bain News Service і захоўваецца ў [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэцы Кангрэса ЗША]] (George Grantham Bain Collection).</ref>]] === Высылка ў Екацярынбург === Гісторык А. М. Баханаў піша, што існуе мноства гіпотэз, чаму цара разам з сям’ёй перавезлі з Табольска ў Екацярынбург і ці збіраўся ён бегчы; у той жа час, А. М. Баханаў лічыць усталяваным фактам тое, што пераезд у Екацярынбург выцякаў з імкнення бальшавікоў узмацніць жорсткасць рэжыму і падрыхтавацца да ліквідацыі цара і яго сям’і<ref name="bohanov" />{{rp|400}}. Пры гэтым бальшавікі не ўяўлялі сабою аднастайнай сілы<ref name="alekseyev"/>. 1 красавіка [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] прыняў рашэнне перавесці царскую сям’ю ў [[Масква|Маскву]]<ref name="latyshev" />{{rp|123—124}}<ref name="kovalchenko"/>. Улады [[Урал]]а, якія катэгарычна пярэчылі супраць гэтага рашэння, прапанавалі перавесці яе ў Екацярынбург. Магчыма, у выніку супрацьстаяння Масквы і Урала<ref name="kovalchenko"/>, з’явілася новае рашэнне УЦВК ад 6 красавіка 1918 г.<ref name="latyshev" />{{rp|124}}<ref name="kovalchenko"/>, паводле якога ўсе арыштаваныя накіроўваліся на Урал. У канчатковым выніку рашэнні УЦВК звяліся да дырэктыў пра падрыхтоўку адкрытага судовага працэсу над Мікалаем Другім і пра перасоўванне царскай сям’і ў Екацярынбург. Арганізаваць гэты пераезд было даручана асобаўпаўнаважанаму УЦВК Васілю Якаўлеву, якога Свярдлоў добра ведаў па супольнай рэвалюцыйнай працы ў гады першай рускай рэвалюцыі<ref name="latyshev" />{{rp|124}}. Дасланы з Масквы ў Табольск камісар {{нп3|Канстанцін Аляксеевіч Мячын|Васіль Якаўлеў (Мячын)|ru|Мячин, Константин Алексеевич}} узначаліў сакрэтную місію па вывазе царскай сям’і ў Екацярынбург дзеля наступнай перапраўкі яе ў Маскву. З прычыны [[Аляксей Мікалаевіч|хваробы сына]] Мікалая II было вырашана пакінуць усіх дзяцей, апроч Марыі, у Табольску ў надзеі ўз’яднацца з імі пазней<ref name="paips_103">{{кніга|аўтар=Пайпс Р.|загаловак=Русская революция|спасылка=[http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/143852/103/Paiips_-_Russkaya_revolyuciya._Kniga_2._Bol%27sheviki_v_bor%27be_za_vlast%27_1917-1918.html|том=2. Большевики в борьбе за власть. 1917—1918|старонкі=103}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. 26 красавіка 1918 года Раманавы пад аховай кулямётнікаў пакінулі Табольск, 27 красавіка вечарам прыбылі ў [[Цюмень]]<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|186—188}}. 30 красавіка цягнік з Цюмені прыбыў у Екацярынбург, дзе Якаўлеў перадаў імператарскую пару і дачку Марыю кіраўніку Уралсавета {{нп3|Аляксандр Георгіевіч Белабародаў|А. Г. Белабародаву|ru|Белобородов, Александр Георгиевич}}<ref name="paips_103"/>. Разам з Раманавымі ў Екацярынбург прыбылі князь {{нп3|Васіль Аляксандравіч Даўгарукаў|В. А. Даўгарукаў|ru|Долгоруков, Василий Александрович}}, [[Яўген Сяргеевіч Боткін|Я. С. Боткін]], Г. С. Дзямідава, {{нп3|Цярэнцій Іванавіч Чамадураў|Ц. І. Чамадураў|ru|Чемодуров, Терентий Иванович}}, {{нп3|Іван Дзмітрыевіч Сяднёў|І. Д. Сяднёў|ru|Седнёв, Иван Дмитриевич}}<ref name="primechaniya_90">{{cite web|url=http://feb-web.ru/feb/rosarc/ra8/RA8-371-.htm?cmd=0&hash=90|title=Примечания. 90 // ''Н. А. Соколов''. Предварительное следствие 1919—1922 гг.: <nowiki>[Сб. материалов]</nowiki> / Сост. Л. А. Лыкова. — М.: Студия ТРИТЭ; Рос. Архив, 1998. — (Российский Архив; <nowiki>[Т.]</nowiki> VIII)|access-date=2013-06-19|archive-url=https://www.webcitation.org/6HUmhzeoy?url=http://feb-web.ru/feb/rosarc/ra8/RA8-371-.htm?cmd=0|archive-date=19 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref>. Ёсць звесткі, што падчас пераезду Мікалая II з Табольска ў Екацярынбург кіраўніцтва Уральскай вобласці спрабавала здзейсніць яго забойства<ref name=filippov-sud />. Пазней Белабародаў у сваіх няскончаных успамінах пісаў: <blockquote>Мы лічылі, што, мабыць, няма нават патрэбы дастаўляць Мікалая ў Екацярынбург, што калі будуць спрыяльныя ўмовы падчас яго перавода, ён павінен быць расстраляны па дарозе. Такі загад меў Заслаўскі і ўвесь час імкнуўся распачаць крокі да яго ажыццяўлення, хоць і безвынікова… Яго намеры былі разгаданы Якаўлевым…<ref name=filippov-sud /></blockquote> Паводле сцвярджэння {{нп3|Павел Міхайлавіч Быкаў|П. М. Быкава|ru|Быков, Павел Михайлович}}, на 4-й Уральскай абласной канферэнцыі [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], якая праходзіла ў гэты час у Екацярынбургу, «у прыватнай нарадзе большасць дэлегатаў з месцаў выказвалася за патрэбу хуткага расстрэлу Раманавых» з мэтай папярэдзіць спробы аднаўлення манархіі ў Расіі<ref name="latyshev" />{{rp|126}}<ref name="romanovy" />{{rp|258}}. Паўсталае падчас пераезду з Табольска ў Екацярынбург супрацьстаянне паміж пасланымі з Екацярынбурга атрадамі і Якаўлевым, якому стала вядома пра намер уральцаў знішчыць Мікалая II, атрымалася вырашыць толькі шляхам перамоў з Масквой, якія вялі абодва бакі. Масква ў асобе Свярдлова запатрабавала ад уральскага кіраўніцтва гарантый бяспекі царскай сям’і, і толькі пасля таго, як яны былі дадзены, Свярдлоў пацвердзіў раней дадзеную Якаўлеву дырэктыву везці Раманавых на Урал<ref name="romanovy" />{{rp|242—244, 253—262}}. 23 мая 1918 года ў Екацярынбург прыбылі астатнія дзеці Мікалая II<ref name="paips_104">{{кніга |аўтар=Пайпс Р.|загаловак=Русская революция|том=2. Большевики в борьбе за власть. 1917—1918|старонкі= [http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/143852/104/Paiips_-_Russkaya_revolyuciya._Kniga_2._Bol%27sheviki_v_bor%27be_za_vlast%27_1917-1918.html 104]}}</ref> у суправаджэнні групы слуг і чыноў [[Світа Яго Імператарскай Вялікасці|світы]]<ref name="sokolov_11">{{кніга |аўтар= Соколов Н. А.|частка=Глава XI: Перевоз детей из Тобольска|спасылка частка=http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm#_Toc459375237|загаловак= Убийство царской семьи|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm}}</ref>. У [[дом Іпацьева]] былі дапушчаны А. Я. Труп, І. М. Харытонаў, пляменнік І. Д. Сяднёва {{нп3|Леанід Іванавіч Сяднёў|Леанід Сяднёў|ru|Седнёв, Леонид Иванович}}<ref name="sokolov_12" /> і К. Р. Нагорны<ref name="paips_104"/>. [[Файл:Romanovs family are taken by Uralsovet by V.N. Pchelin (1927).jpg|thumb|245px|«Перадача сям’і Раманавых Уралсавету». Мастак У. М. Пчолін. 1927 год.]] Адразу па прыбыцці ў Екацярынбург чэкісты арыштавалі чатырох чалавек з ліку асоб, якія суправаджалі царскіх дзяцей: ад’ютанта цара князя {{нп3|Ілья Леанідавіч Тацішчаў|І. Л. Тацішчава|ru|Татищев, Илья Леонидович}}, камердынера Аляксандры Фёдараўны {{нп3|Аляксей Андрэевіч Воўкаў, камердынер|А. А. Воўкава|ru|Волков, Алексей Андреевич (камердинер)}}, яе камер-фрэйліну княгіню {{нп3|Анастасія Васільеўна Гендрыкава|А. В. Гендрыкаву|ru|Гендрикова, Анастасия Васильевна}} і прыдворную лектрысу {{нп3|Кацярына Адольфаўна Шнэйдар|К. А. Шнэйдар|ru|Шнейдер, Екатерина Адольфовна}}. Тацішчаў і князь Даўгарукаў, які прыбыў у Екацярынбург разам з царскай парай, былі расстраляныя ў Екацярынбургу<ref name="paips_104"/>. Гендрыкава, Шнэйдар і Воўкаў пасля расстрэлу царскай сям’і былі перавезены ў Перм з прычыны эвакуацыі Екацярынбурга. Там яны былі прысуджаны органамі ЧК да пакарання смерцю як закладнікі; у ноч з 3 на 4 верасня 1918 года Гендрыкава і Шнэйдар былі расстраляныя, Воўкаву атрымалася збегчы<ref name="dnevniki">{{кніга |загаловак= Дневники Николая II и императрицы Александры Фёдоровны: в 2 т.|адказны= отв. ред., сост. В. М. Хрусталёв|выданне= 1-е|месца= М.|выдавецтва= ПРОЗАиК|год= 2012|том= 2: 1 августа 1917 — 16 июля 1918|старонак= 624|isbn= 978-5-91631-162-4|тыраж= 3000}}</ref>{{rp|570}}<ref name="postanovleniye_5"/>. Паводле працы ўдзельніка падзей камуніста П. М. Быкава, у князя Даўгарукава, які, паводле слоў Быкава, паводзіў сябе падазрона, былі выяўлены дзве карты Сібіры з пазначэннем водных шляхоў і «нейкімі адмысловымі пазнакамі», а таксама значная сума грошай. Яго сведчанні пераконвалі ў тым, што ён меў намер арганізаваць уцёкі Раманавых з Табольска<ref name="bykov"/>. Большасці з астатніх членаў світы было загадана пакінуць Пермскую губерню. Лекару спадчынніка {{нп3|Уладзімір Мікалаевіч Дзеравенка|У. М. Дзеравенку|ru|Деревенко, Владимир Николаевич}} было дазволена застацца ў Екацярынбургу ў якасці прыватнай асобы і два разы ў тыдзень аглядаць спадчынніка пад наглядам Аўдзеева, каменданта дома Іпацьева<ref name="paips_104"/>. === Зняволенне ў доме Іпацьева === {{main|Дом Іпацьева}} Сям’ю Раманавых размясцілі ў «[[Дом Іпацьева|доме асаблівага прызначэння]]» — рэквізаваным<ref name="paips_103"/> асабняку вайсковага інжынера ў адстаўцы {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Іпацьеў|М. М. Іпацьева|ru|Ипатьев, Николай Николаевич}}. Тут з сям’ёй Раманавых жылі доктар [[Яўген Сяргеевіч Боткін|Я. С. Боткін]], камер-лакей {{нп3|Алаізій Ягоравіч Труп|А. Я. Труп|ru|Трупп, Алоизий Егорович}}, пакаёўка імператрыцы {{нп3|Ганна Сцяпанаўна Дзямідава|Г. С. Дзямідава|ru|Демидова, Анна Степановна}}, кухар {{нп3|Іван Міхайлавіч Харытонаў|І. М. Харытонаў|ru|Харитонов, Иван Михайлович}} і кухцік Леанід Сяднёў<ref name="paips_104"/>. {{пачатак цытаты}}''Дом харошы, чысты. Нам былі адведзены чатыры пакоі: спальня кутняя, прыбіральня, побач сталовая з вокнамі ў садок і з відам на нізінную частку горада, і, нарэшце, прасторная зала з аркай без дзвярэй. <…>'' ''Размясціліся наступным чынам: Алікс <nowiki>[імператрыца]</nowiki>, Марыя і я ўтрох у спальні, прыбіральня агульная, у сталовай — Н<nowiki>[юта]</nowiki> Дзямідава, у зале — Боткін, Чамадураў<ref group="заўв">Камердынер царскай сям’і, які быў заменены з-за хваробы на камер-лакея Трупа 24 мая 1918 года і такім чынам унік расстрэлу.</ref> і Сяднёў. Каля пад’езда пакой кар<nowiki>[аульнага]</nowiki> афіцэра. Варта змяшчалася ў двух пакоях каля сталовай. Каб ісці ў ванную і W.C. <nowiki>[</nowiki>ватэрклазет<nowiki>]</nowiki>, трэба праходзіць міма вартавога ля дзвярэй кар<nowiki>[аульнага]</nowiki> памяшканні. Вакол дома пабудаваны вельмі высокі дашчаны плот у дзвюх [[Сажань|сажнях]] ад вокнаў; там стаяў ланцуг вартавых, у садку таксама.''{{канец цытаты|крыніца=<span style="font-size:smaller;">''([http://rudocs.exdat.com/docs/index-359475.html?page=6 Дзённік Мікалая II]. Запіс ад 17 (30) красавіка 1918 года<ref name="romanovy"/>{{rp|327}}.)''</span>}} Царская сям’я правяла ў апошнім сваім доме 78 дзён. Камендантам «дома асаблівага прызначэння» быў прызначаны А. Д. Аўдзееў<ref name="romanovy"/>{{rp|322}}. [[Файл:N a sokolov.jpg|thumb|right|245px|Судовы следчы па асабліва важных справах Омскага акруговага суда [[Мікалай Аляксеевіч Сакалоў|М. А. Сакалоў]]. Аж да рассакрэчвання савецкіх крыніц у 1989—1992 гг. матэрыялы Сакалова і працы Вільтана і Дзітэрыхса, якія абапіраюцца на іх, з’яўляліся асноўнай крыніцай дадзеных пра расстрэл царскай сям’і.]] Следчы Сакалоў, якому [[Аляксандр Васільевіч Калчак|А. В. Калчак]] у лютым 1919 года даручыў працягнуць веданне справы пра забойства Раманавых<ref name="sokolov_enciklopediya">{{кніга |частка= Соколов, Николай Алексеевич|спасылка частка= http://ural.academic.ru/1831/Соколов%2C_Николай_Алексеевич|загаловак= Уральская историческая энциклопедия|месца= Екатеринбург|выдавецтва= Академкнига|год= 2000}}</ref>, здолеў узнавіць карціну апошніх месяцаў жыцця царскай сям’і з рэшткамі світы ў доме Іпацьева. У прыватнасці, Сакалоў рэканструяваў сістэму пастоў і іх размяшчэнне, склаў спіс вонкавай і ўнутранай аховы<ref name="sokolov_14" />. Адной з крыніц для следчага Сакалова сталі сведчанні дзівам ацалелага члена царскай світы камердынера Ц. І. Чамадурава, які заявіў, што «ў Іпацьеўскім доме рэжым быў усталяваны вельмі цяжкі, і дачыненне аховы было проста абуральнае». Не цалкам давяраючы яго сведчанням («''я дапушчаў, што Чамадураў мог быць не цалкам шчыры ў сваіх сведчаннях перад уладай, і высвятляў, што ён расказваў іншым людзям пра жыццё ў Іпацьеўскім доме''»), Сакалоў пераправерыў іх праз былога начальніка царскай аховы Кабылінскага, камердынера Воўкава, а таксама Жыльяра і Гібса<ref name="sokolov_14">{{кніга|аўтар= Соколов Н. А.|частка=Глава XIV: Стража. Система постов. Режим в доме Ипатьева|спасылка частка= http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm#_Toc459375243|загаловак= Убийство царской семьи|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm}}</ref>. Сакалоў вывучыў і сведчанні некаторых іншых былых членаў царскай світы, у тым ліку {{нп3|П’ер Жыльяр|П’ера Жыльяра|ru|Жильяр, Пьер}}, выкладчыка французскай мовы родам са Швейцарыі<ref name="sokolov_1_2">{{кніга|аўтар= Соколов Н. А.|частка= Царское в дни переворота / Глава I|спасылка частка= http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm#_Toc459375196|загаловак= Убийство царской семьи|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm}}</ref>. Сам Жыльяр быў перавезены латышом Свікэ (Радзіёнавым) у Екацярынбург з астатнімі царскімі дзецьмі, аднак у дом Іпацьева ён змешчаны не быў<ref name="sokolov_12">{{кніга|аўтар= Соколов Н. А.|частка= Глава XII: Задержание Государя, Государыни и Великой Княжны Марии Николаевны в Екатеринбурге. Переезд их и остальных детей в дом Ипатьева|спасылка частка=http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm#_Toc459375239|загаловак=Убийство царской семьи|спасылка=http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm}}</ref>. Апроч таго, пасля таго, як Екацярынбург перайшоў у рукі белых, былі знойдзены і дапытаны некаторыя з былых ахоўнікаў дома Іпацьева, у тым ліку Суецін, Латыпаў і Ляцемін<ref name="sokolov_14" />. Дэталёвыя сведчанні далі былы ахоўнік Праскуракоў і былы развадзяшчы варты Якімаў<ref name="sokolov_23">{{кніга|аўтар=Соколов Н. А.|частка=Глава XXIII: Показания свидетелей и объяснения обвиняемых об убийстве царской семьи|спасылка частка= http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm#_Toc459375264|загаловак= Убийство царской семьи|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm}}</ref>. Паводле сведчання Ц. І. Чамадурава, адразу па прыбыцці Мікалая II і Аляксандры Фёдараўны ў дом Іпацьева яны падпалі пад ператрус, прытым «адзін з тых, што рабілі ператрус, выхапіў радыкюль з рук Гасударыні і выклікаў заўвагу Гасудара: „Дагэтуль я меў справу з сумленнымі і прыстойнымі людзьмі“»<ref name="sokolov_14" />. [[Файл:Ipat'jev Haus.jpg|thumb|245px|[[Дом Іпацьева]].]] Былы начальнік царскай аховы Кабылінскі, са слоў Чамадурава, расказваў: «ставілася на стол міска; лыжак, нажоў, відэльцаў бракавала; бралі ўдзел у абедзе і чырвонаармейцы; прыйдзе які і лезе ў міску: „Ну, з вас даволі“. Княжны спалі на падлозе, бо ложкаў у іх не было<ref group="заўв">Мабыць, у сведчаннях Ц. І. Чамадурава гаворка ішла пра тое, што адбывалася 23—24 мая: 23 мая княжны (Вольга, Таццяна і Анастасія) прыбылі ў дом Іпацьева, а 24 мая Чамадураў яго пакінуў.</ref>. Уладкоўвалася пераклічка. Калі княжны ішлі ў прыбіральню, чырвонаармейцы, нібы для варты, ішлі за імі…». Сведка Якімаў (падчас падзей — развадзяшчы варты) расказваў, што вартавыя спявалі песні, «якія, вядома, не былі прыемныя для цара»: «Дружна, таварышы, у нагу», «Зрачомся ад старога свету» і г. д. Следчы Сакалоў таксама піша, што «красамоўней любых слоў кажа сам дом Іпацьева, як жылося тут вязням. Незвычайныя па цынізме надпісы і выявы з нязменнай тэмай: пра Распуціна»<ref name="sokolov_14" />. У давяршэнне ўсяго, паводле сведчанняў апытаных Сакаловым сведак, працоўны хлопец Файка Сафонаў дэманстратыўна спяваў проста пад вокнамі царскай сям’і непрыстойныя прыпеўкі<ref name="paips_104"/>. Сакалоў вельмі негатыўна характарызуе частку ахоўнікаў дома Іпацьева, завучы іх «распрапагандаванымі адкідамі з асяроддзя рускага народа»<ref name="sokolov_15" />, а першага каменданта дома Іпацьева Аўдзеева — «''самым яркім прадстаўніком гэтых адкідаў працоўнага асяроддзя: тыповы мітынговы крыкун, вельмі бязглузды, глыбока невуцкі, п’яніца і злодзей''»<ref name="sokolov_14"/>. Ёсць таксама паведамленні пра крадзеж царскіх рэчаў аховай<ref name="sokolov_14"/>. Вартавыя раскрадалі і прадукты, дасыланыя арыштаваным манашкамі жаночага [[Нова-Ціхвінскі манастыр|Нова-Ціхвінскага манастыра]]<ref name="paips_106"/>. [[Рычард Пайпс]] піша, што распачатыя крадзяжы царскай маёмасці не маглі не турбаваць Мікалая і Аляксандру, бо ў ліку іншага ў адрыне знаходзіліся скрыні з іх асабістымі лістамі і дзённікамі. Апроч таго, піша Пайпс, ёсць нямала аповедаў пра грубае абыходжанне ахоўнікаў з членамі царскай сям’і: пра тое, што ахоўнікі маглі дазволіць сабе ў любы час сутак зайсці ў пакоі княжнаў, што адымалі ежу і нават што пхалі былога цара. «''Хоць такія аповеды і небеспадстаўныя, у іх шмат што перабольшана. Камендант і ахова, без сумневу, паводзілі сябе груба, але няма сведчанняў, што пацвярджаюць адкрытыя злоўжыванні''». Дзіўны спакой, з якім Мікалай і члены яго сям’і пераносілі нягоды няволі, Пайпс тлумачыць пачуццём уласнай годнасці і «''фаталізмам, што караніўся ў іх глыбокай рэлігійнасці''»<ref name="paips_104"/>. === Правакацыя. Лісты «афіцэра Рускай арміі» === 17 чэрвеня арыштаваным было паведамлена, што манашкам Нова-Ціхвінскага манастыра дазволена дастаўляць да іх стала яйкі, малако і сліўкі<ref name="paips_106"/>. Як піша Р. Пайпс, 19 ці 20 чэрвеня царская сям’я выявіла ў корку ў адной з бутэлек са сліўкамі цыдулку на французскай мове<ref name="paips_106"/><ref group="заўв">Каментуючы першы ліст «афіцэра», Л. А. Лыкава піша: «Перадусім звернем увагу, што ліставанне ішло праз вызначанага салдата-ахоўніка, а зусім не праз папяровыя коркі ў „чвэрцях“ з малаком, якія прыносілі манашкі з мясцовага жаночага манастыра», і заўважае, што «версія „папяровых коркаў“ выкладзена ва ўспамінах каменданта А. Д. Аўдзеева». — {{кніга|аўтар=Лыкова Л. А.|загаловак=Следствие по делу об убийстве российской императорской семьи. Историографический и археографический очерк|месца=Москва|выдавецтва=Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН) |год=2007|старонкі=78|старонак=320|isbn=978-5-8243-0826-6}}</ref>: {{пачатак цытаты}} Сябры не дрэмлюць і спадзяюцца, што гадзіна, якую так доўга чакалі, надышла. Паўстанне чэхаславакаў уяўляе ўсё больш сур’ёзную пагрозу для бальшавікоў. Самара, Чалябінск і ўся ўсходняя і заходняя Сібір знаходзяцца пад кантролем нацыянальнага Часовага ўрада. Дружалюбная армія славянаў ужо ў васьмідзесяці кіламетрах ад Екацярынбурга, супраціўленне салдатаў Чырвонай арміі беспаспяховае. Будзьце ўважлівыя да ўсяго, што адбываецца знадворку, чакайце і спадзявайцеся. Але ў той жа час, малю вас, будзьце абачлівыя, бо бальшавікі, ''пакуль іх яшчэ не перамаглі, уяўляюць для вас рэальную і сур’ёзную небяспеку''. Будзьце напагатове ў кожную гадзіну, днём і ноччу. Зрабіце рысунак ''вашых двух пакояў'': размяшчэнне, мэбля, ложкі. Напішыце дакладную гадзіну, калі ўсе вы кладзяцеся спаць. Адзін з вас павінен з гэтага часу не спаць ад 2 да 3 кожную ноч. Адкажыце некалькімі словамі, але дайце, прашу вас, патрэбныя звесткі вашым сябрам знадворку. Перадайце адказ таму ж салдату, які ўручыць вам гэту запіску, пісьмова, ''але не кажыце ні слова''. Тот, хто гатоў памерці за вас. Афіцэр Рускай арміі. {{канец цытаты}} {{пачатак схаванага блока|Загаловак=Арыгінал цыдулкі<ref name="paips_106"/>|Рамка = |Фон_загалоўка =}}: Les amis ne dorment plus et espèrent que l’heure si longtemps attendue est arrivée. La révolte des tschekoslovaques ménace les bolcheviks de plus en plus sérieusement. Samara, Tschelabinsk et toute la Sibirie orientale et occidentale est au pouvoir de gouvernement national provisoir. L’armée des amis slaves est à quatre-vingt kilometres d’Ekaterinbourg, les soldats de l’armée rouge ne résistent pas efficassement. Soyez attentifs au tout mouvement de dehors, attendez et esperez. Mais en meme temps, je vous supplie, soyez prudents, parce que les bolcheviks avant d’etre ''vaincus represent pour vous le peril réel et serieux''. Soyez prêts toutes les heures, la journée et la nuit. Faite le croquis des vos deux chambres, les places, des meubles, des lits. Écrivez bien l’heure quant vous allez coucher vous tous. L’un de vous ne doit dormir de 2 à 3 heure toutes les nuits qui suivent. Répondez par quelques mots mais donnez, je vous en prie, tous les renseignements utiles pour vos amis de dehors. C’est au meme soldat qui vous transmet cette note qu’il faut donner votre reponse par écrit ''mais pas un seul mot''. Un qui est prêt à mourir pour vous L’officier de l’armée Russe. {{канец схаванага блока}} У дзённіку Мікалая II нават з’яўляецца запіс ад 14 (27) чэрвеня, якая абвяшчае: «Нядаўна мы атрымалі два лісты, адно за іншым, [у якіх] нам паведамлялі, каб мы згатаваліся быць выкрадзенымі нейкімі адданымі людзьмі!»<ref name="paips_106"/>. У даследчыцкай літаратуры згадваецца пра чатыры лісты «афіцэра» і адказы Раманавых на іх<ref name="sledstviye"/>{{rp|77}}. У трэцім лісце, атрыманым 26 чэрвеня, «рускі афіцэр» прасіў быць напагатове і чакаць сігналу. У ноч з 26 на 27 чэрвеня царская сям’я так і не лягла спаць, «не спалі апранутыя». У дзённіку Мікалая з’яўляецца запіс, што «чаканне і няўпэўненасць былі вельмі пакутлівыя»<ref name="paips_106"/>. 28 чэрвеня царская сям’я адпраўляе ліст, у якім паведамляе, што<ref name="paips_106"/> {{пачатак цытаты}} ''Мы не хочам і не можам БЕГЧЫ. Мы толькі можам быць выкрадзены сілай, як сілай нас прывезлі з Табольска. Таму не разлічвайце ні на якую нашу актыўную дапамогу. У каменданта шмат памагатых, яны часта змяняюцца і сталі трывожнымі. Яны пільна ахоўваюць нашу турму і нашы жыцці і звяртаюцца з намі добра. Мы б не хацелі, каб яны пацярпелі з-за нас ці каб вы пацярпелі за нас. Самае галоўнае, унікайце разліць кроў. Збірайце інфармацыю пра іх самі. Спусціцца з акна без дапамогі лесвіцы зусім немагчыма. Але нават калі мы спусцімся, застаецца велізарная небяспека, таму што акно пакоя каменданта адкрыта і на ніжнім паверсе, уваход у які вядзе з двара, усталяваны кулямёт. [Закрэслена: «Таму пакіньце думку нас выкрасці».] Калі вы за намі назіраеце, вы заўсёды можаце паспрабаваць выратаваць нас у выпадку немінучай і рэальнай небяспекі. Мы зусім не ведаем, што адбываецца знадворку, бо не атрымваем ні газет, ні лістоў. Пасля таго як дазволілі разпячатаць акно, назіранне ўзмацнілася і мы не можам нават высунуць у акно галаву без рызыкі атрымаць кулю ў твар.'' {{канец цытаты}} Рычард Пайпс зважае на выяўныя дзівацтвы ў гэтым ліставанні: ананімны «рускі афіцэр» яўна павінен быў з’яўляцца манархістам, аднак звяртаўся да цара на «вы» («vous») заміж «Ваша Вялікасць» («''Votre Majeste''»), і незразумела, якім чынам манархісты маглі б падсунуць лісты ў корак. Захаваліся ўспаміны першага каменданта дома Іпацьева, Аўдзеева, які паведамляе, што чэкісты нібы знайшлі сапраўднага аўтара ліста, сербскага афіцэра Магіча. У рэчаіснасці ж, як падкрэслівае Рычард Пайпс, у Екацярынбургу не было ніякага Магіча. У горадзе сапраўды знаходзіўся сербскі афіцэр з падобным прозвішчам, Мічыч Ярка Канстанцінавіч, аднак вядома, што ён прыбыў у Екацярынбург толькі 4 ліпеня, калі большая частка ліставання ўжо скончылася<ref name="paips_106"/>. Рассакрэчванне ў 1989—1992<ref name="sledstviye" />{{rp|77}} гадах успамінаў удзельнікаў падзей даканцова растлумачыла карціну з загадкавымі лістамі невядомага «рускага афіцэра». Удзельнік расстрэлу М. А. Мядзведзеў (Кудрын) прызнаў, што ліставанне з’яўлялася правакацыяй, арганізаванай уральскімі бальшавікамі з мэтай праверыць гатовасць царскай сям’і бегчы<ref name="kudrin"/>. Пасля таго як Раманавы, паводле слоў Мядзведзева, дзве ці тры ночы правялі апранутымі, такая гатовасць стала для яго відавочнай<ref name="kudrin"/>. [[Файл:Voykov.jpg|thumb|245px|right|[[Пётр Лазаравіч Войкаў|П. Л. Войкаў]]. Браў удзел у рашэнні лёсу Раманавых<ref name="voykov" />.]] Аўтарам тэксту з’яўляўся [[Пётр Лазаравіч Войкаў|П. Л. Войкаў]], некаторы час які жыў у [[Жэнева|Жэневе]] (Швейцарыя). Лісты перапісваў начыста І. Радзінскі, бо ў яго быў лепшы почырк<ref name="paips_106"/>. Сам Радзінскі ў сваіх успамінах сцвярджае, што «''почырк там мой у гэтых дакументах''»<ref name="rodzinskii">{{cite web | url = http://www.rus-sky.com/history/library/docs.htm#13 | title = Из беседы с И. И. Родзинским в Радиокомитете о расстреле царской семьи, г. Москва 13 мая 1964 г. (Российский Центр хранения и изучения документов новейшей истории\РЦХИДНИ\. Ф. 588. Оп. 3. Д. 14. Л. 23 — 25, 31 — 35, 41, 45.) | access-date = 2013-05-02 | archive-url = https://www.webcitation.org/6GWmf8sPm?url=http://www.rus-sky.com/history/library/docs.htm#13 | archive-date = 11 мая 2013 | url-status = live }}</ref>. === Замена каменданта Аўдзеева на Юроўскага === 4 ліпеня 1918 года ахова царскай сям’і была перададзена члену калегіі Уральскай абласной НК {{нп3|Якаў Міхайлавіч Юроўскі|Я. М. Юроўскаму|ru|Юровский, Яков Михайлович}}<ref name="paips_106"/><ref name="dokumenty" />. У некаторых крыніцах Юроўскі хібна завецца старшынём НК; у рэчаіснасці, гэту пасаду займаў {{нп3|Фёдар Мікалаевіч Лукаянаў|Ф. М. Лукаянаў|ru|Лукоянов, Фёдор Николаевич}}<ref name="Проверка">{{cite web|url=http://www.tzar-nikolai.orthodoxy.ru/ost/exp/ritual.htm|title=Проверка версии о так называемом "ритуальном убийстве" семьи российского Императора Николая II и лиц из его окружения в 1918 году|author=Соловьёв В. Н.|work=Царь-мученик Николай II|publisher=Санкт-Петербургский общественный фонд ревнителей памяти Государя Императора Николая II; Спасо-Преображенский Валаамский ставропигиальный монастырь|access-date=2011-09-07|archive-url=https://www.webcitation.org/65Ww1VKq8?url=http://www.tzar-nikolai.orthodoxy.ru/ost/exp/ritual.htm|archive-date=17 лютага 2012|url-status=live}}, [http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=en&tl=ru&u=http%3A%2F%2Fwww.tzar-nikolai.orthodoxy.ru%2Fost%2Fexp%2Fritual.htm]</ref>. Памагатым каменданта «дома асаблівага прызначэння» стаў супрацоўнік абласной НК<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|330}}<ref name="Plotnikov"/> Г. П. Нікулін<ref name="paips_106" />. Ранейшы камендант Аўдзееў і яго памагаты Мошкін былі ссунуты, Мошкін (і, паводле некаторых крыніц, таксама і Аўдзееў<ref name="vilton_krestniy_put">{{кніга|аўтар=Вильтон Р.|частка= Крестный путь|спасылка частка=http://rus-sky.com/history/library/wilton/#_Крестный_путь.|загаловак=Последние дни Романовых|спасылка=http://rus-sky.com/history/library/wilton/|месца=Берлин|год=1923}}</ref>) пасаджаны ў турму за крадзеж<ref name="sokolov_15">{{кніга |аўтар= Соколов Н. А.|частка= Глава XV: Окружение царской семьи чекистами|спасылка частка=http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm#_Toc459375245|загаловак=Убийство царской семьи|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm}}</ref>. Пры першай сустрэчы з Юроўскім цар прыняў яго за лекара<ref group="заўв">Гл. запіс у дзённіку Мікалая II ад 21 чэрвеня: {{пачатак цытаты}} ''Сёння адбылася змена камендантаў — падчас абеду прыйшлі Белабародаў і інш. і абвясцілі, што замест Аўдзеева прызначаецца той, як. мы прымалі за доктара — Юроўскі.''{{канец цытаты}}</ref>, бо той параіў лекару У. М. Дзеравенку накласці на нагу спадчынніка гіпсавую павязку<ref>Сведчанні Дзеравенкі Сакалову</ref>; Юроўскі ў [[1915]] годзе быў мабілізаваны і, паводле дадзеных М. Сакалова, скончыў фельчарскую школу<ref name="revolutsiya_i" />{{rp|317—318}}. Следчы М. А. Сакалоў тлумачыў замену каменданта Аўдзеева тым, што камунікаванне са зняволенымі штосьці змяніла ў яго «п’янай душы», што стала заўважна начальству. Калі, на думку Сакалова, пачаліся гатаванні да пакарання смерцю змешчаных у доме асаблівага прызначэння, ахова Аўдзеева была выдалена як ненадзейная<ref name="sokolov_15" />. Юроўскі свайго папярэдніка Аўдзеева апісваў вельмі негатыўна, звінаваціўшы яго ў «раскладанні, п’янстве, крадзяжы»: «навакол настрой поўнай распушчанасці і расхлябанасці», «Аўдзееў, звяртаючыся да Мікалая, заве яго — Мікалай Аляксандравіч. Тот яму прапануе папяросу, Аўдзееў бярэ, абодва запальваюць, і гэта адразу паказала мне ўсталяваную „прастату нораваў“». Апытаны Сакаловым брат Юроўскага Лэйба ахарактарызаваў Я. М. Юроўскага так: «Характар у Янкеля запальчывы, настойлівы. Я вучыўся ў яго гадзіннікавай справе і ведаю яго характар: ён любіць уціскаць людзей». Паводле слоў Леі, жонкі іншага брата Юроўскага (Элу), Я. М. Юроўскі вельмі настойлівы і дэспатычны, а яго характэрнай фразай было: «Хто не з намі, той супраць нас»<ref name="sokolov_15" />. Разам з тым, як паказвае [[Рычард Пайпс]], неўзабаве пасля свайго прызначэння Юроўскі цвёрда прыпыняе крадзеж<ref name="paips_106">{{кніга|аўтар=Пайпс Р.|загаловак=Русская революция|том=2. Большевики в борьбе за власть. 1917—1918|старонкі=[http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/143852/106/Paiips_-_Russkaya_revolyuciya._Kniga_2._Bol%27sheviki_v_bor%27be_za_vlast%27_1917-1918.html 106]}}</ref>. Рычард Пайпс лічыць гэта дзеянне дамэтным з пункту гледжання бяспекі, бо схільных да крадзяжу ахоўнікаў можна было падкупіць, у тым ліку дзеля ўцёкаў; у выніку на нейкі час утрыманне арыштаваных нават палепшылася, бо спыніўся крадзеж прадуктаў з Нова-Ціхвінскага манастыра. Апроч таго, Юроўскі складае вопіс усіх наяўных у арыштаваных каштоўнасцей (па цверджанні гісторыка Р. Пайпса — апроч тых, якія кабеты таемна зашылі ў майткі); каштоўнасці змяшчаюцца ім у апячатаную скрыню, якую Юроўскі аддае ім на захоўванне<ref name="paips_106"/>. Сапраўды, у дзённіку цара ёсць запіс ад 23 чэрвеня (6 ліпеня) 1918 года<ref name="iz_dnevnika_1" />: {{пачатак цытаты}} ''Учора камендант Ю[роўскі] прынёс скрыначку з усімі ўзятымі каштоўнасцямі, прасіў праверыць змесціва і пры нас запячатаў яе, пакінуўшы ў нас на захоўванне. Надвор’е стала халаднавацей, і ў спальні лягчэй дыхалася. Ю[роўскі] і яго памагаты пачынаюць разумець, якога роду людзі атачалі і ахоўвалі нас, абкрадаючы нас. Не кажучы пра маёмасць — яны нават утрымвалі сабе вялікую частку з прычыняных запасаў з жаночага манастыра. Толькі зараз, пасля новай змены, мы пазналі пра гэта, таму што ўся колькасць правізіі стала трапляць на кухню.'' {{канец цытаты}} Разам з тым нецырымоннасць Юроўскага неўзабаве пачала раздражняць цара, які адзначыў у сваім дзённіку, што «гэты тып падабаецца нам усё менш»<ref name="sledstviye" />{{rp|87}}. Аляксандра Фёдараўна ахарактарызавала Юроўскага ў сваім дзённіку як чалавека «вульгарнага і непрыемнага»<ref name="paips_106"/>. Разам з тым Рычард Пайпс адзначае<ref name="paips_106"/>: {{пачатак цытаты}} ''Але ён валодаў некалькімі важнымі для чэкіста вартасцямі: ён быў да педантычнасці сумленны ў звароце з дзяржаўнай маёмасцю, бязмежна жорсткі і даволі праніклівы.'' {{канец цытаты}} === Апошнія дні === У бальшавіцкіх крыніцах захаваліся сведчанні, што «працоўная маса» Урала выяўляла турботу з нагоды магчымасці вызвалення Мікалая II і нават патрабавала яго неадкладнага расстрэлу. Доктар гістарычных навук [[Генрых Зіноўевіч Ёфе|Г. З. Ёфе]] лічыць, што гэтыя сведчанні, напэўна, адпавядаюць рэчаіснасці, прытым характарызуюць сітуацыю, якая была тады не толькі на Урале. У якасці прыкладу ён прыводзіць тэкст тэлеграмы з Каломенскага раённага камітэта партыі бальшавікоў, што паступіла ў Саўнаркам 3 ліпеня 1918 года, з паведамленнем, што мясцовая партыйная арганізацыя «аднагалосна пастанавіла патрабаваць ад Саўнаркама неадкладнага знішчэння ўсяго сямейства і сваякоў былога цара, бо нямецкая буржуазія супольна з рускай аднаўляюць царскі рэжым у захопленых гарадах». «У выпадку адмовы, — паведамлялася ў ёй, — вырашана ўласнымі сіламі выканаць гэту пастанову». Ёфе мяркуе, што падобныя рэзалюцыі, што ішлі знізу, арганізоўваліся на сходах і мітынгах ці з’яўляліся вынікам агульнай разпрапагандаванасці, атмасферы, напоўненай заклікамі да класавага змагання і класавай помсты. «Нізы» ахвотна падхаплялі лозунгі, што выходзілі ад бальшавіцкіх прамоўцаў, асабліва тых, што ўяўлялі левыя плыні бальшавізму. Левай была амаль уся бальшавіцкая верхавіна Урала<ref name="revolutsiya_i">{{кніга|аўтар=Иоффе Г. З.|загаловак= Революция и судьба Романовых|месца=Москва|выдавецтва=Республика|год= 1992|старонак=351|isbn= 5-250-01558-1|тыраж=55 000|ref= Иоффе Г. З.}}</ref>{{rp|301—303}}. Паводле ўспамінаў чэкіста І. Радзінскага, з кіраўнікоў Уралаблсавета {{нп3|Левыя камуністы|левымі камуністамі|ru|Левые коммунисты}} былі А. Белабародаў, Г. Сафараў і Н. Талмачоў<ref name=filippov-sud />. Пры гэтым левым бальшавікам на Урале даводзілася спаборнічаць у радыкалізме з [[Партыя левых сацыялістаў-рэвалюцыянераў|левымі эсэрамі]] і {{нп3|Анархізм у Расіі|анархістамі|en|Anarchism in Russia}}, уплыў якіх быў значным. Як піша Ёфе, бальшавікі не маглі сабе дазволіць даваць сваім палітычным праціўнікам нагод для папрокаў у «спаўзанні направа». А такія вінавачанні былі. Пазней {{нп3|Марыя Аляксандраўна Спірыдонава|Спірыдонава|es|Mariya Spiridónova}} упікала [[Цэнтральны Камітэт КПСС|ЦК бальшавікоў]], што ён «распусціў цароў і пад цароў па… украінам, крымам і замежжам» і «толькі па патрабаванні рэвалюцыянераў», то бок левых эсэраў і анархістаў, падняў руку на Мікалая Раманава<ref name="spiridonova">{{cite web|url=http://www.lib.ru/HISTORY/FELSHTINSKY/f3.txt_with-big-pictures.html|title=Открытое письмо Марии Спиридоновой ЦК партии большевиков|access-date=2013-05-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6GrJilYmL?url=http://www.lib.ru/HISTORY/FELSHTINSKY/f3.txt_with-big-pictures.html|archive-date=24 мая 2013|url-status=live}}</ref>. Паводле сведчання А. Аўдзеева, у Екацярынбургу група анархістаў спрабавала правесці рэзалюцыю пра неадкладнае пакаранне смерцю былога цара. Паводле ўспамінаў уральцаў, экстрэмісты спрабавалі арганізаваць напад на дом Іпацьева з мэтай знішчыць Раманавых. Водгаласы гэтага захаваліся ў дзённікавых запісах Мікалая II за 31 мая (13 чэрвеня) і Аляксандры Фёдараўны за 1 (14) чэрвеня<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|303—304}}. 13 чэрвеня ў Пермі было здзейснена [[Забойства Міхаіла Аляксандравіча|забойства Вялікага князя Міхаіла Аляксандравіча]]. Адразу пасля забойства ўлады Пермі абвясцілі, што Міхаіл Раманаў бег, і абвясцілі яго ў вышук. 17 чэрвеня паведамленне пра «ўцёкі» Міхаіла Аляксандравіча было перадрукавана ў газетах Масквы і Петраграда. Паралельна з’яўляюцца чуткі пра тое, што Мікалай II забіты чырвонаармейцам, які самавольна ўварваўся ў дом Іпацьева. На самай жа справе Мікалай на той момант быў яшчэ жывы<ref name="paips_105">{{кніга|аўтар=Пайпс Р.|загаловак= Русская революция|том= 2. Большевики в борьбе за власть. 1917—1918|старонкі= [http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/143852/105/Paiips_-_Russkaya_revolyuciya._Kniga_2._Bol%27sheviki_v_bor%27be_za_vlast%27_1917-1918.html 105]}}</ref>. Чуткі пра самасуд над Мікалаем II і над Раманавымі пашырыліся і за межы Урала<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|304}}. 18 чэрвеня старшыня Саўнаркама Ленін у інтэрв’ю апазіцыйнай бальшавізму ліберальнай газеце «Наша слова» заявіў, што Міхаіл, паводле яго звестак, нібы сапраўды бег, а пра лёс Мікалая Леніну нічога не вядома<ref name="paips_105"/>. 20 чэрвеня кіраўнік спраў [[Савет народных камісараў РСФСР|Саўнаркама]] [[Уладзімір Дзмітрыевіч Бонч-Бруевіч|У. Д. Бонч-Бруевіч]] запытваў Екацярынбург: «У Маскве пашырыліся звесткі, што быццам бы забіты былы імператар Мікалай II. Паведаміце наяўныя ў вас звесткі»<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|304}}. Масква накіроўвае ў Екацярынбург для інспекцыі камандуючага Паўночна-ўральскай групай савецкіх войскаў латыша [[Рэйнгальд Іосіфавіч Берзін|Р. І. Берзіна]], які наведаў дом Іпацьева 22 чэрвеня<ref name="PLOTNIKOV1">{{cite web|url=http://www.romanov-center.narod.ru/Diss/conf/culter/plot.htm|title=Предопределённость гибели царской семьи|author=Плотников И. Ф.|work=Межд. научно-практич. конф. «Династия Романовых в русской истории и культуре»|access-date=2011-09-07|archive-url=https://www.webcitation.org/65Ww0U3sz?url=http://www.romanov-center.narod.ru/Diss/conf/culter/plot.htm|archive-date=17 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. Мікалай у сваім дзённіку, у запісы ад 9 (22) чэрвеня 1918 года, паведамляе пра прыбыццё «6 чалавек», і на наступны дзень з’яўляецца запіс пра тое, што яны аказаліся «камісарамі з Петраграда»<ref name="romanovy">{{кніга |аўтар= Буранов Ю. А., Хрусталёв В. М.|загаловак= Романовы. Гибель династии|месца= Москва|выдавецтва= ОЛМА-ПРЕСС|год= 2000|старонак= 447|isbn= 5-224-01188-4}}</ref>{{rp|356}}. 23 чэрвеня прадстаўнікі Саўнаркама зноў паведамілі, што звестак пра тое, жывы Мікалай II ці не, у іх усё яшчэ няма<ref name="paips_105"/>. Р. Берзін у тэлеграмах у Саўнаркам, УЦВК і {{нп3|Народны камісарыят па ваенных справах РСФСР|Наркамваен|ru|Народный комиссариат по военным делам РСФСР}} паведамляў, што «ўсе сямейнікі і сам Мікалай II жывыя. Усе звесткі пра яго забойства — правакацыя». На падставе атрыманых адказаў у савецкім друку некалькі разоў аспрэчваліся чуткі і паведамленні, якія з’яўляліся ў некаторых газетах, пра пакаранне смерцю Раманавых у Екацярынбургу<ref group="заўв">Гл. Известия (Москва). 1918. 25, 28 июня.</ref><ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|304—305}}. Паводле сведчанняў трох тэлеграфістаў з Екацярынбургскага паштамта, атрыманых пазней камісіяй Сакалова, Ленін у гутарцы з Берзіным па простым провадзе распарадзіўся «ўзяць пад сваю ахову ўсю царскую сям’ю і не дапусціць якіх б там ні было гвалтаў над ёй, адказваючы ў дадзеным выпадку сваім уласным жыццём». На думку гісторыка А. Г. Латышава, тэлеграфная сувязь, якую падтрымваў Ленін з Берзіным, з’яўляецца адным з довадаў імкнення Леніна захаваць жыццё Раманавым<ref name="latyshev" />{{rp|132}}. Згодна з афіцыйнай савецкай гістарыяграфіяй, рашэнне пра расстрэл Раманавых было прынята выканкамам Уралаблсавета, тым часам як цэнтральнае савецкае кіраўніцтва было апавешчана ўжо пасля расстрэла. У перыяд [[Перабудова|перабудовы]] гэта версія стала падпадаць пад крытыку, і да пачатку 1990-х гадоў сфарміравалася альтэрнатыўная версія, паводле якой уральскія ўлады не маглі прыняць такое рашэнне без дырэктывы Масквы і ўзялі на сябе гэту адказнасць дзеля стварэння маскоўскаму кіраўніцтву палітычнага алібі<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|306}}. У постперабудоўны час расійскі гісторык А. Г. Латышаў, які займаўся расследаваннем акалічнасцей, злучаных з расстрэлам царскай сям’і, выказаў думку, што Ленін сапраўды цалкам мог таемна арганізаваць забойства такім чынам, каб перакласці адказнасць на мясцовыя ўлады, — прыкладна гэтак жа, як, па перакананні Латышава, гэта было [[Расстрэл адмірала Калчака|прароблена паўтара гады пазней у дачыненні Калчака]]. І ўсё ж у дадзеным выпадку, мяркуе гісторык, справа ішла інакш<ref name="latyshev" >{{кніга|аўтар = Латышев А. Г.|загаловак = Рассекреченный Ленин |выданне = 1-е|месца = Москва|выдавецтва = Март |год = 1996 |старонак = 336 |isbn = 5-88505-011-2 |тыраж = 15 000}}</ref>{{rp|118—119}}. Паводле яго думкі, Ленін, не жадаючы псаваць адносіны з германскім імператарам [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельмам II]], блізкім сваяком Раманавых, не даваў санкцыі на расстрэл<ref name="latyshev" />{{rp|121}}. У пачатку ліпеня 1918 года ўральскі ваенны камісар {{нп3|Піліп Ісаевіч Галашчокін|П. І. Галашчокін|ru|Голощёкин, Филипп Исаевич}} выехаў у Маскву для рашэння пытання пра далейшы лёс царскай сям’і. Паводле дадзеных Генпракуратуры РФ, у Маскве ён знаходзіўся з 4 па 10 ліпеня; 14 ліпеня Галашчокін вярнуўся ў Екацярынбург<ref name="postanovleniye_5">{{cite web|url = http://www.nik2.ru/documents.htm?id=267|title = Постановление о прекращении уголовного дела № 18/123666-93 «О выяснении обстоятельств гибели членов Российского императорского дома и лиц из их окружения в период 1918—1919 годов», пункты пункты 5—6|author = Соловьёв В. Н.|access-date = 2013-04-18|archive-url = https://www.webcitation.org/6G0QjdRio?url=http://www.nik2.ru/documents.htm?id=267|archive-date = 19 красавіка 2013|url-status = live}}</ref>. Калі выходзіць з наяўных дакументаў, то лёс царскай сям’і ў цэлым у Маскве не абмяркоўваўся ні на якім узроўні. Абмяркоўваўся толькі лёс Мікалая II, якога меркавалася судзіць<ref name="kovalchenko">{{артыкул|аўтар= Ковальченко И. Д.|загаловак= Вековая проблема российской истории|выданне= Вестник Российской академии наук|год= 1994|том= 64|нумар= 10|старонкі= 916—918}}</ref>. Паводле дадзеных шэрага гісторыкаў, існавала таксама прынцыповае рашэнне, паводле якога былому цару павінен быў быць вынесены смяротны прысуд<ref name="kovalchenko"/><ref name="tsareubiistva">{{cite web|url = http://www.echo.msk.ru/programs/netak/527976-echo/|title = Цареубийства в России. Интервью с д. и. н. О. Будницким}}</ref>. Паводле дадзеных следчага В. Н. Салаўёва, Галашчокін, спасылаючыся на складанасць ваеннага становішча ў раёне Екацярынбурга і магчымасць захопу царскай сям’і белагвардзейцамі, прапанаваў расстраляць Мікалая II, не чакаючы суда, аднак атрымаў катэгарычную адмову<ref name="kprf.ru"/>. На думку шэрага гісторыкаў, рашэнне пра знішчэнне царскай сям’і было прынята па вяртанні Галашчокіна ў Екацярынбург<ref name="romanovy" />{{rp|439}}<ref name="PLOTNIKOV1" />. С. Д. Аляксееў і І. Ф. Плотнікаў лічаць, што яно было прынята вечарам 14 ліпеня «вузкім колам бальшавіцкай часткі выканкама Уралсавета»<ref name="PLOTNIKOV1" /><ref name="rasstrel_uie">{{кніга |частка= Расстрел Николая II и его семьи в Екатеринбурге|спасылка частка= http://www.ihist.uran.ru/_ency-show-1685|загаловак= Уральская историческая энциклопедия}}</ref>. У фондзе Саўнаркама дзяржаўнага архіва РФ захавалася тэлеграма<ref group="заўв">Тэкст тэлеграмы быў упершыню апублікаваны ў 1990 годзе драматургам [[Эдвард Станіслававіч Радзінскі|Э. С. Радзінскім]] (без указання архіўнай крыніцы). — {{кніга |аўтар= Иоффе Г. З.|загаловак= Революция и судьба Романовых|месца= Москва|выдавецтва= Республика|год= 1992|старонкі= 308—309|старонак= 351|isbn= 5-250-01558-1|тыраж=55 000|ref= Иоффе Г. З.}}</ref>, адпраўленая 16 ліпеня 1918 года ў Маскву з Екацярынбурга праз Петраград<ref name="filippov-sud"/>: <table><tr><td width=98%> {{пачатак цытаты}}''З Петраграда. [[Смольны|Смольнага]]. У Маскву, [[Маскоўскі Крэмль|Крэмль]], Свярдлову, копія Леніну. З Екацярынбурга па простым провадзе перадаюць наступнае: паведаміце <nowiki>[ў]</nowiki> Маскву, што ўмоўленага з Філіпавым суда па ваенных акалічнасцях не трывае адкладу. Чакаць не можам. Калі вашы думкі процілеглыя, зараз жа, па-за любой чаргой паведаміць. Галашчокін, {{нп3|Георгій Іванавіч Сафараў|Сафараў|ru|Сафаров, Георгий Иванович}}. Знясіцеся па гэтай нагодзе самі з Екацярынбургам. [[Рыгор Яўсеевіч Зіноўеў|Зіноўеў]]. Пазнака: Прынята 16.7.1918 г. у 21 гадзіну 22 хвіліны з Петраграда Смольнага 14 22 8".''{{канец цытаты|крыніца=<small>''(Цытавана па публікацыі А. М. Аўдоніна «Таямніца Старой Каптякоўскай дарогі».)''</small> }}</td><td></td></tr></table> Такім чынам, тэлеграма была атрымана ў Маскве 16 ліпеня ў 21 гадзіну 22 хвіліны. Г. З. Ёфе выказаў здагадку, што пад «судом», пра які ідзе гаворка ў тэлеграме, маецца на ўвазе расстрэл Мікалая II ці нават сям’і Раманавых<ref name="filippov-sud">{{артыкул|аўтар=Иоффе Г. З. |загаловак=«Филиппов суд». По чьему распоряжению была расстреляна царская семья? |спасылка=http://www.nkj.ru/archive/articles/18458/ |выданне=Наука и жизнь |тып=Журнал |год=2010 |нумар=8 }}</ref>. Адказу ад цэнтральнага кіраўніцтва на гэту тэлеграму ў архівах не выяўлена<ref name="filippov-sud"/><ref name="postanovleniye_5"/>. У адрозненне ад Ёфе, шэраг даследчыкаў разумее ўжытае ў тэлеграме слова «суд» у даслоўным сэнсе. У гэтым выпадку ў тэлеграме гаворка ідзе пра суд над Мікалаем II, адносна якога была дамоўленасць паміж цэнтральнай уладай і Екацярынбургам, і сэнс тэлеграмы такі: «паведаміце Маскву, што ўмоўленага з Піліпам суда па ваенных акалічнасцях… чакаць не можам. Расстрэл не трывае адкладу». Такая трактоўка тэлеграмы дазваляе лічыць, што пытанне пра суд над Мікалаем II яшчэ не было знятае 16 ліпеня<ref name="kovalchenko"/><ref name=mironenko-interview>{{артыкул|загаловак= Расстрельщики понимали, что совершают преступление. Интервью с д. и. н. С. Мироненко|спасылка= http://www.soyuzgos.ru/2008/27/27_52_OtPervogo.html|выданне= Союзное государство|тып= журнал|год= 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20111027061256/http://www.soyuzgos.ru/2008/27/27_52_OtPervogo.html|archive-date= 27 кастрычніка 2011}}</ref>. Вынік лічыць, што лаканічнасць пастаўленага ў тэлеграме пытання сведчыць пра тое, што цэнтральныя ўлады былі з гэтым пытаннем знаёмыя; пры гэтым есць падставы «меркаваць, што пытанне пра расстрэл членаў царскай сям’і і слуг, выключаючы Мікалая II, ні з У. І. Леніным, ні з Я. М. Свярдловым не ўзгаднялася»<ref name="postanovleniye_5"/>. За некалькі гадзін да расстрэлу царскай сям’і, 16 ліпеня, Ленін падрыхтаваў тэлеграму ў якасці адказу рэдакцыі дацкай газеты «National Tidende», што звярнулася да яго з пытаннем пра лёс Мікалая II<ref group="заўв">Тэкст тэлеграмы на англійскай мове: {{пачатак цытаты}}«Lenin. Member of the Goverment. Msk. Rumour here going, that the exszar has been murdered. Kindly wire facts. National Tidende» (Леніну, члену ўрады, Масква. Тут ходзяць чуткі, што былы цар забіты. Калі ласка, паведаміце фактычнае становішча спраў. National Tidende){{канец цытаты|крыніца=В.И. Ленин. Неизвестные документы. 1891-1922 гг. М., Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН). 2000. с. 243}}</ref>, у якой аспрэчваліся чуткі пра яго гібель<ref group="заўв">{{пачатак цытаты}}National Tidende. Капенгаген. Чутка няслушная, былы цар цэлы, усе чуткі — толькі хлусня капіталістычнай прэсы.{{канец цытаты|крыніца=В.И. Ленин. Неизвестные документы. 1981-1922 гг. М., Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН). 2000. с. 243}}</ref>. У 16 гадзін тэкст быў пасланы на тэлеграф, але тэлеграма так і не была адпраўлена<ref group="заўв">На тэлеграме ёсць запіс супрацоўніка сакратарыята: «Вярнулі з тэлеграфа. Не маюць сувязі». В. И. Ленин. Неизвестные документы. 1891—1922 гг. М., Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН). 2000. с. 243</ref>. Паводле думкі А. Г. Латышава, тэкст гэтай тэлеграмы «''азначае, што Ленін нават не меркаваў пра магчымасць расстрэлу Мікалая II (не кажучы ўжо пра ўсю сям’ю) у найбліжэйшую ноч''»<ref name="latyshev" />{{rp|131 — 132}}. У адрозненне ад Латышава, на думку якога рашэнне пра расстрэл царскай сям’і было прынята мясцовай уладай, шэраг гісторыкаў лічыць, што расстрэл быў ажыццёўлены па ініцыятыве Цэнтра. Гэты пункт погляду баранілі, у прыватнасці, {{нп3|Дзмітрый Антонавіч Валкагонаў|Д. А. Валкагонаў|ru|Волкогонов, Дмитрий Антонович}} і Р. Пайпс. У якасці аргумента яны прыводзілі дзённікавы запіс Л. Д. Троцкага, зроблены 9 красавіка 1935 года, пра яго гутарку са Свярдловым пасля падзення Екацярынбурга. Згодна з гэтым запісам, Троцкі да моманту гэтай гутаркі не ведаў ні пра расстрэл Мікалая II, ні пра расстрэл яго сям’і. Свярдлоў паведаміў яму пра тое, што адбылося, сказаўшы, што рашэнне прымалася цэнтральнай уладай<ref name="paips_106"/><ref name="volkogonov_142">{{кніга |аўтар= Волкогонов Д. А.|загаловак= Ленин|том= 1|старонкі= [http://xn----7sbb3aiknde1bb0dyd.xn--p1ai/index.php?id=83607&pages=142 142]}}</ref>. Аднак верагоднасць гэтага сведчання Троцкага падпадае пад крытыку, бо, першае, Троцкі значыцца ў ліку прысутных у пратаколе пасяджэння [[Савет народных камісараў РСФСР|СНК]] ад 18 ліпеня, на якім Свярдлоў паведаміў пра расстрэл Мікалая II; другое, сам Троцкі ў сваёй кнізе «Маё жыццё» пісаў, што да 7 жніўня ён знаходзіўся ў Маскве; але гэта значыць, што ён не мог не ведаць пра расстрэл Мікалая II нават у тым выпадку, калі яго прозвішча аказалася ў пратаколе па памылцы<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|310—311}}. Паводле дадзеных Генеральнай пракуратуры РФ, афіцыйнае рашэнне пра расстрэл Мікалая II было прынята 16 ліпеня 1918 года Прэзідыумам Уральскага абласнога Савета працоўных, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў. Арыгінал гэтага рашэння не захаваўся. Аднак праз тыдзень пасля расстрэлу быў апублікаваны афіцыйны тэкст прысуду<ref name="postanovleniye_5"/>: <blockquote>Пастанова Прэзідыума Уральскага абласнога Савета працоўных, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў:<br /> З прычыны таго, што чэха-славацкія банды пагражаюць сталіцы чырвонага Урала, Екацярынбургу; з прычыны таго, што каранаваны кат можа ўнікнуць суда народа (толькі што выяўленая змова белагвардзейцаў, што мела мэтай выкраданне ўсёй сям’і Раманавых), Прэзідыум абласнога камітэта ў выкананне волі народа, пастанавіў: расстраляць былога цара Мікалая Раманава, вінаватага перад народам у незлічоных крывавых злачынствах. <br /> Пастанова Прэзідыума абласнога савета прыведзена ў выкананне ў ноч з 16 на 17 ліпеня. <br /> Сям’я Раманавых перавезена з Екацярынбурга ў іншае, вярнейшае месца. <br />Прэзідыум абласнога Савета працоўных, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў Урала</blockquote> === Адпраўка кухціка Леаніда Сяднёва === Як сцвярджаў у сваёй працы «Забойства царскай сям’і» член следчай каманды Р. Вільтон, перад расстрэлам «кухцік Леанід Сяднёў, таварыш гульняў Цэсарэвіча, быў выдалены з Іпацьеўскага дома. Ён быў змешчаны ў рускіх вартавых у доме Папова, насупраць Іпацьеўскага»<ref name="vilton_golgofa">{{кніга |аўтар= Вильтон Р.|частка= Голгофа|спасылка частка= http://rus-sky.com/history/library/wilton/#_Голгофа.|загаловак= Последние дни Романовых|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/wilton/|месца= Берлин|год= 1923}}</ref>. Успаміны ўдзельнікаў расстрэлу пацвярджаюць гэты факт. Камендант Юроўскі, як сцвярджаў удзельнік расстрэлу М. А. Мядзведзеў (Кудрын)<ref name="kudrin"/>, меркавана па сваёй ініцыятыве прапанаваў адправіць з «Дома асаблівага прызначэння» кухціка Леаніда Сяднёва, які знаходзіўся ў царскай свіце, пад падставай сустрэчы з дзядзькам, які нібы прыехаў у Екацярынбург. На самай жа справе дзядзька Леаніда Сяднёва, лакей вялікіх князёўнаў І. Д. Сяднёў, што суправаджаў царскую сям’ю ў высылцы, з 27 мая 1918 года знаходзіўся пад арыштам<ref name="sledstviye" />{{rp|86}}<ref group="заўв">Паводле дадзеных Р. Пайпса, ён быў арыштаваны разам са слугой Аляксея К. Г. Нагорным пасля таго, як яны выказалі пратэст супраць раскрадвання маёмасці царскай сям’і. Пазней абодва арыштаваныя былі расстраляныя чэкістамі. ({{кніга|аўтар= Пайпс Р.|загаловак= Русская революция|том= 2. Большевики в борьбе за власть. 1917—1918|старонкі= [http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/143852/104/Paiips_-_Russkaya_revolyuciya._Kniga_2._Bol%27sheviki_v_bor%27be_za_vlast%27_1917-1918.html 104]}} {{cite web|url=http://www.nik2.ru/documents.htm?id=269|title=Постановление о прекращении уголовного дела № 18/123666-93 «О выяснении обстоятельств гибели членов Российского императорского дома и лиц из их окружения в период 1918—1919 годов», пункты 10-13|author=Соловьёв В. Н.|access-date=2013-05-24|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gs4mktIH?url=http://www.nik2.ru/documents.htm?id=269|archive-date=25 мая 2013|url-status=live}})</ref> і ў пачатку чэрвеня<ref name="paips_104" /> (паводле іншых дадзеных, пад канец чэрвеня<ref name="romanovy"/>{{rp|342}} ці ў пачатку ліпеня 1918 года<ref name="loyal">{{cite web|url=http://www.small-cities.ru/yglich/yglich_obygl_18.html|title=До смерти верный|publisher=Сайт «Малые города»|access-date=2013-05-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6GdcuWv1O?url=http://www.small-cities.ru/yglich/yglich_obygl_18.html|archive-date=15 мая 2013|url-status=dead}}</ref>) быў расстраляны. Сам жа Юроўскі сцвярджае, што ён атрымаў загад адпусціць кухціка ад Галашчокіна<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|328}}. Пасля расстрэлу, паводле ўспамінаў Юроўскага, кухцік быў адпраўлены дамоў. Астатніх членаў світы вырашана ліквідаваць разам з царскай сям’ёй, бо яны «заявілі, што жадаюць падзяліць долю манарха. Хай і падзяляюць»<ref name="kudrin"/>. Такім чынам, прызначаны да ліквідацыі чатыры чалавекі: лейб-медык [[Яўген Сяргеевіч Боткін|Я. С. Боткін]], камер-лакей А. Я. Труп, кухар І. М. Харытонаў і пакаёвая Г. С. Дзямідава. З членаў світы атрымалася выратавацца камердынеру Ц. І. Чамадураву<ref name="postanovleniye_5"/>, які 24 мая захварэў і быў змешчаны ў турэмную лякарню; падчас эвакуацыі Екацярынбурга ў мітусні ён быў забыты бальшавікамі ў турме і вызвалены<ref name="ukazatel">{{cite web|url = http://feb-web.ru/feb/rosarc/ra8/ra8-436-.htm|title = ФЭБ: Указатель имен: Российский Архив. <nowiki>[Т.]</nowiki> VIII. — 1998 (текст)| access-date = 2013-04-19}}</ref> чэхамі 25 ліпеня. === Расстрэл === [[Файл:Yakov Mikhailovich Yurovsky 1918.jpg‎|thumb|245px|Камендант Дома Іпацьева [[Якаў Міхайлавіч Юроўскі|Я. М. Юроўскі]] ([[1918]] год).]] З успамінаў удзельнікаў расстрэлу вядома, што яны загадзя не ведалі, якім спосабам будзе ажыццяўляцца «пакаранне смерцю». Прапанаваліся розныя варыянты: закалоць арыштаваных кінжаламі падчас сну, закідаць гранатамі пакой з імі, расстраляць<ref name="postanovleniye_5"/><ref name="kudrin"> {{артыкул|загаловак = Из воспоминаний участника расстрела царской семьи М. А. Медведева (Кудрина) // Сборник документов, относящихся к убийству Императора Николая II и его семьи|спасылка = http://rus-sky.com/history/library/docs.htm#11}}</ref><ref name="nikulin"> {{артыкул|загаловак = Из расшифрованной записи беседы с Г. П. Никулиным в Радиокомитете о расстреле царской семьи // Сборник документов, относящихся к убийству Императора Николая II и его семьи|спасылка = http://rus-sky.com/history/library/docs.htm#12 }}</ref>. Паводле дадзеных Генпракуратуры РФ, пытанне пра парадак правядзення «пакарання смерцю» было вырашана пры ўдзеле працаўнікоў УралаблЧК<ref name="postanovleniye_5"/>. У 1 гадзіну 30 хвілін ночы з 16 на 17 ліпеня да дома Іпацьева прыбыў грузавік для перавозкі трупаў, са спазненнем на паўтары гадзіны. Пасля гэтага быў пабуджаны лекар Боткін, якому паведамілі пра патрэбу ўсім тэрмінова перайсці ўніз у сувязі з трывожнай сітуацыяй у горадзе і небяспекай заставацца на верхнім паверсе. На зборы пайшло прыкладна 30 — 40 хвілін<ref name="postanovleniye_5"/><ref name="paips_108"/>. {| |- valign="top" | width="50%" | Сямёра членаў сям’і: # [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай Аляксандравіч]] # [[Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая II)|Аляксандра Фёдараўна]] # [[Вольга Мікалаеўна (вялікая княжна)|Вольга]] # [[Таццяна Мікалаеўна (вялікая княжна)|Таццяна]] # [[Марыя Мікалаеўна (вялікая княжна)|Марыя]] # [[Анастасія Мікалаеўна|Анастасія]] # [[Аляксей Мікалаевіч|Аляксей]] | width="50%" | а таксама: * [[Яўген Сяргеевіч Боткін|Яўген Боткін]], лейб-медык * [[Іван Міхайлавіч Харытонаў|Іван Харытонаў]], кухар * [[Алаізій Ягоравіч Труп|Алаізій Труп]], камердынер * [[Ганна Сцяпанаўна Дзямідава|Ганна Дзямідава]], пакаёўка |} перайшлі ў паўпадвальны пакой (Аляксея, які не мог ісці, Мікалай II нёс на руках). У паўпадвале не было крэслаў, потым па просьбе Аляксандры Фёдараўны былі прынесены два крэслы. На іх селі Аляксандра Фёдараўна і Аляксей. Астатнія размясціліся ўздоўж сцяны. Юроўскі ўвёў расстрэльную каманду і зачытаў прысуд<ref name="postanovleniye_5"/>. Мікалай II паспеў толькі спытаць: «Што?» (іншыя крыніцы перадаюць апошнія словы Мікалая як «А?» ці «Як, як? Перачытайце»). Юроўскі даў каманду, пачалася бязладная стральба<ref name="postanovleniye_5"/>. Расстрэльшчыкам не атрымалася адразу забіць Аляксея, дачок Мікалая II, пакаёвую Г. С. Дзямідаву, доктара Я. С. Боткіна. Прагучаў крык Анастасіі, пакаёвая Дзямідава ўстала на ногі, працяглы час заставаўся жывы Аляксей. Нехта з іх быў застрэлены; ацалелых, паводле дадзеных следства, дабіваў багнетам П. З. Ярмакоў<ref name="postanovleniye_5"/>. Паводле ўспамінаў Юроўскага, стральба была бязладнай: многія, напэўна, стралялі з суседняга памяшкання, праз парог, а кулі адскоквалі рыкашэтам ад каменнай сцяны. Пры гэтым быў лёгка паранены адзін з расстрэльшчыкаў («''Куля некага са страляючых ззаду прагула міма маёй галавы, а аднаму, не помню, не тое руку, далонь, не то палец закранула і прастрэліла''»)<ref name="analiz" />. Па дадзеных Т. Манаковой, падчас расстрэлу былі таксама забіты два сабакі царскай сям’і — {{нп3|Французскі бульдог|французская бульдожка|ru|Французский бульдог}} Арціна Таццяны і {{нп3|Кінг чарльз спаніэль|каралеўскі спаніэль|en|King Charles Spaniel}} Джымі Анастасіі<ref>{{кніга |аўтар= Зимин И. В.|частка= Животные в императорской семье|спасылка частка= http://statehistory.ru/books/Detskiy-mir-imperatorskikh-rezidentsiy--Byt-monarkhov-i-ikh-okruzhenie/67|загаловак= Детский мир императорских резиденций. Быт монархов и их окружение|спасылка= http://statehistory.ru/books/Detskiy-mir-imperatorskikh-rezidentsiy--Byt-monarkhov-i-ikh-okruzhenie/|выданне= 1-е|месца= М.|выдавецтва= Центрполиграф|год= 2010|старонак= 576|серыя= Повседневная жизнь Российского императорского двора|isbn= 978-5-227-02410-7}}</ref>. Трэцяму сабаку — [[Спаніэлі|спаніэлю]] Аляксея Мікалаевіча па мянушцы Джой — было захавана жыццё, бо ён не выў. Спаніэля пазней узяў да сябе ахоўнік Ляцемін, які з-за гэтага быў апазнаны і арыштаваны белымі. Пазней, па аповедзе біскупа {{нп3|Васіль (Радзянка)|Васіля (Радзянкі)|ru|Василий (Родзянко)}}, Джой быў вывезены ў Вялікабрытанію афіцэрам-эмігрантам і перададзены брытанскай каралеўскай сям’і<ref>{{cite web|url= http://www.taday.ru/text/1150201.html|title= Царская семья и её окружение перед казнью|archive-url= https://www.webcitation.org/6GvEcxQeI?url=http://www.taday.ru/text/1150201.html|archive-date= 27 мая 2013|url-status= live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rusk.ru/st.php?idar=59557|title=Джой. История царской собаки|author=Манакова Т.|publisher=Сайт «Русская линия»|access-date=2013-06-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6HR1ZwCQe?url=http://rusk.ru/st.php?idar=59557|archive-date=17 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Ipatyev house basement.jpg|thumb|245px||| Падвал дома Іпацьева ў Екацярынбургу, дзе была расстраляная царская сям’я. ДА РФ.]] {{Урэзка|Выраўноўванне=right |Шырыня=245px |Загаловак=З выступу Я. М. Юроўскага перад старымі бальшавікамі ў Свярдлоўску ў 1934 годзе|Змест=Маладое пакаленне нас можа не зразумець. Могуць упікнуць, што мы забілі дзяўчынак, забілі спадчынніка-хлопчыка. Але да сённяшняга дня дзяўчынкі-хлопчыкі выраслі б… у каго?<ref name="dostoinstvo" /> }} Для таго, каб заглушыць стрэлы, каля Дома Іпацьева завялі грузавік, але стрэлы ў горадзе ўсё адно былі чутныя<ref name="paips_108"/>. У матэрыялах Сакалова ёсць, у прыватнасці, сведчанні пра гэта двух выпадковых сведак, селяніна Буйвіда і начнога вартаўніка Цацэгава<ref name="sokolov_23" />. Паводле дадзеных Рычарда Пайпса, адразу пасля гэтага Юроўскі цвёрда перарывае спробы аховы раскрасці выяўленыя імі каштоўнасці, пагражаючы расстрэлам. Пасля гэтага ён даручыў П. С. Мядзведзеву арганізаваць прыбіранне памяшканняў, а сам з’ехаў на знішчэнне трупаў<ref name="paips_108">{{кніга |аўтар= Пайпс Р.|загаловак= Русская революция|том= 2. Большевики в борьбе за власть. 1917—1918|старонкі= [http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/143852/108/Paiips_-_Russkaya_revolyuciya._Kniga_2._Bol%27sheviki_v_bor%27be_za_vlast%27_1917-1918.html 108]}}</ref>. Дакладны тэкст прысуду, сказанага Юроўскім перад расстрэлам, невядомы. У матэрыялах следчага М. А. Сакалова ёсць сведчанні Якімава, які сцвярджаў, са спасылкай на назіраючага за гэтай сцэнай ахоўніка Кляшчова, што Юроўскі прамовіў: «''Мікалай Аляксандравіч, Вашы сваякі імкнуліся Вас выратаваць, але гэтага ім не давялося. І мы прымушаны Вас самі расстраляць''»<ref name="analiz_2"/>. М. А. Мядзведзеў (Кудрын) апісаў гэту сцэну наступным чынам<ref name="kudrin"/><ref name="analiz" />: {{пачатак цытаты}} ''— Мікалай Аляксандравіч! Спробы Вашых аднадумцаў выратаваць Вас не завершыліся поспехам! І вось, у цяжкую гадзіну для Савецкай рэспублікі… — Якаў Міхайлавіч падвышае голас і рукой сячэ паветра: — …на нас ускладзена місія скончыць з домам Раманавых!'' {{канец цытаты}} Ва ўспамінах памагатага Юроўскага Р. П. Нікуліна гэты эпізод выкладзены так<ref name="analiz_2" />: <blockquote>таварыш Юроўскі прамовіў такую фразу, што:<br /><br />«Вашы сябры наступаюць на Екацярынбург, і таму вы прысуджаны да смерці».</blockquote> Сам жа Юроўскі не змог успомніць дакладны тэкст: «''…я тут жа, наколькі помню, сказаў Мікалаю прыкладна наступнае, што яго царскія сваякі і блізкія як у краіне, так і за мяжой, спрабавалі яго вызваліць, а што Савет працоўных дэпутатаў пастанавіў іх расстраляць''»<ref name="analiz" />. 17 ліпеня днём некалькі членаў выканкама Уралаблсавета звязаліся з Масквой па тэлеграфе (на тэлеграме пазначана, што яна прынята ў 12 гадзін) і паведамілі, што Мікалай II расстраляны, а яго сям’я эвакуявана<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|339}}<ref name="filippov-sud"/>. Рэдактар «Уральскага рабочага», член выканкама Уралаблсавета В. Вараб’ёў пазней сцвярджаў, што ім «было вельмі ніякавата, калі яны падышлі да апарата: былы цар быў расстраляны пастановай прэзідыума Аблсавета, і было невядома, як на гэту „самаволю“ будзе рэагаваць цэнтральная ўлада…». Верагоднасць гэтага сведчання, пісаў Г. З. Ёфе, не паддаецца праверцы<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|339—340}}. Следчы М. Сакалоў сцвярджаў, што ім знойдзена шыфраваная тэлеграма старшыні Уралаблвыканкама А. Белабародава ў Маскву, датаваная 21 гадзінай 17 ліпеня, якую нібы атрымалася расшыфраваць толькі ў верасні 1920 года. У ёй паведамлялася: «Сакратару Саўнаркама {{нп3|Мікалай Пятровіч Гарбуноў|М. П. Гарбунову|ru|Горбунов, Николай Петрович}}: перадайце Свярдлову, што ўсё сямейства спасцігла тая ж доля, што і кіраўніка. Афіцыйна сям’я загіне пры эвакуацыі». Сакалоў рабіў выснову: значыць, вечарам 17 ліпеня Масква ведала пра згубу ўсёй царскай сям’і. Аднак у пратаколе пасяджэння Прэзідыума УЦВК 18 ліпеня гаворыцца толькі пра расстрэл Мікалая II<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|340}}. На наступны дзень газета «Известия» паведаміла: <table><tr><td width=95%> {{пачатак цытаты}}''18-га ліпеня адбылося першае пасяджэнне Прэзідыума [[Усерасійскі Цэнтральны Выканаўчы Камітэт|Ц. В. К.]] 5-га склікання. Старшыняваў тав. Свярдлоў. Былі члены Прэзідыума: {{нп3|Варлам Аляксандравіч Аванесаў|Аванесаў|ru|Аванесов, Варлаам Александрович}}, {{нп3|Леў Сямёнавіч Сасноўскі|Сасноўскі|ru|Сосновский, Лев Семёнович}}, {{нп3|Іван Адольфавіч Тэадаровіч|Тэадаровіч|ru|Теодорович, Иван Адольфович}}, {{нп3|Міхаіл Фёдаравіч Уладзімірскі|Уладзімірскі|ru|Владимирский, Михаил Фёдорович}}, Максімаў, {{нп3|Пётр Гермагенавіч Смідовіч|Смідовіч|ru|Смидович, Пётр Гермогенович}}, [[Аркадзь Паўлавіч Розенгольц|Розенгольц]], Мітрафанаў і Розін.'' <br /> ''Старшыня тав. Свярдлоў абвяшчае толькі што атрыманае па прамым провадзе паведамленне ад Абласнога Уральскага Савета пра расстрэл былога цара Мікалая Раманава.'' <br /> ''У апошнія дні сталіцы Чырвонага [[Урал]]а Екацярынбургу сур’ёзна пагражала небяспека набліжэння чэха-славацкіх банд. У той жа час была раскрытая новая змова контр-рэвалюцыянераў, што мела мэтай вырваць з рук Савецкай улады каранаванага {{нп3|кат|ката|ru|Палач}}. З прычыны гэтага Прэзідыум Уральскага Абласнога Савета пастанавіў расстраляць Мікалая Раманава, што і было прыведзена ў выкананне 16-га ліпеня.'' <br /> ''Жонка і сын Мікалая Раманава адпраўлены ў надзейнае месца. Дакументы пра раскрытую змову высланы ў Маскву з адмысловым кур’ерам.'' <br /> ''Зрабіўшы гэта паведамленне, тав. Свярдлоў напамінае гісторыю пераводу Мікалая Раманава з Табольска ў Екацярынбург пасля раскрыцця такой жа арганізацыі белагвардзейцаў, што падрыхтоўвала ўцёкі Мікалая Раманава. У апошні час меркавалася аддаць былога цара пад суд за ўсе яго злачынствы супраць народа, і толькі падзеі апошняга часу перашкодзілі ажыццяўленню гэтага.'' <br /> ''Прэзідыум Ц. В. К., абмеркаваўшы ўсе акалічнасці, што прымусілі Уральскі Абласны Савет прыняць рашэнне пра расстрэл Мікалая Раманава, пастанавіў:'' <br /> ''Усерасійскі Ц. В. К., у асобе свайго Прэзідыума, прызнае рашэнне Уральскага Абласнога Савета слушным.''<ref>{{cite web|url=http://www.temadnya.ru/spravka/17jul2003/2881.html|title=«Известия» от 19 июля 1918 года|access-date=2013-05-28|archive-url=https://www.webcitation.org/6GxhL9SHF?url=http://www.temadnya.ru/spravka/17jul2003/2881.html|archive-date=28 мая 2013|url-status=live}}</ref><ref>[http://izvestia.ru/news/338568#ixzz2m81Cc5Ni Следователь Владимир Соловьев: «Мы всё сделали честно и открыто» /Известия. 11 июля 2008]</ref>{{канец цытаты|крыніца=}}</td><td></td></tr></table> Напярэдадні гэтага афіцыйнага паведамлення ў друку, 18 ліпеня (магчыма, у ноч з 18-га на 19-е<ref name="romanovy" />{{rp|374—375}}), адбылося пасяджэнне Саўнаркама, на якім гэта пастанова Прэзідыума УЦВК была «прынята да ўвагі»<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|340}}. Тэлеграмы, пра якую піша Сакалоў, у справах Саўнаркама і УЦВК няма. «Некаторыя замежныя аўтары, — піша гісторык Г. З. Ёфе, — асцярожна нават выказалі сумнеў у яе сапраўднасці»<ref name="filippov-sud"/>. І. Д. Кавальчанка<ref name="kovalchenko" /> і Г. З. Ёфе<ref name="filippov-sud"/> пакінулі адкрытым пытанне, ці была гэта тэлеграма атрымана ў Маскве. На думку шэрага іншых гісторыкаў, у ліку якіх Ю. А. Буранаў і В. М. Хрусталёў<ref name="romanovy" />{{rp|374}}, Л. А. Лыкава<ref name="sledstviye">{{кніга |аўтар= Лыкова Л. А.|загаловак= Следствие по делу об убийстве российской императорской семьи. Историографический и археографический очерк|месца= Москва|выдавецтва= Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН)|год= 2007|старонак= 320|isbn= 978-5-8243-0826-6}}</ref>{{rp|75}}, гэта тэлеграма сапраўдная і яе атрымалі ў Маскве да пасяджэння Саўнаркама. 19 ліпеня Юроўскі вывез у Маскву «дакументы змовы». Час прыезду Юроўскага ў Маскву дакладна не вядомы, аднак вядома, што прывезеныя ім дзённікі Мікалая II 26 ліпеня ўжо знаходзіліся ў гісторыка [[Міхаіл Мікалаевіч Пакроўскі|М. М. Пакроўскага]]. 6 жніўня пры ўдзеле Юроўскага быў дастаўлены ў Маскву з Пермі ўжо ўвесь архіў Раманавых<ref name="sledstviye" />{{rp|89}}. === Пытанне пра склад расстрэльнай каманды === {{Урэзка|Выраўноўванне=right |Шырыня=200px |Загаловак=Успаміны ўдзельніка расстрэлу Нікуліна Р. П., запісаныя ў Маскве 12 мая 1964 года |Змест=… таварыш Ярмакоў, які сябе даволі непрыстойна вёў, прысвойваючы сабе пасля пануючую ролю, што гэта ён усё здзейсніў, так бы мовіць, аднаасобна, без любой дапамогі… На самай жа справе нас было выканаўцаў 8 чалавек: Юроўскі, Нікулін, Мядзведзеў Міхаіл, Мядзведзеў Павел чатыры, Ярмакоў Пётр пяць, вось я не ўпэўнены, што Кабанаў Іван шэсць. І яшчэ дваіх я не помню прозвішчаў.<br /> Калі мы спусціліся ў падвал, мы таксама не здагадаліся спачатку там нават крэслы паставіць, каб сесці, таму што гэты быў… не хадзіў, разумееце, Аляксей, трэба было яго пасадзіць. Ну, тут маментальна, значыць, паднеслі гэта. Яны так гэта, калі спусціліся ў падвал, так гэта неўразумела сталі пераглядацца паміж сабой, тут жа ўнеслі, значыць, крэслы, села, значыць, Аляксандра Фёдараўна, спадчынніка пасадзілі, і таварыш Юроўскі прамовіў такую фразу, што: «Вашы сябры наступаюць на Екацярынбург, і таму вы прысуджаны да смерці». Да іх нават не дашло, што такое, таму што Мікалай прамовіў толькі адразу: «А!», а ў гэты час адразу залп наш ужо адзін, другі, трэці. Ну, там яшчэ сёй-той, значыць, так бы мовіць, ну, ці што, быў яшчэ не зусім канчаткова забіты. Ну, потым давялося яшчэ сяго-таго дастрэліць…<ref name="analiz_2" /> }} Савецкі даследчык М. Касвінаў у сваёй кнізе «23 ступені ўніз», упершыню апублікаванай у часопісе «{{нп3|Зорка, часопіс|Звезда|ru|Звезда (журнал XX—XXI веков)}}» (1972—1973 год), фактычна прыпісваў кіраўніцтва расстрэлам не Юроўскаму, а Ярмакову<ref>{{артыкул|аўтар=Касвинов М.|загаловак=Двадцать три ступени вниз|спасылка=http://lib.ru/HIST/KASWINOW/dwadcattri.txt|выданне=Звезда|тып=журнал|год=1972 (№ 8—9), 1973 (№ 7—10)}}</ref>: <table><tr><td> {{пачатак цытаты}} Каму даручыць выкананне прысуду? Старшыня кажа: вярнуўся з фронту Пётр Захаравіч Ярмакоў, верх-ісецкі каваль, які ў баях супраць [[Аляксандр Ільіч Дутаў|дутаўцаў]] камандаваў працоўным атрадам. Акрыяў ад ран. Годны, усімі ўшанаваны ўральскі ветэран. Бацька траіх дзяцей. На любым пасту, давераным рэвалюцыяй, не дазваляе ні сабе, ні іншым паслабленняў ці ваганняў. Выклікалі Ярмакова. Спыталі. Пагадзіўся. Папрасіў у дапамогу сабе А. Д. Аўдзеева — былога каменданта Дома асаблівага прызначэння і Я. І. Юроўскага — каменданта цяперашняга. {{канец цытаты}} </td></tr></table> Аднак пазней тэкст быў зменены, і ў наступных выданнях кнігі, што выйшлі ўжо пасля смерці аўтара<ref name="sledstviye"/>{{rp|35}}, кіраўнікамі расстрэлу былі названы Юроўскі і Нікулін: <table><tr><td> {{пачатак цытаты}} Узнікае пытанне: каму даручыць выкананне? Агульная думка: Юроўскаму Якаву Міхайлавічу, каменданту Дома асаблівага прызначэння, і яго намесніку Рыгору Пятровічу Нікуліну. Яшчэ тры дні, і наступіць рашэнне цяжкай драмы, якая зацягнулася<ref>{{кніга |аўтар= Касвинов М. К.|загаловак= Двадцать три ступени вниз|месца= Москва|выдавецтва= Мысль|год= 1978|старонкі= 491}}</ref>. {{канец цытаты}}</td></tr></table> У матэрыялах следства М. А. Сакалова па справе пра забойства Імператара Мікалая II і яго сям’і ўтрымваюцца шматлікія сведкавыя сведчанні пра тое, што выканаўцамі забойства былі «латышы» на чале з яўрэем (Юроўскім). Аднак, як адзначае Сакалоў, рускія чырвонаармейцы звалі «латышамі» ўсіх нярускіх бальшавікоў<ref name="sokolov_15" />. Таму думкі пра тое, кім былі гэтыя «латышы», разыходзяцца. Сакалоў далей піша, што ў доме была выяўлены напісаныя [[Венгерская мова|па-венгерску]] надпіс на сцяне «Verhas Andras 1918 VII/15 e orsegen» і ўрывак ліста, датаваны вясной 1918 года<ref>{{кніга |частка=''Соколов Н. А.'' Убийство царской семьи|загаловак= Последние дни Романовых|месца= М.|выдавецтва= Книга|год= 1991|старонкі= 204|isbn= 5-212-00530-2}}, [http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm#_Toc459375245]</ref>. Надпіс на сцяне на венгескай мове перакладаецца як «Вергазі Андрэас 1918 VII/15 стаяў на пасту» і часткова прадубляваны па-руску: «№ 6. Вергаш Карау 1918 VII/15»<ref group="заўв">Верхас, які знаходзіўся 15 ліпеня на пасту № 6, так і не здолеў дапісаць па-руску слова «караулил», — заўважае І. Ф. Плотнікаў.</ref><ref name="Plotnikov"/>. Імя ў розных крыніцах вар’іруецца як «Вергазі Андрэас», «Верхас Андрас» і г.д. Сакалоў аднёс гэтую асобу да ліку «катаў-чэкістаў»; даследчык І. Плотнікаў лічыць, што гэта было зроблена «неабдумана»: пост № 6 адносіўся да вонкавай аховы, і невядомы Вергазі Андрас мог не браць удзел у расстрэле<ref name="Plotnikov" />. Генерал Дзітэрыхс «па аналогіі» аднёс да ліку ўдзельнікаў расстрэлу таксама аўстра-венгерскага ваеннапалоннага Рудольфа Лашэра; паводле дадзеных даследчыка І. Плотнікава, Лашэр насамрэч зусім не прыцягваўся да аховы, займаючыся толькі гаспадарчай працай<ref name="Plotnikov" />. У святле даследавання Плотнікава<ref name="Plotnikov" /> спіс расстрэльваючых можа выглядаць так: Юроўскі, Нікулін, член калегіі аблЧК {{нп3|Міхаіл Аляксандравіч Мядзведзеў (Кудрын)|М. А. Мядзведзеў (Кудрын)|ru|Медведев (Кудрин), Михаил Александрович}}, {{нп3|Пётр Захаравіч Ярмакоў|П. З. Ярмакоў|ru|Ермаков, Пётр Захарович}}, С. П. Ваганаў, А. Г. Кабанаў, {{нп3|Павел Спірыдонавіч Мядзведзеў|П. С. Мядзведзеў|ru|Медведев, Павел Спиридонович}}, В. Н. Нетрэбін, магчыма, Я. М. Цэльмс і, пад вельмі вялікім пытаннем, невядомы студэнт-гарняк. Плотнікаў лічыць, што апошні быў выкарыстаны ў доме Іпацьева на працягу толькі некалькіх сутак пасля расстрэлу і толькі як спецыяліст па каштоўнасцях. Такім чынам, паводле Плотнікава, расстрэл царскай сям’і быў здзейснены групай, што складалася па нацыянальным складзе амаль цалкам з рускіх, з удзелам аднаго яўрэя (Я. М. Юроўскага) і, напэўна, аднаго латыша (Я. М. Цэльмса). Паводле захаваных звестак, два-тры латышы адмовіліся браць удзел у расстрэле<ref name="Plotnikov"/>. Існуе яшчэ адзін спіс быццам бы расстрэльнай каманды, складзены табольскім бальшавіком, які перавозіў у Екацярынбург астатніх у Табольску царскіх дзяцей, латышом Я. М. Свікэ (Радзіёнавым) і які складаецца амаль цалкам з латышоў. Усе памянёныя ў спісе латышы сапраўды служылі са Свікэ ў 1918 годзе, аднак у расстрэле, па ўсёй бачнасці, не бралі ўдзел (за выняткам Цэльмса)<ref name="Plotnikov"/>. У 1956 годзе ў германскіх СМІ былі апублікаваны дакументы і сведчанні нейкага І. П. Меера, былога ваеннапалоннага-аўстрыйца, у 1918 годзе члена Уральскага абласнога савета<ref name="Plotnikov"/><ref name="PLOTNIKOV1" />, у якіх сцвярджалася, што ў расстрэле бралі ўдзел сем былых ваеннапалонных-венграў, у тым ліку чалавек, якога некаторыя аўтары ідэнтыфікавалі як [[Імрэ Надзь|Імрэ Надзя]], будучага палітычнага і дзяржаўнага дзеяча Венгрыі. Гэтыя сведчанні, аднак, былі пазней прызнаны фальсіфікаванымі<ref name="Plotnikov">{{артыкул|аўтар=Плотников И.|загаловак=О команде убийц царской семьи и её национальном составе|спасылка=http://magazines.russ.ru/ural/2003/9/plotnik-pr.html|выданне=Урал|тып=журнал|год=2003|нумар=9}}</ref><ref name="kozlov">{{кніга |аўтар= Козлов В. П.|частка= Глава 9. Миф против мифа, или «Свидетельства очевидца» об убийстве царской семьи|спасылка частка= http://lib.ru/POLITOLOG/KOZLOW/klio.txt_with-big-pictures.html#11|загаловак= Обманутая, но торжествующая Клио. Подлоги письменных источников по российской истории в XX веке|спасылка= http://lib.ru/POLITOLOG/KOZLOW/klio.txt_with-big-pictures.html|месца= М.|выдавецтва= «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН)|год= 2001|старонак= 224|isbn= 5-8243-0108-5}}</ref>. == Кампанія дэзынфармацыі == У афіцыйным паведамленні савецкага кіраўніцтва пра расстрэл Мікалая II, апублікаваным у газетах «Известия» і «Правда» 19 ліпеня, сцвярджалася, што рашэнне расстраляць Мікалая II («Мікалая Раманава») было прынята ў сувязі з вельмі цяжкім ваенным палажэннем, што склалася ў раёне Екацярынбурга, і раскрыццём контррэвалюцыйнай змовы, што мела мэтай вызваленне былога цара; што рашэнне пра расстрэл быў прынята прэзідыумам Уральскага абласнога савета самастойна; што забіты быў толькі Мікалай II, а яго жонка і сын былі перапраўлены ў «надзейнае месца». Пра лёс іншых дзяцей і набліжаных да царскай сям’і асоб зусім не згадвалася<ref name="lykova">{{cite web|url=http://www.raga.org/czar_mikhail_romanov/doc/2007/07082007.html|title=Как это было? Убийство царской семьи|author=Лыкова Л. А.|date=07-08-2007|work=Специально для сайта «Перспективы»|publisher=Сайт «Царь Михаил Романов»|access-date=2012-12-07|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6CjOa0Hi0?url=http://www.raga.org/czar_mikhail_romanov/doc/2007/07082007.html|archive-date=7 снежня 2012|url-status=dead}}</ref>. Цягам шэрага гадоў улады зацята баранілі афіцыйную версію, быццам сям’я Мікалая II жывая<ref name="pipes">{{кніга |аўтар= [[Рычард Пайпс|Пайпс Р.]]|частка= Глава 9. Убийство царской семьи|спасылка частка= http://rulibs.com/ru_zar/sci_history/payps/0/j8.html|загаловак= Русская революция. Большевики в борьбе за власть, 1917-191|выданне= 1-е|месца= М.|выдавецтва= «Захаров»|год= 2005|том= 2|старонак= 197|серыя= Русская революция}}</ref><ref name="melgunov">{{кніга |аўтар= Мельгунов С. П.|загаловак= Судьба императора Николая II после отречения. Историко-критические очерки|спасылка= http://www.e-reading-lib.org/book.php?book=38442|месца= М.|выдавецтва= Вече|год= 2005|старонак= 544|isbn= 5-9533-0808-6}}</ref>. Гэта дэзынфармацыя спрыяла ўзнікненню чутак пра тое, што некаторым членам сям’і ўдалося бегчы і выратавацца<ref name="melgunov" /><ref name="istochnik">{{артыкул|аўтар= Авдонин А. Н.|загаловак= Тайна старой Коптяковской дороги|спасылка= http://rovs.atropos.spb.ru/index.php?view=publication&mode=text&id=236|мова= ru|выданне= Источник|тып= журнал|год= 1994|нумар= 5|старонкі= 60—76}}</ref>. Хоць цэнтральныя ўлады яшчэ ўвечары 17 ліпеня павінны былі пазнаць з тэлеграмы з Екацярынбурга, «''…што ўсё сямейства спасцігла тая ж доля, што і главу''», у афіцыйных рэзалюцыях УЦВК і СНК ад 18 ліпеня 1918 года згадвалася толькі пра расстрэл Мікалая II. 20 ліпеня адбыліся перамовы Я. М. Свярдлова c А. Г. Белабародавым, падчас якіх Белабародавым было зададзенае пытанне: «''…ці можам мы апавясціць насельніцтва вядомым тэкстам?''»<ref name="sledstviye"/>{{rp|68}}. Пасля гэтага (паводле дадзеных Л. А. Лыкавай, 23 ліпеня<ref name="lykova" />; паводле іншых дадзеных, 21<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|340—341}} ці 22 ліпеня<ref name="pipes" />) ў Екацярынбургу было апублікавана паведамленне пра расстрэл Мікалая II, якое паўтарала афіцыйную версію савецкага кіраўніцтва<ref name="melgunov" />. 22 ліпеня 1918 года інфармацыя пра пакаранне смерцю Мікалая II была апублікавана лонданскай «[[The Times|Таймс]]», 21 ліпеня (з-за розніцы [[Часавы пояс|часавых паясоў]]) — «[[The New York Times|Нью-Ёрк Таймс]]». Падставай для гэтых публікацый стала афіцыйная інфармацыя ад савецкага ўрада<ref name="lykova" />. Дэзынфармацыя сусветнай і расійскай грамадскасці працягвалася і ў афіцыйным друку, і па дыпламатычных каналах. Захаваліся матэрыялы пра перамовы савецкіх улад з прадстаўнікамі германскага пасольства: 24 ліпеня 1918 года саветнік К. Рыцлер атрымаў ад наркама замежных спраў [[Георгій Васільевіч Чычэрын|Г. В. Чычэрына]] інфармацыю, што імператрыца Аляксандра Фёдараўна і яе дочкі перавезены ў Перм і ім нішто не пагражае. Адмаўленне згубы царскай сям’і працягвалася і далей. Перамовы паміж савецкім і германскім урадамі пра памен царскай сям’і вяліся да 15 верасня 1918 года<ref name="melgunov" />. Пасла Савецкай Расіі ў Германіі [[Адольф Абрамавіч Ёфе|А. А. Ёфе]] не інфармавалі пра падзеі ў Екацярынбургу па радзе У. І. Леніна, які даў указанне: «''…нічога не расказваць А. А. Ёфе, каб таму было лягчэй хлусіць''»<ref name="lykova" /><ref name="istochnik" />. Надалей афіцыйныя прадстаўнікі савецкага кіраўніцтва працягвалі дэзынфармаваць сусветную грамадскасць: дыпламат [[Максім Максімавіч Літвінаў|М. М. Літвінаў]] заяўляў, што царская сям’я жывая, у снежні 1918 года; [[Рыгор Яўсеевіч Зіноўеў|Р. Я. Зіноўеў]] у інтэрв’ю газеце «{{нп3|San Francisco Chronicle|''San Francisco Chronicle''|ru|San Francisco Chronicle}}» 11 ліпеня 1921 года таксама сцвярджаў, што сям’я жывая<ref name="istochnik" />; наркам замежных спраў Г. В. Чычэрын і далей працягваў даваць ілжывыя звесткі пра лёс царскай сям’і — так, ужо ў красавіку 1922 года, падчас правядзення {{нп3|Генуэзская канферэнцыя|Генуэзскай канферэнцыі|ru|Генуэзская конференция}}, на пытанне карэспандэнта газеты ''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]'' пра лёс вялікіх княжнаў ён адказаў: «''Лёс дачок цара мне невядомы. Я чытаў у газетах, быццам яны знаходзяцца ў Амерыцы''»<ref name="istochnik" /><ref name="redterror">{{кніга|аўтар= Мельгунов С.П.|загаловак= Красный террор в России|спасылка= http://lib.ru/POLITOLOG/MELGUNOW/terror.txt|выданне= 2-е изд|месца= New York|выдавецтва= Brandy|год= 1979|старонкі= 174|старонак= 204|isbn= 0-935874-00-3|ref= Мельгунов}}</ref>. Бачны бальшавік, адзін з удзельнікаў прыняцця рашэння пра расстрэл царскай сям’і<ref name="medinsky">{{cite web|url=http://www.medinskiy.ru/spravka-o-deyatelnosti-pl-vojkova|title=Справка о деятельности П. Л. Войкова, подготовленная ИРИ РАН|date=8 февраля 2011 года|publisher=Официальный сайт [[Уладзімір Расціслававіч Мядзінскі|Владимира Мединского]]|access-date=2012-07-19|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/69i2kHtKb?url=http://www.medinskiy.ru/spravka-o-deyatelnosti-pl-vojkova|archive-date=6 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref> [[Пётр Лазаравіч Войкаў|П. Л. Войкаў]] быццам бы заяўляў у дамскім таварыстве ў Екацярынбургу, «што свет ніколі не пазнае, што яны зрабілі з царскай сям’ёй»<ref name="sudba_imperatora_118">{{кніга |аўтар= Мельгунов С. П.|загаловак= Судьба императора Николая II после отречения|месца= Москва|год= 2005|старонкі= [http://www.litmir.net/br/?b=34207&p=118 118]|isbn= 5-9533-0808-6}}</ref><ref name="uralmuseum">{{артыкул|аўтар= Авдонин А. Н.|загаловак= Обретение останков царской семьи|спасылка= http://urbibl.ru/Stat/XX_vek/obretenie_ostankov.htm|мова= ru|выданне= Уральский музей|тып= журнал|год= март 2008|том= 41|нумар= 3}}</ref>. Праўду пра лёс усёй царскай сям’і паведаміў у артыкуле «Апошнія дні апошняга цара» П. М. Быкаў<ref name="paips_112"/>; артыкул быў апублікаваны ў складанцы «Рабочая рэвалюцыя на Урале», выдадзенай у Екацярынбургу ў 1921 годзе<ref name="sledstviye" />{{rp|10}} 10-тысячным тыражом; неўзабаве пасля выхаду складанка была «вынятая са звароту»<ref name="paips_112">{{кніга |аўтар= Пайпс Р.|загаловак= Русская революция|том= 2. Большевики в борьбе за власть. 1917—1918|старонкі= [http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/143852/112/Paiips_-_Russkaya_revolyuciya._Kniga_2._Bol%27sheviki_v_bor%27be_za_vlast%27_1917-1918.html 112]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rus-sky.com/history/library/docs.htm|title=Сборник документов, относящихся к убийству Императора Николая II и его семьи|date=1999|publisher=Сайт «Русское небо»|access-date=2013-06-18|archive-url=https://www.webcitation.org/6HTd4AF5Y?url=http://rus-sky.com/history/library/docs.htm|archive-date=18 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref>. Артыкул Быкава быў перадрукаваны ў маскоўскай газеце «Коммунистический Труд» (будучая «Московская правда»)<ref name="sudba_imperatora_122">{{кніга |аўтар= Мельгунов С. П.|загаловак= Судьба императора Николая II после отречения|месца= Москва|год= 2005|старонкі= [http://www.litmir.net/br/?b=34207&p=122 122]|isbn= 5-9533-0808-6}}</ref>. У 1922 годзе ў той жа газеце з’явілася рэцэнзія на складанку «Рабочая рэвалюцыя на Урале. Эпізоды і факты»; у ёй, у прыватнасці, было сказана пра П. З. Ярмакова як пра асноўнага выканаўца расстрэлу царскай сям’і 17 ліпеня 1918 года<ref name="sledstviye"/>{{rp|21}}. Савецкія ўлады прызналі, што Мікалай II быў расстраляны не адзін, а разам з сям’ёй, калі на Захадзе пачалі шырыцца матэрыялы следства Сакалова. Пасля таго як у Парыжы выйшла кніга Сакалова, Быкаў атрымаў ад [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|УКП(б)]] заданне выказаць гісторыю екацярынбургскіх падзей<ref name="paips_112"/>. Так з’явілася яго кніга «Апошнія дні Раманавых», выдадзеная ў Свярдлоўску ў 1926 годзе<ref name="sledstviye" />{{rp|20}}. У 1930 годзе кніга была перавыдадзена<ref>{{cite web|url=http://www.nik2.ru/documents.htm?id=100|title=Судьба останков Царской семьи: факты, домыслы и вопросы|author=Центр по расследованию обстоятельств гибели Царской Семьи Дома Романовых|date=1998-06-30|publisher=Сайт Царская семья: последние дни, расстрел, обретение останков|access-date=2013-06-18|archive-url=https://www.webcitation.org/6HTd4onBA?url=http://www.nik2.ru/documents.htm?id=100|archive-date=18 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref>. На думку гісторыка Л. А. Лыкавай, хлусня і дэзынфармацыя пра забойства ў падвале дома Іпацьева, афіцыйнае яе афармленне ў адпаведных рашэннях партыі бальшавікоў у першыя дні пасля падзей і замоўчванне больш за сямдзясят гадоў спарадзілі недавер да ўлады ў грамадстве, што працягваў адбівацца і ў пост-савецкай Расіі<ref name="lykova" />. == Лёс Раманавых == {{main|Раманавы пасля 1917 года}} Апроч сям’і былога імператара, у 1918—1919 гадах была знішчана «цэлая група [[Раманавы]]х»<ref name="romanovy" />{{rp|3}}, якія паводле тых ці іншых прычын заставаліся да гэтага часу ў Расіі. У жывых засталіся Раманавы, якія знаходзіліся ў [[Крым]]е, жыццё якіх ахоўваў камісар {{нп3|Піліп Львовіч Задарожны|П. Л. Задарожны|ru|Задорожный, Филипп Львович}} (іх збіраўся караць смерцю [[Ялта|Ялцінскі]] Савет, каб яны не аказаліся ў немцаў, якія ў сярэдзіне красавіка 1918 года занялі Сімферопаль і працягвалі акупацыю Крыма). Пасля занятку Ялты немцамі Раманавы апынуліся па-за ўладай Саветаў, а пасля прыходу белых змаглі эміграваць<ref name="romanovy" />{{rp|266—267, 270—271}}. Засталіся ў жывых таксама двое ўнукаў {{нп3|Мікалай Канстанцінавіч|Мікалая Канстанцінавіча|ru|Николай Константинович}}, які памёр у [[1918]] годзе ў [[Ташкент|Ташкенце]] ад [[Пнеўманія|запалення лёгкіх]]<ref name="shumihin">{{артыкул|аўтар= Шумихин С. В., к. и. н.|загаловак= Примечания // Записки корнета Савина|спасылка= http://nasledie-rus.ru/red_port/savin-56.php|выданне= Наше Наследие|тып= Журнал|archive-date= 18 мая 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130518023021/http://nasledie-rus.ru/red_port/savin-56.php}}</ref> (у некаторых крыніцах хібна гаворыцца пра яго расстрэл) — дзеці яго сына Аляксандра Іскандэра: {{нп3|Наталля Мікалаеўна Андросава|Наталля Андросава|ru|Андросова, Наталья Николаевна}} (1917—1999) і Кірыл Андросаў (1915—1992), якія жылі ў Маскве. Дзякуючы ўмяшанню [[Максім Горкі|М. Горкага]] ўдалося выратавацца таксама князю {{нп3|Гаўрыіл Канстанцінавіч Раманаў|Гаўрыілу Канстанцінавічу|ru|Романов, Гавриил Константинович}}, які пазней эміграваў у Германію<ref name="romanovy" />{{rp|409—411}}. 20 лістапада 1918 года Максім Горкі звярнуўся да У. І. Леніна з лістом, у якім гаварылася<ref name="romanovy"/>{{rp|412}}: <blockquote> Дарагі Уладзімір Ільіч! <br /> Зрабіце маленькую і разумную справу, — распарадзіцеся, каб выпусцілі з турмы былога вялікага князя Гаўрыіла Канстанцінавіча Раманава. Гэта — вельмі добры чалавек, першае, і небяспечна хворы, другое. <br /> Навошта фабрыкаваць пакутнікаў? Гэта шкодны род заняткаў зусім, а для людзей, якія хочуць пабудаваць свабодную дзяржаву, — асабліва. <br /> Да таго ж трошкі рамантызму ніколі не псуе палітыкі. <br /> (…) <br /> Выпусціце ж Раманава і бывайце здаровы. <br /> А. Пешкаў. <br /> (…) </blockquote> Князь быў вызвалены. === Забойства Міхаіла Аляксандравіча ў Пермі === {{main|Забойства Міхаіла Аляксандравіча}} Першым з Раманавых загінуў [[Вялікі князь]] [[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|Міхаіл Аляксандравіч]]. Ён і яго сакратар [[Мікалай Мікалаевіч Джонсан|Браян Джонсан]] былі забіты ў [[Перм]]і, дзе яны былі ў высылцы. Паводле наяўных сведчанняў, у ноч з 12 на 13 чэрвеня 1918 года ў гасцініцу, дзе жыў Міхаіл, з’явіліся некалькі ўзброеных людзей, якія вывезлі Міхаіла Аляксандравіча і Браяна Джонсана ў лес і застрэлілі. Рэшткі забітых дагэтуль не выяўлены. Забойства было пададзена як выкраданне Міхаіла Аляксандравіча яго прыхільнікамі ці таемныя ўцёкі, што было выкарыстана ўладамі ў якасці падставы для ўзмацнення жорсткасці рэжыму ўтрымання ўсіх сасланых Раманавых: царскай сям’і ў Екацярынбургу і вялікіх князёў у Алапаеўску і [[Волагда|Волагдзе]]<ref>{{кніга |аўтар= Лыкова Л. А.|загаловак= Пермь: Тайна гибели Михаила Романова|выданне= 1-е|выдавецтва= Достоинство|год= 2010|старонкі= 32|старонак= 72|серыя= Царское дело|isbn= 978-5-904552-05-3|тыраж=3000}}</ref>. === Алапаеўскае забойства === {{main|Алапаеўскія мучанікі}} Амаль адначасна з расстрэлам царскай сям’і было здзейснена забойства вялікіх князёў, якія знаходзіліся ў горадзе [[Алапаеўск]]у, у 140 кіламетрах ад Екацярынбурга. У ноч на 5 (18) ліпеня 1918 года арыштаваныя былі вывезены да закінутай шахты ў 12 км ад горада і скінуты ў яе<ref name="postanovleniye_10" />. У 3 гадзіны 15 хвілін раніцы выканкам Алапаеўскага Савета тэлеграфаваў у Екацярынбург, што князі былі нібы выкрадзены невядомай бандай, што здзейсніла налёт на школу, дзе яны ўтрымваліся<ref name="paips_110"/>. У той жа дзень старшыня Урал аблсавета Белабародаў перадаў адпаведнае паведамленне Свярдлову ў Маскву і Зіноўеву і Урыцкаму ў Петраград<ref name="paips_110"/>: {{пачатак цытаты}} ''Алапаеўскі Выканкам паведаміў нападзе раніцай васямнаццатага невядомай банды памяшканне дзе ўтрымваліся пад вартай былыя вялікія князі Ігар Канстанцінавіч Канстанцін Канстанцінавіч Сяргей Міхайлавіч і Полей [Палей] кропка Нягледзячы супраціў варты князі выкрадзены кропка Ёсць ахвяры з абодвух бакоў пошукі вядуцца кропка'' {{канец цытаты}} Почырк алапаеўскага забойствы быў падобны на екацярынбургскае: у абодвух выпадках ахвяр скідалі ў закінутую шахту ў лесе, таксама ў абодвух выпадках распачыналіся спробы абрынуць гэту шахту гранатамі. Разам з тым алапаеўскае забойства адрознівалася значна большай жорсткасцю: ахвяры, за выняткам вялікага князя [[Сяргей Міхайлавіч|Сяргея Міхайлавіча]], які аказаў супраціўленне і быў застрэлены, былі скінуты ў шахту, меркавана, пасля нанясення ўдараў тупым прадметам па галаве, пры гэтым некаторыя з іх яшчэ заставаліся жывыя; паводле думкі Р. Пайпса, яны памерлі ад смагі і нястачы паветра, напэўна, праз некалькі дзён<ref name="paips_110">{{кніга |аўтар= Пайпс Р.|загаловак= Русская революция|том= 2. Большевики в борьбе за власть. 1917—1918|старонкі= [http://www.e-reading-lib.org/chapter.php/143852/110/Paiips_-_Russkaya_revolyuciya._Kniga_2._Bol%27sheviki_v_bor%27be_za_vlast%27_1917-1918.html 110]}}</ref>. Аднак праведзенае Генеральнай пракуратурай РФ следства прыйшло да высновы, што іх смерць наступіла адразу<ref name="postanovleniye_10">{{cite web |url = http://www.nik2.ru/documents.htm?id=269 |title = Постановление о прекращении уголовного дела № 18/123666-93 «О выяснении обстоятельств гибели членов Российского императорского дома и лиц из их окружения в период 1918—1919 годов», пункты 10-13 |author = Соловьёв В. Н. |access-date = 2013-05-24 |archive-url = https://www.webcitation.org/6Gs4mktIH?url=http://www.nik2.ru/documents.htm?id=269 |archive-date = 25 мая 2013 |url-status = live }}</ref>. Г. З. Ёфе пагадзіўся з думкай следчага М. Сакалова, які пісаў: «І екацярынбургскае, і алапаеўскае забойства — прадукт адной волі адных асоб»<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|345}}. === Расстрэл вялікіх князёў у Петраградзе === {{Main|Расстрэл вялікіх князёў у Петрапаўлаўскай крэпасці}} Пасля «ўцёкаў» Міхаіла Раманава вялікія князі [[Мікалай Міхайлавіч]], [[Георгій Міхайлавіч]] і [[Дзмітрый Канстанцінавіч]], якія знаходзіліся ў высылцы ў Волагдзе, былі арыштаваны. На становішча зняволеных перавялі таксама вялікіх князёў [[Павел Аляксандравіч|Паўла Аляксандравіча]] і [[Гаўрыіл Канстанцінавіч|Гаўрыіла Канстанцінавіча]], якія заставаліся ў Петраградзе<ref name="romanovy"/>{{rp|402—403}}. Пасля аб’явы [[Чырвоны тэрор|чырвонага тэрору]] чацвёра з іх аказаліся ў [[Петрапаўлаўская крэпасць|Петрапаўлаўскай крэпасці]]<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|345}} ў якасці {{нп3|закладнік|закладнікаў|ru|Заложник}}<ref name="romanovy"/>{{rp|408}}. 24 студзеня 1919 года<ref name="romanovy"/>{{rp|416}} (паводле іншых дадзеных — 27<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|345}}, 29 ці 30<ref name="postanovleniye_10" /> студзеня) вялікія князі Павел Аляксандравіч, Дзмітрый Канстанцінавіч, Мікалай Міхайлавіч і Георгій Міхайлавіч былі расстраляныя<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|345}}. 31 студзеня петраградскія газеты коратка паведамілі, што вялікія князі былі расстраляныя «{{comment|па пастанове Надзвычайнай Камісіі па змаганні з контррэвалюцыяй і спекуляцыяй С[аюза] К[амун] П[аўночнай] В[обласці]|по постановлению Чрезвычайной Комиссии по борьбе с контрреволюцией и спекуляцией С[оюза] К[оммун] С[еверной] О[бласти]}}»<ref name="romanovy"/>{{rp|416}}. Было абвешчана, што іх расстралялі як закладнікаў у адказ на забойства ў Германіі [[Роза Люксембург|Розы Люксембург]] і [[Карл Лібкнехт|Карла Лібкнехта]]. 6 лютага 1919 года маскоўская газета «{{comment|Всегда вперёд!|Заўсёды наперад!}}» апублікавала артыкул {{нп3|Юлій Восіпавіч Мартаў|Ю. Мартава|ru|Мартов, Юлий Осипович}} «{{comment|Стыдно!|Сорамна!}}» з рэзкім асуджэннем гэтага бяссуднага расстрэлу «чатырох Раманавых»<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|345—346}}. == Сведчанні сучаснікаў == === Успаміны Троцкага === Паводле слоў гісторыка Ю. Фльштынскага, [[Леў Давыдавіч Троцкі|Троцкі]], ужо знаходзячыся за мяжой, прытрымліваўся версіі, паводле якой рашэнне пра расстрэл царскай сям’і было прынята мясцовай уладай<ref name="trozky" />{{rp|280—281}}. Пазней, выкарыстоўваючы мемуары савецкага дыпламата {{нп3|Рыгор Зіноўевіч Бесядоўскага|Бесядоўскага|ru|Беседовский, Григорий Зиновьевич}}, які перабег на Захад, Троцкі паспрабаваў, паводле выразу Ю. Фельштынскага, «зваліць віну за царазабойства» на Свярдлова і [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]]. У чарнавіках няскончаных раздзелаў біяграфіі Сталіна, над якой Троцкі працаваў у канцы 1930-х, ёсць наступны запіс<ref name="trozky" />{{rp|281}}: {{пачатак цытаты}}''Паводле слоў Бесядоўскага… «царазабойства было справай рук Сталіна.» … 16-га ліпеня Белабародаў тэлеграфаваў у Маскву, што праз тры дні Екацярынбург павінен пасці. Галашчокін пабачыў Свярдлова, Свярдлоў — Сталіна. Паклаўшы ў кішэнь данясенне Белабародава, Сталін сказаў: «Цар ніякім чынам не можа быць выдадзены белагвардзейцам». Гэтыя словы былі раўназначныя смяротнаму прысуду.''{{канец цытаты}} У сярэдзіне 1930-х гадоў у дзённіку Троцкага з’яўляюцца запісы пра падзеі, звязаныя з расстрэлам царскай сям’і. Паводле слоў Троцкага, ён яшчэ ў чэрвені 1918 года прапанаваў Палітбюро ўсё ж арганізаваць паказальны працэс над зрынутым царом, прытым Троцкага цікавіла шырокае прапагандысцкае асвятленне гэтага працэсу. Аднак прапанова не сустрэла вялікага запалу, бо ўсе бальшавіцкія лідары, улучаючы і самога Троцкага, былі занадта загружаны бягучымі справамі. З паўстаннем чэхаў фізічнае выжыванне бальшавізму аказалася пад пытаннем, і арганізаваць у падобных умовах суд над царом было б цяжка<ref name="paips_105"/>. У дзённіку Троцкі сцвярджаў, што рашэнне пра расстрэл было прынята Леніным і Свярдловым<ref name="romanovy" />{{rp|375}}<ref name="trozky" />{{rp|281}}: {{пачатак цытаты}}Белы друк некалі вельмі горача дэбатаваў пытанне, паводле чыйго рашэння было пакарана смерцю царская сям’я… Лібералы схіляліся, як быццам, да таго, што ўральскі выканкам, адрэзаны ад Масквы, дзеяў самастойна. Гэта няпраўда. Пастанова вынесена была ў Маскве. (…) Наступны мой прыезд у Маскву выпаў ужо пасля падзення Екацярынбурга. У гутарцы са [[Якаў Міхайлавіч Свярдлоў|Свярдловым]] я спытаў між іншым: <br /> :  — Так, а дзе цар? :  — Кончана, — адказаў ён, — расстраляны. :  — А сям’я дзе? :  — І сям’я з ім. :  — Усе? — спытаў я, відаць, з адценнем здзіўлення. :  — Усе, — адказаў Свярдлоў, — а што? Ён чакаў маёй рэакцыі. Я нічога не адказаў. :  — А хто вырашыў? — спытаў я. :  — Мы тут вырашалі. Ільіч лічыў, што нельга пакідаць нам ім жывога сцяга, асабліва ў цяперашніх цяжкіх умовах. {{канец цытаты|крыніца = Запіс у дзённіку Троцкага ад 9 красавіка 1935 г.<ref name="trozky">{{кніга|аўтар= Троцкий Л. Д.|загаловак= Дневники и письма|спасылка= http://lib.ru/TROCKIJ/dnewniki.txt|адказны= Под ред. Ю. Г. Фельштинского. Предисловие А. А. Авторханова|месца= М.|выдавецтва= Издательство гуманитарной литературы|год= 1994|isbn= 5-87121-002-3}}</ref>{{rp|100, 101}}}} Гісторык [[Юрый Георгіевіч Фельштынскі|Фельштынскі]], каментуючы ўспаміны Троцкага, лічыць, што дзённікавы запіс 1935 года выклікае куды больш даверу, бо запісы ў дзённіку не былі прызначаны для агалоскі і публікацыі<ref name="trozky" />{{rp|282}}. Старэйшы следчы па асабліва важных справах Генеральнай пракуратуры Расіі У. М. Салаўёў, які вёў расследаванне крымінальнай справы па факце гібелі царскай сям’і, звярнуў увагу на тое, што ў пратаколе пасяджэння Саўнаркама, на якім Свярдлоў паведаміў пра расстрэл Мікалая II, сярод прысутных фігуруе прозвішча Троцкага. Гэта супярэчыць яго ўспамінам пра гутарку «пасля прыезду з фронту» са Свярдловым пра Леніна<ref>{{артыкул|загаловак=Противостояние вокруг царя (№ 59)|спасылка= http://gazeta-pravda.ru/content/view/1332/60/|выданне=Правда|тып=газета|год=2009}}</ref>. Сапраўды, Троцкі, паводле пратакола пасяджэння Саўнаркама № 159, быў 18 ліпеня на аб’яве Свярдловым пра расстрэл<ref name="kprf.ru" />. Паводле некаторых крыніц, ён як наркамваенмор 18 ліпеня знаходзіўся на фронце пад Казанню. Разам з тым сам Троцкі ў сваёй працы «Маё жыццё» піша, што выехаў у Свіяжск толькі 7 жніўня. Варта адзначыць і то, што паказаная цытата Троцкага ставіцца да 1935 года, калі ні Леніна, ні Свярдлова ўжо не было ў жывых. Нават калі прозвішча Троцкага было занесена ў пратакол пасяджэння Саўнаркама памылкова, аўтаматычна, інфармацыя пра расстрэл Мікалая II была надрукавана ў газетах, і не ведаць ён мог толькі пра расстрэл усёй царскай сям’і<ref name=filippov-sud />. Гісторыкі крытычна ацэньваюць сведчанні Троцкага. Так, гісторык В. П. Булдакоў пісаў, што Троцкі меў схільнасць да спрашчэння апісання падзей ва ўгоду хараству выкладу<ref>Булдаков В. П. Красная смута: Природа и последствия революционного насилия — Изд. 2-е, доп. — М.: РОССПЭН; Фонд "Президентский центр Б. Н. Ельцина, 2010. — с.471 — 967 с. — (История сталинизма). ISBN 978-5-8243-1263-8</ref>, а гісторык-архівіст В. М. Хрусталёў, паказваючы, што Троцкі, згодна захаваным у архівах пратаколам, быў сярод удзельнікаў таго самага пасяджэння Саўнаркама, выказаў дапушчэнне, што Троцкі ў сваіх памянёных успамінах усяго толькі спрабаваў дыстанцыявацца ад прынятага ў Маскве рашэння<ref name="lastdays" />{{rp|630}}. === З дзённіка У. П. Мілюціна === {{нп3|Уладзімір Паўлавіч Мілюцін|У. П. Мілюцін|ru|Милютин, Владимир Павлович}} пісаў: {{пачатак цытаты}} : ''«Позна вярнуўся з Саўнаркама. Былі „бягучыя“ справы. Падчас абмеркавання праекта пра ахову здароўя, даклада [[Мікалай Аляксандравіч Сямашка|Сямашкі]], увайшоў Свярдлоў і сеў на сваё месца на крэсла ззаду Ільіча. Сямашка скончыў. Свярдлоў падышоў, нахіліўся да [[Уладзімір Ільіч Ленін|Ільіча]] і штосьці сказаў.'' : ''— Таварышы, Свярдлоў просіць слова для паведамлення.'' : '' — Я павінен сказаць, — пачаў Свярдлоў звычайным сваім тонам, — атрымана паведамленне, што ў Екацярынбургу па пастанове абласнога Савета расстраляны Мікалай… Мікалай хацеў бегчы. Чэхаславакі падступалі. Прэзідыум ЦВК пастанавіў ухваліць…'' : ''— Пяройдзем зараз да паартыкульнага чытання праекта, — прапанаваў Ільіч…»'' {{канец цытаты|крыніца = Цытуецца па: ''Свердлова К.'' Яков Михайлович Свердлов<ref>{{кніга|аўтар= Свердлова К. Т.|загаловак= Яков Михайлович Свердлов|выданне= 4-е|месца= М.|выдавецтва= Молодая гвардия|год= 1985}}</ref>}} === Успаміны ўдзельнікаў расстрэлу === Захаваліся ўспаміны ўдзельнікаў падзей Я. М. Юроўскага, М. А. Мядзведзева (Кудрына), Р. П. Нікуліна, П. З. Ярмакова, таксама А. А. Стракоціна (падчас расстрэлу, па ўсёй бачнасці, забяспечваў вонкавую ахову дома), В. Н. Нетрэбіна, П. М. Быкава (па ўсёй бачнасці, асабіста ў расстрэле не браў удзел<ref name="GOLD1">{{cite web|url=http://gold-word2008.narod.ru/Istochniki.html|title=Источники по убийству Царской Семьи|archive-url=https://www.webcitation.org/6GvEf7pmm?url=http://gold-word2008.narod.ru/Istochniki.html|archive-date=27 мая 2013|url-status=live}}</ref>), І. Радзінскага (асабіста ў расстрэле не браў удзел, браў удзел у знішчэнні трупаў), Кабанава<ref name="analiz_2" />, П. Л. Войкава, Г. І. Сухарукава<ref name="analiz" /> (браў удзел толькі ў знішчэнні трупаў), старшыні Уралаблсавета А. Г. Белабародава (асабіста ў расстрэле не браў удзел)<ref name="GOLD1"/>. Адной з найболей дэталёвых крыніц з’яўляюцца працы бальшавіцкага дзеяча Урала П. М. Быкава, які да сакавіка 1918 года быў старшынём Екацярынбургскага савета<ref name="ukazatel" />, члена выканкама Уралаблсавета. У 1921 годзе Быкаў апублікаваў артыкул «Апошнія дні апошняга цара»<ref name="sledstviye" />{{rp|10}}, а ў 1926 годзе — кнігу «Апошнія дні Раманавых»<ref name="sledstviye" />{{rp|20}}, у 1930 кніга была перавыдадзена ў Маскве і Ленінградзе<ref name="sledstviye" />{{rp|29}}. Іншымі дэталёвымі крыніцамі з’яўляюцца ўспаміны М. А. Мядзведзева (Кудрына), які ўдзельнічаў у расстрэле асабіста, і, у дачыненні расстрэлу, успаміны Я. М. Юроўскага і яго памагатага Р. П. Нікуліна<ref name="sledstviye" />{{rp|21}}. Успаміны Мядзведзева (Кудрына) былі напісаны ў [[1963]] годзе і адрасаваны [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|М. С. Хрушчову]]<ref name="analiz" />. Больш кароткімі з’яўляюцца ўспаміны І. Радзінскага, супрацоўніка ЧК Кабанава і іншых. Многія ўдзельнікі падзей мелі свае асабістыя прэтэнзіі да цара: М. А. Мядзведзеў (Кудрын), мяркуючы паводле яго ўспамінаў, пры цары сядзеў у турме<ref name="kudrin"/>, [[Пётр Лазаравіч Войкаў|П. Л. Войкаў]] браў удзел у рэвалюцыйным тэроры ў [[1907]] годзе, [[Пётр Захаравіч Ярмакоў|П. З. Ярмакоў]] за ўдзел у экспрапрыяцыях і забойства правакатара быў сасланы, у Юроўскага быў сасланы па вінавачанні ў крадзяжы бацька. У сваёй аўтабіяграфіі Юроўскі сцвярджае, што і ён сам у 1912 годзе быў высланы ў Екацярынбург з забаронай сяліцца «ў 64 пунктах Расіі і Сібіры»<ref name="romanovy" />{{rp|361}}. Апроч таго, сярод бальшавіцкіх дзеячаў Екацярынбурга быў {{нп3|Сяргей Вітальевіч Мрачкоўскі|Сяргей Мрачкоўскі|ru|Мрачковский, Сергей Витальевич}}, які ўвогуле нарадзіўся ў турме, дзе сядзела яго маці за рэвалюцыйную дзейнасць<ref>{{кніга |аўтар= Орлов А.|частка= Иван Смирнов и Сергей Мрачковский: дружба врозь|спасылка частка= http://trst.narod.ru/orlov/vii.htm|загаловак= Тайная история сталинских преступлений}}</ref>. Вымаўленая Мрачкоўскім фраза «з ласкі царызму я нарадзіўся ў турме»<ref name="DITERIHS">{{кніга|аўтар=[[Міхаіл Канстанцінавіч Дзітэрыхс|Дитерихс М. К.]]|загаловак= Убийство царской семьи и членов дома Романовых на Урале}}</ref> пазней была хібна прыпісана Юроўскаму следчым Сакаловым<ref name="sokolov_15"/>. Мрачкоўскі падчас падзей займаўся тым, што адбіраў ахову Дома Іпацьева з ліку працоўных Сысерцкага завода<ref name="DITERIHS"/>. Старшыня Уралаблсавета [[Аляксандр Георгіевіч Белабародаў|А. Г. Белабародаў]] да рэвалюцыі сядзеў у турме<ref name="romanovy" />{{rp|363}} за выпуск пракламацыі. Успаміны ўдзельнікаў расстрэлу, галоўным чынам супадаючы адзін з адным, разыходзяцца ў шэрагу дэталей<ref name="analiz_2" />. Мяркуючы па іх, Юроўскі асабіста дабіў спадчынніка дзвюма (паводле іншых дадзеных — трыма<ref name="analiz" />) стрэламі. У расстрэле таксама бяруць удзел памагаты Юроўскага Р. П. Нікулін, П. З. Ярмакоў, М. А. Мядзведзеў (Кудрын) і іншыя. Паводле ўспамінаў Мядзведзева, асабіста ў Мікалая стралялі Юроўскі, Ярмакоў і Мядзведзеў<ref name="analiz" />. Апроч таго, Ярмакоў і Мядзведзеў дабіваюць вялікіх княжнаў Таццяну і Анастасію<ref name="analiz" />. «Гонар» ліквідацыі менавіта Мікалая фактычна аспрэчваюць адзін у аднаго Юроўскі, М. А. Мядзведзеў (Кудрын) (не блытаць з іншым удзельнікам падзей П. С. Мядзведзевым) і Ярмакоў<ref name="analiz" />, найболей імавернымі ўяўляюцца Юроўскі і Мядзведзеў (Кудрын), у самым Екацярынбургу падчас падзей лічылася, што цара расстраляў Ярмакоў. Юроўскі ў сваіх успамінах сцвярджаў, што цара забіў асабіста ён, тады як Мядзведзеў (Кудрын) прыпісвае гэта сабе. Версію Мядзведзева часткова пацвярджаў таксама іншы ўдзельнік падзей, супрацоўнік ЧК Кабанаў<ref name="analiz" />. Пры гэтым М. А. Мядзведзеў (Кудрын) у сваіх успамінах сцвярджае, што Мікалай «зваліўся з майго пятага стрэлу»<ref name="analiz" />, а Юроўскі — што забіў яго з аднаго стрэлу<ref name="analiz" />. Сам Ярмакоў у сваіх успамінах апісвае сваю ролю ў расстрэле так (арфаграфія аўтара захаваная)<ref name="analiz_2">{{cite web|url = http://www.romanovy.narod.ru/sravn2.htm|title = Сравнительный анализ документов следствия 1918 — 1924 гг. с данными советских источников. С. 2|author = Соловьёв В. Н.|archive-url = https://www.webcitation.org/6GvEgDN9Z?url=http://www.romanovy.narod.ru/sravn2.htm|archive-date = 27 мая 2013|url-status = live}}</ref>: {{пачатак цытаты}}''…мне сказали, на твою долю выпало счастье разстрелять и схаронить…<br />Поручение я принял и сказал, что будет выполнено точно, подготовил место куды вести и как скрыть учитывая все абстоятельства важности политического момента. Когда я доложил Белобородову, что могу выполнить, то он сказал, сделать так чтобы были все разстреляны, мы это решили, дальше я в расуждения невступал, стал выполнят так, как это нужно было…<br />…Кагда было все порядке, тогда я коменданту дома в кабинети дал постановление облостного исполнительного Комитета Юровскому, то он усомнился, по чему всех, но я ему сказал нада всех и разговаривать нам свами долго нечего, время мало, пора приступать….<br />…я себе взял самого Никалая, Александру, доч, Алексея, потому что у меня был маузер, им можно верна работат, астальные были наганы. После спуска, внижний этаж мы немного обождали, потом комендант пред дожил всем встать все встали, но Алексей сидел на стуле, тогда стал читать приговор постановления, где говорилос по постоновлению исполнительного Комитета расстрелять.<br />Тогда у Николая вырвалась фраза: как нас никуда не повезут, ждать дальше было незя, я дал выстрел внего упор, он упал сразу, но и остальные также, в это время поднялся между ними плач, один другому брасалис на шею затем дали несколько выстрелов, и все упали.''{{канец цытаты}} Як бачна, Ярмакоў супярэчыць усім астатнім удзельнікам расстрэлу, цалкам прыпісаўшы сабе ўсё кіраўніцтва расстрэлам, і ліквідацыю Мікалая асабіста. Паводле некаторых крыніц, у момант расстрэлу Ярмакоў быў п’яны, і ўзброіўся ў агульнай складанасці трыма (паводле іншых дадзеных, нават чатырма) пісталетамі. Разам з тым следчы Сакалоў лічыў, што Ярмакоў актыўна ў расстрэле не браў удзел, кіраваў знішчэннем трупаў. У цэлым успаміны Ярмакова стаяць асабняком у шэрагу ўспамінаў іншых удзельнікаў падзей; звесткі, паведамленыя Ярмаковым, большасцю іншых крыніц не пацвярджаюцца<ref name="GOLD1"/>. Па пытанні ўзгаднення расстрэлу Масквой удзельнікі падзей таксама разыходзяцца. Паводле версіі, выкладзенай у «запісцы Юроўскага», загад «пра вынішчэнне Раманавых» паступіў з Пермі. «Чаму з Пермі? — задаецца пытаннем гісторык Г. З. Ёфе. — Не было тады сувязі з Екацярынбургам? Ці Юроўскі, напісаўшы гэту фразу, паводзіўся нейкімі толькі яму вядомымі меркаваннямі?»<ref name="revolutsiya_i" />{{rp|322}}. Яшчэ ў 1919 годзе следчым М. Сакаловым было ўсталявана, што незадоўга да расстрэлу ў сувязі з пагаршэннем ваеннага становішча на Урале член прэзідыума Савета Галашчокін ездзіў у Маскву<ref name="filippov-sud"/>, дзе спрабаваў узгадніць гэта пытанне. Тым не менш, удзельнік расстрэлу М. А. Мядзведзеў (Кудрын) у сваіх успамінах сцвярджае, што рашэнне было прынята Екацярынбургам і зацверджана УЦВК ужо заднім днём, 18 ліпеня, як яму сказаў Белабародаў<ref name="kudrin"/>, а падчас паездкі Галашчокіна ў Маскву Ленін не ўзгадніў расстрэл, запатрабаваўшы везці Мікалая ў Маскву на суд<ref name="postanovleniye_5"/>. Разам з тым Мядзведзеў (Кудрын) адзначае, што Уралаблсавет знаходзіўся пад магутным ціскам як узлаваных рэвалюцыйных рабочых, якія патрабавалі неадкладна расстраляць Мікалая, так і фанатычных левых эсэраў і анархістаў, якія распачалі вінаваціць бальшавікоў у непаслядоўнасці<ref name="kudrin"/>. Падобная інфармацыя ёсць і ва ўспамінах Юроўскага<ref name="iz_stenogrammy">{{кніга |частка= Из стенограммы совещания старых большевиков по вопросу пребывания Романовых на Урале, 1 февраля 1934 г. / Приложение|спасылка частка= http://feb-web.ru/feb/rosarc/ra8/ra8-419-.htm|загаловак= ''Соколов Н. А.'' Предварительное следствие 1919—1922 гг.: <nowiki>[Сб. материалов]</nowiki>|спасылка= http://next.feb-web.ru/feb/rosarc/index.htm?/feb/rosarc/ra8/ra8.html|адказны= Сост. Л. А. Лыкова|месца= М.|выдавецтва= Студия ТРИТЭ; Рос. Архив|год= 1998|старонкі= 419—435|старонак= 463|серыя= Российский Архив: История Отечества в свидетельствах и документах XVIII—XX вв. Вып. 8|isbn= 978-5-8243-0826-6}}</ref>. Паводле аповеда П. Л. Войкава, вядомаму ў выкладзе былога саветніка савецкага пасольства ў Францыі Г. З. Бесядоўскага, рашэнне было прынята Масквой, але толькі пад зацятым ціскам Екацярынбурга; на думку Войкава, Масква збіралася «саступіць Раманавых Германіі», «…асабліва спадзяваліся на магчымасць выгандляваць змяншэнне кантрыбуцыі ў трыста мільёнаў рублёў золатам, накладзенай на Расію па Брэсцкай дамове. Гэта кантрыбуцыя з’яўлялася адным з самых непрыемных пунктаў Брэсцкай дамовы, і Масква вельмі жадала б гэты пункт змяніць»; апроч таго, «некаторыя з членаў Цэнтральнага Камітэта, у прыватнасці Ленін, пярэчылі таксама і па прынцыповых меркаваннях супраць расстрэлу дзяцей», пры гэтым Ленін прыводзіў у прыклад Вялікую французскую рэвалюцыю<ref name="VOIKOV1">{{cite web|url=http://www.romanov-center.ural.org/Documents/voikov.htm|title=Из книги Г. З. Беседовского «На путях к термидору»: воспоминания участника расстрела царской семьи П. Л. Войкова|archive-url=https://www.webcitation.org/6GvjUSKHu?url=http://just-life.su/catalog/1359988898_55/|archive-date=27 мая 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="sudba_imperatora_123">{{кніга |аўтар= Мельгунов С. П.|загаловак= Судьба императора Николая II после отречения|месца= Москва|год= 2005|старонкі= [http://www.litmir.net/br/?b=34207&p=123 123]|isbn= 5-9533-0808-6}}</ref>. Па сведчанні П. М. Быкава, расстрэльваючы Раманавых, мясцовая ўлада дзеяла «на свае страх і рызыку»<ref name="postanovleniye_5"/><ref name="bykov">{{артыкул|аўтар = Быков П. М.|загаловак = Последние дни последнего царя|спасылка = http://rus-sky.com/history/library/docs.htm#16 }}</ref>. Р. П. Нікулін сведчыў: {{пачатак цытаты}} Часта ўзнікае пытанне: «Ці вядома было… Уладзіміру Ільічу Леніну, Якаву Міхайлавічу Свярдлову ці іншым кіроўным нашым цэнтральным працаўнікам папярэдне пра расстрэл царскай сям’і?» Ну, мне цяжка сказаць, ці было ім папярэдне вядома, але я думаю, што бо… Галашчокін… два разы ездзіў у Маскву для перамоў пра лёс Раманавых, тое адсюль, вядома, можна зрабіць выснову, што пра гэта менавіта ішла гутарка. …меркавалася арганізацыя суда над Раманавымі, спачатку… у такім шырокім, ці што, парадку, накшталт усенароднага такога суда, а потым, калі ўжо вакол Екацярынбурга ўвесь час групаваліся разнастайныя контррэвалюцыйныя элементы, стала пытанне пра арганізацыю такога вузкага суда, рэвалюцыйнага. Але і гэта не было выканана. Суда як такога не адбылося, і, у існасці, расстрэл Раманавых быў здзейснены паводле рашэння Уральскага выканаўчага камітэта Уральскага абласнога Савета…<ref name="nikulin" />. {{канец цытаты}} === Успаміны Юроўскага === У 1993 годзе былі апублікаваны ўспаміны [[Якаў Міхайлавіч Юроўскі|Я. М. Юроўскага]]<ref name="sledstviye" />{{rp|22}}, падчас падзей — супрацоўніка Екацярынбургскай ЧК, каменданта дома Іпацьева, і найболей імавернага начальніка расстрэльнай каманды. Успаміны Юроўскага вядомыя ў трох версіях<ref name="analiz" />: * датаваная [[1920]] годам кароткая «запіска Юроўскага»; * падрабязная версія, датаваная красавіком — маем 1922 года, падпісаная Юроўскім; * скарочаная рэдакцыя ўспамінаў, што з’явілася ў [[1934]] годзе, створаная па заданні Уралгістпарта, уключае стэнаграму выступу Юроўскага і падрыхтаваны на яе глебе, у некаторых дэталях адрозны ад яе тэкст. Верагоднасць першай крыніцы падпадае некаторымі даследчыкамі пад сумневы; следчы Салаўёў лічыць яе аўтэнтычнай. У «Запісцы» Юроўскі піша пра сябе ў трэцяй асобе («''камендант''»), што бачна, тлумачыцца ўстаўкамі гісторыка [[Міхаіл Мікалаевіч Пакроўскі|Пакроўскага М. М.]], запісанымі ім са слоў Юроўскага. Ёсць таксама пашыраная другая рэдакцыя «Запіскі», датаваная [[1922]] годам. Генеральны пракурор РФ Ю. І. Скуратаў лічыў, што «запіска Юроўскага» «ўяўляе сабою афіцыйную справаздачу пра расстрэл царскай сям’і, падрыхтаваную Я. М. Юроўскім для ЦК УКП (б) і УЦВК»<ref name=Pismo1>{{cite web|url = http://www.nik2.ru/documents.htm?id=54|title = Письмо Святейшему Патриарху Московскому и Всея Руси Алексию II от Генерального прокурора РФ Ю. И. Скуратова|author = Скуратов Ю. И.|access-date = 2013-04-25|archive-url = https://www.webcitation.org/6GDP9ZSLn?url=http://www.nik2.ru/documents.htm?id=54|archive-date = 28 красавіка 2013|url-status = live}}</ref>. === Дзённікі Мікалая і Аляксандры === Да нашага часу дайшлі таксама дзённікі саміх цара і царыцы, якія ў тым ліку вяліся ў Доме Іпацьева. Апошні запіс у дзённіку Мікалая II датаваны суботай 30 чэрвеня ([[13 ліпеня]] — Мікалай вёў дзённік па [[Юліянскі каляндар|старым стылі]]) [[1918]] года запісам «''Аляксей прыняў першую ванну пасля Табольска; калена яго папраўляецца, але зусім разагнуць яго ён не можа. Надвор’е цёплае і прыемнае. Вестак звонку ніякіх не маем''». Дзённік Аляксандры Фёдараўны даходзіць да апошняга дня — аўторка [[16 ліпеня]] 1918 года з запісам: «''…Штораніцы Каменд[ант] прыходзіць у нашы пакоі. Нарэшце па сканчэнні тыдня зноў прынеслі яйкі для Бэбі [спадчынніка]. …Раптам даслалі за Лёнькам Сяднёвым, каб ён пайшоў і паадведаў свайго дзядзьку, і ён паспешна ўцёк, прыкідаем, ці праўда ўсё гэта і ці ўбачым мы хлопчыка зноў…''»<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|321}}<ref name="iz_dnevnika_2">{{cite web|url = http://rus-sky.com/history/library/docs.htm#5|title = Из дневника Александры Фёдоровны, г. Екатеринбург, дом Ипатьева, май — июль 1918 г.|archive-url = https://www.webcitation.org/6GvEjWRLm?url=http://rus-sky.com/history/library/docs.htm#5|archive-date = 27 мая 2013|url-status = live}}</ref>. Цар у сваім дзённіку апісвае шэраг побытавых падрабязнасцей: прыбыццё царскіх дзяцей з Табольска, змены ў складзе світы («''Вырашыў адпусціць майго старога Чамадурава для адпачынку і замест яго ўзяць на час Трупа''»), надвор’е, прачытаныя кнігі, асаблівасці рэжыму, свае ўражанні ад вартавых і ад умоў утрымання («''Нязносна сядзець так пад замком і не быць у стане выйсці ў сад, калі хочацца, і правесці добры вечар на паветры! Турэмны рэжым!!''»). Цар неасцярожна памянуў і пра ліставанне з ананімным «рускім афіцэрам» («''на-днях мы атрымалі два лісты, адзін за іншым, у як. нам паведамлялі, каб мы згатаваліся быць выкрадзенымі нейкімі адданымі людзьмі!''»)<ref name="paips_106"/><ref name="iz_dnevnika_1">{{cite web|url=http://rus-sky.com/history/library/docs.htm|title=Из дневника Николая II // Сборник документов, относящихся к убийству Императора Николая II и его семьи|archive-url=https://www.webcitation.org/6GvEjWRLm?url=http://rus-sky.com/history/library/docs.htm|archive-date=27 мая 2013|url-status=live}}</ref>. З дзённіка можна пазнаць думку Мікалая пра абодвух камендантаў: Аўдзеева ён назваў «паганцам» (запіс ад 30 красавіка, панядзелак), які адзін раз быў «''злёгку падпіўшы''». Таксама цар выказаў незадаволенасць раскрадваннем рэчаў (запіс ад 28 мая / 10 чэрвеня)<ref name="sudba_imperatora_116">{{кніга|аўтар= Мельгунов С. П.|загаловак= Судьба императора Николая II после отречения|месца= М.|год=2005|старонкі= [http://www.litmir.net/br/?b=34207&p=116 116]|isbn=5-9533-0808-6}}</ref>: {{пачатак цытаты}} ''У стадоле, дзе знаходзяцца нашы куфры, увесь час адкрываюць скрыні і вымаюць розныя прадметы і правізію з Табольска. І пры гэтым без кожнага тлумачэння прычын. Усё гэта наводзіць на думку, што ўпадабаныя рэчы вельмі лёгка могуць везціся па хатах і, такім чынам, знікнуць для нас! Агідна!'' {{канец цытаты}} Зрэшты, думка пра Юроўскага засталася не лепшай: «Гэты тып нам падабаецца ўсё менш!»<ref name="sledstviye" />{{rp|87}}; пра Аўдзеева: «Шкада Аўдзеева, але ён вінаваты ў тым, што не ўтрымаў сваіх людзей ад крадзяжу з куфраў у адрыне»<ref name="paips_106"/>; «Паводле чутак, некаторыя з аўдзееўцаў сядзяць ужо пад арыштам!» У запісы ад 28 мая / 10 чэрвеня, як піша гісторык Мяльгуноў, знайшлі адлюстраванне водгукі падзей, што адбываліся за межамі Дома Іпацьева<ref name="sudba_imperatora_116" />: {{пачатак цытаты}} ''Вонкавыя адносіны таксама за апошнія тыдні змяніліся: турэмшчыкі імкнуцца не гаварыць з намі, як быццам ім ніякавата, і адчуваецца як бы трывога ці боязь чагосьці ў іх! Незразумела!''<ref name="iz_dnevnika_1" /> {{канец цытаты}} У запісы ад 6 мая (нядзеля) адзначана: «'''Дажыў да 50 гадоў, нават самому дзіўна!'''» У дзённіку Аляксандры Фёдараўны ёсць запіс, што тычыцца змены камендантаў: {{пачатак цытаты}} Аўдзееў зменены, і мы атрымалі новага каменданта [Юроўскага], які прыходзіў ужо аднойчы глядзець нагу бэбі. З маладым памагатым [Нікуліным], які выглядае вельмі прыемным…<ref name="revolutsiya_i" />{{rp|331}} {{канец цытаты}} == Рэакцыя на расстрэл == У складанцы «Рэвалюцыя бароніцца» (1989) гаворыцца, што расстрэл Мікалая II ускладніў сітуацыю на Урале, і згадваюцца мяцяжы, што выбухнулі ў шэрагу раёнаў Пермскай, Уфімскай і Вяцкай губерняў. Сцвярджаецца, што пад уплывам меншавікоў і эсэраў паўсталі дробная буржуазія, значная частка сярэдняга сялянства і асобныя пласты рабочых. Мяцежнікі жорстка распраўляліся з камуністамі, дзяржаўнымі службоўцамі і іх сем’ямі. Так, у Кізбангашаўскай воласці Уфімскай губерні ад рук паўстанцаў загінулі 300 чалавек. Некаторыя мяцяжы атрымоўвалася здушыць хутка, але часцей паўсталыя аказвалі працяглае супраціўленне<ref>{{кніга |аўтар= Васьковский О. А., Ефремов Б. А., Ниренбург Я. Л., Плотников И. Ф., Пожидаева Г. В., Тертышный А. Т.|частка= Главный фронт республики|спасылка частка= http://militera.lib.ru/h/revolutsiya_zaschischaetsya/03.html|загаловак= Революция защищается|адказны= Научный редактор — О. А. Васьковский|месца= Свердловск|выдавецтва= Сред.-Урал. кн. изд-во|год= 1989}}</ref>. Тым часам, гісторык Г. З. Ёфе ў манаграфіі «Рэвалюцыя і лёс Раманавых» (1992) піша, што, паводле паведамленняў многіх сучаснікаў, у тым ліку і з антыбальшавіцкага асяроддзя, вестка пра пакаранне смерцю Мікалая II «у агульным прайшла мала-заўважанай, без праяў пратэсту». Ёфе цытуе ўспаміны [[Уладзімір Мікалаевіч Какоўцаў|У. М. Какоўцава]]: «…У дзень надрукавання весткі я быў два разы на вуліцы, ездзіў у трамваі і нідзе не бачыў ніякага пробліску жалю ці спачування. Вестка чыталася гучна, з усмешкамі, здзекаваннямі і самымі бязлітаснымі каментарыямі… Нейкае бессэнсоўнае счарсцвенне, нейкая хвальба крыважэрнасці…»<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|341—342}}<ref>{{cite web |url = http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kok7_03.html |title = Из моего прошлого. Воспоминания 1903—1919 гг. Том II. Париж, 1933. Часть седьмая. Время после моего увольнения Революция и бегство из России. Глава III |author = Коковцов В. Н. |archive-url = https://www.webcitation.org/6GvjYsXxV?url=http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kok7_03.html |archive-date = 27 мая 2013 |url-status = live }}</ref>. Падобную думку выказвае гісторык В. П. Булдакоў. Паводле яго думкі, у той час лёс Раманавых мала каго цікавіў і задоўга да іх гібелі хадзілі чуткі, што нікога з членаў імператарскай сям’і ўжо няма ў жывых. Паводле Булдакова, гараджане ўспрынялі вестку пра забойства цара «з тупой абыякавасцю», а заможныя сяляне — са здзіўленнем, але без пратэсту. Булдакоў прыводзіць фрагмент з дзённікаў [[Зінаіда Мікалаеўна Гіпіус|З. Гіпіус]], як характэрны прыклад падобнай рэакцыі неманархічнай інтэлігенцыі: «Худзенькага афіцэра не шкада, вядома,…ён даўно быў з мярцвячынай, але агідная пачварнасць усяго гэтага — непераносна»<ref>Булдаков В. П. Красная смута: Природа и последствия революционного насилия — Изд. 2-е, доп. — М.: РОССПЭН; Фонд "Президентский центр Б. Н. Ельцина, 2010. — с.471 — 967 с. — (История сталинизма). ISBN 978-5-8243-1263-8</ref>. == Расследаванне == [[Файл:Bogomater Tambovskaya from Ipatyev house.jpg|thumb|245px|Абраз «Найсвяцейшая Багародзіца Тамбоўская». Знойдзена следствам у 1919 годзе ў доме Іпацьева. Свята-Траецкая Духоўная Семінарыя, Джорданвіль, ЗША.]] [[25 ліпеня]] [[1918]] года, праз восем дзён пасля расстрэлу царскай сям’і, Екацярынбург занялі часткі Белай арміі і атрады {{нп3|Чэхаславацкі корпус|Чэхаславацкага корпуса|ru|Чехословацкий корпус}}. Ваеннымі ўладамі быў пачаты пошук зніклай царскай сям’і<ref name="predisloviye">{{cite web | url = http://feb-web.ru/feb/rosarc/ra8/ra8-005-.htm | title = Предисловие // ''Н. А. Соколов''. Предварительное следствие 1919—1922 гг.: <nowiki>[Сб. материалов]</nowiki> / Сост. Л. А. Лыкова. — М.: Студия ТРИТЭ; Рос. Архив, 1998. — С. 5—8. — (Российский Архив; <nowiki>[Т.]</nowiki> VIII) | author = Лыкова Л. А. | access-date = 2013-04-27 }}</ref>. 30 ліпеня пачалося расследаванне акалічнасцей яе гібелі<ref name="analiz" />. Для расследавання пастановай Екацярынбургскага акруговага суда быў прызначаны следчы па найважнейшых справах А. П. Намёткін. [[12 жніўня]] [[1918]] года расследаванне было даручана весці члену Екацярынбургскага акруговага суда І. А. Сяргееву, які агледзеў дом Іпацьева, у тым ліку і паўпадвальны пакой, дзе была расстраляная царская сям’я, сабраў і апікаў рэчыўныя довады, знойдзеныя ў «Доме асаблівага прызначэння» і на рудні<ref name="predisloviye" />. Са жніўня 1918 года да расследавання далучыўся прызначаны начальнікам крымінальнага вышуку Екацярынбурга А. Ф. Кірста. 17 студзеня 1919 года для нагляду за расследаваннем справы пра забойства царскай сям’і Вярхоўны кіраўнік Расіі адмірал [[Аляксандр Васільевіч Калчак|А. В. Калчак]] прызначыў галоўнакамандуючага Заходнім фронтам генерал-лейтэнанта [[Міхаіл Канстанцінавіч Дзітэрыхс|М. К. Дзітэрыхса]]. [[26 студзеня]] Дзітэрыхс атрымаў сапраўдныя матэрыялы следства, праведзенага Намёткіным і Сяргеевым. Загадам ад 6 лютага 1919 года расследаванне было ўскладзена на следчага па асабліва важных справах [[Омск]]ага акруговага суда М. А. Сакалова (1882—1924). Менавіта дзякуючы яго карпатлівай працы сталі ўпершыню вядомыя падрабязнасці расстрэлу і пахавання царскай сям’і. Расследаванне Сакалоў працягваў нават у эміграцыі, аж да сваёй раптоўнай смерці. Паводле матэрыялаў расследавання ім была напісана кніга «Забойства царскай сям’і», якая выйшла на французскай мове ў Парыжы яшчэ пры жыцці аўтара, а пасля яго смерці, у 1925 годзе, выдадзеная на рускай мове<ref name="SONIN1"/>. === Расследаванне канца XX і пачатку XXI стагоддзяў === Акалічнасці гібелі царскай сям’і расследаваліся ў рамках крымінальнай справы, узбуджанай 19 жніўня 1993 года па ўказанні Генеральнага пракурора Расійскай Федэрацыі. Матэрыялы ўрадавай Камісіі па вывучэнні пытанняў, злучаных з даследаваннем і перапахаваннем рэшткаў расійскага імператара Мікалая II і членаў яго сям’і, апублікаваны<ref>{{cite web|url=http://www.tzar-nikolai.orthodoxy.ru/ost/exp/index.htm#aksuch|title=Материалы Комиссии по изучению вопросов, связанных с исследованием и перезахоронением останков российского Императора Николая II и членов его семьи|work=Царь-мученик Николай II|publisher=Санкт-Петербургский общественный фонд ревнителей памяти Государя Императора Николая II; Спасо-Преображенский Валаамский ставропигиальный монастырь|access-date=2011-09-07|archive-url=https://www.webcitation.org/65Ww10wBy?url=http://www.tzar-nikolai.orthodoxy.ru/ost/exp/index.htm#aksuch|archive-date=17 лютага 2012|url-status=live}}, [http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=en&tl=ru&u=http%3A%2F%2Ftzar-nikolai.orthodoxy.ru%2Fost%2Fexp%2F]</ref>. Крыміналіст Сяргей Нікіцін у 1994 годзе выканаў рэканструкцыю аблічча ўладальнікаў знойдзеных чэрапаў па метадзе [[Міхаіл Міхайлавіч Герасімаў|Герасімава]]. [[Файл:Russia stamp Nicholas II 1998 3r.jpg|thumb|245px|[[Паштовая марка]] [[Расія|Расіі]], прысвечаная 80-годдзю гібелі Мікалая II і царскай сям’і, [[1998]], 3 [[Расійскі рубель|рублі]].]] [[Файл:Yekaterinburg cathedral on the blood 2007.jpg|thumb|245px|[[Храм-на-Крыві, Екацярынбург|Храм-на-Крыві ў гонар Усіх Святых, якія праззялі ў Зямлі Расійскай]], на месцы [[Дом Іпацьева|Іпацьеўскага дома]] ў Екацярынбургу.]] <gallery> File:Forensic rec. Romanov 01.jpg|Мікалай II file:Forensic_rec._Romanov_02.jpg|Аляксандра Фёдараўна file:Forensic_rec._Romanov_03.jpg|Вольга Мікалаеўна file:Forensic_rec._Romanov_04.jpg|Таццяна Мікалаеўна file:Forensic_rec._Romanov_05.jpg|Анастасія Мікалаеўна file:Eugene_Botkin.jpg|Доктар Боткін file:Alexei_Trupp.jpg|Камердынер Труп file:Anna_Demidova facial rec.jpg|Ганна Дзямідава, пакаёўка </gallery> Следчы па асабліва важных справах Галоўнага следчага кіравання [[Следчы камітэт пры пракуратуры Расійскай Федэрацыі|Следчага камітэта пры Пракуратуры Расійскай Федэрацыі]] У. М. Салаўёў, які вёў крымінальную справу па факце гібелі царскай сям’і, разгледзеўшы ўспаміны асоб, што асабіста ўдзельнічалі ў расстрэле, а таксама сведчанні іншых былых ахоўнікаў Дома Іпацьева, прыйшоў да высновы, што ў апісанні расстрэлу яны не супярэчаць адзін аднаму, адрозніваючыся толькі ў дробных дэталях<ref name="analiz_2" />. Салаўёў заявіў, што ім не выяўлена дакументаў, якія б непасрэдна даводзілі ініцыятыву Леніна і Свярдлова<ref name="izvestiya" />. Разам з тым на пытанне пра тое, ці ёсць віна Леніна і Свярдлова ў расстрэле царскай сям’і, ён адказаў<ref name="izvestiya" />: {{пачатак цытаты}}Я лічу, безумоўна, яна ёсць. 18 ліпеня 1918 года, пазнаўшы, што забіта ўся сям’я, яны афіцыйна ўхвалілі расстрэл, ніводны з арганізатараў і ўдзельнікаў расстрэлу не панёс ніякай кары.{{канец цытаты|крыніца=}} Тым часам, гісторык А. Г. Латышаў адзначае, што калі Прэзідыум УЦВК пад старшынствам Свярдлова ўхваліў (прызнаў слушным) рашэнне Уралаблсавета пра расстрэл Мікалая II, то Саўнаркам, які ўзначальваўся Леніным, гэтае рашэнне толькі «прыняў да ўвагі»<ref name="latyshev" />{{rp|131}}. Салаўёў цалкам адпрэчыў «рытуальную версію» (гл. падзел [[#Альтэрнатыўныя тэорыі|Альтэрнатыўныя тэорыі]]), паказаўшы, што большасць удзельнікаў абмеркавання спосабу забойства былі рускімі, у самым забойстве браў удзел толькі адзін яўрэй (Юроўскі), а астатнія былі рускімі і латышамі. Таксама следствам была аспрэчана версія пра «адсяканне галоў» у рытуальных мэтах, якая прасоўвалася [[Міхаіл Канстанцінавіч Дзітэрыхс|М. К. Дзітэрыхсам]]. Паводле выніка судова-медычнай экспертызы, на шыйных пазванках усіх шкілетаў адсутнічаюць сляды пасмяротнага аддзялення галоў<ref name="Проверка" />. У кастрычніку [[2011]] года Салаўёў перадаў прадстаўнікам [[Раманавы|дому Раманавых]] пастанову пра спыненне расследавання справы. У афіцыйным выніку Следчага камітэта Расіі, абвешчаным у кастрычніку [[2011]] года, паказвалася, што следства не мае дакументальных довадаў дачынення Леніна або некага іншага з вышэйшага кіраўніцтва бальшавікоў да расстрэлу царскай сям’і<ref name="КП"/><ref name="ТСН"/>. Сучасныя расійскія гісторыкі паказваюць на безгрунтоўнасць высноў пра нібы недатычнасць лідараў бальшавікоў да забойства на падставе адсутнасці ў сучасных архівах дакументаў прамога дзеяння: Ленін практыкаваў асабістае прыняцце і аддачу самых кардынальных дырэктыў на месцы таемна і канспірацыйна<ref name=bohanov>{{кніга|аўтар=Боханов А. Н.|загаловак=Николай II|месца=М.|выдавецтва=Вече|год=2008|старонак=528|серыя=Императорская Россия в лицах|isbn=978-5-9533-2541-7}}</ref>{{rp|388}}<ref name="kolchak">{{кніга |аўтар= Плотников И. Ф.|загаловак= Александр Васильевич Колчак. Жизнь и деятельность|месца= Ростов н/Д.|выдавецтва= Феникс|год= 1998|старонак= 320|isbn= 5-222-00228-4}}</ref>{{rp|265}}. На думку А. М. Баханава, ні Ленін, ні яго асяроддзе не аддавалі і ні за што не сталі б па пытанні, звязанаму з забойствам царскай сям’і, аддаваць пісьмовыя загады. Апроч таго, А. М. Баханаў адзначаў, што «вельмі многія падзеі ў гісторыі не адлюстраваны дакументамі прамога дзеяння», што нядзіўна<ref name=bohanov />{{rp|388}}. Гісторык-архівіст В. М. Хрусталёў, прааналізаваўшы наяўнае ў дырэктыве гісторыкаў ліставанне паміж рознымі ўрадавымі ведамствамі таго перыяду, што тычыцца прадстаўнікоў дому Раманавых, пісаў, што цалкам лагічна выказаць здагадку пра вядзенне «падвойнага справаводства» ў бальшавіцкім урадзе, па падабенстве вядзення «падвойнай бухгалтэрыі»<ref name="lastdays" />{{rp|709}}. Дырэктар канцылярыі [[Раманавы|Дому Раманавых]] Аляксандр Заходаў таксама пракаментаваў гэту пастанову такім чынам, што лідары бальшавікоў маглі аддаваць не пісьмовыя загады, а вусныя дырэктывы<ref name="КП">{{артыкул|аўтар= Кривякина Е.|загаловак= Следствие установило: Ленин не убивал царскую семью|спасылка= http://kp.ru/daily/25778.4/2761970/|выданне= Комсомольская правда|год= 2011}}</ref><ref name="ТСН">{{cite web | url = http://ru.tsn.ua/svit/ubiystvo-carskoy-semi-romanovyh-ne-smogli-povesit-na-lenina.html | title = Убийство царской семьи Романовых не смогли «повесить» на Ленина | access-date = 2013-05-27 | archive-url = https://www.webcitation.org/6GwI4DSwP?url=http://ru.tsn.ua/svit/ubiystvo-carskoy-semi-romanovyh-ne-smogli-povesit-na-lenina.html | archive-date = 27 мая 2013 | url-status = live }}</ref>. Прааналізаваўшы дачыненне кіраўніцтва партыі бальшавікоў і савецкага ўрада да рашэння пытання пра лёс царскай сям’і, следства адзначыла крайнюю абвостранасць палітычнага становішча ў ліпені 1918 года ў звязку з шэрагам падзей, у ліку якіх былі {{нп3|Забойства Мірбаха|забойства 6 ліпеня левым эсэрам Я. Р. Блюмкіным германскага пасла В. Мірбаха|ru|Убийство Мирбаха}} з мэтай прывесці да разрыву [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] і {{нп3|паўстанне левых эсэраў||ru|Восстание левых эсеров}}. У гэтых умовах расстрэл царскай сям’і мог зрабіць негатыўны ўплыў на далейшыя адносіны паміж РСФСР і Германіяй, бо Аляксандра Фёдараўна і яе дочкі з’яўляліся германскімі прынцэсамі. Не выключалася магчымасць выдачы аднаго ці некалькіх членаў царскай сям’і Германіі для таго, каб памякчыць вастрыню паўсталага ў выніку забойства пасла канфлікту. Іншая пазіцыя па гэтым пытанні была, паводле дадзеных следства, у кіраўнікоў Урала, Прэзідыум абласнога савета якога гатовы быў знішчыць Раманавых яшчэ ў красавіку 1918 года падчас іх пераводу з Табольска ў Екацярынбург<ref name="postanovleniye_5"/><ref group="заўв">У пастанове старэйшага пракурора-крыміналіста В. М. Салаўёва хібна пішацца, што забойства пасла Мірбаха адбылося 5 ліпеня — у рэчаіснасці гэта адбылося 6 ліпеня (гледзіце, прыкладам, тут: {{кніга |частка= Блюмкин Яков Григорьевич|спасылка частка= http://interpretive.ru/dictionary/402/word/blyumkin-jakov-grigorevich|загаловак= Энциклопедия «История отечества»|год= 1997}})</ref>. В. М. Хрусталёў пісаў, што паставіць кропку ў расследаванні акалічнасцей забойства царскай сям’і замінае тая акалічнасць, што гісторыкі і даследчыкі дагэтуль не маюць магчымасці вывучаць архіўныя матэрыялы, што тычацца гібелі прадстаўнікоў дому Раманавых, што змяшчаюцца ў спецховах [[ФСБ]] як цэнтральнага, так і абласнога ўзроўню<ref>{{кніга |аўтар= Хрусталёв В. М.|загаловак= Великий князь Михаил Александрович|месца= М.|выдавецтва= Вече|год= 2008|старонкі= 511|старонак= 544|серыя= Царский дом|isbn= 978-5-9533-3598-0|тыраж=3000}}</ref>. Гісторык выказаў дапушчэнне, што нечая дасведчаная рука «вычысціла» архівы ЦК РКП(б), калегіі УНК, Уральскага аблвыканкама і Екацярынбургскай НК за лета і восень 1918 года. Праглядаючы разрозненыя позвы пасяджэнняў УНК, даступныя гісторыкам, Хрусталёў прыйшоў да высновы, што былі выняты дакументы, у якіх згадваліся імёны прадстаўнікоў дынастыі Раманавых. Архівіст пісаў, што гэтыя дакументы не маглі знішчыць — іх, напэўна, перавялі на захоўванне ў Цэнтральны партыйны архіў ці «спецховы». Фонды гэтых архіваў на момант напісання гісторыкам сваёй кнігі не былі даступныя даследчыкам<ref name="lastdays" />{{rp|725}}. У верасні 2015 года [[Следчы камітэт Расіі]] аднавіў расследаванне па факце гібелі царскай сям’і<ref name=autogenerated1 />. 23 верасня следчыя правялі эксгумацыю рэшткаў Раманавых, пахаваных у Петрапаўлаўскай крэпасці, і вынялі ўзоры рэшткаў Мікалая II і Аляксандры Фёдараўны<ref>[http://www.interfax.ru/russia/468811 Эксгумация останков Романовых в Петербурге завершена — Интерфакс]</ref>. == Далейшы лёс асоб, датычных да расстрэлу == Члены Прэзідыума Уральскага абласнога савета<ref name="Проверка" />: * [[Аляксандр Георгіевіч Белабародаў|Аляксандр Белабародаў]] — у 1927 годзе выключаны з [[КПСС|УКП (б)]] за ўдзел у трацкісцкай апазіцыі, у маі 1930 адноўлены, у 1936 ізноў выключаны. У жніўні 1936 года арыштаваны, 8 лютага 1938 года ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прысуджаны да расстрэлу, на наступны дзень расстраляны<ref name="izvestiya_ck">{{артыкул |загаловак=<nowiki>[Александр Георгиевич Белобородов]</nowiki> |спасылка=http://www.hrono.ru/biograf/beloborod.html |выданне=Известия ЦК КПСС |год=1990 |нумар=7 (306) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122212522/http://www.hrono.ru/biograf/beloborod.html |archive-date=22 студзеня 2017 }}</ref>. У 1919 годзе Белабародаў пісаў: «…Асноўнае правіла пры расправе з контррэвалюцыянерамі: захопленых не судзяць, а з імі здзяйсняюць масавую расправу». Г. З. Ёфе заўважае, што праз некаторы час Белабародаўскае правіла адносна контррэвалюцыянераў стала ўжывацца аднымі бальшавікамі супраць іншых; гэтага Белабародаў «відаць, зразумець ужо не змог. У 30-я гады Белабародаў быў рэпрэсаваны і расстраляны. Кола замкнулася»<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|317}}. * [[Піліп Ісаевіч Галашчокін|Піліп Галашчокін]] — у 1925—1933 гадах — сакратар Казахскага краявога камітэта УКП (б); ажыццяўляў гвалтоўныя меры, накіраваныя на змену ладу жыцця качэўнікаў і калектывізацыю, што прывяло да велізарных ахвяр<ref name="goloschokin_uralskaya">{{кніга |частка= ''Плотников И. Ф.'' Голощекин Исай Исаекович (кл. «Филипп»)|спасылка частка= http://www.ural.ru/spec/ency/encyclopaedia-4-509.html|загаловак= Уральская историческая энциклопедия|адказны= Главный редактор В. В. Алексеев|месца= Екатеринбург|выдавецтва= Академкнига|год= 2000}}</ref>. 15 кастрычніка 1939 года арыштаваны, 28 кастрычніка 1941 года расстраляны<ref name="goloshchokin_deyateli">{{кніга |частка= Голощёкин Филипп Исаевич|спасылка частка=http://www.politike.ru/dictionary/477/word/golosch-kin-filip-isaevich|загаловак=Словарь: политические деятели России, 1917 г.}}</ref>. * [[Барыс Уладзіміравіч Дзідкоўскі|Барыс Дзідкоўскі]] — працаваў ва Уральскам дзяржуніверсітэце, Уральскам геалагічным трэсце. 3 жніўня 1937 года прысуджаны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР да расстрэлу як актыўны ўдзельнік антысавецкай тэрарыстычнай арганізацыі правых на Урале. Расстраляны. У 1956 рэабілітаваны. У гонар Дзідкоўскага названа горная вяршыня на Урале<ref name="didkovskii">{{cite web | url = http://biography.usu.ru/?base=mag&id=a_0509 | title = Дидковский Борис Владимирович (1883–1937) | archive-url = https://www.webcitation.org/6Fwh3kjPQ?url=http://biography.usu.ru/?base=mag | archive-date = 17 красавіка 2013 | url-status = live }}</ref>. * [[Георгій Іванавіч Сафараў|Георгій Сафараў]] — у 1927 годзе на ХV з’ездзе УКП(б) выключаны з партыі «як актыўны ўдзельнік трацкісцкай апазіцыі», высланы ў горад Ачынск. Пасля заявы пра разрыў з апазіцыянерамі паводле рашэння ЦК УКП (ы) адноўлены ў партыі. У 30-я гады зноў выключаны з партыі, неаднаразова арыштоўваўся. У 1942 годзе расстраляны. Пасмяротна рэабілітаваны<ref name="chumakov">{{кніга |аўтар= Чумаков А.|загаловак= Из истории политики Коминтерна на Дальнем Востоке|спасылка= http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Article/chum_ist.php}}</ref>. * {{нп3|Мікалай Гур’евіч Талмачоў|Мікалай Талмачоў|ru|Толмачёв, Николай Гурьевич}} — у 1919 годзе ў баі з войскамі генерала М. М. Юдзеніча блізу Лугі ваяваў, знаходзячыся ў атачэнні; каб не трапіць у палон, застрэліўся. Пахаваны на Марсавым поле<ref name="tolmachov">{{кніга |частка= Толмачев Николай Гурьевич|спасылка частка= http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_sp/2621/Толмачев|загаловак= Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник|адказны= Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др|год= 1992}}</ref>. Непасрэдныя выканаўцы: * [[Якаў Міхайлавіч Юроўскі|Якаў Юроўскі]] — памёр у 1938 годзе ў Крамлёўскай лякарні<ref name="dokumenty">{{кніга |аўтар= Лыкова Л. А.|частка= Введение диссертации|спасылка частка= http://www.dissercat.com/content/sledstvennye-dokumenty-po-delu-ob-ubiistve-rossiiskoi-imperatorskoi-semi-kak-istoricheskii-i#ixzz2QLQVz0m4|загаловак= Следственные документы по делу об убийстве российской императорской семьи как исторический источник. Автореферат диссертации|год= 2007}}</ref>. * [[Рыгор Пятровіч Нікулін|Рыгор Нікулін]] (памагаты Юроўскага) — перажыў чыстку, пакінуў успаміны (запіс Радыёкамітэта 12 мая 1964 года). * [[Пётр Захаравіч Ярмакоў|Пётр Ярмакоў]] — у 1934 годзе пайшоў на пенсію, перажыў [[Вялікі тэрор|чыстку]]<ref name="yermakov">{{кніга |частка= Ермаков Петр Захарович|спасылка частка= http://www.ural.ru/spec/ency/encyclopaedia-6-692.html|загаловак= Уральская Историческая Энциклопедия}}</ref>. * [[Міхаіл Аляксандравіч Мядзведзеў (Кудрын)|Міхаіл Мядзведзеў]] — перажыў чыстку, перад смерцю пакінуў падрабязныя ўспаміны пра падзеі (снежань 1963 года). Памёр 13 студзеня 1964 года, пахаваны на Новадзявочых могілках<ref name="medvedev_kudrin">{{cite web | url = http://novodevichye.narod.ru/medvedev-kudrin.html | title = Медведев (Кудрин) Михаил Александрович (1891-1964) | archive-url = https://www.webcitation.org/6Fwh4TfhH?url=http://novodevichye.narod.ru/medvedev-kudrin.html | archive-date = 17 красавіка 2013 | url-status = dead }}</ref>. * [[Павел Спірыдонавіч Мядзведзеў|Павел Мядзведзеў]] — 11 лютага 1919 года быў арыштаваны агентам белагвардзейскага крымінальнага вышуку С. І. Аляксеевым<ref name="analiz">{{cite web |url = http://www.romanovy.narod.ru/sravn.htm |title = Сравнительный анализ документов следствия 1918 — 1924 гг. с данными советских источников и материалами следствия 1991 — 1997 гг. |author = Соловьев В. Н. |access-date = 2013-05-22 |archive-url = https://www.webcitation.org/6GqJi3etR?url=http://www.romanovy.narod.ru/sravn.htm |archive-date = 24 мая 2013 |url-status = live }}</ref>. Памёр у турме 12 сакавіка 1919 года, паводле адных звестак — ад сыпнога тыфу<ref name="analiz" />, паводле іншых — ад катаванняў<ref name="sledstviye" />{{rp|183}}. Іншыя: * [[Пётр Лазаравіч Войкаў|Пётр Войкаў]] — забіты 7 чэрвеня 1927 года ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="voykov">{{кніга |частка= Войков, Петр Лазаревич|спасылка частка= http://ural.academic.ru/391/Войков%2C_Петр_Лазаревич|загаловак= Уральская историческая энциклопедия|месца= Екатеринбург|адказны= Академкнига|год= 2000}}</ref><ref name="babenko">{{артыкул|аўтар= Бабенко О.|загаловак= Выстрел на главном вокзале|спасылка= http://www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=2099&n=107|выданне= Родина|тып= журнал|год= 2007|нумар= 1|archive-url= https://web.archive.org/web/20140204011615/http://www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=2099&n=107|archive-date= 4 лютага 2014}}</ref> [[Белая эміграцыя|белаэмігрантам]] [[Барыс Сафронавіч Каверда|Барысам Кавердай]]. У гонар Войкава названа станцыя метрапалітэна «{{нп3|Войкаўская, станцыя метро|Войкаўская|ru|Войковская (станция метро)}}» ў Маскве і шэраг вуліц у гарадах СССР. Пермскае забойства: * {{нп3|Гаўрыіл Ільіч Мяснікоў|Гаўрыіл Мяснікоў|ru|Мясников, Гавриил Ильич}} — у 1920-я гады далучыўся да «працоўнай апазіцыі», у 1923 годзе рэпрэсаваны<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|258—262}}, у 1928 бег з СССР<ref name="romanovy" />{{rp|310}}. Расстраляны ў 1945; паводле іншых дадзеных, памёр у зняволенні ў 1946 годзе<ref name="romanovy" />{{rp|310}}. == Кананізацыя і царкоўнае шанаванне царскай сям’і == {{main|Кананізацыя царскай сям’і}} У [[1981]] годзе царская сям’я была ўслаўлена ([[Кананізацыя|кананізавана]]) [[Руская праваслаўная царква за мяжой|Рускай праваслаўнай царквой за мяжой]], a у [[2000]] — [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквой]]. == Альтэрнатыўныя тэорыі == {{also|Раманавы, «якія выратаваліся ад расстрэлу», і іх нашчадкі}} Існуюць і альтэрнатыўныя версіі адносна гібелі царскай сям’і. Да іх адносяцца версіі пра выратаванне каго-небудзь з царскай сям’і і [[тэорыя змовы|тэорыі змовы]]. Паводле адной з гэтых тэорый, забойства царскай сям’і з’явілася {{нп3|рытуальнае забойства|рытуальным|ru|Ритуальное убийство}}, ажыццёўленым «{{нп3|тэорыя жыдамасонскай змовы|жыдамасонамі|ru|Теория жидомасонского заговора}}»<ref name="revolutsiya_i"/>{{rp|306—307}}, пра што нібы сведчылі «[[кабала|кабалістычныя]] знакі» ў пакоі, дзе праходзіў расстрэл<ref name="Проверка" />. У некаторых варыянтах гэтай тэорыі гаворыцца пра тое, што галава Мікалая II была пасля расстрэлу аддзелена ад цела і заспіртавана<ref name="Проверка" />. Паводле іншай — расстрэл быў ажыццёўлены па ўказанні ўрада Германіі пасля адмовы Мікалая ад стварэння ў Расіі прагерманскай манархіі на чале з Аляксеем (гэта тэорыя прыводзіцца ў кнізе Р. Вільтана<ref name="vilton_predisloviye">{{кніга |аўтар= Вильтон Р.|частка= Предисловие к русскому изданию|спасылка частка= http://rus-sky.com/history/library/wilton/#_Предисловие_к_русскому|загаловак= Последние дни Романовых|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/wilton/|месца= Берлин|год= 1923}}</ref>). Пра тое, што Мікалай II забіты, бальшавікі абвясцілі ўсім адразу пасля расстрэлу, аднак пра тое, што расстраляныя таксама яго жонка і дзеці, савецкая ўлада некаторы час маўчала. Утойлівасць забойства і месцаў пахавання прывяла да таго, што цэлы шэраг асоб заяўлялі пасля пра тое, што яны з’яўляюцца кім-небудзь з членаў сям’і, якія «чудам выратаваліся». Адной з найболей вядомых самазванак была {{нп3|Ганна Андэрсан||ru|Анна Андерсон}}, якая выдавала сябе за дзівам выжылую Анастасію. На падставе гісторыі Ганны Андэрсан было знята некалькі мастацкіх фільмаў. Чуткі пра «цудоўнае выратаванне» ўсёй ці часткі царскай сям’і, а то і самага цара, пачалі шырыцца практычна адразу пасля расстрэлу. Так, авантурыст Б. М. Салаўёў, які быў мужам дачкі [[Рыгор Яфімавіч Распуцін|Распуціна]] Матроны, сцвярджаў, што нібы «Гасудар выратаваўся, пераляцеўшы на самалёце ў [[Тыбет]] да {{нп3|Далай-лама|Далай-ламы|ru|Далай-лама}}»<ref name="vilton_post_scriptum">{{кніга |аўтар= Вильтон Р.|частка= Post scriptum|спасылка частка=http://rus-sky.com/history/library/wilton/#_Post_scriptum.|загаловак= Последние дни Романовых|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/wilton/|месца= Берлин|год= 1923}}</ref>, а сведка Самойлаў са спасылкай на ахоўніка Дома Іпацьева А. С. Варакушава сцвярджаў, што нібы царскую сям’ю не расстралялі, а «пагрузілі ў вагон»<ref name="SONIN1">{{артыкул|аўтар=Сонин Л.|загаловак=Правда и ложь о тайне века|спасылка=http://magazines.russ.ru/ural/1996/7/sonin.html|выданне=Урал|тып=журнал|год=1996|нумар=7}}</ref>. Амерыканскія журналісты А. Самерс і Т. Мангольд у 1970-х гг. вывучылі не вядомую раней частку архіваў выніку 1918—1919 гг., знойдзеную ў 1930-х гг. у ЗША, і апублікавалі вынікі свайго расследавання ў 1976 годзе<ref>{{кніга |аўтар= Sammers S., Mangold T.|загаловак= The File on the tsar |месца= London|год= 1976}}</ref><ref>{{кніга |аўтар= Саммерс С., Мангольд Т.|загаловак= Дело Романовых, или расстрел, которого не было|месца= М.|выдавецтва= Алгоритм|год= 2011}}</ref>. Паводле іх думкі, высновы М. А. Сакалова пра гібель ўсёй царскай сям’і былі зроблены пад ціскам А. В. Калчака, якому паводле некаторых прычын<ref group="заўв">Паводле думкі А. Самерса і Т. Мангольда з мэтай прапаганды супраць бальшавікоў.</ref> было выгадна абвясціць загінулымі ўсіх членаў сям’і. Больш аб’ектыўнымі яны лічаць расследаванні і высновы іншых следчых Белай арміі (А. П. Намёткіна, І. А. Сяргеева і А. Ф. Кірсты). Паводле іх (Самерса і Мангольда) думкі, найболей імаверна ўсё ж, што ў Екацярынбургу былі расстраляныя толькі Мікалай II са спадчыннікам, а Аляксандра Фёдараўна з дочкамі былі перавезены ў Перм і далейшы іх лёс невядомы. А. Самерс і Т. Мангольд схіляюцца да версіі, што Ганна Андэрсан усё ж сапраўды была вялікай княжной Анастасіяй. == Выстаўкі == * Выстаўка «Гібель сям’і імператара Мікалая II. Следства даўжынёю ў стагоддзе». (25 мая — 29 ліпеня 2012, Выстаўная зала федэральных архіваў (Масква)<ref>{{cite web|url=http://archives.ru/exhibitions/gibel-nikolay-ii.shtml|title=Состоялось торжественное открытие историко-документальной выставки «Гибель семьи императора Николая II. Следствие длиною в век»|access-date=2013-07-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6I5JrstDm?url=http://archives.ru/exhibitions/gibel-nikolay-ii.shtml|archive-date=13 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>; з 10 ліпеня 2013, Цэнтр традыцыйнай народнай культуры Сярэдняга Урала (Екацярынбург)<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/culture/20130710/948678589.html|title=Выставка о последних днях императорской семьи откроется на Урале|author=РИА Новости|access-date=2013-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6IE8YVQSK?url=http://ria.ru/culture/20130710/948678589.html|archive-date=19 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>). == У мастацтве == Тэма, у адрозненне ад іншых рэвалюцыйных сюжэтаў (прыкладам, «Узяцця Зімовага» ці «Прыезду Леніна ў Петраград») была мала запатрабавана ў савецкім выяўленчым мастацтве ХХ стагоддзя. Аднак існуе ранняя савецкая карціна У. М. Пчоліна «Перадача сям’і Раманавых Уралсавету», напісаная ў 1927 годзе. Нашмат часцей яна сустракаецца ў кінематографе, у тым ліку ў фільмах: {{нп3|Мікалай і Аляксандра|«Мікалай і Аляксандра» (1971)|ru|Николай и Александра}}, {{нп3|Царазабойца, фільм|«Царазабойца» (1991)|ru|Цареубийца (фильм)}}, {{нп3|Распуцін, фільм, 1996|«Распуцін» (1996)|ru|Распутин (фильм, 1996)}}, {{нп3|Раманавы. Венцаносная сям’я|«Раманавы. Венцаносная сям’я» (2000)|ru|Романовы. Венценосная семья}}, тэлесерыяле {{нп3|Конь белы, тэлесерыял|«Конь белы» (1993)|ru|Конь белый (телесериал)}}. Фільм «{{нп3|Распуцін, фільм, 2011|Распуцін|ru|Распутин (фильм, 2011)}}» пачынаецца са сцэны расстрэлу царскай сям’і. Гэтай жа тэме прысвечана п’еса «Дом асаблівага прызначэння» Эдварда Радзінскага<ref>[http://ria.ru/spb/20130720/950969910.html Петербургский театр покажет спектакль о расстреле царской семьи // РИА Новости]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == === Публікацыі дакументаў === * {{кніга|аўтар= Алексеев В. В.|загаловак= Гибель царской семьи: мифы и реальность: (Новые документы о трагедии на Урале)|спасылка= http://www.docme.ru/doc/98122/alekseev-b.b.-gibel._-carskoj-sem._i,-mify-i-real._nost._.-no...|месца= Екатеринбург|выдавецтва= Банк культур. информации|год= 1993|старонак= 282|isbn= 5-7691-0394-9; ISBN 5-85865-011-2|archive-url= https://web.archive.org/web/20170425000838/http://www.docme.ru/doc/98122/alekseev-b.b.-gibel._-carskoj-sem._i,-mify-i-real._nost._.-no...|archive-date= 25 красавіка 2017}} * {{артыкул|загаловак= Дневник Николая Романова|спасылка= http://rudocs.exdat.com/docs/index-359475.html|выданне= Красный архив|год= 1927 — № 1—3; 1928 — № 2|archive-url= https://web.archive.org/web/20170327011757/http://rudocs.exdat.com/docs/index-359475.html|archive-date= 27 сакавіка 2017}} * {{кніга |загаловак= Письма Царской Семьи из заточения |адказны= Под ред. Е. Е. Алферьева|месца= Джорданвилль: Свято-Троиц. монастырь|год= 1974|старонак= 543}} * {{кніга |аўтар= Лыкова Л. А.|частка= Приложение 3. Переписка Романовых с «офицером русской армии». Екатеринбург, июнь — июль 1918 года. Дом Ипатьева|загаловак= Следствие по делу об убийстве российской императорской семьи. Историографический и археографический очерк|месца= Москва|выдавецтва= Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН)|год= 2007|старонкі= 271—275|старонак= 320|isbn= 978-5-8243-0826-6}} * {{кніга|загаловак= Последние дневники императрицы Александры Фёдоровны Романовой: Февр. 1917 г. — 16 июля 1918 г.|спасылка= http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=book&num=484|адказны= Сост., ред., предисл., введ. и коммент. В. А. Козлова и В. М. Хрусталева; пер. с англ. Л. Н. Пищик при участии О. В. Лавинской и В. М. Хрусталёва|месца= Новосибирск|выдавецтва= Сиб. хронограф|год= 1999|старонак= 341|серыя= Архив новейшей истории России|isbn= 5-87550-082-4|archive-url= https://web.archive.org/web/20170930141145/http://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=book&num=484|archive-date= 30 верасня 2017}} * {{кніга |загаловак= Последние дни Романовых: Документы, материалы следствия, дневники, версии|адказны= Сост.: М. П. Никулина, К. К. Белокуров|месца= Свердловск|выдавецтва= Средне-Уральское книжное выдавецтва: Ассоциация уральских издателей|год= 1991|старонак= 298, [1]|isbn= 5-7529-0505-2}} * {{кніга |аўтар= Соколов Н. А.|загаловак= Предварительное следствие 1919—1922 гг.: <nowiki>[Сб. материалов]</nowiki>|спасылка= http://next.feb-web.ru/feb/rosarc/index.htm?/feb/rosarc/ra8/ra8.html|адказны= Сост. Л. А. Лыкова|месца= М.|выдавецтва= Студия ТРИТЭ; Рос. Архив|год= 1998|старонак= 463|серыя= Российский Архив: История Отечества в свидетельствах и документах XVIII—XX вв. Вып. 8|isbn= 978-5-8243-0826-6}} * {{cite web |url = http://elan-kazak.ru/arhiv/stenogrammy-doprosov-sledovatelem-eskobylins |title = Стенограммы допросов следователем Е. С. Кобылинского в качестве свидетеля, а П. Медведева, Ф. Проскурякова и А. Акимова в качестве обвиняемых по делу об убийстве Императора Николая II. |format = PDF |publisher = Публикация проф. Г. Тельберга в журнале «Историк и Современник» |access-date = 2011-07-21 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/65Ww3LzZc?url=http://elan-kazak.ru/arhiv/stenogrammy-doprosov-sledovatelem-eskobylins |archive-date = 17 лютага 2012 |url-status = live }} === Успаміны === * {{кніга |аўтар= Беседовский Г. З.|загаловак= На путях к Термидору|месца= Париж|год= 1930—1931|том= 1, 2}} * {{артыкул |аўтар= Булыгин П. П.|загаловак= Роль Ленина в Екатеринбургской трагедии (По личным воспоминаниям участника расследования Н. А. Соколова)|выданне= Сегодня|тып= газета|год= 1928-08-07|нумар= 211}} * {{кніга |аўтар= Жильяр П.|загаловак= Император Николай II и его семья. Петергоф, сентябрь 1915 — Екатеринбург, май 1918 г|месца= Вена|год= 1921}} * {{кніга |загаловак= Исповедь цареубийц. Убийство Царской Семьи в материалах предварительного следствия и в воспоминаниях лиц, причастных к совершению этого преступления|адказны= аўтар-составитель Ю. А. Жук|месца= Москва|выдавецтва= Вече|год= 2008|isbn= 978-5-9533-2965-1}} === Манаграфіі, артыкулы, даследаванні === * {{кніга|аўтар=Боханов А. Н.|загаловак=Николай II|месца=Москва|выдавецтва=Вече|год=2008|isbn=978-5-9533-2541-7}} * {{кніга |аўтар= Буранов Ю. А., Хрусталёв В. М.|загаловак= Гибель императорского дома|месца= Москва|выдавецтва= Прогресс|год= 1992|старонак= 348|isbn= 5-01-003661-4}} * {{артыкул |аўтар= Быков П. М.|загаловак= Последние дни последнего царя|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/docs.htm#16|выданне= Рабочая революция на Урале. Эпизоды и факты|тып= сборник|месца= Екатеринбург|год= 1921}} * {{кніга |аўтар= Быков П. М.|загаловак= Последние дни Романовых|месца= Свердловск|год= 1926}} * {{кніга |аўтар= Вильтон Р.|загаловак= Последние дни Романовых|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/wilton/|месца= Берлин|год= 1923}} * {{кніга |аўтар= [[Міхаіл Канстанцінавіч Дзітэрыхс|Дитерихс М. К.]]|загаловак= Убийство царской семьи и членов дома Романовых на Урале|спасылка= http://lell33.ucoz.ru/El_Books/Diterihs.Ubiystvo_tsarskoy_semyi.pdf|месца= Москва|выдавецтва= Вече|год= 2007|старонак= 512|isbn= 978-5-9533-1922-5}} * {{кніга |аўтар= Иоффе Г. З.|загаловак= Революция и судьба Романовых|месца= Москва|выдавецтва= Республика|год= 1992|старонак= 351|isbn= 5-250-01558-1|тыраж=55 000}} * {{кніга |аўтар= Козлов В. П.|частка= Глава 9. Миф против мифа, или «Свидетельства очевидца» об убийстве царской семьи|спасылка частка= http://lib.ru/POLITOLOG/KOZLOW/klio.txt_with-big-pictures.html#11|загаловак= Обманутая, но торжествующая Клио. Подлоги письменных источников по российской истории в XX веке|спасылка= http://lib.ru/POLITOLOG/KOZLOW/klio.txt_with-big-pictures.html|месца= М.|выдавецтва= «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН)|год= 2001|старонак= 224|isbn= 5-8243-0108-5}} * {{кніга |аўтар = Латышев А. Г. |загаловак = Рассекреченный Ленин |выданне = 1-е |месца = Москва |выдавецтва = Март |год = 1996 |старонак = 336 |isbn = 5-88505-011-2 |тыраж = 15 000 }} * {{кніга |аўтар= Мельгунов С. П.|загаловак= Судьба императора Николая II после отречения. Историко-критические очерки|спасылка= http://www.e-reading-lib.org/book.php?book=38442|месца= М.|выдавецтва= Вече|год= 2005|старонак= 544|isbn= 5-9533-0808-6}} * {{кніга |аўтар= Пагануцци П.|загаловак= Правда об убийстве царской семьи|месца= М.|выдавецтва= Товарищество русских художников|год= 1992|старонак= 222|серыя= Белая кніга России|isbn= 5-8402-0024-7}} * {{артыкул|аўтар= Плотников И.|загаловак= О команде убийц царской семьи и её национальном составе|спасылка= http://magazines.russ.ru/ural/2003/9/plotnik-pr.html|выданне= Урал|тып= журнал|год= 2003|нумар= 9}} * {{кніга |аўтар= Плотников И. Ф.|загаловак=Правда истории. Гибель царской семьи|месца= М.; Екатеринбург|выдавецтва= Свердл. регион. обществ. орг. «За духовность и нравственность»|год= 2003|старонак= 527|isbn= 5-9900008-1-2|тыраж= 5000}} * {{кніга |аўтар= Радзинский Э.|загаловак= Николай II: жизнь и смерть|месца= М.|выдавецтва= АСТ|год= 2007|старонак= 510|isbn= 978-5-17-043315-2}} * {{кніга |аўтар= Соколов Н. А.|загаловак= Убийство Царской Семьи|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/sokolov.htm|месца= Берлин|год= 1925}} * {{кніга |аўтар= Хейфец М.|загаловак= Цареубийство в 1918 году (версия преступления и фальсифицированного следствия)|выдавецтва= Фестиваль|год= 1992|старонак= 336|isbn= 5-05-0026-15-6}}; [http://lib.ru/NEWPROZA/HEJFEC_M/1918.txt выданне 1991 года] * {{кніга |аўтар= Хрусталёв В. М.|загаловак= Романовы. Последние дни великой династии|выданне= 1-е|месца= М.|выдавецтва= АСТ|год= 2013|старонкі= 454—514|старонак= 861|серыя= Романовы. Падение династии|isbn= 978-5-17-079109-5|тыраж=2500|ref= Хрусталёв В. М.}} == Спасылкі == {{Commonscat|Shooting of the Nicholas II with family}} * {{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2011/01/110118_romanov_disco.shtml | title = Аудиозапись программы посвящённой «Решению СК России о прекращении расследования убийства Царской Семьи и уголовного дела за истечением срока давности» на сайте Русской Службы БиБиСи | archive-url = https://www.webcitation.org/6GvjZTeaE?url=http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2011/01/110118_romanov_disco.shtml | archive-date = 27 мая 2013 | url-status = live }} * {{артыкул|аўтар= Бурков Г.|загаловак= Ипатьевская трагедия|спасылка= http://www.litrossia.ru/2007/42/01936.html|выданне= Литературная Россия|тып= газета|год= <!--19.10.-->2007|нумар= 42}} * {{кніга |аўтар= Григорьев Ю.|загаловак= Последний император России. Тайна гибели|спасылка= http://fictionbook.ru/author/yuriyi_grigorev/posledniyi_imperator_rossii_tayina_gibeli/read_online.html?page=1&sid=0729d3caa067ba7c9c8c60dacff7e501|месца= М.|выдавецтва= АСТ|год= 2009|isbn= 978-5-9725-1422-9}} * {{артыкул |аўтар= Давидов М. И.|загаловак= Сокрытие тел царской семьи и его уроки для поиска останков Михаила Романова|спасылка= http://www.russkymir.org/wp/wp-content/uploads/2011/10/e628ea8df06e.pdf|мова= ru|аўтар выдання= Пермское краевое отделение ВООПИиК|выданне= Уральская Голгофа|тып= Сборник|месца= Пермь|выдавецтва= Издательский дом «Ника»|год= 2010|том= 5|старонкі= 82—92|isbn= 978-5-85881-064-3}} * {{cite web | url = http://www.romanov-center.ural.org/Documents/voikov.htm | title = Из книги Г. З. Беседовского «На путях к термидору»: воспоминания участника расстрела царской семьи П. Л. Войкова | archive-url = https://www.webcitation.org/6GvjUSKHu?url=http://just-life.su/catalog/1359988898_55/ | archive-date = 27 мая 2013 | url-status = dead }} * {{cite web | url = http://rus-sky.com/history/library/zhilyar.htm | title = Избранные главы из книги Пьера Жильяра «Император Николай II и его семья» | archive-url = https://www.webcitation.org/6Gvjasoxn?url=http://rus-sky.com/history/library/zhilyar.htm | archive-date = 27 мая 2013 | url-status = live }} * {{артыкул|аўтар= Комлев В.|загаловак= Последние дни семьи императора Николая II|спасылка= http://rus-sky.com/history/library/komlev1.htm|год= 2001}} * {{артыкул|загаловак= Кочедаев Андрей: «Всё могло быть иначе…» (Повесть-хроника Андрея Кочедаева «Екатеринбургская трагедия» с комментарием Всеволода Сахарова и Владимира Хрусталёва)|спасылка= http://www.ogoniok.com/|выданне= Огонёк|нумар= 17 (4500)|год= <!--28 апреля -->1997|archive-url= https://web.archive.org/web/20090301000745/http://www.ogoniok.com/|archive-date= 1 сакавіка 2009}} * {{cite web|url=http://www.raga.org/czar_mikhail_romanov/doc/2007/07082007.html|title=Как это было? Убийство царской семьи|author=Лыкова Л. А.|date=07-08-2007|work=Специально для сайта «Перспективы»|publisher=Сайт «Царь Михаил Романов»|access-date=2012-12-07|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6CjOa0Hi0?url=http://www.raga.org/czar_mikhail_romanov/doc/2007/07082007.html|archive-date=7 снежня 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://guardcrew.com/?q=node/253|title=Крест последней княжны. В обычной деревне под Угличем 90 лет хранится реликвия царской семьи Романовых|author=Михайлина Е.|date=2006-05-17|publisher=Международный ВИК «Морской гвардейский экипаж»|access-date=2013-05-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6GdctJ8G5?url=http://guardcrew.com/?q=node%2F253|archive-date=15 мая 2013|url-status=live}} * {{артыкул|загаловак= Александр Мурзин. «Подлинная история цареубийства остаётся нетронутой». В Санкт-Петербурге похоронены не останки Царской Семьи?|спасылка= http://www.rusk.ru/st.php?idar=315984|выданне= Крестьянские ведомости|год= <!--2 апреля -->2004}} * {{cite web |url = http://www.genproc.gov.ru/smi/news/archive/news-63988/ |title = Об обнаружении фрагментов костей двух человек со следами насильственной смерти в окрестностях Екатеринбурга |date = 2007-08-24 |access-date = 2013-04-18 |archive-url = https://www.webcitation.org/6G0QmIIMq?url=http://www.genproc.gov.ru/smi/news/archive/news-63988/ |archive-date = 19 красавіка 2013 |url-status = live }} * {{артыкул|загаловак= «Правда»: Ленин в расстреле царской семьи не виновен! Сенсационное интервью старшего следователя по особо важным делам ГСУ СК при Прокуратуре Российской Федерации В. Н. Соловьёва|спасылка= http://kprf.ru/rus_soc/67453.html}} * {{cite web |url = http://www.imperialhouse.ru/rus/extra/vin1.html |title = Реабилитация Членов Дома Романовых |publisher = Российский Императорский Дом. Официальный сайт |access-date = 2011-03-10 |lang = ru |description = Подборка некоторых официальных документов, посвящённых процессу реабилитации Романовых и их приближённых в современной России |archive-url = https://www.webcitation.org/65Ww4b2RX?url=http://www.imperialhouse.ru/rus/extra/vin1.html |archive-date = 17 лютага 2012 |url-status = live }} * [http://romanovy-ekaterinburg.ru Сайт, посвящённый выставке «Екатеринбург-Романовы.ру» в музее истории Екатеринбурга] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110429203005/http://romanovy-ekaterinburg.ru/ |date=29 красавіка 2011 }} * {{cite web | url = http://rus-sky.com/history/library/docs.htm | title = Сборник документов, относящихся к убийству Императора Николая II и его семьи | access-date = 2013-05-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/6GqJlCf7M?url=http://rus-sky.com/history/library/docs.htm | archive-date = 24 мая 2013 | url-status = live }} * {{cite web | url = http://www.vbibl.ru/pravo/53864/index.html | title = Крестный путь Царской Семьи. Полный текст доклада судебного следователя Н. А. Соколова вдовствующей Императрице Марии Феодоровне | access-date = 2013-05-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/6GqJlswa2?url=http://www.vbibl.ru/pravo/53864/index.html | archive-date = 24 мая 2013 | url-status = live }} * {{cite web|url=http://next.feb-web.ru/feb/rosarc/ra8/ra8-spis.htm|title=Список иллюстраций Н. А. Соколова // ''Н. А. Соколов''. Предварительное следствие 1919—1922 гг.: <nowiki>[Сб. материалов]</nowiki> / Сост. Л. А. Лыкова. — М.: Студия ТРИТЭ; Рос. Архив, 1998. — С. 5—8. — (Российский Архив; <nowiki>[Т.]</nowiki> VIII)|archive-url=https://www.webcitation.org/6GqJmcBKj?url=http://feb-web.ru/feb/rosarc/ra8/ra8-spis.htm|archive-date=24 мая 2013|url-status=live}} * {{cite web |url = http://www.romanovy.narod.ru/sravn.htm |title = Сравнительный анализ документов следствия 1918—1924 гг. с данными советских источников и материалами следствия 1991 — 1997 гг. |author = Соловьев В. Н. |access-date = 2013-05-22 |archive-url = https://www.webcitation.org/6GqJi3etR?url=http://www.romanovy.narod.ru/sravn.htm |archive-date = 24 мая 2013 |url-status = live }} * {{артыкул |аўтар= Авдонин А. Н.|загаловак= Тайна Старой Коптяковской дороги|спасылка= http://rovs.atropos.spb.ru/index.php?view=publication&mode=text&id=236|мова= ru|выданне= Источник|тып= журнал|год= 1994|нумар= 5|старонкі= 60—76}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Апошнія Раманавы}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1918 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 1918 года]] [[Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Расіі]] 3vd5bybqr3wbxrfgai8xdmm6kecfktd 0 309658 5154617 4882126 2026-06-15T12:05:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154617 wikitext text/x-wiki {{Егіпецкая грабніца | theban = так | name = TT55 | owner = [[Рамасэ]] | image = Maler der Grabkammer des Ramose 001.jpg | image_size = 250 | image_alt = | caption = ''[[Плакальшчыцы (грабніца Рамасэ)|Плакальшчыцы]]'', з грабніцы (TT55) Рамасэ, каля 1411-1375 да н.э. | latd = | latm = | lats = | longd = | longm = | longs = | map_alt = | location = {{нп3|Шэйх Абд эль-Курна||ru|Шейх Абд эль-Курна}} | date = | excavated = | decoration = | layout = | prev = [[TT54]] | next = [[TT56]] }} {{Hiero|Рамасэ|<hiero>N5:Z1-ms</hiero> <ref name="PM">Porter and Moss, Topographical Bibliography: The Theban Necropolis, p. 105-111.</ref>|align=left|era=nk}} '''TT55''' — грабніца, якая змяшчаецца ў {{нп3|Шэйх Абд эль-Курна|Шэйх Абд эль-Курне|ru|Шейх Абд эль-Курна}} і з’яўляецца часткай [[Фіванскі некропаль|Фіванскага некропаля]] на заходнім беразе [[Ніл]]а, насупраць [[Луксор]]а<ref name="baikie1932">{{cite book|first=James|last=Baikie|title=Egyptian Antiquities in the Nile Valley|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529878|publisher=Methuen|date=1932}}</ref>. == Гісторыя == Грабніца Рамасэ ў Даліне вяльмож на захадзе Фіваў, пазначаная археолагамі пад № 55, была адкрыта ў 1879 годзе. == Апісанне == У грабніцы TT55 пахаваны [[Старажытны Егіпет|старажытнаегіпецкі]] [[чаці]] [[Рамасэ]]. Гэтая пахавальня задумвалася ў выглядзе невялікага храма з двума радамі калон, капліцай і пахавальнай камерай, у якую вядзе калідор з першай залы. Яна мае галоўную залу, якая першапачаткова змяшчала 32 калоны, і калідор з 8 калонамі. Пахавальня адметная высокай якасцю упрыгожванняў, зробленых як у [[Мастацтва Старажытнага Егіпта|традыцыйным стылі]], так і ў стылі {{нп3|Амарнскае мастацтва|Амарнскага перыяду||Amarna art}}<ref>{{cite web|url=http://www.osirisnet.net/tombes/nobles/ramose/e_ramose.htm|title=Ramose - TT55|accessdate=2007-06-05|archive-date=24 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924062806/http://www.osirisnet.net/tombes/nobles/ramose/e_ramose.htm|url-status=dead}}</ref>. == Дэкарацыі грабніцы == [[Файл:Maler der Grabkammer des Ramose 002.jpg|thumb|250px|Пахавальная працэсія]] [[Файл:Frise ramose TT55 medium.jpg|thumb|250px|Пахавальная працэсія]] Асноўная частка грабніцы мае ўваход праз адкрытую пляцоўку з усходняга боку ў вялікую калонную залу з чатырма радамі па восем калон. На ўсходняй сцяне ёсць «традыцыйныя» неафарбаваныя рэльефы, якія паказваюць Рамасэ, яго жонку і іншых (у тым ліку яго брата {{нп3|Аменхатэп (Хай)|Аменхатэпа||Amenhotep (Huy)}} з жонкай Мэй). Жрэц, апрануты ў скуру пантэры, прыносіць ахвяраванні за Рамасэ і яго сям’ю, а тры дзяўчыны граюць на музычных інструментах<ref>{{cite web|url=http://www.egyptsites.co.uk/upper/luxorwest/tombs/nobles/ramose.html|title=Tomb of Ramose (TT55)|accessdate=2007-06-10|archive-date=5 чэрвеня 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080605035904/http://www.egyptsites.co.uk/upper/luxorwest/tombs/nobles/ramose.html|url-status=dead}}</ref>. Рамасэ і яго блізкія прысутнічаюць пры здзяйсненні пахавальных рытуалаў і абрадаў (абмыванне, ускурэнне пахошчаў, паднашэнне ахвярных дароў). Паўднёвая сцяна таксама мае пахавальныя сцэны, на гэты раз афарбаваныя, у двух радах. Яны паказваюць пачатак эвалюцыі {{нп3|Амарнскае мастацтва|Амарнскага мастацкага стылю||Amarna art}}. Верхні рад, здаецца, паказвае фактычнае шэсце, з труной на лодцы, якую нясуць разам з санкамі. Гэтыя сцэны былі пазней замазаны па невядомай прычыне<ref name="baikie1932p608">{{cite book|first=James|last=Baikie|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529878/page/n660 608]|title=Egyptian Antiquities in the Nile Valley|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529878|publisher=Methuen|date=1932}}</ref>. На каляровым роспісе паўднёвай сцяны намаляваная пахавальная працэсія з [[Плакальшчыцы (грабніца Рамасэ)|плакальшчыц]], якія працягваюць рукі да нябёсаў і ў роспачы рвуць на сабе валасы. Заходняя сцяна мае дзве сцэны, якія паказваюць [[Эхнатон]]а (пазначанага як Аменхатэп IV, што паказвае на першапачатковае існаванне грабніцы ў яго валадаранне); левы бок паказвае фараона, які сядзіць пад навесам разам з [[Маат]], што сядзіць побач з ім. Ніжэй трона высечаныя імёны васальных дзяржаў (ілюстраваны нубійцы, азіяты і лівійцы). Рамасэ стаіць перад фараонам, паказваючы свае тытулы. Справа паказаны Эхнатон і Неферціці, якія сядзяць на балконе і ўзнагароджваюць Рамасэ золатам (гэтая сцэна стала амаль стандартам у {{нп3|Грабніцы вяльможаў, Амарна|магільнях вяльможаў||Tombs of the Nobles (Amarna)}} у [[Амарна|Амарне]]). Абедзве гэтыя сцэны не завершаны, і некаторыя дэталі абмаляваныя схематычна. У крайнім правым куце заходняй сцяны Рамасэ намаляваны пакінуўшым палац у час віншавання людзей. Далей у грабніцы знаходзіцца неўпрыгожаны калідор<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/egypt/explore/ramoseinn.html|title=Tomb of Ramose: Inner Hall|accessdate=2007-06-05}}</ref>, які вядзе ад цэнтра заходняй сцяны у капліцу з 3 нішамі. === Пахавальная камера === [[Файл:TT55 Ramose Burial Chamber.jpeg|thumb|250px|Выгляд пахавальнай камеры, бачны след фарбы на супрацьлеглай перамычцы і урна.]] [[Файл:Mummified skull in niche of Ramose TT55.jpeg|250px|thumb|Муміфікаваны чэрап у нішы пахавальнай камеры.]] У пахавальную камеру можна патрапіць праз моцна нахілены карыдор у паўднёва-заходнім куце, які прыводзіць да памяшкання з чатырма калонамі, якое не мае ўпрыгожанняў. У ім утрымліваюцца урна і забальзамаваны чэрап. Маюцца сляды сіняй фарбы над парталам насупраць уваходу. == Наведванне == Грабніца з 2007 года адкрыта для наведвальнікаў з 7 да 17 гадзін, але, як і ў іншых падобных егіпецкіх аб’ектах, фатаграфаванне там не дазваляецца. == У культуры == Грабніца была паказана ў першым эпізодзе дакументальнага серыяла [[BBC]] 2005 года «{{нп3|Як мастацтва робіць свет|||How Art Made the World}}». {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = {{нп3|Юрый Якаўлевіч Перапёлкін|Перепёлкин Ю. Я.|ru|Перепёлкин, Юрий Яковлевич}} |частка = |загаловак = Переворот Амен-хотпа IV. Часть 2 |арыгінал = |спасылка = |выданне = |адказны = |месца = |выдавецтва = Издательство «Наука». Главная редакция восточной литературы |год = 1984 |том = |старонкі = |старонак = 287 |isbn = }} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Údolí králů: hrobky a zádušní chrámy Západních Théb |арыгінал = |спасылка = |выданне = |адказны = |месца = Praha |выдавецтва = REBO PRODUCTIONS CZ |год = 2011 |том = |старонкі = |старонак = 434 |isbn = 978-80-255-0461-1 }} == Спасылкі == {{Commonscat|Tomb of Ramose}} * [http://www.bellabs.ru/Egypt/Qurna.html Рамос (TT55 Ramose)] {{ref-ru}} * [http://pharaon.pp.ua/vse-o-egipte/40-vstranefaraonov/243-zapadnyefivydolinaznati.html Западные Фивы. Долина знати] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:XV стагоддзе да н.э.]] [[Катэгорыя:Грабніцы]] [[Катэгорыя:Старажытны Егіпет]] [[Катэгорыя:Пахавальні]] [[Катэгорыя:Фіванскія некропалі]] n4ge72n0katvxaxb28ig8t57w06d2v4 0 344041 5154824 5145564 2026-06-16T07:01:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154824 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Ігар Львовіч Райнін | арыгінал імя = {{lang-uk|Ігар Львовіч Райнін}} | выява = Portret15 20cm copy (1).jpg | апісанне выявы = Ігар Райнін у 2015 годзе | шырыня = | пасада = 10-ы [[Кіраўнік]] [[Адміністрацыя Прэзідэнта Украіны|Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны]] | сцяг = Flag of Ukraine.svg | флаг2 = | папярэднік = [[Барыс Яўгенавіч Ложкін]] | пераемнік = [[Андрэй Іосіфавіч Богдан]] | перыядпачатак = [[29 жніўня]] [[2016]] | перыядканец = [[19 мая]] [[2019]] | пасада_2 = Старшыня [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі]] | сцяг_2 = Flag of Kharkiv Oblast.svg | сцяг2_2 = COA of Kharkiv Oblast.svg | перыядпачатак_2 = [[3 лютага]] [[2015]] года | перыядканец_2 = [[29 жніўня]] [[2016]] года | папярэднік_2 = [[Ігар Міронавіч Балута]] | пераемнік_2 = [[Юлія Аляксандраўна Святлічная|Юлія Аляксандраўна Святлічная]] (в.а.) | нацыянальнасць = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | веравызнанне = | адукацыя =1) [[Нацыянальны аэракасмічны ўніверсітэт імя Н. Я. Жукоўскага|Харкаўскі авіяцыйны інстытут ім. Жукоўскага]]<br/> 2) Харкаўскі філіял Нацыянальнай акадэміі дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны | прафесія = інжынер-механік | навуковая ступень = кандыдат навук па дзяржаўным кіраванні | партыя = | мужа = | дзеці = | узнагароды = заслужаны эканаміст Украіны (2014) }} '''Ігар Львовіч Райнін''' ({{lang-uk|Ігор Львович Райнін}}, нар. [[6 жніўня]] [[1973]] года, [[Харкаў]]) — [[Украіна|украінскі]] [[прадпрымальнік]] і палітычны дзеяч. З красавіка па лістапада 2014 года — першы намеснік кіраўніка Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі. З 17 лістапада 2014 па 3 лютага 2015 гады — намеснік [[Адміністрацыя прэзідэнта Украіны|Кіраўнікі Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны]].З 3 лютага 2015 па 29 жніўня 2016 гады — старшыня [[Харкаўская абласная дзяржаўная адміністрацыя|Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі (ХАДА)]] . З [[29 жніўня]] [[2016]] года — кіраўнік [[Адміністрацыя Прэзідэнта Украіны|Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны (АПУ)]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kharkivoda.gov.ua/ru/oblasna-derzhavna-administratsiya/kerivnitstvo-administratsii/biography Райнин Игорь Львович, информация на сайте Харьковской областной государственной администрации] * [http://ru.slovoidilo.ua/ratings/persons/governors/all/index.html '''Игорь Райнин: досье, обещания, рейтинг " Слово и Дело'''] * [http://www.pravda.com.ua/rus/articles/2015/08/7/7076791/ Игорь Райнин: Кто будет подкупать избирателей в Харькове — сядет в тюрьму] * [http://korrespondent.net/ukraine/politics/3549966-ne-otdadym-ny-santymetra-yntervui-s-hlavoi-kharkovskoi-oha Не отдадим ни сантиметра. Интервью с главой Харьковской ОГА] * [http://www.segodnya.ua/regions/kharkov/gubernator-harkovskoy-oblasti-650500.html Губернатор Харьковской области Райнин: «Мир региона дорого стоит»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924042040/http://www.segodnya.ua/regions/kharkov/gubernator-harkovskoy-oblasti-650500.html |date=24 верасня 2015 }} * [http://kh.depo.ua/rus/kh/gubernator-harkivshchini-pid-chas-viboriv-bude-duzhe-bagato-18092015100000 Губернатор Харьковщины: во время выборов будет очень много провокаций] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160909071727/http://kh.depo.ua/rus/kh/gubernator-harkivshchini-pid-chas-viboriv-bude-duzhe-bagato-18092015100000 |date=9 верасня 2016 }} * [http://www.pravda.com.ua/rus/articles/2015/11/2/7087235/ Игорь Райнин: Кернес без нас не обойдется — только объединившись с «Оппоблоком»] * [http://interfax.com.ua/news/political/311296.html Райнин: Лучше всего весь бытовой сепаратизм и недоверие к власти преодолевается путем успеха в экономике] * [http://www.sq.com.ua/rus/news/politika/14.02.2016/rajnin_sadovomu_vremena_politicheskih_krysh_proshli Райнин — Садовому: времена политических «крыш» прошли] * [http://kharkov.dozor.ua/news/vlast/1171664.html '''Игорь Райнин и Джон Хербст провели круглый стол в Атлантическом совете США'''] * [http://glavcom.ua/interviews/334234-gubernator-igor-rajnin-kurchenko-–-obizhennyj-malchik-kotoryj-spetsialno-delaet-nazlo-harkovchanam.html Губернатор Игорь Райнин: Курченко — обиженный мальчик, который специально делает назло харьковчанам] * [http://dozor.kharkov.ua/news/authority/1174614.html Райнин поддержал решение Харьковского горсовета по исключению Лесика] * [http://lb.ua/news/2016/05/18/335416_raynin_zavershil_dekommunizatsiyu.html Райнин завершил декоммунизацию Харьковской области] * [https://www.youtube.com/watch?v=-PT_AG940v8 Эксклюзив. Райнин: в 2015 мы «разморозили» все долгострои в Харьковской области (видео от 30.05.16)] * [http://kp.ua/economics/539738-kabmyn-nazval-kharkovschynu-naybolee-uspeshnym-rehyonom-strany '''Кабмин назвал Харьковщину наиболее успешным регионом страны'''] * [http://112.ua/obshchestvo/v-harkovskoy-obl-na-meste-stihiynoy-svalki-poyavilsya-ekologicheskiy-kompleks-po-upravleniyu-tbo-316968.html В Харьковской обл. на месте стихийной свалки появился экологический комплекс по управлению ТБО] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161011085901/http://112.ua/obshchestvo/v-harkovskoy-obl-na-meste-stihiynoy-svalki-poyavilsya-ekologicheskiy-kompleks-po-upravleniyu-tbo-316968.html |date=11 кастрычніка 2016 }} * [http://newsone.ua/ru/exo-ukrainy-novye-tarify-starye-problemy-vypusk-ot-09-06/ Эхо Украины: Новые тарифы — старые проблемы (видео выпуск от 09.06)] * '''[https://www.rbc.ua/rus/analytics/beg-vertikali-komu-poroshenko-doveril-rukovodit-1466470891.html Бег по вертикали: кому Порошенко доверил руководить регионами]''' * [http://www.objectiv.tv/230616/129522.html Игорь Райнин одобрил инициативу о признании на законодательном уровне правового статуса добровольцев] * [http://newsone.ua/ru/igor-rajnin-v-bolshom-intervyu-so-svetlanoj-orlovskoj-30-06/ Игорь Райнин в «Большом интервью» со Светланой Орловской (видео выпуск от 30.06)] * [http://censor.net.ua/resonance/395875/gubernator_harkovschiny_igor_rayinin_primer_aleksandrovskoyi_pokazyvaet_my_budem_nakazyvat_vseh_kto Губернатор Харьковщины Игорь Райнин: «Пример Александровской показывает: мы будем наказывать всех, кто дестабилизирует ситуацию и сознательно сотрудничает с ФСБ»] {{Кіраўнікі Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Райнін Ігар Львовіч}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Украіны]] l0y4jnryifcqvx4f8j1z3o97kbi8152 0 345089 5154800 5035214 2026-06-16T05:38:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154800 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бокій}} {{Спартсмен |імя = Ігар Бокі |выява = Ihar Boki 2021 stamp of Belarus.jpg |шырыня = 283 |апісанне выявы = На беларускай паштовай марцы 2021 года |поўнае імя = Ігар Аляксандравіч Бокі |арыгінал імя = |мянушкі = ''беларускі [[Майкл Фелпс|Фелпс]]''<ref name = "tvr">{{cite web|url=https://www.tvr.by/bel/news/sport/belorusskiy_plovets_igor_bokiy_zavoeval_chetvertoe_zoloto_paralimpiady_v_tokio/ |title = Ігар Бокі заваяваў чацвёртае золата Паралімпіяды |publisher = [[Белтэлерадыёкампанія]] |date = 2021-08-29 |language = be}}</ref> |грамадзянства = {{BLR}} |спецыялізацыя = паралімпійскае [[плаванне]] |клуб = [[Беларускае фізкультурна-спартыўнае таварыства «Дынама»|БФСТ Дынама]] |дата нараджэння = 28.6.1994 |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |рабочы бок = |гады кар’еры = [[2009]] — цяперашні час |трэнеры = [[Генадзь Аляксеевіч Вішнякоў|Генадзь Вішнякоў]]<ref name="ipc.infostradasports.com">{{cite web|url=http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&sportid=514&personid=870701 |title= BOKI Ihar — Athlete Bio |publisher = infostradasports.com |language = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210228163440/http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&sportid=514&personid=870701 |archivedate = 2021-02-28}}</ref> |рост = 190 см<ref name="ipc.infostradasports.com"/> |вага = |званне = {{Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа}} |медалі = {{турнір|[[Паралімпійскія гульні]]}} {{медаль|Срэбра|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|Лондан 2012]]|50 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|Лондан 2012]]|100 м батэрфляй}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|Лондан 2012]]|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|Лондан 2012]]|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|Лондан 2012]]|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|Лондан 2012]]|400 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|Рыа 2016]]|50 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|Рыа 2016]]|100 м батэрфляй}} {{медаль|Бронза|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|Рыа 2016]]|100 м брас}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|Рыа 2016]]|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|Рыа 2016]]|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|Рыа 2016]]|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|Рыа 2016]]|400 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2020|Токіа 2020]]|50 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2020|Токіа 2020]]|100 м батэрфляй}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2020|Токіа 2020]]|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2020|Токіа 2020]]|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2020|Токіа 2020]]|400 м вольны стыль}} {{турнір|Чэмпіянаты свету сярод інвалідаў}} {{медаль|Золата|Эйндхавен 2010|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|Эйндхавен 2010|100 м батэрфляй}} {{медаль|Золата|Эйндхавен 2010|400 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Эйндхавен 2010|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|Манрэаль 2013|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|Манрэаль 2013|100 м батэрфляй}} {{медаль|Золата|Манрэаль 2013|400 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Манрэаль 2013|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|Манрэаль 2013|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Глазга 2015|50 м вольны стыль}} {{медаль|Срэбра|Глазга 2015|100 м брас}} {{медаль|Золата|Глазга 2015|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|Глазга 2015|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|Глазга 2015|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Глазга 2015|100 м батэрфляй}} {{медаль|Золата|Глазга 2015|400 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Мехіка 2017|50 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Мехіка 2017|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|Мехіка 2017|100 м батэрфляй}} {{медаль|Золата|Мехіка 2017|100 м брас}} {{медаль|Золата|Мехіка 2017|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Мехіка 2017|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|Мехіка 2017|400 м вольны стыль}} {{медаль|Бронза|Лондан 2019|100 м брас}} {{медаль|Золата|Лондан 2019|50 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Лондан 2019|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Лондан 2019|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|Лондан 2019|100 м батэрфляй}} {{медаль|Золата|Лондан 2019|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|Лондан 2019|400 м вольны стыль}} {{турнір|Чэмпіянаты Еўропы сярод інвалідаў}} {{медаль|Золата|Берлін 2011|100 м батэрфляй}} {{медаль|Золата|Берлін 2011|100 м на спіне}} {{медаль|Бронза|Берлін 2011|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Берлін 2011|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|Берлін 2011|400 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Эйндхавен 2014|50 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Эйндхавен 2014|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Фуншал 2016|50 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Фуншал 2016|100 м батэрфляй}} {{медаль|Бронза|Фуншал 2016|100 м брас}} {{медаль|Золата|Фуншал 2016|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Фуншал 2016|400 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Фуншал 2016|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|Фуншал 2016|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|Дублін 2018|50 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Дублін 2018|100 м батэрфляй}} {{медаль|Золата|Дублін 2018|100 м брас}} {{медаль|Золата|Дублін 2018|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|Дублін 2018|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Дублін 2018|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|Дублін 2018|400 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Фуншал 2021|50 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Фуншал 2021|100 м батэрфляй}} {{медаль|Срэбра|Фуншал 2021|100 м брас}} {{медаль|Золата|Фуншал 2021|100 м вольны стыль}} {{медаль|Золата|Фуншал 2021|100 м на спіне}} {{медаль|Золата|Фуншал 2021|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|Фуншал 2021|400 м вольны стыль}} {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн Айчыны 2 ступені, Беларусь}} {{!!}} {{Ордэн Айчыны 3 ступені, Беларусь}} {{!!}} {{Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (з 2020)}} {{!!}} {{Беларускі спартыўны Алімп}} {{!}}} }} '''І́гар Алякса́ндравіч Бо́кі'''{{efn-ua|сустракаецца варыянт напісання прозвішча '''Бо́кій''', карэктная форма ў родным склоне — '''Бо́кага'''|}} ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[плаванне|плывец]]-[[паралімпійскія гульні|паралімпіец]], які выступае сярод спартсменаў з парушэннем зроку. Самы тытулаваны беларускі паралімпіец<ref>{{cite web|url =https://zviazda.by/be/news/20210829/1630231200-lyudzi-yakiya-ne-vedayuc-abmezhavannyau-neveragodnyya-gistoryi |title= Людзі, якія не ведаюць абмежаванняў. Неверагодныя гісторыі параалімпійскіх чэмпіёнаў |author = Валерыя Сцяцко. |publisher = [[Звязда]] |date = 2021-08-29 |language = be}}</ref><ref name = "kp">{{cite web|url = https://www.kp.by/online/news/2518918/ |title = Игорь Бокий просит не сравнивать его с Майклом Фелпсом |author = Олег Петров. |publisher = [[Комсомольская правда]] |date = 2016-09-23 |language = ru}}</ref>, 21-разовы паралімпійскі чэмпіён, шматразовы прызёр чэмпіянатаў Еўропы і свету, уладальнік 11 сусветных рэкордаў. [[Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]] (2022)<ref name = "zvanne"/>. Двойчы прызнаваўся «{{нп3|Спіс плыўцоў года па версіі Swimming World|Сусветным плыўцом-паралімпійцам года|en|List of Swimming World Swimmers of the Year#World Disabled Swimmers of the Year}}» па версіі амерыканскага часопіса «{{нп3|Swimming World||en|Swimming World}}»<ref name = "swimmingworldmagazine.com">{{cite web|url = https://www.swimmingworldmagazine.com/news/swimming-world-honorees/ |title = World swimmers of the year |publisher = Swimming World Award Honorees |language = en}}</ref>. За выбітныя спартыўныя дасягненні Ігара Бокага называюць ''«беларускім [[Майкл Фелпс|Майклам Фелпсам]]»''<ref name = "tvr"/><ref name = "kp"/>. == Біяграфія == Бацькі Ігара Бокага — Аляксандр Антонавіч і Алена Валянцінаўна — не мелі дачынення да прафесійнага спорту. У шасцігадовым узросце маці аддала Ігара ў секцыю плавання Бабруйскай ДЮСШ № 4, дзе ён трэніраваўся пад кіраўніцтвам трэнера Наталлі Паздняковай. Выступаў на міжнародных юніёрскіх спаборніцтвах. Выканаў нарматыў [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь|майстра спорту Рэспублікі Беларусь]]<ref name = profov.ru>{{cite web |url = https://profov.ru/stamp-duty/igor-bokii-obychnyi-chelovek-i-neobychnyi-chempion-igor-bokii--.html |title = Игорь Бокий — обычный человек и необычный чемпион. Игорь Бокий — человек амфибия с характером камикадзе: чем живет паралимпийский чемпион |author = Наталья Назаренко. |language = ru |access-date = 17 верасня 2021 |archive-date = 27 лістапада 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20241127011104/https://profov.ru/stamp-duty/igor-bokii-obychnyi-chelovek-i-neobychnyi-chempion-igor-bokii--.html |url-status = dead }}</ref>. З ранняга дзяцінства Ігар хварэў на [[блізарукасць]], астыгматызм, частковую атрафію зрокавага нерва, стончаную [[сятчатка|сятчатку]] і плямы на вочным дне. Захворванні ўскладніліся ў падлеткавым узросце ў сувязі з хуткім ростам арганізма. Да 14 гадоў ён атрымаў трэцюю ступень [[інваліднасць|інваліднасці]]<ref name = profov.ru/>. У 2008 годзе спрабаваў паступіць у [[Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па плаванні]], але не прайшоў медыцынскую камісію. У 2009 годзе паступіў у [[Бабруйскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву]], і ўжо праз месяц яго запрасіў у [[Мінск]] трэнер паралімпійскай зборнай па плаванні [[Генадзь Аляксеевіч Вішнякоў|Генадзь Вішнякоў]]. Ва ўзросце 15 гадоў Ігар Бокі перайшоў у паралімпійскі спорт<ref name = profov.ru/>. Скончыў [[Мiнскае абласное вучылішча алімпійскага рэзерву]] (2012) і [[юрыдычны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці «правазнаўства» (завочна, 2018)<ref>{{cite web |url = https://law.bsu.by/novosti/novosti-studencheskoj-zhizni/13941-vypusknik-yuridicheskogo-fakulteta-zavoeval-pyat-zolotykh-medalej-na-paralimpijskikh-igrakh-v-tokio.html |title = Выпускник юридического факультета завоевал пять золотых медалей на Паралимпийских играх в Токио |publisher = БГУ |date = 2018-09-08 |language = ru |access-date = 19 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210921122722/https://law.bsu.by/novosti/novosti-studencheskoj-zhizni/13941-vypusknik-yuridicheskogo-fakulteta-zavoeval-pyat-zolotykh-medalej-na-paralimpijskikh-igrakh-v-tokio.html |archivedate = 21 верасня 2021 |url-status = dead }}</ref>. З 2010 года трэніруецца ў [[Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па паралімпійскіх і дэфлімпійскіх відах спорту|Рэспубліканскім цэнтры алімпійскай падрыхтоўкі па паралімпійскіх і дэфлімпійскіх відах спорту]] пад кіраўніцтвам заслужанага трэнера Беларусі Генадзя Вішнякова. Уваходзіць у склад нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па інваспорце. == Спартыўная кар’ера == Прымае ўдзел у спартыўных турнірах сярод інвалідаў з 2009 года, дзе спаборнічае ў катэгорыях S13, SB13 і SM13 (сярод інвалідаў з мінімальнымі парушэннямі зроку). Выступае ў паралімпійскім плаванні [[брас]]ам, [[батэрфляй|батэрфляем]], [[вольны стыль|вольным стылем]], [[плаванне на спіне|на спіне]] і [[комплекснае плаванне|комплексным плаванні]] ў 50-метровым басейне. У 2009 годзе — чэмпіён Беларусі сярод інвалідаў на дыстанцыі 200 м на спіне і прызёр зімовага і летняга Чэмпіянатаў Беларусі на кароткай вадзе<ref name = "bobruisk.by">{{Cite web| url = http://bobruisk.by/gorod/pride/?curPos=20 |title = Бокий Игорь Александрович. Гордость и слава Бобруйска |publisher = Бобруйский городской исполнительный комитет |language = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201031131018/http://bobruisk.by/gorod/pride/?curPos=20 |archivedate = 2020-10-31}}</ref>. У 2010 годзе стаў трохразовым прызёрам адкрытага Чэмпіяната Германіі па інваспорце. На першым у кар’еры чэмпіянаце свету ў [[Эйндхавен]]е ў тым жа годзе ўзяў 4 залатыя медалі на дыстанцыях 200 м — комплекснае плаванне, 100 м — на спіне, 400 м — вольным стылем, 100 м — батэрфляй, прытым на двух апошніх дыстанцыях усталяваў новыя сусветныя рэкорды<ref name = "bobruisk.by"/>. На Чэмпіянаце Еўропы сярод інвалідаў 2011 года ў [[Берлін]]е перамог на дыстанцыях 100 м — на спіне, 400 м — вольным стылем, 100 м — батэрфляй і стаў бронзавым прызёрам на дыстанцыі 100 м — вольным стылем. Па выніках чэмпіянату абнавіў сусветныя рэкорды ў катэгорыях 100 м — батэрфляй і 100 м — вольным стылем<ref name = "bobruisk.by"/>. Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па плаванні на кароткай вадзе 2011|Чэмпіяната Беларусі на кароткай вадзе 2011 года]] на дыстанцыі 100 м [[Комплекснае плаванне|комплексным плаваннем]] і ў [[камбінаваная эстафета|камбінаванай эстафеце]] 4 × 50 м. У 2011 годзе Ігару Бокаму прысвоена спартыўнае званне «[[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]»<ref name = "bobruisk.by"/>. Выступаючы за Беларусь на [[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|летніх Паралімпійскіх гульнях 2012 года]] ў [[Лондан]]е, выйграў шэсць медалёў: пяць залатых — на дыстанцыях 100 м батэрфляем, вольным стылем і на спіне, 200 м комплексным плаваннем і адзін срэбны — на 50-мятровай дыстанцыі вольным стылем, а таксама ўсталяваў тры сусветныя рэкорды<ref name = profov.ru/>. Стаў адным з самых тытулаваных спартсменаў паралімпіяды<ref name = "bobruisk.by"/>. У 2013 годзе на Чэмпіянаце свету ў [[Манрэаль|Манрэалі]] здабыў пяць залатых медалёў на дыстанцыях 100 м — на спіне, 100 м — батэрфляй, 100 м — вольны стыль, 200 м — комплекснае плаванне і 400 м — вольны стыль. На апошніх двух дыстанцыях усталяваў новыя сусветныя рэкорды<ref name = "bobruisk.by"/>. Пераможца Кубка Беларусі па плаванні 2013 года на дыстанцыі 200 м вольным стылем<ref>{{cite web |url = https://mogilev-region.gov.by/news/bobruichanin_igor_bokii_vyigral_distantsiyu_na_kubke_belarusi_po_plavaniyu |title = Бобруйчанин Игорь Бокий выиграл дистанцию на Кубке Беларуси по плаванию |publisher = Могилёвский областной исполнительный комитет |date = 2013-01-31 |language = ru |access-date = 19 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210122025731/http://mogilev-region.gov.by/news/bobruichanin_igor_bokii_vyigral_distantsiyu_na_kubke_belarusi_po_plavaniyu |archivedate = 22 студзеня 2021 |url-status = dead }}</ref>. У 2014 годзе заваяваў два залатыя медалі на Кантынентальным форуме ў [[Эйндхавен]]е на дыстанцыях 50 і 100 м вольным стылем<ref>{{cite web |url = https://bsu.by/upload/%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%89%D0%B5%D0%B3%D0%BE%202014%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.pdf |title = События уходящего 2014 года — С. 153 |publisher = БГУ |language = ru |access-date = 19 верасня 2021 |archive-date = 23 студзеня 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250123191229/https://bsu.by/upload/%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%89%D0%B5%D0%B3%D0%BE%202014%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.pdf |url-status = dead }}</ref>. На Чэмпіянаце свету 2015 года ў [[Глазга]] стаў шасціразовым залатым прызёрам у катэгорыях 50, 100 і 400 м вольным стылем, 100 м на спіне, 100 м батэрфляем і 200 м комплексным плаваннем, а таксама срэбным прызёрам на дыстанцыі 100 м брасам. Па выніках чэмпіяната атрымаў паралімпійскую ліцэнзію на [[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|гульні ў Рыа]]<ref>{{cite web |url = https://bsu.by/news/674593-d/ |title = Четвертую золотую медаль завоевал третьекурсник юридического факультета БГУ Игорь Бокий на мировом чемпионате в Глазго |publisher = БГУ |date = 2015-07-17 |language = ru |access-date = 17 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210917183407/https://bsu.by/news/674593-d/ |archivedate = 17 верасня 2021 |url-status = dead }}</ref>. [[File:Ihar Boki 2016 stamp of Belarus.jpg|thumb|міні|злева|На паштовай марцы 2016 года]] Выйграў шэсць залатых медалёў на Кантынентальным форуме ў [[Фуншал]]е ў 2016 годзе. Ён перамог на фінальных заплывах 50 і 100 м вольным стылем, 100 м на спіне, 100 м батэрфляем, 200 м комплексным плаваннем і 400 м вольным стылем, а таксама ўзяў бронзавы медаль на дыстанцыі 100 м брасам<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/sport/view/belorus-igor-bokij-vyigral-shest-zolotyh-nagrad-na-che-po-plavaniju-sredi-paralimpijtsev-192863-2016/ |title = Белорус Игорь Бокий выиграл шесть золотых наград на ЧЕ по плаванию среди паралимпийцев |publisher = [[БелТА]] |date = 2016-05-11 |language = ru}}</ref>. Удзельнік [[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|летніх Паралімпійскіх гульняў 2016 года]] ў [[Рыа-дэ-Жанэйра]], дзе заваяваў 6 залатых медалёў на дыстанцыях 50, 100 і 400 м — вольны стыль, 200 м — комплексны стыль, 100 м — батэрфляй, а таксама бронзавы медаль у плаванні 100 м брасам<ref>{{cite web |url = https://www.belarus.by/ru/press-center/news/plovets-igor-bokij-stal-shestikratnym-chempionom-paralimpiady-v-rio_i_0000045796.html |title = Пловец Игорь Бокий стал шестикратным чемпионом Паралимпиады в Рио |publisher = Belarus.by |date = 2016-09-18 |language = ru |accessdate = 17 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210917181430/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/plovets-igor-bokij-stal-shestikratnym-chempionom-paralimpiady-v-rio_i_0000045796.html |archivedate = 17 верасня 2021 |url-status = dead }}</ref>. Усталяваў сусветныя рэкорды на дыстанцыях 100 м на спіне і 100 м батэрфляем, дзе паказаў час 53,85 с і пераўзышоў уласны сусветны рэкорд, усталяваны 15 ліпеня 2015 года на першынстве планеты ў [[Глазга]] (54,44). Па выніках спаборніцтва стаў адзінаццаціразовым паралімпійскім чэмпіёнам, самым тытулаваным спартсменам гульняў<ref>{{cite web |url = https://www.sportedu.by/igor-bokij-odin-iz-glavny-h-geroev-paralimpijskih-igr/ |title = ИГОРЬ БОКИЙ — один из главных героев Паралимпийских игр |publisher = БГУФК |language = ru |access-date = 17 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210917201450/https://www.sportedu.by/igor-bokij-odin-iz-glavny-h-geroev-paralimpijskih-igr/ |archivedate = 17 верасня 2021 |url-status = dead }}</ref> і самым тытулаваным беларускім паралімпійцам<ref name = "bobruisk.by"/>. Па выніках Чэмпіяната свету 2017 года ў [[Мехіка]] заваяваў 7 залатых медалёў на дыстанцыях 50, 100 і 400 м вольным стылем, 100 м на спіне, батэрфляем і брасам і 200 м комплексным плаваннем<ref>{{cite web |url = https://mogilev-region.gov.by/news/sem-zolotyh-medaley-zavoeval-igor-bokiy-na-chm-po-plavaniyu-sredi-paralimpiycev-v-mehiko |title = Семь золотых медалей завоевал Игорь Бокий на ЧМ по плаванию среди паралимпийцев в Мехико |publisher = Могилёвский областной исполнительный комитет |date = 2017-12-08 |language = ru |access-date = 19 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201125103349/http://mogilev-region.gov.by/news/sem-zolotyh-medaley-zavoeval-igor-bokiy-na-chm-po-plavaniyu-sredi-paralimpiycev-v-mehiko |archivedate = 25 лістапада 2020 |url-status = dead }}</ref>. У 2018 годзе на Чэмпіянаце Еўропы ў [[Дублін]]е перамог на дыстанцыях 100 м — батэрфляй, 100 м — брас, 200 м — комплекснае плаванне, 100 м — на спіне, 50, 100 і 400 м — вольны стыль<ref>{{cite web |url = https://mogilev-region.gov.by/news/sem-zolotyh-medaley-zavoeval-paralimpiec-igor-bokiy-na-na-chempionate-evropy-po-plavaniyu-v |title = Семь золотых медалей завоевал паралимпиец Игорь Бокий на Чемпионате Европы по плаванию в Дублине |publisher = Могилёвский областной исполнительный комитет |date = 2018-08-21 |language = ru |access-date = 17 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210917184217/https://mogilev-region.gov.by/news/sem-zolotyh-medaley-zavoeval-paralimpiec-igor-bokiy-na-na-chempionate-evropy-po-plavaniyu-v |archivedate = 17 верасня 2021 |url-status = dead }}</ref>. Шасціразовы чэмпіён свету 2019 года ў [[Лондан]]е на дыстанцыях 50, 100 і 400 м вольным стылем, 100 м на спіне, 100 м батэрфляем, 200 м комплексным плаваннем і бронзавы прызёр у плаванні 100 м брасам. Атрымаў імянную ліцэнзію на [[Летнія Паралімпійскія гульні 2020|Паралімпійскія гульні ў Токіа]]<ref>{{cite web |url = http://paradefsport.by/2019/09/20/%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8-%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0-2/ |title = Итоги выступления национальной команды Республики Беларусь по инваспорту на Чемпионате мира 2020 года по плаванию среди спортсменов с нарушением зрения и опорно-двигательного аппарата |publisher = РЦОП по паралимпийским и дефлимпийским видам спорта |date = 2019-09-20 |language = ru |access-date = 17 верасня 2021 |archive-date = 22 студзеня 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122230842/https://paradefsport.by/2019/09/20/%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8-%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0-2/ |url-status = dead }}</ref>. На адкрытым Чэмпіянаце Еўропы 2021 года ў [[Фуншал]]е перамог на дыстанцыях 100 м — батэрфляй, 200 м — комплекснае плаванне, 100 м — на спіне, 50, 100 і 400 м — вольны стыль, стаў срэбным прызёрам на дыстанцыі 100 м — брас<ref>{{cite web |url = https://beltiz.by/news/3382-uspeshnoe-vystuplenie-belorusskikh-plovtsov |title = Успешное выступление белорусских пловцов |publisher = Белорусское общество инвалидов по зрению |date = 2021-05-24 |language = ru |access-date = 17 верасня 2021 |archive-date = 22 студзеня 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122232036/https://beltiz.by/news/3382-uspeshnoe-vystuplenie-belorusskikh-plovtsov |url-status = dead }}</ref>. Паспяхова выступіў на [[Летнія Паралімпійскія гульні 2020|XVI Паралімпійскіх гульнях]] 2020 года ў [[Токіа]], заваяваўшы пяць залатых медалёў і абнавіўшы сусветныя дасягненні на дыстанцыі 100 м батэрфляем і на аналагічнай дыстанцыі ў плаванні на спіне, 200 м комплексным плаваннем, а таксама на 50 м і 400 м вольным стылем<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20210830/1630321124-igar-bokiy-vyygrau-pyatae-zolata-paralimpiyady-u-tokia |title = Ігар Бокій выйграў пятае золата Паралімпіяды ў Токіа |publisher = Звязда |date = 2021-08-30 |language = be}}</ref>. На [[Летнія Паралімпійскія гульні 2024|Паралімпійскіх гульнях]] 2024 года ў [[Парыж]]ы выступаў як індывідуальны нейтральны атлет. 3 верасня ў фінальным заплыве на дыстанцыі 200 метраў комплексным плаваннем выйраў сваю пятую залатую ўзнагароду на гэтым форуме і дваццаць першае паралімпійскае золата. Пры гэтым Ігар Бокі ўстанавіў новы сусветны рэкорд, пабіўшы ўласнае дасягненне з такійскай Паралімпіяды-2020. === Рэкорды === Ігару Бокаму належаць 11 {{нп3|Спіс сусветных рэкордаў у паралімпійскім плаванні сярод мужчын у 50-метровым басейне|сусветных рэкордаў у 50-метровым басейне|en|List of IPC world records in swimming – Men's long course}} ў катэгорыі S13 на дыстанцыях 50, 100, 200, 400 і 800 м вольным стылем, 50, 100 і 200 м на спіне, 100 і 200 м батэрфляем і 200 м комплексным плаваннем<ref>{{cite web|url = https://www.paralympic.org/swimming/records |title= Records World Para Swimming |publisher = World Para Swimming |language = en}}</ref>: {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Дыстанцыя !Рэкордны вынік, с !Катэгорыя !Дата !Спаборніцтва !Месца правядзення |- |50 м вольны стыль |<center>23.20 |<center>S13 |13 ліпеня 2015 |Чэмпіянат свету сярод інвалідаў |Глазга, Шатландыя |- |100 м вольны стыль |<center>50.65 |<center>S13 |18 жніўня 2018 |Чэмпіянат Еўропы сярод інвалідаў |Дублін, Ірландыя |- |200 м вольны стыль |<center>1:50.34 |<center>S13 |6 чэрвеня 2019 |Міжнародны чэмпіянат Германіі |Берлін, Германія |- |400 м вольны стыль |<center>3:55.56 |<center>S13 |16 жніўня 2013 |Чэмпіянат свету сярод інвалідаў |Манрэаль, Канада |- |800 м вольны стыль |<center>8:35.66 |<center>S13 |7 чэрвеня 2019 |Міжнародны чэмпіянат Германіі |Берлін, Германія |- |50 м на спіне |<center>26,21 |<center>S13 |8 чэрвеня 2018 |Міжнародны чэмпіянат Германіі |Берлін, Германія |- |100 м на спіне |<center>56.68 |<center>S13 |17 верасня 2016 |Паралімпійскія гульні |Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія |- |200 м на спіне |<center>2:06.29 |<center>S13 |7 чэрвеня 2019 |Міжнародны чэмпіянат Германіі |Берлін, Германія |- |100 м батэрфляй |<center>53.72 |<center>S13 |16 мая 2021 |Чэмпіянат Еўропы сярод інвалідаў |Фуншал, Партугалія |- |200 м батэрфляй |<center>2:04.06 |<center>S13 |9 чэрвеня 2018 |Міжнародны чэмпіянат Германіі |Берлін, Германія |- |200 м комплекс |<center>2:03.79 |<center>SM13 |12 жніўня 2013 |Чэмпіянат свету сярод інвалідаў |Манрэаль, Канада |- |} Уладальнік 6 {{нп3|Спіс паралімпійскіх рэкордаў у плаванні|паралімпійскіх рэкордаў|en|List of Paralympic records in swimming}} у катэгорыі S13 на дыстанцыях 50, 100 і 400 м вольным стылем, 100 м на спіне, 100 м батэрфляем і 200 м комплексным плаваннем (усталяваны на [[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|летніх Паралімпійскіх гульнях 2016 года]]). Усталяваў 12 еўрапейскіх рэкордаў у катэгорыі S13 на дыстанцыях 50, 100, 200, 400 і 800 м вольным стылем, 50, 100 і 200 м на спіне, 50, 100 і 200 м батэрфляем і 200 м комплексным плаваннем. {{нп3|Рэкорды Беларусі ў плаванні|Рэкардсмен Беларусі|ru|Рекорды Белоруссии в плавании}} на дыстанцыі 400 м вольным стылем у 50-метровым басейне з вынікам 3:52.78 с<ref>{{cite web|url = http://blrswimming.by/index.php/pages/rekordy1/rekordy-respubliki-belarus/item/97-bassejn-50-metrov |title= Рекорды-бассейн 50 м. |publisher = Белорусская федерация плавания |language = ru}}</ref>. Рэкорд пастаўлены на Чэмпіянаце Беларусі 2013 года ў [[Брэст|Брэсце]]. === Дасягненні === * 11-разовы рэкардсмен свету, 6-разовы рэкардсмен Паралімпійскіх гульняў, 12-разовы рэкардсмен Еўропы, рэкардсмен Беларусі. * {{Зл}} шаснаццаціразовы [[паралімпійскія гульні|паралімпійскі чэмпіён]]: 2012, 2016, 2020; * {{Зл}} дваццацівасьміразовы чэмпіён свету: 2010, 2013, 2015, 2017, 2019; * {{Зл}} дваццаціпяціразовы чэмпіён Еўропы: 2011, 2014, 2016, 2018, 2021; * {{Зл}} чэмпіён Беларусі: 2009, [[Чэмпіянат Беларусі па плаванні 2014|2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па плаванні 2016|2016]]; * {{Ср}} сярэбраны прызёр Паралімпійскіх гульняў: 2016; * {{Ср}} сярэбраны прызёр Чэмпіяната свету: 2015; * {{Ср}} сярэбраны прызёр Чэмпіяната Еўропы: 2021; * {{Бр}} бронзавы прызёр Паралімпійскіх гульняў: 2016; * {{Бр}} бронзавы прызёр Чэмпіяната свету: 2019; * {{Бр}} бронзавы прызёр Чэмпіяната Еўропы: 2011, 2016; У 2017 годзе намінаваны на міжнародную прэмію «{{нп3|Laureus World Sports Awards||en|Laureus World Sports Awards}}» у катэгорыі «Спартсмен года з абмежаванымі магчымасцямі»<ref>{{cite web|url = https://www.belta.by/sport/view/plovets-igor-bokij-ustupil-italjjanke-beatris-vio-premiju-laureus-world-sports-awards-233283-2017/ |title = Пловец Игорь Бокий уступил итальянке Беатрис Вио премию Laureus World Sports Awards |publisher = БелТА |date = 2017-02-15 |language = ru}}</ref>. У 2015 і 2018 гадах амерыканскі часопіс «{{нп3|Swimming World||en|Swimming World}}» прызнаў Ігара Бокага «{{нп3|Спіс плыўцоў года па версіі Swimming World|Сусветным плыўцом-паралімпійцам года|en|List of Swimming World Swimmers of the Year#World Disabled Swimmers of the Year}}»<ref name = "swimmingworldmagazine.com"/>. У 2012 і 2017 гадах удастоены прыза «За волю да перамогі» конкурса «Трыумф. Героям спорта», арганізаванага Прэзідэнцкім спартыўным клубам, [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніяй]], [[Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным алімпійскім камітэтам]] і [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам спорту і турызму Беларусі]]<ref>{{cite web |url = https://mogilev-region.gov.by/news/bobruichanin_igor_bokii_stal_odnim_iz_pobeditelei_konkursa_triumf_geroyam_sporta_2012%C2%BB |title = Бобруйчанин Игорь Бокий стал одним из победителей конкурса «Триумф. Героям спорта 2012» |publisher = Могилёвский областной исполнительный комитет |date = 2013-02-28 |access-date = 19 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210116082617/http://mogilev-region.gov.by/news/bobruichanin_igor_bokii_stal_odnim_iz_pobeditelei_konkursa_triumf_geroyam_sporta_2012%C2%BB |archivedate = 16 студзеня 2021 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = https://mogilev-region.gov.by/news/v-konkurse-triumf-geroyam-sporta-igor-bokiy-udostoen-priza-za-volyu-k-pobede |title = В конкурсе «Триумф. Героям спорта» Игорь Бокий удостоен приза за «Волю к победе» |publisher = Могилёвский областной исполнительный комитет |date = 2017-02-27 |access-date = 19 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200911181000/http://mogilev-region.gov.by/news/v-konkurse-triumf-geroyam-sporta-igor-bokiy-udostoen-priza-za-volyu-k-pobede |archivedate = 11 верасня 2020 |url-status = dead }}</ref>. === Табліца выступленняў === {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Спаборніцтва !Месца і год правядзення !Дыстанцыя !Катэгорыя !Вынік, с !Месца |- |colspan="6"|<center> '''Міжнародныя спаборніцтвы''' |- |rowspan="20"|<center>[[Паралімпійскія гульні|Летнія Паралімпійскія гульні]] |rowspan="7"|<center>[[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|Лондан 2012]] |100 м батэрфляй |S13 |55.50 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |24.07 |align="center" bgcolor="silver" |2 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |51.91 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |56.97 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |3:58.78 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |200 м комплекс |SM13 |2:06.30 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м брас |SB13 |1:08.98 |align="center"|7 месца |- |rowspan="7"|<center>[[Летнія Паралімпійскія гульні 2016|Рыа 2016]] |100 м батэрфляй |S13 |53.85 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |200 м комплекс |SM13 |2:04.02 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м брас |SB13 |1:06.71 |align="center" bgcolor="cc9933" |3 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |3:55.62 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |23.44 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |50.90 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |56.68 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |rowspan="6"|<center>[[Летнія Паралімпійскія гульні 2020|Токіа 2020]] |100 м батэрфляй |S13 |53.80 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |56.36 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |3:58.18 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |23.21 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |200 м комплекс |SM13 |2:02.70 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м брас |SB13 |1:05.90 |align="center" |5 месца |- |rowspan="26"|Чэмпіянаты свету сярод інвалідаў |rowspan="6"|<center>Эйндхавен 2010 |200 м комплекс |SM13 |2:12.84 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м батэрфляй |S13 |57.28 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |25.81 |align="center"|9 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |4:06.91 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |58.52 |11 месца |- |100 м на спіне |S13 |59.90 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |rowspan="6"|<center>Манрэаль 2013 |200 м комплекс |SM13 |2:03.79 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м батэрфляй |S13 |54.99 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 | |align="center"|DNS |- |400 м вольны стыль |S13 |3:55.56 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |56.99 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |51.05 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |rowspan="7"|<center>Глазга 2015 |50 м вольны стыль |S13 |23.20 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |200 м комплекс |SM13 |2:04.06 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |56.74 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |3:59.48 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м брас |SB13 |1:07.11 |align="center" bgcolor="silver" |2 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |50.85 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м батэрфляй |S13 |54.44 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |rowspan="7"|<center>Мехіка 2017 |100 м на спіне |S13 |57.45 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |4:03.74 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м батэрфляй |S13 |54.75 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |23.53 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м брас |SB13 |1:06.17 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |52.24 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |200 м комплекс |SM13 |2:07.50 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |} {{col-2}} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Спаборніцтва !Месца і год правядзення !Дыстанцыя !Катэгорыя !Вынік, с !Месца |- |colspan="6"|<center> '''Міжнародныя спаборніцтвы''' |- |rowspan="7"|Чэмпіянаты свету сярод інвалідаў |rowspan="7"|<center>Лондан 2019 |400 м вольны стыль |S13 |3:57.90 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |57.73 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |50.74 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м брас |SB13 |1:05.50 |align="center" bgcolor="cc9933" |3 месца |- |200 м комплекс |SM13 |2:05.04 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м батэрфляй |S13 |53.95 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |23.30 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |rowspan="29"|Чэмпіянаты Еўропы сярод інвалідаў |rowspan="6"|<center>Берлін 2011 |200 м комплекс |SM13 |2:10.75 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м батэрфляй |S13 |56.24 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |25.08 |align="center" |4 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |4:07.28 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |59.12 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |53.91 |align="center" bgcolor="cc9933" |3 месца |- |rowspan="2"|<center>Эйндхавен 2014 |50 м вольны стыль |S13 |23.21 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |51.24 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |rowspan="7"|<center>Фуншал 2016 |100 м батэрфляй |S13 |54.65 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |23.61 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м брас |SB13 |1:07.25 |align="center" bgcolor="cc9933" |3 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |50.87 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |3:56.97 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |56.81 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |200 м комплекс |SM13 |2:05.34 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |rowspan="7"|<center>Дублін 2018 |100 м батэрфляй |S13 |53.95 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м брас |SB13 |1:05.97 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |200 м комплекс |SM13 |2:04.19 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |4:01.12 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |57.00 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |50.65 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |23.77 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |rowspan="7"|<center>Фуншал 2021 |100 м батэрфляй |S13 |53.72 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м брас |SB13 |1:06.20 |align="center" bgcolor="silver" |2 месца |- |100 м вольны стыль |S13 |50.85 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |100 м на спіне |S13 |56.96 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |50 м вольны стыль |S13 |23.32 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |400 м вольны стыль |S13 |3:58.96 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |200 м комплекс |SM13 |2:04.43 |align="center" bgcolor="gold" |1 месца |- |} {{col-end}} == Дзяржаўныя ўзнагароды == Узнагароджаны [[Ордэн Айчыны|ордэнам Айчыны II ступені]] (2024)<ref>[https://blr.belta.by/president/view/dzjarzhuznagarod-udastoeny-spartsmeny-i-trener-natsyjanalnaj-kamandy-pa-invasportse-135938-2024/ Дзяржузнагарод удастоены спартсмены і трэнер нацыянальнай каманды па інваспорце ]</ref> і III ступені (2016)<ref>[https://president.gov.by/ru/documents/ukaz-450-ad-13-snezhnja-2016-g-15068 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 450 ад 13 снежня 2016 г. «Аб узнагароджанні»]</ref>, Ганаровай граматай Магілёўскага аблвыканкама (2021)<ref>{{cite web|url = https://www.sb.by/articles/v-mogileve-chestvovali-prizerov-i-uchastnikov-olimpiyskikh-i-paralimpiyskikh-igr-v-tokio-urozhentsev.html |title= В Могилеве чествовали призеров и участников Олимпийских и Паралимпийских игр в Токио – уроженцев региона |publisher = [[СБ. Беларусь сегодня]] |date = 2021-09-16 |language=ru}}</ref>, нагрудным знакам «За развіццё фізічнай культуры і спорту ў Рэспубліцы Беларусь» (2017)<ref>{{cite web |url = http://sportfpb.by/novosti/item/v-centre-fristajl-proshlo-chestvovanie-chempionov-i-prizerov-olimpijskih-i-paralimpijskih-igr |title = В центре «Фристайл» прошло чествование чемпионов и призеров Олимпийских и Паралимпийских игр |publisher = Спортивный клуб Федерации профсюзов Беларуси |date = 2017-01-08 |language = ru |accessdate = 19 верасня 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200204003755/http://www.sportfpb.by/novosti/item/v-centre-fristajl-proshlo-chestvovanie-chempionov-i-prizerov-olimpijskih-i-paralimpijskih-igr |archivedate = 4 лютага 2020 |url-status = dead }}</ref>. Ганаровы грамадзянін Бабруйска (2013)<ref name = "bobruisk.by"/>. Удастоены ганаровага звання «[[Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]» (2022)<ref name = "zvanne">[https://president.gov.by/be/events/pradstauniki-sfery-sportu-uznagarodzhany-ordenami-i-medalyami-za-dasyagnenne-vysokih-spartyunyh-vynikau-na-letnih-alimpiyskih-i-paralimpiyskih-gulnyah-u-tokia Прадстаўнікі сферы спорту ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі за дасягненне высокіх спартыўных вынікаў на летніх Алімпійскіх і Паралімпійскіх гульнях у Токіа] // Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, 14 студзеня 2022.</ref>, прэміі Магілёўскага аблвыканкама «Чалавек года Магілёўшчыны-2012»<ref>{{cite web|url = https://produkt.by/news/specialnaya-premiya-mogilevskogo-oblispolkoma-chelovek-goda-prisuzhdena-15-predstavitelyam |title= Специальная премия Могилевского облисполкома «Человек года» присуждена 15 представителям региона. |publisher = БелТА |date = 2013-01-23 |language = ru}}</ref>, спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «[[Беларускі спартыўны Алімп]]» (2021)<ref>[https://president.gov.by/ru/documents/ukaz-no-3-ad-3-studzenya-2022-g Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 3 ад 3 студзеня 2022 г. «Аб прысуджэнні спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь»]</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты, ёсць дачка. Пражывае ў [[Мінск]]у<ref>{{cite web |url = https://www.kp.by/daily/28322/4464982/ |title = Кто такой Игорь Бокий, который завоевал уже 12 золотых медалей Паралимпиады и скоро обгонит Дарью Домрачеву по призовым |author = Алексей Белоусов. |publisher = Комсомольская правда |date = 2021-08-25 |language = ru }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} {{Зноскі|3}} == Спасылкі == {{Commonscat|Ihar Boki}} * [https://www.paralympic.org/ihar-boki Профіль] на сайце Міжнароднага паралімпійскага камітэта {{ref-en}} * [http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&sportid=514&personid=870701 Вынікі выступленняў на сайце ''paralympic.org''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210228163440/http://ipc.infostradasports.com/asp/lib/TheASP.asp?pageid=8937&sportid=514&personid=870701 |date=28 лютага 2021 }} {{ref-en}} * [http://www.swimrankings.net/index.php?page=athleteDetail&athleteId=4361333 Вынікі выступленняў на сайце ''swimrankings.net''] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бокі Ігар Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Паралімпійскія плыўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Паралімпійскія чэмпіёны ад Беларусі]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Паралімпійскіх гульняў 2016 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Паралімпійскіх гульняў 2020 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па паралімпійскім плаванні]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па паралімпійскім плаванні]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па плаванні]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года]] [[Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Паралімпійскіх гульняў 2016 года]] [[Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па плаванні на кароткай вадзе]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бабруйска]] o3aixnc90znv04w6bwvitk6zs01nnvu 0 349151 5154633 4228267 2026-06-15T12:44:20Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ +1 5154633 wikitext text/x-wiki '''Гіргель''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] — беларуская даследчыца * [[Мікалай Сяргеевіч Гіргель]] — беларускі графік * [[Сяргей Сяргеевіч Гіргель]] (нар. 1944) — беларускі фізік {{неадназначнасць}} bq8t23bvk6y16r37b8w1he4a9rei8cx 0 354677 5154744 4761579 2026-06-15T20:32:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154744 wikitext text/x-wiki {{Персона |імя = Ёган Георг Эльзэр |арыгінал імя = Johann Georg Elser |выява = |апісанне выявы = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = 4.1.1903 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Германія}} |падданства = |дата смерці = 9.4.1945 |месца смерці = |бацька = Людвіг Эльзер |маці = Марыя Мюлер |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = [http://georg-elser.de georg-elser.de] |вікісховішча = }} '''Ёган Георг Эльзэр''' ({{lang-de|Johann Georg Elser}}; {{ДН|4|01|1903}}, [[Гермарынген]] — {{ДС|9|04|1945}}, [[Дахау, Канцлагер Дахау|Дахау]]) — нямецкі [[антыфашыст]], які здзейсніў замах на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]], [[Герман Герынг|Германа Герынга]] і [[Ёзэф Гебельс|Ёзэфа Гебельса]] у [[1939]] годзе. == Біяграфія == Нарадзіўся [[4 студзеня]] [[1903]] года ў Гермарынгене ў сям'і Людвіга Эльзэра і Марыі Мюлер. Завяршыў навучанне па спецыяльнасці [[цясляр]]а ў 1922 годзе, працаваў у сталярных майстэрнях у [[Кёнігсброн]]е, [[Ален, Бадэн-Вюртэмберг|Алене]] і [[Гайдэнгайм-на-Брэнцы|Гайдэнгайме]]. Быў веруючым [[Пратэстанцтва|пратэстантам]], членам прафсаюза працаўнікоў дрэваапрацоўчай прамысловасці, у 1928—1929 гг. членам [[Саюз чырвоных франтавікоў|Саюза чырвоных франтавікоў]], баявой арганізацыі [[Камуністычная партыя Германіі|Камуністычнай партыі Германіі]] і членам Камуністычнай партыі Германіі.<ref>http://www.georg-elser-arbeitskreis.de/index.htm</ref> Ён не быў членам КПГ, але галасаваў за яе на выбарах і падтрымліваў сувязі з некаторымі яе членамі.<ref name="sovsek">{{cite web |url = http://www.sovsekretno.ru/magazines/article/1180 |title = В одиночку против Гитлера |publisher = Совершенно секретно |access-date = 2012-7-3 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120727010612/http://www.sovsekretno.ru/magazines/article/1180 |archive-date = 27 ліпеня 2012 |url-status = dead }}</ref> [[8 лістапада]] [[1939]] года здзейсніў няўдалы замах на Гітлера, быў арыштаваны і адпраўлены ў канцлагер. У якасці «асаблівага зняволенага» Эльзэр быў змешчаны ў канцлагер Заксенгаўзен, затым пераведзены ў Дахау. [[9 красавіка]] [[1945]] года, за 20 дзён да вызвалення канцлагера саюзнікамі, па асабістым распараджэнні Гімлера, з ведама Гітлера, Эльзэра расстралялі. == Замах на Гітлера == Пасля прыходу нацыстаў да ўлады ў Германіі Эльзер асцерагаўся, што яны ўцягнуць краіну ў вялікую вайну і прыйшоў да высновы аб неабходнасці забіць Гітлера для прадухілення гэтага. Пачатак вайны ў Польшчы толькі ўзмацніў яго асцярогі. Паводле яго ўласнага прызнання, ён жадаў «пазбегнуць яшчэ большага кровапраліцця»<ref name="sovsek"/>. 8 лістапада 1939 года ў [[мюнхен]]скай піўной «[[Бюргербройкелер]]», дзе Гітлер штогод у гадавіну «[[Піўны путч|Піўнога путчу]]» выступаў перад ветэранамі [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|Нацыянал-сацыялістычнай рабочай партыі Германіі]], Эльзер умантаваў самаробнае выбуховае прыстасаванне з гадзіннікавым механізмам у калону, перад якой звычайна ўстанаўлівалі трыбуну для правадыра. У выніку тэрарыстычнага акту 7 чалавек былі забіты выбухам адразу (1 сканаў у бальніцы) і 63 паранены. Аднак Гітлера сярод пацярпелых не апынулася. [[Фюрар]], абмежаваўшыся гэтым разам кароткім прывітаннем, пакінуў залу за сем (паводле іншых звестак трынаццаць) хвілін да выбуху, таму што яму трэба было вяртацца ў [[Берлін]]. Тым жа вечарам Эльзер быў схоплены на швейцарскай граніцы. Пры асабістым вобыску ў яго выявілі паштоўкі з выявай піўной «[[Бюргербройкелер]]» і пасля некалькіх допытаў ён ва ўсім прызнаўся. Следчыя не маглі паверыць, што замах быў задуманы і падрыхтаваны ў адзіночку. Замах стаў спускавым кручком для запуску аперацыі па [[Інцыдэнт у Венла|захопу эсэсаўцамі брытанскіх агентаў]] у [[Нідэрланды|Нідэрландах]], паколькі [[Генрых Гімлер|Гімлер]] лічыў, што за замахам стаялі брытанскія сакрэтныя службы<ref>{{кніга|аўтар=[[Гайнц Гёнэ|Хайнц Хёне]]|загаловак=Чёрный орден СС|спасылка=http://books.google.by/books?id=NB_cy-7zCUIC&pg=PA259|выдавецтва=Olma Media Group|год=2003|серыя=Архив|старонкі=256-259|старонак=541|isbn=9785224038435}}</ref>. У якасці «асобага зняволенага» Эльзер быў кінуты ў канцлагер [[Заксенгаўзен, канцэнтрацыйны лагер|Заксенгаўзен]], затым пераведзены ў [[Дахау, канцэнтрацыйны лагер|Дахау]]. У сувязі з набліжэннем саюзнікаў, 9 красавіка 1945 года па асабістым загадзе Гімлера быў расстраляны ў [[Дахау, канцэнтрацыйны лагер|Дахау]].<ref>Энциклопедия для детей Аванта+. — Т. 1. Всемирная история. — 4-е издание, испр. и перераб. / Ред. коллегия: М. Аксёнова, Д. Володихин, О. Елисеева и др. — {{М.}}, 2007. — С. 582—583. — ISBN 5-98986-050-1.</ref> == Ушанаванне памяці == [[Мемарыяльная дошка]] ў гонар Ёгана Георга Эльзэра ўстаноўлена ў [[Кёнігсброн]]е, яго імем названы шэраг вуліц і плошчаў, устаноўлены помнікі.<ref>{{cite web |datepublished = 9 лістапада 2011 |url = http://lenta.ru/news/2011/11/09/hitler/ |title = Германія: У Берліне ўсталявалі скульптуру ў памяць пра замах на Гітлера |publisher = [[Lenta.ru]] |access-date = 2012-10-1 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121004231716/http://lenta.ru/news/2011/11/09/hitler/ |archive-date = 4 кастрычніка 2012 |url-status = dead }}</ref> У гонар Эльзэра ў [[Германія|Германіі]] ў 2003 годзе выпушчана [[паштовая марка]].<ref>{{cite web |url = http://www.georg-elser.de/marke.html |title = Eine Briefmarke für Georg Elser |publisher = georg-elser.de |access-date = 2012-7-14 |lang = de |archive-url = https://web.archive.org/web/20110808173813/http://www.georg-elser.de/marke.html |archive-date = 8 жніўня 2011 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.georg-elser-arbeitskreis.de/texts/briefmarke1.htm |title = Georg Elser: Briefmarke |publisher = georg-elser-arbeitskreis.de |access-date = 2012-7-14 |lang = de |archive-url = https://web.archive.org/web/20120603031625/http://www.georg-elser-arbeitskreis.de/texts/briefmarke1.htm |archive-date = 3 чэрвеня 2012 |url-status = dead }}</ref> === У кіно === * Нямецкі рэжысёр [[Клаус Марыя Брандаўэр|Клаус Брандаўэр]] у 1989 годзе зняў фільм «Георг Эльзер: чалавек з Германіі»<ref>{{imdb title|0097417|Georg Elser — Einer aus Deutschland}}</ref>. * У 2015 годзе выйшаў фільм [[Олівер Гіршбігель|Олівера Гіршбігеля]] «[[Узарваць Гітлера]]», заснаваны на падзеях з жыцця Георга Эльзера. {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Lothar Fritze. |загаловак=Legitimer Widerstand? |частка=Der Fall Elser |выдавецтва=[[Berliner Wissenschafts-Verlag|BWV]] |месца= Berlin |год=2009 |isbn=978-3-8305-1672-9}} * {{кніга |аўтар=Anton Hoch, Lothar Gruchmann. |загаловак=Georg Elser: Der Attentäter aus dem Volke |частка=Der Anschlag auf Hitler im Münchener Bürgerbräu 1939 |выдавецтва=[[S. Fischer Verlag|Fischer Taschenbuch]] 3485 |месца= Frankfurt am Main |год=1980 |isbn=3-596-23485-9}} * {{кніга |аўтар=Hellmut G. Haasis.|загаловак=„Den Hitler jag’ ich in die Luft“. Der Attentäter Georg Elser |частка=Eine Biographie |выдавецтва=[[Edition Nautilus]] |месца=Hamburg |год=2009 (Erstausgabe 1999) |isbn=978-3-894016-06-7}} * {{кніга |аўтар=Hellmut G. Haasis. |загаловак=Georg Elser schwäbisch bei der Gestapo. Ein Stück in 20 Szenen |выдавецтва=[[Freiheitsbaum]] |месца=Paris, Reutlingen |год=2008 |isbn=978-3-922589-31-0}} * {{кніга |аўтар=Christian Graf von Krockow. |загаловак=Georg Elser |Sammelwerk=Pместоräts berühmter deutscher Männer |выдавецтва=[[Ullstein Verlag|List-Taschenbuch]] 60447 |месца=Berlin |год=2004 |isbn=978-3-548604-47-3 |Seiten=337–378}} * {{кніга|аўтар=Helmut Ortner. |загаловак=Der Attentäter |частка=Georg Elser — der Mann, der Hitler töten wollte |выдавецтва=[[Klöpfer & Meyer Verlag|Klöpfer & Meyer]] |месца=Tübingen |год=1999 |isbn=3-931402-50-9}} * {{кніга |аўтар=Ulrich Renz. |загаловак=Georg Elser — Ein Meister der Tat |Herausgeber=Peter Steinbach, Reinhold Weber |Sammelwerk=Prägende Köpfe aus dem Südwesten |Band=Band 7 |выдавецтва=DRW-Verlag Weinbrenner |месца=Leinfelden, Echterdingen |год=2009 |isbn=978-3-87181-767-0 |Kommentar=Journalist Ulrich Renz}} * {{кніга |аўтар=[[:de:Peter Steinbach (Historiker)|Peter Steinbach]], Johannes Tuchel. |загаловак=„Ich habe den Krieg verhindern wollen“. Georg Elser und das Attentat vom 8. November 1939 |частка=Eine Dokumentation. Katalog zur Ausstellung |выдавецтва=[[Gedenkstätte Deutscher Widerstand]] |месца=Berlin |год=1997 |isbn=3-926082-08-9}} * {{кніга |аўтар=Peter Steinbach, Johannes Tuchel. |загаловак=Georg Elser |Herausgeber=Ernst Freiberger-Stiftung |выдавецтва=[[be.bra wissenschaft Verlag]] |месца=Berlin |год=2008 |isbn=978-3-937233-53-6}} * {{кніга |аўтар=[[Peter-Paul Zahl]] |загаловак=Johann Georg Elser |частка=Ein deutsches Drama |выдавецтва=[[:de:Trotzdem Verlag|Trotzdem]] |месца=[[:de:Grafenau (Württemberg)|Grafenau]] |год=1996 |isbn=3-922209-99-8}} * {{кніга |аўтар=Peter Steinbach, Johannes Tuchel. |загаловак=Georg Elser |частка=Der Hitler-Attentäter |выдавецтва=be.bra Verlag |месца=Berlin |год=2010 |isbn=978-3-89809-088-9}} * Volker Koop. ''In Hitlers Hand: Die Sonder- und Ehrenhäftlinge der SS.'' Köln/ Weimar/ Wien, Böhlau, 2010, ISBN 978-3-412-20580-5, [http://d-nb.info/1002587328/04 Inhaltsverzeichnis]. * 1960 — ''The Rise and Fall of the Third Reich'' (1960) (рускае выданне: {{кніга|аўтар=Уильям Ширер.|загаловак=Взлет и падение Третьего рейха|мова арыгіналу=Английский язык|мова арыгіналу скарочана=англ.|месца=М.|год=1991|isbn=5-203-00475-7}}) == Спасылкі == * [http://aitrus.info/node/975 «Гэты Гітлер узляціць у мяне на паветра»: Рабочы супраць фюрара] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140103181119/http://aitrus.info/node/975 |date=3 студзеня 2014 }} * [http://www.spiegel.de/international/0,1518,383792,00.html The Carpenter Elser Versus the Führer Hitler] from ''Der Spiegel'' (in English) * [http://www.georg-elser-arbeitskreis.de/gestart.php Most extensive archive on Elser (German)] at www.georg-elser-arbeitskreis.de * [http://www.georg-elser-arbeitskreis.de/texts/maertens.pdf Ulf Märtens: What does Georg Elser’s act of resistance against the Nazi regime tell us about the ability of ordinary people to resist?] * [http://www.georg-elser.de Georg Elser<!-- bot-generated title -->] at www.georg-elser.de <!-- Ausstellungsbegleitende Webseite --> * http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/ElserJohannGeorg/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080228191432/http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/ElserJohannGeorg/ |date=28 лютага 2008 }} * [http://www.shoa.de/p_georg_elser.html Georg Elser und das Attentat vom Bürgerbräukeller 1939<!-- bot-generated title -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080413192114/http://www.shoa.de/p_georg_elser.html |date=13 красавіка 2008 }} at www.shoa.de * [http://www.heiligenlexikon.de/index.htm?BiographienG/Georg_Elser.html Heilige — Selige — Ehrwürdige — Namen — Geschichten — Ökumenisches Heiligenlexikon] at www.heiligenlexikon.de * [http://service.spiegel.de/cache/international/0,1518,383792,00.html «The Carpenter Elser Versus the Führer Hitler» ''Der Spiegel,'' 8 November 2005] * {{IMDb title|0097417|Georg Elser — Einer aus Deutschland (1989)}} The 1989 Movie, also known as ''Georg Elser'' or ''Seven Minutes''. * [http://www.youtube.com/watch?v=N4HwA8e71tI YouTube: Murder attempt on 8 november 1939 against Hitler] * Mike Dash, [http://blogs.smithsonianmag.com/history/2011/08/one-man-against-tyranny/ One Man Against Tyranny] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111006210838/http://blogs.smithsonianmag.com/history/2011/08/one-man-against-tyranny/ |date=6 кастрычніка 2011 }}, August 18, 2011 * [http://rg.ru/2016/04/28/rezhisser-oliver-hirshbigel-snial-film-o-pokushenii-na-gitlera.html Рэжысёр Олівер Гіршбігель зняў фільм пра замах на Гітлера] {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Эльзэр Ёган Георг}} [[Катэгорыя:Антыфашысты]] [[Катэгорыя:Памерлі ў канцэнтрацыйных лагерах]] [[Катэгорыя:Вязні канцлагера Заксенгаўзен]] [[Катэгорыя:Вязні канцлагера Дахау]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў Германіі]] [[Катэгорыя:Рух Супраціўлення ў Германіі]] [[Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Германіі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза чырвоных франтавікоў]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў Другую сусветную вайну]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1945 годзе]] b8sp6xqtw5jlw7kexlvykonfwsz4f29 0 359501 5154757 4833836 2026-06-15T21:24:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154757 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = [[Рымскі імператар]] | імя = Флавій Клаўдзій Іавіян | арыгінал імя = {{lang-la|Flavius Claudius Iovianus}} | парадак = | выява = Jovian1.jpg|шырыня=250px | перыядпачатак = [[27 чэрвеня]] [[363]] года | перыядканец = [[17 лютага]] [[364]] года | папярэднік = [[Юліян Адрачэнец|Юліян II]] | пераемнік = [[Валентыніян I]] | дата нараджэння = [[330]] год ([[331]] год) | месца нараджэння = {{нп3|Сінгідунум|Сінгідунум|ru|Сингидунум}} | дата смерці = 17.02.364 | месца смерці = Дадастана | у шлюбе = Харыто | веравызнанне = артадаксальнае [[хрысціянства]] | род = | бацька = Вараніян | пахаваны = {{нп3|Царква Апосталаў|Царква Апосталаў|ru|Церковь Апостолов}}, [[Канстанцінопаль]] | маці = | дзеці = '''сыны:''' 1. {{нп3|Вараніян, консул 364 года|Вараніян|ru|Варрониан (консул 364 года)}}<br/>2. Імя невядомае }} '''Фла́вій Кла́ўдзій Іавіян'''{{sfn|PLRE|1971|loc=[http://www.google.com/books?id=uOHw4idqAeYC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA461,M1 Fl. Iovianus 3]|name=Fl. Iovianus 3}} ({{lang-la|Flavius Claudius Iovianus|name=Fl. Iovianus 3}}, [[330]] год ([[331]] год) — [[17 лютага]] [[364]] года) — [[рымскі імператар]] у [[360-я|363—364 гадах]], часта названы проста '''Іавіян'''. Іавіян паходзіў з [[Сінгідунум]]а. Калі ён займаў пасаду начальніка асабістай імператарскай аховы, пасля скону [[Юліян Адрачэнец|Юліяна Адрачэнца]] быў абвешчаны новым кіраўніком Рымскай імперыі. Іавіян склаў мірны дагавор тэрмінам з 30 гадоў з персідскім царом [[Шапур II|Шапурам II]], паводле якога адмаўляўся ад пяці месапатамскіх правінцый і Арменіі. Вызнаючы [[Хрысціянін|хрысціянства]], Іавіян аднавіў у [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] [[хрысціянства]], падрэзанае ў правах яго папярэднікам і вярнуў царкве ўсе яе прывілеі. Аднак ён ставіўся памяркоўна і да паганства, і да ўсіх кірункаў хрысціянскай рэлігіі. Праз 7,5 месяцаў пасля пачатку кіравання Іавіян сканаў у Віфініі па дарозе ў Канстанцінопаль пры так і не высветленых да канца акалічнасцях. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == === Першасная літаратура === * {{кніга |аўтар = Евтропий. |частка = Краткая история от основания Города |загаловак = Римские историки IV века |адказны = перевод А. Донченко |месца = М. |выдавецтва = РОССПЭН |год = 1997 |isbn = 5-86004-072-5 |ref = Евтропий }} * [http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1169097&s=121302000 Более качественный] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171013172908/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1169097&s=121302000 |date=13 кастрычніка 2017 }} перевод: {{кніга |аўтар = Евтропий. |загаловак = Бревиарий от основания Города |адказны = перевод Д. В. Кареева, Л. А. Самуткиной |месца = СПб. |год = 2001 |isbn = 5-89329-345-2 |ref = Евтропий }} * {{кніга |частка = Извлечения о жизни и нравах римских императоров |загаловак = Римские историки IV века |месца = М. |год = 1997 |isbn = 5-86004-072-5 |ref = Извлечения о жизни и нравах римских императоров }} * {{кніга |аўтар = Марцеллин, Аммиан. |загаловак = Римская история |спасылка = http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Marcell/index.php |месца = М. |год = 2005 |isbn = 5-17-029112-4. — ISBN 5-86218-212-8 |ref = Марцеллин }} * {{кніга |аўтар = Павел Орозий. |загаловак = История против язычников |месца = СПб. |год = 2004 |isbn = 5-7435-0214-5 |ref = Павел Орозий }} * {{кніга |аўтар = Руфин Аквилейский. |частка = Церковная история |загаловак = Тюленев В. М. Рождение латинской христианской историографии. С приложением перевода «Церковной истории» Руфина Аквилейского |месца = СПб. |год = 2005 |isbn = 5-89740-109-1 |ref = Руфин Аквилейский }} * {{кніга |аўтар = Созомен, Эрмий. |загаловак = Церковная история |спасылка = http://www.krotov.info/acts/05/2/sozomen_00.htm |месца = СПб. |год = 1851 |ref = Созомен }} * {{кніга |аўтар = Сократ Схоластик. |загаловак = Церковная история |спасылка = http://krotov.info/acts/04/socrat/socr00.html |месца = М. |год = 1996 |ref = Сократ Схоластик |archive-date = 24 лістапада 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161124055132/http://krotov.info/acts/04/socrat/socr00.html }} * {{кніга |аўтар = Феодорит Кирский. |загаловак = Церковная история |спасылка = http://www.krotov.info/acts/04/feodorit/feod_ind.html |месца = М. |год = 1993 |ref = Феодорит Кирский }} * {{кніга |аўтар = Филосторгий. |частка = Сокращение церковной истории |загаловак = Церковные историки IV—V веков |месца = М. |год = 2007 |isbn = 978-5-8243-08-34-1 |ref = Филосторгий }} * {{кніга |аўтар = Themistius. |частка = Oration 5 |загаловак = Politics, Philosophy, and Empire in the Fourth Century: Select Orations of Themistius |спасылка = http://books.google.com/books?id=_t4-4vJy3aUC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA159,M1 |адказны = Heather P. J., Moncur D. |месца = Liverpool |год = 2001 |isbn = 0-85323-106-0. — ISBN 978-0-85323-106-6 |ref = Themistius }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Zosimus. |загаловак = New History |спасылка = http://www.tertullian.org/fathers/index.htm |месца = L. |год = 1814 |ref = Zosimus }} {{ref-en}} === Даследаванні === * {{кніга |аўтар = [[Эдвард Гібон|Гиббон Э.]] |загаловак = История упадка и разрушения Римской империи |месца = М. |год = 2006 |ref = Гиббон }} * {{кніга |аўтар = Грант М. |частка = Иовиан |загаловак = Римские императоры |месца = М. |год = 1998 |ref = Грант }} * {{кніга |аўтар = [[Антон Уладзіміравіч Карташоў|Карташёв А. В.]] |частка = Свобода борьбы партий |загаловак = Вселенские соборы |спасылка = http://www.sedmitza.ru/text/435059.html |ref = Карташёв }} * {{кніга |аўтар = [[Тэадор Момзен|Моммзен Т.]] |загаловак = История римских императоров: По конспектам Себастьяна и Пауля Хензелей 1882—1886 гг. Издано Барбарой и Александром Демандтами |месца = СПб. |год = 2002 |старонак = 535—537 |isbn = 5-87399-138-3 |ref = Моммзен }} * {{кніга |аўтар = Спасский. А. |частка = Гл. V. Догматическия движения въ царствование Юлиана и Иовиана |загаловак = История догматических движений в эпоху вселенских соборов |спасылка = http://www.klikovo.ru/db/book/msg/9564 |ref = Спасский }} * {{cite web |author = Banchich, Th. |url = http://www.roman-emperors.org/jovian.htm |title = Jovian |work = De Imperatoribus Romanis |access-date = 2009-01-17 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110806091547/http://www.roman-emperors.org/jovian.htm |archive-date = 6 жніўня 2011 |ref = Banchich |url-status = dead }} * {{кніга |аўтар = Barnard L. W. |частка = Athanasius and the Emperor Jovian |загаловак = Studia Patristica |год = 1989. |volume = 21 |pages = 384—389 |ref = Barnard }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Bleterie J. P. de la. |частка = The History of the Emperor Jovian |загаловак = Select Works of the Emperor Julian: And Some Pieces of the Sophist Libanius |спасылка = http://books.google.com/books?id=zCD7FTHal6EC&printsec=titlepage&hl=ru#PPA258,M1 |выдавецтва = Printed by J. Nichols; for T. Cadell |год = 1784 |volume = 2 |pages = 258—365 |ref = Bleterie }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Carrasco Serrano G. |частка = El retrato amianeo del emperador Joviano |загаловак = Fortunatae |год = 1995 |volume = 7 |pages = 177—185 |ref = Carrasco }} {{ref-es}} * {{кніга |аўтар = Clauss M. |частка = Iovianus |загаловак = Reallexikon für Antike und Christentum |год = 1998 |volume = XVIII |seiten = 811—820 |ref = Clauss }} {{ref-de}} * {{кніга |аўтар = Curran J. |частка = Jovian |загаловак = The Cambridge Ancient History |адказны = A. Cameron and P. Garnsey |месца = Cambridge |год = 1998 |volume = XIII |pages = 78—80 |ref = Curran }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Dodgeon M. H., Lieu Samuel N. C., Greatrex G. |частка = The Peace of Jovian and its Aftermath in Mesopotamia |загаловак = The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars |спасылка = http://www.google.com/books?id=zoZIxpQ8A2IC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA1,M1 |адказны = edited and compiled by Geoffrey Greatrex and Samuel N.C. Lieu |выдавецтва = Routledge |год = 2002 |volume = 2 |pages = 1—19 |isbn = 0-415-14687-9. — ISBN 978-0-415-14687-6 |ref = Dodgeon et al. }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Ehling K. |частка = Der Ausgang des Perserfeldzuges in der Münzpropaganda des Jovian |загаловак = Klio |год = 1996 |volume = 78 |seite = 186—191 |ref = Ehling }} {{ref-de}} * {{кніга |частка = Ch. XLV. From the Accession of Jovian to the Final Division of the Empire Under Arcadius and Honorius. From A. D. 363. to A. D. 395. |загаловак = Encyclopaedia metropolitana; or, Universal dictionary of knowledge |спасылка = http://books.google.com/books?id=5ZFRdC3_vtUC&printsec=toc&hl=ru&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA217,M1 |адказны = E. Smedley, Hugh J. Rose and Henry J. Rose. |год = 1845 |старонак = 217—222 |ref = From the Accession of Jovian to the Final Division of the Empire }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Gibbon Ed. |частка = Chapter XXV. 363–375 |загаловак = History of the Decline and Fall of the Roman Empire |спасылка = http://www.ccel.org/ccel/gibbon/decline/files/volume1/cntnt25.htm |ref = Gibbon }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Heather P. |частка = Ammianus on Jovian: history and literature |загаловак = The Late Roman World and Its Historian: Interpreting Ammianus Marcellinus |спасылка = http://books.google.com/books?id=ks_cMZBEVb4C&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA105,M1 |адказны = J. W. Drijvers , Ed. D. Hunt |выдавецтва = Routledge |год = 1999 |pages = 105—117 |allpages = 243 |isbn = 0-415-20271-X. — ISBN 978-0-415-20271-8 |ref = Heather }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Heather P. J., Moncur D. |частка = Oration 5 On the Counsilship, to the Emperor Jovian: Indroduction |загаловак = Politics, Philosophy, and Empire in the Fourth Century: Select Orations of Themistius |спасылка = http://books.google.com/books?id=_t4-4vJy3aUC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA149,M1 |месца = Liverpool |год = 2001 |isbn = 0-85323-106-0. — ISBN 978-0-85323-106-6 |ref = Heather & Moncur }} {{ref-en}} * {{h|Kettenhofen|2006|{{cite web |author = Kettenhofen E. |date = 2006-02-14 |url = http://www.iranica.com/articles/jovian |title = JOVIAN |work = Enciclopaedia Iranica |access-date = 2009-01-17 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20111117042913/http://www.iranicaonline.org/articles/jovian |archive-date = 17 лістапада 2011 |url-status = dead }}}} * {{кніга |аўтар = Lenski N. |частка = Ch. 1 The Pannonian Emperors |загаловак = Failure of Empire: Valens and the Roman State in the Fourth Century A. D |спасылка = http://www.google.com/books?id=uvXo39xOV8kC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA14,M1 |выдавецтва = University of California Press |год = 2002 |pages = 454 |isbn = 0-520-23332-8. — ISBN 978-0-520-23332-4 |ref = Lenski }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Lenski N. |частка = The Election of Jovian and the Role of the Late Imperial Guards |загаловак = Klio |год = 2000 |volume = 82/2 |pages = 492—515 |ref = Lenski }} {{ref-en}} * {{кніга |загаловак = The Prosopography of the Later Roman Empire |спасылка = http://www.google.com/books?id=uOHw4idqAeYC&hl=ru |адказны = A. H. M. Jones, J. R. Martindale, and J. Morris |месца = Cambridge |год = 1971 |volume = I |ref = PLRE }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Solari A. |частка = La Elezione di Gioviano |загаловак = Klio |год = 1933 |volume = 26 |pages = 330—335 |ref = Solari }} {{ref-it}} * {{кніга |аўтар = Soraci R. |загаловак = L’imperatore Gioviano |год = 1968 |ref = Soraci }} {{ref-it}} * {{кніга |аўтар = Vanderspoel J. |частка = Ch. 6. Themistius and Jovian |загаловак = Themistius and the Imperial Court: Oratory, Civic Duty, and Paideia from Constantius to Theodosius |спасылка = http://books.google.com/books?id=hPIHapo0o1IC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA135,M1 |выдавецтва = University of Michigan Press |год = 1995 |pages = 135-155 |isbn = 0-472-10485-3. — ISBN 978-0-472-10485-7 |ref = Vanderspoel }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Wirth G. |частка = Jovian. Kaiser und Karikatur |загаловак = Vivarium: Festschrift Theodor Klauser zum 90. Geburtstag. Jahrbuch für Antike und Christentum |месца = Munster |год = 1984 |seite = 353—384 |ref = Wirth }} {{ref-de}} == Спасылкі == * [http://www.wildwinds.com/coins/ric/jovian/t.html Манеты імператара Іавіана] * [http://www.istockphoto.com/file_closeup/object/4644515_emperor_jovian.php?id=4644515 Партрэты Іавіана ў выданнях Новага часу]{{Недаступная спасылка}} {{Рымскія імператары}} [[Катэгорыя:Абагаўлёныя манархі]] h2obxe7r5pbgaof26c2wpqhv270kev4 0 468271 5154694 4735571 2026-06-15T16:43:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154694 wikitext text/x-wiki {{Музычны лэйбл|Назва=Vigma|Лагатып=Vigma (лагатып).jpg|Шырыня лагатыпа=212px|Уладальнік=|Заснаваны=[[1993 год у гісторыі музыкі|1993]]|Заснавальнікі=Уладзімір Максімкаў, Алег Барышнеў|Статус=Працуе|Дыстрыб'ютар=|Жанр=|Краіна=Беларусь|Месцазнаходжанне=[[Мінскі раён]], [[Калодзішчы]]|Сайт=}} '''Vigma''' – беларускі музычны лэйбл, заснаваны ў [[1993 год у гісторыі музыкі|1993]] годзе. З'яўляецца буйнейшым вытворцам музычных [[CD|дыскаў]] у Беларусі. У сакавіку [[2011]] прадпрыемства падпісала дамову аб вырабе і збыце музычных альбомаў, выпушчаных «[[БМАgroup|Беларускай музычнай альтэрнатывай]]» («БМА») [[Віталь Супрановіч|Віталя Супрановіча]].<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.by/bma-group-i-kampaniya-vigma-buduc-supracounichac|title=БMA Group і кампанія Вігма будуць супрацоўнічаць|last=Муз. рэдакцыя|date=2011-03-29|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://archive.today/20200202094750/https://euroradio.by/bma-group-i-kampaniya-vigma-buduc-supracounichac|archive-date=2 лютага 2020|access-date=2020-02-02|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.by/ru/bma-group-i-kompaniya-vigma-budut-sotrudnichat|title=БMA Group и компания Вигма будут сотрудничать|last=Музыкальная редакция|date=2011-03-29|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202095015/https://euroradio.by/ru/bma-group-i-kompaniya-vigma-budut-sotrudnichat|archive-date=2 лютага 2020|access-date=2020-02-02|url-status=live}}</ref> У выніку «Вігма» пачала шырэй выпускаць альбомы беларускамоўных выканаўцаў ([[Зміцер Вайцюшкевіч]], [[Алесь Камоцкі]], [[Таццяна Беланогая]]) і гуртоў: [[Eihelstraat]] ([[Магілёў]]), [[Guda]], [[IQ48]], [[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]], [[Палац (гурт)|Палац]], [[PANaNieba]] ([[Вілейка]]), [[Re1ikt]] ([[Светлагорск]]), [[BLAGI MAT!!!]] ([[Магілёў]]), [[Open Space]] ([[Мінск]]). На 2011 год «Вігма» палову музычных альбомаў збывала на аўтазапраўках, рэшту ў гіпермаркетах і драбнейшых [[крама]]х.<ref>{{Cite web|author=[[Вольга Чайкоўская]].|title=Попыт на беларускамоўную музыку ёсць|url=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=86955|publisher=[[Звязда (1917)|Звязда]]|type=[[газета]]|date=6 кастрычніка 2011|access-date=21 мая 2017|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Дзейнасць == Кампанія супрацоўнічае з шматлікімі вядомымі выканаўцамі і кампазітарамі Рэспублікі Беларусь: [[Васіль Раінчык|В. Раінчыкам]], [[Ігар Лучанок|І. Лучанком]], [[Віктар Вуячыч|В. Вуячычам]], [[Эдуард Ханок|Э. Ханком]], [[Уладзімір Правалінскі|У. Правалінскім]], [[Леанід Барткевіч|Л. Барткевічам]], [[Анатоль Ярмоленка|А. Ярмоленкам]], [[Аляксандр Саладуха|А. Саладухай]]. Акрамя таго, кампанія выпускае сольныя дыскі вядомых спевакоў і спявачак (сярод іх [[Паліна Смолава]], Віктар Каліна, [[Гюнэш Абасава]] ды іншыя), а таксама розныя тэматычныя зборнікі папулярнай беларускай музыкі («Музыкальные новинки», «[[Первый интернационал]]» ды іншыя).<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/dve-storony-odnogo-diska.html|title=Корреспондент «Р» попыталась выяснить, как в эпоху интернета выживает рынок дисков|coauthors=Касель, Алина|last=Степуро|first=Наталья|last2=Касель|first2=Алина|date=2016-04-04|work=[[Рэспубліка (газета)|Рэспубліка]]|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416073015/https://www.sb.by/articles/dve-storony-odnogo-diska.html|archive-date=2020-04-16|access-date=2020-04-16}}</ref> У 2011 годзе кампанія абвясціла пра спыненне выпуску музычных аўдыёкасёт, з якіх у свой час '''Vigma''' пачынала сваю дзейнасць.<ref>{{Cite web|url=https://marketing.by/novosti-rynka/era-muzykalnykh-audiokasset-okonchatelno-zakatilas/|title=Эра музыкальных аудиокассет окончательно закатилась|date=2011-10-14|publisher=[[Marketing.by]]|language=ru|archive-url=https://archive.today/20200202101311/https://marketing.by/novosti-rynka/era-muzykalnykh-audiokasset-okonchatelno-zakatilas/|archive-date=2 лютага 2020|access-date=2020-02-02|url-status=live}}</ref> == Прызнанне == Па выніках уручэння рэдакцыйных узнагарод музычным парталам «[[Experty.by]]» за 2011 год [[лэйбл гуказапісу]] быў прызнаны лепшым<ref name="Дзімачка">{{Cite journal|issue=12 (837)|last=Замировская|first=Татьяна|date=2012-03-26|title=«Дзімачка!»|url=http://www.belgazeta.by/ru/2012_03_26/mneniya/455/|journal=[[БелГазета]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025173526/http://www.belgazeta.by/ru/2012_03_26/mneniya/455/|archive-date=25 кастрычніка 2012|access-date=2020-02-14|url-status=live}}</ref>. ''«Лэйбл-старажыл, які вельмі учэпіста раптам узяўся за беларускамоўную музыку і выдае альбомы, якія, нягледзячы ні на што, вельмі нядрэнна прадаюцца»'', – перадаў матывіроўку крытыкаў Аляксей Аляксандраў з «[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусов и рынка]]»<ref>{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/premialnaya-vesna|title=Премиальная весна|last=Александров|first=Алексей|date=2012-03-26|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410071908/http://www.belmarket.by/premialnaya-vesna|archive-date=10 красавіка 2020|access-date=2020-04-10|url-status=live}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Cite web|title=ВігмаГруп|url=http://www.knihi.by/spis/vydavectvy/vihmahrup|publisher=[[Кнігі поштай]]|date=2014|access-date=21 мая 2017|archive-date=29 мая 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529012544/http://knihi.by/spis/vydavectvy/vihmahrup|url-status=dead}} * {{Cite web|title=Вігма (Vigma)|url=http://www.prastora.by/taxonomy/term/266|publisher=[[Прастора.by]]|date=2014|access-date=21 мая 2017}} [[Катэгорыя:Музычныя лэйблы Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]] 9stfqwm51ls6no9mpwitmru3zfk81br 0 470328 5154731 4762142 2026-06-15T19:39:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154731 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Расліны |rang = Від |parent = Yucca |latin = Yucca filamentosa |author = [[L.]] (1753) |syn = |range map = |range map caption = |range legend = |wikispecies = Yucca filamentosa |ipni = 543692-1 |ncbi = 55960 |itis = 43140 |grin = 42151 |eol = 1083613 }} '''Yucca filamentosa''' — шматгадовая вечназялёная аднадомная амаль бессцябловая з дравяністым аснаваннем расліна, від роду [[Yucca]] сямейства {{Bt-bellat|спаржавыя|Asparagaceae}}. == Апісанне == Шматгадовы вечназялёны куст. Лісце лінейна-ланцэтнае, плоскае, прыкаранёвае, расце з разеткі, сіне-зялёнага колеру, даўжынёй ад 30 да 90 см і шырынёй 2-4 см, з рэзка завостранай мяккай або цвёрдай верхавінай. Па краях лісця звісаюць ніткі, якія з часам могуць ападаць. Суквецце — мяцёлка вышынёй ад 1 да 3(4). м. Кветкі сметанкова-белыя, жаўтлява-белыя ці белыя з зеленаватым адценнем, паніклыя, ад 5 да 8 см даўжынёй, пялёсткаў 6. Плод — сухая круглявая каробачка памерам 4-5 × 2 см. Насенне чорнага колеру, насеніны тонкія, 6 мм у дыяметры. == Распаўсюджанне і экалогія == Арэал віду ахоплівае ўсход і паўднёвы ўсход [[ЗША]] ад штатаў [[Мэрыленд]] і [[Нью-Гэмпшыр]]<ref>[http://yuccaagavaceae.com/yfilamentosa.html Yucca filamentosa ssp. filamentosa] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150505013325/http://www.yuccaagavaceae.com/yfilamentosa.html |date=5 мая 2015 }}</ref> на поўначы, штата Фларыда на поўдні і да штатаў [[Тэнэсі]], Місісіпі ([[Небраска]], Тэхас<ref>{{Cite web |url=http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=YUFI |title=Plants Profile for Yucca filamentosa (Adam's needle) |access-date=21 чэрвеня 2017 |archive-date=25 сакавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325062444/http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=YUFI |url-status=dead }}</ref>) на захадзе. Расце на сухіх, пясчаных глебах уздоўж ўзбярэжжа або камяністых месцапражываннях, на палях, уздоўж абочын дарог і ў іншых адкрытых месцах. Кветкі з'яўляюцца ў канцы вясны, пачатку лета. Святлолюбівы ксерафіт і мезатроф. У прыродзе кветкі апыляюцца {{bt-bellat||Tegeticula yucasella}} і падобнымі відамі з роду {{bt-bellat||Tegeticula}} і {{bt-bellat||Parategeticula}} з сямейства {{bt-bellat||Prodoxidae}}). Самкі юкавых молей скочваюць пылок у шарык, які пераносяць ноччу ў іншую кветку. Патрапіўшы ў іншую кветку, самка спачатку адкладае яйкі ў завязь, пасля чаго мэтанакіравана змяшчае камяк пылка на ўспрымальную паверхню лычыка песціка. Лічынкі молей харчуюцца насеннем, якое развіваецца, паколькі лічынкі сталеюць перш, чым з'ядуць усё насенне, то ад 60 да 80 % насення захоўвае ўсходжасць. Калі ў плодзе развіваецца занадта шмат лічынак молей, расліна скідае плады. У Еўропе расліна не плоданасіць з-за адсутнасці юкавай молі, атрыманне пладоў магчыма пры штучным апыленні. Размнажэнне: насеннем, каранёвымі атожылкамі, сцябловымі і каранёвымі тронкамі. Пасеў насення вырабляюць радкамі або ў роскід, у лёгкую пясчаную зямлю з засыпаннем пяском або лёгкай зямлёй на глыбіню 1-2 см. == Значэнне і прымяненне == У ЗША валокны гэтай расліны па гэты дзень дадаюць да бавоўны пры вытворчасці [[Джынсы|джынсаў]] — гэта павышае ўстойлівасць джынсаў да зносу. Таксама валокны выкарыстоўваюць пры вытворчасці лінных вяровак і паперы. У якасці дэкаратыўнай расліны вырошчваецца ва ўсіх частках света. Расліна здольная расці і зімаваць у [[Маскоўская вобласць|Падмаскоўі]] і сярэдняй паласе Расіі<ref>[http://www.gardenia.ru/quests/quest_1253.htm Юкка нитчатая]</ref>. У сярэдняй паласе Расіі не рэкамендуецца пакідаць расліну без зімовага ўкрыцця. Маладыя расліны асабліва адчувальныя да лішку вільгаці зімой. Зона марозаўстойлівасці USDA: 5-10 === Прымяненне ў народнай медыцыне === Індзейскія плямёны выкарыстоўвалі расліну ў медыцыне, рабілі вяроўкі, з каранёў рабілі мыла. Мазь са здробненых каранёў выкарыстоўвалася для лячэння расцяжэнняў і ран на скуры. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://flower.onego.ru/other/yucca.html|title=Юкка в Энциклопедии декоративных садовых растений|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CXYwEQYg?url=http://flower.onego.ru/other/yucca.html|archivedate=29 лістапада 2012|accessdate=21 чэрвеня 2017|url-status=live}} * [http://mobile.floridata.com/Plants/Agavaceae/Yucca%20filamentosa/266 Yucca filamentosa] * [http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=YUFI Yucca filamentosa adam's needle] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150325062444/http://plants.usda.gov/core/profile?symbol=YUFI |date=25 сакавіка 2015 }} * [http://plants.usda.gov/plantguide/pdf/cs_yufi.pdf Yucca filamentosa.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151211143027/http://plants.usda.gov/plantguide/pdf/cs_yufi.pdf |date=11 снежня 2015 }} [http://plants.usda.gov/plantguide/pdf/cs_yufi.pdf Дадзеныя сельгасдэпартамента ЗША] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151211143027/http://plants.usda.gov/plantguide/pdf/cs_yufi.pdf |date=11 снежня 2015 }} [[Катэгорыя:Агававыя]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Тэхнічныя культуры]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] kfls120pa9zvjpeb0b07nbf8emogp9i 0 473336 5154765 5154320 2026-06-15T22:57:18Z LNTG 141792 Адкат праўкі [[Special:Diff/5154320|5154320]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-31098-12|~2026-31098-12]] ([[User talk:~2026-31098-12|размовы]]) 5154765 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Імя = Іван Дорн |Арыгінал імя = {{lang-uk|Іван Дорн}} |Выява = |Апісанне выявы = |Імя пры нараджэнні = Іван Аляксандравіч Яромін |Поўнае імя = Іван Аляксандравіч Дорн |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Украіна}} |Гады актыўнасці = [[Пара Нормальных]] (2007—2010)<br> 2010 — сола |Прафесіі = [[музыкант]], {{тэлевядучы|Украіны}}, {{спявак|Украіны}}, [[акцёр]] |Пеўчы голас = [[барытон]] |Інструменты = [[гітара]], [[інтэрнэт]] |Жанры = [[поп-музыка]], [[неосоул]], [[сучасны рытм-н-блюз]], [[фанк]], [[хаўс]] |Калектывы = «[[Пара Нормальных]]» |Супрацоўніцтва = [[Ліён, рэпер|Ліён]], [[Асаі]], [[5'NIZZA]] |Лэйблы = [[Першае музычнае Выдавецтва]] |Узнагароды = Найлепшы выканаўца па версіі нацыянальнай прэміі Украіны YUNA ў 2013, 2014, 2015 гадах |Сайт = http://ivandorn.com |Вікісховішча = }} '''Іван Аляксандравіч Дорн''' ({{Lang-uk|Іва́н Олекса́ндрович Дорн (Єрьо́мін) Ерёмин}}; нар. {{ДН|17|10|1988}}, {{МН|Чалябінск}}) — украінскі [[спявак]], [[дыджэй]] і [[Вядучы|тэлевядучы]]. Былы ўдзельнік групы «Пара Нормальных». == Біяграфія == Іван Дорн нарадзіўся 17 кастрычніка 1988 года ў Чалябінску. У 1990 годзе пераехаў у [[Славутыч|Славуціч]] у сувязі з працай бацькі на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. Да другога класа насіў прозвішча бацькі — Яромін. Пазней, па прапанове маці — Лідзіі Дорн, змяніў прозвішча, так як тая не хацела, каб яе сына штосьці, нават фармальна, звязвала з бацькам. Спяваць пачаў яшчэ ў школе. Упершыню выйшаў на сцэну ва ўзросце 6 гадоў на фестывалі «Залатая восень Славуціча». У Івана ёсць брат Павел. Іван актыўна займаўся спортам, стаў уладальнікам многіх спартыўных званняў: «Майстар спорту (Парусны спорт)», «Кандыдат у майстры спорту па бальных танцах», 2-гі разрад па плаванні, 3-і дарослы па лёгкай атлетыцы. Таксама Іван займаўся вялікім тэнісам, шахматамі і футболам. Здымаўся ў фільме «Вясёлыя рабяты». Іван Дорн атрымаў музычную адукацыю па класу [[фартэпіяна]], стаў лаўрэатам і пераможцам шматлікіх музычных конкурсаў, сярод якіх: маскоўскі конкурс «Запалі сваю зорку» — 1-е месца, «Жамчужына Крыма» — прыз глядацкіх сімпатый; «Чарнаморскія гульні»: 2001 год — заняў 3-е прызавое месца, 2005 год — заняў 2-е прызавое месца; «Юрмала 2008»<ref>[http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/1219704/Ivan_Dorn/bio/ ИВАН ДОРН - БИОГРАФИЯ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140223104738/http://www.cosmo.ru/in_focus/stars_bio/1219704/Ivan_Dorn/bio/ |date=23 лютага 2014 }}</ref>. === У складзе групы «Пара Нормальных» === [[Файл:2Normal_25dec09_3269.JPG|міні|284x284пкс|Дорн у складзе «Пара Нормальных». [[Дніпро|Дняпро]], 2009 год]] У 2007 годзе на канцэрце Jamiroquai Іван Дорн знаёміцца са сваёй будучай калегай Аняй Дабрыдневай і разам з ёй стварае дуэт «Пара Нормальных»<ref>[http://www.vokrug.tv/person/show/Ivan_Dorn/ Иван Дорн]</ref>. Дуэт вельмі хутка набірае папулярнасць, ствараючы вобраз маладых, энергічных людзей, якія з упэўненасцю глядзяць у будучыню. [[4 кастрычніка]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008 года]] група выпускае дэбютны альбом ''Я придумаю happy end'', які на працягу месяца не схадзіў з 1-га месца хіт-параду «Шарамецьева-Барыспаль» на «Gala Radio». Летам [[2010]] года Іван Дорн пакідае групу і яго месца займае Арцём Мех. === Сольная кар'ера === У 2010 годзе Іван Дорн пачынае сольную кар'еру, выпускаючы свае ўласныя песні, сярод якіх «Стыцамэн», «Бигуди», «Северное сияние», «Тем более» і іншыя. Сумесна з Apollo Monkeys Іван выпускае песню «Синими, жёлтыми, красными». 25 мая ў Кіеве і 26 мая 2012 года ў Маскве прайшла афіцыйная прэзентацыя першага сольнага альбома ''Co'N'Dorn''. На прэміі МузТВ-2012 быў намінаваны ў катэгорыі «Прарыў года», таксама быў намінаваны ў трох катэгорыях — «Дэбют», «Відэа» («Стыцамэн») і «Дызайн» (афіцыйны сайт), — на прэміі «Стэпавы воўк» 2012 года<ref name="volk 2012">{{Cite web|url=http://www.afisha.ru/article/stepnoy-volk-2012/|title=«Степной волк»-2012 Полный список номинантов премии Артемия Троицкого|archiveurl=https://www.webcitation.org/68oBL3Bpn?url=http://www.afisha.ru/article/stepnoy-volk-2012/|archivedate=30 чэрвеня 2012|author=Александр Горбачёв.|publisher=[[Афиша, журнал|Афиша]]|date=15 июня 2012|datepublished=15 июня 2012|accessdate=16.06.2012|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2012 года часопіс Billboard Russia змясціў Івана Дорна на вокладку як «галоўнага героя маладых музыкаў»<ref>{{Cite web|url=http://www.fashiontime.ru/reading/magazin/958095.html|title=Июньский номер журнала Billboard|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120703210337/http://www.fashiontime.ru/reading/magazin/958095.html|archivedate=3 ліпеня 2012|publisher=fashiontime.ru|date=4 июня 2012|datepublished=4 июня 2012|accessdate=11.06.2012|url-status=dead}}</ref>. Восенню 2012 года Іван Дорн запісаў саўндтрэк да рэаліці-шоу канала Ю «Топ-мадэль па-руску» з Ірынай Шэйк, узяўшы за аснову музычнай тэмы прыпеў з сваёй песні «Бигуди»<ref>[http://www.cosmo.ru/in_focus/section_news_events/1204434/ Иван Дорн спел для «Топ-модели по-русски»]</ref>, а таксама версію «Праздник к нам приходит» для рэкламнага роліка [[Кока-Кола|Coca-Cola]]. У лістападзе 2014 года выйшаў новы студыйны альбом ''Randorn''. Выхад альбома падмацоўваўся такімі сінгламі як «Невоспитанный», «Мишка виновен», «Номер 23» і інш. На перыяд працы над новым, англамоўным альбомам Дорн змяніў імідж, пабрыўшы галаву нагала і адпусціўшы бараду. У лютым 2017 года выйшаў канцэртны альбом ''Jazzy Funky Dorn''<ref>[http://eatmusic.ru/albom-jazzy-funky-dorn-recenziya/ Концертный альбом Jazzy Funky Dorn: московская фанк-одиссея Ивана Дорна]</ref>. Сінгл «Collaba», выпушчаны ў сакавіку, Дорн назваў «одай прастытуткам»<ref>[https://lenta.ru/news/2017/03/10/collaba/ Дорн — Collaba]</ref>. «Collaba» становіцца адным з ключавых хітоў Украіны ў першай палове 2017 года, нароўні з кампазіцыямі «Тает Лёд» групы Грибы і «Вите надо выйти» Estradarada<ref name="fakty.ictv.ua">{{cite web|url=http://fakty.ictv.ua/ru/showbiz/20170412-bazaru-nema-5-megahytov-ukrayiny-2017/|title=Дорн и еще 4 крутых хита Украины 2017|publisher=fakty.ictv.ua|accessdate=2017-5-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170721225155/http://fakty.ictv.ua/ru/showbiz/20170412-bazaru-nema-5-megahytov-ukrayiny-2017/|archivedate=21 ліпеня 2017|url-status=dead}}</ref> == Грамадская праца == Са слоў самога Івана Дорна ў 2015 годзе, у ходзе [[Вайна на ўсходзе Украіны|ўзброенага канфлікту на ўсходзе Украіны]] ён праз свайго сябра Сяргея Прытулу вылучаў грошы валанцёраў для дапамогі медыкаментамі ўкраінскім ваенным ў Данбасе. Па сцвярджэнні самога Прытулы, якое ён зрабіў на сваёй старонцы ў сетцы «[[Facebook]]», ахвяраванні Дорна, якія ён рабіў выключна з ганарараў, атрыманых у Расіі, ішлі на куплю абмундзіравання і тэхнікі для ўкраінскіх ваенных. Пасля скандалу Прытула выдаліў пост са сваім сцвярджэннем<ref>{{Cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=2326306|title=Иван Дорн рассказал, на что тратит российские гонорары|author=Анастасия Ефимова|publisher=ВГТРК|date=3 февраля 2015 18:50}}</ref>. У 2017 годзе Дорн заявіў, што грошы прызначаліся пацярпелым ад [[Абстрэл Марыупаля 24 студзеня 2015 года|абстрэлу ў Марыупалі]], але Прытула распарадзіўся імі самавольна<ref>[https://lenta.ru/news/2017/04/12/no_collaba/ Музыкант Иван Дорн объявил о скором примирении России и Украины]</ref>. Сам выканаўца на сваіх канцэртах выступае за адзінства народаў і абстрагуецца ад палітычных гульняў<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=yxm_u8bK7Ck Иван Дорн о дружбе народов (Уфа, Music hall, 13.03.2016)]</ref><ref name="liberty">[https://www.youtube.com/watch?v=E2r9t90W0sk Liberty Voice: Иван Дорн — Вся эта политическая дурь происходит у нас в головах]</ref>. У канцы мая 2017 года запланаваны на 9 чэрвеня канцэрт Івана Дорна ў Адэсе быў адменены з-за пагроз з боку радыкалаў. Сам спявак заявіў, што ён працягне выступаць на тэрыторыі Украіны, паколькі ў краіне ёсць людзі, якія любяць яго творчасць<ref>{{Cite web|url=http://runews24.ru/culture/30/05/2017/5eae1ef27fdb7345a8543bdb7cfc76e8|title=Концерт Ивана Дорна на Украине отменили в связи с угрозами радикалов|date=30.05.2017}}</ref>. == Водгукі == Вясной 2012 года Дорн атрымаў некалькі станоўчых водгукаў у расійскай прэсе. У сакавіку Булат Латыпаў у «Афішы» пісаў пра Дорна як аб «новай безумоўнай зорцы тутэйшай эстрады»<ref>{{Cite web|url=http://www.afisha.ru/article/popworld_well_dorn/|title=Мир поп Иван Дорн и праздничный бит|archiveurl=https://www.webcitation.org/69YCUdXTi?url=http://www.afisha.ru/article/popworld_well_dorn/|archivedate=30 ліпеня 2012|author=Булат Латыпов.|publisher=[[Афиша, журнал|Афиша]]|date=1 марта 2012|datepublished=1 марта 2012|accessdate=07.03.2012|url-status=live}}</ref>. Алег Собалеў («Коммерсантъ») у маі назваў Дорна «найлепшым у свеце выканаўцам рускамоўнай масавай поп-музыкі», які «робіць самыя адэкватныя агульнасусветным тэндэнцыям, самыя запамінальныя і самыя чапляючыя поп-песні на рускай мове»<ref name="bb">[http://www.kommersant.ru/doc/1936019 Иван Дорн] — Ъ-Weekend</ref>. На думку аглядальніка, Дорн выгадна вылучаецца на фоне «вечнай правінцыйнасці мясцовай поп-сцэны» жывымі выступамі ў суправаджэнні высокапрафесійных музыкаў. У красавіку 2013 года песня «Стыцамэн» апынулася ў спісе «Сто песень, якія змянілі наша жыццё», складзенага аглядальнікамі маскоўскага сайта часопіса TimeOut. == Асабістае жыццё == З 2013 года жанаты з аднакласніцай — Анастасіяй Новікавай. Дачка — Васіліса (нар. у чэрвені 2014), сын (нар. у 2015). == Дыскаграфія == === Альбомы === * 2012 — ''Co'n'dorn'' * 2015 — ''Randorn'' * 2017 — ''OTD'' * 2025 — ''Dorndom'' === Міні-альбомы === * 2019 — «Страсть / Во сне / Опомнись» (feat. Vakula) * 2019 — «Три хороших песни» (feat. Роман Бестселлер) * 2020 — ''Numbers'' (feat. Seven Davis Jr.) * 2020 — ''Face to Face'' (feat. Mario Basanov) == Фільмаграфія == * 2008 «Як знайсці ідэал» * 2010 «Закаханыя ў Кіеў» * «Таямніца трэцяй планеты» (украінскі дубляж) * «Дзень нараджэння Алісы» (украінскі дубляж) * 2013 «12 месяцаў» * 2014 Вясёлыя хлопцы — Косця Пацехін == Факты == * Праходзіў кастынг на расійскую «Фабрыку зорак» і трапіў у 20-ку найлепшых. * Разам з тэлевядучай Васілісай Фраловай перамог ва ўкраінскім шоу «Зірка+Зірка». * У жніўні 2012 года Дорнабанда пачала вяшчанне Co'n'roses dorn TV<ref>[http://www.youtube.com/user/DornIvan?feature=watch condornTV] — YouTube</ref>. * Спецыяльна для кампаніі [[The Coca-Cola Company|Coca-Cola]] запісаў песню «Праздник к нам приходит»<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=airxpqu-dCk&feature=plcp Иван Дорн зажигает НОВЫЙ ГОД с Coca-Cola!] </ref>. * У 2014 годзе стаў суддзёй пятага сезону шоў Х-Фактар (Украіна), замяніўшы рэпера [[Серёга|Сярогу]]<ref>[http://xfactor.stb.ua/bez-rubriki/v-shou-h-faktor-novy-j-sostav-sudej В шоу «Х-фактор» новый состав судей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141224224235/http://xfactor.stb.ua/bez-rubriki/v-shou-h-faktor-novy-j-sostav-sudej/ |date=24 снежня 2014 }}</ref>. * У 2016 годзе стаў трэнерам 6-га сезону вакальнага шоў Голас краіны, украінскага аналага шоў The Voice<ref>[http://tv.belta.by/news-showbiz/view/pevets-ivan-dorn-stanet-trenerom-shestogo-sezona-shou-golos-strany-1048/ Певец Иван Дорн станет тренером шестого сезона шоу «Голос страны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170718134132/http://tv.belta.by/news-showbiz/view/pevets-ivan-dorn-stanet-trenerom-shestogo-sezona-shou-golos-strany-1048/ |date=18 ліпеня 2017 }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://ivandorn.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170425213753/http://ivandorn.com/ |date=25 красавіка 2017 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дорн Іван Аляксандравіч}} e18kmt8p181qgchnwhtyyypbeuzeq6s 0 518911 5154693 4255261 2026-06-15T16:29:02Z ~2026-35087-98 169846 /* Прызнанне */ 5154693 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Талстоў}} '''Аляксей Сяргеевiч Талстоў''' (нар. {{ДН|||1984}}, [[Мінск]]<ref>http://ygallery.by/exhibitions/0006321/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180708200151/http://ygallery.by/exhibitions/0006321/ |date=8 ліпеня 2018 }}</ref>) — беларускі мастак і пісьменнік. == Біяграфія == Вучыўся ў 2002—2003 гадах у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «менеджмент сацыякультурнай дзейнасці» і два з паловай гады ў 2004—2007 гг. у [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка]] па спецыяльнасці «сусветная і айчынная мастацкая культура / фальклор». У 2002—2006 гадах быў вакалістам [[рэгі]]-гурта «Чык-чык», в 2011—2012 гг. спяваў і іграў на гуслях у стоўнер-дыска-гурце «Альёшя, гiу мi а чэнс!». == Творчасць == Аўтар беларускамоўных раманаў «Бег» (2009, [[Галіяфы]]) «Мінакі» (2012, Галіяфы) і «Валацугі» (2014, [[Пяршак]]), "Апоўначы на Сіалімскім мосьце" ([[2016]]). Публікаваўся ў часопісах «[[Тэксты (часопіс)|Тэксты]]», «[[Макулатура (часопіс)|Макулатура]]», калумніст сеткавага часопіса [[34mag.net]]. Актыўна ўдзельнічае ў мастацкім жыцці Мінска з 2008 года. У 2011 годзе ў ДК La Mora прайшла першая персанальная выстаўка жывапісу Аляксея Талстова – «Коміксы». Яшчэ дзве персанальныя выстаўкі мастака былі арганізаваны ў [[Галерэя Ў|галерэі сучаснага мастацтва «Ў»]] – «Рэакцыя на чужое» (2012) і «Самакантроль» (2013), а таксама «Хрустальная серыя» (2016) і «Суп часу. Накіды» (2020) у галерэі прасторы «КХ» у [[Брэст|Брэс]]це. Удзельнік шматлікіх групавых выставак і фестываляў. З 2016 па 2020 год быў куратарам выставачных і даследчых праектаў. == Прызнанне == * Кніга «Бег» трапіла ў шорт-ліст прэміі [[Гліняны Вялес]]. * Кніга «Апоўначы на Сіалімскім мосьце» трапіла ў шорт-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|прэміі Ежы Гедройца]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://index.kalektar.org/i/aliaxey-talstou/ Толстов, Алексей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022040632/http://index.kalektar.org/i/aliaxey-talstou/ |date=22 кастрычніка 2021 }} * [https://artguide.com/people/3722 Алексей Толстов. Художник, писатель, куратор.] {{DEFAULTSORT:Талстоў Аляксей}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] ivscy7wjil58gmji2mcdhmjil4ta3lk 5154708 5154693 2026-06-15T17:22:06Z M.L.Bot 261 дык можа б дакінулі актуальнай ці проста інфармацыі замест выдаленай, я ўсё разумею, але што ж за стаўленне такое да праекта; афармленне 5154708 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Талстоў}} {{пісьменнік}} '''Аляксей Сяргеевiч Талстоў''' (нар. {{ДН|||1984}}, [[Мінск]]<ref>http://ygallery.by/exhibitions/0006321/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180708200151/http://ygallery.by/exhibitions/0006321/ |date=8 ліпеня 2018 }}</ref>) — беларускі мастак і пісьменнік. == Біяграфія == Вучыўся ў 2002—2003 гадах у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «менеджмент сацыякультурнай дзейнасці» і два з паловай гады ў 2004—2007 гг. у [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка]] па спецыяльнасці «сусветная і айчынная мастацкая культура / фальклор». У 2002—2006 гадах быў вакалістам [[рэгі]]-гурта «Чык-чык», в 2011—2012 гг. спяваў і іграў на гуслях у стоўнер-дыска-гурце «Альёшя, гiу мi а чэнс!». == Творчасць == Аўтар беларускамоўных раманаў «Бег» (2009, [[Галіяфы]]) «Мінакі» (2012, Галіяфы) і «Валацугі» (2014, [[Пяршак]]), «Апоўначы на Сіалімскім мосьце» ([[2016]]). Публікаваўся ў часопісах «[[Тэксты (часопіс)|Тэксты]]», «[[Макулатура (часопіс)|Макулатура]]», калумніст сеткавага часопіса [[34mag.net]]. Актыўна ўдзельнічае ў мастацкім жыцці Мінска з 2008 года. У 2011 годзе ў ДК La Mora прайшла першая персанальная выстаўка жывапісу Аляксея Талстова — «Коміксы». Яшчэ дзве персанальныя выстаўкі мастака былі арганізаваны ў [[Галерэя Ў|галерэі сучаснага мастацтва «Ў»]] — «Рэакцыя на чужое» (2012) і «Самакантроль» (2013), а таксама «Хрустальная серыя» (2016) і «Суп часу. Накіды» (2020) у галерэі прасторы «КХ» у [[Брэст|Брэсце]]. Удзельнік шматлікіх групавых выставак і фестываляў. У 2016—2020 гадах быў куратарам выставачных і даследчых праектаў. == Прызнанне == * Кніга «Бег» трапіла ў шорт-ліст прэміі [[Гліняны Вялес]]. * Кніга «Апоўначы на Сіалімскім мосьце» трапіла ў шорт-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|прэміі Ежы Гедройца]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://index.kalektar.org/i/aliaxey-talstou/ Толстов, Алексей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022040632/http://index.kalektar.org/i/aliaxey-talstou/ |date=22 кастрычніка 2021 }} * [https://artguide.com/people/3722 Алексей Толстов. Художник, писатель, куратор.] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Талстоў Аляксей}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] 0ofxoxb90or4ejbbmovm86yg1b7lrlf 5154709 5154708 2026-06-15T17:23:30Z M.L.Bot 261 5154709 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Талстоў}} {{пісьменнік}} '''Аляксей Сяргеевiч Талстоў''' (нар. {{ДН|||1984}}, [[Мінск]]<ref>http://ygallery.by/exhibitions/0006321/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180708200151/http://ygallery.by/exhibitions/0006321/ |date=8 ліпеня 2018 }}</ref>) — беларускі мастак і пісьменнік. == Біяграфія == Вучыўся ў 2002—2003 гадах у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «менеджмент сацыякультурнай дзейнасці» і два з паловай гады ў 2004—2007 гг. у [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка]] па спецыяльнасці «сусветная і айчынная мастацкая культура / фальклор». У 2002—2006 гадах быў вакалістам [[рэгі]]-гурта «Чык-чык», в 2011—2012 гг. спяваў і іграў на гуслях у стоўнер-дыска-гурце «Альёшя, гiу мi а чэнс!». == Творчасць == Аўтар беларускамоўных раманаў «Бег» (2009, [[Галіяфы]]) «Мінакі» (2012, Галіяфы) і «Валацугі» (2014, [[Пяршак]]), «Апоўначы на Сіалімскім мосьце» (2016). Публікаваўся ў часопісах «[[Тэксты (часопіс)|Тэксты]]», «[[Макулатура (часопіс)|Макулатура]]», калумніст сеткавага часопіса [[34mag.net]]. Актыўна ўдзельнічае ў мастацкім жыцці Мінска з 2008 года. У 2011 годзе ў ДК La Mora прайшла першая персанальная выстаўка жывапісу Аляксея Талстова — «Коміксы». Яшчэ дзве персанальныя выстаўкі мастака былі арганізаваны ў [[Галерэя Ў|галерэі сучаснага мастацтва «Ў»]] — «Рэакцыя на чужое» (2012) і «Самакантроль» (2013), а таксама «Хрустальная серыя» (2016) і «Суп часу. Накіды» (2020) у галерэі прасторы «КХ» у [[Брэст|Брэсце]]. Удзельнік шматлікіх групавых выставак і фестываляў. У 2016—2020 гадах быў куратарам выставачных і даследчых праектаў. == Прызнанне == * Кніга «Бег» трапіла ў шорт-ліст прэміі [[Гліняны Вялес]]. * Кніга «Апоўначы на Сіалімскім мосьце» трапіла ў шорт-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|прэміі Ежы Гедройца]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://index.kalektar.org/i/aliaxey-talstou/ Толстов, Алексей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022040632/http://index.kalektar.org/i/aliaxey-talstou/ |date=22 кастрычніка 2021 }} * [https://artguide.com/people/3722 Алексей Толстов. Художник, писатель, куратор.] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Талстоў Аляксей}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] mjvegirw5i6wkkx3y8mldgokbtku3ms 0 536857 5154782 4736272 2026-06-16T01:47:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154782 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сяржанін}} {{Вучоны | Дзеці = Юрый Іванавіч Сяржанін, Галіна Іванаўна Сяржаніна }} '''Іван Мікалаевіч Сяржа́нін'''{{sfn|ЭПБ|1986}}{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|14|10|1898}}, {{МН|Любань}} — {{ДС|2|2|1973}}) — беларускі [[заолаг]]. Член-карэспандэнт [[НАНБ|Акадэміі навук БССР]] (1959), [[доктар біялагічных навук]] (1957), [[прафесар]] (1958). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1968). == Біяграфія == [[Файл:Анатоль Фядзюшын, Іван Сяржанін. Заалагічная экспедыцыя Інбелкульта ў Палессе. 1926.jpg|міні|злева|Заалагічная экспедыцыя [[Інбелкульт]]а ў Палессе. 1926. Іван Мікалаевіч Сяржанін трэці злева]] Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1926). Працаваў настаўнікам у вёсцы [[Арлёва]] [[Любанскі раён|Любанскага раёна]] і ў [[Любань|Любані]]<ref name="НББ">[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_200&a001=BY-SEK-249834&strq=l_siz=50 Сяржанін, Іван Мікалаевіч (доктар біялагічных навук; 1898—1973] // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]</ref>. У 1938—1941 гадах навуковы супрацоўнік, у 1944—1958 гадах старшы навуковы супрацоўнік і загадчык аддзела [[Інстытут біялогіі АН БССР|Інстытута біялогіі АН БССР]]. У 1958—1971 гадах загадчык Аддзелам заалогіі і паразіталогіі АН БССР, адначасова ў 1944—1970 гадах дацэнт, прафесар, загадчык кафедры [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. == Навуковая дзейнасць == Працы па фаўністыцы, [[Зоагеаграфія|зоагеаграфіі]] і [[Экалогія|экалогіі]], гаспадарчым значэнні каштоўных відаў [[Млекакормячыя|млекакормячых]]. Даследаваў жывёльны свет запаведных тэрыторый Беларусі, правёў аналіз гістарычных змен і працэсаў фарміравання [[Тэрыялогія|тэрыяфаўны]], распрацаваў схему [[Зоагеаграфія|зоагеаграфічнага]] раянавання Беларусі і мерапрыемствы па ахове і аднаўленню колькасці [[Бабёр еўрапейскі|баброў]]. На падставе дадзеных аб распаўсюджванні і адноснай колькасці наземных [[Пазваночныя|пазваночных]] вылучыў прыродныя вобласці і раёны ў Беларусі, цікавыя для планавання [[футра]]вых нарыхтовак. Аўтар каля 60 навуковых прац, у тым ліку 3 [[Манаграфія|манаграфій]]. == Навуковыя працы == * Наякомаедныя // Фаўна БССР. — Мн., 1938. — Т. 1, вып. 1. * Волк и способы его истребления / И. Н. Сержанин ; Глав. упр. по делам охотничьего хозяйства при Совете министров Белорус. ССР. — Минск : Гос. изд. БССР, Ред. науч.-техн. лит., 1950. — 33 с. : ил. ; 22 см. — Библиогр.: с. 32 (5 назв.). — 5000 экз. * Млекопитающие Белорусской ССР и их хозяйственное значение: Автореферат дис. на соискание учен. степени доктора биол. наук / Белорус. гос. ун-т им. В. И. Ленина. — Минск: [б. и.], 1955. — 31 с.; 22 см. * Речной бобр и его биологические особенности. — Мн.: Изд-во АН БССР, 1951. * Белавежская пушча, навукова-папулярная лекцыя / Таварыства па распаўсюджванню палітычных і навуковых ведаў Беларускай ССР ; навук. рэд. А. Х. Шкляр, № 30 — Мінск: [б. в. , 1958. — 30, [2] с. — іл. * Млекопитающие Белоруссии. 2 изд. — Мн.: Изд-во АН БССР, 1961. * Определитель млекопитающих Белоруссии. — Мн.: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Наука и техника]], 1967 (разм з Ю. І. Сяржаніным і В. В. Слесарэвічам). == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|5|Сяржа́нін Іван Мікалаевіч||66}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сяржа́нін Іван Мікалаевіч||355}} == Спасылкі == * [http://www.bio.bsu.by/dekanat/history_serzhanin.phtml Серажанин Иван Николаевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200202152712/http://www.bio.bsu.by/dekanat/history_serzhanin.phtml |date=2 лютага 2020 }} {{Ref-ru}} // [[Біялагічны факультэт БДУ]] * [https://www.biobel.by/index.php/istoricheskaya-spravka/i-n-serzhanin И. Н. Сержанин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190904035131/https://www.biobel.by/index.php/istoricheskaya-spravka/i-n-serzhanin |date=4 верасня 2019 }} {{Ref-ru}} // Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па біярэсурсам * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_200&a001=BY-SEK-249834&strq=l_siz=50 Сяржанін, Іван Мікалаевіч (доктар біялагічных навук; 1898—1973] // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [https://csl.bas-net.by/personalii/72248/serjanin-ivan-nikolaevich/ Іван Мікалаевіч Сяржанін] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [https://fbe.grsu.by/index.php?id=924 Итоги конференции «Зоологические чтения — 2023»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240222112127/https://fbe.grsu.by/index.php?id=924 |date=22 лютага 2024 }}{{ref-ru}} // Сайт [[ГрДУ]] * [http://ranar.spb.ru/persons/442839979 Сержанин Иван Николаевич // СПбФ АРАН]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сяржанін Іван Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Заолагі СССР]] [[Катэгорыя:Эколагі СССР]] 2xmdzb5q00b1qus0qx7p84anui7cqsr 0 536869 5154671 5106915 2026-06-15T14:59:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154671 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = Toyota Camry |фота = Toyota Camry ASV50R RZ (16119612960).jpg |вытворца = [[Toyota]] |папярэднік = |пераемнік = |заводы = {{сцягафікацыя|Японія}} |клас = |сегмент = |вікісховішча = Toyota Camry }} '''Toyota Camry''' — легкавы аўтамабіль кампаніі [[Toyota Motor Corporation|Toyota]]. У мадэльным шэрагу кампаніі з [[1982]] года. З таго часу змянілася 8 пакаленняў. == Celica Camry == [[Выява:1982 Toyota Celica Camry (TA46) XT Super Edition sedan (18664493822).jpg|thumb|200px]] {{У планах}} {{clear}} == Camry V == === V10 === {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = | выява1 = 1982 Toyota Camry 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1982 Toyota Camry 02.jpg | шырыня2 = 200 }} У [[1982]] годзе Camry стала асобнай мадэллю. Першае пакаленне (індэкс V10) дзяліла агрэгаты з Карынай: абедзве мадэлі былі пераведзены на новую платформу з пярэднім прывадам, папярочна размешчаным рухавіком і цалкам незалежнай падвескай, але для Camry колавую базу павялічылі на 100 мм — да 2600 мм. Праз год пачаліся пастаўкі ў [[ЗША]] і [[Еўропа|Еўропу]], прычым спецыяльна для экспартных рынкаў быў распрацаваны пяцідзверны хэтчбек, а ў гаме матораў з'явіліся дызелі. Нягледзячы на модныя ў тыя часы вуглаватыя формы, аўтамабіль меў Cx роўны 0,38 у седана і 0,36 у хэтчбека. <gallery widths="200px"> Выява:1984 Toyota Camry (SV11) GLi hatchback (8079275412).jpg|хэтчбек Toyota Camry V10 Выява:1984 Toyota Camry (SV11) GLi hatchback (8080859902).jpg| </gallery> Рухавікі: 1,8 і 2,0 л — ад 75 да 120 к.с. Базавым быў 1,8-літровы чатырохцыліндравы верхневальны матор сямейства ''1S'', які выдаваў ад 90 да 115 к.с. Акрамя яго прапаноўваліся рухавікі сямейства ''2S'' (2,0 літра магутнасцю ад 99 да 107 к.с.). Таксама быў даступны 1,8-літровы дызель магутнасцю 75 к.с. сямейства ''1C'' (вядомы па [[Toyota Corolla]] тых гадоў). У [[1983]] годзе з'явіўся (толькі для Японіі) двухвальны матор аб'ёмам 2,0 літра магутнасцю 120 к.с.<ref>[http://wiki.zr.ru/Toyota_Camry_I Toyota Camry I] // wiki.zr.ru {{ref-ru}}</ref> Каробка перадач — механічная, 5-ступеньчатая. У [[Японія|Японіі]] і ЗША для бензінавых мадыфікацый быў даступны 4-ступеньчаты аўтамат. Выпускалася ў [[1982]]–[[1986]] гг. у Японіі на [[:en:List of Toyota manufacturing facilities#Tsutsumi|заводзе Цуцумі]]. За гэты час мадэль перажыла некалькі невялікіх рэстайлінгаў: у маі [[1983]] люстэркі перамясціліся з крылаў на стойкі пярэдніх дзвярэй, а ў чэрвені [[1984]] года змянілася рашотка радыятара, бамперы, заднія ліхтары, панэль прыбораў, павялічылася пальчаткавая скрыня. === V20 === [[Выява:2nd Toyota Camry.jpg|thumb|200px]] {{У планах}} {{clear}} === V30 === [[Выява:Toyota Camry (third generation, V30) (front), Serdang.jpg|thumb|200px]] {{У планах}} {{clear}} === V40 === [[Выява:Toyota Camry 1996.jpg|thumb|200px]] {{У планах}} {{clear}} == Camry XV == === XV10 === {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = | выява1 = 1993 Toyota Camry (SDV10) Executive sedan (2016-01-04) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1993 Toyota Camry (SDV10) Executive sedan (2016-01-04) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} {{У планах}} {{clear}} === XV20 === {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = | выява1 = 1997-2000 Toyota Camry (MCV20R) Conquest sedan (2016-07-07) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1997-2000 Toyota Camry (MCV20R) Conquest sedan 01.jpg | шырыня2 = 200 }} {{main|Toyota Camry (XV20)}} ''Camry XV20'' паказалі ў [[1996]] годзе. Адрознівалася ад папярэдняга пакалення толькі новым кузавам, рухавікі аб'ёмам 2,2-3,0 л (126-197 к.с.) засталіся ранейшымі. Мадэль была прадстаўлена ў кузавах седан і ўніверсал, але ўніверсал з гэтага часу прадаваўся толькі на рынках Азіі, а купэ, якое з'явілася ў [[1998]] годзе, мела іншы дызайн і пазіцыянавалася як асобная мадэль ''[[Toyota Camry Solara|Camry Solara]]''. У [[2000]] годзе падвергнуўся лёгкаму рэстайлінгу. Мадэрнізаваная машына адрознівалася новай святлатэхнікай, абноўленымі бамперамі і рашоткай радыятара іншай формы. <gallery widths="200px"> Выява:1998-2000 Toyota Camry (SXV20R) CSi station wagon 04.jpg|універсал </gallery> На японскім рынку мела назву '''Camry Gracia'''. ;Бяспека Бяспека пры франтальным удары была прызнана добрай. Піратэхнічныя пераднацягвальнікі, убудаваныя ў шпулі пярэдніх рамянёў, спрацавалі так эфектыўна, што грудзі кіроўцы нават не кранула рулявога кола. Аднак разам з тым узрасла сіла, з якой рамяні ціснулі на кіроўцу і пасажыра. Заўвагі да абароны ног — небяспека кантактаў з механізмам рэгулявання рулявой калонкі<ref name="autoreview-1999-1"> {{артыкул |загаловак = Рейтинг безопасности: Mercedes Е-класса, "пятерка" BMW и другие... |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 1999 |нумар = 1 |старонкі = 23 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Camry 2.2 |align = |год = 1998 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/camry/15493 |зоркі = 4 |дарослыя_балы = 25 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 15 }} === XV30 === [[Выява:2002-2004 Toyota Camry 2.jpg|thumb|200px]] {{У планах}} {{clear}} === XV40 === {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Camry XV40 | выява1 = 2006-2009 Toyota Camry (ACV40R) Ateva sedan 04.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2006-2009 Toyota Camry (ACV40R) Ateva sedan 03.jpg | шырыня2 = 200 }} Toyota Camry шостага пакалення выпускалася з [[2006]] па [[2011]] год. Рухавікі — бензінавыя аб'ёмам 2,4-3,5 л магутнасцю 158-277 к.с., таксама ў гаме з'явілася гібрыдная версія. Машыны з рухавіком 2,4 л абсталёўваліся 5-ступеньчатай механічнай каробкай перадач або 5-ступеньчатым аўтаматам Aisin U250E, у Camry з маторам V6 3,5 л — толькі шасціступеньчатая АКП Aisin U660E<ref name="ar-2014-07">{{артыкул |загаловак = Camry, замри, воскресни! |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2014 |нумар = 7 (539) |старонкі = 66-69 }} {{ref-ru}}</ref>. Абноўленая версія [[2009]] года адрознівалася іншым малюнкам рашоткі радытара, змененым пярэднім бамперам і наяўнасцю паўторнікаў паваротаў ў карпусах бакавых люстэрак, а таксама багацейшым храміраваным дэкорам<ref name="gzr-2014-21"> {{артыкул |загаловак = Проверено. Наш товарищ... |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2014/21/vtorichnyi-rynok |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2014 |нумар = 21 (316) |старонкі = 39 }} {{ref-ru}} </ref>. На амерыканскай версіі ў маторным шэрагу з'явіўся 2,5-літровы рухавік агрэгатаваны з 6-ступеньчатым аўтаматам. <gallery widths="200px"> Выява:Toyota Camry (sixth generation) (front), Serdang.jpg|Версія для азіяцкіх рынкаў Выява:Toyota Camry (sixth generation) (rear), Serdang.jpg </gallery> === XV50 === {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Camry (XV50). Версія для рынкаў Азіі і некаторых краін [[СНД]] | выява1 = Toyota Camry (XV50) (front), Jakarta.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = Toyota Camry (XV50) (rear), Jakarta.jpg | шырыня2 = 200 }} {{main|Toyota Camry (XV50)}} ''Camry XV50'' з'явілася ў [[2011]] годзе. Пачынаючы з яе, версіі для [[ЗША]] і астатніх рынкаў (сярод іх [[Беларусь]], [[Ізраіль]], [[Казахстан]], [[Кітай]], [[Расія]], [[Украіна]] і [[Паўднёва-Усходняя Азія]]) сталі прыкметна адрознівацца. ;Версія для рынка Паўночнай Амерыкі Амерыканская версія адрознівалася формай фар, рашоткі радыятара, паветравода у бамперы, а таксама іншай формай гнёздаў для супрацьтуманных ліхтароў. Выпускалася таксама спартыўная версія с зацемненымі фарамі, афарбаванай у колер кузава рашоткай радыятара, бамперамі іншай формы. <gallery widths="200px"> Выява:2013 Toyota Camry (ASV50R) Altise sedan (2015-10-18) 01.jpg Выява:2013 Toyota Camry (ASV50R) Altise sedan (2015-10-18) 02.jpg Выява:'12 Toyota Camry SE (MIAS '12).JPG </gallery> ;Версія для рынка Японіі [[Выява:TOYOTA CAMRY AVV50 01.jpg|thumb|200px]] Японскі варыянт афармлення экстэр'ера блізкі да азіяцкай мадыфікацыі: яна мае такія ж самыя фары, а таксама інтэр'ер, але рашотка радыятара, супрацьтуманныя ліхтары і бампер стылістычна бліжэй да аналагічных элементаў амерыканскай версіі. Акрамя таго, седан для хатняга рынку прапаноўваўся выключна з гібрыднай сілавой устаноўкай<ref>[https://motor.ru/news/camry-07-09-2011.htm Toyota представила вариант новой "Камри" для Японии] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. ==== Рэстайлінг 2014 года ==== У красавіку [[2014]] года на мотаршоу ў [[Нью-Ёрк]]у дэбютаваў абноўлены Camry ў мадыфікацыі для амерыканскага рынка<ref>[https://motor.ru/news/camryfl-17-04-2014.htm «Тойота» обновила седан Camry] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. Амерыканскай версіі замянілі ўсе знешнія кузаўныя панэлі, акрамя даху. У мадэлі змянілася рашотка радыятара, з'явіўся мадэрнізаваны бампер з павялічанымі паветразаборнікамі, абноўленыя карпусы бакавых люстэркаў, новая святлатэхніка, а таксама задні бампер. Таксама ў аўтамабіля перагледжаны налады шасі, на 10 мм пашырана каляіна, зноўку адкалібраваны электраўзмацняльнік руля. Маторы і трансмісіі засталіся ранейшымі. Пасля правальнага франтальнага краш-тэсту з малым перакрыццем апорныя элементы кузава заакіянскага седана былі ўзмоцнены. <gallery widths="200px"> 2016-2017 Toyota Camry (ASV50R) Altise sedan (2017-07-15) 01.jpg 2016-2017 Toyota Camry (ASV50R) Altise sedan (2017-07-15) 02.jpg </gallery> Амерыканскі варыянт рэстайлінгу таксама прапаноўваўся для [[Аўстралія|Аўстраліі]] і краін [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]]. Для рынкаў Расіі, Кітая і [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] ў жніўні 2014 года дэбютаваў варыянт ў больш кансерватыўным стылі<ref>[https://www.zr.ru/content/news/698271-toyota-camry-cmenila-vneshnost-i-nachinku/ Toyota Camry cменила внешность и начинку] // zr.ru {{ref-ru}}</ref>. <gallery widths="200px"> Выява:2016 Toyota Camry (XV50) 2.0G D-4S sedan (2017-11-28) 01.jpg| Выява:2016 Toyota Camry (XV50) 2.0G D-4S sedan (2017-11-28) 02.jpg| </gallery> === XV70 === {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = | выява1 = 2018 Toyota Camry (ASV70R) Ascent sedan (2018-11-02) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2018 Toyota Camry (ASV70R) Ascent sedan (2018-11-02) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} Прэм'ера новага пакалення адбылася ў студзені [[2017]] года на аўтасалоне ў [[Дэтройт|Дэтройце]]. Аўтамабіль пабудаваны на модульнай платформе ''TNGA (Toyota New Global Architecture)'', на яе сярэднепамернай версіі ''GA-K''. Кампанія вярнулася да аднолькавага аблічча мадэлі для розных рынкаў. На беларускім рынку новае пакаленне дэбютавала ў красавіку 2018 года. Пастаўкі ажыццяўляліся з завода ў Санкт-Пецярбургу. Аўтамабіль прапаноўваўся з трыма бензінавымі маторамі: 2,0 (150 к.с.), 2,5 (181 к.с.) і 3,5 (249 к.с.). Усе версіі даступныя з аўтаматычнай трансмісіяй: у першых двух варыянтаў гэта 6-дыяпазонны "аўтамат", а на версіі 3,5 — 8-дыяпазонны<ref>{{cite news |url = https://av.by/news/chinovniki-v-ochered-v-minske-pokazali-novuyu-toyota-camry-deshevle-25-tysyach-evro |title = Чиновники — в очередь! В Минске показали новую Toyota Camry дешевле 25 тысяч евро |publisher = [[av.by]] |date = 2018-04-27 |accessdate = 2023-03-23 |language = ru |archive-date = 23 мая 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220523090842/https://av.by/news/chinovniki-v-ochered-v-minske-pokazali-novuyu-toyota-camry-deshevle-25-tysyach-evro |url-status = dead }}</ref>. У кастрычніку 2018 года на Парыжскім аўтасалоне Toyota абвясціла аб вяртанні Camry на рынак Заходняй Еўропы. Такое рашэнне было прынята пасля зняцця з вытворчасці [[Toyota Avensis]], каб застацца ў нішы аўтамабіляў сярэдняга класа. Пакупнікам прапанавалі выключна гібрыдную версію, якую рухаў бензінавы рухавік аб’ёмам 2,5 л (магутнасць — 178 к.с., макс. круцільны момант — 225 Нм) спалучаны з электрарухавіком і варыятарам. Агульная магутнасць сілавой устаноўкі складала 160 кВт (218 к.с.). Продажы пачаліся ў першым квартале 2019 года, аднак з-за нізкага попыту ўжо ўвосень 2021 года Camry прыбралі з еўрапейскага мадэльнага шэрагу<ref>{{cite news |url = https://uk.motor1.com/news/268319/toyota-camry-europe-paris-debut/ |title = Toyota Camry Euro spec in Paris is an overdue Avensis replacement |publisher = uk.motor1.com |date = 2018-10-03 |accessdate = 2023-03-23 |language = en |archive-date = 24 чэрвеня 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240624102503/https://uk.motor1.com/news/268319/toyota-camry-europe-paris-debut/ |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news |url = https://de.motor1.com/news/541958/toyota-camry-deutschland-aus-2021/ |title = Toyota Camry: Deutschland-Aus nach nur rund zwei Jahren |publisher = de.motor1.com |date = 2021-10-20 |accessdate = 2023-03-23 |language = de }}</ref>. У 2023 годзе Toyota вырашыла спыніць продаж мадэлі ў Японіі ў сувязі з падзеннем попыту. Пазадарожнікі і мінівэны сталі больш папулярнымі ў краіне, што знізіла попыт на седаны: у 2022 годзе на хатнім рынку было рэалізавана толькі 6 тысяч машын з 600 тысяч прададзеных па ўсім свеце<ref>{{cite news |url = https://asia.nikkei.com/Business/Automobiles/Toyota-to-end-Camry-sales-in-Japan-ending-43-year-history |title = Toyota to end Camry sales in Japan, ending 43-year history |publisher = asia.nikkei.com |date = 2023-03-23 |accessdate = 2023-03-23 |language = en }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Лидер фракции |спасылка = https://www.zr.ru/archive/gzr/2011/22/lider-fraktzii |выданне = За рулём — Москва |тып = газета |год = 2011 |нумар = 22 (245) |старонкі = 14-20 }} == Спасылкі == * [https://autoreview.ru/articles/pervaya-vstrecha/zhizn-posle-camry Жизнь после Camry] // autoreview.ru {{ref-ru}} * [http://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/historia-toyoty-camry-ktore-modele-pamietaja-polacy/gsj030 Historia Toyoty Camry – które modele pamiętają Polacy?] // auto-swiat.pl {{ref-pl}} * [https://www.abw.by/novosti/rb/204193/ Как в Америке. В Минске презентовали новое "глобальное" поколение Toyota Camry] // abw.by {{ref-ru}} == Гл. таксама == * [[Toyota Vista]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|Camry]] 4onjz4362crkjdswre7hyadq5f8drrx 0 540049 5154669 4970480 2026-06-15T14:57:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154669 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль|назва=Toyota Auris 1.6|фота=Toyota Auris 1.6 LEi 2014 (10768291805).jpg|вытворца=[[Toyota]]|гады вытворчасці=2012 — ц.ч.|папярэднік=|пераемнік=|заводы=[[Японія]]|клас=|сегмент=|даўжыня=4275|шырыня=1760|вышыня=1460|колавая база=2600|аб'ём бака=50 л|вікісховішча=Toyota Auris 1.6}} '''Toyota Auris''' — [[хэтчбэк]] ад японскага аўтавытворцы [[Toyota Motor Corporation]], упершыню выпушчаны ў 2006 годзе ў якасці замены хэтчбэка [[Toyota Corolla]]. Машыны для еўрапейскага рынка вырабляліся на заводах у Вялікабрытаніі і Турцыі з 2007 года. На сённяшні дзень прадстаўлена 2 пакалення Toyota Auris: * 1 пакаленне (E150) — 2007 * 2 пакаленне (E180) — 2012—2016 == Апісанне '2015 == Для Toyota Auris на выбар даступныя бензінавы, дызельны ці гібрыдны рухавікі. Варыянт з найменшымі эксплуатацыйнымі выдаткамі — гібрыдны рухавік. Выдатак паліва пры ім складае 6,3 л/100 км, выкіды СО₂ — 79 г/км, а разгон да 100 км/г адбываецца за 10,9 секунд. 1,4-літровы дызельны рухавік прапануе нават ледзь вялікую эканомію паліва, чым гібрыдны, расходваючы, па афіцыйных дадзеных, 6,2 л/100 км, але ён недастаткова хуткі — паскарэнне да 100 км/г займае 12,5 секунд.  == Бяспека == Вынікі краш-тэсту Toyota Auris 2013 года згодна з [[Euro NCAP]]<ref>{{Cite web |url=https://www.euroncap.com/en/results/toyota/auris/8892 |title=Архіўная копія |access-date=3 снежня 2017 |archive-date=13 сакавіка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313222740/http://www.euroncap.com/en/results/toyota/auris/8892 |url-status=dead }}</ref>: {| class="wikitable" |+Toyota Auris 2013 года !Дарослы пасажыр !Дзіця !Пешаход !Сістэмы бяспекі |- |92 % |84 % |68 % |66 % |} == Агляд мадэлі == Toyota Auris другога пакалення выпускаецца ў Вялікабрытаніі. <gallery> Файл:Techelsberg Sankt Martin Sportplatz Toyota Auris 28022015 0212.jpg|Toyota Auris_front view Файл:Toyota Auris II (rear quarter).JPG|Toyota Auris_rear view Файл:Toyota Auris Interieur 1.JPG|Toyota Auris_interior </gallery> {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota]] [[Катэгорыя:Хэтчбэкі]] l1xd16otdebxl1iy5l3xu3000xtevag 0 540433 5154698 4874522 2026-06-15T17:04:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154698 wikitext text/x-wiki '''Volkswagen Golf''' — кампактны сямейны аўтамабіль ад нямецкага аўтавытворцы [[Volkswagen Group|Volkswagen]], выпускаецца з [[1974]] года ў розных тыпах кузава: [[Хэтчбэк|хэтчбек]], кабрыялет, [[Універсал (кузаў)|універсал]]. Ад пачатку вытворчасці прадстаўлена 8 пакаленняў Volkswagen Golf. == Golf I == [[Выява:Vw golf 1 v sst.jpg|thumb|Volkswagen Golf I]] Volkswagen Golf першага пакалення дэбютаваў вясной [[1974]] года. Рухавікі — аб'ёмам 1,1-1,8 л (50-112 к.с.). Вытворчасць хэтчбэкаў завяршылі ў [[1983]] годзе, кабрыялетаў — у [[1993]] годзе. Выпушчана 6 млн 720 тысяч асобнікаў. <gallery widths="200px"> Выява:Vw golf 1 h sst.jpg|выгляд ззаду Выява:VW Golf I Cabrio front 20080918.jpg|Volkswagen Golf Cabriolet Выява:82 VW Rabbit.jpg|Volkswagen Rabbit </gallery> === GTI === [[Выява:VW Golf I GTI white v TCE.jpg|thumb|Volkswagen Golf GTI]] ''Volkswagen Golf GTI'' дэбютаваў восенню [[1975]] года на аўтасалоне ў Франкфурце. Пад капотам быў усталяваны рухавік 1,6 л з механічным упырскам паліва, які развіваў 110 к.с. пры 6100 аб/хв і паскараў хэтчбек да 100 км/г за 9 секунд, а максімальная хуткасць дасягала 182 км/г. Звонку версія GTI адрознівалася чырвонай акантоўкай радыятарнай рашоткі, спойлерам пад пярэднім бамперам і пашыральнікамі колавых арак з чорнага пластыку. У салоне з'явіўся тахометр, цэнтральная кансоль з дадатковымі прыборамі і булавешка рычага пераключэння перадач у выглядзе мячыка для гольфа<ref name="ar-2009-8"> {{артыкул |загаловак = Инъекция туризма |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2009 |нумар = 8 (425) |старонкі = 16 }} {{ref-ru}} </ref>. У [[1982]] годзе на замену рухавіку 1,6 прыйшоў агрэгат 1,8 л (112 к.с.). === Citi Golf === [[Выява:2006 Volkswagen Citi Golf 1.4 Front.jpg|thumb|left|Volkswagen Citi Golf]] У маі 1978 года пачаўся выпуск на заводзе ў [[Эйтэнхахе]] ў [[ПАР|Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы]]. Машыны выраблялі выключна ў пяцідзверным варыянце. З пачаткам выпуску наступнага пакалення, першы Гольф застаўся ў вытворчасці ў якасці бюджэтнай мадэлі пад маркай '''City Golf'''. У 1989 годзе аўтамабіль быў абноўлены. Рэстайлінгавыя машыны адрозніваліся новай рашоткай радыятара, таўсцейшымі бамперамі і выштампоўкай на задняй стойцы. З 1990 года прадавалася каля 15 000 адзінак у год, у 1995 годзе амаль 27 000 машын. У 2003 годзе City Golf атрымаў новую прыборную панэль і руль ад [[Škoda Fabia]]. 21 жніўня 2009 года з канвеера сышоў апошні City Golf, агулам было выраблена {{num|377484|аўтамабілі}}<ref>{{cite web |url = https://www.autoweek.nl/autonieuws/artikel/hoe-de-citi-golf-uitgroeide-tot-bijna-dikste-volkswagen-golf-i-ooit/ |title = Hoe de Citi Golf uitgroeide tot bijna dikste Volkswagen Golf I ooit |publisher = autoweek.nl |date = 2023-03-05 |accessdate = 2023-03-05 |language = nl }}</ref>. == Golf II == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Golf II | выява1 = VW Golf II front 20080102.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Golf II rear 20080102.jpg | шырыня2 = 200 }} {{У планах}} {{clear}} == Golf III == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Golf III | выява1 = VW Golf III front 20081027.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Golf III rear 20081027.jpg | шырыня2 = 200 }} {{У планах}} {{clear}} == Golf IV == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Golf IV | выява1 = VW Golf IV front 20080715.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Golf IV rear 20080715.jpg | шырыня2 = 200 }} {{У планах}} === GTI === Версію ''GTI'' адрознівалі шаснаццаціцалевыя колы BBS, а ў салоне спартыўныя крэслы Recaro. Рухавікі — бензінавыя рухавікі 1,8T (150-180 к.с.) і V5 2,3 (150-170 к.с.), а таксама турбадызель 1,9TDI (110-150 к.с.). У спісе опцый з'явілася аўтаматычная каробка перадач<ref name="ar-2009-8"/>. === Cabriolet (1998–2002) === [[Выява:VW Golf IV Cabrio front 20080106.jpg|thumb|Volkswagen Golf Cabriolet (1998–2002)]] Нягледзячы на фармальную прыналежнасць да чацвёртага пакалення, Golf IV Cabrio быў мадэрнізаваным кабрыялетам Golf трэцяга пакалення. === Бяспека === Аўтамабіль прайшоў краш-тэст паводле методыкі [[Euro NCAP]] у [[1998]] годзе. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Volkswagen Golf 1.4, 5-дзв. хэтчбек |align = |год = 2001 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/vw/golf/15496 |зоркі = 4 |дарослыя_балы = 25 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 17 }} == Golf V == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Golf V | выява1 = 2005 Volkswagen Golf (1K) Comfortline 2.0 FSI 5-door hatchback (2015-07-09) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2005 Volkswagen Golf (1K) Comfortline 2.0 FSI 5-door hatchback (2015-07-09) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} {{У планах}} {{clear}} == Golf VI == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Golf VI (2008–2013) | выява1 = VW Golf VI 1.4 TSI Comfortline Amaryllisrot.JPG | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Golf VI 1.4 TSI Comfortline Amaryllisrot Heck.JPG | шырыня2 = 200 }} Volkswagen Golf VI пабудаваны на платформе PQ35 і з'яўляецца эвалюцыйным развіццём мадэлі папярэдняга пакалення. Шмат якія вузлы былі перапрацаваныя, палепшаная шумаізаляцыя, памяняўся набор рухавікоў і каробак перадач. Сямейства ўключала трох- і пяцідзверны хэтчбекі, а таксама ўніверсал Variant. У [[2011]] годзе з'явіўся кабрыялет. Паралельна вырабляўся высокі хэтчбек [[Volkswagen Golf Plus|Golf Plus]] распрацаваны на базе пятага пакалення (у 2008-м яго таксама мадэрнізавалі, зрабіўшы падобным да Гольфа VI) і купэ-кабрыялет [[Volkswagen Eos|Eos]]. <gallery widths="200px"> Выява:VW Golf 1.2 TSI Style (VI) – Heckansicht, 25. August 2012, Velbert.jpg|трохдзверны Volkswagen Golf VI Выява:VW Golf VI Variant 1.6 TDI Comfortline Reflexsilber Heck.JPG|Volkswagen Golf VI Variant Выява:VW Golf Cabriolet 1.2 TSI BlueMotion Technology (VI) – Heckansicht, 14. August 2011, Velbert.jpg|Volkswagen Golf VI Cabriolet Выява:VW Golf Plus 2.0 TDI Highline.JPG|[[Volkswagen Golf Plus]] Выява:2012 Volkswagen Eos -- 2011 DC.jpg|[[Volkswagen Eos]] </gallery> Golf VI абсталёўвалі бензінавымі рухавікамі 1,2—2 л і дызельнымі 1,6 TDI (90 і 105 к.с.) і 2,0 TDI (110, 140 і 170 к.с.) серыі ЕА189. "Зараджаныя" версіі былі прадстаўлены пярэднепрывадным ''Golf GTI'' і паўнапрывадным ''Golf R''. На ''GTI'' ставіўся 2,0 TSI з сямейства ЕА888 (магутнасць 211 к.с.). ''Golf GTI Edition 35'' (235 к.с.) і ''Golf R'' (270 к.с.) абсталёўвалі 2,0-літровым маторам серыі АЕ113. Механічныя каробкі перадач: 5- і 6-ступеньчатыя. На Golf VI не ўсталёўвалі класічныя "аўтаматы", на змену ім прыйшлі рабатызаваныя каробкі [[DSG]]: менш магутныя версіі абсталёўвалі 7-ступеньчатай DQ200, больш магутныя — 6-ступеньчатай DQ250. Выраблена 2 млн 850 тысяч асобнікаў. ;Бяспека {{Euro NCAP |аўтамабіль = Volkswagen Golf 1.4 Trendline, 5-дзв. хэтчбек |align = right |год = 2008 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/vw/golf/15779 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 36 |дзеці_зоркі = 4 |дзеці_балы = 41 |пешаходы_зоркі = 3 |пешаходы_балы = 22 }} Па выніках краш-тэста [[Euro NCAP]] Golf шостага пакалення за абарону дарослых пасажыраў атрымаў выніковую адзнаку ў пяць зорак і практычна максімальную колькасць балаў — 36 з 37 магчымых. Дэфармацыя кузава пры франтальным удары ніяк не паўплывала на жыццёвую прастору ўнутры машыны, а траўмы пасажыраў былі зведзены да мінімуму за кошт вялікай колькасці падушак бяспекі. За абарону пасажыраў пры бакавым сутыкненні таксама была выстаўлена максімальная адзнака — 16 балаў, за бяспеку дзяцей — 41 бал з 49 магчымых. Пешаходаў хэтчбек абараняе на тры зоркі, да максімальнай адзнакі ў гэтай дысцыпліне машына не дабрала 14 балаў<ref>{{cite web |url = http://www.auto-motor-und-sport.de/news/auto_-_produkte/hxcms_article_516371_13987.hbs |title = Crashtest: VW Golf VI mit Top-Resultat |publisher = auto-motor-und-sport.de |date = 21.10.2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20081024072839/http://www.auto-motor-und-sport.de/news/auto_-_produkte/hxcms_article_516371_13987.hbs |archivedate = 24 кастрычніка 2008 |accessdate = 2020-02-14 |language = de |url-status = live }}</ref>. === Cabriolet === Кабрыялет на базе Гольфа шостага пакалення быў першым без стацыянарнай дугі бяспекі: у выпадку перакульвання ахоўныя сілавыя элементы за долі секунды «выстрэльвалі» з-за спінак сядзенняў. Першы кабрыялет сышоў з канвеера завода ў [[Оснабрук]]у [[17 сакавіка]] [[2011]] года. У [[2012]] годзе з'явілася «зараджаная» версія ''Golf GTI Cabriolet'', а праз год дэбютаваў ''Golf R Cabriolet''. Тыраж мадэлі, якая выпускалася да [[2016]] года, склаў 770 039 адзінак<ref>{{cite web|url = https://de.motor1.com/features/434318/geschichte-der-cabriolets-bei-vw/5093759/ |title = Vom Käfer zum T-Roc: Die Geschichte der Cabriolets bei VW |publisher = de.motor1.com |date = 2020-07-08 |accessdate = 2020-07-21|language = de}}</ref>. == Golf VII == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Golf VII | выява1 = VW Golf 1.6 TDI BlueMotion Trendline (VII) – Frontansicht, 5. Juli 2014, Düsseldorf.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = VW Golf 1.6 TDI BlueMotion Trendline (VII) – Heckansicht, 5. Juli 2014, Düsseldorf.jpg | шырыня2 = 200 }} ''Golf'' сёмага пакалення быў прадстаўлены ў верасні [[2012]] года. Пабудаваны на платформе MQB. Сямейства ўключала мадыфікацыі з кузавамі 3- і 5-дзверны хэтчбек і ўніверсал. Месца ''Golf Plus'' заняла мадэль ''[[Volkswagen Golf Sportsvan|Sportsvan]]''. У канцы [[2016]] года аўтамабіль быў мадэрнізаваны, продажы абноўленай версіі пачаліся ў [[2017]] годзе. Змены ў знешнасці і інтэр'еры былі мінімальнымі, для еўрапейскага рынка з'явіўся новы рухавік 1,5 TSI Evo, павялічылі магутнасць версій ''GTI'' і ''R''. Для еўрапейскага рынка вытворчасць ажыццяўлялася ў [[2012]]—[[2020]] гадах у [[Вольфсбург]]у і [[Цвікау]] ([[Германія]]). Амерыканскія версіі выпускаліся на заводзе ў [[Пуэбла (штат)|Пуэбла]] ([[Мексіка]]) да студзеня [[2021]] года<ref name="motor1.com-2021-01-20">{{cite web|url = https://www.motor1.com/news/468647/volkswagen-golf-ends-us-production/ |title = That's It, Volkswagen Golf Officially Ends Production For US Market |publisher = motor1.com |date = 2021-01-20 |accessdate = 2021-12-01 |language = en }}</ref>. <gallery widths="200px"> Выява:2014-03-04 Geneva Motor Show 1204.JPG|Трохдзверны хэтчбек Выява:VW Golf Variant 1.4 TSI BlueMotion Technology Highline (VII, Facelift) – Heckansicht, 21. April 2017, Düsseldorf.jpg|Універсал Volkswagen Golf Variant Выява:Volkswagen Golf Alltrack fr.jpg|Volkswagen Golf Alltrack </gallery> === e-Golf === У [[2014]] годзе пачаўся выпуск [[электрамабіль|электрамабіля]] '''e-Golf'''. У [[Вольфсбург]]у электрычны хэтчбек выпускаўся да лета [[2020]], [[23 снежня]] 2020 года апошні e-Golf быў выраблены на [[дрэздэн]]скай фабрыцы. Усяго было выраблена 145 561 адзінкі, з іх 50 401 — на заводзе ў Дрэздэне<ref>{{cite web |url = https://www.motor1.com/news/461957/vw-e-golf-production-end/ |title = VW E-Golf Production Comes To An End |publisher = motor1.com |date = 2020-12-23 |accessdate = 2020-12-23 |language = en }}</ref>. === Бяспека === Па выніках краш-тэстаў паводле методыкі [[Euro NCAP]] аўтамабіль атрымаў за бяспеку пяць зорак<ref name="euroncap-2012">{{Cite web |url=https://www.euroncap.com/en/results/vw/golf/10955 |title=Архіўная копія |access-date=26 снежня 2017 |archive-date=18 лістапада 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118225420/https://www.euroncap.com/en/results/vw/golf/10955 |url-status=dead }}</ref>. Аўтамабіль паказаў вельмі высокі вынік пры бакавым краш-тэсце, аднак пры больш жорсткім бакавым удары, які імітуе сутыкненне са слупом, аўтамабіль забяспечвае слабую абарону грудзей кіроўцы і пасажыра. Адсутнасць у стандартным абсталяванні абмежавальніка хуткасці, гэтак жа як і нагадвання аб непрышпіленых рамянях бяспекі, не дазволіла мадэлі набраць вышэйшы бал за электронных памочнікаў і асістэнтаў<ref>[https://motor.ru/lab/euroncap.htm Бой новичков] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Volkswagen Golf 1.2TSI Comfortline, 5-дзв. хэтчбек |align = |год = 2012 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/vw/golf/10955 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 34 |дарослыя_працэнт = 94 |дзеці_балы = 44 |дзеці_працэнт = 89 |пешаходы_балы = 24 |пешаходы_працэнт = 65 |асістэнты_балы = 5 |асістэнты_працэнт= 71 }} Па выніках краш-тэста Амерыканскага страхавога інстытута дарожнай бяспекі (IIHS) і атрымалі вышэйшую ўзнагароду — ''Top Safety Pick +''. Месца кіроўцы добра захавалася, а пашкоджанні манекенаў паказваюць на нізкую імавернасць атрымання сур'ёзных траўмаў. Галава манекена-кіроўцы саслізнула з рулявой падушкі бяспекі, але спрацавала бакавая падушка, дзякуючы чаму не адбылося ўдару аб каркас і знешнія кузаўныя элементы<ref>[https://motor.ru/news/golftgticrash-04-06-2014.htm Volkswagen Golf получил высшую оценку за краш-тест в США] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. == Golf VIII == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Volkswagen Golf VIII | выява1 = Volkswagen Golf VIII GTE 1X7A6487.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2020 Volkswagen Golf Style 1.5 Rear.jpg | шырыня2 = 200 }} [[24 кастрычніка]] [[2019]] года дэбютаваў Гольф восьмага пакалення. У аснове ляжыць дапрацаваная модульная платформа MQB. Габарыты змяніліся нязначна: Golf стаў на 26 мм даўжэй (4284 мм) і на 36 мм ніжэй (1456 мм), а шырыня не змянілася (1789 мм). Колавая база вырасла на 16 мм, да 2636 мм. Каэфіцыент Cd паніжаны з 0,29 да 0,275. Маторы: бензінавыя 1.0 TSI evo (90 і 110 сіл) і 1.5 TSI evo (130 і 150 сіл), а таксама дызелі 2.0 TDI evo (115 і 150 сіл). Трансмісія — шасціступеньчатая «механіка» альбо сяміступеньчаты «робат» з падвойным счапленнем. ''eTSI'' — гібрыды з 48-вольтавай электрасістэмай, якая ўключае старцёр-генератар з раменным прывадам і кампактную літый-іённую батарэю. Такая опцыя прапанавана для версій магутнасцю 110, 130 або 150 к.с., але толькі ў спалучэнні з «робатам» DSG. У [[2020]] годзе на еўрапейскі рынак выйдзе ''Golf TGI'' са 130-моцным 1,5-літровым маторам, які працуе на прыродным газе<ref>[https://autoreview.ru/news/predstavlen-volkswagen-golf-vos-mogo-pokoleniya Представлен Volkswagen Golf восьмого поколения] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. На амерыканскі рынак мадэль выйшла толькі ў зараджаных варыянтах ''Golf GTI'' і ''Golf R''<ref name="motor1.com-2021-01-20"/>. === Бяспека === {{Euro NCAP |аўтамабіль = Volkswagen Golf 1.5 'Comfortline' |год = 2019 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/vw/golf/39844 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 36,3 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 44,0 |дзеці_працэнт = 89 |пешаходы_балы = 36,8 |пешаходы_працэнт = 76 |асістэнты_балы = 10,2 |асістэнты_працэнт= 78 }} {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Святая простота |спасылка = https://autoreview.ru/articles/pervaya-vstrecha/svyataya-prostota-1 |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2012 |нумар = 21 (506) |старонкі = 20-24 }} {{ref-ru}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Volkswagen Golf}} * {{cite web|url = https://www.abw.by/novosti/automarket/223124 |title = Глобально неплох, но действительно беспроблемных агрегатов немного. Все о "болячках" VW Golf VI |publisher = abw.by |date = 2021-10-16 |accessdate = 2021-10-16 |language = ru }} * {{cite web|url = https://www.abw.by/novosti/automarket/223845 |title = Надежен, местами нежен. Что надо знать о подержанном Volkswagen Golf VII |publisher = abw.by |date = 2021-12-01 |accessdate = 2021-12-01 |language = ru }} {{Аўтамабілі Volkswagen}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Volkswagen|Golf]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі сегмента C]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі аўтамабіль года]] mk7zhpezdwb923qj5w41kwykan4h294 0 550179 5154778 4487273 2026-06-16T00:21:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154778 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гушчын}} {{вікіфікацыя}} {{Вучоны |Імя = Іван Вітальевіч Гушчын |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Навуковая сфера = грамадзянскае і працоўнае права |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|юрыдычных навук}}, 1988 |Навуковае званне = прафесар, 1990 |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} '''Іван Вітальевіч Гушчын''' ({{ДН|5|2|1934}}, вёска [[Стары Спор]] [[Клічаўскі раён|Клічаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] — {{ДС|5|2|2018}}, [[Гродна]]) — беларускі вучоны, педагог, доктар юрыдычных навук (1988), прафесар (1990), член Савета па абароне дысертацый Д 07.02.01 пры Нацыянальным Цэнтры заканадаўства і прававых даследванняў Рэспублікі Беларусь, акадэмік Міжнароднай Акадэміі арганізацыйных і кіраўніцкіх навук (2004)<ref>http://lf.grsu.by/index.php?option=com_content&view=article&id=159 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200926024712/https://lf.grsu.by/index.php?option=com_content&view=article&id=159 |date=26 верасня 2020 }} Гушчын Іван Вітальевіч</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 лютага 1934 года ў вёсцы Стары Спор Клічаўскага раёна Магілёўскай вобласці. У гады Вялікай Айчыннай вайны разам з бацькамі знаходзіўся ў партызанскім атрадзе і выконваў розныя даручэнні камандавання. З 1945 г. жыў і выхоўваўся ў дзіцячым доме ў вёсцы Несята Клічаўскага раёна, з 1947 г. — у дзіцячым доме г. Баранавічы, дзе вучыўся ў школе. З 7-га класа сумяшчаў працу з вучобай у школе працоўнай моладзі № 1 г. Баранавічы, якую скончыў у 1953 г. Паступіў вучыцца на юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна. З жніўня 1958 па сакавік 1959 г. працаваў следчым-стажорам пракуратуры Ашмянскага раёна Мінскай вобласці. У 1959 г. быў прызначаны следчым пракуратуры Мядзельскага раёна Мінскай вобласці, у жніўні 1961 г. — пракурорам Мядзельскага раёна, у верасні 1963 г. — міжраённым пракурорам Вілейскага раёна. З кастрычніка 1965 па сакавік 1967 г. навучаўся ў аспірантуры Усесаюзнага завочнага юрыдычнага інстытута ў г. Маскве, якую скончыў з датэрміновай абаронай кандыдацкай дысертацыі 10 сакавіка 1967 г. Была прысвоена навуковая ступень кандыдата юрыдычных навук. Пасля заканчэння аспірантуры быў накіраваны на працу старшым выкладчыкам ва Усесаюзны юрыдычны завочны інстытут г. Калінінграда, які пазней быў пераўтвораны ў юрыдычны факультэт Калінінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1971 г. было прысвоена званне дацэнта. Фактычна стаяў ля вытокаў стварэння, станаўлення і развіцця юрыдычнага факультэта Калінінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта, дзе выконваў абавязкі загадчыка кафедры грамадзянскага і працоўнага права. У кастрычніку 1971 г. быў абраны сакратаром партыйнага камітэта Калінінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У чэрвені 1976 г. запрасілі на працу ў Карагандзінскі дзяржаўны ўніверсітэт на юрыдычны факультэт, дзе працаваў на пасадзе загадчыка кафедры грамадзянскага і працоўнага права. З ліпеня 1978 г. працуе ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце. Працаваў на пасадах: дацэнта кафедры гісторыі СССР і БССР і выконваў абавязкі дэкана юрыдычнага факультэта (1978 г.); загадчыка кафедры дзяржавы і права аддзялення правазнаўства гістарычнага факультэта (1979 г.); загадчыка кафедры працоўнага, грамадзянскага права і працэсу (1980 г.); прафесара кафедры працоўнага, грамадзянскага права і працэсу (1988 г.). У 1988 г. прызначаны на пасаду загадчыка кафедры дзяржаўнага, працоўнага і аграрнага права. З 1990 па 1994 г. з’яўляўся дэканам факультэта правазнаўства, а з 1994 па 1996 г. — дэканам факультэта права і эканомікі. З 2002 па 2003 г. працаваў на пасадзе дэкана юрыдычнага факультэта. З 1988 г. з’яўляецца загадчыкам кафедры дзяржаўнага, працоўнага і сельскагаспадарчага права юрыдычнага факультэта. У 1981 г. у Харкаўскім юрыдычным інстытуце была абаронена доктарская дысертацыя «Правовые проблемы социального обеспечения колхозного крестьянства». Аднак ВАК СССР дысертацыю больш за сем гадоў не зацвярджала. Пасля яшчэ двойчы выходзіў на абарону дысертацыі: у 1985 г. — у Інстытуце дзяржавы і права Акадэміі навук СССР і ў сакавіку 1987 г. — у Інстытуце філасофіі і права Акадэміі навук Казахскай ССР. У 1988 г. быў выдадзены дыплом доктара юрыдычных навук і ў 1990 г. прысвоена званне прафесара. У чэрвені 2003 г. абраны членам-карэспандэнтам, а ў 2004 г. — акадэмікам Міжнароднай акадэміі арганізацыйных і кіраўніцкіх навук г. Мінска. Больш за 10 гадоў з’яўляўся членам спецыялізаванага савета па абароне дысертацый пры дзяржаўнай навуковай установе «Інстытут дзяржавы і права Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі». Удзельнічаў у падрыхтоўцы заключэнняў на праекты заканадаўчых і іншых нарматыўных прававых актаў. У 2005 г. указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь быў удастоены персанальнай надбаўкі за выдатны ўклад у развіццё вышэйшай адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь. == Навуковая дзейнасць == У Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы Іван Гушчын стварыў навуковую школу «Абарона сацыяльных, працоўных, аграрных, зямельных і прыродарэсурсных правоў грамадзян Рэспублікі Беларусь», якая зарэгістравана і атэставана НАН Беларусі. З’яўляецца аўтарам больш за 200 навуковых прац, у іх ліку манаграфіі, навучальныя дапаможнікі, падручнікі, а таксама навуковыя артыкулы і тэзісы навуковых дакладаў. === Асноўныя працы === * Принципы трудового процессуально-процедурного права // Социальное и пенсионное право.- Москва, 2006.- № 1.- С. 29-32. * Понятие и виды принципов трудового процессуально-процедурного права как самостоятельной отрасли права Республики Беларусь // Проблемы правового регулирования экономических отношений на современном этапе: Сборник материалов Международной науч.-практич. конф., Гродно, 2006 г. / Отв. редактор В. С. Елисеев.- Гродно: ГрГУ, 2006.- С. 31-37; * Юридические процедуры в трудовом процессуально-процедурном праве // Нормативная основа правовой системы Республики Беларусь: материалы респ. науч.-практич. конф., Гродно 28-29 апреля 2006 г. / Гродн. гос. ун-т.; Под ред. д-ра юрид. наук, проф. Н. В. Сильченко.- Гродно: ГрГУ, 2006.- С. 310—319; * Трудовое процессуально-процедурное право — новая самостоятельная отрасль права, ее предмет, метод и система // Современные проблемы трудового права и права социального обеспечения: материалы международной научно-практической конференции (г. Минск, 22-23 июня 2006 г.) / науч. ред. А. А. Войтик [и др.].- Минск БГУ, 2006.- С. 176—185; * Источники трудового процессуально-процедурного права: понятие и виды // Веснік Гродзенскаго дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы. Серыя 4. Правазнаўства. Псіхалогія № 3 (58), 2007. — С. 56-65. * Юридические процедуры, возникающие при заключении, изменении и прекращении трудового договора (контракта) // Веснік Гродзенскаго дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы. Серыя 4. Правазнаўства. Псіхалогія № 4 (62), 2007. — С. 24-30. * Трудовое процессуальное право: учебник / И. В. Гущин [и др.]; под общ. Ред. И. В. Гущина. — Минск: Тесей, 2008. (С грифом Министерства образования). — 468 с. * Трудовое процессуально-процедурное право: Курс лекций / И. В. Гущин [и др.]; Под общ. Ред. И. В. Гущина. — Минск: Дикта, 2008. — 548 с. * Юридический процедуры, возникающие при регулировании отношений в сфере занятости и трудоустройства населения в Республике Беларусь // Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы. Серыя 4. Правазнаўства. № 1 (66), 2008. — С. 64-68. * Юридические процедуры, возникающие при регулировании рабочего времени // Вестник Гродненского государственного университета имени Я. Купалы. Серия 4. Правоведение. № 2 (84). — 2009. — С.41-51. * Понятие, виды и порядок исчисления сроков в трудовом процессуальном праве // Научно-практический журнал «Прово.by». — № 2. — 2009. — С.70-76. * Юридические процедуры, возникающие при правовом регулировании времени отдыха работников // Конституционно-правовое регулирование общественных отношений в Республике Беларусь и других европейских государствах: сб. науч. ст., посвящ. 20-летию каф. гос., тр. и с.-х. права ГрГУ им. Я. Купалы / ГрГУ им. Я.Купалы; редкол.: Л. Я. Абрамчик [и др.]. — Гродно: ГрГУ, 2009. — С. 128—140. * Правовое регулирование отношений в сфере занятости и трудоустройства // Защита трудовых и других социально-экономических прав граждан Республики Беларусь: сб. науч. ст. / ГрГУ им. Я. Купалы; редкол.: Л. Я. Абрамчик [и.др.]. — Гродно: ГрГУ, 2009. — С.67-75. * Юридические процедуры, возникающие при материальной ответственности работников за ущерб, причиненный нанимателю / Современные тенденции кодификации законодательства (10 лет ГРК, ХПК, ТК РБ): сборник материалов Междунар. Науч.-практич. Конф., Минск, 6 ноября 2009 г. / Редкол.: Т. А. Белова [и др.] / НЦЗПИ; БГУ.- Минск: Белпринт, 2009.- С. 362—371. * Трудовое право: учеб-метод комплекс / И. В. Гущин [и др.]; под. общ. ред. И. В. Гущина. — Гродно, ГрГУ, 2010. * Дисциплинарная ответственность работников за нарушение трудовой и производственной дисциплины в Республике Беларусь / И. В. Гущин // Трудовое право в России и за рубежом. — № 2. — 2010. — С. 33 — 36. * Особенности правового регулирования порядка предоставления гражданам Республики Беларусь адресных льгот как вида их социального обеспечения / И. В. Гущин // Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы. Серыя 4. Правазнаўства. — № 4. — 2010. — С. 51 — 62. * Особенности правового регулирования порядка предоставления отдельным категориям граждан Республики Беларусь бесплатного или льготного обеспечения лекарственными средствами и перевязочными материалами / И. В. Гущин // Pravo.by. — 2010. — № 2. — С. 21-26. * Право граждан, пострадавших от катастрофы на ЧАЭС, на социальную защиту / И. В. Гущин // Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы. Серыя 4. Правазнаўства. — № 3 (100). — 2010. — С. 30 — 36. == Прэміі і ўзнагароды == Адзначаны знакам «Выдатнік вышэйшай школы Расійскай Федэрацыі». Узнагароджаны медалямі «Ветэран працы» і «Партызан Вялікай Айчыннай вайны», Ганаровымі граматамі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, Гродзенскага аблвыканкама і Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2009 годзе Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь аб’яўлена падзяка за ўклад у развіццё ў краіне вышэйшай адукацыі і падрыхтоўку высокакваліфікаваных кадраў юрыстаў, уклад у развіццё юрыдычнай навукі ў Рэспубліцы Беларусь. {{зноскі}} == Літаратура == * // Защита трудовых и других социально-экономических прав граждан Республики Беларусь : сб. науч. ст./Учреждение образования «Гродненский гос. ун-т им. Я.Купалы»; ред.кол.: С. В. Агиевец, и др., Л. Я. Абрамчик. — Гродно : ГрГУ, 2009. — С.3-6 == Спасылкі == * [http://elib.grsu.by/doc/9254 Иван Витальевич Гущин. 75 лет со дня рождения]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гушчын Іван Вітальевіч}} [[Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук]] [[Катэгорыя:Юрысты СССР]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] 9knu8ymzlgwaokhmq8v9cs64isxayqk 0 574947 5154792 3687648 2026-06-16T05:22:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154792 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} {{Цёзкі2|Фралоў}} '''Ігар Іванавіч Фралоў''' (нар. {{ДН|23|6|1933}}, г. [[Быхаў]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[архітэктар]]. [[Заслужаны архітэктар Беларусі]] (1999), акадэмік [[Беларуская акадэмія архітэктуры|Беларускай акадэміі архітэктуры]] (2001). == Біяграфія == Нарадзіўся ён у г. [[Быхаў|Быхаве]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Скончыў у [[1953]] годзе [[Магілёўскі будаўнічы тэхнікум]], у [[1959]] годзе архітэктурны факультэт [[Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут|Ленінградскага інжынерна-будаўнічага інстытута]]<ref name="bsc">[https://bsc.by/ru/story/igoryu-frolovu-80 Игорю Фролову — 80!]{{Недаступная спасылка}}</ref> (выкладчыкі [[Л. М. Хідэкель]], [[Барыс Віктаравіч Мураўёў|Б. В. Мураўёў]], [[А. К. Андрэеў]]<ref name="Хто"/>). 3 [[1959]] года працаваў у інстытуце «[[Магілёўграмадзянпраект]]»: архітэктар, старшы архітэктар (1959), [[галоўны архітэктар праектаў]] (1959-73, 1987-88), у [[1973]]—[[1987]] і [[1990]]—[[1999]]<ref name="bsc"/> гадах — галоўны архітэктар інстытута, галоўны спецыяліст па архітэктуры (1998-99)<ref name="Хто"/>. Адначасова ў розныя гады выкладчык у [[Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут|Магілёўскім машынабудаўнічым інстытуце]] і [[Магілёўскі будаўнічы тэхнікум|будаўнічым тэхнікуме]]<ref name="АБ"/> (з 1960<ref name="Хто"/>). У 1999—2004 гадах галоўны спецыяліст па архітэктуры ў праектным спецыялізаваным бюро пры Упраўленні архітэктуры [[Магілёўскі гарвыканкам|Магілёўскага гарвыканкама]]. З 2004 года пазаштатны эксперт пазаведамаснай экспертызы праектаў і каштарысаў па Магілёўскай вобласці<ref name="Хто"/>. З’яўляецца стваральнікам Магілёўскай абласной арганізацыі [[Саюз архітэктараў БССР|Саюза архітэктараў БССР]], старшынёй якой быў на працягу шэрагу гадоў. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з [[1962]] г., акадэмік, правадзейны член [[Беларуская акадэмія архітэктуры|Беларускай акадэміі архітэктуры]]<ref name="bsc"/>. Тройчы абіраўся дэпутатам і членам выканкама [[Магілёўскі гарсавет|Магілёўскага гарсавета]], членам Цэнтральнай рэвізійнай камісіі Саюза архітэктараў СССР<ref name="bsc"/>. == Творчасць == [[Файл:Lieninski District, Mogilev, Belarus - panoramio (526).jpg|thumb|[[Кітайская сценка (Магілёў)|228-кватэрны дом]] па вул. Першамайскай]] [[Файл:Lieninski District, Mogilev, Belarus - panoramio (35).jpg|міні|злева|[[Сквер Вілербана]]]] Асноўныя работы ў [[Магілёў|Магілёве]]: мікрараён [[Магілёў 2 (мікрараён)|Магілёў 2]] ([[1960]]—[[1961]]), жылы раён па Мінскай шашы ([[1961]]), мікрараёны [[Мір (Магілёў)|Мір-1, 2]] ([[1962]]), [[Юбілейны (Магілёў)|Юбілейны]] ([[1967]]—[[1968]]), [[Задняпроўе (Магілёў)|Задняпроўе]]-3 і 4 (1969—1970), забудова паўночна-заходняга боку [[праспект Пушкіна (Магілёў)|праспекта Пушкіна]] ([[1965]]—[[1966]]), [[праспект Міру (Магілёў)|праспект Міру]] (заходняя частка, [[1965]]—[[1974]]), мікрараён [[Спадарожнік (Магілёў)|«Спадарожнік»]] ([[1974]]), [[будынак КДБ (Магілёў)|будынкі КДБ]] ([[1963]]), рэканструкцыя [[Вуліца Першамайская (Магілёў)|вуліцы Першамайскай]] ад [[Дом Саветаў (Магілёў)|Дома Саветаў]] да [[Магілёўскі абласны драматычны тэатр|аблдрамтэатра]] ([[1972]]—[[1973]]; рэалізавана часткова, прадугледжвала поўны знос гістарычнай забудовы), [[гараж абкама КПБ (Магілёў)|гараж абкама КПБ]] ([[1966]]), прыбудова да інстытута «[[Магілёўграмадзянпраект]]» ([[1972]]), 228-кватэрны [[Кітайская сценка (Магілёў)|жылы дом]] з комплексам абслугоўвання па вул. Першамайскай (1974—1981), універсам «Цэнтральны» ([[1979]]), [[Габрава (рэстаран)|рэстаран «Габрава»]] (1980) і інш. прадпрыемствамі абслугоўвання па вул. Першамайскай ([[1973]]—[[1978]]; сааўтары [[<!--Г. Т.--> Ворахаў]] , [[Ю. <!--Н.--> Абрамовіч]]<ref name="Хто"/>) і інш<ref name="АБ">{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Фралоў Ігар Іванавіч}}</ref>, [[будынак МДУ імя А. Куляшова|будынак педінстытута]] па [[Вуліца Касманаўтаў (Магілёў)|вул. Касманаўтаў]] ([[1974]]; у сааўт. з [[А. Ц. Кучарэнка]]м); [[сквер Вілербана|сквераў Вілербана]] і [[прывакзальны сквер (Магілёў)|прывакзальнага]] ([[1980]] г.), рэканструкцыя добраўпарадкавання [[Вуліца Міронава (Магілёў)|вул. Міронава]] пад пешаходную частку з [[бульвар]]ам<ref name="bru">[http://cdn.bru.by/cache/student/educationalwork/newspaper/2018/n4_184.pdf Могилевский зодчий — Игорь Иванович Фролов. К 85-летию заслуженного архитектора Республики Беларусь]</ref> (2002—2003; сааўтар [[<!--Е. С.--> Лябедзіч]]<ref name="Хто"/>). == Узнагароды == Узнагароджаны трыма [[Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР]] (1973, 1979, 1981<ref name="Хто"/>), медалямі [[За працоўную доблесць|«За працоўную доблесць»]] ([[1966]]); [[У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна|«За працоўную доблесць. У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна»]] (1970); [[Ветэран працы (медаль)|«Ветэран працы»]] (1985)<ref name="Хто">{{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Фролов Игорь Иванович}}</ref>, медалём [[Беларускі саюз архітэктараў|Беларускага саюза архітэктараў]]<ref name="bsc"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Фралоў Ігар Іванавіч}} * {{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Фролов Игорь Иванович}} * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Фролов Игорь Иванович}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фралоў Ігар Іванавіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары Магілёва]] [[Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў]] eayj7w3khtd5txptxydlscgjqw44mr3 0 586009 5154773 5024832 2026-06-15T23:55:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154773 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Іван Бароўка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = ? | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Цёзкі2|Бароўка}} '''Іван Бароўка''' ([[1930]] — ?) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра [[Паставы|пастаўскай]] групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў]] (СБП).<ref>http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=27003{{Недаступная спасылка}} Біяграфія Івана Бароўкі на старонцы Леаніда Маракова</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[1930]] г. у [[Пастаўскі павет (1926—1940)|Пастаўскім павеце]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] ([[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]). У [[1944]] паступіў у педагагічнае вучылішча ў [[Паставы|Паставах]]. Восенню [[1945]] г. увайшоў у падпольную арганізацыю «[[Саюз беларускіх патрыётаў|За Беларусь]]», якая вясной [[1946]] г. аб’ядналася з [[Глыбокае|глыбоцкай]] арганізацыяй [[Саюз беларускіх патрыётаў]]. Арганізацыя планавала пашырэнне беларускай культуры, сярод асноўных палажэнняў праграмы СПБ былі сапраўдная беларуская дзяржаўнасць і самастойнасць, дзяржаўнасць беларускай мовы, [[бела-чырвона-белы сцяг]] і герб [[Пагоня]]. [[25 сакавіка]] [[1946]] браў удзел ва ўрачыстай прысязе сяброў Пастаўскай групы СБП у вёсцы Рамелькi пад [[Паставы|Паставамi]] ў хаце [[Мікола Асіненка|Міколы Асiненкi]]. У лютым [[1947]] года савецкая ўлада пачала арышты сябраў СБП: у давер да сябраў пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваў сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі і падштурхоўваў да тэрарызму, а сама канспірацыя арганізацыі была слабай. Іван Бароўка быў арыштаваны савецкімі карнымі органамі ў лютым [[1947]] г. На судовым працэсе ў Мінску 16—20 чэрвеня [[1947]] г. асуджаны да 10 гадоў папраўча-працоўных канцлагераў. Вызвалены ў [[1955]] г. Далейшы лёс невядомы. {{зноскі}} == Літаратура == * Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн., 1997. С. 340. * Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3. == Гл. таксама == * [[Саюз беларускіх патрыётаў]] {{DEFAULTSORT:Бароўка Іван}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх патрыётаў]] r7j9xr6nqrf9k0xcqmikauzpphaqja4 0 588115 5154771 4614244 2026-06-15T23:49:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154771 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Іван Бабіч | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = Рыгор Бабіч | маці = | муж = | жонка = Таццяна Бабіч | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Цёзкі2|Бабіч}} '''Іван Бабіч''' ([[1930]] — [[3 кастрычніка]] [[1994]]) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра [[Глыбокае|глыбоцкай]] групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў]] (СБП). Брат [[Марыя Бабіч|Марыі Бабіч]].<ref>http://slounik.org/154740.html Біяграфія Івана Бабіча</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[1930]] г., у в. [[Бабічы (Глыбоцкі раён)|Бабічы]] [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] ([[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскае ваяводства]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] пасля адыхода немцаў разам з сястрой [[Марыя Бабіч|Марыяй Бабіч]] паступіў на вучобу ў [[Глыбокае|Глыбоцкую]] педагагічную навучальню. У [[1946]] г. далучыўся да нелегальнай беларускай арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў|«За Беларусь»]], якая пазней улілася да [[Саюз беларускіх патрыётаў|Саюза беларускіх патрыётаў]]: студэнты вырашылі папулярызаваць беларускую мову і культуру, ідэю незалежнасці Беларусі. Трохі раней да арганізацыі далучылася [[Марыя Бабіч]], але напачатку яны не здагадваліся пра ўдзел адзін аднаго. Належаў да глыбоцкай групы арганізацыі. Пра свой удзел у арганізацыі Іван Бабіч успамінаў так: «Мы мала што паспелі зрабіць. Ды і задачы ставілі перад сабой галоўным чынам культурна-асветніцкія: адстойваць сваю нацыянальную адметнасць, мову, культуру, гісторыю, свае традыцыі». У лютым [[1947]] года савецкія спецслужбы пачалі арышты ўдзельнікаў арганізацыі: да пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр [[Міністэрства дзяржаўнай бяспекі БССР|МДБ]] Алег Стахоўскі, які падштурхоўваў да тэрарызму, выдаваўшы сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі. Праз тое з [[8 лютага]] Іван з сястрой пераходзяць на паўлегальнае становішча. Але ў глыбоцкай педнавучальні таксама быў свой агент МДБ — Канстанцін Талапіла, які спрычыніўся да арышту Івана і Марыі Бабічаў: абое былі арыштаваныя [[8 верасня]] [[1947]] г. падчас верагоднай спробы выезду ў [[Польшча|Польшчу]] на станцыі Навадруцак каля Глыбокага. Пасля арышту знаходзіўся ў полацкай турме. Быў асуджаны разам з маці Ганнай і дзядзькам Аляксеем Бабічам, якіх судзілі за неданясенне. Пад час судовага працэсу былі дапушчаныя грубыя фальсіфікацыі, Івана Бабіча асудзілі як паўналетняга, дзеля чаго наўмысна напісалі нібыта ён нарадзіўся ў [[1929]] г. Іван Бабіч тлумачыў, чаму атрымаў менавіта 25 гадоў, у той час як іншыя шараговыя сябры атрымалі 10: «Маю віну асабліва абцяжарыла «зброя». Мне адмералі аж 25 гадоў. А я ж зброю наогул у руках не трымаў па-сапраўднаму. Пад час свайго гуляння па гумнах, па лесе меў з сабой усяго толькі сцізорык - хлеба, сала адкроіць». Адбываў пакаранне ў канцлагерах [[Комі АССР]], пад [[Тайшэт]]ам, у [[Нарыльск]]у (Горлагу). У маі—ліпені [[1953]] г. браў удзел у [[Нарыльскае паўстанне|паўстанні вязняў]], якое ахапіла нарыльскі Горлаг. У [[1955]] г. разам з сястрой быў накіраваны ў [[Маладзечна]] на перагляд судовай справы, а ў хуткім часе быў вызвалены. Пасля вяртання ў Беларусь знаходзіўся пад цікам мясцовых савецкіх уладаў, таму разам з [[Марыя Бабіч|Марыяй Бабіч]] і яе мужам [[Леў Бялевіч|Львом Бялевічам]], які таксама належаў да [[Саюз беларускіх патрыётаў|СБП]], выехаў на заробкі ў [[Інта|Інту]] (Комі АССР). Там працаваў у шахце і электрыкам шахтавага абсталявання. Некалькі разоў яго прадстаўлялі да працоўных узнагарод, але у канцы яго заўжды выкрэслівалі са спіскаў праз тое, што раней быў палітзняволеным. Урэшце толькі падчас [[перабудова|перабудовы]] Іван Бабіч быў узнагароджаны ордэнам «шахцёрскай славы». Пасля выхаду на пенсію разам з жонкай Таццянай вярнуўся ў [[Беларусь]], пасяліўся ў [[Ваўкавыск]]у. Сястра Марыя Бабіч успамінала: «Перад смерцю, прадчуваючы свой канец, ён папрасіў нас, родных, каб паклалі яго ў труну з выявай «Пагоні» і бел-чырвона-белага сцягу, а на помніку напісалі: «Хай сняцца сны аб Беларусі». Мы выканалі ягоны запавет». Памёр [[3 кастрычніка]] [[1994]] г. пасля доўгай хваробы на рак, выкліканай пакутамі ў [[ГУЛАГ]]у. {{зноскі}} == Літаратура == * Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн., 1997. С. 18, 20, 75, 86, 88, 117, 140, 141, 215-243, 311, 314, 340. * Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3. == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i/index_26941.html{{Недаступная спасылка}} Біяграфія Івана Бабіча на старонцы [[Леанід Маракоў|Леаніда Маракова]]] == Гл. таксама == * [[Саюз беларускіх патрыётаў]] {{DEFAULTSORT:Бабіч Іван}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх патрыётаў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Нарыльскага паўстання]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку]] gr3v7io7u45j4lpe3m3e0mha1rxs7jk 0 590926 5154926 3842601 2026-06-16T10:03:58Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5154926 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джон Альберта Легуізама''' ({{lang-en|John Alberto Leguizamo}}, {{ДН|22|7|1964}}, {{МН|Багата||}}) — амерыканскі акцёр калумбійскага паходжання, камедыянт, спявак, танцор і прадзюсар. Лаўрэат прэміі «[[Эмі]]». == Фільмаграфія == * (1996) «[[Рамэа + Джульета]]» — ''Цібальд, стрыечны брат Джульеты'' {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Легуізама Джон}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Obie]] 4ms9n6gn0l0ooymt3gxdq8yk0mwjz9m 0 593011 5154730 4792356 2026-06-15T19:30:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154730 wikitext text/x-wiki {{Сінгл |Назва = You Are The Only One |Вокладка = Sergey Lazarev — You Are The Only One (вокладка).jpeg |Выканаўца = [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргея Лазарава]] |Альбом = [[THE ONE (альбом Сяргея Лазарава)|THE ONE]] |Выпушчаны = [[5 сакавіка]] [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] |Фармат = [[Радыёратацыя]], [[лічбавая дыстрыбуцыя]] |Запісаны = 2015 |Жанр = [[данс-поп]] |Кампазітар = [[Дзімітрыс Кантопулас]], [[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіп Кіркораў]] |Працягласць = 3:06 |Лэйбл = [[Universal Music Group]] |Чарты = [[#Пазіцыі ў чартах]] |Прадзюсар = Дзімітрыс Кантопулас |Аўтар песні = Джон Балард, Ральф Чарлі |Папярэдні = Весна |Пап_год = 2015 |Год = 2016 |Наступны = Пусть весь мир подождёт |Наст_год = 2016 |Яшчэ = {{Картка песні на Еўрабачанні | song = {{сцяг|Расія}} «You Are The Only One» | year = 2016 | country = Расія | artist = [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргей Лазараў]] | language = англійская | composer = [[Дзімітрыс Кантопулас]], [[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіп Кіркораў]] | lyricist = Джон Балард, Ральф Чарлі | place = 3 | points = 491 | place_semi = 1 | points_semi = 342 | prev = A Million Voices | prev_year = 2015 | prev_link = A Million Voices | next = Flame Is Burning | next_year = 2017 | next_link = Flame Is Burning }} }} {{Іншыя значэнні|You Are the Only One}} '''«You Are the Only One»''' ({{lang-be|Ты — адзіная}}<ref>[https://afisha.mail.ru/stars/news/47125/ Лазарев посвятил свою песню для «Евровидения» конкретной девушке]{{ref-ru}}</ref>) — песня [[Расія|расійскага]] выканаўцы [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргея Лазарава]], з якой ён выступіў на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2016|конкурсе песні Еўрабачанне 2016]]. Прэзэнтацыя сінгла і відэакліпа адбылася ў праграме [[Расія-1|«Весці ў суботу»]] 5 сакавіка [[2016 год у гісторыі музыкі|2016 года]] на тэлеканале «[[Расія-1]]». Аўтарамі сінгла выступілі [[Дзімітрыс Кантопулас]] і [[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіп Кіркораў]]<ref name="Reveal">{{cite web|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=tonight_russia_presents_song_for_stockholm|title=Tonight: Russia presents song for Stockholm|date=5 March 2016|first=Marco|last=Brey|publisher=EBU|lang=en}}</ref>. Песня заняла трэцяе месца на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2016|конкурсе песні Еўрабачанне 2016]], атрымаўшы перамогу ў галасаванні тэлегледачоў. У далейшым песня стала першым сінглам з шостага студыйнага альбома Лазарава [[THE ONE (альбом Сяргея Лазарава)|THE ONE]], куды ўвайшла пад нумарам 9. == Стварэнне песні == У адным з інтэрв’ю [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргей Лазараў]] распавёў<ref>{{Cite news|author=«Elle»|title=Сергей Лазарев поделился тизером видеоклипа на конкурсную песню от России|date=5 марта 2016|url=http://www.elle.ru/celebrities/sergey-lazarev-podelilsya-tizerom-pesni-dlya-evrovideniya/|access-date=5 марта 2016|archive-date=8 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308110421/http://www.elle.ru/celebrities/sergey-lazarev-podelilsya-tizerom-pesni-dlya-evrovideniya/|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.elle.ru/celebrities/sergey-lazarev-podelilsya-tizerom-pesni-dlya-evrovideniya/ |title=Архіўная копія |access-date=26 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308110421/http://www.elle.ru/celebrities/sergey-lazarev-podelilsya-tizerom-pesni-dlya-evrovideniya/ |archive-date=8 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>, што не адразу даў згоду на ўдзел у конкурсе<ref>{{Cite news|author=«Lenta.ru»|title=Россию на «Евровидении-2016» представит Сергей Лазарев |date=5 марта 2016|url=https://lenta.ru/news/2015/12/11/lazarev/|access-date=5 марта 2016}}</ref>. Паводле яго слоў, ён восем гадоў абыходзіў конкурс бокам, але яму ўсё жа шмат разоў прапанавалі прадставіць краіну на конкурсе. Пра тое, што Сяргей Лазараў будзе прадстаўляць Расію на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2016|конкурсе песні Еўрабачанне 2016]], стала вядома на пачатку снежня [[2015]] года. Пазней, некаторы час да сакавіка пра песню і яе выканаўцу нічога не было чутна<ref>{{Cite news|author=«Lenta.ru»|title=Россию на «Евровидении-2016» представит Сергей Лазарев |date=5 марта 2016|url=https://lenta.ru/news/2015/12/11/lazarev/|access-date=5 марта 2016}}</ref>. [[2 сакавіка]] ў афіцыйным акаўнце [[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіпа Кіркорава]] быў апублікаваны цізер да відэакліпа<ref>{{Cite news|author=Камчатский край|title=Сергей Лазарев сказал, в чем секретная сила его песни для «Евровидения-2016»|date=5 марта 2016|url=http://kamkrai.com/2016/03/sergey-lazarev-skazal-v-chem-sekretnaya-sila-ego-pesni-dlya/|access-date=5 марта 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306101251/http://kamkrai.com/2016/03/sergey-lazarev-skazal-v-chem-sekretnaya-sila-ego-pesni-dlya/|archive-date=6 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Аўтарамі музыкі з’яўляюцца грэчаскі кампазітар [[Дзімітрыс Кантопулас]] і расійскі спявак і прадзюсар [[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіп Кіркораў]]<ref>{{Cite news|author=«Аргументы»|title=Сергей Лазарев и его команда показали клип на песню для «Евровидения» (ВИДЕО) |date=5 марта 2016|url=http://argumenti.ru/showbiz/2016/03/437534|access-date=5 марта 2016}}</ref>. Тэкст для кампазіцыі быў падрыхтаваны Джонам Балардам і Ральфам Чарлі. Рэліз кампазіцыі адбыўся [[5 сакавіка]] [[2016]] года на тэлеканале «[[Расія-1]]»<ref>{{Cite news|author=«Super.ru»|title=Сергей Лазарев представит Россию на Евровидении 2016|date=5 марта 2016|url=http://super.ru/news/116490|access-date=5 марта 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316171935/http://super.ru/news/116490|archive-date=16 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. [[10 мая]] [[2016]] года Сяргій Лазараў выканаў песню ў першым паўфінале [[Конкурс песні Еўрабачанне 2016|конкурсу песні Еўрабачанне 2016]]. {{quotation|Я паслухаў песню і не сказаў не, вырашыў, што мне трэба падумаць<ref>{{Cite news|author=33 Live|title=Официальный тизер клипа на Евровидение 2016. Видео|date=5 марта 2016|url=http://33live.ru/novosti/02-03-2016-oficialnyj-tizer-pesni-sergeya-lazareva-dlya-evrovideniya-video.html|access-date=5 марта 2016}}</ref>. Усю дарогу, што я ехаў са студыі, яна круцілася ў мяне ў галаве. А чаму б і не, падумаў я, і ў выніку даў згоду. Я думаю, што песня мае неймаверны магнетызм і сілу. Пачуўшы яе ўпершыню, я быў уражаны яе эмацыйным свячэннем і энергіяй. Гэта пісня ў выніку ўплынула на маё рашэнне прыняць удзел у конкурсе «Еўрабачанне»<ref>{{Cite news|author=«Московский комсомолец»|title=Сергей Лазарев представил клип на «магическую» песню для «Евровидения» |date=5 марта 2016|url=http://www.mk.ru/culture/2016/03/05/sergey-lazarev-predstavil-klip-na-magicheskuyu-pesnyu-dlya-evrovideniya.html|access-date=5 марта 2016}}</ref>.}} == Відэакліп == [[Выява:ESC2016 - Russia 07.jpg|thumb|left|260px|{{center|«You Are the Only One». [[Конкурс песні Еўрабачанне 2016|Еўрабачанне-2016]].<br>[[Стакгольм]], 6 мая 2016 года}}]] Раніцай [[5 сакавіка]] на афіцыйным канале Сяргея Лазарава ў «[[YouTube]]» і партале «[[УДТРК]]» адбылася прэм’ера відэакліпа на сінгл<ref>{{Cite news|author=«[[YouTube]]»|title=Премьера видеоклипа на конкурсную песню от России на Евровидение 2016|date=5 марта 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=w7hRZS-nLhY|access-date=5 марта 2016}}</ref>. Кліп быў зняты рэжысёрам [[Канстанцін Аляксандравіч Чарапкоў|Канстанцінам Чарапковым]] і піцерскай камандай «Illuminariun 3000», якая працуе ў сферы стварэння 3D-інсталяцый. Вырабніцтвам відэакліпа занялася кампанія «SEVER Production Co». У відэакліпе таксама прыняла ўдзел мадэль Уладзіслава Еўтушэнка, якая прадстаўляла Расію на конкурсе [[Міс Сусвет 2015]]. Як распавёў сам выканаўца ў сваім акаўнце [[Instagram]], здымкі відэакліпа праходзілі ў снежні [[2015]] года ў спецыяльна пабудаванай студыі. Сама песня і відэакліп трымаліся ў строгім сакрэце<ref>{{Cite news|author=«Русская служба новостей»|title=В Сети появился клип на песню Лазарева для «Евровидения»|date=5 марта 2016|url=http://rusnovosti.ru/posts/411162|access-date=5 марта 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306103252/http://rusnovosti.ru/posts/411162|archive-date=6 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="euro">{{Cite news|author=«Вести»|title=Сергей Лазарев: все мои планы разрушила песня для "Евровидения"|date=5 марта 2016|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=2727946|access-date=5 марта 2016}}</ref>. [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Лазараў]] адзначыў, што пастаноўка на сцэне конкурсу будзе значна адрознівацца ад пастаноўкі ў відэакліпе. Відэакліп атрымаў добрыя водгукі як ад музычных крытыкаў, так і ад расійскіх слухачоў<ref name="iTunes">[https://itunes.apple.com/ru/album/you-are-the-only-one-single/id1089863277?l=en You Are the Only One — Sergey Lazarev]</ref>. == Ацэнкі == Вядомы расійскі прадзюсар, спявак і кампазітар, а таксама па сумяшчальніцтве аўтар конкурснай песні [[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіп Кіркораў]] ацаніў песню па даслугах і таксама ў сваім меркаванні згадаў, што ў Расіі ёсць артысты, якія можуць прадстаўляць музыку<ref>{{cite web|last1=Jiandani|first1=Sanjay|title=Russia: RTR confirms participation in Eurovision 2016|url=http://esctoday.com/105459/russia-rtr-confirms-participation-in-eurovision-2016/|website=esctoday.com|access-date=10 December 2015|date=30 September 2015}}</ref>: {{quotation|Я вельмі спадзяюся на аб’ектыўнасць, на тое, што артыст такога ўзроўню, як Сяргей Лазараў, у чаргавы раз давядзе, што ў Расіі вельмі шмат таленавітых артыстаў маладога пакалення і яны канкурэнтаздольныя. На ўзроўні такога еўрапейскага форума гэтыя артысты годна можуць прадстаўляць не толькі свою краіну, але і музыку ў цэлым.}} Сам выканаўца песні [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргей Лазараў]] падчас інтэрв’ю аднаму з расійскіх тэлеканалаў прызнаўся, што песня і прадстаўленне Расіі на [[Конкурс песні Еўрабачанне|конкурсе песні Еўрабачанне 2016]] сарвала яму водпуск пасля канцэртнага тура. Ён пракаменціраваў і песню і гэты момант<ref>{{cite web|title=Сергей Лазарев может выступить на "Евровидении-2016" с песней Филиппа Киркорова|url=http://tass.ru/kultura/2518911|website=tass.ru|publisher=ТАСС|access-date=11 December 2015|date=11 December 2015}}</ref>: {{quotation|Я ў гэтую песню закаханы ўсей душой! Яна прымусіла мяне ў гэтым годзе ўсё ж такі даць згоду на ўдзел у «Еўрабачанні». Гэта шмат пра што кажа. Я 8 гадоў абыходзіў бокам гэты конкурс, нягледзячы на тое, што мяне вельмі шмат угаворвалі. Гэты год у мяне распісаны, ідзе гастрольны тур. І як раз з 1-га па 15 мая я сабе пакінуў выходныя. Думаў, паеду пасля доўгага тура ў водпуск, адпачыну. Гэта я планаваў 8 месяцаў таму. Але потым я пачуў званок Філіпа Кіркорава, які сказаў: твая кандыдатура ў гэтым годзе разглядаецца каналам «Расія-1» і рэдакцыйным саветам УДТРК як адна з галоўных на паездку на «Еўрабачанне»<ref>{{cite web|last1=Jordan|first1=Paul|title=Allocation Draw: The results!|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=allocation_draw_the_results|website=eurovision.tv|publisher=European Broadcasting Union|access-date=25 January 2016|date=25 January 2016}}</ref>.}} == Спіс кампазіцый == {{Track listing | headline = Лічбавая Дыстрыбуцыя<ref name="iTunesSong">{{Cite news|author=iTunes Store|title=Sergey Lazarev — You Are My Only One — iTunes Russia|date=5 сакавіка 2016|url=https://itunes.apple.com/ru/album/you-are-the-only-one-single/id1089863277|access-date=5 сакавіка 2016}}</ref> | writing_credits = yes | extra_column =Прадзюсар(ы) | title2 = You Are the Only One | writer2 = [[Дзімітрыс Кантопулас]], [[Філіп Бядросавіч Кіркораў|Філіп Кіркораў]], Джон Балард, Ральф Чарлi | extra2 = [[Дзімітрыс Кантопулас]] | length2 = 3:06 }} == Гісторыя рэліза == {|class=wikitable ! Рэгіён ! Дата ! Фармат ! Лэйбл |- | Свет | [[5 сакавіка]] [[2016]]<ref name="iTunesSong"/> | [[Music download|Digital download]] | State Television Company |- |} == Пазіцыі ў чартах == {{Слупкі}} {{Col-3}} === Тыднёвыя чарты === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"|Краіна !scope="col"|Вышэйшая<br />пазіцыя |- |[[СНД]] ([[Tophit]] Агульны Топ-100)<ref name="tophit" /> |align="center"|18 |- |СНД ([[Tophit]] Топ-100 па заяўках)<ref name="tophit">{{Cite web |url=http://www.tophit.ru/tracks/view/72790 |title=Основные параметры ротации трека на радиостанциях, работающих в системе TOPHIT.RU |access-date=27 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413105548/http://www.tophit.ru/tracks/view/72790 |archive-date=13 красавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> |align="center"| 15 |- |[[Расія]] ([[Tophit]] Расійскі Топ-100)<ref name="tophit" /> |align="center"|19 |- |[[Расія]] ([[Tophit]] Маскоўскі Топ-100)<ref name="tophit" /> |align="center"|29 |- |[[Украіна]] ([[Tophit]] Украінскі Топ-100)<ref name="tophit" /> |align="center"|112 |- |[[Украіна]] ([[Tophit]] Кіеўскі Топ-100)<ref name="tophit" /> |align="center"|67 |- | [[Швецыя]] ([[Sverigetopplistan]])<ref>[http://www.sverigetopplistan.se/ Sverigetopplistan — Sveriges Officiella Topplista]. Sverigetopplistan. Retrieved on 20 May 2016.</ref> |align="center"|34 |- | [[Францыя]] ([[Syndicat National de l'Édition Phonographique|SNEP]])<ref>{{cite web|url=http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-telecharges/?ye=2016&we=20|title=Le Top de la semaine : Top Singles Téléchargés - SNEP (Week 20, 2016)|publisher=Syndicat National de l'Édition Phonographique|lang=fr|access-date=21 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160520164228/http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-telecharges/?ye=2016&we=20|archive-date=20 мая 2016|url-status=dead}}</ref> |align="center"|53 |- {{singlechart|Austria|40|artist=Sergey Lazarev|song=You Are the Only One|accessdate=25 May 2016}} |- {{singlechart|Flanders|73|artist=Sergey Lazarev|song=You Are The Only One|accessdate=20 May 2016}} |- {{singlechart|Finnish|17|artist=Sergey Lazarev|song=You Are The Only One|accessdate=20 May 2016}} |- {{singlechart|Hungarytop10|36|year=2016|week=19|artist=Sergey Lazarev|song=You Are The Only One|accessdate=20 May 2016}} |- {{singlechart|Spain|49|artist=Sergey Lazarev|song=You Are The Only One|accessdate=30 May 2016}} |- {{singlechart|Scotland|71|date=2016-05-20|accessdate=20 May 2016}} |- {{singlechart|UKdownload|75|date=2016-05-20|accessdate=21 May 2016}} |- |} {{Col-3}} === Чарты iTunes === {| class="wikitable sortable" !align="left"|Краіна !align="left"|Вышэйшая<br />пазіцыя |- |Worldwide ('''[[iTunes]]''')<ref>{{cite web|url=http://kworb.net/ww/archive/20150524.html|title= Sergey Lazarev — You Are the Only One — Worldwide iTunes Charts}}</ref> |align="center"|25 |- |Расія ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://kworb.net/ww/archive/20150524.html|title= Sergey Lazarev — You Are the Only One — Russia iTunes Charts}}</ref> |align="center"|1 |- |Беларусь ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://kworb.net/itunes/_by.html|title=Sergey Lazarev — You Are the Only One — Belarus iTunes Charts|access-date=27 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306214918/http://kworb.net/itunes/_by.html|archive-date=6 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> |align="center"|1 |- |Казахстан ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://kworb.net/itunes/_kz.html|title=Sergey Lazarev — You Are the Only One — Kazahkstan iTunes Charts|access-date=27 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306213313/http://kworb.net/itunes/_kz.html|archive-date=6 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> |align="center"|1 |- |Латвия ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://kworb.net/itunes/_lv.html|title=Sergey Lazarev — You Are the Only One — Latvia iTunes Charts|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306222753/http://kworb.net/itunes/_lv.html|archive-date=2016-03-06}}</ref> |align="center"|1 |- |Украіна ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=http://sesctracker.com|title=Eurovision tracker. iTunes}}{{Недаступная спасылка}}</ref> |align="center"|3 |- |Эстонія ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|3 |- |Малдова ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|6 |- |Славенія ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|7 |- |Польшча ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|8 |- |Грэцыя ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://snkhan.co.uk/stuff/iTunes.php?chart=GR|title= Sergey Lazarev — You Are the Only One — Grece iTunes Charts}}</ref> |align="center"|11 |- |Швецыя ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://snkhan.co.uk/stuff/iTunes.php?chart=SE|title= Sergey Lazarev — You Are the Only One — Sweden iTunes Charts}}</ref> |align="center"|5 |- |Фінляндыя ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://www.hotmusiccharts.com/fi/itunes/100|title= Sergey Lazarev — You Are the Only One — Finland iTunes Charts}}</ref> |align="center"|9 |- |Бельгія ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/|title= Sergey Lazarev — You Are the Only One — Belgian iTunes Charts|publisher=Ultratop}}</ref> |align="center"|11 |- |Ізраіль ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://kworb.net/itunes/_il.html|title=Sergey Lazarev — You Are the Only One — Israel iTunes Charts|access-date=27 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306222327/http://kworb.net/itunes/_il.html|archive-date=6 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> |align="center"|26 |- |Нарвегія ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://www.tophitchart.com/norway|title=Sergey Lazarev — You Are the Only One — Norway iTunes Charts|access-date=27 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223095907/http://www.tophitchart.com/norway|archive-date=23 снежня 2015|url-status=dead}}</ref> |align="center"|26 |- |Нідэрланды ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://snkhan.co.uk/stuff/iTunes.php?chart=NL|title= Sergey Lazarev — You Are the Only One — Netherlands Sweden iTunes Charts}}</ref> |align="center"|15 |- |Аўстрыя ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|10 |- |Швейцарыя ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|25 |- |Іспанія ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://www.itunescharts.net/esp/charts/songs/2016/03/05|title=Sergey Lazarev — You Are the Only One — Spain Sweden iTunes Charts|access-date=27 сакавіка 2019|archive-date=6 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306214912/http://www.itunescharts.net/esp/charts/songs/2016/03/05|url-status=dead}}</ref> |align="center"|20 |- |Перу ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://www.tophitchart.com/peru|title=Sergey Lazarev — You Are the Only One — Peru Sweden iTunes Charts|access-date=27 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224100015/http://www.tophitchart.com/peru|archive-date=24 снежня 2015|url-status=dead}}</ref> |align="center"|103 |- |Ірландыя ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|36 |- |Данія ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|30 |- |Арменія ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|155 |- |Мальта ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|82 |- |Германія ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|39 |- |Тайланд ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://music.okihika.com/TH/0|title=Sergey Lazarev — You Are the Only One — Thailand Sweden iTunes Charts|access-date=27 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303001514/http://music.okihika.com/TH/0|archive-date=3 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> |align="center"|169 |- |Партугалія ('''iTunes''')<ref>{{cite web|url=http://kworb.net/itunes/_pt.html|title=Sergey Lazarev — You Are the Only One — Portugal Sweden iTunes Charts|access-date=27 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306223732/http://kworb.net/itunes/_pt.html|archive-date=6 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> |align="center"|175 |- |Францыя ('''iTunes''')<ref name=autogenerated2 /> |align="center"|30 |- |} {{Col-3}} === [[Spotify]] === {| class="wikitable sortable" !align="left"|Краіна !align="left"|Вышэйшая пазіцыя <br /> (праслухоўванні) |- |{{сцягафікацыя|Швецыя}}<ref>{{cite web|url=http://sesctracker.com/spotify|title=Eurovision tracker. Spotify}}{{Недаступная спасылка}}</ref> |align="center"|106 (24357) |- |} {{Слупкі/канец}} == Рускамоўная версія == 3 жніўня 2016 года Лазараў выпусціў рускамоўную версію песні пад назвай '''«Пусть весь мир подождёт»'''. Тэкст не з’яўляўся перакладам арыгінала, але тэма адзінай любові была захавана ў прыпеве. У далейшым гэтая версія стала першым сінглам з пятага альбома Лазарава «[[В Эпицентре]]», куды ўвайшла пад нумарам 9. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=w7hRZS-nLhY Відэакліп песні] на сайце «[[YouTube]]»{{ref-en}} * [https://itunes.apple.com/ru/album/you-are-the-only-one-single/id1089863277 Афіцыйная старонка песні] ў магазіне «[[iTunes Store]]»{{ref-ru}} * [http://www.perevod-pesen.ru/sergey-lazarev-you-are-the-only-one/ Тэкст і пераклад песні] на рускую мову{{ref-ru}} {{start box}} {{succession box |title = Песня Расіі на «Еўрабачанні» |years = [[Конкурс песні Еўрабачанне 2016|2016]] |before = [[Паліна Сяргееўна Гагарына|Паліна Гагарына]]<br>«[[A Million Voices]]» |after = [[Юлія Алегаўна Самойлава|Юлія Самойлава]]<br>«[[Flame Is Burning]]» }} {{end box}} {{Расія на конкурсе песні Еўрабачанне}} [[Катэгорыя:Філіп Кіркораў]] [[Катэгорыя:Песні Сяргея Лазарава]] [[Катэгорыя:Песні Расіі на конкурсе Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Песні конкурсу Еўрабачанне 2016]] q387inpbwrbn2af4k0yxgv93x1oj0s2 0 593275 5154647 5085446 2026-06-15T13:57:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154647 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў |Назва= The Road Dogs |Ключ=Road Dogs, The |Лога=The Road Dogs - Circle Logo.png |Шырыня_лога=100px |Фота= |Апісанне_фота=Nišville Jazz Festival 2018 (Niš, Serbia) |Шырыня_фота= |Фон=group_or_band |Жанры={{flatlist| * [[Блюз-рок]] * [[:ru:Сатерн-рок|Паўднёвы рок]]}} |Гады=[[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] - па сённяшні дзень |Краіна=Беларусь |Горад={{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] |Мова={{flatlist| * [[англійская мова|англійская]] * [[руская мова|руская]] * [[польская мова|польская]] * [[беларуская мова|беларуская]]}} |Склад= * Сяргей Скляраў * Вадзім Галіулін * Максім Марчанка * Яўген Сцяпанаў |Іншыя праекты ўдзельнікаў=[[:pl:Michał Kielak|Michał Kielak]] |Былыя ўдзельнікі= * Юрый Аляшаў * Мікалай Валынец * Георгій Станкевіч * Святаслаў Чарнуха |Сайт=[blues.by Афіцыйны сайт] }} '''The Road Dogs''' (на [[слэнг]]у "Блізкія Сябры"<ref>{{Cite web |url=http://onlineslangdictionary.com/meaning-definition-of/road-dog |title=Road Dog — The Online Slang Dictionary |access-date=28 сакавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005202334/http://onlineslangdictionary.com/meaning-definition-of/road-dog |archivedate=5 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref>, даслоўна "Дарожныя сабакі") — гурт з [[Беларусь|Беларусі]], які выконвае музыку ў стылі [[блюз-рок]].<ref>[http://www.experty.by/content/road-dogs-esli-muzyka-stanovitsya-rabotoi-eto-beda-fotovideo The Road Dogs: "Калі музыка становіцца працай, то гэта бяда!"]</ref> == Гісторыя == Гурт The Road Dogs быў заснаваны ў 2007 годзе ў Мінску і першапачаткова арыентаваўся на [[блюз-рок]] 1970-х гадоў. У далейшым стыль быў пашыраны да сучаснага блюзу і на сёння ўяўляе з сябе сплаў традыцый каранёвага [[блюз]]у, [[:ru:Сатерн-рок|паўднёвага року]], [[:ru:Фанк|фанку]], [[:ru:Соул|соўлу]] і [[:ru:Госпел|госпелу]]. У вытокаў гурта стаяць два бяссменыя лідары - гітарыст Вадзім Галіулін і вакаліст-гітарыст Сяргей Скляраў. Пазней да іх далучыліся бубнач Максім Марчанка і бас-гітарыст Мікалай Валынец. У такім складзе адбыўся першы выступ гурта 9 літаспала 2008 года на 3-м Міжанродным Фестывалі "Мінск блюз". З 2012 па 2016 год уключна з гуртом супрацоўнічаў гітарыст і аранжыроўшчык Георгій Станкевіч. першы альбом пад назвай "№1" быў запісаны ў 2013 годзе на студыі Maple Tree і выпушчаны фірмай [[Vigma]]. На самую вядомую песню "Волк" быў зняты кліп, сродкі на які былі сабраныя праз краўдфандынг-пляцоўку ULEJ. У арыгінальным складзе гурт праіснаваў да 2013 года, калі на змену Мікалаю Валынцу прыйшлоў бас-гітарыст Яўген Сцяпанаў. Гурт мае за плячыма дзесяцігадовы досвед канцэртнай дзейнасці і актыўна выступае ў клубах, на вялікіх сцэнах, міжнародных блюзавых фестывалях ([[:pl:Suwałki Blues Festival|Suwałki Blues Festival]], [[:en:Nišville|Nišville Jazz Festival]], [[:pl:Blues Express|Blues Express]]) у Польшчы, Грузіі, Сербіі, Чэхіі, Беларусі і Расіі. == Склад == ==== Цяперашні склад гурта ==== * Сяргей Скляраў<ref>[http://bolshoi.by/persona/7-otkroveniy-sklyarova 7 адкрыццяў Склярава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171006013329/http://bolshoi.by/persona/7-otkroveniy-sklyarova/ |date=6 кастрычніка 2017 }}</ref> — [[вакал]], [[гітара]] <small>(2007 - наш час)</small> * Вадзім Галіулін — [[гітара]], [[:ru:Бэк-вокал|бэк-вакал]], [[вакал]] <small>(2007 - наш час)</small> * Максім Марчанка<ref>[https://www.facebook.com/EvolutionMinsk Студия Evolution — этнічныя бубны ў Мінску]</ref> — [[Ударная ўстаноўка|бубны]], [[:ru:Перкуссия|перкусія]] <small>(2007 - лістапад 2014, май 2015 - наш час)</small> * Яўген Сцяпанаў — [[бас-гітара]] <small>(лістапад 2013 - наш час)</small> ==== Іншыя ўдзельнікі гурта ==== * Юрый Аляшаў — бас-гітара <small>(лістапад 2007 - студзень 2008)</small> * Мікалай Валынец — бас-гітара <small>(студзень 2008 - лістапад 2013, канцэрты, туры)</small> * Георгій Станкевіч — гітара, бэк-вакал, вакал <small>(2012 - 2016)</small> * Святаслаў Чарнуха — бубны <small>(лістапад 2014 - май 2015, канцэрты, туры)</small> * Кірыл Шэвандо — бубны, перкусія <small>(канцэрты, туры)</small> ==== Удзельнікі гурта па гадах ==== {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:18 PlotArea = left:130 bottom:90 top:20 right:60 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/11/2007 till:{{#time: d/m/Y }} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Colors = id:vocal value:red legend:Вакал id:guitar value:green legend:Гітара id:bass value:blue legend:Бас-гітара id:drums value:orange legend:Бубны id:studio value:black legend:Студыйны_альбом Legend = orientation:ver position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:1 start:2008 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:2008 LineData = at:01/07/2013 color:black layer:back at:01/12/2019 color:black layer:back at:01/06/2025 color:black layer:back BarData = bar:Sergey text:"Сяргей Скляраў" bar:Vadim text:"Вадзім Галіулін" bar:George text:"Георгій Станкевіч" bar:Yuri text:"Юрый Аляшаў" bar:Nick text:"Мікалай Валынец" bar:Eugene text:"Яўген Сцяпанаў" bar:Maxim text:"Максім Марчанка" bar:Slava text:"Святаслаў Чарнуха" PlotData = width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-5) bar:Sergey from: start till: end color:vocal bar:Sergey from: start till: end color:guitar width:3 bar:Vadim from: start till: end color:guitar bar:Maxim from: start till: 01/11/2014 color:drums bar:Maxim from: 01/05/2015 till: end color:drums bar:Slava from: 01/11/2014 till: 01/05/2015 color:drums bar:Yuri from: start till: 01/02/2008 color:bass bar:Nick from: 01/02/2008 till: 01/11/2013 color:bass bar:Eugene from: 01/11/2013 till: end color:bass bar:George from: 01/01/2012 till: 01/07/2016 color:guitar bar:George from: 01/11/2013 till: 01/07/2016 color:vocal width:3 }} == Інструменты == ==== Унікальныя інструменты ==== [[File:The Road Dogs - Circle Logo.png|thumb|The Road Dogs logo]] Музыканты выкарыстоўваюць імянныя інструменты ручной працы<ref>[http://www.experty.by/content/road-dogs-zap-svayuts-novy-albom-na-myannykh-g-tarakh-fotav-dea The Road Dogs запісваюць новы альбом на імянных гітарах]</ref> [http://svetguitars.com SVET Guitars] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328114520/http://svetguitars.com/ |date=28 сакавіка 2019 }} беларускага [[:ru:Гитарный мастер|гітарнага майстра]] Андрэя Школіка: * [http://svetguitars.com/gallery018.html Roadcaster "The Road Dogs" Special] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328114525/http://svetguitars.com/gallery018.html |date=28 сакавіка 2019 }}<ref>{{Cite web |url=http://svetguitars.com/forum/viewtopic.php?f=4&t=145 |title=Svet guitars — Roadcaster "The Road Dogs" Special |access-date=28 сакавіка 2019 |archive-date=5 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171005202504/http://svetguitars.com/forum/viewtopic.php?f=4&t=145 |url-status=dead }}</ref> * [http://svetguitars.com/gallery027.html Classic Tele "The Road Dogs" Special] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328114521/http://svetguitars.com/gallery027.html |date=28 сакавіка 2019 }}<ref>{{Cite web |url=http://svetguitars.com/forum/viewtopic.php?f=4&t=165 |title=Svet guitars — Telecaster "The Road Dogs" Special |access-date=28 сакавіка 2019 |archive-date=5 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171005051004/http://svetguitars.com/forum/viewtopic.php?f=4&t=165 |url-status=dead }}</ref> ==== Прадстаўнікі брэндаў ==== Вадзім Галіулін і Сяргей Скляраў з'яўляюцца афіцыйнымі [[:ru:Эндорсер|эндорсерамі]] вытворцы гітар [[:ru:Cort Guitars|Cort Guitars]] ў Беларусі.<ref>[http://guitarland.by/news-sobitie/373-cort-endorsers.html Новыя эндорсеры Cort ў Беларусі!]</ref> == Дыскаграфія == === Альбомы === {| class="wikitable" |- ! style="width: 50px;" | Год !! style="width: 160px;" | Назва !! style="width: 160px;" | Фарматы выдання !! style="width: 90px;" | Выдавец !! style="width: 90px;" | Дызайн |-align="center" || 2013 || The Road Dogs №1 || [[CD]], [https://music.apple.com/lu/album/1/1826059841 Apple Music], [https://open.spotify.com/album/31CdA0ZbWAjgkq6BYy5Wt6 Spotify]<br> [http://www.deezer.com/us/album/43883001 Deezer]<br> [https://music.yandex.ru/album/37406404 Yandex Music] || [[Vigma]] || |-align="center" || 2019 || Circle Of Blues || [[CD]], [https://music.apple.com/lu/album/circle-of-blues/1491515358 Apple Music] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211225072956/https://music.apple.com/lu/album/circle-of-blues/1491515358 |date=25 снежня 2021 }}, [https://open.spotify.com/album/66KMSEJIdcrzepCzd5VfTe Spotify]<br> [https://www.deezer.com/us/album/123028802 Deezer]<br> [https://music.yandex.ru/album/37359810 Yandex Music] || Flower Records || |-align="center" || 2025 || Chicken Legs And Human Race || [https://music.apple.com/us/album/chicken-legs-and-human-race/1824554978 Apple Music], [https://open.spotify.com/album/4LkR1ZQSWOx9hxwomfAuXl Spotify]<br> [https://link.deezer.com/s/30wFAtrsoK0yzCWipVGoD Deezer]<br> [https://music.yandex.ru/album/37387912 Yandex Music] || MAQ Records || |} === Зборнікі === {| class="wikitable" |-align="center" ! style="width: 50px;" | Год !! style="width: 160px;" | Назва !! style="width: 160px;" | Фарматы выдання !! style="width: 90px;" | Выдавец |-align="center" || 2014 || Паэты жывуць у песьнях<ref>[https://soundcloud.com/svaboda/sets/paety_zyvuc_u_piesniach Паэты жывуць у песьнях]</ref> || [[:ru:SoundCloud|SoundCloud]] || [[Арт Сядзіба]] |} == Відэа == * {{YouTube|s0FOYHUNj5Y|Кліп гурта на песню "Волк"}}, сродкі<ref>[http://ulej.by/project?id=9853 Стань удзельнікам першага кліпа гурта THE ROAD DOGS!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328114530/https://ulej.by/project%3fid=9853 |date=28 сакавіка 2019 }}</ref> на які былі сабраныя праз [[Краўдфандзінг|краўдфандынг]]-пляцоўку [http://ulej.by ULEJ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161119001348/http://ulej.by/ |date=19 лістапада 2016 }} == Фестывалі == * 2008 — 3rd Minsk Blues Festival (Minsk, BY) * 2009 — 4th International Blues Festival (Minsk, BY)<ref>[http://another.by/gallery/14-11-09-kzminsk-minsk-blues-festival/bm_34 Мінск Блюз 2009] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171005000326/http://another.by/gallery/14-11-09-kzminsk-minsk-blues-festival/bm_34 |date=5 кастрычніка 2017 }}</ref> * 2012 — [[:pl:Suwałki Blues Festival|Suwałki Blues Festival]] (Suwałki, PL)<ref>{{Cite web |url=http://www.blues.suwalki.pl/festival-2012/sbf-2012-inauguracja-2 |title=Suwałki Blues Festival 2012 |access-date=28 сакавіка 2019 |archive-date=5 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171005005200/http://www.blues.suwalki.pl/festival-2012/sbf-2012-inauguracja-2 |url-status=dead }}</ref> * 2013 — The Beatles Shabli (Shabli, BY)<ref>[http://ultra-music.com/news/11380 The Beatles Shabli 2013]</ref> * 2015 — Blues Aperitiv (Šumperk, CZ)<ref>[http://www.bluesalive.cz/aperitiv2015.html Blues Aperitiv 2015] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814052059/http://bluesalive.cz/aperitiv2015.html |date=14 жніўня 2020 }}</ref> * 2015 — Blues Before Christmas (Minsk, BY) * 2016 — [[:pl:Blues Express|Blues Express XXIV]] (Zakrzewo, PL)<ref>[http://bluesexpress.pl/koncerty-blues-express-2016 Blues Express 2016] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171005151737/http://bluesexpress.pl/koncerty-blues-express-2016/ |date=5 кастрычніка 2017 }}</ref> * 2017 — Гарадскі фестываль "Блюз. Лето"<ref>[https://vk.com/summerbluestntrockclub Гарадскі фестываль "Блюз. Лето" 2017]</ref> * 2017 — [[Магутны Фэст]] I (Braslav, BY)<ref>[https://www.facebook.com/magutnyfest Магутны Фэст]</ref> * 2017 — [[:pl:Blues Express|Blues Express XXV]] (Zakrzewo, PL)<ref>[http://bluesexpress.pl/archiwum Blues Express 2017]</ref> * 2018 — Suzdal Blues-Bike Festival X (Suzdal, RU)<ref>[http://www.festivalsuzdal.ru/schedule2018.html Suzdal Blues-Bike Festival 2018] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181123200712/http://www.festivalsuzdal.ru/schedule2018.html |date=23 лістапада 2018 }}</ref> * 2018 — [[Магутны Фэст]] II (Braslav, BY) * 2018 — [[:en:Nišville|Nišville Jazz Festival]] (Niš, SRB)<ref>[http://nisville.com/en/air-stage-4 Nišville Jazz Festival 2018 (Air Stage)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190130213716/http://nisville.com/en/air-stage-4/ |date=30 студзеня 2019 }}</ref> * 2018 — Sairme Blues Summit (Sairme, GE)<ref>[https://sputnik-georgia.ru/culture/20180905/241974010/Gruppa-The-Road-Dogs-iz-Minska-vystupit-georgia.html Гурт The Road Dogs з Мінска выступіць у Грузіі]</ref> * 2018 — Ochota Blues Festival (Warsawa, PL)<ref>[https://www.facebook.com/InternationalOchotaBluesFestival Ochota Blues Festival 2018]</ref> * 2019 — Gdynia Blues Festival (Gdynia, PL)<ref>[https://www.gdyniabluesfestival.eu/artysci/the-road-dogsblr Gdynia Blues Festival 2019]</ref> * 2019 — Suzdal Blues-Bike Festival XI (Suzdal, RU)<ref>[http://www.festivalsuzdal.ru/schedule2019.html Suzdal Blues-Bike Festival 2019] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191226050429/http://www.festivalsuzdal.ru/schedule2019.html |date=26 снежня 2019 }}</ref> * 2019 — [[:pl:Blues Express|Blues Express XXVII]] (Zakrzewo, PL)<ref>[http://bluesexpress.pl/archiwum Blues Express 2019]</ref> * 2019 — Podlaski Maraton Bluesowy 2019 (Bialystok, PL)<ref>{{Cite web |url=http://rekordblusa.pl/ |title=Podlaski Maraton Bluesowy 2019 |access-date=4 студзеня 2020 |archive-date=13 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313042356/http://rekordblusa.pl/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — Lucky Cruisers Weekend 2023 (Pasohlávky, CZ)<ref>{{Cite web |url=http://www.lcw.cz/?page_id=3811 |title=Lucky Cruisers Weekend 2023 |access-date=2023-07-10 |archive-date=2023-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710210446/http://www.lcw.cz/?page_id=3811 |url-status=live }}</ref> {{зноскі|3}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.blues.by}} * {{YouTube_user|@roaddogs}} * {{Facebook|theroaddogs}} * {{УКантакце|trdband}} * {{Instagram|the_road_dogs_official}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2007 годзе]] k44wq4hr1ztglzaaqk9walzx14gl4hy 0 594583 5154728 5145179 2026-06-15T19:06:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154728 wikitext text/x-wiki {{Гульнявая сістэма |title = Xbox One |logo = [[Файл:Xbox One logo wordmark.svg|230px|Афіцыйная эмблема Xbox One]] |image = [[Файл:Microsoft-Xbox-One-Console-Set-wKinect.jpg|300px|Xbox One]] |manufacturer = [[Microsoft]] |type = [[Гульнявая прыстаўка]] |generation = [[Восьмае пакаленне гульнявых сістэм|Восьмае]] |releasedate = {{Сцяг ЗША}} [[22 лістапада]] [[2013]] <br/> {{Сцяг ЕС}} [[22 лістапада]] [[2013]] <br/> {{Сцяг Японіі}} [[4 верасня]] [[2014]] |discontinued = |media = [[Blu-ray Disc]], [[DVD]] |onlineservice = |topgame = ''[[Halo 5: Guardians]]'' (5 млн. экз.)<br/> |predecessor = [[Xbox 360]] |successor = }} '''Xbox One'''&nbsp;— [[гульнявая прыстаўка]] [[Восьмае пакаленне гульнявых сістэм|восьмага пакалення]], распрацавана кампаніяй [[Microsoft]]. Анансаваная ў траўні 2013 года, яна з’яўляецца пераемніцай [[Xbox 360]] і трэцяй кансоллю ў сямействе Xbox. Выйшла ў Паўночнай Амерыцы, часткі краін Еўропы, Аўстраліі і Паўднёвай Амерыцы ў лістападзе 2013 года, а таксама ў Японіі, Кітаі і ў іншых еўрапейскіх краінах у верасні 2014 года. Гэта першая гульнявая прыстаўка Xbox, якая выйшла ў Кітаі. Microsoft пазіцыянуе прылада як «забаўляльную сістэму „усё ў адным“».<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/xbox-one-the-ultimate-allinone-home-entertainment-system-microsoft-finally-unveils-its-latest-console-8626177.html|title=Xbox ONE: 'The ultimate all-in-one home entertainment system':|language=en-GB|work=The Independent|accessdate=2018-10-04}}</ref> Xbox One канкуруе з кансолямі [[Sony]] [[PlayStation 4]], [[Nintendo]] [[Wii U]] і [[Nintendo Switch|Switch]]. Аддаляючыся ад архітэктуры на базе [[PowerPC]] сваёй папярэдніцы, Xbox One вяртаецца да архітэктуры [[x86]], якая выкарыстоўвалася ў арыгінальнай [[Xbox]]. Кансоль абсталявана працэсарам [[AMD]] Accelerated Processing Unit (APU), заснаваным на x86-64 архітэктуры. Кантролер Xbox One быў перапрацаваны ў параўнанні з папярэднікам для Xbox 360. Кансоль больш сканцэнтравана на [[Хмарныя вылічэнні|хмарных вылічэннях]] і функцыях [[Сацыяльная сетка (Інтэрнэт)|сацыяльных сетак]], а таксама магчымасцях запісваць і перадаваць відэакліпы або скрыншоты гульнявога працэсу або трансляваць гульню ў прамым эфіры, за дапамогай сэрвісаў [[Mixer]] і [[Twitch]]. Відэагульні магчыма запускаць з дапамогай кансолі праз лакальную сетку на падтрымоўваных прыладах з [[Windows 10]]. Кансоль можа чытаць [[Blu-ray Disc|Blu-ray]] дыскі і прайграваць лічбавае эфірнае тэлебачанне. Яна дадаткова змяшчае перапрацаваны датчык [[Kinect]], які выпускаецца як Kinect 2.0, мае ўдасканаленне адсочвання руху і распазнання голасу. Xbox One атрымала ў асноўным пазітыўныя водгукі адносна дызайну яе кантролера, мультымедыйных функцый і галасавой навігацыі. Яе стрыманы дызайн атрымаў высокія ацэнкі за тое, што кансоль стала больш надзейнай, чым папярэдніца, Xbox 360. Крытыка засяроджвалася на гульнях за іх тэхнічна нізкі ўзровень, чым у PlayStation 4. Арыгінальны інтэрфейс кансолі быў прызнаны інтуітыўным, хоць змены, унесеныя пазней у [[праграмнае забеспячэнне]] кансолі, атрымалі станоўчы прыём. Новы Kinect атрымала ўхвалення палепшаную дакладнасць адсочвання руху, распазнанне асобы і галасавыя каманды. Арыгінальную версію Xbox One замяніла Xbox One S ў 2016 годзе, што мае меншы форм-фактар і падтрымлівае відэа высокага дынамічнага дыяпазону HDR10, а таксама падтрымку прайгравання відэа ў фармаце 4K і маштабаванне выявы гульняў ад [[1080p]] да [[4K]]. Новая версія атрымала прызнанне за меншы памер, візуальныя паляпшэння на экране і адсутнасць вонкавага блока харчавання, але было адзначана некаторыя мінусы, такія як адсутнасць порта для Kinect. Высокапрадукцыйная мадэль&nbsp;— Xbox One X, была прадстаўлена ў чэрвені 2017 года і выпушчана ў лістападзе; яна валодае палепшанымі тэхнічнымі характарыстыкамі і падтрымкай рэндэрынгу гульняў з дазволам 4K. == Мадэлі == === Xbox One Elite === Абноўленая Xbox One была анансаваная 1 верасня 2015 года і паступіла ў продаж 5 лістапада<ref>{{Cite web|title = Microsoft начала продажи консоли Xbox One Elite с гибридным накопителем на 1 Тбайт|url = http://www.3dnews.ru/923027|website = 3DNews - Daily Digital Digest|publisher = |accessdate = 2015-11-06|archive-date = 4 сакавіка 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304140119/http://www.3dnews.ru/923027|url-status = dead}}</ref>, яе геймпад&nbsp;— з кастрычніка. Кансоль абсталявана гібрыдным назапашвальнікам аб'ёмам 1 Тбайт, які аб'ядноўвае традыцыйны жорсткі дыск і флэш-модуль для захоўвання часта выкарыстоўваюцца файлаў. Геймпад мае зменныя сцікі, ручкі і крыжавіну, якімі карыстальнік можа самастойна змяніць стандартныя. Сам геймпад мае павышаную зносаўстойлівасць і абмежавальнікі Hair Trigger Locks, якія могуць абмяжоўваць амплітуду руху куркоў<ref>{{Cite web|title = Buy Xbox One Elite Controller - Microsoft Store|url = http://www.microsoftstore.com/store/msusa/en_US/pdp/Xbox-One-Elite-Controller/productID.319671000|website = Microsoft Store|accessdate = 2015-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|title = New $499 Xbox One Elite bundle includes 1TB SSHD drive, Elite controller|url = http://www.polygon.com/2015/8/31/9231779/new-499-xbox-one-elite-bundle-includes-1tb-sshd-drive-elite-controller|website = Polygon|accessdate = 2015-09-01}}</ref>. === Xbox One S === [[Файл:Microsoft-Xbox-One-S-Console-wController-L.jpg|міні|Xbox One S]] Перед виставкою E3 13 червня 2016 року було анонсовано вдосконалену модель Xbox One S. Яна адрозніваецца значна менш, на 40&nbsp;%, памерамі і белым колерам. Яе жорсткі дыск мае тры варыянты ёмістасці, ўбудаваны блок харчавання і падтрымку [[High Dynamic Range Imaging|HDR]]-графікі дазволам у 4K. Кансоль дазваляе стрыміць відэа ў 4K на [[Netflix]] і [[Amazon Video]], прайграваць фільмы з дыскаў UHD Blu-ray. Порт HDMI 1.4&nbsp;заменена на HDMI 2.0a<ref>{{Citation|last=Xbox|title=Xbox One S|date=2016-06-13|url=https://www.youtube.com/watch?v=XuTwtOo88r8&feature=youtu.be|accessdate=2016-06-13}}</ref>. Абноўлены геймпад падтрымлівае [[Bluetooth]] і мае тэкстураваную паверхню. Акрамя таго Microsoft разам з кансоллю анансавалі магчымасць індывідуальнага дызайну геймпадаў. Гульцы могуць заказваць геймпада ўласнаручна абраных колераў, уключаючы як корпус, так і кнопкі, сцікі і курыцы, і з лазернай гравіроўкай<ref>{{Citation|last=Xbox|title=Xbox Design Lab - Xbox Wireless Controller|date=2016-06-13|url=https://www.youtube.com/watch?v=yGxxXkDqRS8&feature=youtu.be|accessdate=2016-06-13}}</ref>. Выпускаецца ў трох варыянтах: з 500 Гб, 1 Тб і 2 Тб памяці на жорсткім дыску. Адпаведна цэны складаюць $299, $349 і $399<ref>{{Cite web|url=http://www.theverge.com/2016/6/13/11911184/microsoft-xbox-one-s-announced-price-specs-e3-2016|title=Microsoft announces the Xbox One S, its smallest Xbox yet|last=Webster|first=Andrew|date=2016-06-13|website=The Verge|accessdate=2016-06-14}}</ref>. Пачатак серыйнага выпуска адбыўся 2 жніўня 2016 года<ref>{{Cite web|url=http://www.xbox.com/en-US/xbox-one-s|title=Xbox One S {{!}} Xbox|website=Xbox.com|accessdate=2016-07-19}}</ref>. === Xbox One X === [[Файл:XBOX ONE X Gamescom (36042607743).jpg|міні|Xbox One X]] На E3 2016 адбыўся анонс трэцяй мадэлі пад назвай Project Scorpio, што чаканай да выхаду ўвосень 2017 года<ref>{{Cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2017-project-scorpio-tech-revealed|title=Inside the next Xbox: Project Scorpio tech revealed|last=Leadbetter|first=Richard|date=2017-04-06|website=Eurogamer|language=en-UK|accessdate=2017-04-07}}</ref>. Для абноўленай кансолі было заяўлена больш высокую прадукцыйнасць, дынамічнае маштабаванне карцінкі для падтрымання частоты кадраў, палепшаную фільтраванне тэкстур, захоп відэа ў 4K 60 кадраў у секунду<ref>{{Cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/digitalfoundry-2017-project-scorpio-back-compat-five-ways-your-existing-games-will-be-better|title=Five ways your Xbox One and 360 games will be better on Scorpio|last=Leadbetter|first=Richard|date=2017-04-06|website=Eurogamer|language=en-UK|accessdate=2017-04-07}}</ref>. Фінальная назва, Xbox One X, стала вядомая на выстаўцы E3 2017<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/e3-2017-xbox-one-x-is-now-the-name-of-project-scor/1100-6450747/|title=E3 2017: Xbox One X Is Now The Name Of Project Scorpio, Microsoft Reveals|last=Higham|first=Michael|date=2017-06-11|website=GameSpot|language=en-US|accessdate=2017-06-12}}</ref>. Яна значна больш магутны папярэдніх і разлічана на паўнацэнную працу з маніторамі дазволам [[4K]] (а не маштабуецца да яе малюнак ніжэйшых дазволу). Кансоль мае 8 ядраў цэнтральнага працэсара частатой 2,3 Ггц кожнае, замест 1,6 Ггц у арыгінальнай Xbox One. Нададзена 12 Гбайт памяці [[GDDR5]], якая выкарыстоўваецца і як аператыўная, і як відэапамяць. Разам з пашыранай да 384 біт шынай яна дазволіла пазбавіцца выкарыстання eSRAM. 8 Гбайт распрацоўшчыкі могуць выкарыстоўваць па сваім меркаванні, а 4 Гбайт адведзена пад аперацыйную сістэму. Колькасць вылічальных блокаў GPU была павялічана з 16 да 40, а іх частата ўзрасла з 853 МГц да 1172 МГц. Лік шейдерных блокаў падвоены, павялічана ў чатыры разы аб'ём кэш-памяці GPU. Кансоль поўнасцю падтрымлiвае [[DirectX 12]]. Xbox One X будзе абсталёўваецца назапашвальнікам на 1 Тбайт, выхадам HDMI 2.0 і аптычным прывадам з падтрымкай Blu-ray 4K. Паколькі энергаспажыванне складае да 245 Вт, для адводу цяпла ўжываецца тэхналогія выпарнай камеры<ref>{{Cite news|url=http://www.techradar.com/reviews/xbox-one-x|title=Xbox One X review|language=en|work=TechRadar|accessdate=2017-11-07}}</ref>. Пачатак продажаў Xbox One X пачаўся 7 лістапада 2017 года<ref>{{Cite news|url=https://arstechnica.com/gaming/2017/06/xbox-one-x-scorpio/|title=Xbox Scorpio is now Xbox One X—launches November 7 for $499|language=en-us|work=Ars Technica|accessdate=2017-08-21}}</ref>. Назву Project Scorpio было прадастаўлена абмежаванай партыі Xbox One X. Яна адрозніваецца асаблівым дызайнам (графітавых колер, мечанымі тэкстурамі і зялёныя надпісы Project Scorpio на самой кансолі і геймпад), падстаўкай для вертыкальнай ўстаноўкі, і скрынкай, створанай у стылі першай Xbox<ref>{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/store/d/xbox-one-x-1tb-console-project-scorpio-edition/8zjh508rnql0|title=Buy Xbox One X 1TB Console - Project Scorpio Edition - Microsoft Store|website=Microsoft Store|language=en-US|accessdate=2017-08-21}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://kotaku.com/microsoft-announces-project-scorpio-edition-xbox-one-x-1798138926|title=Microsoft Announces 'Project Scorpio' Edition Xbox One X|last=Gach|first=Ethan|language=en-US|work=Kotaku|accessdate=2017-08-21}}</ref>. == Рэакцыя і продажы == Запуск Xbox One аказаўся менш паспяховым, чым чакалася. Асноўная маса крытыкі накіравана на яе меншую магутнасць, чым у PlayStation 4, таксама заўважаліся высокая цана, накіраванасць на мультымедыйныя забавы, акрамя відэагульняў<ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.com/why-xbox-one-failing-five-reasons-its-getting-crushed-sonys-ps4-1665732|title=Why Xbox One Is Failing: Five Reasons It's Getting Crushed By Sony's PS4|date=2014-08-22|accessdate=2016-06-26}}</ref>. Пасля прэзентацыі продажы [[Wii U]] у Вялікабрытаніі падняліся на 875&nbsp;%<ref>{{cite web|url = http://mynintendonews.com/2013/05/24/wii-u-sales-rank-on-amazon-uk-jumps-875-percent-after-xbox-one-reveal/|title = Wii U Sales Rank On Amazon UK Jumps 875 Percent After Xbox One Reveal|archiveurl = https://www.webcitation.org/6GuONwrrV?url=http://mynintendonews.com/2013/05/24/wii-u-sales-rank-on-amazon-uk-jumps-875-percent-after-xbox-one-reveal|archivedate = 2013-05-26|accessdate = 2015-06-24|url-status = live}}</ref>, а акцыі Sony ўзраслі на 9&nbsp;%<ref>{{cite web|url = http://ru.ign.com/xbox-one/57905/news/aktsii-sony-vyrosli-na-9-posle-prezentatsii-novogo|title = АКЦИИ SONY ВЫРОСЛИ НА 9% ПОСЛЕ ПРЕЗЕНТАЦИИ НОВОГО XBOX|accessdate = 2013-05-22|archiveurl = https://www.webcitation.org/6HOVCtvVB?url=http://ru.ign.com/news/3367/sony-stock-up-nine-percent-after-xbox-one-reveal|archivedate = 2013-06-15|url-status = live}}</ref>. Згодна з [[Google]], на момант анонса Xbox One шукала меншая колькасць чалавек, чым PS4 на момант яе прадстаўлення<ref>{{cite web|url=http://www.google.com.ua/trends/explore#q=ps4%2C%20xbox%20one&cmpt=q|title=" Google Trends: Xbox One і PS4|accessdate=2013-05-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GyswIELP?url=http://www.google.ru/trends/explore#q=ps4%2C%20xbox%20one&cmpt=q#q=ps4%2C%20xbox%20one&cmpt=q|archivedate=2013-05-29|url-status=live}}</ref>. У фінансавых справаздачах Microsoft публікавалі інфармацыю аб Xbox One і Xbox 360 разам, не падзяляючы іх. Такім чынам, доўгі час колькасць прададзеных экземпляраў заставалася таямніцай. Але Філ Спенсер, кіраўнік Microsoft Game Studios, паведаміў, што аб’ёмы продажаў новага прадукта апынуліся вышэй, чым у Xbox 360 у той жа перыяд жыццёвага цыкла. Зніжэнне цаны падахвочвала да актыўных пакупак Xbox One з 2015 года, аднак апярэдзіць PlayStation 4 так і не ўдалося<ref>{{Cite web|url=http://www.3dnews.ru/917899|title=Microsoft: продажи Xbox One превысили 11,6 млн единиц|accessdate=2016-06-26|archive-date=29 мая 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529112229/http://www.3dnews.ru/917899/|url-status=dead}}</ref>. На сакавік 2016 года было прададзена больш за 20&nbsp;млн экземпляраў Xbox One<ref>{{Cite web|url = http://www.ubergizmo.com/2016/03/20m-xbox-one-units-sold/|title = 20 Million Xbox One Units Have Reportedly Been Sold To Date|last = PDT|first = Tyler Lee on 03/14/2016 05:57|website = Ubergizmo|accessdate = 2016-03-15}}</ref>. У параўнанні з асноўным канкурэнтам, PlayStation 4, гэта амаль удвая менш. PlayStation 4 за амаль той жа час прадалася ў колькасці 40&nbsp;млн штук<ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.com/ps4-vs-xbox-one-close-40-million-playstation-4-consoles-have-been-sold-2013-launch-2361021|title=PS4 vs. Xbox One: Close To 40 Million PlayStation 4 Consoles Have Been Sold Since 2013 Launch|date=2016-04-28|accessdate=2016-06-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.techtimes.com/articles/141182/20160316/microsoft-xbox-one-reportedly-tops-20-million-units-sold-worldwide-still-trailing-ps4.htm|title=Microsoft Xbox One Reportedly Tops 20 Million Units Sold Worldwide, Still Trailing PS4|date=2016-03-16|accessdate=2016-06-26}}</ref>. У ліпені 2016 цана на Xbox One была зніжана да $ 249, каб прадаць запасы арыгінальнай версіі перад пачаткам продажаў Xbox One S<ref>{{Cite web|url=http://www.theverge.com/2016/7/24/12266322/microsoft-cuts-xbox-one-price-to-249|title=Microsoft cuts Xbox One price to $249|last=Warren|first=Tom|date=2016-07-24|website=The Verge|accessdate=2016-07-27}}</ref>. Выхад абноўленай версіі, Xbox One S, значна палепшыў становішча Microsoft. З яе з’яўленнем у жніўні 2016 продажы Xbox One перавысілі продажы PlayStation 4 на заўважную колькасць<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2016/09/08/xbox-one-s-sales-august-npd-ps4/|title=Xbox One S helped Microsoft outsell the PS4 in August|website=Engadget|accessdate=2016-09-12}}</ref>. Кіраўнік Sony Эндру Хаўс на гэта адказаў, што асноўным канкурэнтам яны бачаць ПК, і менавіта гэта было вырашальным фактарам пры распрацоўцы кансолі PlayStation 4 і яе ўдасканаленых версій<ref>{{Cite web|url=http://metro.co.uk/2016/09/12/sony-names-pc-as-ps4s-main-competitor-not-xbox-one-6122877/|title=Sony names PC as PS4’s main competitor, not Xbox One|last=Metro.co.uk|first=GameCentral for|date=2016-09-12|website=Metro|accessdate=2016-09-13}}</ref>. Xbox One X атрымала водгукі як магутная гульнявая прыстаўка ў свой час. Асаблівых пахвал удастоіліся падтрымка дазволу 4K HDR, палепшаная прадукцыйнасць у старых гульнях, дызайн. Аднак быў раскрытыкаваны назапашвальнік у 1 Тбайт, які пры памеры некаторых гульняў больш за 100 Гбайт параўнальна малы. Заўважалася невялікая колькасць гульняў, якія на пачатак продажаў Xbox One X цалкам выкарыстоўваюць яе магчымасці. Таму многія з крытыкаў прыйшлі да высновы, што стартавая цана ў $ 499 не ёсць апраўдана<ref>{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/updated-xbox-one-x-review-roundup/1100-6454623/|title=[Updated] Xbox One X Review Roundup|last=Dayus|first=Oscar|date=2017-11-06|website=GameSpot|language=en-US|accessdate=2017-11-07}}</ref>. == Гульні == {{main|Спіс гульняў на Xbox One}} Гульні для Xbox One распаўсюджваюцца на дысках&nbsp;[[Blu-ray Disc|Blu-ray]] і цераз &nbsp;[[Xbox Games Store]]. Усе гульні для Xbox One ўсталёўваюцца на жорсткі дыск кансолі, але карыстальнікі могуць пачаць гуляць яшчэ падчас ўстаноўкі, калі яна дасягае пэўнай кропкі, у той час як астатнія гульні усталёўваецца ў фонавым рэжыме<ref>{{Cite web|url = http://www.forbes.com/sites/insertcoin/2014/11/07/ps4-and-xbox-one-need-a-serious-digital-downloading-overhaul/|title = PS4 And Xbox One Need A Serious Digital Downloading Overhaul|last = Tassi|first = Paul|date = |website = |publisher = |language = |accessdate = }}</ref>. Усяго жорсткі дыск кансолі звычайнай версіі здольны змясціць каля 20-і сучасных відэагульняў з разліку, што кожны займае па 30-50 Гб. Пры гэтым гульцам недаступныя ўсе 500 Гб, частка зарэзерваваная пад аперацыйную сістэму<ref>{{Cite web|url=http://www.cinemablend.com/games/Xbox-One-Hard-Drive-Can-Hold-20-Games-60973.html|title=Xbox One Hard Drive Can Only Hold 20 Games - CINEMABLEND|date=2013-12-09|accessdate=2016-06-26}}</ref>. На пачатак 2018 года выйшла 1454 гульні для гэтай кансолі, з іх 167 эксклюзіўных. У дзесятку самых папулярных у 2017 годзе ўвайшлі такія гульні, як: * [[Call of Duty: Black Ops III|Call of Duty: Black Ops 3]] * [[Grand Theft Auto V]] * [[Call of Duty: Advanced Warfare]] * [[Battlefield 1]] * [[Halo 5: Guardians]] * [[Fallout 4]] * [[Call of Duty: Infinite Warfare]] * [[Star Wars Battlefront (2015)|Star Wars Battlefront]] * [[Minecraft]] * [[FIFA 17]]<ref>{{Cite web|url=http://www.vgchartz.com/platform/68/xbox-one/|title=Xbox One - VGChartz|website=www.vgchartz.com|accessdate=2017-06-26}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons category|Xbox One}} * [http://www.xbox.com/uk-UA/ Афіцыйны вэб-сайт] {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Xbox]] [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] [[Катэгорыя:Xbox One| ]] ch8d1p4c903683k71wf1w2c1tsv4nk3 0 617057 5154640 3459607 2026-06-15T13:00:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154640 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Картка:Кампанія|сайт=[http://www.testo.de www.testo.de]|тып=Кампанія|заснавана=1957|размяшчэнне=Германія: Ленцкiрх|галіна=кантрольна-вымяральнае абсталяванне|прадукцыя=кантрольна-вымяральныя прыборы|лагатып=|company_logo=Logo testo.jpg}}[[Германія|Нямецкі]] канцэрн Testo SE & Co. KGaA — найбуйнейшы еўрапейскі вытворнік кантрольна-вымяральнага абсталявання. Кампанія Testo з галаўным офісам у горадзе Ленцкирх, зямлі [[Бадэн-Вюртэмберг|Баден-Вюртемберг]] была заснавана ў [[1957|1957 годзе]]. Сёння Testo Group аб'ядноўвае 33 кампаній-прадстаўніцтвы па ўсім свеце: у Еўропе (у тым ліку Беларусі, Расіі і Украіне), у краінах Азіі (Японіі, Кітаі, Карэі), Паўночнай Амерыкі (Канада, ЗША) і Аўстраліі. == Гісторыя == Кампанія Testoterm (Testo — пачынаючы з 1993 года) была заснавана ў 1957 годзе былымі спецыялістамі медыка-тэхналагічнай кампаніі Atmos. Пачатак кампаніі паклала вынаходства першага ў міры электроннага медыцынскага тэрмометра са стрэлачным індыкатарам. Прыбор стаў сапраўдным прарывам у тэрмометрыі, аднак яго з'яўленне было ўспрынята многімі з вялікай доляй скепсісу, перш за ўсё-з-за высокага кошту. Тады распрацоўшчыкі, канчаткова зацвердзіўшыся ў вырашэнні, што будучыня за дакладнымі і зручнымі электроннымі вымяральнымі прыборамі, засяродзіліся на стварэнні новых мадэляў тэрмометраў для іншых абласцей прымянення, што ўвянчалася ў пачатку 60-х гадоў стварэннем мадэляў тэрмометраў для прамысловага прымянення. Іх адметнай асаблівасцю стала наяўнасць зменных зондаў, пры выхадзе са строю якіх адпадала неабходнасць у куплі новага прыбора. У далейшым асартымент прадукцыі стаў пашырацца за кошт прыбораў для вымярэння іншых фізічных велічынь. == Асартымент прадукцыі == Кампанія прапануе вымяральныя прыборы і вымяральныя рашэнні для халадзільнай, кліматычнай і экалагічнай тэхнікі, прамысловага прымянення, для аналізу выхлапных газаў і аналізу дымавых газаў або кантролю якасці паветра ў памяшканні і харчовых прадуктаў. '''Прадукцыя''' кампаніі Testo сёння падзяляцца на 4 асноўныя групы: * '''Партатыўныя вымяральныя прыборы''' для вымярэння тэмпературы, вільготнасці паветра, расходу паветра, ціску, рн, праводнасці, асветленасці, ўзроўню шуму, актыўнасці вады і прыборы для налады халадзільных сістэм. * '''Пiрометры і цеплавізары''' — прыборы для бескантактавага вымярэння тэмпературы, якія рэгіструюць інфрачырвонае (цеплавое) выпраменьванне ад аб'екта і пераўтвараюць яго ў значэнне тэмпературы або ў цеплавы малюнак. * '''Газааналізатары''' — прыборы для аналізу розных характарыстык дымавых газаў у сістэмах ацяплення або прамысловых гарэлках, з мэтай налады абсталявання ў адпаведнасці з экалагічнымі патрабаваннямі. * '''Вымяральныя сістэмы''' стацыянарна размешчаных прыбораў, якія выконваюць бесперапынныя вымярэння вільготнасці і тэмпературы на вытворчасці, у халадзільных камерах, на складах, у музеях, лабараторыях, у агрэгатах і тэхнічных сістэмах. == Спасылкі == * [http://www.testo.de Сайт кампанії] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160729213025/https://www.testo.de/ |date=29 ліпеня 2016 }} [https://beltesto.by/ Testo] :www.testo.de {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Кампаніі Германіі]] [[Катэгорыя:Вымяральныя прыборы]] 4yr1hwil9pzj87y20nlj49e8bx7y7ti 0 627939 5154759 5016805 2026-06-15T21:53:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154759 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Друян}} '''Ібрагім Леанідавіч Друян''' ({{ДН|||1916}}, {{МН|Еўпаторыя||}} — {{ДС|||1988}}) — беларускі медык, выкладчык<ref name="ДІЛ">[http://old.gsu.by/70years/veteran/druyan.asp ДРУЯН ИБРАГИМ ЛЕОНИДОВИЧ] {{ref-ru}}</ref>. Кандыдат медыцынскіх навук (1959). [[Спіс заслужаных урачоў Беларусі|Заслужаны ўрач Беларускай ССР]] (1964). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1916 годзе ў горадзе Еўпаторыя. Армянін, з сялян<ref name="ДІЛ"/>. === У часы Вялікай Айчыннай вайны === З 1936 па 1941 гады І. Л. Друян быў студэнтам Днепрапятроўскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. Заканчэнне інстытута супала з нападам фашысцкай Германіі на СССР. З першых дзён вайны Ібрагім Леанідавіч трапіў у дзеючую армію. У 1941 годзе ён начальнік эвакаадзялення корпуснага шпіталя 72 ППС, начальнік санітарнай службы 193 АПБ Кіеўскага ўмацаванага раёна. У адным з баёў у верасні 1941 года І. Л. Друян трапіў у палон, а пасля ў Славуцкі лагер для ваеннапалонных<ref name="УПП">Уладзімір Пернікаў. [http://zviazda.by/be/news/20151001/1443648953-partyzanskae-vyaselle Партызанскае вяселле, або Дынастыя чулых сэрцаў.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200114095200/http://zviazda.by/be/news/20151001/1443648953-partyzanskae-vyaselle |date=14 студзеня 2020 }}</ref>. У маі 1942 года праз дапамогу падпольнай групы {{нп3|Фёдар Міхайлавіч Міхайлаў|Фёдара Міхайлава|ru|Михайлов, Фёдор Михайлович}} І. Друяну ўдалося збегчы з палону, усталяваць сувязь з партызанамі і з 1942 па 1944 год, да злучэння з часцямі Чырвонай Арміі<ref name="УПП"/>, І. Л. Друян з’яўляўся начальнікам санітарнай службы партызанскай брыгады № 99 імя Д. Ц. Гуляева<ref name="ДІЛ"/>. === Пасляваенны час === Пасля вызвалення тэрыторыі БССР ад нямецка-фашысцкіх акупантаў І. Л. Друян з 1944 года працаваў загадчыкам райздраўаддзелам, галоўным урачом бальніцы, загадчыкам паліклінікі, начальнікам медыцынскай службы і хірургам, начальнікам [[Гомельскі абласны клінічны шпіталь інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны|шпіталя інвалідаў]] Вялікай Айчыннай вайны<ref name="ДІЛ"/>. З 1960 па 1969 год яго дзейнасць цесна звязана з Гомельскім дзяржаўным педагагічным інстытутам імя В. П. Чкалава, дзе ён працаваў старшым выкладчыкам, а з 1961 года — дацэнтам кафедры натуральнага асяроддзя пражывання<ref name="ДІЛ"/>. З 1980 года на заслужаным адпачынку. Памёр 4 кастрычніка 1988 года і быў пахаваны на гомельскіх могілках «Асаўцы»<ref name="ІЛД"/>. == Сям’я == * жонка Марыя Лявонцьеўна Друян, народжанай Вежнавец (1921-) — медыцынская сястра<ref name="ДДС">[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar652605&strq=l_siz=10 Друяны (дынастыя/сям’я)]</ref> ** сын [[Леанід Ібрагімавіч Друян|Леанід]] (1944 —) — медык, кандыдат медыцынскіх навук<ref name="ДДС"/> *** унук [[Аляксандр Леанідавіч Друян|Аляксандр]] (1974 —) — урач-рэаніматолаг, арганізатар аховы здароўя<ref name="ДДС"/> *** унук Андрэй (1968 —) — эканаміст, бізнесмен, кандыдат эканамічных навук<ref name="ДДС"/> == Навуковая дзейнасць == На Гомельшчыне Друян адзін з першых пачаў праводзіць рэзекцыі лёгкіх у хворых на туберкулёз. Больш за тое, на базе шпіталя арганізаваў рэспубліканскія навукова-практычныя канферэнцыі. Паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю «Хірургічная анатомія кораня лёгкага ў хворых лёгачная на туберкулёз»<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-216361&strq=l_siz=20 Друян, Ибрагим Леонидович (кандидат мединских наук ; 1916—1988)] {{ref-ru}}</ref>. Вышэйшая атэстацыйная камісія СССР прысвоіла яму Навуковае званне дацэнта, а Вярхоўны Савет БССР — высокае ганаровае званне «Заслужаны ўрач БССР»<ref>[https://progomel.by/society/people/2019/01/783260.html Два века медицинской практики: как живёт гомельская семейная династия Друян] {{ref-ru}}</ref>. І. Л. Друяну належаць 25 навукова-практычных работ<ref name="ІЛД">[http://miasin.by/2019/01/02/ibragim-leonidovich-druyan/ Ибрагим Леонидович Друян] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200114121723/http://miasin.by/2019/01/02/ibragim-leonidovich-druyan/ |date=14 студзеня 2020 }} {{ref-ru}}</ref>. == Літаратурная дзейнасць == Напісаў ваенныя мемуары «Клятву стрымалі», двойчы выдадзеныя ў Мінску (1975, 1987 гг.)<ref name="ІЛД"/> == Узнагароды == Баявы шлях Ібрагіма Леанідавіча адзначаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені і медалямі «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені і «За перамогу над Германіяй»<ref name="ДІЛ"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Друян И. Л.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/druyan/index.html Клятву сдержали.] — {{Мн.}}: [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]], 1975. * Династия Друян // Медицинские династии Беларуси : биографические очерки. — Минск, 2012. — С. 4—13 : фото. * Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1971. — Т. 4. — С. 519—520. (В содержании: Друян І. Л.) == Спасылкі == * Уладзімір Пернікаў. [http://zviazda.by/be/news/20151001/1443648953-partyzanskae-vyaselle Партызанскае вяселле, або Дынастыя чулых сэрцаў.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200114095200/http://zviazda.by/be/news/20151001/1443648953-partyzanskae-vyaselle |date=14 студзеня 2020 }} * [https://gomel-profzdrav.by/novosti/723-chestvovanie-dinastii-medikov Чествование династии медиков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200114103537/https://gomel-profzdrav.by/novosti/723-chestvovanie-dinastii-medikov |date=14 студзеня 2020 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Друян Ібрагім Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Фтызіятры Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя]] ekvinxew9trkp4tmlu9sxsg7iuc7gg2 0 632079 5154660 4674613 2026-06-15T14:46:19Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Рэдактары */ 5154660 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Браслаўская звязда |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1919 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = два разы на тыдзень |аб'ём = |тыраж = 3878 |галоўны офіс = [[Браслаў]], вул. Садовая, 59 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.braslav-star.by/ }} '''Браслаўская звязда''' — раённая [[газета]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з 1919 года. Заснавальнікі: Браслаўскі раённы выканаўчы камітэт і Браслаўскі раённы Савет дэпутатаў. Газета «Браслаўская звязда» друкуецца ў КПУП «Наваполацкая друкарня». == Гісторыя == [[Файл:Браслаўскі гісторыка-краязнаўчы музей.jpg|міні|злева|Былы будынак газеты]] 19 студзеня 1919 года выйшаў першы нумар газеты «Браслаўская камуна». Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|аб’яднання Усходняй і Заходняй Беларусі]] з’явілася перыядычнае выданне — газета «Звязда». Першы нумар пасля ўз’яднання выйшаў 1 кастрычніка 1939 года. Рэдакцыя і друкарня знаходзіліся ў будынку сучаснага [[Браслаўскае раённае аб’яднанне музеяў|краязнаўчага музея]]. У 1963 годзе газета стала называцца «Браслаўская звязда». == Рэдактары == * А .Ц. Васілеўскі (1939—1940) * Хая Навумаўна Мерхасіна (ліпені 1940-?) * М. Башлакоў * Н. Цярэнцьеў (1980-я-2004) * Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі<ref>[http://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/2190-brasla-skaya-zvyazda-brasla-ski-rajon-g-brasla Браслаўская звязда. Браслаўскі раён. г. Браслаў]</ref> == Голас Браслаўшчыны == Пры газеце выходзіла радыёперадача «Голас Браслаўшчыны». Выхад адбываўся па 15 хвілін па серадах і пятніцах 6:25-6:40 на частотах 69,08МГц і 72,8МГц<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/smi364/ Голас Браслаўшчыны] // СМІ Беларусі</ref><ref>[https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио]</ref>. Па стане на 2016 г. 30 гадоў навіны агучвала журналістка Таццяна Рынкевіч<ref>Аляксандр Азевіч. [https://www.braslav-star.by/2016/05/11/%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%86%D1%8C-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E/ Гаворыць Браслаў…]</ref>. На сайце газеты захавалася некалькі паведамленняў пра выпускі радыёперадачы за 2015 г. з апошнім узгаданым выпускам за 9 снежня 2015 г<ref>https://www.braslav-star.by/?s=%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%91[Дадзеныя пошуку па слове "радыё" на Вraslav-star.by]</ref>., але архівы падкастаў не захаваліся. == Крыніцы == {{крыніцы}}{{зноскі}} == Літаратура == * «Браслаўская звязда» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / рэд. Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 12. * Денисов, Н. Д. Браслаўская звязда / Н. Д. Денисов // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 107—108. * Панцялеенка, А. Першыя газеты Браслаўшчыны / А. Панцялеенка // Браслаўская газета. — 2000. — 20 верас. — С. 2. * Панцялейка, А. «Браслаўская звязда» (1939—1949 гг.): пачатак і гісторыя фармавання раённай газеты / А. Панцялейка // Браслаўскія чытанні : матэрыялы V-й навукова-краязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 935-годдзю згадкі Браслава ў пісьмовых крыніцах / склад.: К. Шыдлоўскі [і інш.]. — Браслаў : Браслаўскае музейнае аб’яднанне, 2001. — С. 70-71. * Панцялейка, А. Даваенны перыяд / А. Панцялейка // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3. * Пашкевіч, Т. Разам стваралі летапіс Браслаўшчыны / Т. Пашкевіч // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3-4. * Пятушка, Т. Галоўны інфарматар браслаўчан / Т. Пятушка // Браслаўская звязда. — 2016. — 3 жн. — С. 4. * Раённай газеце 65 гадоў // Браслаўская звязда. — 2004. — 2 кастр. — С. 1-2. * Сергіевіч, К. Друкарская справа на Браслаўшчыне / К. Сергіевіч // Браслаўская звязда. — 2007. — 5 мая. — С. 5. * Шыдлоўскі, К. Мы можам ганарыцца сваёй мінуўшчынай / К. Шыдлоўскі // Браслаўская звязда. — 2004. — 4 верас. — С. 4. [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Браслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} 965p20nita443fbb0btltpmf2umsua8 5154664 5154660 2026-06-15T14:48:18Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Літаратура */ 5154664 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Браслаўская звязда |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1919 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = два разы на тыдзень |аб'ём = |тыраж = 3878 |галоўны офіс = [[Браслаў]], вул. Садовая, 59 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.braslav-star.by/ }} '''Браслаўская звязда''' — раённая [[газета]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з 1919 года. Заснавальнікі: Браслаўскі раённы выканаўчы камітэт і Браслаўскі раённы Савет дэпутатаў. Газета «Браслаўская звязда» друкуецца ў КПУП «Наваполацкая друкарня». == Гісторыя == [[Файл:Браслаўскі гісторыка-краязнаўчы музей.jpg|міні|злева|Былы будынак газеты]] 19 студзеня 1919 года выйшаў першы нумар газеты «Браслаўская камуна». Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|аб’яднання Усходняй і Заходняй Беларусі]] з’явілася перыядычнае выданне — газета «Звязда». Першы нумар пасля ўз’яднання выйшаў 1 кастрычніка 1939 года. Рэдакцыя і друкарня знаходзіліся ў будынку сучаснага [[Браслаўскае раённае аб’яднанне музеяў|краязнаўчага музея]]. У 1963 годзе газета стала называцца «Браслаўская звязда». == Рэдактары == * А .Ц. Васілеўскі (1939—1940) * Хая Навумаўна Мерхасіна (ліпені 1940-?) * М. Башлакоў * Н. Цярэнцьеў (1980-я-2004) * Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі<ref>[http://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/2190-brasla-skaya-zvyazda-brasla-ski-rajon-g-brasla Браслаўская звязда. Браслаўскі раён. г. Браслаў]</ref> == Голас Браслаўшчыны == Пры газеце выходзіла радыёперадача «Голас Браслаўшчыны». Выхад адбываўся па 15 хвілін па серадах і пятніцах 6:25-6:40 на частотах 69,08МГц і 72,8МГц<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/smi364/ Голас Браслаўшчыны] // СМІ Беларусі</ref><ref>[https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио]</ref>. Па стане на 2016 г. 30 гадоў навіны агучвала журналістка Таццяна Рынкевіч<ref>Аляксандр Азевіч. [https://www.braslav-star.by/2016/05/11/%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%86%D1%8C-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E/ Гаворыць Браслаў…]</ref>. На сайце газеты захавалася некалькі паведамленняў пра выпускі радыёперадачы за 2015 г. з апошнім узгаданым выпускам за 9 снежня 2015 г<ref>https://www.braslav-star.by/?s=%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%91[Дадзеныя пошуку па слове "радыё" на Вraslav-star.by]</ref>., але архівы падкастаў не захаваліся. == Крыніцы == {{крыніцы}}{{зноскі}} == Літаратура == * «Браслаўская звязда» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / рэд. Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 12. * Денисов, Н. Д. Браслаўская звязда / Н. Д. Денисов // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 107—108. * Панцялеенка, А. Першыя газеты Браслаўшчыны / А. Панцялеенка // Браслаўская газета. — 2000. — 20 верас. — С. 2. * Панцялейка, А. «Браслаўская звязда» (1939—1949 гг.): пачатак і гісторыя фармавання раённай газеты / А. Панцялейка // Браслаўскія чытанні : матэрыялы V-й навукова-краязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 935-годдзю згадкі Браслава ў пісьмовых крыніцах / склад.: К. Шыдлоўскі [і інш.]. — Браслаў : Браслаўскае музейнае аб’яднанне, 2001. — С. 70-71. * Панцялейка, А. Даваенны перыяд / А. Панцялейка // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3. * Пашкевіч, Т. Разам стваралі летапіс Браслаўшчыны / Т. Пашкевіч // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3-4. * Пятушка, Т. Галоўны інфарматар браслаўчан / Т. Пятушка // Браслаўская звязда. — 2016. — 3 жн. — С. 4. * Раённай газеце 65 гадоў // Браслаўская звязда. — 2004. — 2 кастр. — С. 1-2. * Сергіевіч, К. Друкарская справа на Браслаўшчыне / К. Сергіевіч // Браслаўская звязда. — 2007. — 5 мая. — С. 5. * Шыдлоўскі, К. Мы можам ганарыцца сваёй мінуўшчынай / К. Шыдлоўскі // Браслаўская звязда. — 2004. — 4 верас. — С. 4. == Спасылкі == * [https://www.braslav-star.by/ Афіцыйны сайт] * [https://t.me/s/braslavonline Тэлеграм-канал газеты] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Браслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} fy1dzzpj8w5mdr85pmbd4fo00tyexhg 5154665 5154664 2026-06-15T14:48:47Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Голас Браслаўшчыны */ 5154665 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Браслаўская звязда |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1919 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = два разы на тыдзень |аб'ём = |тыраж = 3878 |галоўны офіс = [[Браслаў]], вул. Садовая, 59 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.braslav-star.by/ }} '''Браслаўская звязда''' — раённая [[газета]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з 1919 года. Заснавальнікі: Браслаўскі раённы выканаўчы камітэт і Браслаўскі раённы Савет дэпутатаў. Газета «Браслаўская звязда» друкуецца ў КПУП «Наваполацкая друкарня». == Гісторыя == [[Файл:Браслаўскі гісторыка-краязнаўчы музей.jpg|міні|злева|Былы будынак газеты]] 19 студзеня 1919 года выйшаў першы нумар газеты «Браслаўская камуна». Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|аб’яднання Усходняй і Заходняй Беларусі]] з’явілася перыядычнае выданне — газета «Звязда». Першы нумар пасля ўз’яднання выйшаў 1 кастрычніка 1939 года. Рэдакцыя і друкарня знаходзіліся ў будынку сучаснага [[Браслаўскае раённае аб’яднанне музеяў|краязнаўчага музея]]. У 1963 годзе газета стала называцца «Браслаўская звязда». == Рэдактары == * А .Ц. Васілеўскі (1939—1940) * Хая Навумаўна Мерхасіна (ліпені 1940-?) * М. Башлакоў * Н. Цярэнцьеў (1980-я-2004) * Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі<ref>[http://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/2190-brasla-skaya-zvyazda-brasla-ski-rajon-g-brasla Браслаўская звязда. Браслаўскі раён. г. Браслаў]</ref> == Голас Браслаўшчыны == Пры газеце выходзіла радыёперадача «Голас Браслаўшчыны». Выхад адбываўся па 15 хвілін па серадах і пятніцах 6:25-6:40 на частотах 69,08МГц і 72,8МГц<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/smi364/ Голас Браслаўшчыны] // СМІ Беларусі</ref><ref>[https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио]</ref>. Па стане на 2016 г. 30 гадоў навіны агучвала журналістка Таццяна Рынкевіч<ref>Аляксандр Азевіч. [https://www.braslav-star.by/2016/05/11/%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%86%D1%8C-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E/ Гаворыць Браслаў…]</ref>. На сайце газеты захавалася некалькі паведамленняў пра выпускі радыёперадачы за 2015 г. з апошнім узгаданым выпускам за 9 снежня 2015 г<ref>[https://www.braslav-star.by/?s=%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%91 Дадзеныя пошуку па слове "радыё" на Вraslav-star.by]</ref>., але архівы падкастаў не захаваліся. == Крыніцы == {{крыніцы}}{{зноскі}} == Літаратура == * «Браслаўская звязда» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / рэд. Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 12. * Денисов, Н. Д. Браслаўская звязда / Н. Д. Денисов // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 107—108. * Панцялеенка, А. Першыя газеты Браслаўшчыны / А. Панцялеенка // Браслаўская газета. — 2000. — 20 верас. — С. 2. * Панцялейка, А. «Браслаўская звязда» (1939—1949 гг.): пачатак і гісторыя фармавання раённай газеты / А. Панцялейка // Браслаўскія чытанні : матэрыялы V-й навукова-краязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 935-годдзю згадкі Браслава ў пісьмовых крыніцах / склад.: К. Шыдлоўскі [і інш.]. — Браслаў : Браслаўскае музейнае аб’яднанне, 2001. — С. 70-71. * Панцялейка, А. Даваенны перыяд / А. Панцялейка // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3. * Пашкевіч, Т. Разам стваралі летапіс Браслаўшчыны / Т. Пашкевіч // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3-4. * Пятушка, Т. Галоўны інфарматар браслаўчан / Т. Пятушка // Браслаўская звязда. — 2016. — 3 жн. — С. 4. * Раённай газеце 65 гадоў // Браслаўская звязда. — 2004. — 2 кастр. — С. 1-2. * Сергіевіч, К. Друкарская справа на Браслаўшчыне / К. Сергіевіч // Браслаўская звязда. — 2007. — 5 мая. — С. 5. * Шыдлоўскі, К. Мы можам ганарыцца сваёй мінуўшчынай / К. Шыдлоўскі // Браслаўская звязда. — 2004. — 4 верас. — С. 4. == Спасылкі == * [https://www.braslav-star.by/ Афіцыйны сайт] * [https://t.me/s/braslavonline Тэлеграм-канал газеты] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Браслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} epvgw76ptu8mnz24bv4ngfhqqvet3e0 5154667 5154665 2026-06-15T14:54:13Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Голас Браслаўшчыны */ 5154667 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Браслаўская звязда |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1919 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = два разы на тыдзень |аб'ём = |тыраж = 3878 |галоўны офіс = [[Браслаў]], вул. Садовая, 59 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.braslav-star.by/ }} '''Браслаўская звязда''' — раённая [[газета]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з 1919 года. Заснавальнікі: Браслаўскі раённы выканаўчы камітэт і Браслаўскі раённы Савет дэпутатаў. Газета «Браслаўская звязда» друкуецца ў КПУП «Наваполацкая друкарня». == Гісторыя == [[Файл:Браслаўскі гісторыка-краязнаўчы музей.jpg|міні|злева|Былы будынак газеты]] 19 студзеня 1919 года выйшаў першы нумар газеты «Браслаўская камуна». Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|аб’яднання Усходняй і Заходняй Беларусі]] з’явілася перыядычнае выданне — газета «Звязда». Першы нумар пасля ўз’яднання выйшаў 1 кастрычніка 1939 года. Рэдакцыя і друкарня знаходзіліся ў будынку сучаснага [[Браслаўскае раённае аб’яднанне музеяў|краязнаўчага музея]]. У 1963 годзе газета стала называцца «Браслаўская звязда». == Рэдактары == * А .Ц. Васілеўскі (1939—1940) * Хая Навумаўна Мерхасіна (ліпені 1940-?) * М. Башлакоў * Н. Цярэнцьеў (1980-я-2004) * Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі<ref>[http://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/2190-brasla-skaya-zvyazda-brasla-ski-rajon-g-brasla Браслаўская звязда. Браслаўскі раён. г. Браслаў]</ref> == Голас Браслаўшчыны == Пры газеце выходзіла радыёперадача «Голас Браслаўшчыны». Выхад адбываўся па 15 хвілін па серадах і пятніцах 6:25-6:40 на частотах 69,08МГц і 72,8МГц<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/smi364/ Голас Браслаўшчыны] // СМІ Беларусі</ref><ref>[https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио]</ref>. Па стане на 2016 г. 30 гадоў навіны агучвала журналістка Таццяна Рынкевіч<ref>Аляксандр Азевіч. [https://www.braslav-star.by/2016/05/11/%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%86%D1%8C-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E/ Гаворыць Браслаў…]</ref>. На сайце газеты захавалася некалькі паведамленняў пра выпускі радыёперадачы за 2015 г. з апошнім узгаданым выпускам за 18 снежня 2015 г<ref>[https://www.braslav-star.by/2015/12/21/%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%81-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D0%B4-18-%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F/ Голас Браслаўшчыны ад 18 снежня ]</ref>., але архівы падкастаў не захаваліся. == Крыніцы == {{крыніцы}}{{зноскі}} == Літаратура == * «Браслаўская звязда» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / рэд. Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 12. * Денисов, Н. Д. Браслаўская звязда / Н. Д. Денисов // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 107—108. * Панцялеенка, А. Першыя газеты Браслаўшчыны / А. Панцялеенка // Браслаўская газета. — 2000. — 20 верас. — С. 2. * Панцялейка, А. «Браслаўская звязда» (1939—1949 гг.): пачатак і гісторыя фармавання раённай газеты / А. Панцялейка // Браслаўскія чытанні : матэрыялы V-й навукова-краязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 935-годдзю згадкі Браслава ў пісьмовых крыніцах / склад.: К. Шыдлоўскі [і інш.]. — Браслаў : Браслаўскае музейнае аб’яднанне, 2001. — С. 70-71. * Панцялейка, А. Даваенны перыяд / А. Панцялейка // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3. * Пашкевіч, Т. Разам стваралі летапіс Браслаўшчыны / Т. Пашкевіч // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3-4. * Пятушка, Т. Галоўны інфарматар браслаўчан / Т. Пятушка // Браслаўская звязда. — 2016. — 3 жн. — С. 4. * Раённай газеце 65 гадоў // Браслаўская звязда. — 2004. — 2 кастр. — С. 1-2. * Сергіевіч, К. Друкарская справа на Браслаўшчыне / К. Сергіевіч // Браслаўская звязда. — 2007. — 5 мая. — С. 5. * Шыдлоўскі, К. Мы можам ганарыцца сваёй мінуўшчынай / К. Шыдлоўскі // Браслаўская звязда. — 2004. — 4 верас. — С. 4. == Спасылкі == * [https://www.braslav-star.by/ Афіцыйны сайт] * [https://t.me/s/braslavonline Тэлеграм-канал газеты] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Браслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} l481m7dgwjlhblzrxn10qdsk3xtcc85 5154668 5154667 2026-06-15T14:54:44Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Голас Браслаўшчыны */ 5154668 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Браслаўская звязда |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1919 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = два разы на тыдзень |аб'ём = |тыраж = 3878 |галоўны офіс = [[Браслаў]], вул. Садовая, 59 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.braslav-star.by/ }} '''Браслаўская звязда''' — раённая [[газета]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з 1919 года. Заснавальнікі: Браслаўскі раённы выканаўчы камітэт і Браслаўскі раённы Савет дэпутатаў. Газета «Браслаўская звязда» друкуецца ў КПУП «Наваполацкая друкарня». == Гісторыя == [[Файл:Браслаўскі гісторыка-краязнаўчы музей.jpg|міні|злева|Былы будынак газеты]] 19 студзеня 1919 года выйшаў першы нумар газеты «Браслаўская камуна». Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|аб’яднання Усходняй і Заходняй Беларусі]] з’явілася перыядычнае выданне — газета «Звязда». Першы нумар пасля ўз’яднання выйшаў 1 кастрычніка 1939 года. Рэдакцыя і друкарня знаходзіліся ў будынку сучаснага [[Браслаўскае раённае аб’яднанне музеяў|краязнаўчага музея]]. У 1963 годзе газета стала называцца «Браслаўская звязда». == Рэдактары == * А .Ц. Васілеўскі (1939—1940) * Хая Навумаўна Мерхасіна (ліпені 1940-?) * М. Башлакоў * Н. Цярэнцьеў (1980-я-2004) * Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі<ref>[http://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/2190-brasla-skaya-zvyazda-brasla-ski-rajon-g-brasla Браслаўская звязда. Браслаўскі раён. г. Браслаў]</ref> == Голас Браслаўшчыны == Пры газеце выходзіла радыёперадача «Голас Браслаўшчыны». Выхад адбываўся па 15 хвілін па серадах і пятніцах 6:25-6:40 на частотах 69,08МГц і 72,8МГц<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/smi364/ Голас Браслаўшчыны] // СМІ Беларусі</ref><ref>[https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио]</ref>. Па стане на 2016 г. 30 гадоў навіны агучвала журналістка Таццяна Рынкевіч<ref>Аляксандр Азевіч. [https://www.braslav-star.by/2016/05/11/%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%86%D1%8C-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E/ Гаворыць Браслаў…]</ref>. На сайце газеты захавалася некалькі паведамленняў пра выпускі радыёперадачы за 2015 г. з апошнім узгаданым выпускам за 18 снежня 2015 г<ref>[https://www.braslav-star.by/2015/12/21/%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%81-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D0%B4-18-%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F/ Голас Браслаўшчыны ад 18 снежня]</ref>., але архівы падкастаў не захаваліся. == Крыніцы == {{крыніцы}}{{зноскі}} == Літаратура == * «Браслаўская звязда» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / рэд. Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 12. * Денисов, Н. Д. Браслаўская звязда / Н. Д. Денисов // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 107—108. * Панцялеенка, А. Першыя газеты Браслаўшчыны / А. Панцялеенка // Браслаўская газета. — 2000. — 20 верас. — С. 2. * Панцялейка, А. «Браслаўская звязда» (1939—1949 гг.): пачатак і гісторыя фармавання раённай газеты / А. Панцялейка // Браслаўскія чытанні : матэрыялы V-й навукова-краязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 935-годдзю згадкі Браслава ў пісьмовых крыніцах / склад.: К. Шыдлоўскі [і інш.]. — Браслаў : Браслаўскае музейнае аб’яднанне, 2001. — С. 70-71. * Панцялейка, А. Даваенны перыяд / А. Панцялейка // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3. * Пашкевіч, Т. Разам стваралі летапіс Браслаўшчыны / Т. Пашкевіч // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3-4. * Пятушка, Т. Галоўны інфарматар браслаўчан / Т. Пятушка // Браслаўская звязда. — 2016. — 3 жн. — С. 4. * Раённай газеце 65 гадоў // Браслаўская звязда. — 2004. — 2 кастр. — С. 1-2. * Сергіевіч, К. Друкарская справа на Браслаўшчыне / К. Сергіевіч // Браслаўская звязда. — 2007. — 5 мая. — С. 5. * Шыдлоўскі, К. Мы можам ганарыцца сваёй мінуўшчынай / К. Шыдлоўскі // Браслаўская звязда. — 2004. — 4 верас. — С. 4. == Спасылкі == * [https://www.braslav-star.by/ Афіцыйны сайт] * [https://t.me/s/braslavonline Тэлеграм-канал газеты] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Браслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} pwoccsp7cibb9zp4wvw4ywe4r1z9sdi 5154670 5154668 2026-06-15T14:58:57Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Голас Браслаўшчыны */ 5154670 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Браслаўская звязда |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 1919 |спыненне публікацый = |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі |штат = |палітычна = |мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[руская мова|руская]] |перыядычнасць = два разы на тыдзень |аб'ём = |тыраж = 3878 |галоўны офіс = [[Браслаў]], вул. Садовая, 59 |ISSN = |вэб-сайт = http://www.braslav-star.by/ }} '''Браслаўская звязда''' — раённая [[газета]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Выдаецца з 1919 года. Заснавальнікі: Браслаўскі раённы выканаўчы камітэт і Браслаўскі раённы Савет дэпутатаў. Газета «Браслаўская звязда» друкуецца ў КПУП «Наваполацкая друкарня». == Гісторыя == [[Файл:Браслаўскі гісторыка-краязнаўчы музей.jpg|міні|злева|Былы будынак газеты]] 19 студзеня 1919 года выйшаў першы нумар газеты «Браслаўская камуна». Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|аб’яднання Усходняй і Заходняй Беларусі]] з’явілася перыядычнае выданне — газета «Звязда». Першы нумар пасля ўз’яднання выйшаў 1 кастрычніка 1939 года. Рэдакцыя і друкарня знаходзіліся ў будынку сучаснага [[Браслаўскае раённае аб’яднанне музеяў|краязнаўчага музея]]. У 1963 годзе газета стала называцца «Браслаўская звязда». == Рэдактары == * А .Ц. Васілеўскі (1939—1940) * Хая Навумаўна Мерхасіна (ліпені 1940-?) * М. Башлакоў * Н. Цярэнцьеў (1980-я-2004) * Вячаслаў Станіслававіч Каладынскі<ref>[http://pridvinie.vlib.by/index.php/drukavanyya-smi/218-suchasnyya-smi/2190-brasla-skaya-zvyazda-brasla-ski-rajon-g-brasla Браслаўская звязда. Браслаўскі раён. г. Браслаў]</ref> == Голас Браслаўшчыны == Пры газеце выходзіла радыёперадача «Голас Браслаўшчыны». Выхад адбываўся па 15 хвілін па серадах і пятніцах 6:25-6:40 на частотах 69,08МГц і 72,8МГц<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/smi364/ Голас Браслаўшчыны] // СМІ Беларусі</ref><ref>[https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио]</ref>. Па стане на 2016 г. 30 гадоў навіны агучвала журналістка Таццяна Рынкевіч<ref>Аляксандр Азевіч. [https://www.braslav-star.by/2016/05/11/%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%86%D1%8C-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E/ Гаворыць Браслаў…] // Браслаўская звязда, 11.05.2016</ref>. На сайце газеты захавалася некалькі паведамленняў пра выпускі радыёперадачы за 2015 г. з апошнім узгаданым выпускам за 18 снежня 2015 г<ref>[https://www.braslav-star.by/2015/12/21/%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%81-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D0%B4-18-%D1%81%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D1%8F/ Голас Браслаўшчыны ад 18 снежня] // Браслаўская звязда, 18.12.2015</ref>., але архівы падкастаў не захаваліся. == Крыніцы == {{крыніцы}}{{зноскі}} == Літаратура == * «Браслаўская звязда» // Сродкі масавай інфармацыі Віцебскай вобласці / рэд. Л. Д. Мышлёнак. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2003. — С. 12. * Денисов, Н. Д. Браслаўская звязда / Н. Д. Денисов // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 107—108. * Панцялеенка, А. Першыя газеты Браслаўшчыны / А. Панцялеенка // Браслаўская газета. — 2000. — 20 верас. — С. 2. * Панцялейка, А. «Браслаўская звязда» (1939—1949 гг.): пачатак і гісторыя фармавання раённай газеты / А. Панцялейка // Браслаўскія чытанні : матэрыялы V-й навукова-краязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 935-годдзю згадкі Браслава ў пісьмовых крыніцах / склад.: К. Шыдлоўскі [і інш.]. — Браслаў : Браслаўскае музейнае аб’яднанне, 2001. — С. 70-71. * Панцялейка, А. Даваенны перыяд / А. Панцялейка // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3. * Пашкевіч, Т. Разам стваралі летапіс Браслаўшчыны / Т. Пашкевіч // Браслаўская звязда. — 2009. — 14 кастр. — С. 3-4. * Пятушка, Т. Галоўны інфарматар браслаўчан / Т. Пятушка // Браслаўская звязда. — 2016. — 3 жн. — С. 4. * Раённай газеце 65 гадоў // Браслаўская звязда. — 2004. — 2 кастр. — С. 1-2. * Сергіевіч, К. Друкарская справа на Браслаўшчыне / К. Сергіевіч // Браслаўская звязда. — 2007. — 5 мая. — С. 5. * Шыдлоўскі, К. Мы можам ганарыцца сваёй мінуўшчынай / К. Шыдлоўскі // Браслаўская звязда. — 2004. — 4 верас. — С. 4. == Спасылкі == * [https://www.braslav-star.by/ Афіцыйны сайт] * [https://t.me/s/braslavonline Тэлеграм-канал газеты] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Культура Браслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на рускай мове]] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} mucelu6pyvnqgrixstkvhnuqscj5sfx 0 632578 5154695 5126065 2026-06-15T16:47:25Z Ueschar 151377 арфаграфія 5154695 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Квідзын |арыгінальная назва = Kwidzyn |падначаленне = |выява = 444. Collage of views of Kwidzyn.jpg |подпіс = |герб = POL Kwidzyn COA.svg |сцяг = POL Kwidzyn flag.svg |дэвіз = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_deg = 53|lat_min = 44|lat_sec = 09 |lon_deg = 18|lon_min = 55|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |ваяводства = Паморскае |павет = Квідзынскі |гміна = |гміна_назва = |унутраны падзел = |від главы = Бурмістр |глава = Анджэй Кшыштаф Кжыштафяк |дата заснавання = 1233 |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 21,54 |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |насельніцтва = 38 500 |год перапісу = 2019 |шчыльнасць = 1798,8 |агламерацыя = |назва агламерацыі = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |тэлефонны код = 55 |паштовы індэкс = 82-500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = GKW |TERC = 2207011 |SIMC = 0932790 |катэгорыя ў Commons = Kwidzyn |сайт = https://kwidzyn.pl/ |мова сайта 2 = |add3n = |add3 = }} '''Кві́дзын'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Kwidzyn}}, {{lang-prg|Kwēdina}}, {{lang-de|Marienwerder}} — '''Марыенвэрдэр''') — [[горад]] на поўначы [[Польшча|Польшчы]], за 90 км ад [[Гданьск]]а і 250 км ад [[Варшава|Варшавы]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Квідзынскі павет|Квідзынскага павета]] [[Паморскае ваяводства|Паморскага ваяводства]], утварае [[Гарадская гміна|гарадскую гміну]], таксама з'яўляецца сядзібай вясковай [[Квідзын (гміна)|гміны Квідзын]]. Займае плошчу 21,54 км², насельніцтва 38,5 тыс. чалавек (на [[2019]]). == Гісторыя == [[Файл:COA Marienwerder (im alten Rathaus in Danzig).jpg|міні|злева|Герб Марыенвэрдэра ў старой ратушы ў Гданьску]] Памеранскае гарадзішча Квідзін ({{lang-la|Quedin, Quidino, Quedzyn}}) згадваецца ў хроніках з ХІ стагоддзя. У 1233 годзе [[Герман фон Балк]] засноўвае крыжацкі кляштар і пераносіць горад на 5 км на поўдзень. Неўзабаве горад атрымлівае гарадское права. У 1285-1587 гадах горад быў цэнтрам [[Памезанская дыяцэзія|Памезанскага біскупства]], а замак з 1285 года пераходзіць ва ўладу біскупа. У 1320-1340 гадах збудаваны замак, і прыкладна з гэтага часу горад атрымоўвае новую назву '''Марыенвэрдэр''' ({{lang-de|Marienwerder}}, Востраў Марыі). [[14 сакавіка]] [[1440]] года шляхта і гарады Ордэнскай дзяржавы заснавалі ў Марыенвэрдэры [[Прускі саюз]], які выступіў у апазіцыі да ўлады Ордэна, а ў 1454 годзе, атрымаўшы абяцанне шырокіх прывілеяў, перайшоў пад заступніцтва караля Польшчы. Пры падзеле ранейшай тэрыторыі Ордэна паводле [[Другі Таруньскі мір|Другога Тарунскага міру]] Марыенвэрдэр застаўся ў складзе [[Тэўтонскі ордэн|Ордэнскай дзяржавы]] і з гэтага часу быў яе адзіным горадам на [[Вісла|Вісле]]. У 1765 годзе з ініцыятывы караля [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха Вялікага]] ў горадзе паўстае мытня, якая збірала плату з польскіх тавараў, якія [[Вісла|Віслай]] накіроўваліся ў [[Гданьск|Данцыг]]. У 1773 годзе адкрыта друкарня, у якой між іншым друкаваліся кнігі па-польску, але адначасова распачынаўся працэс германізацыі насельніцтва. У 1836 годзе ў горадзе закрытыя польскія школы. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай, Фрыдрых Вялікі стварае правінцыю Заходняя Прусія са сталіцай Марыенвэрдэры. Пасля перагляду меж на [[Венскі кангрэс|Венскім кангрэсе]] ў 1815–1818 гадах Заходняя Прусія была пашырана за кошт [[Гданьск|Данцыга]], які змяніў Марыенвэрдэр у якасці сталіцы. З гэтага часу горад стаў павятовым цэнтрам і сталіцай адміністрацыйнай акругі, якая ахоплівала паўднёвую частку Заходняй Прусіі. Вышэйшаму зямельнаму суду Марыенвэрдэра былі падпарадкаваны акруговыя суды Данцыга, [[Эльблёнг|Эльбінга]], [[Грудзёндз|Граўдэнца]], Коніца і [[Торунь|Торна]]. У горадзе стораны водаправод і каналізацыя ў 1860 годзе, а з 1883 года праведзена чыгунка да [[Мальбарк|Марыенбургу]] і Граўндзеца, у 1909 годзе да [[Прабуты|Райсенбургу]]. З аднаўленнем незалежнасці [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], горад застаўся ў складзе [[Веймарская рэспубліка|Германіі]], але польская меншасць стварае ў горадзе Саюз палякаў, прыватную гімназію. Паводле выніку [[Вармінска-Мазурскі плебісцыт|Вармінска-Мазурскага плебісцыту]] за тое, каб застацца ў складзе Германіі прагаласавала 96 894 чалавек, за далучэнне да Польшчы - 7947 чалавек. У міжваенным часе ў горадзе адкрыта польскае консульства, польскі банк, але адначасова пашыраліся антыпольскія настроі ў грамадстве. Падчас вайны горад слаба пацярпеў, але польскае насельніцтва было рэпрэсавана. У студзені 1945 года Германія правяла эвакуацыю нямецкага насельніцтва, а 30 студзеня горад быў заняты [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|чырвонай арміяй]]. У бітвах загінула 540 чырвонаармейцаў. Пасля захопу гораду, горад быў ператвораны на шпіталь [[2-гі Беларускі фронт|2-га Беларускага фронту]] на 20 тысячы параненых і хворых. Згодна з [[Патсдамскае пагадненне (1945)|Патсдамскім пагадненнем]], Марыенвэрдэр перайшоў пад кіраванне [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікі]]. Яна перайменавала Марыенвэрдэр у Квідзын ({{lang-pl|Kwidzyn}}) і цалкам замяніла выселенае нямецкае насельніцтва палякамі, у асноўным перасяленцамі з [[Гродна]]. Руіны, прыбраныя ў Марыенвэрдэры, адправіліся ў якасці будаўнічага матэрыялу на аднаўленне [[Варшава|Варшавы]]. У пачатку 1960 пачаўся працэс аднаўлення старога гораду. У 1973 годзе пачалося будаўніцтва Квідзынскага цэлюлозна-папяровага завода. == Вядомыя асобы == * [[Рудольф Гейдэнгайн]] (1834—1897) — нямецкі фізіёлаг і гістолаг. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://kwidzyn.pl/ Афіцыйная старонка горада] {{Квідзынскі павет}} {{Паморскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Квідзын| ]] a88fjtndzhn2ctfe4zlhbelgrcytbga 5154696 5154695 2026-06-15T16:48:36Z Ueschar 151377 арфаграфія 5154696 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Квідзын |арыгінальная назва = Kwidzyn |падначаленне = |выява = 444. Collage of views of Kwidzyn.jpg |подпіс = |герб = POL Kwidzyn COA.svg |сцяг = POL Kwidzyn flag.svg |дэвіз = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_deg = 53|lat_min = 44|lat_sec = 09 |lon_deg = 18|lon_min = 55|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |ваяводства = Паморскае |павет = Квідзынскі |гміна = |гміна_назва = |унутраны падзел = |від главы = Бурмістр |глава = Анджэй Кшыштаф Кжыштафяк |дата заснавання = 1233 |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 21,54 |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |насельніцтва = 38 500 |год перапісу = 2019 |шчыльнасць = 1798,8 |агламерацыя = |назва агламерацыі = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |тэлефонны код = 55 |паштовы індэкс = 82-500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = GKW |TERC = 2207011 |SIMC = 0932790 |катэгорыя ў Commons = Kwidzyn |сайт = https://kwidzyn.pl/ |мова сайта 2 = |add3n = |add3 = }} '''Кві́дзын'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Kwidzyn}}, {{lang-prg|Kwēdina}}, {{lang-de|Marienwerder}} — '''Марыенвэрдэр''') — [[горад]] на поўначы [[Польшча|Польшчы]], за 90 км ад [[Гданьск]]а і 250 км ад [[Варшава|Варшавы]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Квідзынскі павет|Квідзынскага павета]] [[Паморскае ваяводства|Паморскага ваяводства]], утварае [[Гарадская гміна|гарадскую гміну]], таксама з'яўляецца сядзібай вясковай [[Квідзын (гміна)|гміны Квідзын]]. Займае плошчу 21,54 км², насельніцтва 38,5 тыс. чалавек (на [[2019]]). == Гісторыя == [[Файл:COA Marienwerder (im alten Rathaus in Danzig).jpg|міні|злева|Герб Марыенвэрдэра ў старой ратушы ў Гданьску]] Памеранскае гарадзішча Квідзін ({{lang-la|Quedin, Quidino, Quedzyn}}) згадваецца ў хроніках з ХІ стагоддзя. У 1233 годзе [[Герман фон Балк]] засноўвае крыжацкі кляштар і пераносіць горад на 5 км на поўдзень. Неўзабаве горад атрымлівае гарадское права. У 1285-1587 гадах горад быў цэнтрам [[Памезанская дыяцэзія|Памезанскага біскупства]], а замак з 1285 года пераходзіць ва ўладу біскупа. У 1320-1340 гадах збудаваны замак, і прыкладна з гэтага часу горад атрымоўвае новую назву '''Марыенвэрдэр''' ({{lang-de|Marienwerder}}, Востраў Марыі). [[14 сакавіка]] [[1440]] года шляхта і гарады Ордэнскай дзяржавы заснавалі ў Марыенвэрдэры [[Прускі саюз]], які выступіў у апазіцыі да ўлады Ордэна, а ў 1454 годзе, атрымаўшы абяцанне шырокіх прывілеяў, перайшоў пад заступніцтва караля Польшчы. Пры падзеле ранейшай тэрыторыі Ордэна паводле [[Другі Таруньскі мір|Другога Тарунскага міру]] Марыенвэрдэр застаўся ў складзе [[Тэўтонскі ордэн|Ордэнскай дзяржавы]] і з гэтага часу быў яе адзіным горадам на [[Вісла|Вісле]]. У 1765 годзе з ініцыятывы караля [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха Вялікага]] ў горадзе паўстае мытня, якая збірала плату з польскіх тавараў, якія [[Вісла|Віслай]] накіроўваліся ў [[Гданьск|Данцыг]]. У 1773 годзе адкрыта друкарня, у якой між іншым друкаваліся кнігі па-польску, але адначасова распачынаўся працэс германізацыі насельніцтва. У 1836 годзе ў горадзе закрытыя польскія школы. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай, Фрыдрых Вялікі стварае правінцыю Заходняя Прусія са сталіцай Марыенвэрдэры. Пасля перагляду меж на [[Венскі кангрэс|Венскім кангрэсе]] ў 1815–1818 гадах Заходняя Прусія была пашырана за кошт [[Гданьск|Данцыга]], які змяніў Марыенвэрдэр у якасці сталіцы. З гэтага часу горад стаў павятовым цэнтрам і сталіцай адміністрацыйнай акругі, якая ахоплівала паўднёвую частку Заходняй Прусіі. Вышэйшаму зямельнаму суду Марыенвэрдэра былі падпарадкаваны акруговыя суды Данцыга, [[Эльблёнг|Эльбінга]], [[Грудзёндз|Граўдэнца]], Коніца і [[Торунь|Торна]]. У горадзе стораны водаправод і каналізацыя ў 1860 годзе, а з 1883 года праведзена чыгунка да [[Мальбарк|Марыенбургу]] і Граўндэнца, у 1909 годзе да [[Прабуты|Райсенбургу]]. З аднаўленнем незалежнасці [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], горад застаўся ў складзе [[Веймарская рэспубліка|Германіі]], але польская меншасць стварае ў горадзе Саюз палякаў, прыватную гімназію. Паводле выніку [[Вармінска-Мазурскі плебісцыт|Вармінска-Мазурскага плебісцыту]] за тое, каб застацца ў складзе Германіі прагаласавала 96 894 чалавек, за далучэнне да Польшчы - 7947 чалавек. У міжваенным часе ў горадзе адкрыта польскае консульства, польскі банк, але адначасова пашыраліся антыпольскія настроі ў грамадстве. Падчас вайны горад слаба пацярпеў, але польскае насельніцтва было рэпрэсавана. У студзені 1945 года Германія правяла эвакуацыю нямецкага насельніцтва, а 30 студзеня горад быў заняты [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|чырвонай арміяй]]. У бітвах загінула 540 чырвонаармейцаў. Пасля захопу гораду, горад быў ператвораны на шпіталь [[2-гі Беларускі фронт|2-га Беларускага фронту]] на 20 тысячы параненых і хворых. Згодна з [[Патсдамскае пагадненне (1945)|Патсдамскім пагадненнем]], Марыенвэрдэр перайшоў пад кіраванне [[Польская Народная Рэспубліка|Польскай Народнай Рэспублікі]]. Яна перайменавала Марыенвэрдэр у Квідзын ({{lang-pl|Kwidzyn}}) і цалкам замяніла выселенае нямецкае насельніцтва палякамі, у асноўным перасяленцамі з [[Гродна]]. Руіны, прыбраныя ў Марыенвэрдэры, адправіліся ў якасці будаўнічага матэрыялу на аднаўленне [[Варшава|Варшавы]]. У пачатку 1960 пачаўся працэс аднаўлення старога гораду. У 1973 годзе пачалося будаўніцтва Квідзынскага цэлюлозна-папяровага завода. == Вядомыя асобы == * [[Рудольф Гейдэнгайн]] (1834—1897) — нямецкі фізіёлаг і гістолаг. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://kwidzyn.pl/ Афіцыйная старонка горада] {{Квідзынскі павет}} {{Паморскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Квідзын| ]] qutjl7dogegyqazsgka87zzunruts9m 0 637882 5154954 4383129 2026-06-16T11:47:02Z DBatura 73587 5154954 wikitext text/x-wiki [[Файл:Парад по случаю Дня независимости Белоруссии при участии авиации ЗВО (5).jpg|thumb|280px|Навучэнцы [[Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча|Мінскага сувораўскага ваеннага вучылішча]] ў параднай форме (3 ліпеня 2017 г.)]] '''Вае́нная фо́рма''' — набор прадметаў ваеннага [[абмундзіраванне|абмундзіравання]], рыштунку і [[Знак адрознення|знакаў адрознення]] ваенных, усталяваны для асабовага складу [[Узброеныя сілы|Узброеных сіл]], войскаў і воінскіх фарміраванняў. Віды: палявая, парадная і штодзённая (для строю і па-за строем). Вызначаецца адпаведным камандаваннем і штабам. Парадак нашэння вызначаецца [[вайсковы статут|вайсковым статутам]]. Падзяляецца на зімовую і летнюю, пераход на якую ўстанаўліваецца міністрам абароны. Таксама вылучаюць лётна-тэхнічнае і працоўнае адзенне, парадак нашэння якога вызначае камандзір ваеннай часткі. [[Афіцэр]]ам і [[прапаршчык]]ам надаецца права працягваць яе нашэнне пасля звальнення ў запас (адстаўку) за бездакорную службу звыш 20 гадоў<ref>{{кніга|аўтар=[[Віктар Восіпаў]], [[Ігар Дзенісенка]], [[Рыгор Лянькевіч]].|частка=Форма адзення ваенная|загаловак=Ваенная энцыклапедыя Беларусі|арыгінал=|спасылка=|адказны=гал.рэд. [[Ларыса Языковіч]], маст. [[Віктар Ляхар]]|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|год=2010|том=|старонкі=1016|старонак=1136|серыя=|isbn=978-985-11-0542-3|тыраж=2100}}</ref>. == Беларусь == Паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб вайсковым абавязку і вайсковай службе» 1992 года, «узоры ваеннай формы адзення… па воінскіх званняў [[ваеннаслужачы]]х зацвярджаюцца [[Прэзідэнт Беларусі|прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]]» (арт. 48)<ref>{{cite web|author=|title=Закон Рэспублікі Беларусь «Аб вайсковым абавязку і вайсковай службе». Артыкул 48|url=https://kodeksy-by.com/zakon_rb_o_voinskoj_obyazannosti/48.htm|publisher=Кодэксы Беларусі|language=ru|date=2020|accessdate=1 красавіка 2020}}</ref>. [[21 ліпеня]] [[2009]] года [[Прэзідэнт Беларусі]] [[А. Лукашэнка]] падпісаў Указ № 388 «Аб ваеннай форме адзення і знаках адрознення па воінскіх званнях». [[17 сакавіка]] [[2020]] года А. Лукашэнка падпісаў па-беларуску Указ № 100 «Аб ваеннай форме адзення і знаках адрознення па воінскіх званнях ваенных», паводле якога пастанаўлялася заснаваць ваенную форму адзення і зацвердзіць Пералік яе прадметаў. «Пералік прадметаў ваеннай формы адзення» 2020 года змяшчаў 7 раздзелаў датычна ваенных: * [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь]], * [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага памежнага камітэта Рэспублікі Беларусь]], * [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]], * унутраных войскаў [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]], * [[Служба бяспекі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Службы бяспекі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], * [[Аператыўна-аналітычны цэнтр пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Аператыўна-аналітычнага цэнтра пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], * [[Рота ганаровай варты (Беларусь)|зводнай роты ганаровай варты]]. === Наборы адзення === Ва Узброеных сілах Беларусі выдавалі 3 розныя наборы адзення ваенным тэрміновай службы, курсантам і ваенным-кантрактнікам з афіцэрамі. Вайскоўцам-тэрміновікам выдавалі 25 прадметаў [[Адзенне|адзення]]: [[Шэры колер|шэрая]] шапка-[[вушанка]] са штучнага [[футра]] з кукардай залацістага (ахоўнага) колеру, [[шапка]] з [[кукарда]]й ахоўнага колеру, [[фуражка]] ахоўнага колеру з залацістай кукардай, летняя фуражка з кукардай ахоўнага колеру, аліўкавы [[берэт]] (для [[Сілы спецыяльных аперацый УС РБ|Сіл спецыяльных аперацый]] — блакітны) з залацістай кукардай, зімовая [[куртка]] ахоўнага колеру з [[пагон]]амі і тэкстыльным або шэрым са штучнага футра здымным [[Каўнер|каўняром]], летнія куртка з пагонамі і [[нагавіцы]] ахоўнага колеру, [[кашуля]] з пагонамі і [[гальштук]] ахоўнага колеру, залацістая [[закрэпка]] для гальштука, зімовая куртка ахоўнага колеру з пагонамі, уцяпляльнікам і тэкстыльным або шэрым са штучнага футра каўняром, зімовыя нагавіцы ахоўнага колеру, летнія куртка з пагонамі і нагавіцы ахоўнага колеру, зімовыя і міжсезонныя [[пальчаткі]] чорнага (ахоўнага) колеру, міжсезонныя і ўцепленыя [[кальсоны]] і [[фуфайка]] ахоўнага колеру (для ССА — фуфайка-нацельнік з палосамі белага і блакітнага адценняў замест міжсезоннай фуфайкі), [[тэрмабялізна]] чорнага (ахоўнага) колеру, футболка ахоўнага колеру (для ССА — [[майка]]-нацельнік з палосамі белага і блакітнага адценняў), [[трусы]] чорнага (ахоўнага) колеру, зімовыя і летнія чорныя [[шкарпэткі]], [[чаравікі]] чорнага (ахоўнага) колеру з высокімі [[Берцы|берцамі]], нагавічны і паясны [[Рэмень|рамяні]] чорнага (ахоўнага) колеру<ref name="а">{{cite web|author=А. Лукашэнка|title=Указ прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 сакавіка 2020 г. № 100 «Аб ваеннай форме адзення і знаках адрознення па воінскіх званнях ваенных»|url=http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000100|publisher=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|date=21 сакавіка 2020|accessdate=2 красавіка 2020}}</ref>. Згодна з «Пералікам прадметаў ваеннай формы адзення» курсантам выдавалі 27 прадметаў адзення, сярод якіх было 2 дадатковыя прадметы абутку параўнальна з тэрміновікамі: чорныя [[паўчаравікі]] (чаравікі) і зімовыя [[паўботы]]. Ім выдавалі і шэраг адрозных прадметаў адзення: вушанка была з [[Аўчына|аўчыны]]; фуражка — [[Аліўкавы колер|аліўкавага]] адцення з чорным [[Казырок|казырком]], плеценым шнурам, [[гузік]]амі і чырвоным [[кант]]ам (для ССА і [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі супрацьпаветранай абароны Беларусі|Ваенна-паветраныя сіл і войскаў супрацьпаветранай абароны]] — з блакітным кантам); [[пілотка]] з кантам замяняла берэт, які дадаткова выдаваўся блакітнага колеру толькі курсантам ССА; аліўкавая дэмісезонная куртка з нарукаўнымі знакамі была замест зімовай курткі без уцяпляльніка; гальштук і кашуля былі аліўкавага адцення (без закрэпкі). Таксама выдаваліся аліўкавыя штодзённыя [[кіцель]] з пагонамі і нарукаўнымі знакамі і нагавіцы з кантамі. Урэшце жанчынам дадаткова выдавалі [[панчохі]] цялеснага (чорнага) адцення, а таксама [[боты]] — замест паўботаў, [[туфлі]] — замест паўчаравікаў, [[Блузка|блузку]] — замест кашулі, [[Спадніца|спадніцу]] — замест штодзённых нагавіцаў і берэт з кантам і залацістай кукардай — замест аліўкавай фуражкі. Кантрактнікам і афіцэрам выдавалі 29 прадметаў адзення, сярод якіх дадаткова параўнальна з курсантамі: аліўкавыя парадныя фуражку (памежнікам — зялёную з сінім аколышам, іх лётчыкам — з залацістай эмблемай на версе, для ССА і ВПС і войскаў СПА — з блакітным аколышам), [[кіцель]] з пагонамі і нарукаўнымі знакамі і нагавіцы з кантамі; аліўкавую штодзённую куртку з пагонамі, нарукаўнымі знакамі, нагруднымі нашыўкамі і нагавіцы з кантамі; аліўкавую дэмісезонную куртку з пагонамі, нарукаўнымі знакамі і тэкстыльным каўняром, белую кашулю з пагонамі, [[плашч]]-накідку ахоўнага колеру і аліўкавую футболку-[[пола]] з пагонамі. Таксама ім выдавалі і шэраг адрозных прадметаў адзення: аліўкавую фуражку з залацістым кантам — замест пілоткі; воданепранікальны касцюм ахоўнага колеру — замест уцепленых кальсонаў і фуфайкі. Але не выдавалі пальчатак і майткоў. Урэшце [[палкоўнік]]і і [[вышэйшыя афіцэры]] атрымлівалі шэры здымны каўнер з натуральнага [[Каракуль|каракулю]]<ref name="а"/>. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Military uniforms}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ваенная форма| ]] 8epzjo4wmvubrr179jhfc2s4yzwtbnu 0 650295 5154618 4629702 2026-06-15T12:06:23Z DobryBrat 5701 афармленне, вікіфікацыя, стыль 5154618 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Літвінаў}} {{архітэктар}} '''Валянцін Аляксандравіч Літвінаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 ліпеня 1915 года ў Гомелі. У 1940 годзе скончыў [[Варонежскі інжынерна-будаўнічы інстытут]]. Працаваў у [[Новасібірск]]у, з 1948 года — галоўны канструктар майстэрні аб’ёмнага праектавання [[Гомельскі аблпраект|Гомельскага аблпраекта]], з 1963 па 1978 год выкладаў у [[Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту|Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту]], [[Гомельскі дарожна-будаўнічы тэхнікум|Гомельскім дарожна-будаўнічым тэхнікуме]]. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з 1956 года. Пражываў у [[Гомель|Гомелі]]. == Творчасць == Займаўся праектаваннем вялікапралётных стальных фермаў з ліхтарамі пакрыцця запалкавых фабрык у Прыбалтыцы, [[Гомельскі фанерна-запалкавы камбінат|Нова-Беліцы]] і рамнага жалезабетоннага падмурка пад [[турбагенератар]] (1949), [[Палац піянераў (Гомель)|Палаца піянераў]] у [[Гомель|Гомелі]] (1954—1956), праектаваннем аднаўлення канструкцый купала, шатровых вісячых пірамідальных пакрыццяў і [[Кесон (архітэктура)|кесонных]] жалезабетонных перакрыццяў (1956—1958). Аўтар навуковых артыкулаў у часопісах. == Узнагароды == Узнагароджаны медалямі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Литвинов Валентин Александрович}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Літвінаў Валянцін Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канструктары]] tw96mj3vwye1s4xo9v4wvcsmnfokp0q 0 651543 5154769 5132505 2026-06-15T23:42:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154769 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Карэнда}} '''Іван Арсеньевіч Карэнда''' (нар. {{ДН|17|9|1950}}, в. [[Крывічы (Іўеўскі раён)|Крывічы]] [[Іўеўскі раён|Іўеўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]) — беларускі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, пісьменнік-празаік і паэт. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (1996) і [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]]. Узнагароджаны [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР]]. == Біяграфія == У роднай вёсцы скончыў сямігодку, сярэднюю школу ў в. [[Морына]] [[Іўеўскі раён|Іўеўскага раён]]а. З 1967 па 1971 год вучыўся на аддзяленні беларускай мовы і літаратуры філфака [[Гродзенскі педінстытут|Гродзенскага педінстытута]]. Настаўнічаў у сярэдняй школе вёскі [[Ракавічы (Шчучынскі раён)|Ракавічы]] [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёна]]. У 1971—1972 гадах быў інструктарам, у 1972—1974 гадах — другім сакратаром Шчучынскага раённага камітэта камсамола. Вучыўся на аддзяленні журналістыкі [[Вышэйшая камсамольская школа пры ЦК УЛКСМ|Вышэйшай камсамольскай школы пры ЦК УЛКСМ]] у [[Масква|Маскве]] (1974—1976). Працаваў загадчыкам аддзела ў рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]» (1974—1976). Затым у партыйных органах: у [[Маскоўскі райкам КПБ (Мінск)|Маскоўскім райкаме КПБ]] г. [[Мінск]]а, у [[Мінскі гаркам КПБ|Мінскім гаркаме КПБ]], у [[ЦК КПБ]] (1977—1991). Пасля — у [[Дзяржаўны камітэт па друку|Дзяржаўным камітэце па друку]] (1991—1992), намеснікам [[Міністр інфармацыі Беларусі|міністра інфармацыі]] (1992—1994), намеснікам міністра культуры і друку (1994—1996), у [[Выканкам Саюза Беларусі і Расіі|Выканкаме Саюза Беларусі і Расіі]] (1996—2000, Масква). З 2001 года па 2003 год працаваў начальнікам галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. З 2003 года — на дыпламатычнай службе, працуе саветнікам [[Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі]]. == Творчасць == Першыя вершы публікаваліся ў Шчучынскай раённай газеце «Савецкая вёска» (1971), з 1975 года друкаваўся ў рэспубліканскіх выданнях. Аўтар зборнікаў лірыкі «Белы наліў» (1995), «Знічка» (2003), «Васількі надзеі» (2008), паэтычнай кнігі для дзяцей «На загадкі ёсць адгадкі» (2001). У 2004 годзе выйшла кніга лірыкі «Апошняя малітва» на [[Балгарская мова|балгарскай мове]]. У перакладзе на рускую мову творы друкаваліся ў расійскіх літаратурна-мастацкіх часопісах, «Литературной газете». На вершы беларускія кампазітары [[І. Лучанок]], [[В. П. Раінчык|В. Раінчык]], [[Дз. Далгалёў]], [[Мікалай Уладзіміравіч Сацура|М. Сацура]], [[А. Чыркун]] і іншыя напісалі больш за 30 песень. У 2011 годзе выйшла ў свет кніга прозы «Воплаўская госця», якая ўключае ў сябе аднайменную аповесць, апавяданні, нататкі пісьменніка, аб’яднаныя адной тэмай — адлюстраваннем жыццёвых інтарэсаў і духоўных памкненняў нашага сучасніка. == Узнагароды == Лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя Васіля Віткі|Літаратурнай прэміі імя Васіля Віткі]] (2024) за праект «Азбука Перамогі»<ref>{{Cite web|url=http://knigodom.brl.by/teachers/premii-detskoy-knigi/premiya-chasopisa-vyasyolka-imya-vasilya-vitki/|title=Прэмія часопіса "Вясёлка" імя Васіля Віткі|website=knigodom.brl.by|access-date=2026-04-26|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Карэнда, І. Воплаўская госця // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 2007. — № 7 (933). — С. 6—38. * Карэнда, І. Вершы // Полымя. — 2010. — № 9 (971). — С. 3—9. * Карэнда, І. Скрыпка з Берліна. Апавяданне // [[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]. — 2010. — № 5 (678). — С. 7—10. * Карэнда, І. А. Вочап : на скразняках эпох : паэма / Іван Карэнда. — Гродна : Гродзенская друкарня, 2018. — 40 с. * Верціхоўская, М. Адкрыты ўрок, або знесеныя ветрам : з вопыту прачытання аповесці-эсэ «Два ўрокі» Навума Цыпіса і аповесці «Воплаўская госця» Івана Карэнды // Маладосць. — 2007. — № 12. — C. 106—116. * Врублеўскі, В. Карэнда Іван / Валянцін Урублеўскі // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Іўеўскага раёна. — Мінск: БЕЛТА, 2002. — C. 357—358. * Гулідава, В. Святло Радзімы — праз усё жыццё / В. Гулідава // Іўеўскі край. — 2018. — 28 красавіка. — № 31. — С. 5. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карэнда Іван Арсеньевіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]] [[Катэгорыя:Намеснікі міністраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Намеснікі міністра культуры Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты літаратурнай прэміі імя Васіля Віткі]] 9srt4wae0mmsx916xll11pjf9bi6ln5 0 651762 5154706 4701392 2026-06-15T17:19:49Z ~2026-34975-98 169847 5154706 wikitext text/x-wiki {{змест справа}} == 1941 == * [[М. А. Акульміна]] * [[Н. Ф. Арлова]] * [[Я. В. Астроўскі]] * [[М. С. Арцюхоў]] * [[П. І. Біран]] * [[B. С. Бірыч]] * [[М. І. Гайсёнак]] * [[А. Г. Гарачун]] * [[А. С. Дарашчанка]] * [[К. Л. Зайцава]] * [[І. К. Зіновіч]] * [[М. І. Канавальчыкаў]] * [[І. Г. Крукоўскі]] * [[А. Ф. Крылова]] * [[А. С. Крыцкая]] * [[Э. А. Дютарэвіч]] * [[Г. В. Макарава]] * [[П. С. Нікалаенка]] * [[А. Р. Нікіценка]] * [[Х. Р. Пранік]] * [[У. П. Пушкарэвіч]] * [[П. І. Сівой]] * [[Н. І. Сіўко]] * [[Д. К. Талкачоў]] * [[Г. В. Харытановіч]] * [[А. А. Шаплыка]] == 1944 == * [[І. М. Галынец]] == 1945 == * [[В. Р. Адзінцова]] * [[К. В. Асмалоўская]] * [[Н. Г. Афанасьева]] * [[П. А. Бабіцкі]] * [[К. Л. Барысевіч]] * [[Ю. І. Букатая]] * [[К. Л. Бурдзілава]] * [[І. С. Вадэйка]] * [[Л. Г. Валачковіч]] * [[П. С. Васілеўскі]] * [[В. Д. Вільтоўская]] * [[І. П. Вольскі]] * [[Л. П. Воранава]] * [[П. С. Вяндзіла]] * [[М. М. Гаваркоў]] * [[Г. П. Гілевіч]] * [[Я. Р. Грыгор’еў]] * [[Л. В. Грынаўцова]] * [[Г. Д. Дзівак]] * [[А. К. Дзяруга]] * [[Е. С. Елісеева]] * [[Н. П. Жукаў]] * [[A. І. Іваноў]] * [[М. Л. Кавалевіч]] * [[М. К. Кандрацьеў]] * [[І. У. Капаевіч]] * [[А. Л. Кармалітава]] * [[B. Ц. Карпенка]] * [[Г. І. Катлінскі]] * [[А. М. Кісялёва]] * [[К. Ф. Коршук]] * [[Б. Р. Крупадзёраў]] * [[В. С. Кузьміна]] * [[В. М. Кунько]] * [[Б. М. Лаўрыновец]] * [[В. І. Діяранцэвіч]] * [[Т. Л. Лютароўская]] * [[М. С. Магільніцкая]] * [[П. Л. Макарэня]] * [[Ю. Л. Марозава]] * [[З. П. Міроненка]] * [[С. Л. Нікіцін]] * [[Н. Я. Паднясінская]] * [[М. Ф. Паніткова]] * [[Б. Л. Петрашкевіч]] * [[М. М. Пруднікава]] * [[В. Л. Прэйс]] * [[М. Р. Разоўскі]] * [[А. Н. Салоха]] * [[Васіль Андрэевіч Самцэвіч|В. А. Самцэвіч]] * [[І. Л. Сасіновіч]] * [[Г. К. Севярнёва]] * [[Я. У. Семяноўская]] * [[H. І. Слайчэўская]] * [[М. Ф. Старычонак]] * [[М. М. Сяргеенка]] * [[Я. А. Федчанка]] * [[А. А. Чаркас]] * [[А. Б. Чарноў]] * [[П. Л. Чуліцкі]] * [[І. П. Шаплыка]] * [[Н. В. Шыдлоўская]] * [[А. А. Яўнас]] * [[Е. С. Яўсеева]] == 1946 == * [[Ф. С. Голуб]] == 1947 == * [[Я. Г. Лбросава]] * [[В. С. Бандарчык]] * [[М. С. Баразнёнак]] * [[Раіса Рыгораўна Барам|Р. Р. Барам]]<ref>[https://rg.ru/2005/03/17/alferov.html Главы из книги Жореса Алферова в «Союзе»]</ref> * [[Л. М. Белавусава]] * [[Г. Р. Блаў]] * [[А. М. Былінская]] * [[Л. А. Васілевіч]] * [[Дз. Л. Вінаградаў]] * [[ІЛ. Гальчук]] * [[М. П. Гапановіч]] * [[Васіль Савіч Гарбацэвіч|В. С. Гарбацэвіч]] * [[М. Б. Голуб]] * [[Р. М. Гуткоўскі]] * [[М. Р. Дамарацкі]] * [[А. Я. Дарашэвіч]] * [[В. А. Дашук]] * [[І. Л. Дзешчыц]] * [[С. С. Дзіковіч]] * [[П. І. Дубінін]] * [[Н. Я. Жыльчык]] * [[А. І. Ігнацьева]] * [[С. А. Казак-Цяста]] * [[Елізавета Мікалаеўна Казлоўская|Л. М. Казлоўская]] * [[А. Л. Калістратава]] * [[Л. С. Карась]] * [[Г. М. Кац]] * [[А. Н. Котаў]] * [[Г. К. Кузняцоў]] * [[Е. В. Дазарэтава]] * [[H. М. Дапушанская]] * [[П. М. Депяшынскі]] * [[М. І. Добан]] * [[П. С. Дубяка]] * [[А. І. Дьвова]] * [[Г. Ф. Дявонава]] * [[А. Я. Мажэйка]] * [[І. А. Пісарчык]] * [[Е. С. Прэйс]] * [[Я. М. Разумоўская]] * [[Т. Ф. Сапелкіна]] * [[І. Л. Скрынікава]] * [[А. Н. Стахоўскі]] * [[Таццяна Піліпаўна Сцяшковіч|Т. П. Сцяшковіч]] * [[П. П. Фядотаў]] * [[Г. У. Хадоска]] * [[А. Г. Цыкуноў]] * [[З. А. Чарнагорцава]] * [[М. Ц. Шабураў]] * [[С. Ф. Шаснеўская]] * [[А. Л. Шаўко]] * [[П. П. Шымановіч]] * [[М. К. Яновіч]] * [[Г. Л. Ярмусік]] == 1949 == * [[М. М. Азараў]] * [[Т. І. Лзёрнікава]] * [[У. К. Азёрнікаў]] * [[Л. Г. Ллександровіч]] * [[Я. В. Андрэева]] * [[К. А. Лрлова]] * [[В. П. Лрлоў]] * [[Д. Д. Арцямюк]] * [[Я. М. Баранава]] * [[А. П. Балтрушэвіч]] * [[В. І. Бальшова]] * [[Г. М. Буланчыкава]] * [[І. Р. Вадэйка]] * [[Ю. В. Валавікова]] * [[Г. Л. Варановіч]] * [[В. П. Васілеўская]] * [[Л. Я. Васільеў]] * [[К. М. Весяліцкая]] * [[К. М. Вярыга]] * [[Л. А. Вяткіна]] * [[З. І. Дарашэвіч-Дынкіна]] * [[І. І. Жардзецкі]] * [[П. І. Забелін]] * [[К. М. Захар’яш]] * [[М. Л. Казлоўская]] * [[А. П. Калецкі]] * [[Д. К. Карага]] * [[В. І. Кацямірава]] * [[І. І. Кмеша]] * [[Л. Т. Кур’ян]] * [[Я. Д. Кушнер]] * [[Г. М. Дабузноў]] * [[С. М. Латушка]] * [[Я. Г. Лахноца]] * [[М. І. Деанёнак]] * [[К. С. Дучкоў]] * [[Ф. Я. Лысянкоў]] * [[М. І. Малкова]] * [[К. І. Мілановіч]] * [[К. Р. Нікалаева]] * [[І. В. Папко]] * [[Ф. І. Раманюк]] * [[A. Ф. Рымараў]] * [[С. Л. Сацэвіч]] * [[К. Дз. Севасцьянава]] * [[В. І. Смірнова]] * [[М. С. Стральчэнка]] * [[Я. І. Фанкевіч]] * [[М. І. Федчанка]] * [[Т. А. Хальпукова]] * [[М. Ф. Хальпукоў]] * [[І. Ф. Шаланкевіч]] * [[В. У. Шкарубская]] * [[І. А. Шмуляўцаў]] * [[К. П. Шчаглавітава]] * [[М. Я. Якушэвіч]] == 1950 == * [[А. Дз. Базыка]] * [[В. Я. Высоцкая]] * [[П. Дз. Гагарын]] * [[В. Л. Гусарэвіч]] * [[З. С. Жгун]] * [[З. І. Закржэўская]] * [[П. А. Клімковіч]] * [[Т. А. Красоўская]] * [[Н. Л. Крыўцова]] * [[А. Ц. Навіцкая]] * [[І. П. Новікаў]] * [[В. П. Пучкоўская]] * [[Дз. С. Раздзёраў]] * [[Л. Л. Ржавускі]] * [[Л. М. Саламаха]] * [[А. П. Травулька]] * [[Я. М. Тэпо]] * [[М. Ф. Целяшоў]] * [[Р. В. Шакун]] == 1953 == * [[B. С. Багдановіч]] * [[М. К. Беразоўскі]] * [[Н. В. Міхалковіч]] * [[М. Л. Раман]] * [[У. М. Самусік]] * [[Г. Г. Субоціна]] == 1954 == * [[Ф. ЛАзарава]] * [[І. Ф. Лфанасенка]] * [[Г. В. Вайткевіч]] * [[З. С. Гуло]] * [[М. Ф. Гусак]] * [[В. Б. Іванчыкава]] * [[М. І. ГІяшкоўская]] * [[У. П. Раздзялоўскі]] * [[Ф. С. Скеп’ян]] * [[Н. М. Талехцсая]] * [[Ф. Н. Чаўновік]] == 1955 == * [[Т. І. Аўчыннікава]] * [[С. Дз. Белы]] * [[Я. П. Бярэзіна]] * [[В. Л. Варончанка]] * [[Ізраіль Рыгоравіч Герман|І. Р. Герман]] * [[В. В. Гурыновіч]] * [[Я. М. Дабратворская]] * [[Н. Я. Дарасевіч]] * [[А. Дз. Ермакова]] * [[З. П. Калашнікава]] * [[С. Дз. Кітовіч]] * [[М. П. Красоўская]] * [[П. П. Куяўскі]] * [[Дз. Ц. Лу-шчаеў]] * [[М. Г. Мазінг]] * [[М. Ф. Марчанка]] * [[Р. Ш. Мендзелева]] * [[Н. І. Міцкевіч]] * [[Г. Р. Новікаў]] * [[А. А. Папоў]] * [[В. І. Савідкая]] * [[М. Г. Сачнёва]] * [[У. С. Сліж]] * [[А. С. Смаршкова]] * [[Анатоль Мікалаевіч Тычына|А. М. Тычына]] * [[П. У. Хадоска]] * [[М. Р. Чарнышова]] * [[Н. А. Шамоўская]] * [[С. М. Шарабайка]] == 1956 == * [[В. Л. Градзенчык]] * [[А. М. Дудар]] * [[Р. І. Жыглевіч]] * [[Р. Л. Зылькоў]] * [[К. А. Каліна]] * [[Н. С. Пятроўская]] * [[М. У. Салоха]] * [[Н. І. Сінская]] == 1957 == * [[У. Ц. Альфер]] * [[В. Ф. Альшэўская]] * [[С. С. Лрлоўская]] * [[М. М. Арэхаў]] * [[М. М. Астраховіч]] * [[В. В. Багданенка]] * [[Т. А. Балтрукевіч]] * [[Дз. Ц. Басько]] * [[Д. В. Бекарэвіч]] * [[С. Г. Беланожка]] * [[А. К. Белашова]] * [[Н. Р. Бельская]] * [[І. Н. Булойчык]] * [[Ф. С. Бусел]] * [[Н. Л. Быкоўская]] * [[В. У. Бяляева]] * [[H. Д. Бярозкін]] * [[Л. І. І. Ванькевіч]] * [[Я. Н. Варонін]] * [[Дз. Я. Верам’юк]] * [[С. Л. Вестэрман]] * [[Я. І. Вігура]] * [[З. Л. Вінаградава]] * [[Г. А. Вішнеўская]] * [[К. В. Волкава]] * [[Л. С. Гайдаш]] * [[І. А. Грабцэвіч]] * [[А. А. Гуцько]] * [[Ю. Э. Дабражынецкая]] * [[К. С. Дабрынская]] * [[А. Я. Джэжорэ]] * [[І. К. Дзіковіч]] * [[А. І. Дробыш]] * [[A. С. Елісеенка]] * [[А. Ф. Ерафееў]] * [[Л. В. Ждановіч]] * [[А. В. Жукава]] * [[Е. Ф. Жыгач]] * [[B. П. Зайцава]] * [[Г. В. Зайцава]] * [[А. І. Зайцаў]] * [[H. К. Захарава]] * [[В. Л. Захарошка]] * [[В. М. Зелянькевіч]] * [[Л. Ф. Знаменская]] * [[Дз. П. Івашка]] * [[Я. Н. Івашкова]] * [[К. Дз. Ігнацьеў]] * [[Г. М. Ісаева]] * [[Н. І. Ішчанка]] * [[М. А. Кавалёва]] * [[І. М. Казак]] * [[А. Р. Каласоўская]] * [[Дз. Л. Карлоўскі]] * [[В. А. Карпінская]] * [[В. І. Касабуцкая]] * [[Л. Ф. Качан]] * [[В. Л. Кашыцкі]] * [[І. Дз. Кірэй]] * [[Г. П. Клейнава]] * [[А. Ш. Клябанаў]] * [[Ю. А. Краснова]] * [[С. П. Кузьма]] * [[К. Х. Куэьміцкая]] * [[П. П. Кучаравенкаў]] * [[М. П. Ладэс]] * [[В. Р. Лапіцкі]] * [[Ю. Л. Лявоненка]] * [[К. Ф. Лявонцьева]] * [[Н. У. Ліпская]] * [[Я. П. Лосева]] * [[А. Р. Лукіна]] * [[К. С. Лукоўнікава]] * [[А. Л. Ляшкевіч]] * [[П. Р. Мазалаў]] * [[В. П. Мароцкая]] * [[Л. Ф. Мацкевіч]] * [[А. М. Меркуль]] * [[М. В. Мілава]] * [[М. П. Молчан]] * [[Т. І. Мурашка]] * [[М. М. Мядзведзева]] * [[Н. М. Мялкоўская]] * [[М. І. Нікіценка]] * [[С. С. Нікіціна]] * [[В. Я. Новікава]] * [[К. Л. Новікава]] * [[С. Р. Новікаў]] * [[Л. М. Падбярэзная]] * [[Н. В. Падікарповіч]] * [[І. І. Праліска]] * [[Н. У. Пратасевіч]] * [[В. Л. Прачук]] * [[Г. В. Пушіікава]] * [[П. А. Пцічкіна]] * [[М. І. Пяткевіч]] * [[Н. Л. Рабчанка]] * [[З. В. Размыслова]] * [[З. І. Раманенка]] * [[Р. К. Рамановіч]] * [[Сяргей Фёдаравіч Рубанаў|С. Ф. Рубанаў]] * [[Г. Л. Рудза]] * [[М. А. Рудкоўская]] * [[Л. Л. Ружанцава]] * [[Е. І. Садкоўскі]] * [[А. П. Саковіч]] * [[В. І. Сераггіна]] * [[Н. І. Случаноўская]] * [[Ю. В. Смаршкова]] * [[Г. К. Сталовіч]] * [[А. М. Субоціна]] * [[В. Т. Сцепаненка]] * [[К. П. Сцяпанава]] * [[А. І. Сычова]] * [[Л. А. Сяргейчык]] * [[П. В. Тур]] * [[П. Р. Тышкевіч]] * [[Н. Я. Уласава]] * [[У. П. Фомчанка]] * [[М. Е. Францішаў]] * [[У. В. Фурсаў]] * [[М. Л. Хадасевіч]] * [[Л. І. Хвалько]] * [[К. П. Цітавец]] * [[Н. В. Чарненкава]] * [[Н. Н. Шарай]] * [[М. П. Шаўчук]] * [[Н. М. Шляпіна]] * [[Г. С. Шумейка]] * [[М. Н. Шчэрбава]] * [[А. С. Якубчык]] == 1958 == * [[В. П. Александроўская]] * [[К. М. Астахава]] * [[А. Г. Атрошчанка]] * [[І. Ф. Бабковіч]] * [[Е. Е. Бабыр]] * [[А. В. Багамазава]] * [[Т. Л. Балабаеў]] * [[Д. Б. Баршчоўская]] * [[М. С. Бахаўчук]] * [[Н. С. Бейзарава]] * [[Г. Ц. Гардзей]] * [[В. Р. Дубровіна]] * [[К. С. Кавалёнак]] * [[Н. Е. Кацько]] * [[М. М. Крукоўская]] * [[Ф. К. Лагацкая]] * [[Л. М. Нікалаева]] * [[Г. І. Рэут]] * [[К. Ц. Садоўская]] * [[Р. В. Сазоненка]] * [[Н. Я. Саковіч]] * [[А. Ц. Сарокіна]] * [[А. Ф. Сасноўскі]] * [[А. І. Страпчанка]] * [[В. Л. Філютовіч]] * [[К. Л. Шабека]] == 1959 == * [[Н. А. Арол]] * [[М. Е. Арцем’ева]] * [[У. І. Баран]] * [[І. В. Барсукоў]] * [[В. І. Берзін]] * [[К. С. Бялова]] * [[І. К. Галіноўскі]] * [[Л. П. Гарбацкая]] * [[Н. Л. Гарнакова]] * [[Л. В. Гітковіч]] * [[У. Дз. Грышановіч]] * [[М. П. Дарафеенка]] * [[М. Ф. Драбушэвіч]] * [[М. П. Дылёнак]] * [[І. І. Запрудскі]] * [[А. І. Зяновіч]] * [[М. У. Івашын]] * [[П. С. Кісялёў]] * [[С. Л. Крэмез]] * [[Л. І. Лешына]] * [[К. С. Несцяровіч]] * [[М. С. Няронскі]] * [[З. М. Пакроўская]] * [[А. Л. Парабковіч]] * [[Дз. С. Прыхожы]] * [[ЯЛ. Ржавуская]] * [[К. Л. Старынская]] * [[Л. А. Талкачова]] * [[Ф. Я. Таран]] * [[М. Я. Францэвіч]] * [[І. Н. Храмцоў]] * [[М. Г. Цыбульская]] * [[М. А. Цымановіч]] * [[К. А. Шкляроўская]] * [[М. В. Шляхота]] * [[Т. А. Шпакоўская]] * [[Г. А. Шчэмелеў]] == 1960 == * [[В. І. Адамовіч]] * [[Я. Ф. Анціпенка]] * [[Л. А. Асташкевіч]] * [[М. М. Аўчыннікава]] * [[H. Л. Бабкова]] * [[М. П. Багамазава]] * [[Н. П. Бальшакова]] * [[Ф. М. Батурэвіч]] * [[Б. Л. Белкіна]] * [[М. І. Беціна]] * [[Е. В. Брусава]] * [[В. І. Буры]] * [[І. Д. Буяк]] * [[І. У. Бяляўскі]] * [[Н. У. Валькова]] * [[А. С. Васілеўская]] * [[В. М. Васільева]] * [[Ф. І. Велічкевіч]] * [[Н. Л. Вільтоўская]] * [[Т. С. Віткіна]] * [[Г. В. Волкава]] * [[Х. Я. Генкіна]] * [[В. І. Гіргель]] * [[Т. П. Гладкая]] * [[М. С. Грушэвіч]] * [[Н. В. Грыбко]] * [[М. Л. Грынкевіч]] * [[С. П. Гурын]] * [[С. П. Гурыновіч]] * [[Ф. М. Гуткоўскі]] * [[Е. П. Дайнека]] * [[М. І. Додалева]] * [[А. П. Драчьшоўская]] * [[Г. П. Жук]] * [[В. Л. Жукоўская]] * [[В. В. Замыка]] * [[Я. І. Злотнік]] * [[А. А. Зюзіна]] * [[М. Я. Іванчыкава]] * [[Д. А. Казлоўская]] * [[М. І. Каэлоўская]] * [[Н. К. Калантаева]] * [[К. І. Кандратовіч]] * [[А. П. Каралёў]] * [[Г. І. Карпюк]] * [[Н. І. Кевіш]] * [[Я. А. Кернажыцкая]] * [[В. І. Кляўз]] * [[А. А. Корбут]] * [[К. А. Корзун]] * [[А. Л. Крэз]] * [[Н. С. Кузняцова]] * [[Л. М. Кузняцоў]] * [[А. К. Кулініч]] * [[A. М. Куляшова]] * [[З. П. Лапата]] * [[М. І. Ліхач]] * [[М. Г. І. Лучына]] * [[В. І. Лысакова]] * [[П. М. Лычкоўскі]] * [[М. А. Любанская]] * [[Н. А. Мажэйка]] * [[А. А. Майсейкава]] * [[П. І. Малаток]] * [[Г. К. Мальцава]] * [[С. В. Масько]] * [[В. І. Матросава]] * [[Г. І. Мацвеенка]] * [[М. П. Машкоўская]] * [[B. І. Мельнікава]] * [[Н. Н. Моніч]] * [[В. Ц. Мядзведская]] * [[Т. М. Назарава]] * [[М. У. Назарэнка]] * [[Г. І. Назіна]] * [[Е. М. Небрадоўская]] * [[Э. М. Некрашэвіч]] * [[В. Б. Нікольская]] * [[М. П. Ніценка]] * [[В. Я. Озераў]] * [[М. Г. Осіпава]] * [[А. Ф. Палішына]] * [[І. Ф. Палтарацкі]] * [[А. П. Панамарова]] * [[Л. Дз. Папова]] * [[Л. Ф. Парфёнава]] * [[А. В. Паўлава]] * [[Л. Я. Паўлюшчанка]] * [[А. І. Перагуд]] * [[М. В. Полаў]] * [[Я. В. Попала]] * [[М. П. Пусоўскі]] * [[А. У. Пятровіч]] * [[Г. К. Пятровіч]] * [[Н. С. Пятрэня]] * [[В. Я. Раманоўская]] * [[К. Ф. Рамашкова]] * [[А. І. Рачок]] * [[B. М. Рудая]] * [[А. В. Рыбская]] * [[А. І. Садоўская]] * [[Л. Г. Сакалова]] * [[В. А. Саўчанка]] * [[В. М. Семчанка]] * [[К. П. Славецкая]] * [[Н. Дз. Станкевіч]] * [[Г. Р. Ставер]] * [[В. В. Суша]] * [[С. Я. Сычоўская]] * [[C. І. Сяргееў]] * [[Х. Д. Тайманава]] * [[К. М. Туцкі]] * [[Л. П. Урагова]] * [[Ф. М. Уронская]] * [[П. М. Усцінаў]] * [[В. М. Храмовіч]] * [[В. А. Чувасава]] * [[М. Я. Шавельдзіна]] * [[Л. Е. Шаўлоўская]] * [[А. А. Шафарэнка]] * [[С. Д. Шмакава]] * [[Л. М. Шыкіравая]] * [[З. Г. Шынгель]] * [[Г. С. Шыянок]] * [[Э. А. Юшкевіч]] * [[М. В. Ядроўская]] * [[Н. І. Язерская]] * [[Я. Н. Ярмоленка]] * [[В. С. Ярэміна]] == 1961 == * [[І. С. Салдаценкаў]] * [[Л. І. Чыстоўскі]] == 1963 == * [[П. Л. Аленскі]] * [[Я. Ф. Анціпенка]] * [[Г. С. Апянчук]] * [[Л. Ю. Бань]] * [[Р. Р. Барысава]] * [[К. Л. Башаркіна]] * [[Ю. Н. Борда]] * [[А. А. Булат]] * [[К. Ц. Бялова]] * [[Я. А. Бярэзіна]] * [[С. М. Валодзін]] * [[І. М. Вашчылін]] * [[Н. Я. Ганчарова]] * [[К. П. Гарбялёва]] * [[М. Т. Глушнева]] * [[Г. А. Громава]] * [[В. А. Гудзень]] * [[М. М. Дудкіна]] * [[І. А. Ерафеенка]] * [[Р. І. Еўдакімчык]] * [[Г. А. Зарыцкевіч]] * [[Л. І. Зімацкая]] * [[К. С. Зінькевіч]] * [[Я. В. Зяблікава]] * [[В. Р. Іванова]] * [[В. К. Івашкевіч]] * [[В. В. Ізмайлаў]] * [[М. П. Ільінец]] * [[П. Ф. Ільюкевіч]] * [[В. І. Камандзенка]] * [[Г. П. Касякова]] * [[Ф. У. Кец]] * [[М. К. Князева]] * [[М. Б. Коласава]] * [[І. Ф. Крук]] * [[У. І. Кудзеліч]] * [[А. С. Кудраўцава]] * [[В. І. Кулікоўская]] * [[Р. Ц. Куляшова]] * [[М. М. Курловіч]] * [[М. А. Лісава]] * [[Н. Г. Літвінава]] * [[М. Ф. Лосеў]] * [[Н. І. Лысенка]] * [[Л. У. Ляшкевіч]] * [[Я. І. Маеўская]] * [[Ц. М. Меднік]] * [[А. І. Мілеўскі]] * [[А. Н. Мінкова]] * [[В. С. Мірановіч]] * [[А. А. Міткевіч]] * [[А. В. Міхайлава]] * [[І. М. Мурзаў]] * [[Н. Я. Набярэжнева]] * [[П. Н. Несцярэнка]] * [[В. Я. Пагужэльская]] * [[М. І. Пасюцін]] * [[Н. С. Пашэвіч]] * [[К. Ф. Пшонка]] * [[І. М. Пярэдня]] * [[А. І. Рамашова]] * [[А. Я. Рашэцька]] * [[І. С. Русаковіч]] * [[Н. Б. Савельева]] * [[М. В. Савічава]] * [[П. М. Свірка]] * [[М. М. Седранок]] * [[В. Дз. Семачкін]] * [[A. Р. Семяненя]] * [[Т. М. Сінельнікава]] * [[Л. П. Слепакурава]] * [[Н. Ф. Смірнова]] * [[М. А. Сталяроў]] * [[М. С. Старава]] * [[З. І. Студнева]] * [[Е. М. Сцепаненка]] * [[А. К. Тарайкоўская]] * [[Ф. В. Фёдараў]] * [[Н. Я. Цікунова]] * [[А. С. Чабан]] * [[B. Я. Чаранок]] * [[Н. І. Чэчыкава]] * [[Н. Л. Шаўрукова]] * [[Л. А. Штукар]] * [[Н. А. Шумілоўская]] * [[М. Ф. Шупейка]] * [[Р. І. Элькінд]] * [[М. Р. Юдава]] * [[Л. І. Язвінская]] == 1964 == * [[Н. Е. Агароднікава]] * [[А. С. Адамчык]] * [[М. Я. Аляшкевіч]] * [[Н. Я. Андрэева]] * [[В. Л. Андрэйчыкава]] * [[М. М. Арарэй]] * [[А. З. Арэшка]] * [[М. І. Базылёва]] * [[М. К. Балвановіч]] * [[Н. А. Банцырава]] * [[М. М. Бардовіч]] * [[З. А. Баўбель]] * [[М. М. Бачыла]] * [[С. А. Белік]] * [[М. Я. Белянкоў]] * [[М. Б. Біскін]] * [[З. З. Бондарава]] * [[В. І. Брэцкая]] * [[Г. А. Букрэеў]] * [[Л. М. Быстрэнка]] * [[М. У. Бяспалава]] * [[М. І. Валасевіч]] * [[М. І. Варанько]] * [[Л. Я. Васільева]] * [[В. К. Вернікоўская]] * [[І. Л. Гайманаў]] * [[В. П. Галавашына]] * [[В. С. Ганчарова]] * [[М. П. Гаранін]] * [[М. К. Гарбаценка]] * [[В. В. Гарбачова]] * [[Г. І. Генералава]] * [[Н. І. Грашнова]] * [[В. Ф. Грашчанка]] * [[Н. П. Гусінцава]] * [[К. П. Давідчык]] * [[Л. Дз. Дамарацкая]] * [[М. С. Данілевіч]] * [[Міхаіл Апанасавіч Дзмітрыеў|М. А. Дзмітрыеў]] * [[Н. А. Еўдачэнка]] * [[І. В. Жук]] * [[З. Г. Жукоўская]] * [[К. П. Жураўкова]] * [[Л. І. Жыліна]] * [[М. М. Зарэцкі]] * [[Л. П. Звонава]] * [[С. М. Зубоўскі]] * [[Н. Дз. Зуева]] * [[Н. К. Зязюліна]] * [[М. Ф. Ільюшэнка]] * [[М. А. Кавальчук]] * [[Р. П. Казімірава]] * [[Г. Е. Каэлова]] * [[В. І. Каленік]] * [[С. І. Калугіна]] * [[Л. Ф. Камароўскі]] * [[В. А. Кандрацьеў]] * [[Н. Ф. Капіч]] * [[М. Л. Картузаў]] * [[В. С. Карцель]] * [[Т. І. Касцюкевіч]] * [[А. С. Кецко]] * [[Г. А. Кір’янава]] * [[В. Е. Клімовіч]] * [[В. Дз. Кляменценка]] * [[Т. Ф. Корж]] * [[Ф. Л. Крайнік]] * [[А. М. Красціна]] * [[М. М. Кудраўцава]] * [[В. І. І. Кукуруза]] * [[Г. І. Кунцэвіч]] * [[Г. А. Лабанок]] * [[Т. П. Дазарава]] * [[Л. І. Дайко]] * [[А. Т. Дебедзева]] * [[Н. М. Лебедзева]] * [[І. І. Луцаеў]] * [[Л. М. Дюбімцава]] * [[М. Ц. Макаева]] * [[Л. П. Малахава]] * [[В. Ф. Малышава]] * [[М. М. Манышаў]] * [[М. М. Марцінкевіч]] * [[М. М. Маторына]] * [[С. К. Мірановіч]] * [[A. Р. Міхалёнак]] * [[С. І. Мялешка]] * [[В. У. Навуменка]] * [[Н. А. Навуменка]] * [[А. М. Несцярук]] * [[B. М. Нікалаеня]] * [[В. І. Нікіфаровіч]] * [[Е. Дз. Новік]] * [[З. Н. Носава]] * [[В. Д. Някрасаў]] * [[М. М. Няпраўскі]] * [[В. Е. Паўлава]] * [[К. П. Паўлава]] * [[Л. Я. Паўлава]] * [[З. П. Петрачкоў]] * [[Г. А. Платонава]] * [[І. Ф. Пратасевіч]] * [[А. С. Пушкін]] * [[Т. В. Пушная]] * [[В. К. Раждзественская]] * [[В. В. Ражкова]] * [[Л. Ф. Разгуляева]] * [[В. І. Расінскі]] * [[В. І. Рузава]] * [[М. С. Рынкевіч]] * [[B. В. Рэгель]] * [[У. В. Савельеў]] * [[Р. М. Савіцкі]] * [[Р. У. Салаўёва]] * [[Р. І. Салдаценка]] * [[С. Д. Самушчаў]] * [[В. Ф. Самцэвіч]] * [[М. Р. Семяненя]] * [[C. Ф. Серапін]] * [[М. М. Сівакова]] * [[Т. Р. Сідарчук]] * [[А. М. Скавароднік]] * [[С. Т. Смялоўская]] * [[H. Дз. Сокалава]] * [[Н. М. Сокалава]] * [[Н. А. Сосна]] * [[К. І. Стаброўская]] * [[Г. С. Стукалава]] * [[Л. Р. Суворава]] * [[М. М. Супічэнка]] * [[В. У. Сухавей]] * [[А. Я. Сцефаненка]] * [[М. М. Сянкевіч]] * [[М. І. Талейка]] * [[М. С. Талочка]] * [[Н. С. Талстая]] * [[І. Р. Тупіцын]] * [[Д. П. Уласава]] * [[Р. І. Ушакова]] * [[П. І. Фядоценка]] * [[Г. П. Хадкевіч]] * [[В. М. Хіль]] * [[В. Р. Цабкала]] * [[Н. М. Цітарэнка]] * [[Н. Е. Ціханава]] * [[В. А. Чанцава]] * [[A. М. Чарнякоў]] * [[Б. Я. Чорнабародава]] * [[В. Г. Чысцякова]] * [[С. Г. І. Чэчка]] * [[М. М. Шайкоўскі]] * [[А. І. Шкурдзюк]] * [[Л. Я. Шляхціна]] * [[К. А. Шот-Чатовіч]] * [[Б. Б. Шумейка]] * [[К. Т. Шынкевіч]] * [[Н. А. Юркавец]] * [[В. А. Якушава]] == 1965 == * [[Н. М. Агалец]] * [[Д. К. Анісімава]] * [[B. У. Антановіч]] * [[В. І. Архіпаў]] * [[М. І. Аўраменка]] * [[Ганна Іванаўна Бабарыкіна|Г. І. Бабарыкіна]] * [[Ф. У. Багдановіч]] * [[A. М. Балаболіна]] * [[В. М. Баліна]] * [[Е. І. Банчук]] * [[Н. Н. Барысава]] * [[А. М. Барысенка]] * [[І. Д. Бельская]] * [[І. А. Беразінская]] * [[Д. Ц. Бірулёў]] * [[Н. Н. Бірыч]] * [[Я. В. Бродскі]] * [[В. Р. Бязмозгая]] * [[П. Ф. Бяляк]] * [[М. В. Бярэзіна]] * [[B. І. Вайцянкова]] * [[А. Ф. Валюкевіч]] * [[Н. Н. Вараб’ёва]] * [[Н. А. Верамейчык]] * [[Е. І. Вішнеўская]] * [[К. І. Воранава]] * [[Г. А. Вырадаў]] * [[A. В. Галкіна]] * [[У. А. Гардусенка]] * [[П. М. Гарэлінкаў]] * [[К. І. Геаргберыдзе]] * [[Р. С. Гінзбург]] * [[У. А. Глінскі]] * [[В. М. Гсшубеў]] * [[К. Л. Грабайла]] * [[Л. Ф. Грынчук]] * [[Ц. А. Грычанок]] * [[А. Ф. Гудоўская]] * [[А. С. Гулевіч]] * [[І. Ф. Гуркоў]] * [[І. С. Данілаў]] * [[П. А. Данюк]] * [[Е. С. Дзенісюк]] * [[Я. П. Дзіканава]] * [[Вікенцій Дзмітрыевіч Дзмітрыеў|В. Д. Дзмітрыеў]] * [[Х. А. Драбкіна]] * [[Г. І. Жураўская]] * [[М. І. Забродзіна]] * [[Н. К. Залужная]] * [[І. І. Захарэнка]] * [[Я. А. Зінкевіч]] * [[Е. Д. Іваніцкая]] * [[Г. І. Іваноўская]] * [[Б. В. Іванюк]] * [[Т. С. Ігнаценка]] * [[Г. С. Кавалёва]] * [[У. А. Казакевіч]] * [[Арыядна Іванаўна Казей|А. І. Казей]] * [[І. С. Казлоў]] * [[Л. С. Казлоў]] * [[М. А. Кайрыш]] * [[C. В. Калачык]] * [[А. С. Калеснікава]] * [[М. М. Калістратаў]] * [[М. М. Калкоўскі]] * [[А. В. Качкоў]] * [[К. М. Кіявіцкая]] * [[С. П. Класоўская]] * [[B. Р. Ключынская]] * [[Я. В. Кляноўская]] * [[Т. М. Краўцова]] * [[А. А. Круцько]] * [[С. І. Ксянзоў]] * [[В. В. Кузьмін]] * [[М. І. Кузьміна]] * [[Н. Б. Куляшова]] * [[Т. М. Курдо]] * [[М. І. Курловіч]] * [[Л. А. Кустова]] * [[М. П. Куцапалава]] * [[Т. А. Лазарава]] * [[М. Я. Лазук]] * [[В. Ф. Ларыёнава]] * [[К. С. Лісоўская]] * [[П. Г. Ліхачоў]] * [[Н. М. Лугавая]] * [[Р. М. Лук’янчык]] * [[А. А. Мазанік]] * [[Г. А. Майсеева]] * [[Я. П. Малюгіна]] * [[В. П. Маркаў]] * [[А. А. Мароз]] * [[Л. А. Мартыненка]] * [[І. Ф. Марціновіч]] * [[В. І. Маціеўская]] * [[Г. С. Мельнік]] * [[К. І. Мельнікава]] * [[Н. Х. Міхальчук]] * [[З. У. Мурашка]] * [[М. В. Мурашка]] * [[Г. І. Мусакоў]] * [[Е. С. Мядзведзева]] * [[А. І. Мякішкова]] * [[В. С. Мяцеліца]] * [[К. Ф. Мяшкоўская]] * [[А. П. Некрашэвіч]] * [[М. Д. Некрашэвіч]] * [[А. А. Нікіфарава]] * [[Л. Дз. Ніціеўская]] * [[Н. С. Новікава]] * [[М. С. Орсіч]] * [[П. Я. Паграбной]] * [[С. С. Палейка]] * [[В. І. Палянскоў]] * [[М. А. Панцыраў]] * [[Уладзімір Аляксеевіч Парахневіч|У. А. Парахневіч]] * [[А. І. Пасько]] * [[Г. П. Перапёлава]] * [[М. Ф. Петрыкевіч]] * [[А. І. Прадзедава]] * [[Е. М. Прохарава]] * [[В. Р. Прохарык]] * [[Я. І. Пушкарова]] * [[А. І. Ржэўская]] * [[М. Р. Рыбак]] * [[М. Ц. Рыжанкова]] * [[В. С. Рымдзёнак]] * [[Ф. С. Савік]] * [[А. М. Савошчык]] * [[Р. Ф. Самойлаў]] * [[Г. Ф. Сініцына]] * [[А. Ф. Сіранькоў]] * [[Л. І. Сіткевіч]] * [[Б. Ф. Сіўко]] * [[Г. А. Смірнова]] * [[Г. А. Сташэўская]] * [[М. Д. Сукачова]] * [[Л. П. Сухадольская]] * [[І. І. Н. Сянкевіч]] * [[А. Ф. Трафімаў]] * [[М. У. Трыпуцін]] * [[К. С. Тышкевіч]] * [[Ф. М. Ус]] * [[Б. Д. Фалкіна]] * [[Р. Ц. Фугіна]] * [[К. А. Харкевіч]] * [[А. К. Цабкала]] * [[У. Ц. Цабо]] * [[І. Я. Цімашкоў]] * [[З. І. Чарапкоў]] * [[І. Н. Чаркасава]] * [[М. М. Шабурава]] * [[Л. М. Шапіра]] * [[Г. П. Шарай]] * [[А. А. Шаўчук]] * [[І. К. Шашэнька]] * [[А. П. Шнейдэр]] * [[Н. П. Шэмет]] * [[А. А. Эмінава]] * [[Г. М. Юхнавец]] * [[А. М. Якаўлева]] * [[С. С. Якаўлеў]] * [[К. В. Якімовіч]] * [[М. І. Якімюк]] * [[Я. Дз. Янчанка]] * [[В. Ф. Ясінская]] * [[Я. Ф. Ясноўскі]] * [[А. П. Яфрэменка]] == 1966 == * [[А. А. Абрамовіч]] * [[А. Р. Адзінец]] * [[Дз. С. Акімава]] * [[Р. П. Акуліч]] * [[В. П. Аленькава]] * [[В. А. Алешын]] * [[Л. Г. Анжыеўская]] * [[І. А. Апанасевіч]] * [[М. Р. Арлова]] * [[Ф. Ф. Аскерка]] * [[A. В. Асмалоўскі]] * [[У. Т. Аўсеенкаў]] * [[Л. Ф. Афанасьева]] * [[М. І. Ачкін]] * [[А. Т. Бабкоў]] * [[B. М. Балашова]] * [[А. С. Бандарэнка]] * [[В. І. Бараноўскі]] * [[В. С. Барысава]] * [[В. І. Барысавец]] * [[Т. Р. Белякова]] * [[Б. Х. Берлін]] * [[П. А. Берташ]] * [[A. Р. Будзіловіч]] * [[З. С. Буракова]] * [[Н. І. Быкава]] * [[А. В. Валчок]] * [[Н. К. Валчок]] * [[В. Э. Варатынская]] * [[В. І. Васілеўская]] * [[І. Р. Васільева]] * [[Б. Т. Васкавец]] * [[А. М. Віннічак]] * [[В. І. Воранава]] * [[Віктар Іванавіч Вярсоцкі|В. І. Вярсоцкі]] * [[А. П. Гавароўская]] * [[Э. А. Гакава]] * [[З. С. Галаніна]] * [[А. М. Галкін]] * [[К. В. Гарбачова]] * [[І. С. Гаруноў]] * [[Н. К. Гаўрыкава]] * [[П. С. Гершан]] * [[Г. А. Глуздакова]] * [[Б. С. Грачыха]] * [[М. С. Грынцэвіч]] * [[Г. І. Грышына]] * [[М. П. Гулевіч]] * [[Мікалай Мікалаевіч Гуль|М. М. Гуль]] * [[С. Р. Гушча]] * [[У. Ф. Далжанкоў]] * [[М. Г. Даманцэвіч]] * [[Э. М. Дамінікевіч]] * [[Е. Г. Дарафеева]] * [[У. А. Дарашук]] * [[Ю. І. Джасава]] * [[Я. П. Дземідовіч]] * [[П. Ц. Дзівакоў]] * [[К. В. Дзмітрыева]] * [[А. М. Дзмітрыеў]] * [[Э. М. Дзягілава]] * [[А. А. Дзядзюля]] * [[Ц. Ф. Дзянісаў]] * [[В. П. Драздоўская]] * [[K. І. Дунец]] * [[Д. В. Ерамеева]] * [[Л. Р. Ерафеева]] * [[B. І. Жадзейка]] * [[В. Ю. Жалкоўскі]] * [[В. І. Жарская]] * [[В. А. Жорава]] * [[М. І. Жураўская]] * [[B. Г. Жываглод]] * [[Н. І. Жыгмунт]] * [[Г. С. Забалотная]] * [[Н. М. Зантовіч]] * [[В. М. Зікунова]] * [[A. B. Зубец]] * [[Н. Т. Зуева]] * [[В. Я. Ігнатовіч]] * [[H. А. Ігнатовіч]] * [[Т. А. Ільінская]] * [[М. М. Іоначкіна]] * [[В. Н. Ісаевіч]] * [[А. П. Ісаенка]] * [[M. Я. Кавалеўскі]] * [[М. П. Казакоў]] * [[С. Р. Казачонак]] * [[В. В. Канавальчык]] * [[А. Р. Кандратовіч]] * [[К. А. Канцавой]] * [[М. Д. Капеліёвіч]] * [[І. М. Капітан]] * [[М. Ф. Капскі]] * [[С. І. Карпечкін]] * [[Л. У. Кармалітава]] * [[Ю. І. Касабуцкая]] * [[Сяргей Пятровіч Каткоў|C. П. Каткоў]] * [[З. С. Качарэўская]] * [[А. М. Качынскі]] * [[Я. І. Кашалёва]] * [[П. Р. Квашніна]] * [[Т. А. Кляпацкая]] * [[Н. І. Кобрына]] * [[А. М. Колас]] * [[М. П. Краўцова]] * [[Г. У. Краўчанка]] * [[В. А. Кротава]] * [[В. Д. Крушаніцкая]] * [[З. А. Кубіцкая]] * [[І. М. Кузін]] * [[Н. П. Кузіна]] * [[Т. А. Кузнечык]] * [[І. М. Кузьмін]] * [[В. М. Кузьміна]] * [[Н. С. Кузьмянок]] * [[К. А. Кукушкіна]] * [[В. Я. Кулакова]] * [[М. В. Курдо]] * [[У. Я. Курловіч]] * [[А. Ц. Курылін]] * [[Г. Я. Кутневіч]] * [[Л. С. Дабус]] * [[М. І. Лавер]] * [[М. М. Лазоўская]] * [[В. І. Лаленка]] * [[Г. М. Лапо]] * [[Т. А. Лапчынская]] * [[М. Ф. Ларыёнава]] * [[Г. Ф. Лаппсова]] * [[М. Ф. Левановіч]] * [[В. С. Леўчанкава]] * [[Н. І. Ліпская]] * [[Н. І. Логінава]] * [[І. М. Лукашык]] * [[П. Ф. Лук’янскі]] * [[Е. В. Ляіцсо]] * [[Я. Л. Макаеў]] * [[Я. Ф. Максіменка]] * [[І. В. Малец]] * [[С. П. Малішэўскі]] * [[В. І. Малюк]] * [[Н. М. Манеўская]] * [[Мікалай Аляксандравіч Маніс|М. А. Маніс]] * [[Я. Г. Марцінкевіч]] * [[Г. М. Марчанка]] * [[З. І. Марчанка]] * [[Л. П. Масальскі]] * [[Я. Р. Маткоўская]] * [[В. І. Матус]] * [[М. А. Махачкеева]] * [[А. П. Мельнікава]] * [[М. А. Мельнікаў]] * [[К. М. Мікрукова]] * [[Л. У. Мілей]] * [[С. А. Мілун]] * [[М. А. Мінюк]] * [[С. Я. Міронаў]] * [[Дз. С. Мішкуцёнак]] * [[І. А. Музычкін]] * [[Е. С. Мяжэнін]] * [[В. С. Навагран]] * [[В. Р. Навумаў]] * [[А. С. Налягач]] * [[Н. П. Новік]] * [[С. П. Нярэціна]] * [[К. Б. Падольскі]] * [[Л. М. Пазнякоў]] * [[Н. В. Пакроўская]] * [[Е. П. Палоўнікава]] * [[М. І. Палтарацкая]] * [[Т. Ф. Палхоўская]] * [[С. Г. Папова]] * [[В. А. Паташкоў]] * [[Н. Дз. Паўлава]] * [[З. С. Пачкаева]] * [[І. І. Пашкоўская]] * [[Я. В. Перавозная]] * [[П. С. Пехцяроў]] * [[А. І. Печкурэнка]] * [[С. А. Піскунова]] * [[Н. Г. Пляханава]] * [[У. Ф. Праневіч]] * [[М. І. Пырачкін]] * [[Мікалай Макаравіч Пятрэнка|М. М. Пятрэнка]] * [[Ф. С. Рабічка]] * [[В. Я. Раманава]] * [[Р. М. Раманенка]] * [[Г. Х. Раманькова]] * [[Р. Ф. Растаргуеў]] * [[В. Р. Рашкевіч]] * [[В. І. Рымашэўская]] * [[М. Л. Рэлес]] * [[Л. М. Садоўская]] * [[М. Н. Саковіч]] * [[М. Г. Сарагавец]] * [[В. В. Секержыцкая]] * [[B. І. Семяновіч]] * [[М. А. Семяняка]] * [[Г. М. Серабракова]] * [[М. С. Серада]] * [[А. М. Сеўба]] * [[І. У. Сівак]] * [[А. В. Сімакоў]] * [[В. М. Скотнікава]] * [[К. М. Скробаў]] * [[С. Г. Славінская]] * [[Т. В. Славінская]] * [[І. І. Смарыга]] * [[Г. М. Сопель]] * [[М. М. Станкевіч]] * [[І. А. Станілевіч]] * [[М. П. Старыковіч]] * [[А. Дз. Страўе]] * [[М. Ц. Стэльмах]] * [[Л. Б. Суле]] * [[Г. С. Сухадолец]] * [[М. Ф. Сцепанькова]] * [[К. М. Сцёпін]] * [[А. В. Сялюгін]] * [[Т. А. Тарасевіч]] * [[А. Я. Точын]] * [[А. М. Троцкая]] * [[Р. М. Туравец]] * [[З. І. Удальцова]] * [[А. В. Уласава]] * [[Г. І. Усольцава]] * [[М. А. Фалейчык]] * [[М. М. Федасенка]] * [[ЗЛ. Фенчанка]] * [[М. К. Фешчанка]] * [[І. М. Фёдараў]] * [[Г. П. Філіпава]] * [[Уладзімір Іванавіч Філіпенка|У. І. Філіпенка]] * [[А. П. Фінскі]] * [[М. І. Хадаронак]] * [[С. Р. Халяўка]] * [[А. А. Хандожка]] * [[С. М. Хацьянаў]] * [[Л. В. Цімаховіч]] * [[Г. Е. Ціханава]] * [[М. Н. Цыбірова]] * [[К. В. Цыбулька]] * [[М. С. Цяслюк]] * [[C. Р. Чакмарова]] * [[Л. П. Чарткова]] * [[В. Дз. Шавялёва]] * [[П. І. Шадурын]] * [[А. Дз. Шайтэр]] * [[Е. М. Шамшурава]] * [[М. А. Шамкавяк]] * [[A. П. Шацікава]] * [[П. А. Шыбаева]] * [[А. П. Шышонак]] * [[Н. І. Юрцэвіч]] * [[В. С. Юферава]] * [[B. В. Язвінскі]] * [[Л. В. Якаўлева]] * [[Г. Дз. Яроміна]] * [[Д. В. Яфрэмава]] * [[Р. М. Яфрэменка]] == 1967 == * [[П. Н. Абушкевіч]] * [[В. С. Агароднік]] * [[Т. П. Адамовіч]] * [[Г. П. Адамчык]] * [[Н. Ф. Азарава]] * [[М. Б. Аксельрод]] * [[А. І. Акуліч]] * [[Г. П. Алекса]] * [[З. Г. Альхімовіч]] * [[А. М. Аляксееў]] * [[В. Ф. Амплейкін]] * [[Т. А. Андрэева]] * [[А. С. Анісімава]] * [[К. П. Антонава]] * [[Ганна Лявонаўна Арлоўская|Г. Л. Арлоўская]] * [[Л. І. Арлоўская]] * [[Н. Ф. Асінская]] * [[Л. Л. Асоўская]] * [[Л. Н. Астафурава]] * [[М. Р. Атрашонак]] * [[Н. В. Аўраменка]] * [[П. М. Багадзяж]] * [[Я. Е. Багатырова]] * [[А. І. Базылевіч]] * [[В. В. Бакунова]] * [[В. Ц. Баранава]] * [[Т. І. Барсток]] * [[А. С. Барысенка]] * [[В. І. Барысовіч]] * [[А. П. Берасцевіч]] * [[Б. З. Бодніч]] * [[Г. П. Бохан]] * [[Ф. І. Браноўская]] * [[В. К. Брыкін]] * [[Л. І. Буйневіч]] * [[М. І. Булан]] * [[І. М. Бурдзіна]] * [[Дз. С. Бяклемішаў]] * [[В. А. Бяліцкі]] * [[К. Л. Ваньковіч]] * [[К. С. Вараб’ёва]] * [[А. П. Васільеў]] * [[Г. А. Верамейчык]] * [[К. А. Віктароўскі]] * [[Віяна Гомес дэ фонсеа Харарда]] * [[Г. Ф. Воранава]] * [[І. М. Воюш]] * [[В. Р. Вялічка]] * [[Ф. А. Вярцінскі]] * [[М. В. Вяршкова]] * [[Э. С. Вярыга]] * [[К. П. Вятрова]] * [[Т. Ц. Гагалінская]] * [[Л. П. Гажэнка]] * [[Р. Р. Ганжураў]] * [[З. В. Гарадзецкая]] * [[Л. А. Гарадзецкая]] * [[Н. П. Гарбачова]] * [[Л. Г. Гарбузава]] * [[З. І. Гардзейка]] * [[М. К. Гардзіенка]] * [[Е. А. Гарнізонава]] * [[В. В. Гарох]] * [[Я. В. Гарэцкая]] * [[В. Р. Гатальскі]] * [[І. Г. Гаўрылаў]] * [[М. М. Генкіна]] * [[В. С. Герасіменка]] * [[Л. Дз. Герасімовіч]] * [[У. А. Германовіч]] * [[К. С. Главінская]] * [[З. А. Гладоўскі]] * [[У. І. Гляцэвіч]] * [[Л. А. Гніларыбава]] * [[М. Н. Горбач]] * [[Б. З. Гордзін]] * [[А. П. Грамыка]] * [[Л. А. Грахоўская]] * [[T. П. Грысюк]] * [[М. М. Грыцкевіч]] * [[А. М. Грышкіна]] * [[М. Я. Гузман]] * [[П. А. Гулько]] * [[А. Р. Давыдзько]] * [[Г. І. Дайнека]] * [[Л. В. Дайнека]] * [[Г. А. Далецкая]] * [[А. А. Дамарацкі]] * [[І. П. Дзегялевіч]] * [[Р. П. Дзяйкун]] * [[Л. І. Дзялендзік]] * [[І. Ц. Дэямідаў]] * [[М. Г. Драека]] * [[Ц. В. Дражын]] * [[Л. А. Драздова]] * [[С. П. Дрангоўскі]] * [[Г. І. Дуранкова]] * [[Ц. Р. Евельсон]] * [[Г. М. Емяльянава]] * [[М. А. Еўдакімаў]] * [[І. М. Жарыкаў]] * [[В. Г. Жук]] * [[У. С. Жук]] * [[Н. Я. Жукава]] * [[Н. А. Жыгарова]] * [[К. Ф. Жыгунова]] * [[А. Г. Жыткевіч]] * [[Г. Д. Зарачанская]] * [[С. М. Затоненка]] * [[М. П. Зыль]] * [[К. А. Іванова]] * [[Н. Т. Іванова]] * [[Р. М. Іванова]] * [[Л. Дз. Іванькова]] * [[В. Дз. Івашына]] * [[З. А. Іонкіна]] * [[К. Р. Іўковіч]] * [[А. В. Каваленка]] * [[Н. П. Кавалёва]] * [[Т. Л. Кавалёва]] * [[В. З. Кавалёў]] * [[Р. Б. Кадзін]] * [[В. У. Кадышаў]] * [[У. К. Казакова]] * [[К. М. Казьміна]] * [[П. Я. Каленчыц]] * [[BA. Калінава]] * [[Н. А. Камарова]] * [[Н. В. Камарова]] * [[Ф. А. Камарова]] * [[В. П. Камароўская]] * [[Я. С. Кананюк]] * [[М. А. Капусціна]] * [[К. А. Каратай]] * [[І. В. Карнееў]] * [[А. П. Каршуноў]] * [[Н. А. Касабуцкая]] * [[А. А. Касабуцкі]] * [[Н. Ф. Катлярова]] * [[М. І. Кірылаў]] * [[Ф. С. Кісялёва]] * [[С. А. Клокаў]] * [[Г. Н. Клепча]] * [[П. В. Конанава]] * [[Г. А. Корбан]] * [[М. А. Корнева]] * [[Н. Я. Коцікава]] * [[М. М. Красненкаў]] * [[В. А. Красуцкая]] * [[М. С. Круцікаў]] * [[Н. С. Круцько]] * [[А. М. Кузняцоў]] * [[М. А. Кулагіна]] * [[В. П. Кулай]] * [[А. П. Курганскі]] * [[К. А. Кухарэнка]] * [[Н. Г. Лабанава]] * [[Ф. К. Лагутаў]] * [[Н. М. Дамакіна]] * [[Г. К. Ламшэўская]] * [[Н. А. Лаўрэнава]] * [[Мікалай Афанасьевіч Лебедзеў|М. А. Лебедзеў]] * [[У. А. Лебедзеў]] * [[Н. І. Левін]] * [[С. І. Леўчык]] * [[А. А. Лешчына]] * [[Л. Ц. Ліхачэўская]] * [[Г. М. Лугаўцова]] * [[М. І. Дунь]] * [[Л. І. Дюбецкая]] * [[Л. У. Лютко]] * [[А. А. Мазаляка]] * [[З. В. Макрыца]] * [[М. І. Максіменка]] * [[К. С. Малахава]] * [[М. В. Малышава]] * [[А. І. Маркаў]] * [[С. Р. Маркевіч]] * [[І. І. Мароз]] * [[М. М. Мартынаў]] * [[Н. В. Маскалёва]] * [[А. М. Маталыцкі]] * [[А. А. Мельнікава]] * [[Г. Р. Мельнікава]] * [[В. Дз. Мельнікаў]] * [[М. К. Мерабішвілі]] * [[Р. С. Мінчанка]] * [[М. М. Мірончык]] * [[М. В. Мірыцкі]] * [[С. В. Місяюк]] * [[В. В. Мурашка]] * [[В. У. Мурашка]] * [[Н. А. Мяшкова]] * [[Г. І. Набокіна]] * [[М. В. Навіцкая]] * [[Г. А. Немагай]] * [[А. Л. Новікава]] * [[В. К. Новікава]] * [[А. Дз. Нядзведская]] * [[А. Ф. Нячаеў]] * [[М. Г. Ойстрах]] * [[Г. І. Осіпава]] * [[Л. І. Пакаташкін]] * [[Н. В. Палавінка]] * [[Я. А. Палішчук]] * [[В. А. Панамарова]] * [[М. І. Панасюк]] * [[В. С. Панцялеева]] * [[Т. П. Паплаўская]] * [[І. І. Папоў]] * [[П. С. Патапейка]] * [[З. Ф. Паўлоўская]] * [[М. П. Пацёмкіна]] * [[І. Я. Петраш]] * [[А. А. Пігулеўскі]] * [[Н. А. Платко]] * [[Л. П. Пракоф’ева]] * [[С. І. Праўко]] * [[М. Р. Прывалава]] * [[В. М. Прышчэпчык]] * [[Л. В. Прэйс]] * [[П. П. Пукала]] * [[У. І. Пуцееў]] * [[М. В. Пушкарова]] * [[У. А. Пятроўскі]] * [[В. Я. Пячаткіна]] * [[І. М. Равуцкі]] * [[Л. Дз. Раманенка]] * [[Э. А. Рапапорт]] * [[А. І. Ратковіч]] * [[А. Ц. Русакоў]] * [[Е. Ф. Савельева]] * [[Н. А. Савіцкая]] * [[Р. І. Садкоўская]] * [[Н. Д. Сазонава]] * [[У. Дз. Салавей]] * [[А. І. Салаўёва]] * [[Ф. П. Сапроненка]] * [[А. М. Сасноўская]] * [[Л. В. Сасноўская]] * [[У. М. Саўко]] * [[П. П. Сачыўка]] * [[М. Я. Свірыдзенка]] * [[Ц. Т. Свістуноў]] * [[М. С. Селіверстава]] * [[М. У. Семак]] * [[Ф. І. Семчанка]] * [[М. А. Семянкова]] * [[А. М. Семяновіч]] * [[Г. У. Сіліч]] * [[Н. А. Сілкіна]] * [[П. П. Сінякевіч]] * [[Ю. А. Скваркоўская]] * [[Л. І. Скварцова]] * [[Т. В. Скібіцкі]] * [[Л. І. Скокава]] * [[В. М. Станкевіч]] * [[А. Ф. Старавойтава]] * [[В. П. Старавойтаў]] * [[Н. Г. Строк]] * [[Н. І. Суворава]] * [[Л. А. Сцефаненка]] * [[А. І. Сцешыц]] * [[В. С. Сцяпанава]] * [[Г. Ц. Сцяпук]] * [[Г. А. Сяльскова]] * [[А. С. Сямашка]] * [[Г. М. Тагановіч]] * [[В. М. Такарэўская]] * [[Н. М. Тамарава]] * [[Т. П. Тамашэвіч]] * [[Б. В. Таранчук]] * [[В. А. Тарасевіч]] * [[П. Я. Тарасенка]] * [[У. І. Трафіменкаў]] * [[Г. І. Трубская]] * [[Н. М. Тужыкава]] * [[Г. В. Тумашкова]] * [[Ц. І. Тупіца]] * [[П. Дэ.Урублеўскі]] * [[В. П. Ускоў]] * [[В. А. Усціменка]] * [[А. П. Ушкалава]] * [[З. І. Філімоненка]] * [[Г. М. Філіпава]] * [[І. Г. Фясенка]] * [[Л. В. Хіжынская]] * [[М. Л. Ходар]] * [[К. Ф. Целюкова]] * [[Л. М. Цітко]] * [[М. М. Цітова]] * [[М. І. І. Ціцяк]] * [[А. П. Цыхун]] * [[Ю. А. Цярэня]] * [[В. М. Чабатаронак]] * [[Б. У. Чабоцька]] * [[А. П. Чакліна]] * [[Е. С. Чарнова]] * [[А. Ф. Чарнякова]] * [[М. А. Чорная]] * [[Г. І. Шавель]] * [[І. Г. Шадур]] * [[С. А. Шалак]] * [[Н. П. Шалонік]] * [[Т. М. Шалюта]] * [[Р. І. Шамко]] * [[В. В. Шапялевіч]] * [[Я. В. Шарыпава]] * [[П. Р. Шастакоў]] * [[Л. В. Шахлевіч]] * [[Г. І. Швабоўская]] * [[П. Ф. Шкаленка]] * [[К. Я. Шкуднова]] * [[Н. І. Шматкова]] * [[В. П. Шульга]] * [[М. М. Шумаў]] * [[М. С. Шумская]] * [[B. В. Шчасная]] * [[М. П. Шыпінская]] * [[Н. А. Шыфрына]] * [[З. К. Шышова]] * [[В. П. Эгліт]] * [[А. У. Юдашкіна]] * [[М. П. Юдзеніч]] * [[З. Ц. Юдзянкоў]] * [[Я. І. Юралайц]] * [[З. А. Язерская]] * [[Н. Ф. Якаўлева]] * [[Ц. С. Яльчык]] * [[Е. І. Янушкевіч]] * [[Н. А. Ярэміна]] * [[Я. Р. Ярэц]] * [[В. А. Яўнайс]] * [[М. І. Яфімава]] * [[Р. С. Яфрэмава]] * [[Ю. М. Яшчак]] == 1968 == * [[І. І. Абрамовіч]] * [[Е. Ф. Авярковіч]] * [[Т. С. Агеенка]] * [[А. С. Агінская]] * [[П. Д. Адзінцоў]] * [[К. С. Акачонак]] * [[Т. М. Аляксеенка]] * [[Н. Е. Амбразевіч]] * [[Ц. Ц. Андрэеў]] * [[К. М. Андраюк]] * [[Л. Г. Андрухіна]] * [[Ж. І. Андрушкевіч]] * [[А. Ф. Антончык]] * [[Н. В. Апацкая]] * [[І. Л. Архіпенка]] * [[Зінаіда Яфімаўна Арцем’ева|З. Я. Арцем’ева]] * [[Я. П. Арэтаў]] * [[П. А. Астапенка]] * [[Н. Д. Асюлева]] * [[В. І. Аўрукевіч]] * [[К. С. Аўчыннікаў]] * [[З. М. Афонская]] * [[С. Р. Бажко]] * [[М. Н. Бакатанава]] * [[Н. М. Балвановіч]] * [[Н. А. Баравая]] * [[H. В. Баранава]] * [[Г. М. Барановіч]] * [[К. І. Бараноўская]] * [[М. С. Бароўскі]] * [[А. І. Барысевіч]] * [[А. І. Барэйка]] * [[Дз. Х. Батрова]] * [[В. Я. Баханькоў]] * [[Е. А. Бахарава]] * [[Г. В. Бежалёва]] * [[Р. Р. Бейненсон]] * [[Л. П. Бекерава]] * [[Н. М. Белайчук]] * [[В. А. Белакурская]] * [[В. В. Белая]] * [[Сымон Міхайлавіч Белы|C. М. Белы]] * [[У. І. Белы]] * [[М. П. Бельскі]] * [[А. П. Берасцнёў]] * [[М. Я. Бернштэйн]] * [[І. В. Бешанцаў]] * [[М. С. Блінкова]] * [[З. А. Бондар]] * [[І. Р. Бочкін]] * [[З. І. Бранавец]] * [[Я. С. Бранавіцкая]] * [[Ф. У. Бубен]] * [[І. А. Будай]] * [[Г. Дз. Буднікава]] * [[А. Г. Бузава]] * [[Н. І. Бузо]] * [[П. Я. Букініч]] * [[М. М. Буланкова]] * [[З. І. Булыга]] * [[І. П. Булыка]] * [[С. П. Бурак]] * [[С. В. Бусел]] * [[Г. Ю. Бухаўцова]] * [[Я. І. Бухцеева]] * [[Г. Я. Буцэнка]] * [[М. Ю. Буцявіцкі]] * [[Я. І. Бычкоўская]] * [[Вольга Іванаўна Бялугіна|В. І. Бялугіна]] * [[A. Р. Бяспалава]] * [[С. Ф. Валатовіч]] * [[Т. М. Валадзько]] * [[В. А. Валожына]] * [[П. І. Валуй]] * [[Т. А. Валынец]] * [[А. П. Ванаршэнка]] * [[П. К. Варывончык]] * [[Ф. Ф. Васілевіч]] * [[М. М. Васілеўская]] * [[Б. Г. Васільеў]] * [[В. Э. Васілько]] * [[У. Я. Васілюк]] * [[А. П. Васькоўская]] * [[А. М. Ваўчкова]] * [[В. С. Вераб’ёў]] * [[А. Дз. Весялова]] * [[B. М. Віннікава]] * [[Я. П. Вішнеўскі]] * [[І. І. Волкаў]] * [[З. В. Вярбіцкая]] * [[М. М. Гавядзінаў]] * [[А. І. Галавешкін]] * [[А. С. Галакціёнава]] * [[П. Д. Галенчык]] * [[С. П. Гарабчанка]] * [[К. А. Гарбацэвіч]] * [[Л. В. Гарлачова]] * [[М. У. Гасцёва]] * [[В. А. Гатоўка]] * [[Н. П. Гаўрусейка]] * [[Е. П. Гаўрылава]] * [[Н. І. І. Герашчанка]] * [[А. І. Гертман]] * [[Н. Г. Гетманская]] * [[В. В. Гіліцкая]] * [[Д. Г. Гінзбург]] * [[І. Л. Гінсбург]] * [[Е. В. Гладкевіч]] * [[І. І. Глушцоў]] * [[В. Г. Гоева]] * [[З. Л. Голубева]] * [[М. Дз. Гразнова]] * [[Г. І. Грыгор’ева]] * [[A. А. Грынчык]] * [[В. М. Грынчык]] * [[І. А. Грыцук]] * [[П. Н. Гурко]] * [[Т. Ц. Гурская]] * [[Д. І. Гурчанка]] * [[Н. В. Гурына]] * [[Л. С. Гурэвіч]] * [[І. С. Гуцеў]] * [[Н. А. Дабравольская]] * [[А. А. Давыдаў]] * [[І. П. Данілевіч]] * [[В. З. Данільчык]] * [[У. М. Дарафей]] * [[В. А. Дарошка]] * [[А. М. Дашкоўская]] * [[B. М. Дзенісюк]] * [[Г. К. Дзенчык]] * [[З. А. Дзіцяціна]] * [[Т. І. Дзядзюль]] * [[Н. П. Дзяжурка]] * [[М. І. Дзякевіч]] * [[С. Ц. Дзямешка]] * [[Н. І. Драбышэўская]] * [[Г. В. Драніцкая]] * [[К. Я. Другамілава]] * [[Ф. С. Дубінчык]] * [[П. М. Дубовік]] * [[А. Ц. Дубоўская]] * [[ГІ .А. Дуброўскі]] * [[Дз. В. Дудараў]] * [[Н. І. Дудко]] * [[В. А. Дунец]] * [[Я. П. Дусь]] * [[М. А. Елісееў]] * [[П. С. Ерамейчык]] * [[Ц. А. Ерафеенка]] * [[В. У. Жабуртовіч]] * [[А. С. Жук]] * [[М. А. Жук]] * [[А. П. Жукава]] * [[Лідзія Андрэеўна Жукоўская|Л. А. Жукоўская]] * [[М. М. Жукоўскі]] * [[З. С. Жураўлёва]] * [[А. П. Забенька]] * [[І. В. Завадскі]] * [[А. І. Задора]] * [[П. М. Зайкін]] * [[Е. І. Зайкоўская]] * [[Л. Н. Зайчык]] * [[Г. С. Зароўская]] * [[У. І. Зарэцкі]] * [[А. Л. Захарэнка]] * [[Т. І. Заяц]] * [[У. А. Зінавенка]] * [[К. С. Злобіна]] * [[А. Т. Зялёны]] * [[В. М. Зяньковіч]] * [[Г. А. Іванова]] * [[З. К. Іванова]] * [[П. М. Іванцоў]] * [[В. К. Івашкевіч]] * [[І. М. Івашкоў]] * [[Г. І. Ігнацьева]] * [[Л. Э. Іофе]] * [[В. І. Іцянкоў]] * [[Л. А. Ішчанка]] * [[А. І. Кавалёва]] * [[Е. А. Кавальчук]] * [[Т. К. Кадрэвіч]] * [[Л. Р. Кажамякіна]] * [[A. В. Казлова]] * [[Ф. А. Казлоўскі]] * [[Л. Я. Калініна]] * [[Н. І. Каліноўская]] * [[С. К. Кальчук]] * [[Аляксандр Карнеевіч Калясень|А. К. Калясень]] * [[М. Дз. Камярылава]] * [[А. П. Кандратовіч]] * [[М. М. Кандраценка]] * [[М. Ф. Кандрацкі]] * [[Н. А. Кандрусь]] * [[У. І. Канецкі]] * [[Т. А. Канцавая]] * [[П. А. Капусцін]] * [[М. М. Капусціна]] * [[М. К. Каралёва]] * [[А. П. Каралькоў]] * [[А. Н. Караткова]] * [[С. С. Карачун]] * [[Я. Ц. Кардаш]] * [[В. А. Карміліна]] * [[Г. В. Кароль]] * [[М. М. Карпенка]] * [[М. Е. Карпучок]] * [[П. С. Карэтнікаў]] * [[В. Ф. Кастко]] * [[М. А. Касцюкевіч]] * [[І. П. Касцючэнка]] * [[М. І. Касяк]] * [[Н. В. Кацора]] * [[М. Т. Кіеня]] * [[Міхаіл Аляксандравіч Кілачыцкі|М. А. Кілачыцкі]] * [[Е. М. Кіпнюк]] * [[А. А. Юсялёў]] * [[С. І. Кісялёў]] * [[А. С. Козік]] * [[Г. І. Конах]] * [[М. М. Кончыц]] * [[Н. Я. Корсікава]] * [[Ш. М. Коўнер]] * [[М. А. Кравец]] * [[Т. І. Крапошына]] * [[Л. В. Краўцова]] * [[П. В. Краўчанка]] * [[І. Г. Краўчанка]] * [[Г. Г. Круганава]] * [[А. І. Кругленя]] * [[А. Дз. Крукоўскі]] * [[У. Дз. Крукоўскі]] * [[Л. Д. Крупская]] * [[Я. С. Крываблоцкая]] * [[Т. Т. Крывалапава]] * [[В. М. Крышко]] * [[Л. К. Кудраўцава]] * [[П. І. Куземчык]] * [[А. Е. Кузняцова]] * [[Ф. І. Куксін]] * [[К. Ф. Кулакова]] * [[Л. Н. Кулакоўская]] * [[А. А. Кулікава]] * [[Т. М. Кулінковіч]] * [[Г. М. Кунцэвіч]] * [[К. Р. Купершток]] * [[Я. В. Купрыянава]] * [[М. Т. Купрыянец]] * [[В. П. Курацева]] * [[Н. Г. Курачыцкая]] * [[А. Г. І. Курносаў]] * [[А. М. Курчэўская]] * [[К. Ф. Кухарава]] * [[Ф. Дз. Кухарава]] * [[М. В. Кухараў]] * [[Г. П. Кушалеўскі]] * [[Р. В. Дагачова]] * [[М. А. Ладуцька]] * [[І. П. Дазук]] * [[І. І. Лакішык]] * [[А. Р. Лапанькоў]] * [[Н. Ф. Дапіцкая]] * [[П. Р. Лапіцкі]] * [[Р. І. Лапіцкі]] * [[А. М. Дапунова]] * [[З. Ф. Датышова]] * [[Ф. В. Лаўчынскі]] * [[М. В. Дебедзева]] * [[Н. С. Лебедзева]] * [[І. Ц. Деўкін]] * [[М. П. Літвінаў]] * [[В. К. Лобан]] * [[В. Ц. Донь]] * [[B. П. Лукашовіч]] * [[Г. І. Дылава]] * [[К. Е. Лысенка]] * [[Н. П. Лысуха]] * [[Я. С. Дябецкая]] * [[Р. С. Ляндацкі]] * [[І. А. Дяўда]] * [[І. Ф. Дяўковіч]] * [[А. І. Ляхаў]] * [[Л. А. Мазгавая]] * [[Т. І. Макейчык]] * [[Я. І. Макутонін]] * [[Е. П. Малаковіч]] * [[МА. Малашук]] * [[М. Ф. Маліноўская]] * [[А. М. Малышка]] * [[А. Л. Мальдаў]] * [[У. С. Марозаў]] * [[П. А. Мартыненка]] * [[І. М. Мартыновіч]] * [[П. А. Марцінята]] * [[М. І. Масальская]] * [[М. Г. Мастовіч]] * [[У. Ф. Матрунчык]] * [[К. І. Мачаліна]] * [[І. А. Мацкевіч]] * [[Т. П. Мацкевіч]] * [[АВ. Мілова]] * [[А. А. Мінчук]] * [[Л. Ф. Мірановіч]] * [[Т. В. Міроненка]] * [[Н. В. Місюк]] * [[Л. А. Міхановіч]] * [[І. І. Муравіцкі]] * [[А. А. Мусцейкіс]] * [[А. Б. Муха]] * [[Г. Р. Навумава]] * [[Н. В. Навумава]] * [[А. А. Налягач]] * [[В. І. Напрэенка]] * [[В. К. Насілоўская]] * [[М. С. Нацэвіч]] * [[П. П. Несцераў]] * [[З. А. Нікольская]] * [[С. К. Нікуленка]] * [[А. Ф. Новік]] * [[К. І. Новікава]] * [[В. А. Падзвінская]] * [[Г. І. Палонская]] * [[В. І. Папова]] * [[К. Дз. Папова]] * [[Л. К. Папова]] * [[М. М. Папоў]] * [[Я. С. Парфененка]] * [[Г. Ц. Парфёнава]] * [[В. Я. Паўлава]] * [[Л. М. Паўлоўская]] * [[Л. М. Пафнуцьева]] * [[П. К. Пацей]] * [[Н. С. Пацкевіч]] * [[T. П. Пачынская]] * [[К. А. Пекар]] * [[Н. А. Петрачэнка]] * [[В. П. Піваварава]] * [[С. В. Піскун]] * [[Ф. А. Пішчыкава]] * [[Б. С. Пладуноў]] * [[М. М. Плескачоўская]] * [[К. Т. Прахарэвіч]] * [[Л. І. Прышчэпчык]] * [[Л. Ф. Пуранкоў]] * [[Э. М. Пяткевіч]] * [[А. Д. Пятрова]] * [[К. М. Пятровіч]] * [[Ю. Ф. Пятроўская]] * [[М. М. Пятрухін]] * [[Е. І. Рабцава]] * [[К. Л. Равянок]] * [[А. Н. Радэечка]] * [[М. Р. Радзянкова]] * [[Л. А. Радзішэўскі]] * [[A. А. Радоўская]] * [[Г. М. Радзько]] * [[Г. М. Разанка]] * [[Л. І. Разнюк]] * [[Д. Л. Ракашова]] * [[Ф. К. Расінскі]] * [[З. І. Родзін]] * [[Н. М. Роскач]] * [[Р. І. Румянцаў]] * [[В. С. Русакова]] * [[У. Т. Рыжыкаў]] * [[М. І. Рьшьскі]] * [[Б. А. Р*ымашэўскі]] * [[В. В. Рытчык]] * [[Н. В. Саевіч]] * [[Р. П. Сакалова]] * [[Віктар Арсеньевіч Саковіч|В. А. Саковіч]] * [[С. В. Салагуб]] * [[Л. В. Самовіч]] * [[Г. М. Саўкіна]] * [[Н. Ф. Сачкова]] * [[Г. М. Селеванчук]] * [[М. Р. Семашкевіч]] * [[Г. І. Семянцова]] * [[В. П. Сергіеня]] * [[С. К. Сердзюкоў]] * [[К. А. Сідзюк]] * [[А. Р. Сімчанка]] * [[П. М. Сінічкін]] * [[П. П. Сірош]] * [[Н. М. Скалабова]] * [[B. В. Скалубовіч]] * [[М. А. Скуратовіч]] * [[К. І. Слабуха]] * [[К. Н. Смірнова]] * [[В. Ф. Сопатава]] * [[І. А. Сотнікаў]] * [[П. М. Сотчанка]] * [[Я. А. Сошнікава]] * [[В. А. Сошына]] * [[М. Дз. Станевіч]] * [[М. І. Старчанка]] * [[У. А. Стаскевіч]] * [[С. Г. Статкевіч]] * [[Т. Л. Стахоўская]] * [[А. А. Сташэўскі]] * [[У. С. Субоцін]] * [[М. М. Сулкоўскі]] * [[Н. Я. Сумарокава]] * [[А. К. Сураўцова]] * [[І. А. Сухарукаў]] * [[В. М. Сушкевіч]] * [[У. М. Сцяпанаў]] * [[І. І. Сысой]] * [[П. М. Сяргеенка]] * [[Ф. І. Сяргееў]] * [[М. І. Сятун]] * [[Н. В. Талмазава]] * [[М. Я.'Галмачоў]] * [[Р. І. Талюш]] * [[Е. А. Тамаева]] * [[Л. І. Тамковіч]] * [[Е. З. Тараноўская]] * [[С. І. Тарасевіч]] * [[Г. Б. Ткачэнка]] * [[А. П. Тоўсцік]] * [[C. Р. Троцкі]] * [[А. М. Трошына]] * [[М. І. Трусаў]] * [[С. І. Трызна]] * [[М. П. Тузаў]] * [[І. Г. Тунякоў]] * [[П. П. Турайкевіч]] * [[Ф. А. Турскі]] * [[Л. Ф. Украінская]] * [[М. І. Унучак]] * [[Дз. П. Усаў]] * [[Н. І. Усікава]] * [[З. І. Усовіч]] * [[В. С. Фаміна]] * [[К. М. Фаміна]] * [[В. У. Фомчанка]] * [[Ф. П. Фрайман]] * [[Г. А. Фядосава]] * [[Е. С. Хадарэнка]] * [[Р. І. Хамчонак]] * [[Н. Я. Хамякова]] * [[С. М. Ханенка]] * [[BA. Хапалюк]] * [[А. Л. Хашкоўская]] * [[З. У. Хвір]] * [[Н. П. Хмурчык]] * [[Л. С. Храмцова]] * [[A. І. Цалко]] * [[Н. Дз. Царова]] * [[П. П. Ціванюк]] * [[Ш. В. Цівес]] * [[С. І. Цімошчанка]] * [[В. А. Цітова]] * [[Г. А. Цітова]] * [[В. К. Ціхамірава]] * [[С. І. Цішкавец]] * [[І. І. Цяртычная]] * [[М. П. Цярэшка]] * [[М. М. Цярэшчанка]] * [[Я. А. Чабан]] * [[В. К. Чайкоўская]] * [[Б. Р. Чамаданаў]] * [[М. Б. Чаркас]] * [[М. І. Чарняўскі]] * [[М. К. Чмярэнка]] * [[А. Т. Чубкоў]] * [[Р. Е. Чэрні]] * [[А. М. Чэрнік]] * [[B. С. Шабалтас]] * [[М. Я. Шабан]] * [[С. Л. Шакулава]] * [[Е. Г. Шалак]] * [[В. Дз. Шалуха]] * [[М. Ц. Шалышка]] * [[Я. К. Шалькевіч]] * [[М. П. Шалюта]] * [[Г. С. Шанько]] * [[Т. В. Шапавалава]] * [[І. З. Шапіра]] * [[А. С. Шарыбчанка]] * [[А. П. Шарэц]] * [[М. Л. Шатанава]] * [[Р. Ф. Шаўчук]] * [[С. С. Шаўчук]] * [[Л. Н. Шафранаў]] * [[Ф. Е. І. Йашэнька]] * [[І. М. Шведаў]] * [[Л. Ф. Шкляр]] * [[В. А. Школьнікаў]] * [[М. Р. Шкрабава]] * [[A. К. Шкутаў]] * [[В. М. Шлец]] * [[Н. А. Шляхценка]] * [[З. А. Шмуратка]] * [[В. І. Шніп]] * [[А. Ф. Шурупова]] * [[І. Г. Шут]] * [[У. М. Шугко]] * [[М. С. ІПчарбачэня]] * [[А. А. Шчарбіна]] * [[У. Л. Шыла]] * [[Н. Р. Шылкіна]] * [[А. В. Шынгель]] * [[В. Г. Шынгель]] * [[П. А. Шынкароў]] * [[Н. Р. Шырай]] * [[А. В. Шэдаў]] * [[М. І. Шэйпак]] * [[С. Р. Шэміс]] * [[Г. І. Юркевіч]] * [[М. Н. Юркевіч]] * [[А. С. Юркоў]] * [[B. І. Якубовіч]] * [[М. І. Якуніна]] * [[М. І. Якушэнка]] * [[Я. Ц. Яраслаўцаў]] * [[М. Р. Ярашэвіч]] * [[А. В. Ярмоленка]] * [[І. І. Ярмусік]] * [[Б. К. Яроцкі]] * [[А. П. Яўланава]] == 1970 == * [[П. М. Абраменка]] * [[Н. А. Агнішчанка]] * [[В. М. Аксёнава]] * [[Н. М. Акунёва]] * [[В. А. Алісіевіч]] * [[М. С. Аляксеенкава]] * [[В. В. Анішчук]] * [[А. П. Анцімонік]] * [[C. Дз. Арлова]] * [[К. М. Бабіцкая]] * [[М. А. Багдановіч]] * [[В. І. Баран]] * [[А. В. Бараноўскі]] * [[Т. Я. Баталка]] * [[Г. М. Баўшава]] * [[Т. В. Белянкова]] * [[В. А. Бембель]] * [[М. Дз. Брашко]] * [[М. М. Буеўская]] * [[М. М. Бусел]] * [[А. К. Бяглюк]] * [[І. М. Валошын]] * [[Г. І. Вараненка]] * [[Н. А. Васілеўская]] * [[Г. Ф. Вянцковіч]] * [[М. І. Гараднічы]] * [[Б. І. Гемская]] * [[Н. П. Голікава]] * [[Г. М. Грыбоўская]] * [[Я. К. Дзяменцьеў]] * [[З. У. Дзямідзенка]] * [[Г. Н. Дрожжа]] * [[А. Р. Друшчыц]] * [[А. П. Дубініна]] * [[І. Я. Дуброўская]] * [[А. С. Жук]] * [[В. Р. Жукавец]] * [[І. І. Жураўскі]] * [[Т. І. Заяц]] * [[В. І. Іцянкова]] * [[Н. П. Кавака]] * [[Р. І. Кавалёва]] * [[І. К. Кавалёў]] * [[В. П. Кавалькоў]] * [[Т. П. Кажамякіна]] * [[М. М. Калеснікаў]] * [[T. М. Калядка]] * [[З. І. Канавалава]] * [[Е. Т. Каралёва]] * [[Л. У. Каржыцкая]] * [[М. В. Каўцэвіч]] * [[Л. Г. Кірпічэнка]] * [[У. К. Кісялёва]] * [[М. В. Козел]] * [[Г. П. Корзун]] * [[М. П. Косцеў]] * [[Ф. Ф. Кудасаў]] * [[Дз. А. Кудрыс]] * [[Н. А. Кулакова]] * [[А. Дз. Кунцэвіч]] * [[В. А. Купрэйчык]] * [[М. П. Кучкоў]] * [[Г. С. Лабовіч]] * [[М. А. Лазарава]] * [[М. Ц. Лейфман]] * [[Н. М. Лістратава]] * [[Л. Я. Лукашок]] * [[Н. А. Лукічова]] * [[С. З. Ляйховіч]] * [[М. Ц. Лялькова]] * [[Е. І. Ляшчанка]] * [[Д. М. Маёрава]] * [[Р. М. Макарэвіч]] * [[У. С. Малчанаў]] * [[А. Ф. Марозава]] * [[Я. І. Марцінюк]] * [[Г. А. Мілашэўскі]] * [[П. М. Міхалап]] * [[Я. І. Муралава]] * [[П. А. Мускі]] * [[В. І. Назарэвіч]] * [[Я. П. Нікіцін]] * [[І. А. Новік]] * [[Г. М. Новікава]] * [[Л. К. Новікава]] * [[Т. Р. Паборцава]] * [[І. Ф. Пабудзінская]] * [[Д. А. Пацеенка]] * [[Л. Дз. Петракова]] * [[С. Ц. Пігулеўскі]] * [[Г. Ф. Праходская]] * [[М. А. Пухава]] * [[Н. К. Рабёнкава]] * [[К. Дз. Рабчынская]] * [[Э. А. Рыдзеўскі]] * [[Ю. Ш. Рыўкіна]] * [[BA. Савіцкая]] * [[Я. І. Санько]] * [[В. Е. Саўчанка]] * [[М. М. Саўчанчык]] * [[Алена Мікалаеўна Сачок|А. М. Сачок]] * [[А. Ф. Свістунова]] * [[Н. К. Сідаровіч]] * [[A. Р. Сідракова]] * [[А. А. Сімчанка]] * [[А. І. Сінкевіч]] * [[Э. Л. Сінкевіч]] * [[Н. І. Сляпчук]] * [[А. А. Собаль]] * [[М. І. Сушко]] * [[М. М. Сцепаненка]] * [[М. А. Сэй]] * [[В. А. Талокіна]] * [[А. І. Таранда]] * [[Б. І. Таўбін]] * [[Н. С. Трафіменкава]] * [[А. Ц. Траццякова]] * [[Я. А. Урублеўскі]] * [[Т. М. Фадзеева]] * [[Н. Я. Філазафовіч]] * [[Т. П. Філіпенка]] * [[А. П. Церахаў]] * [[Н. П. Ціханюк]] * [[Л. Я. Цярэнцьеў]] * [[Г. М. Чэпікава]] * [[М. Дз. Шалай]] * [[Л. В. Шалуха]] * [[К. Ф. Шандрык]] * [[Л. М. Шарава]] * [[Л. А. Шнурко]] * [[П. П. Шпакоўская]] * [[B. П. Шупенькава]] * [[Н. І. Шыганава]] * [[М. А. Язвінская]] * [[Я. І. Якубоўскі]] * [[Л. М. Якушава]] == 1971 == * [[С. А. Абразцова]] * [[М. В. Абросімаў]] * [[К. Г. Агурцова]] * [[А. І. Акуленка]] * [[В. М. Амялюсік]] * [[А. Ц. Армонік]] * [[М. А. Асмалоўскі]] * [[Г. І. Бабіч]] * [[М. Ц. Бабуркін]] * [[Э. І. Багдановіч]] * [[Л. А. Бакава]] * [[Ф. Ф. Бандаровіч]] * [[В. М. Бандарэнка]] * [[Г. Ю. Бароўка]] * [[М. Л. Басацкі]] * [[Н. І. Безбародзька]] * [[М. А. Берасцевіч]] * [[У. М. Бусел]] * [[В. М. Буяк]] * [[Г. У. Варабей]] * [[А. І. Варонін]] * [[Г. М. Васіленка]] * [[Р. І. Васілеўская]] * [[H. Р. Вашацькова]] * [[В. І. Вільчынскі]] * [[Дз. К. Воранава]] * [[А. І. Вялічка]] * [[А. І. Вярбіцкая]] * [[В. М. Гарэленка]] * [[Н. І. Герасімава]] * [[Л. М. Гінзбург]] * [[Г. Я. Гольцман]] * [[В. С. Гражданкіна]] * [[М. С. Давыдава]] * [[Т. П. Дзіканава]] * [[A. С. Дзялендзік]] * [[М. П. Дзятлава]] * [[Р. А. Дражнюк]] * [[Н. І. Ерамёнак]] * [[С. Р. Ерашова]] * [[B. С. Еўдакіменка]] * [[А. І. Жаваранкава]] * [[А. Р. Жукава]] * [[Н. М. Збітнева]] * [[І. Ц. Зяневіч]] * [[К. П. Зяньковіч]] * [[М. С. Іеўлева]] * [[І. Л. Каваленка]] * [[Галіна Раманаўна Кадырка|Г. Р. Кадырка]] * [[А. П. Казловіч]] * [[І. Дз. Калінін]] * [[К. Т. Камароў]] * [[Л. В. Камінская]] * [[М. Б. Карабан]] * [[І. У. Карабанава]] * [[A. Ц. Карпіловіч]] * [[С. І. Каршук]] * [[Л. Р. Катлярова]] * [[Г. Е. Кіршчына]] * [[В. І. Кірылава]] * [[І. В. Клікунец]] * [[К. К. Клімаў]] * [[З. Я. Кожар]] * [[B. В. Косцева]] * [[М. Ф. Красніцкая]] * [[Н. У. Красько]] * [[Н. А. Куляшова]] * [[Л. К. Купчэня]] * [[Г. І. Куцяпалава]] * [[З. Л. Лабкова]] * [[М. Дз. Лазарэвіч]] * [[Л. В. Ліпай]] * [[К. П. Лусікава]] * [[Л. П. Майсеня]] * [[Н. П. Малашка]] * [[В. А. Мамыкіна]] * [[С. У. Марозаў]] * [[В. П. Марудава]] * [[K. С. Маханькова]] * [[З. Я. Мельнікава]] * [[В. П. Млынарчык]] * [[З. П. Наронская]] * [[Н. І. Нахаева]] * [[В. М. Нікіценка]] * [[В. К. Нікіцін]] * [[П. У. Новік]] * [[Я. Дз. Панасенка]] * [[В. М. Панкевіч]] * [[B. Г. Пляскач]] * [[М. А. Побаль]] * [[Г. М. Прохарава]] * [[Е. Ц. Рабочая]] * [[Н. П. Рагацэвіч]] * [[М. І. Рамушэвіч]] * [[І. В. Раўнейка]] * [[Ч. К. Рацько]] * [[В. Д. Рубанава]] * [[У. А. Рыбчык]] * [[А. Н. Савінава]] * [[В. В. Савіч]] * [[А. П. Салдаткіна]] * [[А. І. Сіліна]] * [[А. М. Сіткевіч]] * [[М. Н. Смалюк]] * [[Л. І. Стока]] * [[Н. П. Стралкоўская]] * [[П. В. Студзянкоў]] * [[М. А. Сурта]] * [[М. К. Сцегін]] * [[C. С. Сянюк]] * [[Г. Р. Сяргеенка]] * [[Р. І. Сярноў]] * [[М. С. Талмачоў]] * [[Л. Б. Топаль]] * [[І. Ф. Тоўкач]] * [[С. А. Умрэйка]] * [[К. М. Філатава]] * [[Н. І. Фядосава]] * [[М. М. Ханцэвіч]] * [[З. І. Хілько]] * [[Н. А. Цілюпа]] * [[М. П. Цыганоў]] * [[Г. П. Цыялкава]] * [[A. B. Чапко]] * [[М. І. Чарнякевіч]] * [[А. І. Чарткова]] * [[Г. К. Шарапаў]] * [[С. І. Шлапакова]] * [[В. А. Шульга]] * [[Г. Р. Шынкарова]] * [[Г. І. Яблонская]] * [[А. П. Яроменка]] * [[Ю. С. Яроцкая]] * [[Г. С. Яўстратчык]] == 1972 == * [[М. І. Антошчанка]] * [[Э. А. Аржанік]] * [[Н. П. Арыніч]] * [[Г. І. Аўчыннікава]] * [[А. В. Ахраменка]] * [[Н. В. Бабіна]] * [[А. Р. Бабова]] * [[М. К. Бакаць]] * [[Г. Ф. Баркоўская]] * [[Я. І. Бердашкевіч]] * [[А. П. Берднікава]] * [[Л. Л. Блешанкова]] * [[Г. М. Бондар]] * [[П. Р. Бондарава]] * [[В. Д. Брундукоў]] * [[К. П. Булыга]] * [[Л. І. Вялічка]] * [[М. І. Гавейна]] * [[Г. В. Ганчарова]] * [[Л. Б. Ганчарова]] * [[М. Ю. Гарашчук]] * [[Н. В. Гваздзюкевіч]] * [[К. І. Грузімава]] * [[В. А. Гурын]] * [[З. С. Дарафеева]] * [[К. Л. Дзешкавец]] * [[В. Д. Дрозд]] * [[Г. А. Явоста]] * [[Г. Я. Ерамейчык]] * [[АД. Жалковіч]] * [[Р. Т. Жанеўская]] * [[Н. Н. Жарнакова]] * [[І. І. Забабуха]] * [[Т. М. Забароўская]] * [[Аляксандра Фёдараўна Занько|А. Ф. Занько]] * [[В. Дз. Іваноў]] * [[Л. І. Каваленка]] * [[У. В. Казлоў]] * [[Л. А. Кайровіч]] * [[А. А. Кандрацюк]] * [[Г. І. Канцавая]] * [[В. К. Карпікава]] * [[Н. Х. Касаткіна]] * [[М. А. Кірпічэнка]] * [[М. І. Кір’янаў]] * [[З. А. Клемзікава]] * [[М. У. Клігуно-ва]] * [[М. П. Кляцкова]] * [[М. А. Кот]] * [[Е. А. Котава]] * [[Н. К. Кравец]] * [[В. Е. Краснік]] * [[Л. І. Кузняцова]] * [[Н. В. Кулагіна]] * [[Ч. І. Кучынская]] * [[С. П. Лагун]] * [[Р. Ф. Лазовік]] * [[Т. Э. Лапаціна]] * [[П. А. Леанідава]] * [[Мікалай Іванавіч Левы|М. І. Левы]] * [[А. І. Ляончыкава]] * [[К. Ф. Майсевіч]] * [[Р. А. Манкевіч]] * [[Т. Р. Марозава]] * [[Н. Н. Матора]] * [[Н. А. Мохава]] * [[М. А. Мятліцкі]] * [[В. Л. Навіцкі]] * [[М. І. Няронская]] * [[П. С. Падалка]] * [[М. М. Палякоў]] * [[Я. В. Панкоў]] * [[П. П. Парункевіч]] * [[Н. А. Паўлава]] * [[А. У. Паўловіч]] * [[Т. І. Паўловіч]] * [[М. С. Паўлючэнка]] * [[П. П. Пашкевіч]] * [[З. А. Прохар]] * [[М. У. Прэткель]] * [[А. Р. Пушкарэвіч]] * [[Н. І. Рагаўцова]] * [[Н. П. Раентава]] * [[Ф. М. Раманчанка]] * [[А. А. Раткевіч]] * [[З. А. Рупрэхт]] * [[Я. У. Сакалінская]] * [[Н. Дз. Свадкоўская]] * [[А. С. Скабей]] * [[Я. Ц. Смірнова]] * [[Г. І. Станютка]] * [[М. М. Стрынкевіч]] * [[П. І. Трафімовіч]] * [[Л. М. Хаткевіч]] * [[А. П. Царэнка]] * [[Р. Р. Цодзікава]] * [[Ю. П. Цярохіна]] * [[В. В. Чачко]] * [[В. Х. Чыкіда]] * [[В. І. Шаблюк]] * [[Е. І. Шавель]] * [[Л. К. Шапялевіч]] * [[К. Я. Шпадарук]] * [[У. У. Юрчык]] * [[Дз. П. Якаўчык]] * [[У. К. Якімовіч]] * [[Н. П. Ярмак]] * [[М. М. Яскевіч]] * [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. С. Яўневіч]] * [[Г. Ц. Яцына]] * [[Т. М. Яшына]] == 1973 == * [[Л. М. Антонава]] * [[П. З. Антонаў]] * [[Вольга Сысоеўна Аўраменка|В. С. Аўраменка]] * [[Л. С. Багдановіч]] * [[A. Л. Байчык]] * [[П. М. Бобрык]] * [[Г. П. Бруштунава]] * [[В. П. Вашкевіч]] * [[Валянціна Сямёнаўна Галуза]] * [[Н. Я. Грачанкова]] * [[А. А. Гонтарава]] * [[Я. А. Гурыновіч]] * [[К. М. Данілава]] * [[Р. С. Дзенбург]] * [[B. М. Дзям’янкава]] * [[Г. І. Дзівак]] * [[Г. Г. Дунец]] * [[В. П. Жук]] * [[Р. Ф. Жук]] * [[Я. А. Зінкевіч]] * [[В. Я. Зубар]] * [[У. І. Іваноў]] * [[У. А. Лваньковіч]] * [[Надзея Іванаўна Кавалец|Н. І. Кавалец]] * [[І. В. Капуста]] * [[З. М. Карасёва]] * [[А. В. Карпава]] * [[Б. А. Карпаў]] * [[І. А. Касуха]] * [[В. Н. Катасонава]] * [[П. І. Катлярчук]] * [[К. І. Каўбаска]] * [[В. І. Клімовіч]] * [[Т. І. Крачэўская]] * [[М. М. Круглей]] * [[І. С. Кулага]] * [[Т. К. Лазарэвіч]] * [[В. М. Лакатко]] * [[З. В. Ліцвіненка]] * [[Л. В. Лясовіч]] * [[Р. І. Макшова]] * [[М. М. Манак]] * [[Н. Т. Маторная]] * [[С. К. Мікульская]] * [[М. Г. Мінкевіч]] * [[Н. Т. Міцкевіч]] * [[В. А. Навіцкі]] * [[Г. П. Нагорная]] * [[Георгій Канстанцінавіч Нацэўскі|Г. К. Нацэўскі]] * [[Л. А. Недарэзава]] * [[Р. С. Паляшчук]] * [[К. Я. Панамарова]] * [[Г. І. Паспелава]] * [[В. М. Пішчалава]] * [[Р. М. Прохарава]] * [[Т. Ц. Пясоцкая]] * [[А. Я. Радзішэўская]] * [[М. І. Раманава]] * [[В. Д. Рывоненка]] * [[З. Н. Рыдлеўская]] * [[Г. С. Рэянтовіч]] * [[М. С. Семяняка]] * [[М. А. Сідарэнка]] * [[Л. А. Сініцкая]] * [[К. С. Слесарчук]] * [[Л. В. Старавойтава]] * [[В. Р. Старасотнікава]] * [[Л. І. Старчанка]] * [[І. С. Сукрысцік]] * [[Г. Д. Сыроватка]] * [[А. Л. Фаміна]] * [[Г. П. Фрод]] * [[Л. А. Цішкевіч]] * [[Я. А. Чаховіч]] * [[Л. Т. Шарко]] * [[З. Р. Шкурынская]] * [[С. І. Штурыч]] * [[К. В. Шчацінкіна]] * [[Т. Л. Шыпількевіч]] * [[А. В. Язвінская]] * [[М. Я. Яўсеенка]] == 1974 == * [[Н. І. Андрушкіна]] * [[М. М. Антановіч]] * [[Н. І. Бабровіч]] * [[А. А. Бандарэнка]] * [[В. З. Басарыгіна]] * [[Ф. Г. Бядунька]] * [[Г. Е. Бурак]] * [[В. К. Валадзько]] * [[А. Ю. Валошына]] * [[М. П. Васілеўскі]] * [[В. М. Верамяюк]] * [[А. В. Верас]] * [[А. А. Вінакураў]] * [[Данута Браніславаўна Ганусевіч|Д. Б. Ганусевіч]] * [[Валянціна Георгіеўна Гаховіч|В. Г. Гаховіч]] * [[М. П. Герасіменка]] * [[П. Б. Голад]] * [[М. Г. Голікава]] * [[В. В. Голубева]] * [[С. М. Грэнкаў]] * [[Н. Ф. Дзёміна]] * [[Я. Я. Дзмітрук]] * [[М. Г. Драгун]] * [[Уладзімір Аляксандравіч Дударэнка|У. А. Дударэнка]] * [[У. А. Жукоўскі]] * [[Р. Ф. Закржэўская]] * [[М. Н. Зубчынская]] * [[С. П. Зяцікаў]] * [[В. А. Іванова]] * [[К. Ф. Іванова]] * [[П. М. Іовік]] * [[В. М. Казак]] * [[У. С. Казлова]] * [[А. Ф. Казлоўская]] * [[Л. К. Кандратава]] * [[А. П. Комлеў]] * [[І. П. Кашына]] * [[Н. П. Краміч]] * [[І. Р. Краўцоў]] * [[В. П. Кукішаў]] * [[В. Ф. Кульбіцкі]] * [[К. А. Дісоўская]] * [[В. С. Дось]] * [[Н. А. Дур’е]] * [[Н. Ц. Лычова]] * [[В. Ф. Мазурын]] * [[Н. Б. Мажайская]] * [[Л. Ф. Маркевіч]] * [[Я. І. Масквічоў]] * [[Ч. П. Махнач]] * [[М. А. Мікульскі]] * [[Л. М. Міцкевіч]] * [[І. Я. Мішэнін]] * [[М. Ф. Мяснікоў]] * [[Г. А. Мяцеліца]] * [[Н. Ф. Новік]] * [[А. Ф. Новікава]] * [[В. І. Палубан]] * [[М. І. Паўлаў]] * [[Н. П. Пуцькова]] * [[П. І. Пшанічная]] * [[М. С. Радзюкоў]] * [[Т. П. Раманоўская]] * [[Г. А. Раманчык]] * [[Г. І. Рымараў]] * [[І. В. Семянчук]] * [[Н. А. Сесіцкі]] * [[У. В. Скараходаў]] * [[Э. І. Смольская]] * [[Т. Б. Стасевіч]] * [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч|Л. К. Тарасевіч]] * [[Е. Р. Тараховіч]] * [[Я. І. Траснікова]] * [[Г. Я. Трухан]] * [[Н. В. Усевіч]] * [[Л. С. Харловіч]] * [[Л. М. Цвірко]] * [[Н. С. Цвяткова]] * [[В. У. Чаркасава]] * [[У. М. Чупрынскі]] * [[T. І. Шабаліна]] * [[П. М. Шарэпа]] * [[Л. В. Шутава]] * [[У. Шырко]] * [[І. С. Ярмолінскі]] == 1975 == * [[Л. С. Абазоўскі]] * [[В. З. Алейнікава]] * [[В. І. Александроўская]] * [[П. М. Анічэнка]] * [[Віктар Рыгоравіч Арлоў|В. Р. Арлоў]] * [[Н. Г. Арлоўская]] * [[Р. І. Арцімовіч]] * [[H. Я. Асмалоўская]] * [[У. М. Асамлоўскі]] * [[А. С. Астапенка]] * [[Я. В. Аўсянская]] * [[Н. Я. Балмакова]] * [[В. С. Банадзькева]] * [[Т. Н. Бандарчык]] * [[B. A. Баркоўская]] * [[В. А. Баркоўскі]] * [[А. Дз. Белагорцаў]] * [[М. А. Бетанава]] * [[М. Ф. Бобаў]] * [[П. А. Бобрык]] * [[Ч. П. Бондар]] * [[А. А. Бранкоўская]] * [[А. А. Булаўка]] * [[А. Д. Булашаў]] * [[І. У. Буры]] * [[І. Г. Варабей]] * [[Ф. С. Варабей]] * [[Л. І. Васько]] * [[Т. П. Відура]] * [[Л. К. Вярбіцкая]] * [[Т. Ц. Ганчарова]] * [[І. К. Гінтаўт]] * [[Г. П. Грозберг]] * [[Т. Я. Гурэвіч]] * [[Я. М. Гучак]] * [[В. А. Дабаровіч]] * [[І. Д. Дворкін]] * [[Л. М. Ермачонак]] * [[Т. Д. Еўдакімава]] * [[А. К. Еўсявіцкая]] * [[ГД. Жызнеўская]] * [[Г. Я. Жызнеўская]] * [[А. П. Жукава]] * [[В. С. Заброцкая]] * [[Л. А. Зарэцкая]] * [[А. А. Здраеўскі]] * [[Р. І. Зянькоў]] * [[В. І. Кабяк]] * [[H. С. Кавалкіна]] * [[У. С. Казлоў]] * [[Я. М. Кананчук]] * [[І. В. Каравацкі]] * [[А. І. Карпава]] * [[Л. А. Карпінская]] * [[А. Р. Касцюкевіч]] * [[В. М. Касцян]] * [[В. Ф. Кашпар]] * [[А. Л. Кебец]] * [[І. І. Кожар]] * [[М. П. Корж]] * [[В. К. Котаў]] * [[М. П. Красікава]] * [[Г. С. Краўчанка]] * [[Н. І. Крэнь]] * [[Г. С. Кузёмкіна]] * [[В. Г. Кудрашоў]] * [[А. М. Кулік]] * [[Я. Д. Курган]] * [[М. П. Курганскі]] * [[Н. І. Кутынка]] * [[Я. А. Дазавік]] * [[В. І. Дазарава]] * [[М. І. Дазарэнка]] * [[М. І. Макарчук]] * [[М. І. Макеенак]] * [[В. Н. Маркевіч]] * [[Л. М. Марозава]] * [[М. С. Мароснікава]] * [[М. А. Марціновіч]] * [[Я. А. Марцулевіч]] * [[В. П. Маскаленка]] * [[Л. А. Маўчанюк]] * [[Л. М. Махнач]] * [[М. М. Мачанава]] * [[В. С. Міхайлаў]] * [[Г. А. Мураўёва]] * [[С. М. Муркоў]] * [[Г. І. Назарчук]] * [[Л. М. Палевікова]] * [[Я. В. Палонская]] * [[Г. Н. Панасенка]] * [[Н. Ф. Панасюк]] * [[З. А. Парыгіна]] * [[Л. Ф. Пашынскі]] * [[М. А. Прылуцкая]] * [[С. К. Радзевіч]] * [[Г. Я. Радзько]] * [[І. В. Радчанка]] * [[У. І. Радчанка]] * [[Я. Ф. Расудоўская]] * [[К. І. Савіцкі]] * [[С. С. Сазонік]] * [[Ларыса Фёдараўна Салавей|Л. Ф. Салавей]] * [[Т. І. Самцова]] * [[І. Ф. Селязнёва]] * [[Р. М. Серыкава]] * [[Г. П. Сідорка]] * [[А. С. Сілівёрстава]] * [[В. І. Сіневіч]] * [[H. І. Сіцкевіч]] * [[І. А. Скаруцкая]] * [[С. Б. Смолкін]] * [[М. К. Сувалаў]] * [[В. П. Сураўнёва]] * [[Л. Д. Сцефановіч]] * [[Р. І. Сянько]] * [[Я. С. Таборка]] * [[М. Г. Трафімовіч]] * [[А. І. Траццякова]] * [[І. В. Філіпава]] * [[І. І. Фрадкін]] * [[Л. Ц. Фралянкова]] * [[Г. В. З. Хітрык]] * [[М. І. Царык]] * [[Ю. І. Цвірко]] * [[В. М. Цыуля]] * [[А. С. Чаранко]] * [[І. В. Чарніцкі]] * [[А. П. Чаша]] * [[А. М. Чурыла]] * [[А. І. Шалак]] * [[Г. Дз. Шаніна]] * [[Л. А. Шатраўка]] * [[М. С. Шаўкун]] * [[Дз. В. Шульгоўская]] * [[М. І. Шумская]] * [[Н. С. Шуплякова]] * [[У. Ф. Шутаў]] * [[В. С. Шышоў]] == 1976 == * [[Л. У. Андрэева]] * [[М. П. Аронаў]] * [[В. М. Бабакова]] * [[Я. М. Баркова]] * [[А. Б. Будніцкая]] * [[М. В. Ваніна]] * [[Т. С. Вараб’ёва]] * [[Ф. А. Варашніна]] * [[Н. М. Васілеўская]] * [[Г. У. Васільева]] * [[В. Ф. Васюшка]] * [[A. Е. Герашчанка]] * [[Я. П. Грыб]] * [[Я. Я. Грыгуць]] * [[П. Е. Гукаў]] * [[А. П. Дамарацкая]] * [[М. І. Дварэцкая]] * [[Н. Н. Еўпак]] * [[В. І. Жалезная]] * [[Т. С. Жук]] * [[К. Н. Загуста]] * [[М. П. Зайчук]] * [[Н. Г. Засценская]] * [[А. І. Заяц]] * [[М. А. Казбярук]] * [[І. Ц. Казырыцкі]] * [[В. У. Каладзінская]] * [[Г. Н. Кандрацьева]] * [[Л. А. Капыпова]] * [[Л. С. Караленка]] * [[С. Ф. Каранеўская]] * [[А. С. Каржукова]] * [[М. А. Кібісава]] * [[М. І. Козел]] * [[П. І. Краўцэвіч]] * [[Л. К. Крыцкая]] * [[Т. Р. Лабур]] * [[Г. Р. Дось]] * [[А. Т. Лукашэвіч]] * [[Уладзімір Ігнатавіч Ляпёшкін|У. І. Ляпёшкін]] * [[А. А. Ляхота]] * [[В. І. Манаскіна]] * [[Р. А. Марачава]] * [[М. С. Марціновіч]] * [[Л. П. Мінчукова]] * [[Э. С. Мірановіч]] * [[З. Р. Мяшкова]] * [[С. С. Найдзен]] * [[Л. П. Нікановіч]] * [[В. І. Піляўская]] * [[Н. Т. Гірыбыткіна]] * [[В. К. Рабцэвіч]] * [[М. Ф. Рыжанкова]] * [[В. І. Савенка]] * [[М. М. Сарынава]] * [[К. І. Серада]] * [[Г. І. Сідаровіч]] * [[П. І. Сікора]] * [[І. П. Сіманоўскі]] * [[Б. І. Смародзін]] * [[А. Р. Спарбер]] * [[Э. П. Стаховіч]] * [[А. М. Талабаева]] * [[І. І. Трус]] * [[В. А. Феакцістаў]] * [[Г. М. Фількова]] * [[Т. М. Цёмная]] * [[Т. І. Чобатава]] * {{нп5|Вера Дзмітрыеўна Шасцерыкова|B. Д. Шасцерыкова|d|Q97963001}} * [[Л. І. Якімовіч]] == 1977 == * [[В. Г. Акулава]] * [[К. А. Антонава]] * [[Т. В. Аўсеенка]] * [[Ю. А. Бабіч]] * [[Н. В. Багамолава]] * [[Н. І. Багацюк]] * [[М. І. Багачоў]] * [[Н. С. Багданава]] * [[Н. С. Балантэр]] * [[Т. К. Бандарэнка]] * [[П. Ц. Баравік]] * [[Н. Дз. Баравіцкая]] * [[Н. В. Беладзед]] * [[A. А. Брач]] * [[В. С. Былюк]] * [[К. Я. Бычкова]] * [[Н. І. Варанецкая]] * [[В. Т. Вірынскі]] * [[А. П. Герачынская]] * [[Ю. М. Гірдзь]] * [[Н. Р. Гняўко]] * [[П. П. Грабеннікаў]] * [[А. М. Грыцаў]] * [[А. І. Гурскі]] * [[А. П. Давыдаў]] * [[Г. П. Данешчык]] * [[Н. М. Данілава]] * [[Р. П. Дарошка]] * [[Л. К. Дзмітрыева]] * [[Л. М. Дзянісман]] * [[Э. К. Дубаневіч]] * [[Л. І. Ждановіч]] * [[Т. Дз. Жыліна]] * [[С. Д. Жылко]] * [[М. І. Жырніс]] * [[Н. П. Жыткова]] * [[З. П. Зайцава]] * [[А. І. Зарэцкая]] * [[М. К. Здрок]] * [[В. М. Зуб]] * [[Л. Д. Іваноў]] * [[М. П. Ігнаценка]] * [[В. І. Ісаева]] * [[Р. П. Калеснік]] * [[Т. М. Карпенка]] * [[В. П. Кацянкоў]] * [[В. Р. Качурка]] * [[З. З. Кашырына]] * [[Т. М. Кісель]] * [[H. Р. Кіяшка]] * [[А. А. Крэнь]] * [[А. М. Куранкова]] * [[І. Б. Дебедзева]] * [[Н. Р. Лівенцава]] * [[В. Г. Лісоўскі]] * [[А. А. Добач]] * [[Н. Р. Малей]] * [[B. І. Марціновіч]] * [[Г. В. Марцякова]] * [[М. Я. Мікульчык]] * [[Б. А. Муляраў]] * [[В. Г. Мурашка]] * [[І. Б. Навумовіч]] * [[А. М. Несцярчук]] * [[І. І. Палій]] * [[В. Дз. Палікіна]] * [[Г. А. Палуянская]] * [[Ф. П. Панцялеева]] * [[Р. М. Панчанка]] * [[М. Г. Парашчанка]] * [[Г. А. Паўлоўская]] * [[У. Ф. Піляк]] * [[К. А. Пісарык]] * [[Дз. В. Прастаквашын]] * [[І. Л. Пятрова]] * [[Л. С. Радкевіч]] * [[Т. А. Разгуліна]] * [[В. І. Разумава]] * [[А. З. Раса]] * [[Павел Кірылавіч Родзічкін|П. К. Родзічкін]] * [[М. А. Семянчук]] * [[К. Л. Сімаковіч]] * [[І. М. Сіманенка]] * [[Р. А. Сташынская]] * [[В. А. Сташэўскі]] * [[А. А. Стральчонак]] * [[Л. Р. Сямёнава]] * [[К. М. Трафімук]] * [[Ф. А. Туміловіч]] * [[В. М. Турбан]] * [[У. В. Усціновіч]] * [[А. У. Хмяльніцкі]] * [[Л. П. Худалеева]] * [[А. Д. Хутарны]] * [[М. П. Цішчук]] * [[А. Я. Цярэнцьева]] * [[Л. В. Чыгір]] * [[Л. К. Шатухіна]] * [[П. М. Шэлест]] * [[В. Ц. Якаўлева]] * [[Я. Дз. Якімовіч]] * [[В. С. Якубовіч]] * [[Л. Я. Яшнова]] == 1978 == * [[А. М. Азарка]] * [[Н. В. Амельянюк]] * [[М. У. Андрончык]] * [[Л. А. Анзель]] * [[В. М. Анціпкіна]] * [[В. Р. Аўраменка]] * [[Г. П. Аўтуховіч]] * [[А. К. Афанасенка]] * [[Л. У. Барабанава]] * [[В. І. Бараноўская]] * [[А. А. Барысевіч]] * [[А. С. Бельская]] * [[А. П. Бузаева]] * [[І. П. Бу-ланава]] * [[Н. М. Бяляцкая]] * [[З. І. Варшаўская]] * [[Г. А. Васілеўская]] * [[Л. М. Вінцэўская]] * [[В. А. Воран]] * [[А. Р. Галавач]] * [[Р. Ф. Ганчар]] * [[A. Н. Гарканава]] * [[А. П. Гілевіч]] * [[Н. А. Гірсянок]] * [[А. А. Глазоўскі]] * [[В. М. Грыгор’ева]] * [[Дз. Р. Дошчык]] * [[Л. Ц. Дубко]] * [[А. К. Жахоўская]] * [[В. Г. І. Іваненка]] * [[В. С. Іванова]] * [[B. С. Казлякова]] * [[А. І. Каменка]] * [[В. П. Кручанок]] * [[Г. П. Крывянкова]] * [[С. С. Крэчка]] * [[З. У. Лазоўская]] * [[І. М. Лашук]] * [[М. Г. Лівенцаў]] * [[А. П. Лісаў]] * [[Г. І. Ліцвіновіч]] * [[К. Я. Лойка]] * [[Л. С. Луцэвіч]] * [[В. П. Максімовіч]] * [[Г. Л. Малаш]] * [[М. В. Маркусенка]] * [[М. Ф. Марозаў]] * [[Л. Я. Мільшына]] * [[І. І. Міхалка]] * [[A. В. Міхнікевіч]] * [[Я. А. Мураўская]] * [[М. Дз. Мядзведзева]] * [[І. А. Палуянчык]] * [[Г. М. Паўлава]] * [[М. В. Петрашкевіч]] * [[В. П. Пілюта]] * [[П. І. Радзькоў]] * [[У. І. Рубан]] * [[І. І. Русак]] * [[B. Р. Р*усанава]] * [[М. І. Рында]] * [[М. Д. Сагановіч]] * [[К. В. Сажына]] * [[І. Ф. Салавейка]] * [[С. М. Самолейнка]] * [[Н. Дз. Сачанка]] * [[Г. А. Серакова]] * [[Н. Дз. Сідарава]] * [[М. А. Скіпар]] * [[В. С. Сраброўская]] * [[К. М. Сталярова]] * [[М. М. Труханава]] * [[Т. Р. Трыгубская]] * [[Р. П. Туравец]] * [[В. М. Туркевіч]] * [[А. А. Цімошчанка]] * [[А. Т. Цітоў]] * [[Ф. Ф. Цудзіла]] * [[З. Дз. Цябут]] * [[Л. І. Шаўчэнка]] * [[А. С. Ясяновіч]] == 1979 == * [[Мікалай Георгіевіч Агурцоў|М. Г. Агурцоў]] * [[Г. І. Аляксеенка]] * [[Ф. Р. Багдановіч]] * [[М. У. Вараб’ёва]] * [[Р. Ц. Васшевіч]] * [[Н. Р. Ваяводзіна]] * [[В. Я. Верамеева]] * [[Л. І. Віткоўская]] * [[Л. І. Вялічка]] * [[К. І. Гаякоўская]] * [[Л. Б. Гінтаўт]] * [[Л. А. Грубенка]] * [[Н. В. Гурэева]] * [[Н. Ц. Забермаг]] * [[В. А. Здановіч]] * [[К. А. Тсай]] * [[М. А. Казакоўцава]] * [[У. Л. Кастрыцкі]] * [[Н. Н. Круглова]] * [[Я. А. Кудраўцава]] * [[М. І. Лацянкова]] * [[Л. М. Леўс]] * [[Г. К. Лісоўская]] * [[А. А. Лопан]] * [[А. А. Максімаў]] * [[В. П. Марозава]] * [[У. А. Мацюкевіч]] * [[Ж. П. Міронава]] * [[В. П. Мядзведзь]] * [[Л. Ф. Паваляева]] * [[Т. М. Патапава]] * [[Л. Н. Пісарэвіч]] * [[К. С. Пракаповіч]] * [[A. П. Пуцькоў]] * [[І. П. Пятрова]] * [[М. С. Пятрова]] * [[Н. М. Сандрозд]] * [[М. А. Санько]] * [[Н. М. Сідарэнка]] * [[Н. С. Слясарчык]] * [[Р. І. Старасвецкая]] * [[У. П. Стрэльнікаў]] * [[Г. Р. Табанюхава]] * [[Н. А. Хайноўская]] * [[І. І. Хацкевіч]] * [[В. П. Хургіна]] * [[Г. Р. Цітова]] * [[І. М. Шаламіцкі]] * [[Я. І. Шыбека]] * [[Н. А. Шэлехава]] * [[М. С. Юрэвіч]] * [[В. І. Якавенка]] == 1980 == * [[Д. М. Абразцова]] * [[Б. А. Акалатовіч]] * [[В. П. Бадабед]] * [[В. А. Бакава]] * [[А. В. Башчук]] * [[B. І. Башылава]] * [[Г. М. Бугрова]] * [[А. Я. Васільчанкаў]] * [[І. В. Валадзько]] * [[В. І. Варажэйкіна]] * [[А. Дз. Вяль]] * [[Г. М. Гараніна]] * [[В. А. Гурыновіч]] * [[Я. Р. Духовіч]] * [[К. Ф. Заяц]] * [[А. Дз. Зобнінская]] * [[М. Ф. Змітровіч]] * [[В. В. Зуева]] * [[Дз. М. Калапетка]] * [[А. Р. Каменшчыкаў]] * [[Р. Дз. Каралёў]] * [[В. К. Кісель]] * [[М. І. Краўчанка]] * [[І. П. Лейка]] * [[С. І. Ліноўскі]] * [[Б. А. Літкін]] * [[М. Г. Лугаўцова]] * [[Л. І. Лузгіна]] * [[А. Т. Макарэвіч]] * [[І. П. Макарэдіч]] * [[М. М. Маталыгаў]] * [[М. В. Некрашэвіч]] * [[В. В. Нікалаеў]] * [[В. П. Пакаташкін]] * [[С. І. Палей]] * [[В. Д. Панкевіч]] * [[C. К. Пятрушка]] * [[Л. Дз. Румянцава]] * [[У. І. Рэкуць]] * [[І. А. Саковіч]] * [[Г. Р. Саўчанка]] * [[А. С. Саўчык]] * [[Т. В. Сушкова]] * [[М. Л. Федзяцова]] * [[В. З. Холад]] * [[А. Я. Чудакоў]] * [[Т. М. Чырьнэнка]] * [[В. І. Шапавалава]] * [[М. Н. Юркавец]] * [[Р. Э. Юркевіч]] * [[М. І. Якубовіч]] * [[П. І. Ярмола]] == 1981 == * [[Б. Ф. Агароднікаў]] * [[Я. А. Аляхновіч]] * [[І. П. Антоненкаў]] * [[І. Л. Ведзянеева]] * [[А. П. Глухараў]] * [[Л. С. Жугер]] * [[В. А. Мацкевіч]] * [[Г. М. Попель]] * [[Г. Ф. Сцяжко]] * [[А. Я. Трафімук]] * [[К. А. Юша]] == 1982 == * [[А. С. Асіпенка]] * [[Г. Р. Атаманчук]] * [[С. Г. Багдановіч]] * [[М. П. Баранава]] * [[П. М. Валасюк]] * [[Л. Н. Волкава]] * [[Ф. М. Ф. Вранко]] * [[Ж. М. Гарбунова]] * [[У. П. Гуд]] * [[Б. А. Гуляеў]] * [[Т. А. Давідовіч]] * [[П. Дз. Дзмітрыеў]] * [[Марыя Цімафееўна Кавалёва|М. Ц. Кавалёва]] * [[Н. Л. Касяк]] * [[Ф. Р. Кітуновіч]] * [[А. М. Клачко]] * [[Е. Я. Лабачова]] * [[М. Ф. Падсіткаў]] * [[Н. Г. Паўлава]] * [[Н. С. Пашкоўская]] * [[Т. А. Пісьмянкова]] * [[Я. С. Рымкевіч]] * [[Б. Б. Федаровіч]] * [[М. К. Філановіч]] * [[Г. І. Шумская]] * [[Л. С. Шчарбовіч]] == 1983 == * [[М. М. Дворак]] * [[І. Л. Емяльянава]] * [[Л. Ц. Калядка]] * [[У. М. Кацнельсон]] * [[Я. М. Крылоў]] * [[С. І. Слізскі]] * [[Г. І. Тарасава]] == 1984 == * [[А. П. Агаркава]] * [[А. І. Брэсцкая]] * [[Л. В. Высоцкая]] * [[Г. А. Каршакоўскі]] * [[Г. І. Русак]] * [[Н. Г. Салаўёва]] * [[У. А. Сіневіч]] * [[В. Дз. Яцухно]] == 1985 == * [[Н. А. Анішчанка]] * [[Г. Ю. Бурынская]] * [[М. А. Быкоўсю]] * [[Ф. Р. Гераскевіч]] * [[М. Ф. Гукаў]] * [[В. Н. Кісялёў]] * [[В. І. Раманчук]] * [[Л. У. Рачкоўская]] * [[М. М. Рудэнка]] * [[А. Ф. Худалей]] == 1986 == * [[Л. У. Кур’ян]] * [[Т. П. Парфёнава]] == 1987 == * [[А. В. Букач]] * [[С. Е. Варакса]] * [[М. П. Жыгалава]] * [[Ф. Г. Забродскі]] * [[Н. П. Кароткая]] * [[М. Б. Касьянюк]] * [[Д. А. Курчэўскі]] * [[А. В. Р'уцкая]] * [[Н. В. Сухоцкая]] == 1988 == * [[Л. К. Сухнат]] == 1996 == * [[В. А. Гербутаў]] * [[У. М. Здановіч]] * [[Ю. У. Маслаў]] * [[В. М. Прахарэнка]] * [[З. К. Чумакова]] == 1997 == * [[Л. М. Дзмітрыева]] * [[Г. А. Зарэцкі]] * [[М. М. Серафімава]] * [[К. С. Фарына]] == 2001 == * [[Святлана Мікалаеўна Сямёнава|С. М. Сямёнава]]<ref>[http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/2139-70-gadou-z-dnya-narazhenya-svyatlany-mikalaeyny-syamenavaya 24 снежня 2020 г. — 70 гадоў з дня нараджэння Святланы Мікалаеўны Сямёнавай (1950), заслужанага настаўніка Рэспублікі Беларусь, ганаровага грамадзяніна г. Брэста]</ref> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|6|Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь}} [[Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі Рэспублікі Беларусь| ]] [[Катэгорыя:Спісы ўладальнікаў ганаровага звання Беларусі|Заслужаныя настаўнікі ]] sicpwfkafhedfwgpxjwixxz3qcaa1v8 2 653452 5154897 5152220 2026-06-16T08:59:11Z DBatura 73587 /* Асабовы склад */ 5154897 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=": 1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby / > (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Подготовка солдата == === Строевая === Около 90% занятий в программе подготовки солдат роты почётного караула составляет строевая подготовка. Солдаты роты регулярно подвергаются серьёзным нагрузкам и проводят интенсивные тренировки в любое время года и любую погоду, систематически повторяя движения и заучивая их до автоматизма<ref name=Зелёнко/>. Стандартные элементы каждого плац-парада, которые отрабатываются РПК при подготовке к торжественным мероприятиям и входят в каждую программу выступлений — так называемые «домино», «расчёска» и «цветок»<ref name=Ружечка_Титов/>. По воспоминаниям одного из военнослужащих, датируемых 2012 годом, тренировки в обычные дни длились 4 часа, а при подготовке к параду — до 6-7 часов<ref name=belarmy/>. По данным на 2020 год, в обычные дни тренировки по строевой подготовке длились по 6 часов в день, в канун праздников — по 8 часов в день вне зависимости от погодных условий<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=[[СТВ (телеканал, Беларусь)|СТВ]]|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Поскольку солдаты переносят большие физические нагрузки, им полагается более богатый ежедневный рацион, чем обычным армейским бойцам<ref name=Кукса/>. Каждый из новобранцев начинает службу с оттачивания строевого шага, отсчитывая вслух ритм и вытягивая носок, а офицеры и сержанты внимательно следят за каждым шагом молодых солдат. Обычно призывнику требуется не менее месяца ежедневных занятий, чтобы стать полноценным солдатом роты почётного караула<ref name=":1"/>. Для корректировки осанки солдаты используют поначалу деревянные Т-образные приспособления<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а в дальнейшем и карабины, которые несут на некоторых тренировках за своими спинами параллельно земле<ref name=Данилов/>. По свидетельствам одного из служивших в РПК Минской военной комендатуры за 2012 год, сержанты поддерживали жёсткую дисциплину, наказывая военнослужащих за мелкие провинности, если те стояли без дела: фактически по казарме можно было передвигаться только бегом. За неправильные и несогласованные действия на занятиях следовало моментальное наказание (например, отжимание, приседание или бег по кругам), которое распространялось на всех солдат<ref name=belarmy/>. Фактически из-за малейшего недочёта, допущенного при отработке элемента, занятия на плацу могут растягиваться даже на несколько часов<ref name=Ружечка_Титов/>. Каждый из карабинов, используемых бойцами для выполнения строевых приёмов, весит по 4 кг, но иногда его утяжеляют за счёт нацепленных на него дисков для штанги, чтобы развить выносливость. При подготовке к плац-концерту приходится менять или отдавать в ремонт от 30 до 50 карабинов, у которых может сломаться штык-нож или треснет деревянное ложе. При неправильной отработке приёма существует риск серьёзно пораниться штык-ножом (даже сточенным), поэтому опытные военнослужащие тренируются изо дня в день наравне с новобранцами. По отдельной программе занимается знамённая группа, выносящая знамя и флаг на торжественных мероприятиях. Самыми подготовленными бойцами, владеющими в совершенстве строевыми приёмами, являются представители групп «линейных» и «венковых»<ref name=Зелёнко/>. Опытные бойцы могут выполнять упражнение сразу с двумя карабинами<ref name=Данилов/> или совершить 150 оборотов подряд одного карабина<ref name=Кукса/>. === Боевая и физическая === В роте почётного караула Минской военной комендатуры солдаты проходят не только строевую, но и боевую и физическую подготовку. Боевая подготовка включает стрельбу из карабинов на полигоне и метание боевых гранат<ref name=Зелёнко/>, но в роте почётного караула внутренних войск МВД РБ на это делается особый упор, поскольку её бойцы выполняют боевые задания наравне с другими военнослужащими МВД<ref name=Зелёнко/><ref name=Ружечка_Титов/>. По оценке командира 2-й роты почетного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}} капитана Максима Дашкевича, прозвучавшей в 2024 году, солдаты почётного караула способны выполнить любую боевую задачу наравне с военнослужащими любого другого воинского формирования<ref name=Держанович/>. Физической подготовке также уделяется огромное внимание<ref name=belarmy/>: на тренировках личный состав всегда занимается со специальными утяжелителями для ног, укрепляя таким образом мышцы<ref name=Зелёнко/> — масса утяжелителей составляет от 2,5 до 5 кг<ref name=Кукса/>. Бойцы отрабатывают строевые приёмы с утяжелёнными карабинами, не забывая при этом работать над растяжкой и координацией<ref name=Зелёнко/>. Для отработки движений строевым шагом используются также утяжелители для рук<ref name=Держанович/>. Бойцы должны уметь поднимать ногу, образуя угол на 90 градусов: в частности, это требуется от тех, кто возлагает венки<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. При этом почти каждый солдат роты почётного караула с лёгкостью может сесть на шпагат<ref name=milby/>. Бойцы знамённой группы на тренировках несут не только шашки, но и 20-килограммовый гриф штанги. Представители групп венковых на тренировках вместо обычных венков массой 15—20 кг несут железный каркас в два раза тяжелее: известно, что однажды бойцы во время шествия от Октябрьской площади несли венок массой 30 кг на протяжении дистанции в полкилометра<ref name=Зелёнко/>. Все бойцы роты почётного караула должны обладать высоким уровнем выносливости, поскольку им приходится пребывать в неподвижном состоянии часами (с учётом того, что некоторые мероприятия могут начинаться с огромным опозданием — вплоть до 8 часов). В то же время солдаты обучены незаметно подавать сигнал о плохом самочувствии командиру или сослуживцам, чтобы те сменили какого-либо бойца, а офицеры держат зрительный контакт с подчинёнными, чтобы быть в курсе ситуации<ref name=Зелёнко/>. === Участие в мероприятиях === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Отработка приёмов с оружием на репетиции парада ко Дню Независимости, 2019 год]] Для каждого последующего мероприятия рота почётного караула всегда готовит новую программу<ref name=МИР/>. Высшей честью для солдата любого почётного караула является участие в плац-параде по случаю Дня Независимости: в нём участвуют до 160 военнослужащих из вооружённых сил, пограничных войск и внутренних войск (от последних обычно делегируются 45 человек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Процесс подготовки к празднику начинается за 4 месяца, в феврале — вначале солдаты ежедневно занимаются по 4-5 часов строевой подготовкой, оттачивая построение в «коробку» и отрабатывая стандартные приёмы «на караул» и «на плечо». Далее они занимаются отработкой слаженности и проводят совместные репетиции с другими ротами почётного караула. В канун парада рацион солдата возрастает, поскольку каждый из солдат должен быть подготовлен к стрессу и большим перегрузкам, испытываемым во время мероприятий<ref name=":1"/>. Некоторые новации согласуются представителями всех трёх существующих рот почётного караула<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналогичную подготовку солдаты ведут и к мероприятиям по случаю Дня Победы<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> 9iah9sd3709db35603pk1b7kw4z89ye 5154901 5154897 2026-06-16T09:02:52Z DBatura 73587 /* Подготовка солдата */ 5154901 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=": 1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby / > (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Каждый из новобранцев начинает службу с оттачивания строевого шага, отсчитывая вслух ритм и вытягивая носок, а офицеры и сержанты внимательно следят за каждым шагом молодых солдат. Обычно призывнику требуется не менее месяца ежедневных занятий, чтобы стать полноценным солдатом роты почётного караула<ref name=":1"/>. Для корректировки осанки солдаты используют поначалу деревянные Т-образные приспособления<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а в дальнейшем и карабины, которые несут на некоторых тренировках за своими спинами параллельно земле<ref name=Данилов/>. По свидетельствам одного из служивших в РПК Минской военной комендатуры за 2012 год, сержанты поддерживали жёсткую дисциплину, наказывая военнослужащих за мелкие провинности, если те стояли без дела: фактически по казарме можно было передвигаться только бегом. За неправильные и несогласованные действия на занятиях следовало моментальное наказание (например, отжимание, приседание или бег по кругам), которое распространялось на всех солдат<ref name=belarmy/>. Фактически из-за малейшего недочёта, допущенного при отработке элемента, занятия на плацу могут растягиваться даже на несколько часов<ref name=Ружечка_Титов/>. Каждый из карабинов, используемых бойцами для выполнения строевых приёмов, весит по 4 кг, но иногда его утяжеляют за счёт нацепленных на него дисков для штанги, чтобы развить выносливость. При подготовке к плац-концерту приходится менять или отдавать в ремонт от 30 до 50 карабинов, у которых может сломаться штык-нож или треснет деревянное ложе. При неправильной отработке приёма существует риск серьёзно пораниться штык-ножом (даже сточенным), поэтому опытные военнослужащие тренируются изо дня в день наравне с новобранцами. По отдельной программе занимается знамённая группа, выносящая знамя и флаг на торжественных мероприятиях. Самыми подготовленными бойцами, владеющими в совершенстве строевыми приёмами, являются представители групп «линейных» и «венковых»<ref name=Зелёнко/>. Опытные бойцы могут выполнять упражнение сразу с двумя карабинами<ref name=Данилов/> или совершить 150 оборотов подряд одного карабина<ref name=Кукса/>. === Боевая и физическая === В роте почётного караула Минской военной комендатуры солдаты проходят не только строевую, но и боевую и физическую подготовку. Боевая подготовка включает стрельбу из карабинов на полигоне и метание боевых гранат<ref name=Зелёнко/>, но в роте почётного караула внутренних войск МВД РБ на это делается особый упор, поскольку её бойцы выполняют боевые задания наравне с другими военнослужащими МВД<ref name=Зелёнко/><ref name=Ружечка_Титов/>. По оценке командира 2-й роты почетного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}} капитана Максима Дашкевича, прозвучавшей в 2024 году, солдаты почётного караула способны выполнить любую боевую задачу наравне с военнослужащими любого другого воинского формирования<ref name=Держанович/>. Физической подготовке также уделяется огромное внимание<ref name=belarmy/>: на тренировках личный состав всегда занимается со специальными утяжелителями для ног, укрепляя таким образом мышцы<ref name=Зелёнко/> — масса утяжелителей составляет от 2,5 до 5 кг<ref name=Кукса/>. Бойцы отрабатывают строевые приёмы с утяжелёнными карабинами, не забывая при этом работать над растяжкой и координацией<ref name=Зелёнко/>. Для отработки движений строевым шагом используются также утяжелители для рук<ref name=Держанович/>. Бойцы должны уметь поднимать ногу, образуя угол на 90 градусов: в частности, это требуется от тех, кто возлагает венки<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. При этом почти каждый солдат роты почётного караула с лёгкостью может сесть на шпагат<ref name=milby/>. Бойцы знамённой группы на тренировках несут не только шашки, но и 20-килограммовый гриф штанги. Представители групп венковых на тренировках вместо обычных венков массой 15—20 кг несут железный каркас в два раза тяжелее: известно, что однажды бойцы во время шествия от Октябрьской площади несли венок массой 30 кг на протяжении дистанции в полкилометра<ref name=Зелёнко/>. Все бойцы роты почётного караула должны обладать высоким уровнем выносливости, поскольку им приходится пребывать в неподвижном состоянии часами (с учётом того, что некоторые мероприятия могут начинаться с огромным опозданием — вплоть до 8 часов). В то же время солдаты обучены незаметно подавать сигнал о плохом самочувствии командиру или сослуживцам, чтобы те сменили какого-либо бойца, а офицеры держат зрительный контакт с подчинёнными, чтобы быть в курсе ситуации<ref name=Зелёнко/>. === Участие в мероприятиях === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Отработка приёмов с оружием на репетиции парада ко Дню Независимости, 2019 год]] Для каждого последующего мероприятия рота почётного караула всегда готовит новую программу<ref name=МИР/>. Высшей честью для солдата любого почётного караула является участие в плац-параде по случаю Дня Независимости: в нём участвуют до 160 военнослужащих из вооружённых сил, пограничных войск и внутренних войск (от последних обычно делегируются 45 человек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Процесс подготовки к празднику начинается за 4 месяца, в феврале — вначале солдаты ежедневно занимаются по 4-5 часов строевой подготовкой, оттачивая построение в «коробку» и отрабатывая стандартные приёмы «на караул» и «на плечо». Далее они занимаются отработкой слаженности и проводят совместные репетиции с другими ротами почётного караула. В канун парада рацион солдата возрастает, поскольку каждый из солдат должен быть подготовлен к стрессу и большим перегрузкам, испытываемым во время мероприятий<ref name=":1"/>. Некоторые новации согласуются представителями всех трёх существующих рот почётного караула<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналогичную подготовку солдаты ведут и к мероприятиям по случаю Дня Победы<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> pfuoxi0f23mpl2ji1arjwx64gheygyb 5154902 5154901 2026-06-16T09:05:11Z DBatura 73587 /* Асабовы склад */ 5154902 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=": 1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Каждый из новобранцев начинает службу с оттачивания строевого шага, отсчитывая вслух ритм и вытягивая носок, а офицеры и сержанты внимательно следят за каждым шагом молодых солдат. Обычно призывнику требуется не менее месяца ежедневных занятий, чтобы стать полноценным солдатом роты почётного караула<ref name=":1"/>. Для корректировки осанки солдаты используют поначалу деревянные Т-образные приспособления<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а в дальнейшем и карабины, которые несут на некоторых тренировках за своими спинами параллельно земле<ref name=Данилов/>. По свидетельствам одного из служивших в РПК Минской военной комендатуры за 2012 год, сержанты поддерживали жёсткую дисциплину, наказывая военнослужащих за мелкие провинности, если те стояли без дела: фактически по казарме можно было передвигаться только бегом. За неправильные и несогласованные действия на занятиях следовало моментальное наказание (например, отжимание, приседание или бег по кругам), которое распространялось на всех солдат<ref name=belarmy/>. Фактически из-за малейшего недочёта, допущенного при отработке элемента, занятия на плацу могут растягиваться даже на несколько часов<ref name=Ружечка_Титов/>. Каждый из карабинов, используемых бойцами для выполнения строевых приёмов, весит по 4 кг, но иногда его утяжеляют за счёт нацепленных на него дисков для штанги, чтобы развить выносливость. При подготовке к плац-концерту приходится менять или отдавать в ремонт от 30 до 50 карабинов, у которых может сломаться штык-нож или треснет деревянное ложе. При неправильной отработке приёма существует риск серьёзно пораниться штык-ножом (даже сточенным), поэтому опытные военнослужащие тренируются изо дня в день наравне с новобранцами. По отдельной программе занимается знамённая группа, выносящая знамя и флаг на торжественных мероприятиях. Самыми подготовленными бойцами, владеющими в совершенстве строевыми приёмами, являются представители групп «линейных» и «венковых»<ref name=Зелёнко/>. Опытные бойцы могут выполнять упражнение сразу с двумя карабинами<ref name=Данилов/> или совершить 150 оборотов подряд одного карабина<ref name=Кукса/>. === Боевая и физическая === В роте почётного караула Минской военной комендатуры солдаты проходят не только строевую, но и боевую и физическую подготовку. Боевая подготовка включает стрельбу из карабинов на полигоне и метание боевых гранат<ref name=Зелёнко/>, но в роте почётного караула внутренних войск МВД РБ на это делается особый упор, поскольку её бойцы выполняют боевые задания наравне с другими военнослужащими МВД<ref name=Зелёнко/><ref name=Ружечка_Титов/>. По оценке командира 2-й роты почетного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}} капитана Максима Дашкевича, прозвучавшей в 2024 году, солдаты почётного караула способны выполнить любую боевую задачу наравне с военнослужащими любого другого воинского формирования<ref name=Держанович/>. Физической подготовке также уделяется огромное внимание<ref name=belarmy/>: на тренировках личный состав всегда занимается со специальными утяжелителями для ног, укрепляя таким образом мышцы<ref name=Зелёнко/> — масса утяжелителей составляет от 2,5 до 5 кг<ref name=Кукса/>. Бойцы отрабатывают строевые приёмы с утяжелёнными карабинами, не забывая при этом работать над растяжкой и координацией<ref name=Зелёнко/>. Для отработки движений строевым шагом используются также утяжелители для рук<ref name=Держанович/>. Бойцы должны уметь поднимать ногу, образуя угол на 90 градусов: в частности, это требуется от тех, кто возлагает венки<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. При этом почти каждый солдат роты почётного караула с лёгкостью может сесть на шпагат<ref name=milby/>. Бойцы знамённой группы на тренировках несут не только шашки, но и 20-килограммовый гриф штанги. Представители групп венковых на тренировках вместо обычных венков массой 15—20 кг несут железный каркас в два раза тяжелее: известно, что однажды бойцы во время шествия от Октябрьской площади несли венок массой 30 кг на протяжении дистанции в полкилометра<ref name=Зелёнко/>. Все бойцы роты почётного караула должны обладать высоким уровнем выносливости, поскольку им приходится пребывать в неподвижном состоянии часами (с учётом того, что некоторые мероприятия могут начинаться с огромным опозданием — вплоть до 8 часов). В то же время солдаты обучены незаметно подавать сигнал о плохом самочувствии командиру или сослуживцам, чтобы те сменили какого-либо бойца, а офицеры держат зрительный контакт с подчинёнными, чтобы быть в курсе ситуации<ref name=Зелёнко/>. === Участие в мероприятиях === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Отработка приёмов с оружием на репетиции парада ко Дню Независимости, 2019 год]] Для каждого последующего мероприятия рота почётного караула всегда готовит новую программу<ref name=МИР/>. Высшей честью для солдата любого почётного караула является участие в плац-параде по случаю Дня Независимости: в нём участвуют до 160 военнослужащих из вооружённых сил, пограничных войск и внутренних войск (от последних обычно делегируются 45 человек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Процесс подготовки к празднику начинается за 4 месяца, в феврале — вначале солдаты ежедневно занимаются по 4-5 часов строевой подготовкой, оттачивая построение в «коробку» и отрабатывая стандартные приёмы «на караул» и «на плечо». Далее они занимаются отработкой слаженности и проводят совместные репетиции с другими ротами почётного караула. В канун парада рацион солдата возрастает, поскольку каждый из солдат должен быть подготовлен к стрессу и большим перегрузкам, испытываемым во время мероприятий<ref name=":1"/>. Некоторые новации согласуются представителями всех трёх существующих рот почётного караула<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналогичную подготовку солдаты ведут и к мероприятиям по случаю Дня Победы<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> kq96ppeuaxweix4kjlef4mup15p241i 5154938 5154902 2026-06-16T11:15:27Z DBatura 73587 /* Страявая */ 5154938 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=": 1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Боевая и физическая === В роте почётного караула Минской военной комендатуры солдаты проходят не только строевую, но и боевую и физическую подготовку. Боевая подготовка включает стрельбу из карабинов на полигоне и метание боевых гранат<ref name=Зелёнко/>, но в роте почётного караула внутренних войск МВД РБ на это делается особый упор, поскольку её бойцы выполняют боевые задания наравне с другими военнослужащими МВД<ref name=Зелёнко/><ref name=Ружечка_Титов/>. По оценке командира 2-й роты почетного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}} капитана Максима Дашкевича, прозвучавшей в 2024 году, солдаты почётного караула способны выполнить любую боевую задачу наравне с военнослужащими любого другого воинского формирования<ref name=Держанович/>. Физической подготовке также уделяется огромное внимание<ref name=belarmy/>: на тренировках личный состав всегда занимается со специальными утяжелителями для ног, укрепляя таким образом мышцы<ref name=Зелёнко/> — масса утяжелителей составляет от 2,5 до 5 кг<ref name=Кукса/>. Бойцы отрабатывают строевые приёмы с утяжелёнными карабинами, не забывая при этом работать над растяжкой и координацией<ref name=Зелёнко/>. Для отработки движений строевым шагом используются также утяжелители для рук<ref name=Держанович/>. Бойцы должны уметь поднимать ногу, образуя угол на 90 градусов: в частности, это требуется от тех, кто возлагает венки<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. При этом почти каждый солдат роты почётного караула с лёгкостью может сесть на шпагат<ref name=milby/>. Бойцы знамённой группы на тренировках несут не только шашки, но и 20-килограммовый гриф штанги. Представители групп венковых на тренировках вместо обычных венков массой 15—20 кг несут железный каркас в два раза тяжелее: известно, что однажды бойцы во время шествия от Октябрьской площади несли венок массой 30 кг на протяжении дистанции в полкилометра<ref name=Зелёнко/>. Все бойцы роты почётного караула должны обладать высоким уровнем выносливости, поскольку им приходится пребывать в неподвижном состоянии часами (с учётом того, что некоторые мероприятия могут начинаться с огромным опозданием — вплоть до 8 часов). В то же время солдаты обучены незаметно подавать сигнал о плохом самочувствии командиру или сослуживцам, чтобы те сменили какого-либо бойца, а офицеры держат зрительный контакт с подчинёнными, чтобы быть в курсе ситуации<ref name=Зелёнко/>. === Участие в мероприятиях === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Отработка приёмов с оружием на репетиции парада ко Дню Независимости, 2019 год]] Для каждого последующего мероприятия рота почётного караула всегда готовит новую программу<ref name=МИР/>. Высшей честью для солдата любого почётного караула является участие в плац-параде по случаю Дня Независимости: в нём участвуют до 160 военнослужащих из вооружённых сил, пограничных войск и внутренних войск (от последних обычно делегируются 45 человек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Процесс подготовки к празднику начинается за 4 месяца, в феврале — вначале солдаты ежедневно занимаются по 4-5 часов строевой подготовкой, оттачивая построение в «коробку» и отрабатывая стандартные приёмы «на караул» и «на плечо». Далее они занимаются отработкой слаженности и проводят совместные репетиции с другими ротами почётного караула. В канун парада рацион солдата возрастает, поскольку каждый из солдат должен быть подготовлен к стрессу и большим перегрузкам, испытываемым во время мероприятий<ref name=":1"/>. Некоторые новации согласуются представителями всех трёх существующих рот почётного караула<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналогичную подготовку солдаты ведут и к мероприятиям по случаю Дня Победы<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> 1x6ytx1h4wkq5i1hw0wvonebwb4ikno 5154940 5154938 2026-06-16T11:19:36Z DBatura 73587 /* Боевая и физическая */ 5154940 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=": 1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Участие в мероприятиях === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Отработка приёмов с оружием на репетиции парада ко Дню Независимости, 2019 год]] Для каждого последующего мероприятия рота почётного караула всегда готовит новую программу<ref name=МИР/>. Высшей честью для солдата любого почётного караула является участие в плац-параде по случаю Дня Независимости: в нём участвуют до 160 военнослужащих из вооружённых сил, пограничных войск и внутренних войск (от последних обычно делегируются 45 человек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Процесс подготовки к празднику начинается за 4 месяца, в феврале — вначале солдаты ежедневно занимаются по 4-5 часов строевой подготовкой, оттачивая построение в «коробку» и отрабатывая стандартные приёмы «на караул» и «на плечо». Далее они занимаются отработкой слаженности и проводят совместные репетиции с другими ротами почётного караула. В канун парада рацион солдата возрастает, поскольку каждый из солдат должен быть подготовлен к стрессу и большим перегрузкам, испытываемым во время мероприятий<ref name=":1"/>. Некоторые новации согласуются представителями всех трёх существующих рот почётного караула<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналогичную подготовку солдаты ведут и к мероприятиям по случаю Дня Победы<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> b0ub0weejdgyaim3nlp5220qony65pb 5154941 5154940 2026-06-16T11:21:31Z DBatura 73587 /* Участие в мероприятиях */ 5154941 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=": 1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> 752vn0dlgunb56lm63zxutg21eb8lms 5154942 5154941 2026-06-16T11:26:02Z DBatura 73587 /* Командиры роты */ 5154942 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=": 1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. ==Камандзіры роты == Вядомыя імёны наступных камандзіраў: * старшы лейтэнант Канстанцін Вітальевіч Чарнецкі<ref name=milby/> (май 1995 — люты 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * Аляксандр Анатольевіч Пагуляйла (люты 1999 — люты 2002)<ref name=":1"/> * Мікалай Аляксандравіч Кураш (люты 2002 — люты 2004) < ref name=": 1"/> * Дзмітрый Віктаравіч Карповіч (люты 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капітан Павел Васільевіч Гур’янаў<ref name=Данилов>{{артыкул|спасылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|аўтар=Андрей Данилов|выданне=Во славу Родины|тып=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|чысло=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (з мая 2009<ref name=":1"/>) * старшы лейтэнант Канстанцін Пруднікаў (камандзір зводнай роты, 2016) <ref name=Кукса/> * Уладзіслаў Валер’евіч Шапялевіч (камандзір зводнай роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> і 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капітан Кірыл Ігаравіч Карчынскі<ref name=башня/> (камандзір 1-й роты ганаровай варты, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=Мир 24|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> fn1458uz4lo5mugo5lsv99qke4nz9pk 5154943 5154942 2026-06-16T11:29:04Z DBatura 73587 /* Галерея */ 5154943 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=": 1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. ==Камандзіры роты == Вядомыя імёны наступных камандзіраў: * старшы лейтэнант Канстанцін Вітальевіч Чарнецкі<ref name=milby/> (май 1995 — люты 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * Аляксандр Анатольевіч Пагуляйла (люты 1999 — люты 2002)<ref name=":1"/> * Мікалай Аляксандравіч Кураш (люты 2002 — люты 2004) < ref name=": 1"/> * Дзмітрый Віктаравіч Карповіч (люты 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капітан Павел Васільевіч Гур’янаў<ref name=Данилов>{{артыкул|спасылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|аўтар=Андрей Данилов|выданне=Во славу Родины|тып=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|чысло=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (з мая 2009<ref name=":1"/>) * старшы лейтэнант Канстанцін Пруднікаў (камандзір зводнай роты, 2016) <ref name=Кукса/> * Уладзіслаў Валер’евіч Шапялевіч (камандзір зводнай роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> і 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капітан Кірыл Ігаравіч Карчынскі<ref name=башня/> (камандзір 1-й роты ганаровай варты, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=Мир 24|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерэя == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]] на Мінскай [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]] ў 2012 годзе Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Уладзімір Пуцін і [[Аляксандр Лукашэнка]] праводзяць агляд ганаровай варты ў [[Мінск (аэрапорт)|аэрапорце Мінска]] ў 2012 годзе Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Прэзідэнт Азербайджана [[Ільхам Аліеў]] праводзіць агляд ганаровай варты на шляху ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палац Незалежнасці]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Ганаровая варта сустракае міністра абароны Расіі [[Сяргея Шайгу]] у штабе Міністэрства абароны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Міністэрства абароны Індыі|Міністр абароны Індыі]] [[Маліпудзі Мангапаці Палам Раджу]] праводзіць агляд ганаровай варты ў кастрычніку 2009 года </gallery> j1dd7inm0o3y7397iwf6psn2elyin0m 5154944 5154943 2026-06-16T11:29:25Z DBatura 73587 /* Асабовы склад */ 5154944 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=":1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. ==Камандзіры роты == Вядомыя імёны наступных камандзіраў: * старшы лейтэнант Канстанцін Вітальевіч Чарнецкі<ref name=milby/> (май 1995 — люты 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * Аляксандр Анатольевіч Пагуляйла (люты 1999 — люты 2002)<ref name=":1"/> * Мікалай Аляксандравіч Кураш (люты 2002 — люты 2004) < ref name=": 1"/> * Дзмітрый Віктаравіч Карповіч (люты 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капітан Павел Васільевіч Гур’янаў<ref name=Данилов>{{артыкул|спасылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|аўтар=Андрей Данилов|выданне=Во славу Родины|тып=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|чысло=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (з мая 2009<ref name=":1"/>) * старшы лейтэнант Канстанцін Пруднікаў (камандзір зводнай роты, 2016) <ref name=Кукса/> * Уладзіслаў Валер’евіч Шапялевіч (камандзір зводнай роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> і 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капітан Кірыл Ігаравіч Карчынскі<ref name=башня/> (камандзір 1-й роты ганаровай варты, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=Мир 24|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерэя == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]] на Мінскай [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]] ў 2012 годзе Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Уладзімір Пуцін і [[Аляксандр Лукашэнка]] праводзяць агляд ганаровай варты ў [[Мінск (аэрапорт)|аэрапорце Мінска]] ў 2012 годзе Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Прэзідэнт Азербайджана [[Ільхам Аліеў]] праводзіць агляд ганаровай варты на шляху ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палац Незалежнасці]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Ганаровая варта сустракае міністра абароны Расіі [[Сяргея Шайгу]] у штабе Міністэрства абароны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Міністэрства абароны Індыі|Міністр абароны Індыі]] [[Маліпудзі Мангапаці Палам Раджу]] праводзіць агляд ганаровай варты ў кастрычніку 2009 года </gallery> fw8ptkfkwa7zpu9o1c9qmxxnmuvumx5 0 654074 5154714 4811407 2026-06-15T17:44:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154714 wikitext text/x-wiki {{Музычны сінгл|Назва=We Are Never Ever Getting Back Together|Аўтар песні=Тэйлар Свіфт, Макс Марцін, Шалбэк|Наст_год=2012|Наступны=[[Begin Again (песня Тэйлар Свіфт)|Begin Again]]|Год=2012|Пап_год=2011|Папярэдні=[[Ours (песня Тэйлар Свіфт)|Ours]]|Агляды=|Чарты=[[ЗША|US Billboard Hot 100]] — 1<br />[[ЗША|US Hot Country Songs]] — 1|Прадзюсар=Макс Марцін, Шалбэк|Вокладка=We_Are_Never_Ever_Getting_Back_Together.png|Лэйбл=Big Machine|Працягласць=3:11|Жанр=баблгам-поп, дэнс-поп, электра-поп, [[поп]]-[[рок]]|Фармат=CD-сінгл, лічбавая дыстрыбуцыя|Выпушчаны=[[2012|13 жніўня 2012]]|Альбом=[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]]|Выканаўца=[[Тэйлар Свіфт]]|Яшчэ=}} '''«We Are Never Ever Getting Back Together»''' ''(бел. «Мы ніколі больш зноў не будзем разам»)'' — першы сінгл амерыканскай [[кантры]]-[[поп]] спявачкі [[Тэйлар Свіфт]] з яе чацвёртага студыйнага альбома «[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]]». Афіцыйны рэліз адбыўся 13 жніўня 2012 года пад лэйблам Big Machine. Кампазіцыя была напісана самой спявачкай у супрацоўніцтве з Максам Марціным і Шалбэкам. На цяперашні час сінгл мае шэсць плацінавых сертыфікацый ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref name="US sales">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6312267/ask-billboard-all-taylor-swift-edition?page=0%2C1|last=Trust|first=Gary|title=Ask Billboard: All-Taylor Swift Edition|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=November 11, 2014|accessdate=November 11, 2014}}</ref>. Кампазіцыя атрымала станоўчыя водгукі і займела вялікую папулярнасць ва ўсім свеце. Менавіта з гэтым сінглам Свіфт упершыню ўзначаліла галоўны [[ЗША|амерыканскі]] чарт [[Billboard Hot 100]]. Акрамя таго, «We Are Never Ever Getting Back Together» атрымала намінцыю на [[Грэмі]] і ўзнагароду [[Billboard Music Awards]]. Часопіс [[Rolling Stone]] назваў песню адной з лепшых сінглаў 2012 года, паставіўшы яе на другое месца ў адпаведным рэйтынге<ref name="rollingstone2012">[https://www.rollingstone.com/music/lists/50-best-songs-of-2012-20121205/taylor-swift-we-are-never-ever-getting-back-together-19691231 50 Best Songs of 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171105091148/http://www.rollingstone.com/music/lists/50-best-songs-of-2012-20121205/taylor-swift-we-are-never-ever-getting-back-together-19691231 |date=5 лістапада 2017 }}. Rollingstone.com{{ref-en}}{{v|08|12|2012}}</ref>. == Інфармацыя == «We Are Never Ever Getting Back Together» стала лід-сінглам да чацвёртага студыйнага альбома Тэйлар «[[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]]». У яе напісанні ўдзельнічалі сама спявачка, а таксама Макс Марцін і Шалбэк. Паводле адной з найбольш папулярных тэорый, песня прысвечана Джэйку Джыленхалу. На напісанне песні спатрэбілася каля 25 хвілін. Як распавяла Тэйлар, яна была ў студыі з Максам Марціным ды Шалбэкам і яны працавалі над іншым трэкам (які так і не трапіў ў альбом), калі адзін са знаёмых Свіфт сказаў: «Я чуў, што вы вырашылі сысціся», — на што яна адказала: «Я да яго больш ніколі не вярнуся». Гэтыя эмоцы і словы натхнілі яе на стварэнне кампазіцыі. [[Тэйлар Свіфт]] распявадае пра кампазіцыю: {{цытата|У гэтай песні дэталёва намалявана, як я сябе адчувала, калі мяне нарэшце перастала турбаваць, што пра мяне думаў мой былы. Праз яго мне здавалася, што я менш добрая ці важная, чым усе хіпстарскія групы, якія ён слухаў. Таму я напісала песню, якая б зводзіла яго з розуму, з'яўляючыся на радыё. Я спадзявалася, што яна будзе гучаць адусюль, каб у яго не засталося выбару. Акрамя таго, гэтая песня зусім не такая, як тая музыка, на фоне якой ён спрабаваў прымусіць мяне адчуваць сябе менш годнай.}} Прэм'ера сінгла адбылася падчас онлайн-чата. Пазней ён стаў даступны ў Google Play разам з лірык-відэа<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=P6gFma4H7fA|title=Taylor Swift Web Chat and G+ Hangout|author=[[Taylor Swift]]|date=2012-08-13|work=[[YouTube]]|publisher=[[Google (компания)|Google Inc]]|accessdate=2012-08-17}}</ref>. На наступны дзень трэк можна было набыць у iTunes, а [[21 жніўня]] яго адправілі на [[кантры]]-радыё. Свіфт абрала ў якасці лід-сінгла менавіта «We Are Never Ever Getting Back Together» таму, што нават праз некалькі дзён пасля праслухоўвання яе блізкія не пераставалі напяваць гэтую песню. Спачатку артыстка нават не планавала ўключаць трэк у альбом. Афіцыйны кліп на песню выйшаў у 30 жніўня 2012 года. Рэжысёрам выступіў Дэклан Уайтблум. Відэа было знята адным дублем з 18-й спробы. Колькасць прададзеных копій сінгла ў першы тыдзень склала 623,000 асобнікаў, што стала рэкордам для жанчыны і другім паказчыкам сярод усіх песень у гісторыі. У выніку песня дасягнула першага радка ў чарце [[Billboard Hot 100]], што ў кар'еры Свіфт адбылося ўпершыню<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/taylor-swift-s-new-single-debuts-on-hot-1007839962.story|title=Taylor Swift's New Single Debuts on Hot 100 -- Sales Forecast Grows to Over 500,000|author=Keith Caulfield|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|date=2012-08-15|accessdate=2012-08-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BlzjuSed?url=http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/record-labels/taylor-swift-s-new-single-debuts-on-hot-1007839962.story|archivedate=2012-10-29}}</ref>. Таксама кампазіцыя трапіла ў Кнігу рэкордаў Гінеса 2014 года, дабраўшыся да першага месца ў iTunes за рэкордныя 50 хвілін пасля рэлізу<ref>{{cite web|url=http://taylorswift.com/news/93301|title=Taylor Reaches #1 On Billboard Hot 100 Chart|publisher=taylorswift.com|date=2012-08-15|accessdate=2012-08-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Blzj8g5p?url=http://taylorswift.com/news/93301|archivedate=2012-10-29}}</ref>. Патаемнае пасланне — ''«Калі мяне перастала турбаваць, што ты думаеш»''. == Крытычныя водгукі == Яшчэ да афіцыйнага рэлізу песні, многія крытыкі далі ёй станоўчую ацэнку: ''The Village Voice<ref>{{cite web|last=Myers|first=Robert|url=http://blogs.villagevoice.com/music/2012/08/hot_100_debuts_taylor_swift_future.php|title=Hot 100 Roundup: Taylor Swift's Kiss-Off To Country, Mumford & Sons' Folkie Rave, And More - New York - Music - Sound of the City|work=[[The Village Voice]]|date=August 7, 2012|accessdate=August 16, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150606183712/http://blogs.villagevoice.com/music/2012/08/hot_100_debuts_taylor_swift_future.php|archivedate=6 чэрвеня 2015|url-status=dead}}</ref>, [[Entertainment Weekly]]<ref name="Smith">{{cite web|url=http://music-mix.ew.com/2012/08/14/taylor-swift-we-are-never-ever-getting-back-together-red/|title=Taylor Swift releases single 'We Are Never Ever Getting Back Together', announces new album 'Red'|last=Smith|first=Grady|date=August 14, 2012|work=[[Entertainment Weekly]]|accessdate=August 14, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121017104912/http://music-mix.ew.com/2012/08/14/taylor-swift-we-are-never-ever-getting-back-together-red/|archivedate=17 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref>, [[Rolling Stone]]<ref name="RollingStonereview">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/songreviews/we-are-never-ever-getting-back-together-20120823|title=We Are Never Ever Getting Back Together &#124; Rolling Stone|author=Jody Rosen|date=August 23, 2012|work=[[Rolling Stone]]|accessdate=August 26, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180128021257/https://www.rollingstone.com/music/songreviews/we-are-never-ever-getting-back-together-20120823|archivedate=2018-01-28|url-status=dead}}</ref>''. Іншы погляд выказалі ў ''The A. V. Club<ref name="Mourn Summer's end with new Taylor Swift">{{cite web|url=http://www.avclub.com/articles/mourn-summers-inevitable-end-with-new-taylor-swift,83958/|title=Mourn summer’s inevitable end with new Taylor Swift, Ty Segall, and Pinback &#124; Playlisted|author=Marah Eakin|work=[[The A.V. Club]]|date=August 17, 2012|publisher=[[Onion Inc]]|accessdate=August 18, 2012}}</ref>'', ''Country Universe<ref name="Country Universe review">{{cite web|url=http://www.countryuniverse.net/2012/08/14/single-review-taylor-swift-we-are-never-ever-getting-back-together/|title=Single Review: Taylor Swift, "We Are Never Ever Getting Back Together"|date=August 14, 2012|author=Kevin Coyne|publisher=Country Universe|accessdate=August 14, 2012}}</ref>, [[MTV]]<ref>{{cite web|author=James Montgomery|url=http://www.mtv.com/news/articles/1691744/taylor-swift-never-ever-get-back-together.jhtml|title=Taylor Swift's 'Never Ever Getting Back Together:' No More Tears - Music, Celebrity, Artist News|work=[[MTV]]|date=February 13, 2012|accessdate=August 16, 2012|archive-date=19 красавіка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419160943/http://www.mtv.com/news/articles/1691744/taylor-swift-never-ever-get-back-together.jhtml|url-status=dead}}</ref>, Slant Magazine<ref name="Slant">{{cite web|url=http://www.slantmagazine.com/house/article/single-review-taylor-swift-we-are-never-ever-getting-back-together|title=Single Review: Taylor Swift, "We Are Never Ever Getting Back Together"|date=August 15, 2012|author=Jonathan Keefe|work=[[Slant Magazine]]|accessdate=August 15, 2012}}</ref>, The Washington Post<ref>{{cite web|last=Malitz|first=David|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/arts-post/post/taylor-swift-we-are-never-ever-getting-back-together-its-trending-but-is-it-good/2012/08/14/a076a2ae-e61e-11e1-8741-940e3f6dbf48_blog.html|title=Taylor Swift, ‘We Are Never Ever Getting Back Together’: It’s trending, but is it good? - The Style Blog|work=[[The Washington Post]]|date=February 22, 2011|accessdate=August 16, 2012}}</ref>, Newsday<ref>{{cite web|author=Glenn Gamboa|url=http://www.newsday.com/entertainment/music/backstage-pass-1.811987/hear-taylor-swift-s-new-single-1.3904106|title=Hear Taylor Swift's new single|work=[[Newsday]]|date=August 14, 2012|accessdate=August 16, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120819164837/http://www.newsday.com/entertainment/music/backstage-pass-1.811987/hear-taylor-swift-s-new-single-1.3904106|archivedate=19 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>, Taste of Country<ref name="Taste of Country review">{{cite web|url=http://tasteofcountry.com/taylor-swift-we-are-never-ever-getting-back-together/|title=Taylor Swift, ‘We Are Never Ever Getting Back Together’ – Song Review|author=Billy Dukes|date=August 14, 2012|work=Taste of Country|accessdate=August 26, 2012}}</ref>, CBS News<ref name="cbsnews">{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-57504304-10391698/taylor-swift-releases-music-video-for-we-are-never-ever-getting-back-together/|title=Taylor Swift releases music video for 'We Are Never Ever Getting Back Together'|author=Camille Mann|date=August 31, 2012|work=[[CBS News]]|publisher=[[CBS Interactive Inc]]|accessdate=August 31, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105222032/http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-57504304-10391698/taylor-swift-releases-music-video-for-we-are-never-ever-getting-back-together/|archivedate=5 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref>''. Часопіс ''[[Rolling Stone]]'' назваў песню адной з лепшых сінглаў 2012 года, паставіўшы яе на другое месца ў адпаведным рэйтынге. Часопіс ''[[Time]]'' уключыў песню ў свой спіс лепшых 10 трэкаў за год, размясціўшы яе на 4 месцы<ref>{{cite web|url=http://entertainment.time.com/2012/12/04/listen-to-times-top-10-songs-of-2012-playlist/|title=Listen to TIME’s Top 10 Songs of 2012 Playlist|date=December 4, 2012|work=[[Time (magazine)|Time]]|publisher=[[CNN]], CNN, ''Time'', Inc|accessdate=December 13, 2012|archive-date=29 сакавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329001339/http://entertainment.time.com/2012/12/04/listen-to-times-top-10-songs-of-2012-playlist/|url-status=dead}}</ref>. Песня была абраная ў якасці шостага лепшага сінгла 2012 года выданнем ''The Village Voice<ref>{{cite web|url=http://www.villagevoice.com/pazznjop/singles/2012/|title=Singles&nbsp;— All Votes|work=[[The Village Voice]]|publisher=[[Village Voice Media]]|accessdate=January 18, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118001018/http://www.villagevoice.com/pazznjop/singles/2012/|archivedate=18 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>''. «We Are Never Ever Getting Back Together» таксама з'явілася на 169 пазіцыі ў спісе лепшых песень 2010-2014 гадоў, які склала выданне ''Pitchfork<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/features/lists-and-guides/9466-the-200-best-tracks-of-the-decade-so-far-2010-2014/?page=2|title=The 200 Best Tracks of the Decade So Far (2010-2014)|last=Pitchfork Staff|date=August 18, 2014|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=October 18, 2017}}</ref>''. «We Are Never Ever Getting Back Together» атрымала намінцыю на [[Грэмі]]<ref>{{cite web|url=http://taylorswift.com/news/114981|title=Taylor Nominated For Three 2013 Grammy Awards|date=December 5, 2012|author=[[Taylor Swift]]|publisher=TaylorSwift.com|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CsxIvST8?url=http://taylorswift.com/news/114981|archivedate=December 13, 2012|accessdate=December 13, 2012|url-status=dead}}</ref> і ўзнагароду [[Billboard Music Awards]]. == Версіі == * '''Лічбавая версія''' # «We Are Never Ever Getting Back Together» — 3:12 == Чарты == {{col-begin}} {{col-2}} === Штотыднёвыя чарты === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Чарт (2012-2015) ! scope="col" |Вышэйшая<br />пазіцыя |- |{{Аўстралія}} [[Аўстралія|ARIA]] | style="text-align:center;" |3 |- |{{Аўстрыя}} [[Аўстрыя|Ö3 Austria Top 75]] | style="text-align:center;" |22 |- |{{Бельгія}} [[Бельгія|Ultratip Flanders]] | style="text-align:center;" |26 |- |{{Бельгія}} [[Бельгія|Ultratip Wallonia]] | style="text-align:center;" |42 |- |{{Бразілія}} [[Бразілія|Hot 100 Airplay]] |style="text-align:center;" |63 |- |{{Канада}} [[Канада|Canadian Hot 100]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Канада}} [[Канада|Canada AC]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Канада}} [[Канада|Canada Country]] |style="text-align:center;" |16 |- |{{Канада}} [[Канада|Canada CHR/Top 40]] | style="text-align:center;" |3 |- |{{Канада}} [[Канада|Canada AC Hot]] | style="text-align:center;" |3 |- |{{Чэхія}} [[Чэхія|SRádio Top 100]] | style="text-align:center;" |26 |- |{{Данія}} [[Данія|Tracklisten]] | style="text-align:center;" |18 |- |{{Фінляндыя}} [[Фінляндыя|Suomen virallinen latauslista]] | style="text-align:center;" |18 |- |{{Францыя}} [[Францыя|SNEP]] | style="text-align:center;" |18 |- |{{Германія}} [[Германія|Media Control AG]] | style="text-align:center;" |21 |- |{{Сцяг Гандураса}} [[Гандурас|Honduras Top 50]] | style="text-align:center;" |21 |- |{{Венгрыя}} [[Венгрыя|Rádiós Top 40]] | style="text-align:center;" |9 |- |{{Ірландыя}} [[Ірландыя|IRMA]] | style="text-align:center;" |4 |- |{{Сцяг Ізраіля}} [[Ізраіль|Media Forest]] | style="text-align:center;" |2 |- |{{Сцяг Італіі}} [[Італія|FIMI]] | style="text-align:center;" |44 |- |{{Японія}} [[Японія|Japan Hot 100]] | style="text-align:center;" |2 |- |{{Нідэрланды}} [[Нідэрланды|Dutch Top 40]] | style="text-align:center;" |16 |- |{{Нідэрланды}} [[Нідэрланды|Single Top 100]] | style="text-align:center;" |24 |- |{{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя|RIANZ]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Нарвегія}} [[Нарвегія|VG-lista]] | style="text-align:center;" |6 |- |{{Славакія}} [[Славакія|Singles Digitál Top 100]] | style="text-align:center;" |41 |- |{{Сцяг Паўднёвай Карэі}} [[Паўднёвая Карэя|Gaon]] | style="text-align:center;" |2 |- |{{Іспанія}} [[Іспанія|PROMUSICAE]] | style="text-align:center;" |9 |- |{{Швецыя}} [[Швецыя|Sverigetopplistan]] | style="text-align:center;" |16 |- |{{Швейцарыя}} [[Швейцарыя|Schweizer Hitparade]] | style="text-align:center;" |21 |- |{{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія|UK Singles Chart]] | style="text-align:center;" |4 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Hot 100]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Adult Contemporary]] | style="text-align:center;" |10 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Adult Top 40]] | style="text-align:center;" |7 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Country Airplay]] |style="text-align:center;" |13 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Dance/Mix Show Airplay]] | style="text-align:center;" |21 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Hot Country Songs]] |style="text-align:center;" |1 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Mainstream Top 40]] | style="text-align:center;" |2 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Rhythmic]] | style="text-align:center;" |35 |- |{{Сцяг Венесуэлы}} [[Венесуэла|Venezuela Anglo]] | style="text-align:center;" |6 |} {{col-2}} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Чарт (2012) ! scope="col" |Вышэйшая<br />пазіцыя |- |{{Аўстралія}} [[Аўстралія|ARIA]] | style="text-align:center;" |19 |- |{{Канада}} [[Канада|Canadian Hot 100]] | style="text-align:center;" |39 |- |{{Нідэрланды}} [[Нідэрланды|Dutch Top 40]] | style="text-align:center;" |80 |- |{{Швецыя}} [[Швецыя|Sverigetopplistan]] | style="text-align:center;" |79 |- |{{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія|UK Singles Chart]] | style="text-align:center;" |26 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Hot 100]] | style="text-align:center;" |33 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Adult Contemporary]] | style="text-align:center;" |25 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Adult Top 40]] | style="text-align:center;" |43 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Hot Country Songs]] |style="text-align:center;" |1 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Mainstream Top 40]] | style="text-align:center;" |34 |- ! scope="col" |Чарт (2013) ! scope="col" |Вышэйшая<br />пазіцыя |- |{{Канада}} [[Канада|Canadian Hot 100]] | style="text-align:center;" |100 |- |{{Францыя}} [[Францыя|SNEP]] | style="text-align:center;" |146 |- |{{Японія}} [[Японія|Japan Hot 100]] | style="text-align:center;" |16 |- |{{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія|UK Singles Chart]] | style="text-align:center;" |175 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Hot Country Songs]] |style="text-align:center;" |14 |- ! scope="col" |Чарт (2015) ! scope="col" |Вышэйшая<br />пазіцыя |- |{{Японія}} [[Японія|Japan Hot 100]] | style="text-align:center;" |49 |} === Выніковыя чарты дзесяцігоддзя=== {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Чарт ! scope="col" |Пазіцыя |- |{{ЗША}} [[ЗША|Hot Country Songs]] |style="text-align:center;" |41 |} {{col-end}} {{Зноскі}} {{Тэйлар Свіфт}} ckt2ok37fqkdo1p2wvu7eysuz95gwkj 100 658977 5154681 5154339 2026-06-15T15:51:20Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5154681 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)|2026-06-15T09:45:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ілья Віктаравіч Найшулер|2026-06-14T17:33:50Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)|2026-06-14T10:04:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Фёдаравіч Чарнышоў (мастак)|2026-06-14T09:24:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Карын Клеры|2026-06-14T07:32:29Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Петэр Лорэ|2026-06-13T09:42:13Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Мець і не мець (фільм)|2026-06-13T05:05:23Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Чатырнаццаць гадзін|2026-06-11T12:58:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Праект «Авэ Марыя» (фільм)|2026-06-11T12:04:13Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Нуарны чалавек-павук (тэлесерыял)|2026-06-10T13:12:29Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Вясковая дзяўчына|2026-06-10T12:01:25Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Чырвоны пыл|2026-06-10T10:17:13Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 197yc6r2lqzxxx5cb4furndqx03g62r 0 661282 5154903 4962300 2026-06-16T09:15:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154903 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Ідыш-беларускі слоўнік |Арыгінал назвы = |Выява = |Шырыня = |Подпіс = |Аўтар = Аляксандр Астравух |Жанр = даведачнае выданне |Мова = [[беларуская мова|беларуская]], [[ідыш]] |Перакладчык = |Афармленне = |Серыя = |Выдавецтва = Медысонт |Выпуск = [[2008]] |Старонак = 928 |Папярэдняя = |Наступная = |isbn = 978-985-6530-86-2 |Lib = https://knihi.com/none/Idys-bielaruski_slounik.html }} '''Ідыш-беларускі слоўнік''' — выданне, у якім змешчана [[лексіка]] найбольш вядомых слоўнікаў ідыша, частка неапублікаваных фразеалагічных матэрыялаў з архіва [[Спрынца Львоўна Рохкінд|Ш. Рохкінд]] і [[В. Сосенскі|В. Сосенск]]ага, а таксама жывая лексіка ідыша<ref>Прадмова — Hakdome // Ідыш-беларускі слоўнік = ייִדיש-ווײַסרוסישער ווערטערבוך / сабраў і пераклаў на беларускую мову А. Астравух. — Мінск : Медисонт, 2008. — С. 8.</ref>. Аўтар [[слоўнік]]а — мастак-рэстаўратар [[Аляксандр Астравух]]. Выдадзены ў [[Мінск]]у ў 2008 годзе тыражом 1000 экзэмпляраў. Гэта другі ідыш-беларускі слоўнік у гісторыі Беларусі (першы быў складзены ў 1932 годзе пры ўдзеле [[Змітрок Бядуля|Самуіла Плаўніка]]). == Падрыхтоўка і выданне == У 1984 годзе Аляксандр Астравух трапіў у [[Мсціслаў]], дзе, дзякуючы выкладчыку Алегу Хадыку, пачаў вывучаць [[ідыш]]<ref>{{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=2002-10-11|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=96864|title=Аляксандар Астравух: “Вывучэньне ідышу сталася сродкам самазахаваньня”|format=|work=|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2020-11-14|language=|postscript=}}</ref>. У 1997 годзе ў Мінску адбылася сустрэча лінгвіста Довіда Каца з рэстаўратарам, пасля якой Аляксандр Астравух пачаў працу над слоўнікам. Лёс выдання вызначыў удзел яго ўкладальніка ў семінары па вывучэнні ідыша ў 1999—2004 гадах, які праходзіў у [[Вільня|Вільні]]<ref>{{Артыкул|аўтар=Аляксандар Астравух.|загаловак=«Мамэ-лошн ун татэ-калошн», альбо Рэстаўрацыя ідышу па-беларуску|спасылка=https://core.ac.uk/download/pdf/235271922.pdf|выданне=Wschód Europy. Studia humanistyczno-społeczne|тып=|год=2017|volume=3|нумар=1|pages=283|issn=2450-4866}}</ref>. У 2008 годзе ў мінскім выдавецтве «Медысонт» выйшаў слоўнік, спонсарам якога выступіў прадпрымальнік з [[Санкт-Пецярбург]]а Андрэй Гарбенка<ref name="nashaniva">{{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=2008-07-07|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=18173|title=У Менску выйшаў ілюстраваны ідыш-беларускі слоўнік|format=|work=|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2020-11-14|language=|postscript=}}</ref>. Гэта другі ідыш-беларускі слоўнік за ўсю [[Гісторыя Беларусі|гісторыю Беларусі]] (першы быў апублікаваны ў 1932 годзе)<ref>{{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=2008-07-07|url=https://www.jta.org/2008/07/07/default/yiddish-belarusian-dictionary-published|title=Yiddish-Belarusian dictionary published|format=|work=|publisher=Jewish Telegraphic Agency|accessdate=2020-11-14|language=|postscript=}}</ref>. 26 верасня 2008 года ў Мінску адбылася прэзентацыя выдання. [[Адам Мальдзіс]] назваў слоўнік «сапраўднай энцыклапедыяй яўрэйскага жыцця», а [[Пётр Садоўскі]] — «жывым святам душы»<ref>{{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=2008-09-27|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=20283|title=Прэзэнтаваны ідыш-беларускі слоўнік|format=|work=|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2020-11-14|language=|postscript=}}</ref>. == Змест == У прадмове аўтар кажа, што мэтай кнігі было сабраць разам пад адной вокладкай усё найлепшае ў ідышы, яўрэйскі скарб, які быў раскіданы па розных краінах, мовах і друкаваных выданнях<ref name="nashaniva" />. Слоўнік мае каля 25 тысяч слоўнікавых артыкулаў і 50 тысяч слоў. У выданне ўвайшла [[фразеалогія]] ідыша з [[прымаўка]]мі і [[прыказка]]мі, пажаданнямі і прывітаннямі, дражнілкамі і праклёнамі, [[загадка]]мі і [[скорагаворка]]мі, [[каламбур]]амі, цытатамі з яўрэйскіх песень, анекдотаў і літаратурных твораў. Пры складанні кнігі было выкарыстана шмат слоўнікаў, якія выйшлі ў свет у XIX—XX стагоддзях<ref>{{cite web|date=2008-09-27|url=https://naviny.media/rubrics/society/2008/09/27/ic_news_116_298647|title=Иллюстрированный идиш-белорусский словарь представили в Минске|publisher=Naviny.by|accessdate=2020-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201117061631/https://naviny.media/rubrics/society/2008/09/27/ic_news_116_298647|archivedate=17 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref>. Выданне ўпрыгожана малюнкамі і здымкамі беларускіх сінагог<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Павел Сяргеевіч Касцюкевіч|Павал Касьцюкевіч]].|загаловак=Рэдэле як рэдэле, абы добры мэйнэле|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/11956-1.pdf|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|тып=|год=2 кастрычніка 2008|нумар=36 (586)|старонкі=9|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190828090451/http://pdf.kamunikat.org/11956-1.pdf|archivedate=28 жніўня 2019}}</ref>. == Водгукі == У аглядзе, апублікаваным у часопісе «Народ Книги в мире книг», адзначаецца, што выданне мае вялікі спіс бібліяграфічных крыніц, у які ўвайшлі не толькі граматыкі, [[падручнік]]і і слоўнікі ідыша, але нават зборнікі [[народная музыка|народнай музыкі]] і [[кулінарная кніга|кулінарныя кнігі]]. Слоўнік дэманструе багацце як ідыша, так і беларускай мовы. Асаблівасцю выдання з’яўляецца запіс яўрэйскіх слоў [[лацініца]]й. Адзначаецца, што выданне мае рэдкі і каштоўны моўны матэрыял<ref>{{Артыкул|аўтар=Валентина Федченко.|загаловак=Идиш-русская/украинская/белорусская лексикография: новый этап|спасылка=http://narodknigi.ru/journals/104/idish_russkaya_ukrainskaya_belorusskaya_leksikografiya_novyy_etap/|выданне=Народ Книги в мире книг|тып=|год=2013|том=|нумар=104|старонкі=|issn=}}</ref>. Вольф Масковіч у «Jews and Slavs» адзначае, што аўтар слоўніка, добра ведаючы беларускі дыялектны матэрыял і надаючы ўвагу запазычанням з славянскіх моў у ідышы, змог выправіць памылкі і недакладнасці, якія былі ў іншых слоўнікаў ідыша<ref>{{Артыкул|аўтар=Wolf Moskovich.|загаловак=Directions in Modern Yiddish Lexicography|спасылка=https://www.academia.edu/31366035/Yiddish_a_Jewish_National_Language_at_100_Jews_and_Slavs_vol_22|выданне=Jews and Slavs|тып=|год=2010|volume=22|нумар=|pages=297|issn=}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Ідыш-беларускі слоўнік = ייִדיש-ווײַסרוסישער ווערטערבוך / сабраў і пераклаў на беларускую мову А. Астравух. — Мінск : Медисонт, 2008. — 928 с. — ISBN 978-985-6530-86-2. * [Рэцэнзія] / М. У. Тарэлка // [[Беларуская лінгвістыка (1972)|Беларуская лінгвістыка]]. — 2010. — Вып. 64. — С. 163—166. == Спасылкі == * {{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=|url=https://kamunikat.org/?pubid=40225|title=Ідыш-беларускі слоўнік|format=|work=|publisher=[[Kamunikat.org]]|accessdate=2020-11-14|language=|postscript=|archive-date=14 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114210319/https://kamunikat.org/?pubid=40225|url-status=dead}} * {{cite web|author=Michael Casper.|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=2008-02-20|url=https://forward.com/articles/12721/lost-in-translation-from-mameloshn-to-belarusian-01321/|title=Lost in Translation: From Mameloshn to Belarusian|format=|work=|publisher=The Forward|accessdate=2020-11-14|language=|postscript=}} * {{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar3380120&strq=l_siz=20|title=Ідыш-беларускі слоўнік : з прыказкамі, прымаўкамі, прыгаворкамі, выслоўямі, фразэмамі, параўнаньнямі, зычаньнямі, вітаньнямі, дражнілкамі-кепікамі, праклёнамі, загадкамі, скорагаворкамі, каламбурамі, цытатамі з жыдоўскіх песень, анэкдотаў і літаратурных твораў|format=|work=|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|accessdate=2020-11-14|language=|postscript=}} [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Слоўнікі ідыш]] [[Катэгорыя:Кнігі 2008 года]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] t8d9ff202c65ir3vdyhhrlzkh55er7g 0 675841 5154707 4273311 2026-06-15T17:20:44Z 5154707 wikitext text/x-wiki {{Часопіс|назва=Wajskowy|выдавец=[[Аляксандр Ружанцоў]]|галоўны офіс=[[Каўнас|Коўна]]|краіна= |заснаванне= |спыненне публікацый= |перыядычнасць=двутыднёвік|мова=[[беларуская мова|беларуская]]}} '''«Wajskowy»''' (Вайсковы; {{Lang-lt|Karys}}) — беларускі часопіс, выдаваўся [[Аляксандр Ружанцоў|Аляксандрам Ружанцовым]] у [[Каўнас|Коўне]]. Камандзір [[Беларускі асобны батальён у складзе арміі Літвы|беларускага асобнага батальёна]], які ваяваў супраць бальшавікоў на Усходнім фронце, [[Аляксандр Ружанцоў]] у лістападзе 1920-га быў арыштаваны [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|літоўскімі ўладамі]]. Пасля вызвалення з-пад арышту А. Ружанцоў ужо працаваў у [[Каўнас|Коўне]] ў Генеральным штабе Літоўскага войска. Толькі некалькі месяцаў ён пачакаў ды ўзяўся за выдавецкую дзейнасць (у якой ужо меў досвед). Ружанцоў заснаваў двутыднёвік для беларусаў-вайсковых Літоўскага Войска пад назвай «Wajskowy». «Вайсковы» выходзіў з 1 траўня 1921 года. Апошні вядомы нам нумар пазначаны 25 лістапада 1921 года. Выданне таксама было рукапіснае і памнажалася на шапірографе. Спачатку яно друкавалася выключна [[Беларускі лацінскі алфавіт|беларускай лацінкай]], пасля пачалі з’яўляцца артыкулы і на [[Кірыліца|кірыліцы]], а пасля выданне цалкам на яе перайшло (з пятага нумара). Спачатку «Вайсковы» быў газетай, але пасля ягоны аб’ём павялічыўся, сталі больш разнастайнымі матэрыялы, і ён пераўтварыўся ў часопіс. Пры гэтым тэхнічныя сродкі яго выдання не змяніліся. Нумары часопіса захоўваюцца ў зборах [[Літоўская нацыянальная бібліятэка імя Марцінаса Мажвідаса|Літоўскай нацыянальнай бібліятэкі]] ў [[Вільнюс|Вільні]]. == Нумары == * № 1 — 1 траўня 1921 году. * № 2 — 16 траўня 1921 году. * № 3 — 1 чэрвеня 1921 году. * № 4 — 16 чэрвеня 1921 году. * № 5 — 16 ліпеня 1921 году. * № 6 — 31 ліпеня 1921 году. == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=Беларускі часопіс “Вайсковы”, 1921 год. Перадрук|год=2013|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=27669|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (14)|мова=be-tarask|старонкі=50 — 91}} * {{Артыкул|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|загаловак=Беларускі часопіс “Вайсковы”, 1921 год. Перадрук|год=2014|нумар=1 (15)|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=31297|мова=be-tarask|старонкі=25 — 39|archive-date=10 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410130435/https://kamunikat.org/?pubid=31297}} * {{Артыкул|загаловак=Беларускі часопіс “Вайсковы”, 1921 год. Перадрук|год=2015|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=36880|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (16)|мова=be-tarask|старонкі=28 — 46|archive-date=10 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410200642/https://kamunikat.org/?pubid=36880}} * {{Артыкул|загаловак=Беларускі часопіс “Вайсковы”, 1921 год. Перадрук|год=2016|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=49268|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (17)|мова=be-tarask|старонкі=25 — 38}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:1921 год у Літве]] [[Катэгорыя:Перыядычныя выданні беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай]] [[Катэгорыя:Часопісы Каўнаса на беларускай мове]] cq0f72k1o7ez757y0ffjjn9i72pwn96 0 678358 5154955 5137786 2026-06-16T11:47:48Z DBatura 73587 5154955 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа | Назва = Катастрофа Як-130 у Баранавічах | Выява = | Назва выявы = | Дата = [[19 мая]] [[2021]] | Час = 12:33 | Характар = | Прычына =тэхнічная няспраўнасць і страта кіравання | Месца = пустка паміж дамамі 2Б, 2Г і 2Д, вуліца Розы Люксембург, [[Баранавічы]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]] | Каардынаты = | Загінулыя =2 | Параненыя =1 <small>(на зямлі)</small> | Выява паветранага судна = | Назва выявы паветранага судна = | Мадэль = [[Як-130]] | Імя самалёта = | Авіякампанія =[[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь]] | Пункт вылету = | Прыпынкі ў дарозе = | Пункт прызначэння = | Рэйс = | Бартавы нумар = 74 | Дата выпуску = | Пасажыры = | Экіпаж = маёр [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэй Нічыпорчык]] і лейтэнант [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіта Куканенка]] }} '''Катастрофа Як-130 у Баранавічах''' — крушэнне вучэбна-баявога самалёта [[Як-130]] [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС Рэспублікі Беларусь]] у горадзе [[Баранавічы|Баранавічах]], якое адбылося [[19 мая]] [[2021]] года. У выніку трагедыі загінулі лётчыкі маёр [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэй Нічыпорчык]] і лейтэнант [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіта Куканенка]]<ref name="камсамолка">[https://www.kp.by/daily/27280/4415510/ «Летчики — герои! Смогли уместиться между домами…»: что рассказывают жители и очевидцы о крушении военного самолета в Барановичах]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 19 мая 2021</ref>, адзін з мясцовых жыхароў атрымаў раненні<ref name="паранены"/>. == Самалёт == Як-130 з’яўляецца расійскім вучэбна-баявым самалётам, распрацаваным [[КБ Якаўлева]] для замены ў [[Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі|Ваенна-паветраных сілах Расіі]] вучэбна-трэніровачных [[Aero L-39 Albatros|Л-39]]. Першую партыю машын ВПС Беларусі атрымалі ў [[2015]] годзе ў адпаведнасці з кантрактам з навукова-вытворчай карпарацыяй «Іркут». Праз год былі пастаўлены яшчэ чатыры самалёты. У [[2019]] годзе краіна атрымала трэцюю партыю, таксама ў колькасці чатырох штук<ref name="тасс"/>. Па стане на [[2020]] год беларуская авіяцыя мела 12 Як-130<ref>The Military Balance 2020. p.188</ref>. Самалёт, што разбіўся ў Баранавічах, быў прыпісаны да [[116-я штурмавая авіяцыйная база|116-й гвардзейскай штурмавой авіябазы]] ў [[Ліда|Лідзе]]<ref name="тасс">[https://tass.ru/proisshestviya/11411575 В Белоруссии разбился самолет Як-130] // ТАСС, 19 мая 2021</ref>. == Катастрофа == Днём 19 мая 2021 года на аэрадроме [[Баранавічы (аэрадром)|«Баранавічы»]] выконваліся вучэбна-трэніровачныя палёты. У названы дзень з аэрадрома «Ліда» група з 4 самалётаў Як-130, у склад якой уваходзіў экіпаж Андрэя Нічыпарчыка, выканала ўзлёт і далейшы палёт у складзе звяна па зададзеным маршруце ў напрамку аэрадрома «Баранавічы». Пасля выканання задання ў складзе групы камандзір паветранага судна па камандзе вядучага прыступіў да адзіночнага вышэйшага пілатажу на малых вышынях над дадзеным аэрадромам. У працэсе выканання самалётам віражу, бартавой сістэмай аб’ектыўнага кантролю пачалі рэгістравацца сігналы аб адмовах датчыкаў, вылічальнікаў і прывадаў комплекснай сістэмы кіравання, а таксама стабілізатара паветранага судна. З гэтага моманту спынілася спраўнае кіраванне самалётам<ref>[https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ sk.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221115092323/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ |date=15 лістапада 2022 }}</ref>. Экіпаж Як-130 (борт 74) выявіў тэхнічную няспраўнасць, машына рэзка пайшла ўніз, і яе пачало круціць. Былі моманты, калі самалёт аднаўляў на секунду кіраванне, але потым зноў пілоты гублялі кантроль над сітуацыяй<ref>[http://www.ctv.by/aleksandr-karev-o-krushenii-samolyota-v-baranovichah-ruka-lyotchika-byla-na-ruchke-do-samogo-udara Александр Карев о крушении самолёта в Барановичах: «Рука лётчика была на ручке до самого удара, до конца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210521173423/http://www.ctv.by/aleksandr-karev-o-krushenii-samolyota-v-baranovichah-ruka-lyotchika-byla-na-ruchke-do-samogo-udara |date=21 мая 2021 }} // СТВ, 21 мая 2021</ref>. Аварыйная сітуацыя адбылася ў гарызантальным палёце над аэрадромам. Дыспетчар не менш за 10 разоў падаў каманду «Катапультуйся! Катапультуйся! Скачы!»<ref name="першы рэгiён"/>. У радыёэфір выйшаў пілот Су-30СМ, які рыхтаваўся да вылету, і папрасіў экіпаж катапультавацца. У гэты час лётчыкі зразумелі, што самалёт сыходзіць у горад на жылыя кварталы<ref name="20мая2021">[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/komandovanie_vvs_soobshchilo_o_pervykh_rezultatakh_rasshifrovki_bortovykh_samopistsev_yak_130/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&nw=1621541932000 Командование ВВС сообщило о первых результатах расшифровки бортовых самописцев Як-130] // Белтелерадиокомпания, 20 мая 2021</ref>. Уся сітуацыя развівалася на працягу 40 секунд<ref>[https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ sk.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221115092323/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ |date=15 лістапада 2022 }}</ref>. Рэзервовая сістэма дазволіла на вышыні каля пяцідзесяці метраў стабілізаваць толькі кірунак палёту, і экіпажу ўдавалася змяняць курс, але вышыня працягвала інтэнсіўна падаць<ref name="першы рэгiён"/>. Пілоты імкнуліся адвесці самалёт ад населенага пункта і, пераканаўшыся, што траекторыя падзення знаходзіцца па-за жылымі дамамі, лётчыкі паспрабавалі катапультавацца, але з-за недастатковай вышыні яны загінулі<ref name="камсамолка"/>. У 12:33<ref>[https://reform.by/226621-moment-krushenija-jak-130-v-baranovichah-zasnjal-videoregistrator Момент крушения Як-130 в Барановичах заснял видеорегистратор] // РЕФОРМБАЙ, 20 мая 2021</ref> самалёт упаў каля двухпавярховак у раёне вуліцы Розы Люксембург, пашкодзіўшы тры дамы<ref>[https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/05/19/katapultirovalsya-no-razbilsya-o-steklo-ochevidcy-o-tragedii-v-baranovichax «Пилот на парашюте летел. Его снесло в дом, и он разбился насмерть о стекло»: очевидцы о трагедии в Барановичах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519200356/https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2021/05/19/katapultirovalsya-no-razbilsya-o-steklo-ochevidcy-o-tragedii-v-baranovichax |date=19 мая 2021 }} // Ex-Press.BY, 19 мая 2021</ref>. У будынках знесла шкло, на фасадзе засталіся ўвагнутасці ад дэталяў машыны, на брылі завіс адкрыты парашут, на якім катапультаваўся адзін з лётчыкаў. Наступствы крушэння ліквідаваны сіламі [[МНС РБ|МНС]]<ref name="паведамленне"/>. У адным з будынкаў пацярпеў мясцовы жыхар, ударнай хваляй яго збіла з ног, і ён зламаў руку, а таксама атрымаў множныя парэзы ад аскепкаў шкла<ref name="паранены">[https://www.intex-press.by/2021/05/19/gde-lezhat-oblomki-obychno-igrali-deti-chto-govoryat-zhiteli-blizlezhashhih-domov-o-krushenii-samoleta/ «Где лежат обломки, обычно играли дети». Что говорят жители ближайших домов о крушении самолета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519200356/https://www.intex-press.by/2021/05/19/gde-lezhat-oblomki-obychno-igrali-deti-chto-govoryat-zhiteli-blizlezhashhih-domov-o-krushenii-samoleta/ |date=19 мая 2021 }} // Intex-press, 19 мая 2021</ref>. == Ахвяры == [[File:Вдова Героя Беларуси о подвиге лётчиков- они могли прыгнуть, но вряд ли смогли бы с этим потом жить.webm|thumb|Удава Куканенкі пра загінулага мужа]] [[File: Его папа погиб, выполняя долг. 6-летний Лёша мечтает стать лётчиком, как и его отец.webm|thumb|Удава Нічыпорчыка пра загінулага мужа]] Самалёт пілатавалі 33-гадовы лётчык першага класа маёр [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэй Нічыпорчык]] і 22-гадовы лейтэнант [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіта Куканенка]]<ref>[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/krushenie_samoleta_pod_baranovichami_vosstanavlivaem_kartinu_chp/ Крушение самолета под Барановичами — восстанавливаем картину ЧП] // Белтелерадиокомпания, 19 мая 2021</ref>. У праваслаўным храме Святых Жонак-міраносіц адбылася развітальная паніхіда. Жалобная цырымонія прайшла і на [[Баранавічы (аэрадром)|баранавіцкім аэрадроме]]. У ёй удзельнічаў аркестр у суправаджэнні [[Рота ганаровай варты (Беларусь)|роты ганаровай варты]]<ref name="СТВ"/>. [[21 мая]] ў Лідзе ў клубе 116-й авіяцыйнай базы прайшла яшчэ адна цырымонія развітання з пілотамі. Цела Куканенкі адправілі ў Полацк, а Нічыпорчыка пахавалі тут жа на мясцовых могілках адразу пасля літургіі ў царкве. На паніхідзе прысутнічаў таксама міністр абароны<ref>[https://ont.by/news/na-ceremoniyu-proshaniya-s-majorom-andrem-nichiporchikom-i-lejtenantom-nikitoj-kukonenko-pribyl-ministr-oborony На церемонию прощания с майором Андрем Ничипорчиком и лейтенантом Никитой Куконенко прибыл министр обороны] // ОНТ, 21 мая 2021</ref>. Пацярпелы на зямлі Казімір Кузьміч разам з сям’ёй жыў у доме 2Г. Пры падзенні самалёта яго збіла з ног ударнай хваляй, у выніку чаго той атрымаў пералом перадплечча і шматлікія парэзы ад аскепкаў шкла і часткова страціў памяць<ref>[https://onlinebrest.by/novosti/sobaka-menya-ne-puskala-na-kuhnyu-muzhchinu-postradavshego-pri-krushenii-samoleta-v-baranovichah-vypisali-iz-bolnicy.html «Собака меня не пускала на кухню». Мужчину, пострадавшего при крушении самолета в Барановичах, выписали из больницы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210606103118/https://onlinebrest.by/novosti/sobaka-menya-ne-puskala-na-kuhnyu-muzhchinu-postradavshego-pri-krushenii-samoleta-v-baranovichah-vypisali-iz-bolnicy.html |date=6 чэрвеня 2021 }}</ref>. Дом, у якім жыў мужчына, атрымаў шкоду<ref>[https://www.kp.by/online/news/4318318/ Пострадавший при падении самолета в Барановичах: «Собака как будто что-то чувствовала»]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 4 июня 2021</ref>. == Расследаванне == У той жа дзень [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] распачаў крымінальную справу ў сувязі з крушэннем самалёта. На месцы здарэння пачалі дзейнасць эксперты, якія высвятляюць абставіны здарэння<ref>[https://aif.ru/incidents/posle_krusheniya_voennogo_yak-130_sk_belorussii_zavel_ugolovnoe_delo После крушения военного Як-130 СК Белоруссии завел уголовное дело] // Аргументы и факты, 19 мая 2021</ref>. Іх каардынаваў першы намеснік старшыні СК РБ Алег Шандаровіч<ref name="камсамолка"/>. Туды таксама выехала камісія [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] на чале з намеснікам міністра абароны па ўзбраенні<ref name="паведамленне">[https://www.mil.by/by/news/113281/ Паведамленне прэс-службы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519210224/https://www.mil.by/by/news/113281/ |date=19 мая 2021 }} на сайце МА РБ, 19 мая 2021</ref>. Галоўным следчым упраўленнем распачата крымінальная справа па ч. 2 арт. 465 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] («Парушэнне правілаў палётаў або падрыхтоўкі да іх, што пацягнула па неасцярожнасці смерць дзвюх асоб»). Па стане на [[20 мая]] завершана правядзенне агляду месца здарэння, падрабязна зафіксавана следавая карціна, дапытаны сведкі і вайскоўцы авіябазы, прызначаны шэраг неабходных экспертных даследаванняў<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2021/05/20/krushenie-samoleta-v-baranovichah-vse-chto-izvestno-na-20-maya/ |title=Крушение самолета в Барановичах. Все, что известно на 20 мая |access-date=20 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210520194156/https://www.intex-press.by/2021/05/20/krushenie-samoleta-v-baranovichah-vse-chto-izvestno-na-20-maya/ |archivedate=20 мая 2021 |url-status=dead }}</ref>. Адначасова камандаванне ВПС паведаміла аб першых выніках расшыфроўкі бартавых самапісцаў Як-130<ref name="20мая2021"/>. Перад падзеннем экіпажу не хапіла вышыні для прыняцця рашэння і бяспечнага катапультавання. Лётчкі кіравалі і ўздзейнічалі на ручку кіравання самалётам і на педалі, якія змянілі кірунак палёту да моманту дотыку зямлі<ref name="першы рэгiён">[https://1reg.by/2021/05/20/desyat-raz-pilotam-govorili-katapultirovatsya-stali-izvestnyi-podrobnosti-tragedii-v-baranovichah/ Десять раз пилотам говорили катапультироваться: стали известны подробности трагедии в Барановичах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210520205009/https://1reg.by/2021/05/20/desyat-raz-pilotam-govorili-katapultirovatsya-stali-izvestnyi-podrobnosti-tragedii-v-baranovichah/ |date=20 мая 2021 }} // Першы рэгiён, 20 мая 2021</ref>. Камандуючы ВПС і войскамі СПА [[Ігар Уладзіміравіч Голуб|Ігар Голуб]], спасылаючыся на вынікі расшыфроўкі дадзеных бартавых самапісцаў, заявіў, што крушэнне Як-130 адбылося з-за адмовы сістэмы кіравання. У машыны адмовілі ўсе ўзроўні сістэмы кіравання, прычым імгненна, на працягу адной хвіліны. Застаўся рэзервовы ўзровень, які працаваў з жудаснымі перабоямі, але які даў магчымасць адвесці самалёт. Голуб растлумачыў, што ў дадзенай сітуацыі, паводле патрабавання Кіраўніцтва па лётнай эксплуатацыі самалёта Як-130, экіпаж абавязаны быў пакінуць машыну. У гэты час самалёт перайшоў у некіравальны хаатычны рух, і яго траекторыя пачала ўхіляцца налева, гэта значыць у бок горада<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/11422409 Лукашенко назвал причину крушения военного самолета Як-130 в Барановичах] // ТАСС, 20 мая 2021</ref>. Падчас афіцыйнага следства ўстаноўлена, што камандзірам экіпажа самалёта Як-130 Андрэем Нічыпорчыкам, лётчыкам Мікітам Куканенкам, асобамі з ліку інжынерна-тэхнічнага складу, якія ажыццяўлялі абслугоўванне і падрыхтоўку самалёта, а таксама асобамі, адказнымі за арганізацыю, забеспячэнне і кіраўніцтва палётамі, парушэнняў правілаў палётаў і падрыхтоўкі да іх або іншых правілаў эксплуатацыі ваенных лятальных апаратаў, якія знаходзяцца ў прамой прычыннай сувязі з наступствамі не дапушчана. Прычынай трагедыі была названа адмова сістэмы кіравання самалётам<ref>[https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ sk.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221115092323/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/sledstviem-ustanovleny-obstojatelstva-krushenija-samoleta-v-baranovichax-10562/ |date=15 лістапада 2022 }}</ref>. == Рэакцыя == [[Аляксандр Лукашэнка]] выказаў глыбокія спачуванні сем’ям загінуўшых<ref>[https://president.gov.by/be/events/aleksandr-lukashenko-vyrazil-glubokie-soboleznovaniya-rodnym-i-blizkim-pogibshih-letchikov-1621495071 Аляксандр Лукашэнка выказаў глыбокія спачуванні родным і блізкім загінулых лётчыкаў]</ref>. Міністру абароны [[Віктар Генадзевіч Хрэнін|Віктару Хрэніну]] даручана асабіста перадаць словы падтрымкі ад прэзідэнта і аказаць усю неабходную дапамогу<ref>[https://ont.by/news/lukashenko-vyrazil-soboleznovaniya-semyam-pogibshih-letchikov-v-baranovichah Лукашенко выразил соболезнования семьям погибших летчиков в Барановичах] // ОНТ, 19 мая 2021</ref>. Спачуванні выказаў [[Савет Рэспублікі (Беларусь)|Савет Рэспублікі]] ў асобе яго старшыні [[Наталля Іванаўна Качанава|Наталлі Качанавай]]<ref>[https://www.sb.by/articles/kochanova-vyrazila-soboleznovanie-v-svyazi-s-krusheniem-voennogo-samoleta-pod-baranovichami.html Кочанова выразила соболезнование в связи с крушением военного самолета под Барановичами] // СБ. Беларусь Сегодня, 19 мая 2021</ref>. Гарадскія ўлады Баранавічаў у сувязі з катастрофай адмянілі мерапрыемствы свята «Баранавіцкая вясна», прыначанага на 21—22 мая і прымеркаванага да 150-годдзя горада<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-otmenili-prazdnichnye-meroprijatija-21-22-maja-442038-2021/ В Барановичах отменили праздничные мероприятия 21-22 мая] // БЕЛТА, 19 мая 2021</ref>. Старшыня баранавіцкага гарвыканкама [[Юрый Анатольевіч Грамакоўскі|Юрый Грамакоўскі]] параўнаў дзеянні загінулых лётчыкаў з подзвігам першага [[Герой Беларусі|Героя Беларусі]] [[Уладзімір Мікалаевіч Карват|Уладзіміра Карвата]]<ref>[https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/11415457 В Барановичах отменили празднование 150-летия города из-за катастрофы Як-130] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210519212112/https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/11415457 |date=19 мая 2021 }} // ТАСС, 19 мая 2021</ref>. Эдуард Жмакін, намеснік камандзіра 116-й гвардзейскай штурмавой авіяцыйнай базы, выказаў словы падзякі ўсёй краіне. Як адзначыў вайсковец, ''«у гэтыя цяжкія хвіліны падтрымліваюць нас, кажуць словы падзякі бацькам, захапляюцца гэтым мужным учынкам нашых хлопцаў. І мы ганарымся нашымі хлопцамі. Яны зрабілі ўсё, каб захаваць мірныя жыцця на зямлі»''. Алег Турчыновіч, першы намеснік камандзіра [[61-я знішчальная авіябаза|61-й авіяцыйнай базы]], падзякаваў бацькам загінулых ''«за тое, што выхавалі сапраўдных мужчын»''<ref name="СТВ">[http://www.ctv.by/novosti-bresta-i-brestskoy-oblasti/oni-ostanutsya-geroyami-v-baranovichah-prostilis-s-lyotchikami «Они останутся героями». В Барановичах простились с лётчиками, которые ценой своих жизней предотвратили страшную трагедию] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210520200049/http://www.ctv.by/novosti-bresta-i-brestskoy-oblasti/oni-ostanutsya-geroyami-v-baranovichah-prostilis-s-lyotchikami |date=20 мая 2021 }} // СТВ, 20 мая 2021</ref>. Свае спачуванні ў адрас беларускай арміі выказалі міністэрства абароны і дыпмісіі [[Казахстан]]а, [[Азербайджан]]а, [[Узбекістан]]а, [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] і Мінская асацыяцыя ваенных аташэ, акрэдытаваных у Беларусі, якая прадстаўлена ваеннымі дыпламатамі 19 краін<ref>Тимур Хомичев. [https://www.belnovosti.by/proisshestviya/v-adres-minoborony-belarusi-postupayut-soboleznovaniya-ot-vooruzhennyh-sil?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile В адрес Минобороны Беларуси поступают соболезнования от вооруженных сил иностранных государств] // Белновости, 21 мая 2021</ref>. [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь]] пачаў крымінальную справу па арт. 130 Крымінальнага кодэкса («Наўмысныя дзеянні, накіраваныя на ўзбуджэнне расавай, нацыянальнай, рэлігійнай альбо іншай сацыяльнай варожасці ці розні»). Са слоў намесніка міністра ўнутраных спраў [[Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч|Генадзя Казакевіча]], ''«знайшліся нягоднікі, якія выліліся самымі мярзотнымі каментарамі як у адрас пілотаў, так і ў адрас беларускай арміі ў цэлым»''. На 27 мая затрымана 20 чалавек<ref>[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/20_chelovek_zaderzhany_za_oskorbitelnye_kommentarii_v_adres_pilotov_pogibshikh_v_baranovichakh_/ 20 человек задержаны за оскорбительные комментарии в адрес пилотов, погибших в Барановичах] // Белтелерадиокомпания, 27 мая 2021</ref>. == Памяць == У лістападзе 2021 года Баранавіцкі гарвыканкам прыняў пастанову аб наданні вуліцам у новым мікрараёне Паўночны-2 імёнаў маёра Нічыпорчыка і лейтэнанта Куканенкі. На месцы трагедыі плануецца ўстаноўка памятнага знака ў выглядзе двух каваных жураўлёў на фоне сілуэта самалёта Як-130<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-predlagajut-nazvat-novye-ulitsy-imenami-letchikov-andreja-nichiporchika-i-nikity-471149-2021/ В Барановичах предлагают назвать новые улицы именами летчиков Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко] // БелТА, 23 лістапада 2021 {{ref-ru}}</ref>. 24 лістапада лётчыкам [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэю Нічыпорчыку]] і [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікіце Куканенку]] ўказам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] пасмяротна прысвоена званне «[[Герой Беларусі]]»<ref>[https://blr.belta.by/president/view/letchykam-andreju-nichyparchyku-i-mikitse-kukanenku-pasmjarotna-prysvoena-zvanne-geroj-belarusi-107202-2021/ Лётчыкам Андрэю Нічыпарчыку і Мікіце Куканенку пасмяротна прысвоена званне «Герой Беларусі»]</ref>. 20 мая 2022 года ў Баранавічах адкрылі мемарыял у гонар загінулых лётчыкаў<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-otkryli-memorial-v-chest-pogibshih-letchikov-andreja-nichiporchika-i-nikity-kukonenko-503013-2022/ В Барановичах открыли мемориал в честь погибших летчиков Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко]</ref>. У 2026 годзе пра подзвіг пілотаў выйшаў м/ф «Адно на дваіх» (кінастудыя — [[Беларусьфільм]], рэжысёр — Іван Паўлаў)<ref>{{Cite web|url=https://minsk-region.gov.by/2026/04/08/odno-na-dvoih-glavnaya-kinopremera-etoj-vesny-ot-belarusfilma/|title=«Одно на двоих»: главная кинопремьера этой весны от «Беларусьфильма»!}}</ref>. == Зноскі == {{Reflist|2}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=XbO9P_2r-2o Момант падзення самалёта на відэарэгістратары аўтамабіля] (Відэа на [[YouTube]]) {{Катастрофы ў Беларусі}} [[Катэгорыя:Падзеі 19 мая]] [[Катэгорыя:Май 2021 года]] [[Катэгорыя:2021 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2021 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў]] 7r38o5hjs2ays25v36zrln8mwk4iyr0 0 690021 5154692 5016792 2026-06-15T16:24:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154692 wikitext text/x-wiki {{Сайт | назва = VOKA | лагатып = | url = [https://voka.tv voka.tv] | скрыншот = | подпіс = | камерцыйны = так | тып = | рэгістрацыя = | мовы = | наведвальнасць = | размяшчэнне = [[Беларусь]] | уладальнік = [[А1 (тэлекам-правайдар)|А1]] | адкрыты = 2014 | цяперашні стан = Працуе }} '''VOKA''' — відэасэрвіс ад кампаніі [[А1 (тэлекам-правайдар)|А1]]. Сэрвіс даступны па тэхналогіях IPTV у сетцы А1 і OTT праз сетку любога беларускага аператара<ref>{{Cite web|url=https://bestbelarus.by/reference/telecommunication-services/a1-telecom-operator-of-belarus/|title=A1 – ТЕЛЕКОМ-ОПЕРАТОР БЕЛАРУСИ|publisher=bestbelarus.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>. == Гісторыя == У 2014 годзе кампанія А1 запусціла відэасэрвіс VOKA для абанентаў уласнай сеткі, якія карыстаюцца мабільнымі прыладамі на базе АС [[Android]] і [[iOS]]. Са студзеня 2017 года сэрвіс стаў даступным абанентам усіх беларускіх аператараў сувязі<ref>{{Cite web|url=https://www.cnews.ru/news/line/2017-01-27_velcom_zapustil_umnoe_tv_dlya_neabonentov|title=velcom запустил «умное» ТВ для «неабонентов»|publisher=cnews.ru|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>. У 2017 годзе запушчана лічбавае інтэрактыўнае ТБ для тэлевізараў і прыставак з падтрымкай Android TV. У 2018 годзе запушчана лічбавая ТБ-платформа пад брэндам VOKA для абанентаў фіксаванай сеткі А1<ref>{{Cite web|url=http://www.cableman.info/content/velcom-zapustil-servis-voka-dlya-televizorov-lg-s-funktsiei-smart-tv|title=velcom запустил сервис voka для телевизоров LG с функцией Smart TV|publisher=cableman.info|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archive-date=19 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119144520/http://www.cableman.info/content/velcom-zapustil-servis-voka-dlya-televizorov-lg-s-funktsiei-smart-tv|url-status=dead}}</ref>. У 2018 годзе ў сэрвісу VOKA пачаў з’яўляцца ўласны медыякантэнт: раздзелы «Наш футбол» і «Наш хакей» з трансляцыямі матчаў з удзелам беларускіх клубаў і зборных, live-трансляцыі канцэртаў, музычных фестываляў, канферэнцый і форумаў, а таксама трансляцыі кіберспартыўных турніраў у раздзеле «Кіберспорт». Таксама ў 2018 годзе відэасэрвіс пачаў папаўняць профіль кантэнтам уласнай вытворчасці. 28 студзеня 2019 года ў відэасэрвісе VOKA з’явілася самая вялікая ў краіне бібліятэка кантэнту ва ўльтравысокай раздзяляльнасці Ultra High-Definition (4K) <ref>[https://tvnews.by/tb/13886-v-videoservise-voka-pojavilsja-4k-kontent.html В видеосервисе VOKA появился 4K-контент]</ref>. == Функцыянал == VOKA падтрымлівае розныя інтэрактыўныя функцыі: паўза, перамотка і архіў тэлеперадач, а таксама магчымасць працягнуць прагляд на іншай прыладзе. Сэрвіс даступны для мабільных прылад на Android і iOS, для SmartTV на Tizen, WebOS, Android TV, праз прыстаўкі Redbox Mini, Xiaomi Mi Box 3, Apple TV (праз AirPlay). На камп’ютарах карыстацца відэасэрвісам можна праз праграму VOKA для Windows або праз вэб-версію. == Кантэнт == Карыстальнікі відэасэрвісу маюць доступ да больш за 142 ТБ-каналы, да больш за 20 000 фільмаў і серыялаў ад сусветных кінастудый, да ўласнага эксклюзіўнага кантэнту платформы, а таксама live-трансляцый спартыўных падзей і музычных канцэртаў<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/analitics/17136-videoservis-voka-sejchas-my-delaem-upor-na-poznavatelnyj-kontent.html|title=Видеосервис VOKA: "Сейчас мы делаем упор на познавательный контент"|publisher=tvnews.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>. Прагляд кантэнту магчымы праз афармленне падпіскі, якая можа складацца як з асобных ТБ-каналаў, фільмаў, перадач, так і з ўсяго кантэнту відэасервісу ў цэлым («Усё ўключана» з 30-дзённым бясплатным трай-перыядам)<ref name="Знаёмства з VOKA">{{Cite web|url=https://interfax.by/news/nauka_i_tekhnologii/gadzhety/1306306/|title=Знакомство с VOKA: с чего начать использование?|publisher=interfax.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119144640/https://interfax.by/news/nauka_i_tekhnologii/gadzhety/1306306/|archivedate=19 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>. Для карыстальнікаў VOKA даступныя фільмы, мультфільмы і серыялы анлайн-кінатэатраў і сэрвісаў Амедыятэка<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/tb/13395-v-voka-pojavilis-30-dnevnye-podpiski-na-filmy-i-serialy.html|title=В VOKA появились 30-дневные подписки на фильмы и сериалы|publisher=tvnews.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>, START<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/tb/13795-velcom-predostavil-abonentam-dostup-k-onlajn-kinoteatru-start.html|title=velcom предоставил абонентам доступ к онлайн-кинотеатру Start|publisher=tvnews.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>, more.tv<ref>{{Cite web|url=https://telesputnik.ru/materials/video-v-internete/news/videoservis-more-tv-stal-dostupen-na-belorusskoy-platforme-voka/|title=ВИДЕОСЕРВИС MORE.TV СТАЛ ДОСТУПЕН НА БЕЛОРУССКОЙ ПЛАТФОРМЕ VOKA|publisher=telesputnik.ru|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>, PREMIER<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/tb/17343-podpischiki-voka-poluchili-dostup-k-serialam-i-shou-servisa-premier.html|title=Подписчики VOKA получили доступ к сериалам и шоу сервиса Premier|publisher=tvnews.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>, viju, а таксама кантэнт студый [[Walt Disney Pictures|Disney]], [[Warner Bros.|Warner]], [[Marvel Studios|Marvel]], [[20th Century Studios|Fox]] <ref name="Знаёмства з VOKA"/>. У 2022 годзе А1 заключыла партнёрства з міжнароднай кампаніяй Setanta Sports. Дзякуючы гэтаму на VOKA з’явіліся ўсе трансляцыі папулярных спартыўных чэмпіянатаў (Англійская Прэм’ер ліга, НБА, NHL, UFC, Формула 1 і іншыя)<ref>{{Cite web|url=https://it-job.by/a1-i-setanta-sports-rasshirili-partnerstvo-teper-vse-glavnye-sportivnye-sobytiya-transliruyutsya-na-voka/|title=А1 и Setanta Sports расширили партнерство – теперь все главные спортивные события транслируются на VOKA|publisher=it-job.by|lang=ru|accessdate=2022-01-12}}</ref>. === Арыгінальныя праекты === У 2018 годзе сэрвіс пачаў выпускаць кантэнт уласнай вытворчасці, які размяшчаецца ў раздзеле VOKA local. Першым ТБ-шоу стала рэаліці «VOKAMAN: праца мары». Усяго з 2018 года выпушчана 16 шоу розных тэматык, уключаючы 2 дакументальныя фільмы і навучальны анлайн-курс: * '''«Мячом у VOKA»''' (2018) — агляды футбольных матчаў чэмпіянату свету па футболе 2018<ref name="Уласныя шоу">{{Cite web|url=https://ru.hrodna.life/articles/videoservis-voka/|title=Видеосервис VOKA: что это такое?|publisher=ru.hrodna.life|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>; * '''«VOKAMAN: праца мары»''' (2018) — рэаліці-шоу пра пошукі кандыдата на працу па праглядзе серыялаў<ref name="Уласныя шоу" />; * '''«Свой стэндап»''' (2019) — гумарыстычнае stand-up шоу<ref name="Уласныя шоу" />; * '''«Лаўка асноўных»''' (2019) — размоўнае шоу пра спорт<ref name="Уласныя шоу" />; * '''«Аўтапанарама»''' (2020) — тэст-драйвы і агляды навінак сусветнага аўтапрама<ref name="Уласныя шоу" />; * '''«Пра ЗЛЖ»''' (2020) — шоу пра здароўе і прыгажосць<ref>{{Cite web|url=https://interfax.by/news/zdorove/fitnes/1296115/|title=О здоровье и красоте – просто и доступно: новые выпуски шоу "Про ЗОЖ" на VOKA|publisher=interfax.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119150407/https://interfax.by/news/zdorove/fitnes/1296115/|archivedate=19 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>; * '''«Паехалі!»''' (2020) — travel шоу пра падарожжы па Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://34travel.me/post/voka-poehali|title=Видеосервис VOKA запустил шоу о путешествиях по Беларуси|publisher=34travel.me|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>; * '''«ZARYADKA»''' (2020) — шоу пра заняткі спортам у дамашніх умовах<ref>{{Cite web|url=https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1290050/|title=Видеосервис VOKA рассказал, что смотрели белорусы в 2020 году|publisher=interfax.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119144711/https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1290050/|archivedate=19 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>; * '''«Віцебская гісторыя сусветнай культуры: курс пра УНОВІС для ўсіх жадаючых»''' (2020) — навучальны анлайн-курс пра мастацтва<ref>{{Cite web|url=http://www.belmir.by/2020/10/22/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B5%D0%BD-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BE%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD-%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81/|title=Стал доступен бесплатный онлайн-курс про УНОВИС|publisher=belmir.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>; * '''«[[Гаворкі Беларусі]]»''' (2021) — дакументальны фільм пра культурную і моўную спадчыну Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://poshyk.info/gavorki-belarusi/|title=«Гаворкі Беларусі» – фільм пра ўнікальнасць дыялектаў краіны|publisher=poshyk.info|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>; * '''«Ты мне (не) падабаешся»''' (2021) — шоу пра ператварэнні і моду<ref>{{Cite web|url=https://bdg.by/news/kulturnaia-zhizn/vyshli-novye-serii-shou-ty-mne-ne-nravishsya|title=Вышли новые серии шоу «Ты мне (не) нравишься»|publisher=bdg.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archive-date=19 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119144519/https://bdg.by/news/kulturnaia-zhizn/vyshli-novye-serii-shou-ty-mne-ne-nravishsya|url-status=dead}}</ref>; * '''«Набіраючы вышыню»''' (2021) — дакументальны фільм пра першую беларуску, якой удалося ўзысці на Эверэст<ref>{{Cite web|url=https://probusiness.io/press/8597-nabiraya-vysotu-voka-vypustil-film-o-pervoy-beloruske-na-vershine-everesta.html|title=«Набирая высоту»: VOKA выпустил фильм о первой белоруске на вершине Эвереста|publisher=probusiness.io|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>; * '''«Еш. Глядзі. Гатуй»''' (2022) — шоу, у якім шэф-кухар паказвае гледачам, як прыгатаваць фірмовыя стравы з кіно і серыялаў<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/screen/18358-videoservis-voka-zapustil-novoe-kulinarnoe-shou-esh-smotri-gotov.html|title=Видеосервис VOKA запустил новое кулинарное шоу "Ешь. Смотри. Готовь"|publisher=tvnews.by|lang=ru|accessdate=2022-11-30}}</ref>. * '''«[[Марыля. У пошуках дзіўнікаў]]»''' (2023) — першы арыгінальны дзіцячы мультсерыял відэасэрвіса<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.a1.by/ru/company/news/fehntezi-i-belorusskaya-mifologiya-na-voka-vyshel-multserial-marylya/p/multserial-marylya|title=Фэнтези и белорусская мифология: на VOKA вышел мультсериал «Марыля. У пошуках дзіўнікаў» {{!}} Новости {{!}} О компании|website=A1.by|access-date=2023-09-08}}</ref>. * '''«Ледзяны характар»''' (2023) — дакументальны фільм пра хакейны клуб «[[ХК Юнацтва-Мінск|Юнацтва-Мінск]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://hockey.by/news/sobytie/news228663.html|title=19 марта в 10:00 на VOKA состоится премьера документального фильма «Ледяной характер» о «Юности»|website=hockey.by|access-date=2023-09-08|archive-date=7 красавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407165026/https://hockey.by/news/sobytie/news228663.html|url-status=dead}}</ref>. * '''«Паляўнічыя за лягендамі»''' (2023) - містычнае шоу, у якім вядучыя падарожнічаюць па Беларусі, наведваюць гістарычныя мясціны і знаёмяцца з іх лягендамі <ref>{{Cite web|url=https://dosug.by/news/okhotniki-za-legendami.html|title=«Паляўнічыя за легендамі»: VOKA запусціў містычнае шоу|publisher=dosug.by|lang=be|accessdate=2023-11-13}}</ref>. З 2018 года ў відэасэрвісе працуе стрым-канал<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/tb/13516-velcom-zapustil-strim-kanal-s-onlajn-transljacijami-muzykalnyh-sobytij.html|title=velcom запустил стрим-канал с онлайн-трансляциями музыкальных событий|publisher=tvnews.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>, на якім даступныя для прагляду анлайн-трансляцыі канцэртаў, фестываляў, канферэнцый і форумаў, а таксама трансляцыі кіберспартыўных турніраў, у тым ліку: * Прамыя эфіры спектакляў Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы, у тым ліку сусветны паказ спектакля «Паўлінка» (2020)<ref>{{Cite web|url=https://interfax.by/news/obshchestvo/kultura/1263307/|title=Купаловский театр открывает юбилейный 100-й сезон|publisher=interfax.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119144527/https://interfax.by/news/obshchestvo/kultura/1263307/|archivedate=19 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>; * Прамыя эфіры спектакляў Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі<ref>{{Cite web|url=https://nestor.minsk.by/kg/news/2021/06/2301.html|title=«Ціхі шэпат сыходзячых крокаў»: VOKA продолжает серию трансляций из Республиканского театра белорусской драматургии|publisher=nestor.minsk.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>; * Анлайн-экскурсія выстаўкі Лазара Хідэкеля «Нас зразумеюць праз сто гадоў» (15 красавіка 2020 года)<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/culture/view/iz-minska-na-ves-mir-projdet-onlajn-ekskursija-po-vystavke-lazarja-hidekelja-386625-2020/|title=Из Минска на весь мир: пройдет онлайн-экскурсия по выставке Лазаря Хидекеля|publisher=belta.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>; * Міжнародная акцыя «Ноч музеяў» у анлайн-фармаце (8 мая 2020 года)<ref>{{Cite web|url=https://interfax.by/news/afisha/teatry_muzei/1275755/|title=Впервые онлайн: в прямом эфире VOKA покажут "Ночь музеев" в историческом|publisher=interfax.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119144518/https://interfax.by/news/afisha/teatry_muzei/1275755/|archivedate=19 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>; * Сусветная анлайн-прэм’ера спектакля «Агонь і Лёд» (2 красавіка 2021 года) — першая ў Беларусі пастаноўка, створаная з дапамогай тэхналогіі virtual production<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/screen/16892-na-voka-sostoitsja-onlajn-premera-pervogo-v-belarusi-spektaklja-v-virtualnoj-realnosti.html|title=На VOKA состоится онлайн-премьера первого в Беларуси спектакля в виртуальной реальности|publisher=tvnews.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref>. === Кантэнт на беларускай мове === Адзін з кірункаў працы відэасэрвісу VOKA — стварэнне і папулярызацыя беларускамоўнага кантэнту. У спецыяльным раздзеле «CINEVOKA — кіно па-беларуску» размяшчаюцца вядомыя фільмы, мультфільмы і серыялы ў прафесійнай беларускамоўнай агучцы<ref>[https://probusiness.io/press/5500-samyy-interaktivnyy-videoservis-belarusi-istoriya-prodvizheniya-voka-v-2018-godu.html Самый интерактивный видеосервис Беларуси. История продвижения VOKA в 2018 году]</ref>. Першы фільм (анімацыя «[[Падынгтан (фільм)|Падынгтан]]») на беларускай мове, які стаў даступны карыстальнікам VOKA, з’явіўся ў студзені 2018 года<ref>{{Cite web|url=https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1249469/|title=Дзе і як беларусы могуць глядзець кіно па-беларуску анлайн|publisher=interfax.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119150510/https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1249469/|archivedate=19 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>. З чэрвеня 2019 года у карыстальнікаў відэасэрвісу з’явілася магчымасць глядзець у агучцы папулярныя серыялы НВО: першы сезон серыяла «[[Секс у вялікім горадзе]]», міні-серыял «[[Чарнобыль (міні-серыял)|Чарнобыль]]» і заключны сезон «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульні тронаў]]». На пачатак снежня 2023 года карыстальнікам даступныя 104 стужкі на беларускай мове. Частка фільмаў і серыялаў была эксклюзіўна перакладзена і агучана па замове відэасервісу VOKA: {| class="wikitable" |- ! Назва !! Арыгінальная назва !! Дата выхаду на беларускай мове !! Заўвагі |- | «[[Секс у вялікім горадзе]]» || Sex and the City || Красавік 2019 || 1 сезон серыяла<ref>{{Cite web|url=https://gorodw.by/seks-v-bolshom-gorode-po-belorusski-uzhe-dostupen-dlya-prosmotra/|title=«Секс в большом городе» по-белорусски уже доступен для просмотра|publisher=gorodw.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119150151/https://gorodw.by/seks-v-bolshom-gorode-po-belorusski-uzhe-dostupen-dlya-prosmotra/|archivedate=19 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref> |- | «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]» || Game of Thrones || Красавік 2019 || Заключны сезон серыяла<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/kino/14245-velcom-a1-pokazhet-finalnyj-sezon-igry-prestolov-na-belorusskom-jazyke.html|title=velcom A1 покажет финальный сезон "Игры престолов" на белорусском языке|publisher=tvnews.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref> |- | «[[Чарнобыль (міні-серыял)|Чарнобыль]]» || Chernobyl || Чэрвень 2019 || Міні-серыял HBO<ref>{{Cite web|url=https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1260452/|title=Видеосервис VOKA покажет сериал "Чернобыль" в белорусской озвучке на большом экране|publisher=interfax.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119150450/https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1260452/|archivedate=19 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref> |- | «[[Уверх (мультфільм)|Уверх]]» || Up || Снежань 2020 || Анімацыйны фільм студыі Pixar<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/events/view/disneevskij-multfilm-vverh-vpervye-ozvuchili-na-belorusskij-jazyk-dlja-voka-421690-2020/|title=Диснеевский мультфильм "Вверх" впервые озвучили на белорусский язык для VOKA|publisher=belta.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref> |- | «[[Душа (мультфільм)|Душа]]» || Soul || Май 2021 || Анімацыйны фільм студыі Pixar<ref>{{Cite web|url=https://wmeste.by/luchshij-multfilm-goda-dusha-pereveli-na-belorusskij-yazyk/|title=Лучший мультфильм года «Душа» перевели на белорусский язык|publisher=wmeste.by|lang=ru|accessdate=2021-11-19}}</ref> |- |«[[Наперад (мультфільм)|Наперад]]» || Onward || Жнівень 2021 || Анімацыйны фільм студыі Pixar<ref>{{Cite web|url=https://tvnews.by/screen/17199-jelfy-zagavaryl-pa-belarusku-voka-vypusc-multflm-disney-naperad-u-novym-afcyjnym-dubljazhy.html|title=Эльфы загаварылі па-беларуску: VOKA выпусціў мультфільм Disney "Наперад" у новым афіцыйным дубляжы|publisher=tvnews.by|lang=by|accessdate=2021-11-19}}</ref> |- | «[[Галаваломка (мультфільм)|Галаваломка]]» || Inside Out || Кастрычнік 2021 || Анімацыйны фільм студыі Pixar<ref>{{Cite web|url=https://bdg.by/news/kulturnaia-zhizn/oskaronosnaya-golovolomka-vyshla-na-voka-v-belorusskom-dublyazhe|title=Оскароносная «Головоломка» вышла на VOKA в белорусском дубляже|publisher=bdg.by|lang=by|accessdate=2021-11-19|archive-date=19 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119144523/https://bdg.by/news/kulturnaia-zhizn/oskaronosnaya-golovolomka-vyshla-na-voka-v-belorusskom-dublyazhe|url-status=dead}}</ref> |- | «[[Папялушка (фільм, 2015)|Папялушка]]» || Cinderella || Лістапад 2021 || Амерыканскі фільм студыі Disney<ref>{{Cite web|url=https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1305366/|title="Папялушка" на VOKA: видеосервис выпустил новую историю "Золушки" в белорусской озвучке|publisher=bdg.by|lang=by|accessdate=2021-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211105134917/https://interfax.by/news/stil_zhizni/razvlecheniya_i_otdykh/1305366/|archivedate=5 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref> |- | «[[Аліса ў Цудазем’і (фільм, 2010)|Аліса ў Цудазем’і]]» || Alice in Wonderland || Студзень 2022 || Амерыканскі фільм студыі Disney<ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/afisha/al_sa_cudazem_voka_vypustil_kinoskazku_v_belorusskom_dublyazhe|title=«Аліса ў Цудазем'і»: VOKA выпустил киносказку в белорусском дубляже|publisher=aif.by|lang=ru|accessdate=2022-01-14}}</ref> |- | «[[Рататуй (мультфільм)|Рататуй]]» || Ratatouille || Красавік 2022 || Анімацыйны фільм студыі Pixar<ref>{{Cite web|url=https://marketing.by/novosti-rynka/oskaronosnyy-multfilm-ratatuy-vyshel-v-belaruskom-dublyazhe/|title=Оскароносный мультфильм «Рататуй» вышел в беларуском дубляже|publisher=marketing.by|lang=ru|accessdate=2022-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220501025559/https://marketing.by/novosti-rynka/oskaronosnyy-multfilm-ratatuy-vyshel-v-belaruskom-dublyazhe/|archivedate=1 мая 2022|url-status=dead}}</ref> |- | «[[У пошуках Нэма]]» || Finding Nemo || Ліпень 2022 || Анімацыйны фільм студыі Pixar<ref>{{Cite news|title=Оскароносный мультфильм «В поисках Немо» вышел на VOKA в беларуской озвучке|url=https://marketing.by/novosti-rynka/oskaronosnyy-multfilm-v-poiskakh-nemo-vyshel-na-voka-v-belaruskoy-ozvuchke/|lang=ru|date=2022-07-27|accessdate=2022-09-13|archive-date=13 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913182749/https://marketing.by/novosti-rynka/oskaronosnyy-multfilm-v-poiskakh-nemo-vyshel-na-voka-v-belaruskoy-ozvuchke/|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://marketing.by/novosti-rynka/oskaronosnyy-multfilm-v-poiskakh-nemo-vyshel-na-voka-v-belaruskoy-ozvuchke/ |accessdate=13 верасня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220913182749/https://marketing.by/novosti-rynka/oskaronosnyy-multfilm-v-poiskakh-nemo-vyshel-na-voka-v-belaruskoy-ozvuchke/ |archivedate=13 верасня 2022 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://marketing.by/novosti-rynka/oskaronosnyy-multfilm-v-poiskakh-nemo-vyshel-na-voka-v-belaruskoy-ozvuchke/ |accessdate=13 верасня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220913182749/https://marketing.by/novosti-rynka/oskaronosnyy-multfilm-v-poiskakh-nemo-vyshel-na-voka-v-belaruskoy-ozvuchke/ |archivedate=13 верасня 2022 |url-status=dead }}</ref> |- | «[[Суперсямейка]]» || The Incredibles || Кастрычнік 2022 || Анімацыйны фільм студыі Pixar<ref>{{Cite news|title=Супергерои говорят по-белорусски: "Суперсемейка" вышла на VOKA в новом дубляже|url=https://tvnews.by/kino/18317-supergeroi-govorjat-po-belorusski-supersemejka-vyshla-na-voka-v-novom-dubljazhe.html|lang=ru|date=2022-10-03|accessdate=2022-11-04}}</ref> |- | «[[Карпарацыя монстраў (мультфільм)|Карпарацыя монстраў]]» || Monsters, Inc. || Лістапад 2022 || Анімацыйны фільм студыі Pixar<ref>{{Cite news|title=VOKA выпусціў "Карпарацыю монстраў" ў беларускім дубляжы|url=https://tvnews.by/kino/18414-voka-vypusci-karparacyju-monstra-belaruskim-dubljazhy.html|lang=be|date=2022-11-03|accessdate=2022-11-04}}</ref> |- | «[[Хобіт: Нечаканая вандроўка|Хобіт. Нечаканая вандроўка]]» |The Hobbit: An Unexpected Journey |Люты 2023 | |- | «[[Хобіт: Пустка Смаўга|Хобіт. Пустка смаўга]]» |The Hobbit: The Desolation of Smaug |Люты 2023 | |- | «[[Хобіт: Бітва пяці войскаў|Хобіт. Бітва пяці воінстваў]]» | | | |} === Кіберспорт === У 2019 годзе на платформе VOKA запушчаны раздзел «Кіберспорт» з тэматычным кантэнтам, дзе сабраны трансляцыі, фільмы і падкасты<ref>{{Cite web|url=https://officelife.media/article/technologies/22835-kibersport-vyshel-na-novyy-uroven-pochemu-a1-razvivaet-geyming/|title=«КИБЕРСПОРТ ВЫШЕЛ НА НОВЫЙ УРОВЕНЬ». ПОЧЕМУ А1 РАЗВИВАЕТ ГЕЙМИНГ|publisher=officelife.media|lang=ru|accessdate=2022-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230112144718/https://officelife.media/article/technologies/22835-kibersport-vyshel-na-novyy-uroven-pochemu-a1-razvivaet-geyming/|archivedate=12 студзеня 2023|url-status=dead}}</ref>. Да прагляду даступныя: * курсы для геймераў; * навіны кіберспорту; * цыкл праграм пра беларускі кіберспорт; * эфіры і прамыя трансляцыі гульняў уласнай кіберспартыўнай лігі DOTA League і іншых турніраў (Fight Club, Вялікія Беларускія Танкі, Dota 2, CS: GO і інш.). {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://voka.tv Афіцыйны сайт VOKA] {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Электронная камерцыя]] [[Катэгорыя:Відэахостынг]] [[Катэгорыя:Сувязь у Беларусі]] ih3uthni4ro3eatvw12rsd5m1ple30l 0 697059 5154833 5147947 2026-06-16T07:12:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154833 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кулікоў}} {{пісьменнік}} '''Ігар Мікалаевіч Кулікоў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[паэт]] і [[перакладчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 студзеня 1988 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Рамана-германская філалогія (англійскае аддзяленне)» (2010). Працаваў выкладчыкам англійскай мовы ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]], праводзіў прыватныя заняткі па санскрыце (2014—2021). == Творчасць == Паэт і перакладчык <ref>[https://journals.umcs.pl/sb/article/viewFile/900/1854 McMillin, Arnold. The belarusian language in the twenty-first century as reflected in the verse of young poets. Studia Białorutenistyczne. Lublin : UMCS, 2015. Vol. 9. Pp. 203—213. http://dx.doi.org/10.17951/sb.2024.18.95-119]</ref><ref>[https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/193146/1/37-41.pdf Panfilava, Anastasiya. Language experiment in Belarusian philosophical poetry. Journal of the Belarusian State University. Philology. 2017. No. 3. Pp. 37-41.]</ref><ref>[https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_sb_2017_11_195/c/5693-4858.pdf McMillin, Arnold. The Heritage of Janka Bryĺ: Lyrical Miniatures by Young Belarusian Writers. Studia Białorutenistyczne. 2017. No 11. Pp. 195—208. https://doi.org/10.17951/sb.2017.11.195.]</ref><ref>[https://albaruthenica.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/210/2024/02/AA_23_full-063-072.pdf McMillin, Arnold. The Fate of the Belarusian Literary Language over Half a Century. Acta Albaruthenica. 2023. Vol. 23. Pp. 63-72. https://doi.org/10.31338/2720-698Xaa.23.3.]</ref><ref>[https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/pw/article/view/9717 McMillin, Arnold. Three Generations of Belarusian Historical Fiction in Prose and Verse: Inspiration and Iconoclasm. Przegląd Wschodnioeuropejski. 2023. Vol. 14 (2). Pp. 285—301. https://doi.org/10.31648/pw.9717]</ref>. Друкаваўся ў часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]» і «[[ARCHE Пачатак|ARCHE]]». Аўтар васьмі зборнікаў паэзіі: «Паварот на мора» (Мінск, 2011) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=uFSVBgAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Паварот на мора»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Свамова» (Мінск, 2013) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=-tytDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Свамова» (2-е выданне)|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Сівер-гара» (Мінск, 2015) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=CVJQCwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Сівер-гара» (1-е выданне)|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref> <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=YveJEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Сівер-гара» (2-е выданне)|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Валадар загадак» (Мінск, 2017) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=-HEmDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Валадар загадак»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Храм ракі» (Мінск, 2019) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=5KGhDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Храм ракі»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Вецер нішто і рэха цьмы» (Мінск, 2021) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=7mVOEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Вецер нішто і рэха цьмы»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Нетутэйшая далечыня» ([[Варшава]], 2025), «Горад N.» (Варшава, 2026) <ref>[https://bellit.info/roznaje/vyjshau-novy-zbornik-mounykh-zdymkau-paeta-ihara-kulikova.html Выйшаў новы зборнік «моўных здымкаў» паэта Ігара Кулікова]</ref>. Перакладае з [[Англійская мова|англійскай]] і [[санскрыт]]у на [[беларуская мова|беларускую]]. Сярод перакладаў з англійскай мовы — «Ліст Нігла» (Мінск, 2009) і трылогія «[[Валадар Пярсцёнкаў]]» (Варшава, 2023—2024) [[Джон Толкін|Джона Р. Р. Толкіна]], «Чытво» (Мінск, 2018) [[Чарльз Букоўскі|Чарлза Букоўскі]], «Выбраныя вершы» [[Роберт Фрост|Роберта Фроста]] (Мінск, 2023), «Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар» (Варшава, 2025) невядомага аўтара XIV стагоддзя, «[[Дзюна (раман)|Дзюна]]» [[Фрэнк Герберт|Фрэнка Герберта]] (Варшава, 2025), са стараанглійскай — «Стараангельская паэзія» (Мінск, 2019) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=S2WeDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Стараангельская паэзія»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>. У перакладзе з санскрыту — «[[Рыґведа]]. Кола І» (Мінск, 2016) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=Nbd7DQAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Рыґведа: кола першае»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Калідаса. Воблачны вястун» (Мінск, 2017) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=LXcrDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Калідаса: Воблачны вястун»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Аповед пра Шакунталу» (Мінск, 2018) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=nv9hDwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Аповед пра Шакунталу»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Бгартрыгары. Выбраныя вершы» (Мінск, 2019) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=RdlwEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Брартрыгары: выбраныя вершы»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>, «Магабгарата: выбраныя аповеды» (Мінск, 2022) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://books.google.by/books?id=x3dkEAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false| title =«Магабгарата: выбраныя аповеды»|publisher =books.google.by| accessdate = 2025-12-13 }}</ref>. Плануе зрабіць поўны паэтычны пераклад [[Рамаяна|Рамаяны]], асноўнага канона [[упанішады|ўпанішадаў]], зборніка твораў [[Калідаса|Калідасы]]. == Прызнанне і ўзнагароды == * Лаўрэат [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана]] ў намінацыі «Паэзія» (2009) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://penbelarus.org/konkurs.html| title = Конкурс імя Карласа Шэрмана|publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-12-12}} </ref>. * Дыпламант [[Дэбют (літаратурная прэмія)|прэміі «Дэбют» імя Максіма Багдановіча]] (2011) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://penbelarus.org/kulikou.html| title = Ігар Кулікоў|publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-12-12}} </ref>. * Лаўрэат прэміі «Дэбют» імя Максіма Багдановіча ў намінацыі «Спецпрэмія» за кнігу «Рыгведа. Кола І» (2018) <ref>{{cite web| author =| date =2025| url = https://penbelarus.org/debut.html| title = Дэбют |publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-12-12 }}</ref>. * Лаўрэат літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана ў намінацыі «Пераклад паэзіі» (2022) за кнігу «Стараангельская паэзія» <ref>{{cite web| author = | date = 2025| url = https://kamunikat.org/abveshchanyya-lawreaty-premii-shermana| title = Абвешчаныя лаўрэаты прэміі Шэрмана| publisher = kamunikat.org| accessdate = 2025-12-12| archive-date = 28 красавіка 2026| archive-url = https://web.archive.org/web/20260428101607/https://kamunikat.org/abveshchanyya-lawreaty-premii-shermana| url-status = dead}}</ref>. * Лаўрэат [[Прэмія імя Наталлі Арсенневай|прэміі імя Наталлі Арсенневай]] (2026) за кнігу «Нетутэйшая далечыня» <ref>{{cite web| author =| date =2026| url = https://bellit.info/roznaje/laureatam-premii-arsjennjevaj-stau-ihar-kulikou.html| title = Лаўрэатам Прэміі Арсенневай стаў Ігар Кулікоў|publisher =bellit.info| accessdate = 2026-05-28}}</ref>. == Бібліяграфія == ;Зборнікі паэзіі * Паварот на мора. Мінск, 2011, 2017. 94 с. ISBN 978-985-7165-29-2 * Свамова. Мінск : Медысонт, 2013. 92 с. ISBN 978-985-6982-92-0 * Сівер-гара. Мінск : Медысонт, 2015. 70 с. ISBN 978-985-7085-95-8 * Валадар загадак. Мінск : Медысонт, 2017. 100 с. ISBN 978-985-7136-58-2 * Храм ракі. Мінск : [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|А. М. Янушкевіч]], 2019. 158 с. ISBN 978-985-7210-23-7 * Вецер нішто і рэха цьмы. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2021. 136 с. ISBN 978-985-7210-95-4 * Нетутэйшая далечыня. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2025. 170 c. ISBN 978-83-68202-37-3 * Горад N. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2026. 164 с. ISBN 978-83-68202-51-9 ;Пераклады * Дж. Р. Р. Толкін. Ліст Ніґла. Пераклад з англійскае мовы / І. М. Кулікоў // ARCHE. Мінск, 2009. № 10 (85). C. 105—120. * Антон Кротаў. Практыка вольных падарожжаў. Пераклад з расійскае мовы. Масква, 2009, 2016. 84 с. * Рыґведа. Кола І. Пераклад з санскрыту. Мінск : Медысонт, 2016. 592 с. ISBN 978-985-7136-16-2 * Калідаса. Воблачны вястун. Пераклад з санскрыту. Мінск : [[Зміцер Колас]], 2017. 92 с. ISBN 978-985-7164-55-4 * Аповед пра Шакунталу. Пераклад з санскрыту. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2018. 218 с. ISBN 978-985-7165-72-8 * Чарлз Букоўскі. Чытво. Пераклад з англійскай мовы. Мінск : [[Логвінаў]], 2018. 484 с. ISBN 978-609-8213-39-3 * Бгартрыгары. Выбраныя вершы. Пераклад з санскрыту. Мінск : Зміцер Колас, 2019. 80 с. ISBN 978-985-23-0034-6 * Стараангельская паэзія. Пераклад са старанглійскай. Мінск : А. М. Янушкевіч, 2019. 178 с. ISBN 978-985-7210-183 * Магабгарата : выбраныя аповеды / Пераклад з санскрыту Ігара Кулікова. Мінск : A. М. Янушкевіч, 2022. 484 с. ISBN 978-985-7283-09-5 * Роберт Фрост. Выбраныя вершы. Пераклад з англійскай мовы. Мінск: Энцыклапедыкс, 2023. 110 с. ISBN 978-985-7247-70-7 * Дж. Р. Р. Толкін. Валадар пярсцёнкаў. Брацтва Пярсцёнка. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2023. 574 с. ISBN 978-83-969297-6-1 * Дж. Р. Р. Толкін. Валадар Пярсцёнкаў. Дзве Вежы. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2024. 494 c. ISBN 978-83-68202-07-6 * Дж. Р. Р. Толкін. Валадар Пярсцёнкаў. Вяртанне Караля. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2024. 596 c. ISBN 978-83-68202-19-9 * Сэр Гавейн і Зялёны Рыцар. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2025. 232 c. ISBN 978-83-68202-29-8 * Фрэнк Герберт. Дзюна. Пераклад з англійскай мовы. Варшава : А. М. Янушкевіч, 2025. 750 c. ISBN 978-83-68202-33-5 == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bellit.info/tag/ihar-kulikou Ігар Кулікоў: Навіны на сайце bellit.info] * [http://prajdzisvet.org/persons/k/igar-kulikou.html Ігар Кулікоў: Даведка на сайце інтэрнэт-часопіса] [[ПрайдзіСвет]] * [https://lit-bel.org/friends/k/Kulko-gar-Mkalaevch-7628/ Кулікоў Ігар Мікалаевіч: Профіль на сайце lit-bel.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211225080720/https://lit-bel.org/friends/k/Kulko-gar-Mkalaevch-7628/ |date=25 снежня 2021 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=iWSdT5Znd6U Ігар Кулікоў. Zoom-прэзентацыя кнігі «Магабгарата. Выбраныя аповеды»] * [https://www.svaboda.org/a/29433421.html Чытач Кулікоў: Аддаю перавагу вялікім творам] * [https://www.youtube.com/watch?v=VpsWPz4wiug Творчая кухня з Ігарам Куліковым] * [https://www.youtube.com/watch?v=j3qguJYh2Xw «Пятроўшчына-Іншыня». Гутарка з паэтам Ігарам Куліковым] * [https://kamunikat.org/chamu-khobity-zhyvuts-u-belaruskikh-vyoskakh-a-elfy-gavorats-starabelaruskay-perakladchyk-valadara-pyarstsyonkaw-adkazvaye-na-wse-pytanni Чаму хобіты жывуць у беларускіх вёсках, а эльфы гавораць старабеларускай. Перакладчык «Валадара Пярсцёнкаў» адказвае на ўсе пытанні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260415070851/https://kamunikat.org/chamu-khobity-zhyvuts-u-belaruskikh-vyoskakh-a-elfy-gavorats-starabelaruskay-perakladchyk-valadara-pyarstsyonkaw-adkazvaye-na-wse-pytanni |date=15 красавіка 2026 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=_yNdvxmFBVI «Мова як герой эпасу: Толкін у беларускіх перакладах»] {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Кулікоў Ігар Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з санскрыту]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Джона Рональда Руэла Толкіна]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з ісландскай мовы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Карласа Шэрмана]] olp19d97pcl9oemex557kkdfh22pj7z 0 710755 5154945 5141693 2026-06-16T11:31:19Z DBatura 73587 5154945 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = Мінская ваенная камендатура |выява = |подпіс = |гады = з [[30 лістапада]] [[1917]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |падпарадкаванне = [[Міністэрства абароны Беларусі]] |у складзе = |тып = [[ваенная паліцыя]] |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Мінск]], [[вуліца Рагачоўская (Мінск)|вуліца Рагачоўская]], 20<ref name="vk">[https://www.mil.by/ru/forces/vkvs/ Военные комендатуры Вооруженных Сил] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220211170539/https://www.mil.by/ru/forces/vkvs/ |date=11 лютага 2022 }}</ref> |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = [[падпалкоўнік]] [[Дзмітрый Уладзіміравіч Жукоўскі]]<ref name="vk"></ref> |вядомыя_камандзіры = }} '''Мінская ваенная камендатура (МВК)''' — фарміраванне [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных Сіл Беларусі]], якое выконвае функцыі [[ваенная паліцыя|ваеннай паліцыі]] і размяшчаецца ў [[Мінск|Мінску]]. З'яўляецца адной з 6 ваенных камендатур Узброеных сіл<ref name="vk"></ref>. Мінская ваенная камендатура была створана [[30 лістапада]] [[1917]] года загадам камандуючага арміямі Заходняга фронту [[Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў|Аляксандра Фёдаравіча Мяснікова]]. Пасля здабыцця [[Беларусь|Беларуссю]] незалежнасці, у [[1995]] годзе была перфармаваная ў Галоўную ваенную камендатуру Узброеных сіл. У [[2007]] годзе зноў была перафарміравана ў Мінскую ваенную камендатуру<ref>[https://www.mil.by/ru/announces/46072/ Годовой праздник Минской военной комендатуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220131182103/https://www.mil.by/ru/announces/46072/ |date=31 студзеня 2022 }}</ref>. == Структура == Мінская ваенная камендатура ўключае ў сябе<ref>{{Cite web|url=https://minsknews.by/minskaya-voennaya-komendatura-otmechaet-103-j-den-rozhdeniya/|title=Минская военная комендатура отмечает 103-й день рождения|author=Мінск-Навіны|lang=ru|date=2020-11-30|accessdate=16 чэрвеня 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502225704/https://minsknews.by/minskaya-voennaya-komendatura-otmechaet-103-j-den-rozhdeniya/|archivedate=2 мая 2021|url-status=dead}}</ref>: * 1-я [[рота ганаровай варты]] * 2-я [[рота ганаровай варты]] * Патрульная рота * Рота вартаўнічай службы * Ваенная аўтамабільная інспекцыя * Аддзел дазнання і вышуку ваеннаслужачых * [[Гаўптвахта]] * Аркестр == Гл. таксама == * [[Рота ганароваў варты (Беларусь)]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе]] bogdx9xbsd27ockvhr4abvywmq1kaq4 5154953 5154945 2026-06-16T11:43:45Z DBatura 73587 /* Гл. таксама */ 5154953 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = Мінская ваенная камендатура |выява = |подпіс = |гады = з [[30 лістапада]] [[1917]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |падпарадкаванне = [[Міністэрства абароны Беларусі]] |у складзе = |тып = [[ваенная паліцыя]] |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Мінск]], [[вуліца Рагачоўская (Мінск)|вуліца Рагачоўская]], 20<ref name="vk">[https://www.mil.by/ru/forces/vkvs/ Военные комендатуры Вооруженных Сил] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220211170539/https://www.mil.by/ru/forces/vkvs/ |date=11 лютага 2022 }}</ref> |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = [[падпалкоўнік]] [[Дзмітрый Уладзіміравіч Жукоўскі]]<ref name="vk"></ref> |вядомыя_камандзіры = }} '''Мінская ваенная камендатура (МВК)''' — фарміраванне [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных Сіл Беларусі]], якое выконвае функцыі [[ваенная паліцыя|ваеннай паліцыі]] і размяшчаецца ў [[Мінск|Мінску]]. З'яўляецца адной з 6 ваенных камендатур Узброеных сіл<ref name="vk"></ref>. Мінская ваенная камендатура была створана [[30 лістапада]] [[1917]] года загадам камандуючага арміямі Заходняга фронту [[Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў|Аляксандра Фёдаравіча Мяснікова]]. Пасля здабыцця [[Беларусь|Беларуссю]] незалежнасці, у [[1995]] годзе была перфармаваная ў Галоўную ваенную камендатуру Узброеных сіл. У [[2007]] годзе зноў была перафарміравана ў Мінскую ваенную камендатуру<ref>[https://www.mil.by/ru/announces/46072/ Годовой праздник Минской военной комендатуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220131182103/https://www.mil.by/ru/announces/46072/ |date=31 студзеня 2022 }}</ref>. == Структура == Мінская ваенная камендатура ўключае ў сябе<ref>{{Cite web|url=https://minsknews.by/minskaya-voennaya-komendatura-otmechaet-103-j-den-rozhdeniya/|title=Минская военная комендатура отмечает 103-й день рождения|author=Мінск-Навіны|lang=ru|date=2020-11-30|accessdate=16 чэрвеня 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502225704/https://minsknews.by/minskaya-voennaya-komendatura-otmechaet-103-j-den-rozhdeniya/|archivedate=2 мая 2021|url-status=dead}}</ref>: * 1-я [[рота ганаровай варты]] * 2-я [[рота ганаровай варты]] * Патрульная рота * Рота вартаўнічай службы * Ваенная аўтамабільная інспекцыя * Аддзел дазнання і вышуку ваеннаслужачых * [[Гаўптвахта]] * Аркестр == Гл. таксама == * [[Рота ганаровай варты (Беларусь)]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе]] rllil6mr69vn4d491tomso6eszcaeji 0 710977 5154889 5081999 2026-06-16T08:40:08Z DBatura 73587 /* Асабісты склад */ 5154889 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | назва = Атрад рэагавання на крызісныя сітуацыі | выява = | подпіс = | гады = 1990-я — ''наш час'' | краіна = {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} | падпарадкаванне = [[Міністэрства замежных спраў Ісландыі]] | у складзе = [[Узброеныя сілы Ісландыі]] <small>(дэ-юрэ адсутнічаюць)</small> | тып = міратворчыя сілы, спецпрызн | уключаць у сябе = | роля = | памер = 30 чалавек <small>(актыўны кантынгент)</small><br>200 чалавек <small>(увесь кантынгент)</small> | камандная_структура = | размяшчэнне = | мянушка = | заступнік = | дэвіз = | марш = | талісман = | рыштунак = | бітвы = ''Місіі [[ААН]]:'' *• {{Сцягафікацыя|Косава}} *• {{Сцягафікацыя|Шры-Ланка}} ''Місіі [[НАТА]]:'' *• [[File:Flag of Afghanistan (2004–2013).svg|22px]] [[Афганістан]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = | папярэднік = | пераемнік = | сайт = }} '''Атрад рэагавання на крызісныя сітуацыі''' ('''АРКС''', {{lang-is|Íslenska Friðargæslan}}) — [[Ісландыя|ісландскае]] [[Ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванае падраздзяленне]] [[спецпрызн|спецыяльнага прызначэння]], прызначанае пераважна для міратворчых місій. Падпарадкоўваецца [[Міністэрства замежных спраў Ісландыі|Міністэрству замежных спраў]]<ref>{{cite web|title=Iceland Crisis Response Unit: Annual report 2007|url=https://www.mfa.is/media/fridargaeslan/Arsskyrsla_IF_2007_enska.pdf|publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі|issn=1670-7974|access-date=5 кастрычніка 2017}}</ref>. == Гісторыя == Падраздзяленне было створана ў 1990-х гадах, каб дазволіць Ісландыі ўдзельнічаць у міратворчых місіях. У задачы атрада ўвайшлі разведвальныя місіі і аперацыі па аказанні дапамогі падчас прыродных катаклізмаў і надзвычайных гуманітарных сітуацый<ref name="pdf"/>. АРКС прымаў удзел у [[Аперацыя «Нязломная свабода»|аперацыі «Нязломная свабода»]] на тэрыторыі [[Афганістан]]а ў складзе [[ISAF]], місіях [[Міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]] [[KFOR]] у [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]]<ref name="pdf"/> і SLMM на [[Шры-Ланка|Шры-Ланцы]]<ref>{{Cite web|url=https://www.icelandreview.com/news/iceland-calls-peace-corps-home-sri-lanka/|title=Iceland calls Peace Corps home from Sri Lanka|publisher=Iceland review|date=3 студзеня 2008}}</ref>. Для афганскай місіі адкамандзіраваны лекары і медсёстры, якія былі разгорнуты ў складзе правінцыйных груп аднаўлення і пры [[Міжнародны аэрапорт Кабул|міжнародным аэрапорце Кабула]]. Папярэдне яны прайшлі навучанне ва [[Узброеныя сілы Нарвегіі|Узброеных сілах Нарвегіі]] (раней таксама ва [[Узброеныя сілы Вялікабрытаніі|Узброеных сілах Вялікабрытаніі]])<ref name="InterviewErlingsson">{{cite web |url=http://epaper.visir.is/media/200807280000/pdf_online/1_4.pdf |title=Konum fjölgar í friðargæslu |publisher=Fréttablaðið |date=28 ліпеня 2008 |access-date=19 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174117/http://epaper.visir.is/media/200807280000/pdf_online/1_4.pdf |archive-date=3 сакавіка 2016 |lang=is|url-status=dead}}</ref>. == Прававая база == Асноватворным дакументам для АРКС з’яўляцца Закон № 73 «''Аб міратворчасці Ісландыі і яе ўдзеле ў міжнародных аперацыях па падтрыманні міру''» ({{lang-is|Um íslenska friðargæslu og þátttöku hennar í alþjóðlegri friðargæslu}}), прыняты 28 сакавіка 2007 года. Дакумент уступіў у сілу 5 красавіка таго ж года. Ён двойчы падвяргаўся папраўкам. Былі зменены два артыкулы — 126 (30 верасня 2011) і 122 (24 снежня 2015)<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/log-og-reglur-um-islensku-fridargaesluna/|title=Lög og reglur um íslensku friðargæsluna|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220619175707/https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/log-og-reglur-um-islensku-fridargaesluna/ |archivedate=19 чэрвеня 2022 |lang=is |publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі}}</ref>. Непасрэдна для атрада быў распрацаваны спецыяльны Кодэкс этыкі ({{lang-is|Siðareglur Íslensku friðargæslunnar}}), зацверджаны Міністэрствам замежных спраў 9 кастрычніка 2007 года. Дакумент распрацаваны ў адпаведнасці з пунктам 3 Артыкула 6 Закона 2007 года. Кодэкс змяшчае 12 артыкулаў і рэгулюе ўдзел ісландскіх міратворцаў у замежных місіях<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/sidareglur-islensku-fridargaeslunnar/|title=Siðareglur Íslensku friðargæslunnar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220619175624/https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/sidareglur-islensku-fridargaeslunnar/ |archivedate=19 чэрвеня 2022 |lang=is |publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі}}</ref>. == Асабісты склад == На 2007 год АРКС налічваў да 200 чалавек, з якіх разгорнуты і дзейнічалі актыўна 30<ref name="pdf"/>. Члены падраздзялення набіраюцца з ліку [[Паліцыя Ісландыі|паліцыянтаў]] і маракоў [[Берагавая ахова Ісландыі|берагавой аховы]]<ref name="pdf">{{Cite web |url=https://www.mfa.is/media/fridargaeslan/In_brief-_Balkan.PDF |title=Beitrag zum ICRU Einsatz im Kosovo |access-date=2019-03-28 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309215325/https://www.mfa.is/media/fridargaeslan/In_brief-_Balkan.PDF |url-status=live }}</ref>. Усе яны павінны быць грамадзянамі Ісландыі, якія дасягнулі 25-гадовага ўзросту і без судзімасцяў<ref name="сайт"/>. Кандыдаты ў байцы атрада павінны адпавядаць шэрагу крытэраў, такім як<ref name="сайт">{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/vidbragdslisti-islensku-fridargaeslunnar/|title=Viðbragðslisti íslensku friðargæslunnar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220619175626/https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/vidbragdslisti-islensku-fridargaeslunnar/ |archivedate=19 чэрвеня 2022 |lang=is |publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі}}</ref>: * наяўнасць вышэйшай або спецыяльнай адукацыі; * вельмі добрае веданне [[англійская мова|англійскай мовы]]; * міжасобасныя навыкі; * цягавітасць ва ўмовах стрэсу; * дысцыплінаваныя і незалежныя метады работы; * здольнасць адаптавацца да новых абставін. Пажаданы веды і/або досвед работы ў надзвычайных і гуманітарных пытаннях, а таксама веданне другой замежнай мовы (у прыярытэце [[французская мова|французская]], [[арабская мова|арабская]] і [[руская мова|руская]])<ref name="сайт"/>. Кандыдаты павінны паказаць, на які праект яны прэтэндуюць. Вакансіі звычайна бываюць трох тыпаў<ref name="сайт"/>: * праекты гуманітарнай дапамогі; * праекты ў галіне бяспекі і абароны; * назіранне за выбарамі. == Транспарт і зброя == АРКС выкарыстоўвае выключна легкавыя грамадзянскія аўтамабілі, такія як [[Nissan Patrol]], [[Santana Motor]] і [[Iveco Trakker]]. Са стралковай зброі байцы маюць узоры, што пастаўляюцца [[Нарвегія]]й, напрыклад, вінтоўкі [[Heckler & Koch G3|HK G3]] (вырабляецца прадпрыемствам «Kongsberg Gruppen» па ліцэнзіі нямецкай кампаніі «[[Heckler & Koch]]»). Акрамя іншага, таксама маюцца канадскія аўтаматы [[Diemaco C7]]<ref name="InterviewErlingsson"/>{{няма ў крыніцы}}. Сярод кулямётаў прысутнічаюць бельгійскія [[FN Minimi]] і нямецкія [[MG3]], пісталетаў-кулямётаў — [[Heckler & Koch MP5|HK MP5]], пісталетаў — аўстрыйскі [[Glock 17|Glock]]<ref>{{Cite web|url=http://www.utanrikisraduneyti.is/frettaefni/frettatilkynningar/nr/4431|title=Álitsgerð um árás í Kabúl 2004 kynnt|publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі|date=26 жніўня 2008|archiveurl=https://vefsafn.is/is/20081117120951/www.utanrikisraduneyti.is/frettaefni/frettatilkynningar/nr/4431|archivedate=2008-11-17|lang=is|url-status=dead}}</ref>{{няма ў крыніцы}}. == Гл. таксама == * [[Міратворчая рота Беларусі]] * [[12-я міратворчая брыгада]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20071211004441/http://www.mfa.is/foreign-policy/peacekeeping/ Артыкул аб АРКС на сайце МЗС Ісландыі] [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Ісландыі]] q8rqqg95nfm3zbme29ii62uw4i1olrw 5154890 5154889 2026-06-16T08:40:24Z DBatura 73587 /* Асабісты склад */ 5154890 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | назва = Атрад рэагавання на крызісныя сітуацыі | выява = | подпіс = | гады = 1990-я — ''наш час'' | краіна = {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} | падпарадкаванне = [[Міністэрства замежных спраў Ісландыі]] | у складзе = [[Узброеныя сілы Ісландыі]] <small>(дэ-юрэ адсутнічаюць)</small> | тып = міратворчыя сілы, спецпрызн | уключаць у сябе = | роля = | памер = 30 чалавек <small>(актыўны кантынгент)</small><br>200 чалавек <small>(увесь кантынгент)</small> | камандная_структура = | размяшчэнне = | мянушка = | заступнік = | дэвіз = | марш = | талісман = | рыштунак = | бітвы = ''Місіі [[ААН]]:'' *• {{Сцягафікацыя|Косава}} *• {{Сцягафікацыя|Шры-Ланка}} ''Місіі [[НАТА]]:'' *• [[File:Flag of Afghanistan (2004–2013).svg|22px]] [[Афганістан]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = | папярэднік = | пераемнік = | сайт = }} '''Атрад рэагавання на крызісныя сітуацыі''' ('''АРКС''', {{lang-is|Íslenska Friðargæslan}}) — [[Ісландыя|ісландскае]] [[Ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванае падраздзяленне]] [[спецпрызн|спецыяльнага прызначэння]], прызначанае пераважна для міратворчых місій. Падпарадкоўваецца [[Міністэрства замежных спраў Ісландыі|Міністэрству замежных спраў]]<ref>{{cite web|title=Iceland Crisis Response Unit: Annual report 2007|url=https://www.mfa.is/media/fridargaeslan/Arsskyrsla_IF_2007_enska.pdf|publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі|issn=1670-7974|access-date=5 кастрычніка 2017}}</ref>. == Гісторыя == Падраздзяленне было створана ў 1990-х гадах, каб дазволіць Ісландыі ўдзельнічаць у міратворчых місіях. У задачы атрада ўвайшлі разведвальныя місіі і аперацыі па аказанні дапамогі падчас прыродных катаклізмаў і надзвычайных гуманітарных сітуацый<ref name="pdf"/>. АРКС прымаў удзел у [[Аперацыя «Нязломная свабода»|аперацыі «Нязломная свабода»]] на тэрыторыі [[Афганістан]]а ў складзе [[ISAF]], місіях [[Міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]] [[KFOR]] у [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косава]]<ref name="pdf"/> і SLMM на [[Шры-Ланка|Шры-Ланцы]]<ref>{{Cite web|url=https://www.icelandreview.com/news/iceland-calls-peace-corps-home-sri-lanka/|title=Iceland calls Peace Corps home from Sri Lanka|publisher=Iceland review|date=3 студзеня 2008}}</ref>. Для афганскай місіі адкамандзіраваны лекары і медсёстры, якія былі разгорнуты ў складзе правінцыйных груп аднаўлення і пры [[Міжнародны аэрапорт Кабул|міжнародным аэрапорце Кабула]]. Папярэдне яны прайшлі навучанне ва [[Узброеныя сілы Нарвегіі|Узброеных сілах Нарвегіі]] (раней таксама ва [[Узброеныя сілы Вялікабрытаніі|Узброеных сілах Вялікабрытаніі]])<ref name="InterviewErlingsson">{{cite web |url=http://epaper.visir.is/media/200807280000/pdf_online/1_4.pdf |title=Konum fjölgar í friðargæslu |publisher=Fréttablaðið |date=28 ліпеня 2008 |access-date=19 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174117/http://epaper.visir.is/media/200807280000/pdf_online/1_4.pdf |archive-date=3 сакавіка 2016 |lang=is|url-status=dead}}</ref>. == Прававая база == Асноватворным дакументам для АРКС з’яўляцца Закон № 73 «''Аб міратворчасці Ісландыі і яе ўдзеле ў міжнародных аперацыях па падтрыманні міру''» ({{lang-is|Um íslenska friðargæslu og þátttöku hennar í alþjóðlegri friðargæslu}}), прыняты 28 сакавіка 2007 года. Дакумент уступіў у сілу 5 красавіка таго ж года. Ён двойчы падвяргаўся папраўкам. Былі зменены два артыкулы — 126 (30 верасня 2011) і 122 (24 снежня 2015)<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/log-og-reglur-um-islensku-fridargaesluna/|title=Lög og reglur um íslensku friðargæsluna|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220619175707/https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/log-og-reglur-um-islensku-fridargaesluna/ |archivedate=19 чэрвеня 2022 |lang=is |publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі}}</ref>. Непасрэдна для атрада быў распрацаваны спецыяльны Кодэкс этыкі ({{lang-is|Siðareglur Íslensku friðargæslunnar}}), зацверджаны Міністэрствам замежных спраў 9 кастрычніка 2007 года. Дакумент распрацаваны ў адпаведнасці з пунктам 3 Артыкула 6 Закона 2007 года. Кодэкс змяшчае 12 артыкулаў і рэгулюе ўдзел ісландскіх міратворцаў у замежных місіях<ref>{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/sidareglur-islensku-fridargaeslunnar/|title=Siðareglur Íslensku friðargæslunnar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220619175624/https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/sidareglur-islensku-fridargaeslunnar/ |archivedate=19 чэрвеня 2022 |lang=is |publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі}}</ref>. == Асабовы склад == На 2007 год АРКС налічваў да 200 чалавек, з якіх разгорнуты і дзейнічалі актыўна 30<ref name="pdf"/>. Члены падраздзялення набіраюцца з ліку [[Паліцыя Ісландыі|паліцыянтаў]] і маракоў [[Берагавая ахова Ісландыі|берагавой аховы]]<ref name="pdf">{{Cite web |url=https://www.mfa.is/media/fridargaeslan/In_brief-_Balkan.PDF |title=Beitrag zum ICRU Einsatz im Kosovo |access-date=2019-03-28 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309215325/https://www.mfa.is/media/fridargaeslan/In_brief-_Balkan.PDF |url-status=live }}</ref>. Усе яны павінны быць грамадзянамі Ісландыі, якія дасягнулі 25-гадовага ўзросту і без судзімасцяў<ref name="сайт"/>. Кандыдаты ў байцы атрада павінны адпавядаць шэрагу крытэраў, такім як<ref name="сайт">{{Cite web|url=https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/vidbragdslisti-islensku-fridargaeslunnar/|title=Viðbragðslisti íslensku friðargæslunnar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220619175626/https://www.stjornarradid.is/verkefni/utanrikismal/oryggis-og-varnarmal/islenska-fridargaeslan/vidbragdslisti-islensku-fridargaeslunnar/ |archivedate=19 чэрвеня 2022 |lang=is |publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі}}</ref>: * наяўнасць вышэйшай або спецыяльнай адукацыі; * вельмі добрае веданне [[англійская мова|англійскай мовы]]; * міжасобасныя навыкі; * цягавітасць ва ўмовах стрэсу; * дысцыплінаваныя і незалежныя метады работы; * здольнасць адаптавацца да новых абставін. Пажаданы веды і/або досвед работы ў надзвычайных і гуманітарных пытаннях, а таксама веданне другой замежнай мовы (у прыярытэце [[французская мова|французская]], [[арабская мова|арабская]] і [[руская мова|руская]])<ref name="сайт"/>. Кандыдаты павінны паказаць, на які праект яны прэтэндуюць. Вакансіі звычайна бываюць трох тыпаў<ref name="сайт"/>: * праекты гуманітарнай дапамогі; * праекты ў галіне бяспекі і абароны; * назіранне за выбарамі. == Транспарт і зброя == АРКС выкарыстоўвае выключна легкавыя грамадзянскія аўтамабілі, такія як [[Nissan Patrol]], [[Santana Motor]] і [[Iveco Trakker]]. Са стралковай зброі байцы маюць узоры, што пастаўляюцца [[Нарвегія]]й, напрыклад, вінтоўкі [[Heckler & Koch G3|HK G3]] (вырабляецца прадпрыемствам «Kongsberg Gruppen» па ліцэнзіі нямецкай кампаніі «[[Heckler & Koch]]»). Акрамя іншага, таксама маюцца канадскія аўтаматы [[Diemaco C7]]<ref name="InterviewErlingsson"/>{{няма ў крыніцы}}. Сярод кулямётаў прысутнічаюць бельгійскія [[FN Minimi]] і нямецкія [[MG3]], пісталетаў-кулямётаў — [[Heckler & Koch MP5|HK MP5]], пісталетаў — аўстрыйскі [[Glock 17|Glock]]<ref>{{Cite web|url=http://www.utanrikisraduneyti.is/frettaefni/frettatilkynningar/nr/4431|title=Álitsgerð um árás í Kabúl 2004 kynnt|publisher=Міністэрства замежных спраў Ісландыі|date=26 жніўня 2008|archiveurl=https://vefsafn.is/is/20081117120951/www.utanrikisraduneyti.is/frettaefni/frettatilkynningar/nr/4431|archivedate=2008-11-17|lang=is|url-status=dead}}</ref>{{няма ў крыніцы}}. == Гл. таксама == * [[Міратворчая рота Беларусі]] * [[12-я міратворчая брыгада]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20071211004441/http://www.mfa.is/foreign-policy/peacekeeping/ Артыкул аб АРКС на сайце МЗС Ісландыі] [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Ісландыі]] i53yy6qf79njl8to4l9v828krul4bsa 0 711788 5154783 5096089 2026-06-16T02:14:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154783 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Міхайлавіч Шаўрэй''' ({{lang-ru|Иван Михайлович Шаврей}}; {{ДН|27|12|1955}}, вёска [[Белая Сарока]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[БССР]] — {{ДС|20|11|2020}}, [[Нароўля]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — непасрэдны ўдзельнік ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], пажарнік нараўлянскай пажарнай часткі, кавалер [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], першы ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна (2020). Прапаршчык унутранай службы. == Біяграфія == Нарадзіўся [[27 снежня]] [[1955]] г.<ref>Інфармацыя з надмагільнага помніка. Гл.: [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }}</ref><ref>Паводле іншай інфармацыі нарадзіўся 3 студзеня 1956 года. Гл.:[http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }}.</ref> у вёсцы [[Белая Сарока]]<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref> [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[БССР]]. [[Беларусы|Беларус]], [[праваслаўе|праваслаўны]]. Бацька — Міхаіл Ніканоравіч Шаўрэй, маці — Вольга Піліпаўна Шаўрэй. Меў братоў — Пятра і Леаніда Міхайлавічаў Шаўрэяў, а таксама трох сясцёр — Таццяну, Марыю і Алену<ref>''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 2026. — №4. — 24 студзеня 2026. — С. 9.</ref>. Скончыў сярэднюю школу, адслужыў у арміі<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 383.</ref>. Сваю працоўную дзейнасць пачаў рабочым Мазырскага тэхучастка. Пасля служыў з кастрычніка 1981 па верасень 1986 г. у ваенізаванай пажарнай частцы па ахове [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]], на якой [[26 красавіка]] [[1986]] г. [[Чарнобыльская катастрофа|здарыўся выбух і наймацнейшы пажар]]. Пажарнік Іван Шаўрэй быў у ліку тых, хто без вагання прымаў удзел у тушэнні пажару. У дзень перад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыяй на Чарнобыльскай АЭС]], 25 красавіка 1986 г. Іван Шаўрэй са старэйшым братам Леанідам (1951—2012<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 382.</ref><ref>[http://luganskie-chernobilci.blogspot.com/2012/04/blog-post_5068.html Ушел из жизни Шаврей Леонид Михайлович]</ref>) заступілі на дзяжурства. Калі апоўначы спрацавала сігналізацыя і былі чутныя выбухі на чацвёртым энергаблоку АЭС, праз 5 хвілін падраздзяленне пажарнікаў было на месцы аварыі. Яны падняліся на дах энергаблока для тушэння рэактара АЭС. Пасля падачы ствалоў першай дапамогі, прыступілі да тушэння даху. На даху было каля 30 ачагоў пажару. З разарваных труб хвастала гарачая вада, разлілося масла і праходзілі кароткія замыканні электракабеляў. Усе рэактары станцыі знаходзіліся пад адным дахам, пакрытым руберойдам і залітым смалой, таму пажар нагадваў «даменную печ». Боты пажарнікаў гарэлі ў кіпячым бітуме, які таксама пырскаў на адзенне, абпальваў скуру людзей. Прымалі ўдзел у тушэнні пажару і браты Пётр і Леанід Шаўрэі, якія таксама атрымалі высокія дозы радыяцыі, як і Іван. Для Івана Шаўрэя, як і для ўсіх астатніх людзей пажарнай аховы, тушэнне (як патрабавала кіраўніцтва, у мэтах прадухілення іх смерці на месцы) працягвалася 15-20 хвілін, пасля чаго яны выбягалі з рэактару. У машыне хуткай дапамогі Іван Шаўрэй страціў прытомнасць, яго ратавальнікі павезлі ў [[Кіеў]], а пасля даставілі ў [[Масква|Маскву]], дзе ён ачнуўся толькі на бальнічным ложку, абмотаным цэлафанавай плёнкай. З тых першых герояў-пажарнікаў апошнім памёр у 2020 г. Іван Шаўрэй. У час тушэння пажару Іван Шаўрэй атрымаў 500 рэнтген радыяцыйнага апрамянення. Медыцына яшчэ не ведала выпадкаў, калі чалавек, які схапіў такую дозу радыяцыі, змог выжыць<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref>. Пасля працяглага лячэння Іван Шаўрэй знайшоў у сабе сілы жыць. За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры тушэнні пажару, узнагароджаны ордэнам «Чырвонай Зоркі». Да выхаду на заслужаны адпачынак, Іван Шаўрэй працаваў у пажарнай частцы горада [[Нароўля|Нароўлі]]. Заўсёды прымаў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці Нараўлянскага раёна, традыцыйных раённых мерапрыемствах, у сустрэчах з працоўнымі калектывамі, у навучальных установах. Неаднаразова ўзнагароджваўся ганаровымі граматамі, юбілейнымі медалямі. Прапаршчык унутранай службы (запасу). Яго імя занесена ў энцыклапедыю «Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь». Быў двойчы жанаты. Пасля разводу, ад першага шлюбу засталіся дзеці Аляксей і Алена. Другім шлюбам пабраўся ў 44 гады з Наталляй Волкавай, якой было 24 гады і якая ад першага свайго шлюбу мела сына Арцёма<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У Івана і Наталлі, хоць лекары раней казалі, што Іван не можа мець дзяцей, 8 сакавіка 2001 г. нарадзілася дачка Ангеліна Іванаўна Шаўрэй, вельмі падобная знешне на Іванаву маці Вольгу Філіпаўну Шаўрэй<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Дачка была названа ў гонар лекаркі Ангеліны Гуськовай, якая разам з Аляксандрай Шамардзінай ратавала ў 1986 г. Івана Шаўрэя ў маскоўскай бальніцы<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Жыў у Нароўлі ў доме на вуліцы Каўпака, быў царкоўным старастам нараўлянскай [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўнай царквы Іаана Багаслова]]<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У 2020 г. Івану Шаўрэю першаму прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна»<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[20 лістапада]] [[2020]] г. у [[Нароўля|Нароўлі]] ад наступстваў [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруснай інфекцыі]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date=11 верасня 2024 |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911122519/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |url-status=dead }}</ref>. Развітанне з Іванам Міхайлавічам Шаўрэем адбылося 21 лістапада 2020 г. у 13.00 каля Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях. Быў пахаваны ў Нароўлі на мясцовых могілках. == Ушанаванне памяці == [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей]] у сваёй экспазіцыі мае разгорнутую інфармацыю пра асобу Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>. [[26 красавіка]] [[2021]] г. сярэдняй школе №2 у [[Нароўля|Нароўлі]] было прысвоена імя Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>, непасрэднага ўдзельніка ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. На ўрачысты мітынг сабраліся кіраўніцтва Нараўлянскага раёна, прадстаўнікі абласнога ўпраўлення [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]], духавенства, педагогі, навучэнцы, блізкія і сваякі героя-пажарніка Івана Шаўрэя. У той жа дзень у школе была адкрыта мемарыяльная дошка памяці Івана Шаўрэя. Таксама госці азнаёміліся з экспазіцыямі школьных музеяў<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref><ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/srednej-shkole-2-prisvoeno-imja-nashego-legendarnogo-zemljaka-ivana-shavreja-19200/ |title=СРЕДНЕЙ ШКОЛЕ № 2 ПРИСВОЕНО ИМЯ НАШЕГО ЛЕГЕНДАРНОГО ЗЕМЛЯКА ИВАНА ШАВРЕЯ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archive-date=27 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627085017/http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/srednej-shkole-2-prisvoeno-imja-nashego-legendarnogo-zemljaka-ivana-shavreja-19200/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://narovlya2.schools.by/photoalbum/793004 Митинг, посвящённый открытию мемориальной доски почётного гражданина Наровлянского района — Ивана Михайловича Шаврея]{{Недаступная спасылка}}</ref>. На будынку Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях умацавана мемарыяльная шыльда ў гонар Івана Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/avtoprobeg-posvyashhennyj-38-j-godovshhine-katastrofy-na-chaes-proshel-v-narovle/ |title=Автопробег, посвященный 38-й годовщине катастрофы на ЧАЭС, прошел в Наровле |access-date=11 верасня 2024 |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911122521/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/avtoprobeg-posvyashhennyj-38-j-godovshhine-katastrofy-na-chaes-proshel-v-narovle/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date=11 верасня 2024 |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911122519/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == * ''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 24 студзеня 2026. — №4. — С. 8—9. * [https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле] // sb.by * [http://www.0-1.ru/?id=92048#:~:text=Шаврей%20Иван%20Михайлович%2C%20прапорщик%20внутренней,ВПЧ-2%20по%20охране%20Чернобыльской%20АЭС Катастрофа на Чернобыльской АЭС — особая страница и в истории пожарной службы Республики Беларусь]{{Недаступная спасылка}} * [https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой] // sb.by * [http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }} * [https://sputnik.by/20160426/1022083448.html Братья-пожарные Шаврей: про сверхдозы, которые получаем, мы знали] * [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }} {{DEFAULTSORT:Шаўрэй, Іван Міхайлававіч}} [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Постаці Нароўлі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нароўлі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі]] o13du3bhn5awemsp0u0auqf3lp9v8zz 0 718980 5154807 4202558 2026-06-16T06:03:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154807 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Навумаў}} {{Вучоны}} '''Ігар Аляксеевіч Навумаў''' (нар. {{ДН|17|5|1966}}, г. [[Кобрын]], [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі ўрач-гігіеніст, хірург. [[Доктар медыцынскіх навук]] (2012), [[прафесар]] (1977). Сапраўдны член (акадэмік) Міжнароднай асацыяцыі вучоных, выкладчыкаў і спецыялістаў — Расійскай акадэміі прыродазнаўства (2018). == Біяграфія == Скончыў [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]] (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1989) Працаваў у Терытарыяльным медыцынскім аб’яднанні № 2 г. [[Гродна]] (1990—2004, жаночая кансультацыя № 2, урач-акушэр-гінеколаг, загадчык кансультацыі), аддзеле аховы здароўя [[Гродзенскі гарадскі выканаўчы камітэт|Гродзенскага гарадскога выканаўчага камітэта]] (1999—2004, галоўны пазаштатны акушэр-гінеколаг), Гродзенскім абласным клінічным радзільным доме (2004—2006, намеснік галоўнага ўрача), Гродзенскім абласным клінічным перынатальным цэнтры (2006—2010, намеснік галоўнага ўрача), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2004, [[Медыка-дыягнастычны факультэт ГрДМУ|медыка-дыягнастычны факультэт]], кафедра грамадскага здароўя і аховы здароўя, дацэнт, з 2011 — кафедра агульнай гігіены і экалогіі, загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: гігіена; грамадскае здароўе і ахова здароўя; акушэрства і гінекалогія. == Узнагароды == Ганаровыя граматы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2002), Прэзідыума Рэспубліканскага камітэта Беларускага прафесійнага саюза работнікаў аховы здароўя (2013); нагрудны знак «[[Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]» (2005) і інш. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_26/prof/321/ Наумов Игорь Алексеевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220907083438/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_26/prof/321/ |date=7 верасня 2022 }} * [https://www.famous-scientists.ru/16244/ Наумов Игорь Алексеевич] {{DEFAULTSORT:Наумаў Ігар Аляксеевіч}} cmsvvh1e6ob0iyhl320ityw1f4upnp0 0 718998 5154784 4723437 2026-06-16T02:22:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154784 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Іван Панцялеевіч Беражно́ў'''{{sfn|БелЭн|1996}} ({{ДН|12|1|1928}}, с. Георгіеўка ([[Кардай]]), Джамбулская ([[Жамбылская вобласць|Жамбылская]]) вобласць, [[Казахстан]] — {{ДС|8|12|2004}}) — урач прамянёвай дыягностыкі, [[вучоны]] ў галіне [[Рэнтгеналогія|рэнтгеналогіі]] і [[Радыялогія|радыялогіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1972), [[прафесар]] (1974). == Біяграфія == Скончыў [[Кыргызская дзяржаўная медыцынская акадэмія імя І. К. Ахунбаева|Кыргызскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]] (1949). Служыў у [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]] (1949—1960, урач-хірург), працаваў у Кыргызскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1960—1963, асістэнт кафедры рэнтгеналогіі і медыцынскай радыялогіі), Навукова-даследчым інстытуце анкалогіі і радыялогіі Міністэрства аховы здароўя Кіргізскай ССР (1963—1966), Навукова-даследчым інстытуце анкалогіі і медыцынскай радыялогіі Міністэрства аховы здароўя Беларускай ССР (1966—1972, старшы навуковы супрацоўнік), [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце]] (1972—1995, [[Медыка-дыягнастычны факультэт ГрДМУ|медыка-дыягнастычны факультэт]], кафедра прамянёвай дыягностыкі і прамянёвай тэрапіі, прафесар, у 1972—1994 — загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: дыягностыка злаякасных пухлін; клінічная радыебіялогія. {{зноскі}} == Літаратура == * Диагностические возможности прижизненной ауторадиографии при раке желудка и пищевода : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 763 / Бережнов Иван Пантелеевич. — Москва, 1970. * Лечебно-транспортная шина при переломах костей таза : автореферат диссертации … кандидата медицинских наук / Бережнов И. П. — Фрунзе, 1959. * Беражноў Іван Панцялеевіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1974. — Т. 11. — С. 595. * {{крыніцы/БелЭн|3|Беражно́ў Іван Панцялеевіч||105}} * Бережнов Иван Пантелеевич // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. ― Гродно, 2008. — С. 319—320. == Спасылкі == * [http://www.grsmu.by/ru/university/about/pochetnaja_doska/bereznov/ Бережнов Иван Пантелеевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240507055832/http://www.grsmu.by/ru/university/about/pochetnaja_doska/bereznov/ |date=7 мая 2024 }}{{ref-ru}} // Сайт [[ГрДМУ]] {{ізаляваны артыкул|date=2022-09-07}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беражноў Іван Панцялеевіч}} [[Катэгорыя:Рэнтгенолагі СССР]] [[Катэгорыя:Рэнтгенолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Радыёлагі СССР]] [[Катэгорыя:Радыёлагі Беларусі]] m33pbzuprewd5oj1pyl64macw3d631c 0 720802 5154772 4215574 2026-06-15T23:51:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154772 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Баляслававіч Янчарскі''' (нар. {{ДН|6|1|1952}}) — беларускі інжынер-будаўнік і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2012). == Біяграфія == Скончыў будаўнічы факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута. Працаваў у ААТ «МАПІД» з 1980 года<ref name="МТП">[https://bsc.by/ru/story/mapid-tolko-proryvnye-proekty МАПИД: ТОЛЬКО ПРОРЫВНЫЕ ПРОЕКТЫ!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220929091527/https://bsc.by/ru/story/mapid-tolko-proryvnye-proekty |date=29 верасня 2022 }} {{ref-ru}}</ref>, у тым ліку ў 2002—2015 гадах — яго генеральным дырэктарам<ref>[https://web.archive.org/web/20170325025217/http://mapid.by/about/rukovodstvo/ Первые руководители разных лет] {{ref-ru}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == Быў дэпутатам Мінскага гарадскога савета дэпутатаў 26-га склікання<ref>[https://news.21.by/other-news/2010/05/05/36020.html Минчане избрали депутатов] {{ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Янчарскі Іван Баляслававіч}} [[Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Будаўнікі СССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 26-га склікання]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Іўеўскага раёна]] n7ht7rmptouhclrmrxtlufhoybru7uv 0 720893 5154781 4216383 2026-06-16T01:45:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154781 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Станкевіч}} {{Вучоны}} '''Іван Мікалаевіч Станке́віч'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|||1829}} — {{ДС|2|3|1882}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Гісталогія|гісталогіі]] і [[Фармакалогія|фармакалогіі]], доктар медыцыны (1860){{sfn|БелЭн|2002}}, [[прафесар]]. == Біяграфія == Паходзіў з дваран [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. [[Католік]]. У 1852 годзе скончыў 2-ю Кіеўскую гімназію і паступіў на медыцынскі факультэт [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|Імператарскага ўніверсітэта Святога Уладзіміра]] ў [[Кіеў|Кіеве]]. Універсітэт скончыў са званнем лекара ў 1857 годзе. У 1858—1860 гадах<ref name="томск" /> для падрыхтоўкі да вучонага звання быў камандзіраваны за мяжу{{sfn|Бездзель, В. Я.|2018}}. Пасля вяртання ў займаўся прыватнай практыкай, адначасова працаваў ва ўніверсітэцкіх клініках і збіраў матэрыял для дысертацыі. 14 снежня 1860 года атрымаў ступень доктара медыцыны за дысертацыю «Гистология сухожилий в натуральном и патологическом состояниях» і быў прызначаны дацэнтам кафедры паталагічнай анатоміі i паталагічнай фізіялогіі Кіеўскага ўніверсітэта{{sfn|Бездзель, В. Я.|2018}}. З 1864 года экстраардынарны прафесар на кафедры фармакалогіі [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]], з 1870 (1865<ref name="томск">[http://persons.russianuniversityhistory.tsu.ru/content/станкевич-иван-николаевич Профессора и преподаватели российских университетов (вторая половина XVIII — начало XX в.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220930010003/http://persons.russianuniversityhistory.tsu.ru/content/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=30 верасня 2022 }} {{ref-ru}}</ref>{{sfn|Бездзель, В. Я.|2018}}) года — ардынарны прафесар. У вольны час аб’язджаў вёскі Харкаўскага павета і аказваў бясплатную медыцынскую дапамогу. У 1882 годзе з-за хваробы І. М. Станкевіч выйшаў у адстаўку<ref name="томск" />. Памёр 2 сакавіка 1882 года ў [[Харкаў|Харкаве]]{{sfn|Бездзель, В. Я.|2018}}. == Навуковая дзейнасць == Аўтар навуковых прац па вывучэнню гісталагічнай будовы [[Сухажылле|сухажылляў]], лекавага ўплыву карболазотнакіслага аміяку{{sfn|БелЭн|2002}}. Сярод апублікаваных прац: * Об операции искусственных преждевременных родов (1856); * Паталогоанатомические исследования о строении пахиоковых грануляций. — Киев, 1861; * Критический разбор рассуждения Вермана «о глазном зеркале» // Современная медицина. 1860. № 47-48; * О физиологическом действии карболазотнокислого аммиака и терапевтическое его употребление // Медицинский вестник. 1874. № 13. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Станке́віч Іван Мікалаевіч||149}} * {{Кніга|аўтар=Бездзель, В. Я.|загаловак=Беларускія вучоныя, даследчыкі і вынаходнікі ў галіне тэхнічных і натуральных навук (другая палова XVII — першая чвэрць ХХ ст.)|спасылка=http://www.rep.vstu.by/bitstream/handle/123456789/9754/Bel_vuchon_managraf2018.pdf|адказны=В. Я. Бездзель, В. М. Хаданёнак|месца=Віцебск|выдавецтва=УА «[[ВДТУ]]»|год=2018|старонак=179|старонкі=139—140|isbn=978-985-481-573-2|тыраж=100|ref=Бездзель, В. Я.}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|131220|Станкевіч Іван Мікалаевіч}} * [http://persons.russianuniversityhistory.tsu.ru/content/станкевич-иван-николаевич Профессора и преподаватели российских университетов (вторая половина XVIII — начало XX в.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220930010003/http://persons.russianuniversityhistory.tsu.ru/content/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=30 верасня 2022 }} {{ref-ru}} // [[Томскі дзяржаўны ўніверсітэт]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Станкевіч Іван Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Фармаколагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гістолагі]] [[Катэгорыя:Дактары медыцыны]] [[Катэгорыя:Постаці Імператарскага Харкаўскага ўніверсітэта]] 25lhrpt1knic19pms2wyfeejuh6jdyr 0 722532 5154614 4229135 2026-06-15T11:59:51Z DobryBrat 5701 дапаўненне, пунктуацыя 5154614 wikitext text/x-wiki '''Літвінаў''' — прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Валянцін Аляксандравіч Літвінаў]] — беларускі архітэктар. * [[Леў Маркавіч Літвінаў]] — беларускі рэжысёр. * [[Максім Максімавіч Літвінаў]] (1876—1951) — рэвалюцыянер, савецкі дыпламат і дзяржаўны дзеяч, Народны камісар замежных спраў СССР (1930—1939). == Гл. таксама == * [[Літвінава]] * [[Ліцвінаў]] {{неадназначнасць}} h33oxbjg4934taqhayj7ioxw7ni1dhy 0 725028 5154753 4994273 2026-06-15T21:05:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154753 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Брэнер}} '''Ёсеф Хаім Брэнер''' ({{Lang-he|יוסף חיים ברנר}} варыянты імя: Ёйсіф, Ёсіп, Ёсып Хаім, начасны [[псеўданім]] Дж. Хевер, {{Датанараджэння|11|9|1881}}, [[Нові Млыны (Барзнянскі раён)|Нові Млыны]] {{нп3|Сасніцкі павет|Сасніцкага павета|uk|Сосницький повіт}} [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]&nbsp;— {{Датасмерці|2|5|1921}}, на поўдзень ад Яфа)&nbsp;— яўрэйскі [[пісьменнік]], [[літаратурны крытык]] і [[перакладчык]], адзін з пачынальнікаў сучаснай літаратуры на [[Іўрыт|іўрыце]], таксама пісаў на [[ідыш]]ы. == Біяграфія == Нарадзіўся ў беднай [[Яўрэі|яўрэйскай]] сям’і ў [[Нові Млыны (Барзнянскі раён)|Новых Млінах]], да 10 год жыў у родным доме. Вучыўся ў розных ешывах, у тым ліку ў [[Почап]]е. Тут пасябраваў з [[Уры Гнесін]]ым, яны разам вывучалі сучасную літаратуру, выдавалі на старажытнай мове рукапісную газету «Гакол=Голас» і часопіс «Гаперах=Кветка», дзе з’явіліся яго першыя спробы пісьма. Пазней жыў у Беластоку, вучыўся ў дзядзькі перапісваць скруткі, рабіць тфіліны і мезузы. У 1897 годзе пераехаў у [[Гомель]], дзе апублікаваў сваё першае апавяданне «Бохан хлеба», а затым, у 1900 годзе, і зборнік апавяданняў. Уваходзіў у [[Гомельскі гурток яўрэйскіх пісьменнікаў|гурток]] яўрэйскіх пісьменнікаў ([[З. Анохі]], [[Г. Цэйтлін]]). Сышоўся з [[Мардэхай Коган|Мардэхаем Коганам]], у якога працаваў сакратаром, і з яго пляменнікам [[Борух-Мордка Коган|Борахам]]. Стаў [[бунд]]аўцам. Разам з Б. Коганам (псеўданім «Вергілій») выдаваў у Гомелі падпольную бундаўскую газету «Дэр камп». Выехаў у [[Беласток]]. У [[Варшава|Варшаве]] пазнаёміўся з Перацам, [[Абрам Рэйзен|Рэйзеным]] і [[Г. Д. Номберг|Номбергам]]. Вярнуўся ў Гомель, дзе даваў урокі іўрыта. У 1902 годзе зноў у Беластоку, працуе ў выдавецтве Коціка «Білдунг», там дзе і Рэйзен. У 1903 годзе быў прызваны ў армію (У некаторых выданнях сцвярджаецца, што ў 1901 ці 2). Год служыў у [[Арол (горад)|Арле]], з пачаткам руска-японскай вайны дэзерціраваў. Яго злавілі, але з дапамогай Бунда ўцёк. Атрад бундыстаў напаў на стражнікаў, калі тыя этапавалі вязняў з адной турмы ў другую. Брэнер эміграваў у [[Лондан]], дзе жыў у раёне Уайтчэпел, прымаў актыўны ўдзел у сацыялістычным руху {{нп3|Паалей-Цыён||uk|Поалей-Ціон}}, працаваў наборшчыкам у выдавецтве [[Ізраіль Нарадзіцкі|Нарадзіцкага]]. Пры падтрымцы Нарадзіцкага супольна з Гнесіным рэдагаваў і выдаваў у 1907-8 гадах часопіс «Ха-Меарэр» («Будзільнік» ці «Абуджэнне») на іўрыце, але чытачоў было не так многа. Няўдача пасварыла сяброў. У 1908 годзе пераехаў у [[Львоў|Лемберг]], дзе быў рэдактарам часопіса «Рэвівім=Патокі» (выйшла 2 нумары), выдаў на ідышы манаграфію пра жыццё пісьменніка [[Абрам Мапу|Абрама Мапу]]. Аб’ехаў Галіцыю. У 1909 годзе эміграваў у [[Палесціна|Палесціну]], якая ўваходзіла ў склад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]], працаваў рабочым на ферме ў [[Хадэра|Хадэры]], але затым з’ехаў у [[Іерусалім]], дзе рэдагаваў часопіс «Гапоэл гацаір». Спрабуючы ажыццявіць сіянісцкія ідэалы працы на зямлі, стаў земляробам у Эін-Ганіме (зараз раён [[Петах-Тыква|Петах-Ціквы]]). Пазнаёміўся з мысліцелем [[Арон Давід Гордан|А. Д. Горданам]], якому прысвяціў апавяданне «Мікан умікан». У 1915 годзе&nbsp;— у Яфа. Член Таварыства аматараў іўрыцкай сцэны. Апублікаваў артыкул пра хрысціянства — і быў абвінавачаны ў стасунках з місіянерамі. З’явіліся выказванні вядомых пісьменнікаў у абарону Брэнера, і падазрэнняў больш не было. Падчас Першай сусветнай вайны ён прыняў асманскае грамадзянства, што не дазваляла пакідаць краіну. Непрацяглы час выкладаў іўрыт і літаратуру ў гімназіі «Герцлія» ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]], потым прысвяціў сябе дапамозе [[бежанцы|бежанцам]]. Ажаніўся незадоўга да пачатку вайны. У 1920 годзе, ужо ў Брытанскай Палесціне, стаў членам рабочай камуны Гедуд-Хаавода, рэдактарам рабочай газеты «Га-Солел=Брук», адным з заснавальнікаў [[Гістадрут]]а. Загінуў [[2 мая]] [[1921|1921 года]] падчас арабскіх хваляванняў у Яфа. == Творчасць == Брэнэр усхваляў ідэалы [[сіянізм]]у, але таксама сцвярджаў, што [[Зямля Ізраільская|Эрэц-Ісраэль]]&nbsp;— проста яшчэ адна дыяспара і нічым не адрозніваецца ад іншых дыяспар. Друкаваўся ў розных газетах, старажытнаяўрэйскіх: Гамеліц, Гашылоах, Гаолам, Газман, Луах ахіасэф, Гацофэ, Гапоэл гацаір, Гаахдут і інш. — яўрэйскіх: «Дзі ідышэ велт» у Лондане, «Наер вег» у Вільні, «Кунст ун лэбм», «[[Цукунфт]]», «[[Ідышэр кемпэр]]» у ЗША, Ідышэр арбетэр, Лембергер тагеблат, Хайнт. — англійскай Jewish Chronicle. Пераклаў на яўрэйскую мову (ідыш) творы Герцля і Жабацінскага, «Дос нае гето» і «Фарвос вілн мір дафкэ Эрэц-ісроэл». На старажытнаяўрэйскую мову пераклаў з яўрэйскай, рускай творы А. Рэйзена, Пераца, Талстога, Дастаеўскага і іншых. === Бібліяграфія === * Меэмек ахор (Варшава, Тушыя — 1900), 79 ст<ref>{{Cite web |url=https://e-catalog.nlb.by/vufind/Record/BY-NLB-br647802 |title=Архіўная копія |access-date=1 снежня 2024 |archive-date=7 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207195555/https://e-catalog.nlb.by/vufind/Record/BY-NLB-br647802 |url-status=dead }}</ref>. * Бахорэф (1904) * Меэвер легівулін (Лондан, 1907), 84 ст. * Ло клум * Шэхол вехішалон (Нью-Ёрк, 1920), 282 ст. * Бен маім лемаім (Варшава, 1910), 84 ст. * Мікан умікан (тамсама, 1910), 192 ст. Выйшлі выбраныя апавяданні, збор твораў у 8 тамах. Пасмяротна выйшла ліставанне Брэнера, якое падрыхтаваў {{нп5|Менахем Пазнанскі||he|מנחם פוזננסקי}} (Тэль-Авіў, 1940), зборнік «Гакетавім гаідзіім, дзі ідышэ шрыфтн» (Ізраіль, 1985). == Памяць == * Драма [[Аарон Цэйтлін|Арна Цайтліна]] «Брэнер». * Гіват Брэнэр, найбуйнейшы [[кібуц]] у [[Ізраіль|Ізраілі]], на поўдзень ад Рэхавота, названы ў гонар Ёсефа Хаіма Брэнера. Яго імя носіць прэстыжная Брэнераўская літаратурная прэмія. {{зноскі}} == Літаратура == * Еврейская энциклопедия. Том 4, с. 1347—1351. * Энциклопедия иудаизма. Гютерсло 1971, ISBN 3-570-05964-2, с. 117. * [https://congressforjewishculture.org/people/6208/ Leksikon fun der nayer yidisher literatur] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Брэнер Ёсеф Хаім}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] imemtgrdwn20iinl6164qxml341nnwc 0 728029 5154776 5016817 2026-06-16T00:07:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154776 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Увараў}} {{ДД}} '''Іван Васільевіч Увараў''' ({{lang-ru|Иван Васильевич Уваров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў лістападзе 1901 года ў рабочай сям’і, [[рускі]]. У 1913—1917 гадах вучыўся ў рамесных майстэрнях, скончыў марксісцка-ленінскія курсы. У 1912—1919 гадах працаваў у рамесных майстэрнях. У 1919—1920 гадах служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], чырвонаармеец і палітрук. У 1920—1921 гадах — наркам пуцявых дарог па Варонежскім вузле<ref name="molochnoe">{{Cite web |url=https://molochnoe.ru/resources/files/academy/history/rektori.pdf |title=Они возглавляли наш вуз |access-date=20 снежня 2022 |archive-date=20 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220055827/https://molochnoe.ru/resources/files/academy/history/rektori.pdf |url-status=dead }}</ref>. У 1922—1924 гадах — старшыня Варонежскіх валаснога і раённага выканаўчага камітэтаў. У 1924—1927 гадах — упаўнаважаны Губпрафсавета. У 1927—1928 гадах — загадчык дрэваапрацоўчых майстэрняў. У 1928—1929 гадах — інструктар у Варонежскім раённым камітэце УКП(б), сакратар парткама завода «Камінтэрн». У 1929—1930 гадах — старшыня акруговага калгассаюза<ref name="molochnoe"/>. У 1930 годзе скончыў курсы дырэктараў свінасаўгасаў пры [[ЦК УКП(б)]] у Маскве. У 1930—1931 гадах — кіраўнік групы саўгасаў БССР «Свінагадаб’яднання» (Масква). З лістапада 1931 года па 1933 год — дырэктар [[Віцебскі ветэрынарны інстытут|Віцебскага ветэрынарнага інстытута]]<ref>{{Cite web |url=https://www.vsavm.by/istoriya-akademii/ |title=История учреждения образования «Витебская ордена „Знак Почета“ государственная академия ветеринарной медицины» |access-date=27 лістапада 2024 |archive-date=16 красавіка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416192726/https://www.vsavm.by/istoriya-akademii/ |url-status=dead }}</ref>. У 1933—1935 гадах — намеснік дырэктара па адміністратыўна-гаспадарчай частцы [[Валагодскі сельскагаспадарчы інстытут|Валагодскага сельскагаспадарчага інстытута]]. У 1935—1936 гадах — дырэктар Валагодскага сельскагаспадарчага інстытута, выкладчык па палітпадрыхтоўцы<ref name="molochnoe"/>. Прыгавораны да расстрэлу па так званых «сталінскіх спісах» па Валагодскай вобласці РСФСР [АП РФ, вопіс 24, справа 416, ліст 102]. Расстраляны 24 красавіка 1938 года на расстрэльным палігоне «Барскае» каля пасёлка Барскае (цяпер — Майскае) Валагодскага раёна Валагодскай вобласці РСФСР<ref>[https://newsvo.ru/blogovo/110659 Кедровая роща. Имена из небытия]</ref>. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Увараў Іван Васільевіч}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў РСФСР]] n8gf8xuc3vjx1573jfu7hf660du39l3 0 728937 5154634 5070707 2026-06-15T12:49:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154634 wikitext text/x-wiki {{Картка АС|name=TempleOS|logo=TempleOS logo.png|screenshot=VirtualBox TempleOS x64 27 02 2021 20 43 48.png|caption=TempleOS 5.03|developer=[[Тэры А. Дэвіс]]|family=|released={{Start date and age|2005}} (як Аперацыйная сістэма «J») <br /> {{Start date and age|2013}} (як TempleOS)|license=[[Public domain]]|latest_release_version=5.03|latest_release_date={{Start date and age|2017|11|20}}|kernel_type=Маналітнае|working_state=Скончаная|supported_platforms=[[x64]]}} '''TempleOS''' (раней '''Аперацыйная сістэма «J»''' або '''J Operating System''', '''LoseThos''' і '''SparrowOS''') — гэта легкаважная [[аперацыйная сістэма]] (АС) на [[Біблія|біблейскую]] тэматыку, распрацаваная як [[Трэці храм]], прадказаны ў Бібліі. Яна была створана амерыканскім праграмістам [[Тэры А. Дэвіс]]ам, які распрацоўваў яе ў адзіночку на працягу дзесяцігоддзя пасля серыі [[Маніякальны сіндром|маніякальных эпізодаў]], якія ён пазней апісаў як [[адкрыццё]] ад Бога. Сістэма характарызавалася як сучасная АС для [[x86 64|x86-64]] [[Commodore 64]] з выкарыстаннем інтэрфейсу, падобнага на сумесь [[DOS]] і [[Турба С|Turbo C]]. Дэвіс абвясціў, што такія функцыі сістэмы, як раздзяляльнасць 640x480, 16-каляровы дысплей і аднагаласавы [[гук]], былі распрацаваны ў адпаведнасці з прамымі інструкцыямі Бога.<ref name="Vice">{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_us/article/wnj43x/gods-lonely-programmer|title=God's Lonely Programmer|last=Hicks|first=Jesse|date=November 25, 2014|work=[[Vice (magazine)|VICE Motherboard]]|archive-date=Май 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503193635/http://motherboard.vice.com/read/gods-lonely-programmer|subtitle=live|language=en}}</ref> АС была запраграмавана на арыгінальнай разнавіднасці [[C (мова праграмавання)|C]] (пад назвай HolyC, [[Літаральны пераклад|літ.]]: «''святы C''») замест [[BASIC]] і ўключала арыгінальны [[Аматарскі сімулятар палёту|сімулятар палёту]], [[кампілятар]] і [[Ядро аперацыйнай сістэмы|ядро]]. Упершыню выпушчаная ў 2005 годзе як Аперацыйная сістэма «J», TempleOS была перайменавана ў 2013 годзе і апошні раз абнаўлялася ў 2017 годзе. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Тэры А. Дэвіс}} [[Файл:Terry_A._Davis_(cropped).jpg|злева|міні| [[Тэры А. Дэвіс]]]] Тэры А. Дэвіс (1969–2018) пачаў адчуваць рэгулярныя маніякальныя эпізоды ў 1996 годзе, што прывяло яго да шматлікіх знаходжанняў у псіхіятрычных бальніцах. Першапачаткова ў яго быў дыягнаставаны [[Біпалярны афектыўны разлад|біпалярны разлад]], а потым ён быў прызнаны [[Шызафрэнія|шызафрэнікам]] і да канца жыцця заставаўся беспрацоўным.<ref name="Vice" /> Ён пакутаваў ад ілюзій касмічных прышэльцаў і ўрадавых агентаў, якія прымусілі яго ненадоўга шпіталізаваць з-за праблем з псіхічным здароўем.<ref name="Vice" /><ref name="oQdQ5">{{Cite web|title=Temple OS, un système d'exploitation pour parler à Dieu codé par un fou génial|first=Quentin|last=Bruet-Ferréol|work=[[Slate (magazine)|Slate.fr]]|date=May 13, 2014|url=http://www.slate.fr/story/86549/temple-os-systeme-exploitation-parler-dieu|language=fr|archive-date=December 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221123755/http://www.slate.fr/story/86549/temple-os-systeme-exploitation-parler-dieu|subtitle=live}}</ref> Пасля таго, як ён сам апісаў «адкрыццё», ён абвясціў, што знаходзіцца ў непасрэднай сувязі з Богам, і што Бог сказаў яму, што аперацыйная сістэма прызначана для [[Трэці храм|трэцяга Божага храма]].<ref name="Vice" /> Дэвіс пачаў распрацоўку TempleOS прыкладна ў 2003 годзе.<ref name="New Stack">{{Cite web|url=https://thenewstack.io/the-troubled-legacy-of-terry-davis-gods-lonely-programmer/|title=The Troubled Legacy of Terry Davis, 'God's Lonely Programmer'|website=The New Stack|date=September 23, 2018|last=Cassel|first=David|archive-date=September 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928201148/https://thenewstack.io/the-troubled-legacy-of-terry-davis-gods-lonely-programmer/|subtitle=live}}</ref> Адной з ранніх назваў была «Аперацыйная сістэма „J“», перш чым яна была перайменавана ў «LoseThos», спасылка на сцэну з фільма «''[[Узвод (фільм)|Узвод]]''» 1986 года.<ref name="Vice" /> У 2008 годзе Дэвіс напісаў, што LoseThos ''«перш за ўсё прызначана для стварэння відэагульняў.'' ''Яна не мае падтрымкі сеткі або Інтэрнэту. На мой погляд, гэта было б вынаходства ровара нанова»''.<ref name="aHVW0">{{Cite web|last=Davis|first=Terry A.|title=The LoseThos IBM PC Operating System|url=http://www.losethos.com/|website=LoseThos|date=2008|subtitle=dead|access-date=1 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216012330/http://www.losethos.com/|archive-date=16 снежня 2008|url-status=dead}}</ref> Іншая назва, якую ён выкарыстаў, была «SparrowOS», перш чым спыніцца на «TempleOS».<ref name="Tech Republic">{{Cite web|title=TempleOS: an educational tool for programming experiments|first=James|last=Sanders|website=[[TechRepublic]]|date=January 21, 2014|url=http://www.techrepublic.com/blog/software-engineer/templeos-an-educational-tool-for-programming-experiments/|archive-date=April 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416045403/http://www.techrepublic.com/blog/software-engineer/templeos-an-educational-tool-for-programming-experiments/|subtitle=live}}</ref> У сярэдзіне 2013 года на яго сайце было абвешчана: ''«Храм Божы скончаны.'' ''Цяпер Бог забівае [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]], каб яно не распаўсюджвалася {{Sic}}»''.<ref name="pQw0Uy">{{Cite web|last=Davis|first=Terry A.|title=The Temple Operating System|url=http://www.templeos.org|website=TempleOS|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703141455/http://www.templeos.org/|archive-date=July 3, 2013|date=2013|subtitle=live}}</ref> Дэвіс памёр пасля збіцця цягніком 11 жніўня 2018 года.<ref name="Dalles Chronicle">{{Cite news|last=Cecil|first=Neita|date=September 7, 2018|title=Man killed by train had tech following|website=The Dalles Chronicle|url=https://www.columbiagorgenews.com/thedalleschronicle/news/man-killed-by-train-had-tech-following/article_1f03fc0d-c223-5f20-a915-460fce4299f1.html|url-status=live|archive-date=https://web.archive.org/web/20201108002150/https://www.columbiagorgenews.com/thedalleschronicle/news/man-killed-by-train-had-tech-following/article_1f03fc0d-c223-5f20-a915-460fce4299f1.html}} {{Патрэбна падпіска}}</ref> == Агляд сістэмы == TempleOS — гэта 64-разрадная [[аперацыйная сістэма]] [[Персанальны камп’ютар|ПК]], якая з’яўляецца: [[Сумесная шматзадачнасць|шматзадачнай без выцяснення]],<ref name="NwxlE2">{{cite web|last=Davis|first=Terry A.|date=n.d.|title=Scheduler|url=http://www.templeos.org/Wb/Kernel/Sched.html|website=The TempleOS Source Code|access-date=June 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601003411/http://www.templeos.org/Wb/Kernel/Sched.html|archive-date=June 1, 2016}}</ref> [[Шмат'ядравы працэсар|шмат’ядравай]], [[Грамадскі набытак|агульнадаступнай]], [[адкрытае праграмнае забеспячэнне|з адкрытым зыходным кодам]], толькі [[Ахоўнае кольца|з кольцамі 0]], [[Аперацыйная сістэма адзінай адраснай прасторы|з адзінай адраснай прасторай]], несеткавай і прызначанай для рэкрэацыйнага праграмавання.<ref name="GVu103">{{Cite web|title=TempleOS : le système d'exploitation qui parle à Dieu|trans-title=TempleOs: The operating system that talks to God|first=Bruno|last=Mathieu|work=[[Tom's Guide]]|date=November 28, 2014|access-date=April 21, 2015|url=http://www.tomsguide.fr/actualite/templeos-systeme-exploitation-parler-dieu,45703.html|language=fr|archive-date=July 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702190251/http://www.tomsguide.fr/actualite/templeos-systeme-exploitation-parler-dieu,45703.html|url-status=live}}</ref> АС працуе з 8-бітным [[ASCII]] з графікай у [[Зыходны код|зыходным кодзе]] і мае [[Графічная бібліятэка|бібліятэку 2D і 3D графікі]], якая працуе ў 640x480 [[VGA]] з 16 колерамі.<ref name="Tech Republic" /> Як і большасць сучасных аперацыйных сістэм, яна падтрымлівае клавіятуру і мыш. Таксама яна падтрымлівае [[Файлавая сістэма|файлавыя сістэмы]] [[ISO 9660]], [[Табліца размеркавання файлаў|FAT32]] і RedSea (апошняя створана Дэвісам) з падтрымкай сціскання файлаў.<ref name="00yK12">{{Cite web|last=Davis|first=Terry A.|date=n.d.|url=http://www.templeos.org/Wb/Doc/Features.html#l1|title=The Temple Operating System|website=www.templeos.org|access-date=March 30, 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331120502/http://www.templeos.org/Wb/Doc/Features.html#l1|archive-date=March 31, 2017}}</ref> Па словах Дэвіса, многія з гэтых спецыфікацый, такія як раздзяляльнасць 640x480, 16-каляровы дысплей і адзіны гукавы голас, былі даручаны яму Богам. Ён патлумачыў, што абмежаваная раздзяляльнасць павінна была палегчыць дзецям маляванне ілюстрацый да Бога.<ref name="Vice" /> Аперацыйная сістэма ўключае арыгінальны [[Аматарскі сімулятар палёту|сімулятар палёту]], [[кампілятар]] і [[Ядро аперацыйнай сістэмы|ядро]].<ref name="New Stack" /> Адна праграма ў камплекце, «Пасля Егіпта» — гэта гульня, у якой гулец едзе да біблейскага [[Палаючы куст|палаючага куста]], каб выкарыстаць «высакаскорасны секундамер». Секундамер павінен дзейнічаць як [[аракул]], які генеруе псеўдавыпадковы тэкст, што Дэвіс параўнаў з [[Уіджа|дошкай Уіджа]] і [[Глоссолалия|гласалаліяй]].<ref name="Tech Republic" /> Прыклад згенераванага тэксту наступны:{{cquote|«сярод даручанага ў пакаранне рэзультату распуснасць праверыла паведаміла пастанавіла пачуццё думак нягоды нябёс Дакоты край Пакуты наблізіў прыманне перамяшчаюшчагася банкету Канста жэмчуг робіць міласціну ўцямляючы нікчэмнасць<ref name="Tech Republic" />». {{oq|en|«among consigned penally result perverseness checked stated held sensation reasonings skies adversity Dakota lip Suffer approached enact displacing feast Canst pearl doing alms comprehendeth nought<ref name="Tech Republic" />».}}}} TempleOS была напісана на [[Мова праграмавання|мове праграмавання]], распрацаванай Дэвісам у якасці сярэдзіны паміж [[C (мова праграмавання)|C]] і [[C++]], першапачаткова называлася «C+» (C Plus), пазней перайменаваная ў «HolyC».<ref name="Tech Republic" /> Ён выконвае функцыю мовы [[Shell (вылічэнні)|абалонкі]], дазваляючы пісаць і выконваць цэлыя праграмы знутры абалонкі. [[Інтэграванае асяроддзе распрацоўкі|IDE]], якая пастаўляецца з TempleOS, падтрымлівае некалькі функцый, такіх як убудаванне відарысаў у код. Ён выкарыстоўвае нестандартны тэкставы фармат (вядомы як DolDoc), які падтрымлівае гіпертэкставыя спасылкі, відарысы і 3D-сеткі для ўбудавання ў стандартныя файлы ASCII; напрыклад, файл можа мець трохмерную мадэль танка, якая круціцца, як каментарый у зыходным кодзе. Большасць кода ў АС [[Своечасовая кампіляцыя|кампілюецца]] з дапамогай JIT, і звычайна рэкамендуецца выкарыстоўваць кампіляцыю JIT у адрозненне ад [[Апераджальная кампіляцыя|стварэння двайковых файлаў]].<ref name="Xb6vH">{{Cite web|last=Mitton|first=Richard|date=June 8, 2015|url=http://www.codersnotes.com/notes/a-constructive-look-at-templeos/|title=A Constructive Look At TempleOS|work=www.codersnotes.com|archive-date=March 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326220328/http://www.codersnotes.com/notes/a-constructive-look-at-templeos/|subtitle=live}}</ref> У рэшце рэшт, Дэвіс напісаў больш за 100 000 радкоў кода для АС.<ref name="New Stack" /> == Крытычнае ўспрыняцце == TempleOS атрымала ў асноўным «спачувальныя» водгукі. Тэхналагічны журналіст Дэвід Кассель выказаў меркаванне, што ''«вэб-сайты аб праграмаванні спрабавалі знайсці неабходнае цярпенне і разуменне, каб задаволіць Дэвіса»''.<ref name="New Stack" /> [[TechRepublic]] і [[OSNews]] апублікавалі пазітыўныя артыкулы аб працы Дэвіса, нават калі Дэвіс быў забаронены ў апошнім за варожыя каментарыі, накіраваныя на чытачоў і супрацоўнікаў.<ref name="New Stack" /> У сваім аглядзе для TechRepublic Джэймс Сандэрс прыйшоў да высновы, што ''«TempleOS з'яўляецца сведчаннем адданасці і страсці аднаго чалавека, які дэманструе сваю тэхналагічную здольнасць.'' ''Ёй не патрэбна быць чымсьці большым»''.<ref name="Tech Republic" /> Рэдактар OSNews Крок Камен пісаў, што АС ''«паказвае, што вылічальная тэхніка ўсё яшчэ можа быць [[Аперацыйная сістэма для аматараў|хобі]]; чаму ўсе так сур'ёзна ў нашы дні?'' ''Калі я хачу закадзіраваць АС, якая выкарыстоўвае інтэрпрэтацыйны танец у якасці метаду ўводу, мне трэба дазволіць гэта зрабіць, няхай такія кампаніі, як [[Apple]], будуць праклятыя».'' У 2017 годзе АС была паказана як частка [[Ар брут|мастацкай выставы аўтсайдэраў]] у [[Буронь|Буроні]], [[Францыя]].<ref name="V8Jxt">{{Cite web|url=http://diagonaledelart.blogs.liberation.fr/2017/01/13/art-brut-20/|title=la Diagonale de l'art - ART BRUT 2.0|last=Godin|first=Philippe|date=January 13, 2017|website=[[Libération]]|language=fr|access-date=1 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20170419101759/http://diagonaledelart.blogs.liberation.fr/2017/01/13/art-brut-20/|archive-date=19 красавіка 2017|url-status=dead}}</ref> == Спадчына == Пасля смерці Дэвіса рэдактар OSNews Том Хольверда напісаў: ''«Дэвіс відавочна быў таленавітым праграмістам: напісаць усю аперацыйную сістэму — гэта не дробязь, і было сумна бачыць, што яго псіхічнае захворванне паўплывала на яго»''.<ref name="Ap145">{{Cite web|title=Creator of TempleOS, Terry Davis, has passed away|url=https://www.osnews.com/story/30710/creator-of-templeos-terry-davis-has-passed-away/|archive-date=Студзень 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117025950/https://www.osnews.com/story/30710/creator-of-templeos-terry-davis-has-passed-away/|subtitle=live|language=en}}</ref> Адзін фанат назваў Дэвіса ''«легендай праграмавання»'', а іншы, камп’ютарны інжынер, параўнаў распрацоўку TempleOS з хмарачосам, пабудаваным адным чалавекам.<ref name="Dalles Chronicle2">{{cite news|last=Cecil|first=Neita|date=Верасень 7, 2018|title=Man killed by train had tech following|work=The Dalles Chronicle|url=https://www.columbiagorgenews.com/thedalleschronicle/news/man-killed-by-train-had-tech-following/article_1f03fc0d-c223-5f20-a915-460fce4299f1.html|url-status=live|access-date=Лістапад 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108002150/https://www.columbiagorgenews.com/thedalleschronicle/news/man-killed-by-train-had-tech-following/article_1f03fc0d-c223-5f20-a915-460fce4299f1.html|archive-date=Лістапад 8, 2020|language=en}} {{subscription}}</ref> Ён дадаў, што ''«насамрэч мяне ашаламляе, што ўсё гэта напісаў адзін чалавек»'' і што ''«неадмыслоўцу цяжка зразумець, якое фенаменальнае дасягненне»'' — напісаць у адзіночку цэлую аперацыйную сістэму.<ref name="Dalles Chronicle2" /> TempleOS знаходзіцца ў адкрытым доступе. Сям'я Дэвіса пажадала, каб фанаты рабілі ахвяраванні [[Нацыянальны альянс па псіхічных захворваннях|Нацыянальнаму альянсу псіхічных захворванняў]] і іншым арганізацыям, якія «працуюць над тым, каб палегчыць боль і пакуты, выкліканыя псіхічнымі захворваннямі».<ref name="pQw0Uy" /> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://templeos.org/ Вэб-сайт TempleOS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180109104820/http://templeos.org/ |date=9 студзеня 2018 }} * [[iarchive:TerryADavis TempleOS Archive|Поўны архіў матэрыялаў TempleOS і Тэры А. Дэвіса]] * [[iarchive:TempleOS Website Archive|Архіў сайта і аперацыйнай сістэмы TempleOS]] * [[iarchive:TempleOS ISO Archive|Архіў загрузачных ISO-вобразаў TempleOS]] * [https://github.com/cia-foundation/TempleOS Зыходны код TempleOS] {{Аперацыйная сістэма}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-01-02}} [[Катэгорыя:Свабодныя аперацыйныя сістэмы]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2013 годзе]] e4z8bx1ay3l6ondrvu1ppnictgujsqi 4 728988 5154874 5153545 2026-06-16T08:01:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* */ новая тэма 5154874 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Дапрацаваць шаблон == Хто ў нас там цяпер за тэхнічны бок даказвае? Не працуе на старонках неадназначнасцей цыклічнае ўключэнне шаблона Шаблон:NL (гл. старонку [[Бах]]), хоць у рускай вікі гэтае ўкладанне працуе. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:01, 16 чэрвеня 2026 (+03) == Абмеркаванне праекта правілаў [[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект]] == Стварыў праект правіла наконт блакіровак. Фактычна, скампіляваў [[:en:Wikipedia:Blocking policy]] і [[:ru:Википедия:Блокировки]], плюс некалькі ўдакладненняў пад нашыя рэаліі. Запрашаю да абмеркавання. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:05, 11 чэрвеня 2026 (+03) :выглядае нядрэнна. Вядома, гэта пачатковая версія, якую яшчэ можна будзе дапаўняць + выразны фокус на сітуацыі з маёй блакіроўкай былога адміністратара. Можа можна падабраць больш агульныя фармулёўкі, але агулам выглядае добра, ёсць працэдура, чым і цешуся. Дзякуй за працу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:07, 11 чэрвеня 2026 (+03) ::Насамрэч, не могу сказаць, што неяк асабліва факусаваўся на той сітуацыі. Дадаў рэкамендацыі па матывах, але абавязковыя правілы гэта прамы пераклад. ::Калі нейкія фармулёўкі рэжуць вока, давайце абмяркоўваць і правіць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:03, 12 чэрвеня 2026 (+03) == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 23:19, 17 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) ::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation. ::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks. ::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03) :::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03) :::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] "год бяздзейнасці" [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 23:08, 17 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::: ''Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй''. І як, нарыхтаваў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:14, 27 мая 2026 (+03) :::::::::Падрыхтаванай прапановы яшчэ нажаль не маю. Але ідэя даволі простая: узяць за аснову [[:en:Wikipedia:Blocking_policy]] або [[:ru:Википедия:Блокировки]], пасля перакладу і дапрацоўкі пад нашыя патрэбы выставіць на абмеркаванне, каб прыняць як правіла. Калі ёсць ахвотныя заняцца, з радасцю падзялюся. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 28 мая 2026 (+03) :::::::::: Яшчэ працытую калегу: ''Ідэй у нас і саміх хапае, дзе б яшчэ рук набрацца.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:07, 28 мая 2026 (+03) :::::::::::[[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект|Рукі знайшліся]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:07, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников == Здравствуйте, Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026. Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах. Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами. Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях. Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись. Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh С наилучшими пожеланиями, <br>Каро <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30591666 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:06, 27 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-05-28_Wikipedias&oldid=30597357 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:14, 27 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> rxli4j37jzf1zckfbirpq2st2m52ko9 4 729023 5154743 5154601 2026-06-15T20:17:26Z EPIC 106830 /* Вынік */ Адказ 5154743 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == {{закрыта}} * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 09:39, 29 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:20, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 20:49, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:KastusK|KastusK]] ([[Размовы з удзельнікам:KastusK|размовы]]) 22:16, 5 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 09:26, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:21, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} - даверуся рэкамендацыі M.L. З улікам ненармальнасці цяперашняй сітуацыі. Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. "--[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:13, 7 мая 2026 (+03)" # {{за}}. [[Удзельнік:Bahusia|Bahusia]] ([[Размовы з удзельнікам:Bahusia|размовы]]) 14:13, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. M.L. - крэмень. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 15:27, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Vadim i z|Vadim i z]] ([[Размовы з удзельнікам:Vadim i z|размовы]]) 18:12, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Hjalmar|Hjalmar]] - па рэкамендацыі M.L. ([[Размовы з удзельнікам:Hjalmar|размовы]]) 23:31, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. Па рэкамендацыі MocnyDuham. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 12:57, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:26, 8 мая 2026 (+03) # {{За}} аргументацыю ўхваляю. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:53, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:anbork|Anbork]] ([[Размовы з удзельнікам:anbork|размовы]]) 15:39, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. У добры шлях! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. Лепей так, чым ніяк [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 20:05, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Андрэй 2403 Б|Андрэй 2403 Б]] ([[Размовы з удзельнікам:Андрэй 2403 Б|размовы]]) 20:52, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:44, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Artagonist|Artagonist]] ([[Размовы з удзельнікам:Artagonist|размовы]]) 00:46, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Bk1949|Bk1949]] ([[Размовы з удзельнікам:Bk1949|размовы]]) 00:52, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} {{за}} {{за}} --[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 07:30, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 08:27, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:38, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Gruszecki|Gruszecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Gruszecki|размовы]]) 23:37, 9 мая 2026 (+03) # {{за}}. Калі шчыра, я не зразумеў чым будзе займацца новы адміністратар. Але падтрымаю меркаванне супольнасці, што гэта нешта патрэбнае [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 07:37, 10 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Vlad Shmeklia|Vlad Shmeklia]] ([[Размовы з удзельнікам:Vlad Shmeklia|размовы]]) 10:03, 11 мая 2026 (+03) === Супраць === {{закрыта-канец}} === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую.--[[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Размовы з удзельнікам:Lesnas ättling|размовы]]) 14:05, 28 красавіка 2026 (+03) : Як паказвае практыка: галоўнае заходзіць два разы на год. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 28 красавіка 2026 (+03) :Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:11, 7 мая 2026 (+03) Пытанне даверу, вядома, актуальнае для грамады, якая кандыдата ў большасці не ведае. Мушу патлумачыць, гэта вырашаецца ўзаемным кантролем схавальнікаў -- назіраннем аднаго за другім, а таксама за сцюардамі. Сцюарды таксама будуць назіраць за схавальнікамі. Прагляд схаванай гісторыі гэта асобная працэдура, як ведаю, за чатыры гады ні разу не было такога. Без схавальнікаў кантроль цалкам пераходзіць да сцюардаў. Што і як яны робяць мы не будзем ведаць, гэта такое самае пытанне даверу, але ў цёмную. Удзельнік не выпадковы, бачна прынамсі са стажу, да сцягу не імкнуўся. Я звяртаўся і да ўдзельнікаў са стажам 20+ гадоў, але ім жыццёвыя абставіны не дазволілі. Ведаю, хто гэты ўдзельнік у жыцці і сам давяраю, што, аднак, гарантый не дае, як і дэананімізацыя. Проста выпадкова можна натрапіць на што заўгодна, нават і болей малаімавернае здараецца, але, паўтаруся, будзе назіранне. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:33, 8 мая 2026 (+03) :@[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]]. Падключэнне новага не адміна, а oversight адновіць функцыянаванне сістэмы хавання гісторыі правак, якая з 2022 года працавала ў БелВікі. З адным oversight яна не працуе, трэба мінімум двое. Правы адміна па правілах не трэба, але са сцюардамі не ўгадаеш і тады давядзецца рабіць яшчэ адно галасаванне. Таму адразу, падкрэслена ''апцыянальна'', прапанавана ўхваліць і адмін-правы. Без уласнай сістэмы кожнае хаванне -- асобны зварот да сцюардаў, якія і не ў кантэксце, і беларускай не ведаюць, гэта лішнія пытанні і магчымыя адхіленні заявак. Калі ёсць свая сістэма, сцюарды ў лакальныя справы не ўмешваюцца, па-другое, калі ўмяшаюцца мы гэта зможам ведаць, хто і куды. Хаванне праз oversight, а не праз адмінаў (як з 7 красавіка вымушана робіцца), лепей тым, што не толькі закрывае інфармацыю ў гісторыі старонкі, але і выдаляе праўкі з ўкладу ўдзельніка. Аказацца за кратамі за стылістычныя праўкі якога-небудзь артыкула -- сумнеўнае задавальненне, калі рабіў іх 5-15 гадоў таму, нічога не падазраючы пра будучыню. Паўтаруся, гэта ўласны кантроль за дзеяннямі з гісторыя правак у БелВікі. Ранейшы oversight -- Mienski, нічога адмысловага за 4 гады не рабіў, толькі думаў пра сваю і свайго ўліковага запісу бяспеку. Будзем спадзявацца, што і новаму oversight нічога не давядзецца рабіць. Толькі сваёй наяўнасцю забяспечваць функцыянаванне сістэмы, якая дае кантроль і болей ананімнасці. Адзначу таксама, гэтая сістэма зыходна не разлічана на пагрозы з якімі сутыкнулася наша грамада, дадаткова трэба самому дбаць пра інфа-бяспеку, незалежна ці працуе яна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:35, 10 мая 2026 (+03) Just on a purely procedural note, this discussion appears valid per policy (over 25 votes and enough support) and can be sent to us stewards once closed. Noting that before we can grant the rights, the candidate will need to sign the confidentiality agreement (instructions are listed [[foundation:Legal:Wikimedia Foundation Confidentiality Agreement for Nonpublic Information/How to sign|here]]). [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 20:22, 10 мая 2026 (+03) === Вынік === '''Прадвынік''': Атрымана 35 галасоў, адпаведных нашым правілам, і 1 голас (user:Anbork), магчыма, адпаведны патрабаванням Мета-Вікі, але не мае нашага цэнзу 100+ правак. Агулам 36 галасоў, з іх 36 (100%) ухваляе прызначэнне. Вынік, напэўна, мусіць падвесці адмін. Lesnas ättling паведаміў, са спасылкай, што даў сцюард вышэй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:00, 11 мая 2026 (+03) :1 голас (user:Vlad Shmeklia) дададзены пасля тэрміну закрыцця галасавання, але прыдатны стажам і цэнзам. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:03, 11 мая 2026 (+03) : Прадвынік карэктны. "Пераношу" яго ў Вынік. {{u|Lesnas ättling}}, калі ласка, падпішыqе дакумент, які [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#c-EPIC-20260510172200-Каментары|выслаў удзельнік EPIC вышэй]]. : @[[Удзельнік:EPIC|EPIC]], the local vote meets our Wikipedia's standards. As a local administrator, I have summarized the result. I asked the user to sign the agreement with the Foundation. Is there anything I need to do on my end, such as posting on Meta? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 11 мая 2026 (+03) ::{{ping|MocnyDuham}} Yes, please place a request on Meta, under [[m:Steward requests/Permissions#Oversight access]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:06, 11 мая 2026 (+03) ::: Done! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:18, 11 мая 2026 (+03) ::::{{ping|M.L.Bot}} Could you ask the candidate to sign the confidentiality agreement, as well as enable two-factor authentication (which is required for this role)? The stewards have not received any response. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 17:29, 16 мая 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]] good day. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] has attempted to sign the agreement multiple times, but it's not working on his smartphone. We discussed this yesterday, and he mentioned he would try once more. I’m going to text him now about two-factor authentication; if he doesn't have it enabled, that might be why the issue is occurring. He is currently on a business trip and prefers not to log in using an unfamiliar desktop. From a security perspective, I believe this is a reasonable precaution. If the smartphone attempt fails again, we will need to wait a few weeks until Lesnas ättling returns home to his personal computer. No one expected such issues to arise. It is not a matter of negligence, but unfortunately, due to purely technical difficulties. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:26, 16 мая 2026 (+03) ::::::{{ping|M.L.Bot}} I'd just like to note that the NDA was approved and listed on the noticeboard. We still cannot grant pending the user enabling 2FA, but just as a note that we're on the right track here and it's only a matter of time before we can approve the request. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:34, 26 мая 2026 (+03) :::::::{{ping|EPIC}}, greetings. Thank you, I am aware of this, but it is very kind of you to look after us and provide this extra notification. Lesnas ättling is also aware of the need to set up 2FA, and I hope he can overcome the difficulties with his smartphone regarding this matter in the near future. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:18, 26 мая 2026 (+03) ::::::::{{ping|M.L.Bot}} Thank you. Noting that if Lesnas ättling has problems setting up 2FA, they can otherwise choose the option to add a security key, which can be done through a smartphone and doesn't require a separate app. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:56, 27 мая 2026 (+03) ::::::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]] hello colleague, I have received information that 2FA has finally been enabled. If this is indeed the case, please activate the rights for both oversighters. Also, could you please clarify the current interpretation of "activity" for oversighters? What exactly is the minimum required activity to prevent another unfortunate case of rights removal, which put us in this difficult situation in the first place? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:07, 15 чэрвеня 2026 (+03) :::::::::{{ping|M.L.Bot}} Sorry for the delay, this has been done now. To clarify, the inactivity criteria for oversighters is one year with no local activity (no edits or logged actions), regardless of whether or not this activity is related to the use of oversight rights. This wiki is still in a rather vulnerable situation since the removal of one local oversighter will result in removal of the second one, but as long as both users can keep up their activity according to policy, they won't be at risk. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 23:17, 15 чэрвеня 2026 (+03) gzqzi9hc6mnvarjw5xe2lsb4g2ka505 0 734630 5154777 4410078 2026-06-16T00:16:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154777 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лістапад (значэнні)}} {{Вучоны}} '''Іван Віктаравіч Лістапад''' (нар. {{ДН|22|4|1951}}, в. [[Варкавічы]], [[Слуцкі раён]], [[Мінская вобласць]]) — [[Беларусь|беларускі]] педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. [[Кандыдат педагагічных навук]] (1983), [[прафесар]] (2013). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры]] (1973; аспірантура, 1983). Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 1977, [[Спартыўна-педагагічны факультэт масавых відаў спорта БДУФК|спартыўна-педагагічны факультэт масавых відаў спорту]], кафедра лыжнага і стралковага спорту, прафесар). Навуковыя інтарэсы: скорасна-сілавая накіраванасць трэніровачнага працэсу ў лыжных гонках. == Трэнерская дзейнасць == Трэнер зборнай каманды БССР па лыжных гонках (1976—1983 — старшы трэнер, 1983—1985, 1988—1990 — галоўны трэнер), маладзёжнай каманды СССР па лыжных гонках (1985—1987), нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па лыжных гонках (2000—2002, 2007—2010 — старшы трэнер, 2005—2007 — галоўны трэнер). == Узнагароды == Званне «[[Заслужаны трэнер Беларускай ССР]]» (1989). == Бібліяграфія == * Скоростно-силовая подготовленность лыжников-гонщиков разной квалификации и методика ее совершенствования : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.04 / Листопад Иван Викторович. — Киев, 1983. * Лыжные гонки. Методика преподавания : учебное пособие для студентов учреждений высшего образования по специальностям физической культуры, спорта и туризма / И. В. Листопад. — Минск, 2012. * Современный подход к совершенствованию методики скоростно-силовой подготовки лыжников-гонщиков разной квалификации : монография / И. Н. Листопад. — Минск, 2013. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.sportedu.by/listopad-ivan-viktorovich/ Листопад Иван Викторович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230311123212/https://www.sportedu.by/listopad-ivan-viktorovich/ |date=11 сакавіка 2023 }} {{DEFAULTSORT:Лістапад Іван Віктаравіч}} 8iy4umjdj5tkuukv64frim0erwlaico 0 737253 5154910 5142692 2026-06-16T09:39:41Z DBatura 73587 /* Падзеі 2024 года */ 5154910 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых пры баявых дзеяннях <small>(станам на 20.01.25)</small>, 522 000 загінулых ад голаду <small>(станам на 08.05.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en |archive-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421072521/https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |url-status=dead }}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === [[File:Sudanese armed forces soldiers in Jebal moya.jpg|міні|Вайскоўцы арміі Бурхана ў Джэбель-Моі, 7 кастрычніка 2024.]] У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> Асабліва жорсткія баі разгарнуліся ў Паўднёвым Кардафане, дзе фіксавалася найбольшая колькасць ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. У гэтым рэгіёне кантроль над населенымі пунктамі пераходзіў з рук у рукі. Паралельна, у студзені—сакавіку, актывізаваліся баі ў Блакітным Ніле, дзе баевікі атакавалі стратэгічна важны горад Курмук. Урадавая армія накіравала падмацаванне ў Эд-Дамазін, адміністрацыйны цэнтр штата.<ref>[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/20260415-%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B9 Судан — страна, раздираемая бесконечной войной]</ref> 18 красавіка Узброеныя сілы Судана і саюзныя групы пачалі буйную наземную аперацыю ў Паўночным і Паўднёвым Кардафане, заявіўшы аб вяртанні Казгейля і Аль-Хамадзі<ref>{{cite web|title=Sudan army launches major ground offensive in North and South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/312946 |date=18 April 2026|access-date=20 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int |archive-date=15 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415180314/https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |url-status=dead }}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. 30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. 5 лютага Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> 28 красавіка ААН увяла санкцыі супраць брата Данала, Аль-Гані Хамдана Дагала.<ref>{{cite web |title=UN sanctions RSF procurement chief and three Colombians |url=https://sudantribune.com/article/313262 |website=Sudan Tribune |date=29 April 2026}}</ref> === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |language=Arabic |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] lpv51kvw24cmr6s7fd2xhpaizei5yf2 5154911 5154910 2026-06-16T09:41:27Z DBatura 73587 /* Злачынствы і парушэнні */ 5154911 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых пры баявых дзеяннях <small>(станам на 20.01.25)</small>, 522 000 загінулых ад голаду <small>(станам на 08.05.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en |archive-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421072521/https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |url-status=dead }}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === [[File:Sudanese armed forces soldiers in Jebal moya.jpg|міні|Вайскоўцы арміі Бурхана ў Джэбель-Моі, 7 кастрычніка 2024.]] У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> Асабліва жорсткія баі разгарнуліся ў Паўднёвым Кардафане, дзе фіксавалася найбольшая колькасць ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. У гэтым рэгіёне кантроль над населенымі пунктамі пераходзіў з рук у рукі. Паралельна, у студзені—сакавіку, актывізаваліся баі ў Блакітным Ніле, дзе баевікі атакавалі стратэгічна важны горад Курмук. Урадавая армія накіравала падмацаванне ў Эд-Дамазін, адміністрацыйны цэнтр штата.<ref>[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/20260415-%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B9 Судан — страна, раздираемая бесконечной войной]</ref> 18 красавіка Узброеныя сілы Судана і саюзныя групы пачалі буйную наземную аперацыю ў Паўночным і Паўднёвым Кардафане, заявіўшы аб вяртанні Казгейля і Аль-Хамадзі<ref>{{cite web|title=Sudan army launches major ground offensive in North and South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/312946 |date=18 April 2026|access-date=20 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int |archive-date=15 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415180314/https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |url-status=dead }}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. 30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. 5 лютага Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> 28 красавіка ААН увяла санкцыі супраць брата Данала, Аль-Гані Хамдана Дагала.<ref>{{cite web |title=UN sanctions RSF procurement chief and three Colombians |url=https://sudantribune.com/article/313262 |website=Sudan Tribune |date=29 April 2026}}</ref> === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |language=Arabic |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} [[File:Rassemblement stop au génocide au Soudan - Paris (FR75) - 2025-11-01 - 6.jpg|міні|Дэманстрацыя суданскай дыяспары ў Парыжы супраць ваенных злачынстваў, 1 лістапада 2025.]] Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 2n0djxolumosox7jtx2iswkf3aop2rq 5154912 5154911 2026-06-16T09:42:59Z DBatura 73587 /* Падзеі 2024 года */ 5154912 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых пры баявых дзеяннях <small>(станам на 20.01.25)</small>, 522 000 загінулых ад голаду <small>(станам на 08.05.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en |archive-date=21 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421072521/https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |url-status=dead }}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. [[File:Sudanese armed forces soldiers in Jebal moya.jpg|міні|Вайскоўцы арміі Бурхана ў Джэбель-Моі, 7 кастрычніка 2024.]] 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> Асабліва жорсткія баі разгарнуліся ў Паўднёвым Кардафане, дзе фіксавалася найбольшая колькасць ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. У гэтым рэгіёне кантроль над населенымі пунктамі пераходзіў з рук у рукі. Паралельна, у студзені—сакавіку, актывізаваліся баі ў Блакітным Ніле, дзе баевікі атакавалі стратэгічна важны горад Курмук. Урадавая армія накіравала падмацаванне ў Эд-Дамазін, адміністрацыйны цэнтр штата.<ref>[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5/20260415-%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B9 Судан — страна, раздираемая бесконечной войной]</ref> 18 красавіка Узброеныя сілы Судана і саюзныя групы пачалі буйную наземную аперацыю ў Паўночным і Паўднёвым Кардафане, заявіўшы аб вяртанні Казгейля і Аль-Хамадзі<ref>{{cite web|title=Sudan army launches major ground offensive in North and South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/312946 |date=18 April 2026|access-date=20 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int |archive-date=15 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415180314/https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |url-status=dead }}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. 30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. 5 лютага Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> 28 красавіка ААН увяла санкцыі супраць брата Данала, Аль-Гані Хамдана Дагала.<ref>{{cite web |title=UN sanctions RSF procurement chief and three Colombians |url=https://sudantribune.com/article/313262 |website=Sudan Tribune |date=29 April 2026}}</ref> === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |language=Arabic |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} [[File:Rassemblement stop au génocide au Soudan - Paris (FR75) - 2025-11-01 - 6.jpg|міні|Дэманстрацыя суданскай дыяспары ў Парыжы супраць ваенных злачынстваў, 1 лістапада 2025.]] Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] o6xhct46ay9hdr8tj3ooeo3ans0yzx5 0 739241 5154752 4843464 2026-06-15T20:49:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154752 wikitext text/x-wiki [[Файл:Apron form Maramures Region.jpg|250px|міні|Тканіна румынскага фартуха з узорам ёлачка]] [[Файл:Donegal_Tweed.JPG|міні|250px|[[Данегольскі цвід]] (прыклад ёлачкі)]] [[Файл:Normandycamof.jpg|міні|250px|{{нп3|Рэверсіўны камуфляж|||Reversible camouflage}} HBTs]] '''Ёлачка''', таксама званая '''зламаным саржавым перапляценнем'''<ref>{{Cite book|title=Fairchild's dictionary of fashion|url=https://archive.org/details/fairchildsdictio0000cala}}</ref> — адметны V-падобны тканы ўзор, які звычайна сустракаецца на [[саржа]]вай [[Тэкстыль|тканіне]]. Ад простага шаўрона яго адрознівае разрыў пры развароце, што робіць яго падобным на ламаны зігзаг. Тканіна з узорам у ёлачку звычайна робіцца з [[Воўна|воўны]] і з’яўляецца адной з самых папулярных тканін, якія выкарыстоўваюцца для [[касцюм]]аў і верхняга адзення<ref name="FIT">{{Cite web|website=The Museum at FIT|title="The Tailor's Art," Menswear Fabrics - A Glossary|url=http://www3.fitnyc.edu/museum/TailorsArt/MenswearFabricsGlossary.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605113404/http://www3.fitnyc.edu/museum/TailorsArt/MenswearFabricsGlossary.htm|archive-date=2013-06-05|subtitle=dead}}</ref>. [[Цвід (тканіна)|Цвідавае палатно]] часта ткуць узорам у ёлачку. Нестраявая ўніформа, вырабленая з бавоўны гэтага пляцення, выкарыстоўвалася некалькімі вайскоўцамі падчас і пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]; ва ўжытку ў ЗША яе часта называлі HBTs — скарачэнне ад {{lang-en|Herringbone twill uniform}} — уніформа з [[твіл]]у з узорам «ёлачка»<ref>{{Cite book|last1=Stanton|first1=Shelby|title=U.S. Army Uniforms of the Korean War|date=1992|publisher=Stackpole Books|isbn=0811729524|pages=86–98|chapter=Summer Work and Service Uniforms}}</ref><ref>{{Cite news|title=Storming Normandy in a World War II Jeep|publisher=Hearst Magazine Media, Inc.|date=2009-08-19}}</ref>. == Гісторыя == Вядомы разнастайныя старажытныя ўзоры перапляцення ёлачкай: * Пара ваўняных легінсаў, знойдзеных у вечнай мерзлаце італа-аўстрыйскіх [[Альпы|Альпаў]], мае перапляценне ёлачкай 2:2 і датуецца 800—500 гадамі да н.э. <ref name=":0">{{Cite journal|last=Fulbright|first=Diana|date=2010|title=Akeldama repudiation of Turin Shroud omits evidence from the Judean Desert|url=http://www.acheiropoietos.info/proceedings/fulbrightakeldamaweb.pdf|journal=Proceedings of the International Workshop on the Scientific approach to the Acheiropoietos Images|access-date=16 мая 2023|archive-date=6 лютага 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110206062502/https://www.acheiropoietos.info/proceedings/fulbrightakeldamaweb.pdf|url-status=dead}}</ref> * Цёмна-сіняя тканіна з перапляценнем ёлачка 2:2 рымскага перыяду была знойдзена ў пячоры цясніны {{нп3|Мурабаат|||Wadi Murabba'at}} у [[Ізраіль|Ізраілі]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=Shamir|first=Orit|date=2015|title=A burial textile from the first century CE in Jerusalem compared to roman textiles in the land of Israel and the Turin Shroud|url=https://www.researchgate.net/publication/307702798|journal=SHS Web of Conferences}}</ref> * Тканіна з перапляценнем ёлачка 2:2 была знойдзена ў [[Пампеі|Пампеях]] з 79 г. н.<ref name=":0" /> * Ілюстрацыя тканіны з перапляценнем у ёлачку з {{нп3|Антынопаль|Антынопаля|ru|Антинополь}} ў [[Грэцыя|Грэцыі]] з 130 г. н.э.<ref>{{Cite journal|last=Tyrer|first=John|date=December 1981|title=Looking at the Turin Shroud as a Textile|url=http://www.sindone.info/TYRER1.PDF|journal=Textile Horizons}}</ref> * Фалкіркскі тартан, ваўняны тартан з ёлачкай у суадносінах 2:2, знойдзены ў {{нп3|Віндаланда|Віндаландзе|ru|Виндоланда}} ў Англіі, датуецца прыкладна 240 годам нашай эры<ref>{{Cite web|last=Bailey|first=Geoff P.|date=2019|title=The Falkirk Tartan|url=https://falkirklocalhistorysociety.files.wordpress.com/2019/02/object-4-falkirk-tartan.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tartan Details - Falkirk|url=https://www.tartanregister.gov.uk/tartanDetails?ref=1146}}</ref> {{зноскі}} {{commonscat}} {{тэкстыль}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэкстыльныя арнаменты]] t90zrr2snm40g1ds38x3y4u01pkj0pm 0 739286 5154741 5154354 2026-06-15T20:14:02Z DBatura 73587 /* Чэрвень */ 5154741 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === [[Файл:Starobelsk Professional College after attack 2026-05-22.jpg|міні|Разбурэнні ў [[Старабельск]]у пасля атакі 22&nbsp;мая.]] * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартуе фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] ojnnvouomnzfkqpurqilvuzp3xa7lb8 0 739833 5154907 5132480 2026-06-16T09:37:11Z DBatura 73587 /* Кампанія 2024 года */ 5154907 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Баі за Эль-Фашыр |частка = [[Канфлікт у Судане (з 2023)]] |выява = Battle of Al Fashir (2023).png |памер = |загаловак = {{legend|#ebc0b3|Пад кантролем прыхільнікаў Бурхана.}} {{legend|#008080|Пад кантролем прыхільнікаў Дагала.}} {{legend|#241C1C|Пад кантролем прыхільнікаў аль-Фока.}} |дата ='''1-ы этап:''' з 15 па 20 красавіка 2023<br/>'''2-і этап:''' з 12 па 29 мая 2023<br/>'''2-і этап:''' з 18 жніўня 2023 па 28 кастрычніка 2025 |месца = г. {{нп3|Эль-Фашыр||ar|الفاشر}}, [[Дарфур]], [[Судан]] |прычына = |вынік = перамога САП |статус = |змены = |праціўнік1 =[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]] |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |праціўнік3 =[[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік4 = [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] |камандзір1 = Німір Махамед Абдэльрахман<ref>[https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/west-darfur-clashes-leave-25-dead-prisoners-freed-in-nyala-and-el-fasher]</ref> |камандзір2 = [[Геда Хамдан Ахмед]]<br>Алі Якуб Джыбрыль †<ref name="джыбрыль"/> |камандзір3 = [[Міні Мінаві]]<ref>[https://acleddata.com/2023/04/28/fact-sheet-conflict-surges-in-sudan/]</ref> |камандзір4 = Аль-Садыг Аль-Фока<ref name=":12" /> |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Баі за Эль-Фашыр''' — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]], звязаны з барацьбой за горад {{нп3|Эль-Фашыр||ar|الفاشر}}, адміністрацыйны цэнтр правінцыі {{нп3|Паўночны Дарфур||ar|ولاية شمال دارفور}}. == Кампанія 2023 года== === Красавіцкія баі === Сутыкненні ў Эль-Фашыры, як і ў многіх іншых гарадах Судана, пачаліся 15 красавіка<ref>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=Sudan’s RSF say it seized presidential palace, Khartoum airport in apparent coup bid |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/04/15/Heavy-gunfire-heard-south-of-Sudan-s-capital-of-Khartoum |access-date=2023-05-22 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. На наступны дзень САП заявілі, што захапілі аэрапорт і некалькі ваенных аб’ектаў. Станам на 17-га чысла байцы Дагала кантралявалі лагер бежанцаў Эль-Манхал і раён Эль-Габа, у той час як іх праціўнікі ўмацаваліся ля штаба Галоўнага камандавання<ref name=":2">{{Cite web |last=Bergman |first=Andrew |date=2023-04-17 |title=Deadly Sudan Army-RSF clashes spark human tragedy, widespread looting in Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-sudan-army-rsf-clashes-spark-human-tragedy-widespread-looting-in-darfur |access-date=2023-05-22 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 20 красавіка бакі дамовіліся аб трохдзённым спыненні агню<ref name="Camille">{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-05-03 |title=Sudan: Darfur Update - El Geneina Clashes Continue, Truce Holds in El Fasher, Looting in Nyala |language=en |work=Dabanga |url=https://allafrica.com/stories/202305030256.html |access-date=2023-05-23}}</ref>, паводле якіх САП утрымлівалі пазіцыі на захад ад горада, а УСС — на ўсход. Цэнтр Эль-Фашыра стаў дэмілітарызаванай зонай, дзе бяспеку падтрымлівала паліцыя. Штаб-кватэры міжнародных арганізацый перададзены апазіцыйным паўстанцкім рухам<ref name="Camille"/>. 23 красавіка перамір’е было падоўжана на нявызначаны тэрмін<ref name="Lisa">{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 24 красавіка адбыліся невялікія сутыкненні на поўначы Эль-Фашыра<ref name=":6">{{Cite news |date=2023-05-03 |title=Sudan: Darfur Update - El Geneina Clashes Continue, Truce Holds in El Fasher, Looting in Nyala |language=en |work=Dabanga |url=https://allafrica.com/stories/202305030256.html |access-date=2023-05-08}}</ref>. На 16 красавіка сутыкненняў было паранена 27 чалавек<ref>{{Cite web |title=Sudan: Clashes ongoing nationwide as of April 16 /update 3 |url=https://crisis24.garda.com/alerts/2023/04/sudan-clashes-ongoing-nationwide-as-of-april-16-update-3 |access-date=2023-05-22 |website=Sudan: Clashes ongoing nationwide as of April 16 /update 3 {{!}} Crisis24 |language=en}}</ref>. Да 17-га чысла, паводле арганізацыі «[[Урачы без межаў]]», агульная лічба пацярпелых павялічылася да 136<ref name=":3">{{Cite web |title=MSF urges for safety of medical teams as fighting escalates in Sudan {{!}} MSF |url=https://www.msf.org/msf-urges-safety-medical-teams-fighting-escalates-sudan |access-date=2023-05-22 |website=Médecins Sans Frontières (MSF) International |language=en}}</ref>. Станам на 21 красавіка паведамлялася пра 44 забітых і 279 параненых<ref name=":4">{{Cite web |title=Sudan: "We are still hearing gunfire from our compound" |url=https://www.doctorswithoutborders.org/latest/sudan-we-are-still-hearing-gunfire-our-compound |access-date=2023-05-23 |website=Doctors Without Borders - USA |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=April 21, 2023 |title='Overwhelmed': harrowing hospital account of Sudan conflict |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/darfur-on-edge-as-violence-spreads-amid-sudan-power-struggle |url-status=live |access-date=May 23, 2023 |website=Modern Ghana}}</ref>. Сярод загінулых — грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>{{Cite web |last=OBEROI |first=SURINDER SINGH |date=2023-04-18 |title=Sudan death toll nears 200 as clashes continue |url=https://www.greaterkashmir.com/world/sudan-death-toll-nears-200-as-clashes-continue |access-date=2023-05-23 |website=Greater Kashmir |language=en}}</ref><ref name="pressbee.net">{{Cite web |date=2023-04-28 |title=أحداث السودان.. مقتل 13 طفلاً وإصابة 39 آخرين في الفاشر |url=https://pressbee.net/show6176892.html?title=أحداث-السودان-مقتل-13-طفلا-وإصابة-39-آخرين-في-الفاشر |access-date=2023-05-24 |website=برس بي |language=ar}}</ref>. Паводле Міністэрства аховы здароўя Паўночнага Дарфура, на 28-га ў выніку сутыкненняў забіта 62 мірных жыхара (з іх 4 загінулі падчас рабаванняў 24-га<ref name=":7">{{Cite web |last=Lisa |date=2023-04-26 |title=West Darfur clashes leave 25 dead, prisoners freed in Nyala, El Fasher, and Ed Daein |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/west-darfur-clashes-leave-25-dead-prisoners-freed-in-nyala-and-el-fasher |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>), у тым ліку 13 дзяцей, былі забіты, а больш за 282 атрымалі раненні<ref name="pressbee.net"/>. У выніку абстрэлу 29 мая трое мірных жыхароў загінулі і 27 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-05-30 |title=More fighting and severe water crisis in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-fighting-and-severe-water-crisis-in-north-darfur |access-date=2023-06-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. Да 17 красавіка бальніцы ў горадзе апынуліся перапоўненымі пацярпелымі, і большасць пацыентаў пераводзілі ў паліцэйскі шпіталь. Электрычнасць па ўсім Эль-Фашыры была адключана, а галоўны рынак і жывёлагадоўчы рынак знішчаны<ref name=":2" />. Аэрапорт таксама прыпыніў дзейнасць<ref name=":3"/>. У горадзе разрабавалі некалькі бальніц, у тым ліку дзіцячую<ref name=":4" />, у той час як лагер бежанцаў Абу-Шук, у якім пражывала больш за 100 000 перамешчаных асоб, да канца красавіка спалены дашчэнту<ref name=":5">{{Cite news |last=Koettl |first=Christoph |date=2023-04-21 |title=Large Food Market Burned in Darfur Camp, Satellite Images Show |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/04/21/world/africa/sudan-darfur-fires.html |access-date=2023-05-23 |issn=0362-4331}}</ref>. === Наступныя падзеі === 12 мая перамір’е было парушана, і баі аднавіліся<ref name="Lisa"/>. Сілы Дагала захапілі некалькі кварталаў<ref name="Lisa"/>. Сутыкненні зноў успыхнулі 22-га. У той дзень адбыліся абстрэлы ўсходніх кварталаў, падкантрольных УСС<ref name=":9">{{Cite news |date=2023-05-24 |title=Sudan: Heavy Gunfire in North Darfur Capital |language=en |work=Dabanga |url=https://allafrica.com/stories/202305240038.html |access-date=2023-06-27}}</ref>. Потым на некаторы час баі сціхлі<ref name="dabangasudan.org">{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-26 |title=Battles, attacks, and communication blackout continue in Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-attacks-and-communication-blackout-continue-in-darfur |access-date=2023-06-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, але 25 мая аднавіліся<ref name="dabangasudan.org"/>. Да 29-га некалькі раёнаў горада былі разбураны або спалены. Разбураны таксама некалькі будынкаў універсітэта Эль-Фашыра<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-05-29 |title=Fighting in Darfur over the weekend |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fighting-in-darfur-over-the-weekend |access-date=2023-06-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. Да 1 чэрвеня атрады Дагала пакінулі шэраг раёнаў ва ўсходніх кварталах, але па-ранейшаму кантралявалі большую іх частку<ref>{{Cite web |last=Bergman |first=Andrew |date=2023-06-01 |title=Living conditions worsen as soaring prices grip Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/living-conditions-worsen-as-soaring-prices-grip-sudan |access-date=2023-06-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. Амаль увесь чэрвень у горадзе сітуацыя заставалася спакойнай, хоць з абодвух бакоў сюды падцягваліся падмацаванні<ref>{{Cite web |date=2023-06-22 |title=A vow of fierce battles in Darfur.. and a military mobilization in El Fasher |url=https://globeecho.com/news/a-vow-of-fierce-battles-in-darfur-and-a-military-mobilization-in-el-fasher/ |access-date=2023-06-27 |website=Globe Echo |language=en |archive-date=27 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627035842/https://globeecho.com/news/a-vow-of-fierce-battles-in-darfur-and-a-military-mobilization-in-el-fasher/ |url-status=dead }}</ref>. 18<ref>{{Cite web |date=2023-08-18 |title=Fears Grow for Hundreds of Thousands as Sudan War Spreads |url=https://www.voanews.com/a/fears-grow-for-hundreds-of-thousands-as-sudan-war-spreads-/7231178.html |access-date=2023-09-06 |website=VOA |language=en}}</ref>—19<ref name=":12">{{Cite web |last=Camille |date=2023-08-21 |title=Recent clashes cause deaths and injuries in South Darfur and more displacement in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/recent-clashes-cause-deaths-and-injuries-in-south-darfur-and-more-displacement-in-north-darfur |access-date=2023-09-06 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> жніўня адбыліся новыя сутыкненні. Баі вяліся паміж САП і ВРС аль-Фока<ref name=":12" />. 23 жніўня чацвёра паўстанцаў паранены ў сутычцы з паліцыяй<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-08-23 |title=Continued battles deepen civilian suffering in North and South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continued-battles-deepen-civilian-suffering-in-north-and-south-darfur |access-date=2023-09-06 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 9 верасня падчас сутычак загінулі 30 чалавек<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title= IOM: 190 families displaced by North Darfur clashes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/iom-190-families-displaced-by-north-darfur-clashes |access-date=2023-09-12 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. 26 кастрычніка САП разгарнулі атаку на штаб 6-й пяхотнай дывізіі<ref name=":16">{{Cite web |last=Lisa |date=2023-10-27 |title=Deadly shelling continues in Sudanese capital, Darfur and South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-shelling-continues-in-sudanese-capital-darfur-and-south-kordofan |access-date=2023-12-14 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. Да 8 лістапада баі зноў прыпыніліся<ref name=":17">{{Cite web |last=AMB |date=2023-11-06 |title=RSF ‘captures West Darfur capital – poised to advance on North Darfur and Kordofan’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-capture-west-darfur-capital-poised-to-advance-on-north-darfur-and-kordofan |access-date=2023-12-14 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 27 лістапада групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. У канцы кастрычніка падчас баёў загінулі 10 чалавек<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-11-13 |title=Concerns as fighting over 'last Darfur SAF-holdout' El Fasher likely to intensify |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/concerns-as-fighting-over-last-darfur-saf-holdout-el-fasher-likely-to-intensify |access-date=2023-12-14 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 2 лістапада ў горадзе забіты мірны жыхар<ref>{{Cite web |last=Amgad |date=2023-11-02 |title=Shelling rocks El Fasher, Darfur wali calls for de-escalation |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/shelling-rocks-el-fasher-darfur-wali-calls-for-de-escalation |access-date=2023-12-14 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 6 лістапада маёр Бабакір Муса, палявы камандзір ВРС Міні Мінаві (частка Аб’яднаных сіл абароны Дарфура), быў забіты атрадам САП пад Эль-Фашырам<ref>{{Cite web |date=6 November 2023 |title=Minawi’s field commander slain in suspected RSF ambush in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article279087/ |access-date=8 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. == Кампанія 2024 года == 25 сакавіка 2024 года дзевяць чалавек загінулі пры ўрадавых бамбардзіроўках Эль-Фашыра<ref>{{Cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-air-force-bombing-of-north-darfur-capital-leaves-nine-dead |website=Radio Dabanga |title=Sudan Air force bombing of North Darfur capital leaves nine dead |date=March 25, 2024}}</ref>. 13 ўспыхнулі баі паміж варагуючымі фракцыямі ВРС<ref>{{Cite web |date=2024-04-14 |title=Internal split in SLM-TC leads to clashes in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article284438/ |access-date=2024-04-15 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Войскі Дагала разгарнулі тым часам наступальную аперацыю<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2024-04-12 |title=Darfur joint force reiterates support for Sudanese army, vows to defend El Fasher |url=https://sudantribune.com/article284335/ |access-date=2024-04-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 12 мая стала вядома, што прынамсі 27 чалавек былі забітыя ў выніку двухдзённых сутыкненняў у горадзе<ref>{{Cite web |title=Renewed clashes in El Fasher leave 27 civilians dead, 130 injured |url=https://sudantribune.com/article285485/ |access-date=13 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=12 May 2024 |language=en}}</ref>. 19 мая дзевяць чалавек атрымалі раненні ў выніку абстрэлу САП жаночай бальніцы<ref>{{Cite web |title=El Fasher women’s and children’s hospital shelled, multiple injured |url=https://sudantribune.com/article285820/ |access-date=19 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=20 May 2024 |language=en}}</ref>. 24 мая загінулі прынамсі 22 чалавекі<ref name="1june">{{Cite web |title=Fresh clashes in El Fasher leave over 100 injured and 22 dead |url=https://sudantribune.com/article286079/ |access-date=25 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=25 May 2024 |language=en}}</ref>. У ходзе баёў 1—2 чэрвеня загінулі дваццаць тры чалавекі. САП паведамлялі, што ўзялі раён Аль-Вахда<ref>{{cite web |date=June 1, 2024 |title=Clashes reignite in El-Fasher, Killing 11 Civilians |url=https://sudantribune.com/article286451/ |website=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{cite web |date=June 4, 2024 |title=Medicines airdropped into besieged North Darfur capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/medicines-airdropped-into-besieged-north-darfur-capital |website=Radio Dabanga}}</ref>. 4 чэрвеня па меншай меры 85 мірных жыхароў былі забітыя і больш за 110 атрымалі раненні ў ходзе сутыкненняў у Эль-Фашыры. Байцы САП ненадоўга ўвайшлі ў раёны Аль-Вахда і Аль-Салам на захад ад горада, але былі адкінутыя праціўнікам<ref>{{cite web |date=4 June 2024|title=Sudanese Army, RSF militia clash in El Fasher, 85 civilians killed |url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/06/04/sudanese-army-rsf-militia-clash-in-el-fasher-85-civilians-killed/ |website=Daily News Egypt}}</ref>. 8 чэрвеня войскі паўстанцаў атакавалі паўднёвую бальніцу, адзіную дзеючую ўстанову ў горадзе<ref>{{Cite news |date=9 June 2024 |title=Hospital, camp hit in lethal North Darfur shelling |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/hospital-camp-hit-in-lethal-north-darfur-shelling |access-date=9 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 June 2024 |title=RSF raid on El Fasher only hospital puts critical medical care in peril |url=https://sudantribune.com/article286751/ |access-date=9 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 11 чэрвеня восем валанцёраў былі забітыя ў выніку абстрэлу САП дабрачыннай кухні ў раёне Тамбосі<ref>{{Cite news |date=11 June 2024 |title=El Fasher death toll rises amid RSF shelling and fierce clashes |url=https://sudantribune.com/article286874/ |access-date=12 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 13 чэрвеня [[Савет Бяспекі ААН]] прагаласаваў (14 «за», 1 устрымаўся) за прапанаваны Вялікабрытаніяй праект рэзалюцыі, які заклікае пакласці канец аблозе Эль-Фашыра войскамі САП<ref>{{Cite news |date=13 June 2024 |title=UN Security Council demands end to Sudan's Darfur city's siege |url=https://www.france24.com/en/africa/20240613-un-security-council-demands-end-to-sudan-s-darfur-city-s-siege |access-date=14 June 2024 |work=France 24}}</ref>. 14 чэрвеня ўрадавая армія заявіла, што адбіла напад праціўніка на горад, у выніку чаго былі забітыя сотні чалавек, у тым ліку камандзір паўстанцаў [[Алі Якуб Джыбрыль]]<ref name="джыбрыль">{{Cite news |date=14 June 2024 |title=Sudan's army repels major assault on el-Fasher; kills RSF commander |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/14/sudans-army-repels-major-assault-on-el-fasher-kills-rsf-commander |access-date=15 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. 18 чэрвеня чатырнаццаць чалавек былі забітыя і яшчэ 25 атрымалі раненні ў выніку абстрэлу САП лагера для ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{Cite news |date=19 June 2024 |title=Aerial, artillery strikes claim 18 lives in El Fasher and Kutum of North Darfur |url=https://sudantribune.com/article287192/ |access-date=20 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 21 чэрвеня адзін чалавек загінуў у выніку абстрэлу паўстанцамі клінікі акушэрства і гінекалогіі<ref>{{Cite news |date=22 June 2024 |title=Rapid Support Forces shell women’s hospital in North Darfur capital, killing pharmacist |url=https://sudantribune.com/article287323/ |access-date=24 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 25 чэрвеня пяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера Абу-Шук<ref>{{Cite news |date=25 June 2024 |title=RSF continued shelling in El-Fasher kills civilians, targets another hospital |url=https://sudantribune.com/article287425/ |access-date=26 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 1 ліпеня дзевяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу мячэці Аль-Тыджані сіламі Дагала<ref>{{Cite news |title=Nine dead in RSF shelling of mosque in North Darfur capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nine-dead-in-rsf-shelling-of-mosque-in-north-darfur-capital |access-date=2024-07-02 |website=Radio Dabanga}}</ref>. Праз два дні пятнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу жывёлагадоўчага рынку сіламі мяцежнікаў<ref>{{Cite news |title=15 people killed in fresh RSF shelling of El Fasher market |url=https://sudantribune.com/article287787/ |access-date=2024-07-05 |website=Sudan tribune}}</ref>. 27 ліпеня прынамсі 25 чалавек загінулі ў выніку абстрэлаў артылерыі і дронаў САП. Прадстаўнік Міністэрства аховы здароўя заявіў, што падчас нападаў выкарыстоўвалася хімічная зброя<ref>{{Cite web |date=2024-07-27 |title=Dozens killed in RSF attack on El Fasher, chemical weapons use alleged |url=https://sudantribune.com/article288774/ |access-date=2024-07-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 3 жніўня дваццаць тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцаў. Сем чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па лагеры перамешчаных асоб Эль-Салам Абуха на паўночным усходзе горада. Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура заявілі, што адбілі найбуйнейшую наземную атаку САП на Эль-Фашыр<ref name="Fasherlarge">{{Cite web |title=Sudan: ‘largest ground attack’ on El Fasher kills 30, more RSF violence reported from Blue Nile, El Gezira, and Khartoum |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-largest-ground-attack-on-el-fasher-kills-30-more-rsf-violence-reported-from-blue-nile-el-gezira-and-khartoum |access-date=5 August 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 4 жніўня ўрадавая авіяцыя атакавала лагер для ўнутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2024-08-05 |title=Sudan army bombs Darfur camp days after famine declaration |url=https://sudantribune.com/article289143/ |access-date=2024-08-06 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 10 жніўня часці УСС адбілі атакі праціўніка<ref>{{Cite web |date=2024-08-10 |title=Sudanese army repulses RSF attack on Gedaref-Al Jazirah border |url=https://sudantribune.com/article289354/ |access-date=2024-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-10 |title=Sudanese army repels major RSF attack on El Fasher of North Darfur |url=https://sudantribune.com/article289350/ |access-date=2024-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Губернатар Паўночнага Дарфура абвінаваціў САП у забойстве 28 мірных жыхароў<ref>{{Cite web |date=2024-08-11 |title=North Darfur governor accuses RSF of killing 28 civilians in El Fasher attack |url=https://sudantribune.com/article289350/ |access-date=2024-08-12 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 8 верасня армія Судана заявіла, што прадухілілі найбуйнейшую атаку беспілотнікаў праціўніка, збіўшы 30 дронаў<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. 11 верасня тры чалавекі загінулі пасля траплення зенітнай ракеты ўрадавай арміі<ref>{{cite news |title=Sudan battles continue in Darfur and Khartoum, drone shot above Shendi |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-battles-continue-in-darfur-and-khartoum-drone-shot-above-shendi |access-date=13 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. На наступны дзень улады паведамілі, што адбілі напад паўстанцаў на Эль-Фашыр, забіўшы 80 баевікоў і знішчыўшы 20 транспартных сродкаў. Сярод загінулых быў бачны камандзір САП Абдул Рахман Карн Шата<ref>{{cite news |title=Sudanese army repels major attack on El Fasher, inflicting heavy RSF losses |url=https://sudantribune.com/article290775/ |access-date=13 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=12 September 2024 }}</ref>. 13-га прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Паўднёвую бальніцу<ref>{{cite news |title=Sudanese army regains hospital in El Fasher, clashes continue |url=https://sudantribune.com/article290824/ |access-date=14 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=13 September 2024 }}</ref>. На наступны дзень шэсць салдат УСС загінулі ў выніку памылковага авіяўдару сваіх ВПС па гарнізону 6-й пяхотнай дывізіі<ref>{{cite news |title=Sudan army bombs its own soldiers in North Darfur, US officials repeat calls for a ceasefire |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-bombs-its-own-soldiers-in-north-darfur-us-officials-repeat-calls-for-a-ceasefire |access-date=15 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=15 September 2024 }}</ref>. 20 верасня ў Эль-Фашыры загінулі тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite news |title=Three killed in Sudan’s El Fasher as shelling escalates |url=https://sudantribune.com/article291140/ |access-date=21 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=20 September 2024 }}</ref>, 21-га загінулі яшчэ чатырнаццаць<ref>{{cite news |title=At least 14 killed in Sudan’s El Fasher as fighting rages |url=https://sudantribune.com/article291178/ |access-date=22 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=21 September 2024 }}</ref>. 26 верасня прынамсі 18 чалавек загінулі ў выніку меркаванага абстрэлу жывёльнага рынку з боку САП<ref>{{Cite web |date=26 September 2024 |title=At least 18 killed in attack on El Fasher market |url=https://sudantribune.com/article291402/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. На наступны дзень пры чарговым абстрэле арміі Дагала загінулі 62 чалавекі<ref>{{Cite web |date=27 September 2024 |title=RSF shelling kills dozens in El Fasher in two days |url=https://sudantribune.com/article291427/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. [[File:Destroyed car El Fasher.png|міні|Знішчаны грамадзянскі аўтамабіль у Эль-Фашыры, снежань 2024.]] 27 кастрычніка дванаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{Cite web |date=2024-10-29 |title=North Darfur: 12 killed by El Fasher RSF shelling |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/north-darfur-12-killed-by-el-fasher-rsf-shelling |access-date=2024-10-30 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 7 лістапада мяцежнікі збілі БПЛА праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese army repels drone attack in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article293032/ |website=Sudan Tribune |date=8 November 2024}}</ref>. 11 лістапада дзевяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку паўстанцаў<ref>{{cite web |title=Nine killed in shelling of North Darfur capital |url=https://sudantribune.com/article293178/ |website=Sudan Tribune |date=11 November 2024}}</ref>. 13 лістапада УСС заявілі, што збілі сем беспілотнікаў праціўніка над Эль-Фашырам<ref>{{cite web |title=Sudan army downs seven RSF drones in El Fasher as fighting rages |url=https://sudantribune.com/article293265/ |website=Sudan Tribune |date=13 November 2024}}</ref>. 2 снежня шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП<ref>{{Cite web |date=2 December 2024 |title=6 dead, 12 injured as RSF continues shelling North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/6-dead-12-injured-as-rsf-continues-shelling-north-darfur |website=Radio Dabanga}}</ref>, 12 снежня — 16<ref>{{Cite web |date=13 December 2024 |title=73 killed in artillery attacks on Zamzam camp |url=https://sudantribune.com/article294623/ |website=Sudan Tribune}}</ref>, 13 снежня — 9, 15 снежня — 38<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=At least 38 killed in drone attack on Sudan’s el-Fasher: Activists |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/16/sudans-rsf-kills-at-least-38-in-drone-attack-on-city-of-el-fasher |website=Al Jazeera}}</ref>, 18 снежня — дваццаць восем чалавек<ref>{{Cite web |date=18 December 2024 |title=Deadly attacks on civilians and medical facilities in Darfur |url=https://sudantribune.com/article294772/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. 25 снежня саудаўская бальніца, апошняя дзеючая бальніца ў Эль-Фашыры, была разбурана ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295105/ |title=Only functioning hospital in El Fasher destroyed by RSF shelling |date=25 December 2024 |access-date=26 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. == Кампанія 2025 года == 2 студзеня УСС заявілі, што пры дапамозе БПЛА ліквідавалі ў Эль-Фашыры брыгаднага генерала САП Ібрагіма Дэліба. Разам з ім забіты 32 байцы Дагала, уключаючы грамадзяніна [[Маўрытанія|Маўрытаніі]]<ref>{{cite web |title=Sudan army repels RSF attack in El Fasher, hospital hit by shelling |url=https://sudantribune.com/article295413/ |website=Sudan Tribune |date=2 January 2025}}</ref>. 4 студзеня два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу саудаўскай бальніцы сіламі Дагала<ref>{{cite web |title=El Fasher hospital shelled again, two dead |url=https://sudantribune.com/article295484/ |website=Sudan Tribune |date=4 January 2025}}</ref>. На наступны дзень УСС і АСАД заявілі, што адбілі атаку праціўніка на Эль-Фашыр з усходу і паўднёвага ўсходу горада. Байцы АСАД таксама перахапілі канвой са зброяй, паланіўшы невядомую колькасць грамадзян [[Лівія|Лівіі]]<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article295516/|title=Fighting resumes in El Fasher, weapons convoy intercepted|date=5 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 20 студзеня прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296280/ |title=Darfur: Civilians killed in renewed shelling as RSF issues ultimatum in El Fasher |date=20 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 21 студзеня САП прад’явілі 48-гадзінны ўльтыматум ураду з патрабаваннем вывесці войскі з Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296323/ |title=El Fasher faces imminent attack as RSF deadline expires Wednesday |date=21 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Пасля, 24 студзеня, паўстанцы ажыццявілі буйную атаку на горад, але УСС і саюзныя апалчэнцы адбілі напад праціўніка. Байцы АСАД заявілі, што забілі больш за 400 баевікоў Дагала і знішчылі больш за 25 транспартных сродкаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296469/ |title=Sudanese troops, allied groups repel RSF attack on El Fasher |date=24 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 29 студзеня ў Эль-Фашырызагінулі 7 чалавек. УСС заявілі, што адбілі атаку арміі Дагала на горад<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296671/|title=At least 7 killed in renewed fighting in El Fasher, Darfur|date=29 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 2 лютага ў АСАД заявілі, што адбілі атаку прыхільнікаў Дагала на Эль-Фашыр, забіўшы 140 байцоў і наймітаў, знішчыўшы 43 транспартныя сродкі і захапіўшы яшчэ 12<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296868/|title=Darfur Joint Force says they repelled RSF attack on El Fasher|date=2 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 16 лютага дзесяць чалавек загінулі ў выніку нападаў прыхільнікаў Дагала на станцыі Меліт. УСС заявілі, што знішчылі базу праціўніка на ўсходзе горада<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-repels-new-rsf-attack-on-famine-stricken-north-darfur-camp |title=Sudan army repels new RSF attack on famine-stricken North Darfur camp |date=18 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. 10 сакавіка УСС заявілі, што знішчылі 47 транспартных сродкаў і 100 беспілотнікаў праціўніка на працягу 10 дзён. Урадавыя войскі таксама заявілі, што мясцовыя сілы забілі 15 байцоў. Ад паўстанцаў адбіты ўвесь раён Аль-Салам і будынкі Лафет Таўра на поўдні горада<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298412/|title=Sudan army says it destroyed dozens of RSF vehicles, drones in El Fasher|date=10 March 2025|access-date=12 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 12 сакавіка дзесяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298490/ |title=Darfur violence escalates: at least 10 killed in artillery strike, villages attacked |date=12 March 2025|access-date=13 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 19 сакавіка ўлады заявілі, што пры бамбардзіроўках Эль-Фашыра загінула 16 мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-within-500-meters-of-republican-palace-battles-in-north-darfur-and-north-kordofan |title=Sudan army within 500m of Republican Palace, battles in North Darfur and North Kordofan |date=20 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. 30 сакавіка УСС і саюзнікі адбілі напад атрадаў Дагала на горад і атакавалі калону забеспячэння, знішчыўшы 16 транспартных сродкаў і забіўшы дзясяткі байцоў САП. Дзевяць мірных жыхароў загінулі і яшчэ 17 атрымалі раненні ў выніку абстрэлу з боку мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299228/|title=Nine civilians killed in Sudan’s El Fasher shelling, army says attack repelled|date=30 March 2025|access-date=31 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 3 красавіка прыхільнікі Дагала заявілі, што збілі варожы [[самалёт]] Ан над Эль-Фашырам, у выніку чаго загінулі восем членаў экіпажа<ref name="antonov">{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claims-to-down-sudan-air-force-plane-in-north-darfur |title=RSF claims to down Sudan Air Force plane in North Darfur |date=4 April 2025 |access-date=4 April 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. 11 красавіка па меншай меры 32 мірных жыхара загінулі ў выніку абстрэлаў беспілотнікаў САП<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299611/ |title=RSF attack kills 32 civilians in Sudan’s El Fasher, army says |date=11 April 2025|work=Sudan Tribune}}</ref>. 15 красавіка ў адказ на атакі паўстанцаў у Эль-Фашыры быў абвешчаны вячэрні каменданцкі час<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299721/ |title=North Darfur imposes curfew in El Fasher after mass casualties in RSF attack on Zamzam camp |date=14 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 16 красавіка прынамсі 57 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250417-clashes-in-sudan-s-besieged-darfur-city-kill-57 |title=57 killed in Sudan's Darfur as trapped civilians fear bloodbath |date=17 April 2025 |work=France 24}}</ref>. 20 красавіка прынамсі 30 чалавек загінулі падчас нападаў байцоў Дагала<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-darfur-e3b3c58966ff9ac2693764140eec85df |title=Sudan’s paramilitaries kill more than 30 in a new attack on a Darfur city, activists say |date=22 April 2025 |work=AP News}}</ref>. У наступныя два дні пад абстрэламі мяцежнікаў загінулі прынамсі 55 чалавек<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300024/ |title=Sudan army says RSF shelling killed 55 civilians in two days in El Fasher |date=22 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 29 красавіка 45 чалавек загінулі пры абстрэле войскамі Дагала Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300283/ |title=Sudan army says 45 civilians killed in El Fasher shelling |date=29 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 11 мая сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку войск Дагала<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/12/renewed-rsf-shelling-killed-several-in-sudans-el-fasher-army-says |title=Renewed RSF shelling killed several in Sudan's el-Fasher, army says |date=12 May 2025 |publisher=Al Jazera}}</ref>. 30 мая склад [[Сусветная харчовая праграма|Сусветнай харчовай праграмы]] ў Эль-Фашыры быў пашкоджаны ў выніку абстрэлу САП<ref>{{Cite web |date=2025-05-30 |title=WFP facility in Sudan’s Darfur shelled, U.N. and U.S. condemn RSF |url=https://sudantribune.com/article301461/ |access-date=2025-05-31 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 чэрвеня атрады Мінаві абвінаваціла САП у выкраданні 100 мірных жыхароў, якія ўцякалі з Эль-Фашыра, для прымусовага прызыву ў войска.<ref>{{Cite news|title=SLM-Minawi accuses RSF of abducting 100 people fleeing besieged El Fasher|url=https://sudantribune.com/article301870/|access-date=2025-06-13|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> 15 чэрвеня прынамсі 35 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП сховішча для ўнутрана перамешчаных асоб у будынку Міністэрства сельскай гаспадаркі.<ref>{{Cite news |title=Deadly strike hits shelter for displaced during heavy El Fasher fighting |url=https://sudantribune.com/article301940/ |access-date=2025-06-16 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Улады заявілі, што адбілі напад войск Дагала на горад, знішчыўшы два бронетранспарцёры, дзве баявыя браніраваныя машыны, а таксама забіўшы і параніўшы дзясяткі салдат.<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301933/|title=Sudan's army, allies say they repelled new RSF attack on El Fasher|date=15 June 2025|access-date=16 June 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref> 27 чэрвеня трынаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП.<ref>{{Cite news |title=13 killed including 3 children in Sudan paramilitary strikes in Darfur |url=https://www.arabnews.com/node/2606075/middle-east |access-date=2025-06-28 |website=[[Arab News]]}}</ref> 8 ліпеня восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка паўстанцаў<ref>{{Cite news |title=RSF's drone strike kills at least 8 in North Darfur capital |url=https://sudantribune.com/article302716/ |access-date=2025-07-10 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Тым часам Вызваленчая армія Судана арыштавала двух журналістаў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite news |title=Government-allied Darfur faction arrests two journalists in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article302637/ |access-date=2025-07-08 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 11-га САП пачалі маштабнае наступленне на Эль-Фашыр, захапіўшы галоўны жывёлагадоўчы рынак горада, турму Шала і штаб-кватэру Цэнтральных рэзервовых сіл, але на наступны дзень паўстанцы былі адкінуты<ref name="storm">{{Cite news|title=RSF storms cattle market and prison in 'death trap' Sudanese city |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn7d84k3r43o |access-date=2025-07-14 |website=[[BBC]]}}</ref>. Паралельна ў выніку абстрэлу САП загінулі пяць чалавек<ref name="storm"/>, столькі ж 16-га чысла<ref name="nyvasha">{{Cite news|title=Five children killed as shelling, clashes hit Sudan's El Fasher |url=https://sudantribune.com/article302963/ |access-date=2025-07-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 21 ліпеня УСС і АСАД адбілі буйную атаку мяцежнікаў на Эль-Фашыр<ref>{{Cite news|title=Sudanese army, allies say they repelled major attack on Darfur city |url=https://sudantribune.com/article303116/ | access-date=2025-07-21 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. Адначасова пятнаццаць чалавек, якія спрабавалі ўцячы з Эль-Фашыра ў Гарні, былі забітыя байцамі Дагала<ref>{{Cite news |title=RSF kills at least 15 civilians fleeing El Fasher |url=https://sudantribune.com/article303508/ |access-date=2025-08-03 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 11-га чысла ўлады заявілі, што забілі больш за 200 байцоў САП і знішчылі або захапілі 46 баявых машын пры нападзе баевікоў на Эль-Фашыр.<ref>{{Cite web |title=Sudanese army says it repelled major RSF assault on North Darfur's El Fasher |url=https://sudantribune.com/article303829/ |access-date=2025-08-12 |website=Sudan Tribune |date=11 August 2025 |language=en}}</ref> Пры гэтым мяцежнікі выкралі дзевяць чалавек.<ref>{{Cite web |title=RSF abducts nine civilians in El Fasher raid, witnesses say |url=https://sudantribune.com/article303958/ |access-date=2025-08-15 |website=Sudan Tribune |date=14 August 2025 |language=en}}</ref> 25-га адзін чалавек загінуў у выніку нападу на бальніцу.<ref>{{Cite web |title=Sudan's RSF pushes into Abu Shouk camp as fierce fighting engulfs El Fasher |url=https://sudantribune.com/article304349/ |access-date=2025-08-26 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 28 жніўня войскі Дагала абстралялі густанаселены раён Эль-Фашыра, у выніку чаго загінула прынамсі 24 чалавекі і было паранена 55.<ref>{{cite news |last1=Magdy |first1=Samy |title=Sudan’s Rapid Support Forces shell a besieged Darfur city, killing 24 and wounding 55, group says |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-darfur-el-fasher-d5f8bb5589f1c77b95c107bd72d15449 |access-date=28 August 2025 |work=[[Associated Press]] |date=28 August 2025}}</ref> Праз два дні ўпершыню з красавіка УСС нанеслі ўдары беспілотнікаў па пазіцыях паўстанцаў у Эль-Фашыры.<ref>{{cite news |title=Army drone strikes RSF in El Fasher as battle for city intensifies |url=https://sudantribune.com/article304501/ |access-date=31 August 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=30 August 2025}}</ref> У выніку абстрэлу горада САП загінулі сем чалавек.<ref>{{cite news |title=Sudan army strike kills at least 12 in Darfur: monitors |url=https://www.rfi.fr/en/international-news/20250831-sudan-army-strike-kills-at-least-12-in-darfur-monitors |access-date=1 September 2025 |work=[[Radio France International]] |date=31 August 2025 |agency=AFP}}</ref> 1 верасня САП заявілі пра захоп раёнаў Дымсілк і Зіядыя.<ref>{{cite news |title=RSF claims advances in El Fasher as shelling kills displaced persons |url=https://sudantribune.com/article304568/ |access-date=2 September 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=1 September 2025}}</ref>. Адначасова прынамсі 18 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу Эль-Фашыра.<ref>{{cite news |title=Sudan appeals for aid after landslide kills more than 1,000 people in single village in Darfur |url=https://apnews.com/article/sudan-darfur-landslide-rain-village-0ff996583d79ecb97c912d0dc44ec018 |access-date=2 September 2025 |work=[[AP News]] |date=2 September 2025}}</ref> 12 верасня дзесяць чалавек былі забітыя падчас рэйду баевікоў у раёне Аль-Наср.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=RSF kills at least 10 civilians in El Fasher, survivors say |url=https://sudantribune.com/article304914/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 18 верасня САП на кароткі час захапілі былы гарнізон UNAMID у Эль-Фашыры, перш чым былі выцесненыя адтуль ударамі беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=Fighting in El Fasher moves inside a joint force base |url=https://sudantribune.com/article305178/ |access-date=2025-09-20 |website=Sudan Tribune}}</ref> 19 верасня прынамсі 78 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мячэці ў раёне аль-Дараджа.<ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Scores killed by RSF drone strike on mosque in besieged Sudanese city |url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/19/rsf-drone-strike-kills-scores-people-mosque-sudan |access-date=2025-09-20 |website=The Guardian }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Drone strike on Sudan mosque kills 78, medic tells BBC |url=https://www.bbc.com/news/articles/cp8wzzjze8xo |access-date=2025-09-20 |website=BBC}}</ref> 23 верасня прынамсі 15 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку.<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Drone strike on a market in Sudan kills 15, aid worker and local group say |url=https://apnews.com/article/sudan-rapid-support-forces-darfur-market-war-96a0496aa54900a67f5aeb28a4ab1807 |access-date=2025-09-25 |website=AP News}}</ref> 24 верасня сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу комплексу ЮНІСЕФ.<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Seven killed in shelling of UNICEF compound in Sudan's al-Fasher |url=https://sudantribune.com/archives/305411 |access-date=2025-09-26 |website=Sudan Tribune}}</ref> 29 верасня УСС ажыццявілі першую з красавіка паспяховую перакідку грузаў па паветры ў гарнізон Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-09-29 |title=Sudanese army airdrops supplies to besieged El Fasher base |url=https://sudantribune.com/article/305543 |access-date=2025-09-30 |website=Sudan Tribune}}</ref> 30 верасня шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП школы Абу Бакр аль-Сідык, у якой размяшчаліся перамешчаныя асобы.<ref>{{Cite web |date=2025-09-30 |title=Six killed in RSF shelling of crowded displacement shelter in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305572 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> 1 кастрычніка шаснаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП.<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Shelling kills 16 civilians in Sudan’s El Fasher, doctors’ group says |url=https://sudantribune.com/article/305608 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> Адначасна атрады Бурхана заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, з засады.<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> 6 кастрычніка прынамсі 13 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцамі Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-10-06 |title=13 civilians killed in RSF shelling of Sudan's El Fasher, doctors say|url=https://sudantribune.com/article/305735 |access-date=2025-10-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> Апроч таго, САП абвінавацілі ў пакаранні смерцю без суда і следства трох чалавек у школьным прытулку Абу Талібы ў раёне Абу-Шук ў горадзе Эль-Фашыр,<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=RSF accused of executing displaced civilians in Darfur shelter |url=https://sudantribune.com/article/305785 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> а таксама абвінавацілі ў правядзенні хімічных нападаў на горад з выкарыстаннем беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-06 |title=RSF accused of using drone-delivered toxic gas on civilians in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305763 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> На наступны дзень прынамсі 12 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку сіл Дагала Саудаўскай бальніцы для жанчын і радзільнага дома.<ref name="oct7-8">{{Cite web |date=2025-10-08 |title=RSF shelling on El Fasher hospital, shelter leaves over 60 casualties |url=https://sudantribune.com/article/305815 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> УСС правялі другую паветраную аперацыю супраць абложанага гарнізона ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=Sudanese army completes second airdrop to besieged forces in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305789 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> 17-га праўрадавыя сілы заявілі, што адбілі атаку САП, знішчыўшы 10 транспартных сродкаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-17 |title=Sudanese army, allied fighters repel major RSF attack on El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/306117 |access-date=2025-10-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> == Наступствы == Пасля падзення горада ў Эль-Фашыры пачаліся [[Разня ў Эль-Фашыры (2025)|масавыя забойствы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Май 2023 года]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане|Эль-Фашыр]] 5jlcb3fxj5wpkxwnsoi250tpa6r0byr 5154909 5154907 2026-06-16T09:37:51Z DBatura 73587 /* Кампанія 2024 года */ 5154909 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Баі за Эль-Фашыр |частка = [[Канфлікт у Судане (з 2023)]] |выява = Battle of Al Fashir (2023).png |памер = |загаловак = {{legend|#ebc0b3|Пад кантролем прыхільнікаў Бурхана.}} {{legend|#008080|Пад кантролем прыхільнікаў Дагала.}} {{legend|#241C1C|Пад кантролем прыхільнікаў аль-Фока.}} |дата ='''1-ы этап:''' з 15 па 20 красавіка 2023<br/>'''2-і этап:''' з 12 па 29 мая 2023<br/>'''2-і этап:''' з 18 жніўня 2023 па 28 кастрычніка 2025 |месца = г. {{нп3|Эль-Фашыр||ar|الفاشر}}, [[Дарфур]], [[Судан]] |прычына = |вынік = перамога САП |статус = |змены = |праціўнік1 =[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]] |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |праціўнік3 =[[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік4 = [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] |камандзір1 = Німір Махамед Абдэльрахман<ref>[https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/west-darfur-clashes-leave-25-dead-prisoners-freed-in-nyala-and-el-fasher]</ref> |камандзір2 = [[Геда Хамдан Ахмед]]<br>Алі Якуб Джыбрыль †<ref name="джыбрыль"/> |камандзір3 = [[Міні Мінаві]]<ref>[https://acleddata.com/2023/04/28/fact-sheet-conflict-surges-in-sudan/]</ref> |камандзір4 = Аль-Садыг Аль-Фока<ref name=":12" /> |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Баі за Эль-Фашыр''' — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]], звязаны з барацьбой за горад {{нп3|Эль-Фашыр||ar|الفاشر}}, адміністрацыйны цэнтр правінцыі {{нп3|Паўночны Дарфур||ar|ولاية شمال دارفور}}. == Кампанія 2023 года== === Красавіцкія баі === Сутыкненні ў Эль-Фашыры, як і ў многіх іншых гарадах Судана, пачаліся 15 красавіка<ref>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=Sudan’s RSF say it seized presidential palace, Khartoum airport in apparent coup bid |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/04/15/Heavy-gunfire-heard-south-of-Sudan-s-capital-of-Khartoum |access-date=2023-05-22 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. На наступны дзень САП заявілі, што захапілі аэрапорт і некалькі ваенных аб’ектаў. Станам на 17-га чысла байцы Дагала кантралявалі лагер бежанцаў Эль-Манхал і раён Эль-Габа, у той час як іх праціўнікі ўмацаваліся ля штаба Галоўнага камандавання<ref name=":2">{{Cite web |last=Bergman |first=Andrew |date=2023-04-17 |title=Deadly Sudan Army-RSF clashes spark human tragedy, widespread looting in Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-sudan-army-rsf-clashes-spark-human-tragedy-widespread-looting-in-darfur |access-date=2023-05-22 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 20 красавіка бакі дамовіліся аб трохдзённым спыненні агню<ref name="Camille">{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-05-03 |title=Sudan: Darfur Update - El Geneina Clashes Continue, Truce Holds in El Fasher, Looting in Nyala |language=en |work=Dabanga |url=https://allafrica.com/stories/202305030256.html |access-date=2023-05-23}}</ref>, паводле якіх САП утрымлівалі пазіцыі на захад ад горада, а УСС — на ўсход. Цэнтр Эль-Фашыра стаў дэмілітарызаванай зонай, дзе бяспеку падтрымлівала паліцыя. Штаб-кватэры міжнародных арганізацый перададзены апазіцыйным паўстанцкім рухам<ref name="Camille"/>. 23 красавіка перамір’е было падоўжана на нявызначаны тэрмін<ref name="Lisa">{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 24 красавіка адбыліся невялікія сутыкненні на поўначы Эль-Фашыра<ref name=":6">{{Cite news |date=2023-05-03 |title=Sudan: Darfur Update - El Geneina Clashes Continue, Truce Holds in El Fasher, Looting in Nyala |language=en |work=Dabanga |url=https://allafrica.com/stories/202305030256.html |access-date=2023-05-08}}</ref>. На 16 красавіка сутыкненняў было паранена 27 чалавек<ref>{{Cite web |title=Sudan: Clashes ongoing nationwide as of April 16 /update 3 |url=https://crisis24.garda.com/alerts/2023/04/sudan-clashes-ongoing-nationwide-as-of-april-16-update-3 |access-date=2023-05-22 |website=Sudan: Clashes ongoing nationwide as of April 16 /update 3 {{!}} Crisis24 |language=en}}</ref>. Да 17-га чысла, паводле арганізацыі «[[Урачы без межаў]]», агульная лічба пацярпелых павялічылася да 136<ref name=":3">{{Cite web |title=MSF urges for safety of medical teams as fighting escalates in Sudan {{!}} MSF |url=https://www.msf.org/msf-urges-safety-medical-teams-fighting-escalates-sudan |access-date=2023-05-22 |website=Médecins Sans Frontières (MSF) International |language=en}}</ref>. Станам на 21 красавіка паведамлялася пра 44 забітых і 279 параненых<ref name=":4">{{Cite web |title=Sudan: "We are still hearing gunfire from our compound" |url=https://www.doctorswithoutborders.org/latest/sudan-we-are-still-hearing-gunfire-our-compound |access-date=2023-05-23 |website=Doctors Without Borders - USA |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=April 21, 2023 |title='Overwhelmed': harrowing hospital account of Sudan conflict |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/darfur-on-edge-as-violence-spreads-amid-sudan-power-struggle |url-status=live |access-date=May 23, 2023 |website=Modern Ghana}}</ref>. Сярод загінулых — грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>{{Cite web |last=OBEROI |first=SURINDER SINGH |date=2023-04-18 |title=Sudan death toll nears 200 as clashes continue |url=https://www.greaterkashmir.com/world/sudan-death-toll-nears-200-as-clashes-continue |access-date=2023-05-23 |website=Greater Kashmir |language=en}}</ref><ref name="pressbee.net">{{Cite web |date=2023-04-28 |title=أحداث السودان.. مقتل 13 طفلاً وإصابة 39 آخرين في الفاشر |url=https://pressbee.net/show6176892.html?title=أحداث-السودان-مقتل-13-طفلا-وإصابة-39-آخرين-في-الفاشر |access-date=2023-05-24 |website=برس بي |language=ar}}</ref>. Паводле Міністэрства аховы здароўя Паўночнага Дарфура, на 28-га ў выніку сутыкненняў забіта 62 мірных жыхара (з іх 4 загінулі падчас рабаванняў 24-га<ref name=":7">{{Cite web |last=Lisa |date=2023-04-26 |title=West Darfur clashes leave 25 dead, prisoners freed in Nyala, El Fasher, and Ed Daein |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/west-darfur-clashes-leave-25-dead-prisoners-freed-in-nyala-and-el-fasher |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>), у тым ліку 13 дзяцей, былі забіты, а больш за 282 атрымалі раненні<ref name="pressbee.net"/>. У выніку абстрэлу 29 мая трое мірных жыхароў загінулі і 27 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-05-30 |title=More fighting and severe water crisis in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-fighting-and-severe-water-crisis-in-north-darfur |access-date=2023-06-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. Да 17 красавіка бальніцы ў горадзе апынуліся перапоўненымі пацярпелымі, і большасць пацыентаў пераводзілі ў паліцэйскі шпіталь. Электрычнасць па ўсім Эль-Фашыры была адключана, а галоўны рынак і жывёлагадоўчы рынак знішчаны<ref name=":2" />. Аэрапорт таксама прыпыніў дзейнасць<ref name=":3"/>. У горадзе разрабавалі некалькі бальніц, у тым ліку дзіцячую<ref name=":4" />, у той час як лагер бежанцаў Абу-Шук, у якім пражывала больш за 100 000 перамешчаных асоб, да канца красавіка спалены дашчэнту<ref name=":5">{{Cite news |last=Koettl |first=Christoph |date=2023-04-21 |title=Large Food Market Burned in Darfur Camp, Satellite Images Show |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/04/21/world/africa/sudan-darfur-fires.html |access-date=2023-05-23 |issn=0362-4331}}</ref>. === Наступныя падзеі === 12 мая перамір’е было парушана, і баі аднавіліся<ref name="Lisa"/>. Сілы Дагала захапілі некалькі кварталаў<ref name="Lisa"/>. Сутыкненні зноў успыхнулі 22-га. У той дзень адбыліся абстрэлы ўсходніх кварталаў, падкантрольных УСС<ref name=":9">{{Cite news |date=2023-05-24 |title=Sudan: Heavy Gunfire in North Darfur Capital |language=en |work=Dabanga |url=https://allafrica.com/stories/202305240038.html |access-date=2023-06-27}}</ref>. Потым на некаторы час баі сціхлі<ref name="dabangasudan.org">{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-26 |title=Battles, attacks, and communication blackout continue in Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-attacks-and-communication-blackout-continue-in-darfur |access-date=2023-06-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, але 25 мая аднавіліся<ref name="dabangasudan.org"/>. Да 29-га некалькі раёнаў горада былі разбураны або спалены. Разбураны таксама некалькі будынкаў універсітэта Эль-Фашыра<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-05-29 |title=Fighting in Darfur over the weekend |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fighting-in-darfur-over-the-weekend |access-date=2023-06-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. Да 1 чэрвеня атрады Дагала пакінулі шэраг раёнаў ва ўсходніх кварталах, але па-ранейшаму кантралявалі большую іх частку<ref>{{Cite web |last=Bergman |first=Andrew |date=2023-06-01 |title=Living conditions worsen as soaring prices grip Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/living-conditions-worsen-as-soaring-prices-grip-sudan |access-date=2023-06-27 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. Амаль увесь чэрвень у горадзе сітуацыя заставалася спакойнай, хоць з абодвух бакоў сюды падцягваліся падмацаванні<ref>{{Cite web |date=2023-06-22 |title=A vow of fierce battles in Darfur.. and a military mobilization in El Fasher |url=https://globeecho.com/news/a-vow-of-fierce-battles-in-darfur-and-a-military-mobilization-in-el-fasher/ |access-date=2023-06-27 |website=Globe Echo |language=en |archive-date=27 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627035842/https://globeecho.com/news/a-vow-of-fierce-battles-in-darfur-and-a-military-mobilization-in-el-fasher/ |url-status=dead }}</ref>. 18<ref>{{Cite web |date=2023-08-18 |title=Fears Grow for Hundreds of Thousands as Sudan War Spreads |url=https://www.voanews.com/a/fears-grow-for-hundreds-of-thousands-as-sudan-war-spreads-/7231178.html |access-date=2023-09-06 |website=VOA |language=en}}</ref>—19<ref name=":12">{{Cite web |last=Camille |date=2023-08-21 |title=Recent clashes cause deaths and injuries in South Darfur and more displacement in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/recent-clashes-cause-deaths-and-injuries-in-south-darfur-and-more-displacement-in-north-darfur |access-date=2023-09-06 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> жніўня адбыліся новыя сутыкненні. Баі вяліся паміж САП і ВРС аль-Фока<ref name=":12" />. 23 жніўня чацвёра паўстанцаў паранены ў сутычцы з паліцыяй<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-08-23 |title=Continued battles deepen civilian suffering in North and South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continued-battles-deepen-civilian-suffering-in-north-and-south-darfur |access-date=2023-09-06 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 9 верасня падчас сутычак загінулі 30 чалавек<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title= IOM: 190 families displaced by North Darfur clashes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/iom-190-families-displaced-by-north-darfur-clashes |access-date=2023-09-12 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. 26 кастрычніка САП разгарнулі атаку на штаб 6-й пяхотнай дывізіі<ref name=":16">{{Cite web |last=Lisa |date=2023-10-27 |title=Deadly shelling continues in Sudanese capital, Darfur and South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-shelling-continues-in-sudanese-capital-darfur-and-south-kordofan |access-date=2023-12-14 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. Да 8 лістапада баі зноў прыпыніліся<ref name=":17">{{Cite web |last=AMB |date=2023-11-06 |title=RSF ‘captures West Darfur capital – poised to advance on North Darfur and Kordofan’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-capture-west-darfur-capital-poised-to-advance-on-north-darfur-and-kordofan |access-date=2023-12-14 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 27 лістапада групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. У канцы кастрычніка падчас баёў загінулі 10 чалавек<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-11-13 |title=Concerns as fighting over 'last Darfur SAF-holdout' El Fasher likely to intensify |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/concerns-as-fighting-over-last-darfur-saf-holdout-el-fasher-likely-to-intensify |access-date=2023-12-14 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 2 лістапада ў горадзе забіты мірны жыхар<ref>{{Cite web |last=Amgad |date=2023-11-02 |title=Shelling rocks El Fasher, Darfur wali calls for de-escalation |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/shelling-rocks-el-fasher-darfur-wali-calls-for-de-escalation |access-date=2023-12-14 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>. 6 лістапада маёр Бабакір Муса, палявы камандзір ВРС Міні Мінаві (частка Аб’яднаных сіл абароны Дарфура), быў забіты атрадам САП пад Эль-Фашырам<ref>{{Cite web |date=6 November 2023 |title=Minawi’s field commander slain in suspected RSF ambush in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article279087/ |access-date=8 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. == Кампанія 2024 года == 25 сакавіка 2024 года дзевяць чалавек загінулі пры ўрадавых бамбардзіроўках Эль-Фашыра<ref>{{Cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-air-force-bombing-of-north-darfur-capital-leaves-nine-dead |website=Radio Dabanga |title=Sudan Air force bombing of North Darfur capital leaves nine dead |date=March 25, 2024}}</ref>. 13 ўспыхнулі баі паміж варагуючымі фракцыямі ВРС<ref>{{Cite web |date=2024-04-14 |title=Internal split in SLM-TC leads to clashes in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article284438/ |access-date=2024-04-15 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Войскі Дагала разгарнулі тым часам наступальную аперацыю<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2024-04-12 |title=Darfur joint force reiterates support for Sudanese army, vows to defend El Fasher |url=https://sudantribune.com/article284335/ |access-date=2024-04-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 12 мая стала вядома, што прынамсі 27 чалавек былі забітыя ў выніку двухдзённых сутыкненняў у горадзе<ref>{{Cite web |title=Renewed clashes in El Fasher leave 27 civilians dead, 130 injured |url=https://sudantribune.com/article285485/ |access-date=13 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=12 May 2024 |language=en}}</ref>. 19 мая дзевяць чалавек атрымалі раненні ў выніку абстрэлу САП жаночай бальніцы<ref>{{Cite web |title=El Fasher women’s and children’s hospital shelled, multiple injured |url=https://sudantribune.com/article285820/ |access-date=19 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=20 May 2024 |language=en}}</ref>. 24 мая загінулі прынамсі 22 чалавекі<ref name="1june">{{Cite web |title=Fresh clashes in El Fasher leave over 100 injured and 22 dead |url=https://sudantribune.com/article286079/ |access-date=25 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=25 May 2024 |language=en}}</ref>. У ходзе баёў 1—2 чэрвеня загінулі дваццаць тры чалавекі. САП паведамлялі, што ўзялі раён Аль-Вахда<ref>{{cite web |date=June 1, 2024 |title=Clashes reignite in El-Fasher, Killing 11 Civilians |url=https://sudantribune.com/article286451/ |website=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{cite web |date=June 4, 2024 |title=Medicines airdropped into besieged North Darfur capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/medicines-airdropped-into-besieged-north-darfur-capital |website=Radio Dabanga}}</ref>. 4 чэрвеня па меншай меры 85 мірных жыхароў былі забітыя і больш за 110 атрымалі раненні ў ходзе сутыкненняў у Эль-Фашыры. Байцы САП ненадоўга ўвайшлі ў раёны Аль-Вахда і Аль-Салам на захад ад горада, але былі адкінутыя праціўнікам<ref>{{cite web |date=4 June 2024|title=Sudanese Army, RSF militia clash in El Fasher, 85 civilians killed |url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/06/04/sudanese-army-rsf-militia-clash-in-el-fasher-85-civilians-killed/ |website=Daily News Egypt}}</ref>. 8 чэрвеня войскі паўстанцаў атакавалі паўднёвую бальніцу, адзіную дзеючую ўстанову ў горадзе<ref>{{Cite news |date=9 June 2024 |title=Hospital, camp hit in lethal North Darfur shelling |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/hospital-camp-hit-in-lethal-north-darfur-shelling |access-date=9 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 June 2024 |title=RSF raid on El Fasher only hospital puts critical medical care in peril |url=https://sudantribune.com/article286751/ |access-date=9 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 11 чэрвеня восем валанцёраў былі забітыя ў выніку абстрэлу САП дабрачыннай кухні ў раёне Тамбосі<ref>{{Cite news |date=11 June 2024 |title=El Fasher death toll rises amid RSF shelling and fierce clashes |url=https://sudantribune.com/article286874/ |access-date=12 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 13 чэрвеня [[Савет Бяспекі ААН]] прагаласаваў (14 «за», 1 устрымаўся) за прапанаваны Вялікабрытаніяй праект рэзалюцыі, які заклікае пакласці канец аблозе Эль-Фашыра войскамі САП<ref>{{Cite news |date=13 June 2024 |title=UN Security Council demands end to Sudan's Darfur city's siege |url=https://www.france24.com/en/africa/20240613-un-security-council-demands-end-to-sudan-s-darfur-city-s-siege |access-date=14 June 2024 |work=France 24}}</ref>. 14 чэрвеня ўрадавая армія заявіла, што адбіла напад праціўніка на горад, у выніку чаго былі забітыя сотні чалавек, у тым ліку камандзір паўстанцаў [[Алі Якуб Джыбрыль]]<ref name="джыбрыль">{{Cite news |date=14 June 2024 |title=Sudan's army repels major assault on el-Fasher; kills RSF commander |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/14/sudans-army-repels-major-assault-on-el-fasher-kills-rsf-commander |access-date=15 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. 18 чэрвеня чатырнаццаць чалавек былі забітыя і яшчэ 25 атрымалі раненні ў выніку абстрэлу САП лагера для ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{Cite news |date=19 June 2024 |title=Aerial, artillery strikes claim 18 lives in El Fasher and Kutum of North Darfur |url=https://sudantribune.com/article287192/ |access-date=20 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 21 чэрвеня адзін чалавек загінуў у выніку абстрэлу паўстанцамі клінікі акушэрства і гінекалогіі<ref>{{Cite news |date=22 June 2024 |title=Rapid Support Forces shell women’s hospital in North Darfur capital, killing pharmacist |url=https://sudantribune.com/article287323/ |access-date=24 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 25 чэрвеня пяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера Абу-Шук<ref>{{Cite news |date=25 June 2024 |title=RSF continued shelling in El-Fasher kills civilians, targets another hospital |url=https://sudantribune.com/article287425/ |access-date=26 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 1 ліпеня дзевяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу мячэці Аль-Тыджані сіламі Дагала<ref>{{Cite news |title=Nine dead in RSF shelling of mosque in North Darfur capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/nine-dead-in-rsf-shelling-of-mosque-in-north-darfur-capital |access-date=2024-07-02 |website=Radio Dabanga}}</ref>. Праз два дні пятнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу жывёлагадоўчага рынку сіламі мяцежнікаў<ref>{{Cite news |title=15 people killed in fresh RSF shelling of El Fasher market |url=https://sudantribune.com/article287787/ |access-date=2024-07-05 |website=Sudan tribune}}</ref>. 27 ліпеня прынамсі 25 чалавек загінулі ў выніку абстрэлаў артылерыі і дронаў САП. Прадстаўнік Міністэрства аховы здароўя заявіў, што падчас нападаў выкарыстоўвалася хімічная зброя<ref>{{Cite web |date=2024-07-27 |title=Dozens killed in RSF attack on El Fasher, chemical weapons use alleged |url=https://sudantribune.com/article288774/ |access-date=2024-07-28 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 3 жніўня дваццаць тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцаў. Сем чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па лагеры перамешчаных асоб Эль-Салам Абуха на паўночным усходзе горада. Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура заявілі, што адбілі найбуйнейшую наземную атаку САП на Эль-Фашыр<ref name="Fasherlarge">{{Cite web |title=Sudan: ‘largest ground attack’ on El Fasher kills 30, more RSF violence reported from Blue Nile, El Gezira, and Khartoum |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-largest-ground-attack-on-el-fasher-kills-30-more-rsf-violence-reported-from-blue-nile-el-gezira-and-khartoum |access-date=5 August 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 4 жніўня ўрадавая авіяцыя атакавала лагер для ўнутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2024-08-05 |title=Sudan army bombs Darfur camp days after famine declaration |url=https://sudantribune.com/article289143/ |access-date=2024-08-06 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 10 жніўня часці УСС адбілі атакі праціўніка<ref>{{Cite web |date=2024-08-10 |title=Sudanese army repulses RSF attack on Gedaref-Al Jazirah border |url=https://sudantribune.com/article289354/ |access-date=2024-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-10 |title=Sudanese army repels major RSF attack on El Fasher of North Darfur |url=https://sudantribune.com/article289350/ |access-date=2024-08-11 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Губернатар Паўночнага Дарфура абвінаваціў САП у забойстве 28 мірных жыхароў<ref>{{Cite web |date=2024-08-11 |title=North Darfur governor accuses RSF of killing 28 civilians in El Fasher attack |url=https://sudantribune.com/article289350/ |access-date=2024-08-12 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 8 верасня армія Судана заявіла, што прадухілілі найбуйнейшую атаку беспілотнікаў праціўніка, збіўшы 30 дронаў<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. 11 верасня тры чалавекі загінулі пасля траплення зенітнай ракеты ўрадавай арміі<ref>{{cite news |title=Sudan battles continue in Darfur and Khartoum, drone shot above Shendi |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-battles-continue-in-darfur-and-khartoum-drone-shot-above-shendi |access-date=13 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. На наступны дзень улады паведамілі, што адбілі напад паўстанцаў на Эль-Фашыр, забіўшы 80 баевікоў і знішчыўшы 20 транспартных сродкаў. Сярод загінулых быў бачны камандзір САП Абдул Рахман Карн Шата<ref>{{cite news |title=Sudanese army repels major attack on El Fasher, inflicting heavy RSF losses |url=https://sudantribune.com/article290775/ |access-date=13 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=12 September 2024 }}</ref>. 13-га прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Паўднёвую бальніцу<ref>{{cite news |title=Sudanese army regains hospital in El Fasher, clashes continue |url=https://sudantribune.com/article290824/ |access-date=14 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=13 September 2024 }}</ref>. На наступны дзень шэсць салдат УСС загінулі ў выніку памылковага авіяўдару сваіх ВПС па гарнізону 6-й пяхотнай дывізіі<ref>{{cite news |title=Sudan army bombs its own soldiers in North Darfur, US officials repeat calls for a ceasefire |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-bombs-its-own-soldiers-in-north-darfur-us-officials-repeat-calls-for-a-ceasefire |access-date=15 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=15 September 2024 }}</ref>. 20 верасня ў Эль-Фашыры загінулі тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite news |title=Three killed in Sudan’s El Fasher as shelling escalates |url=https://sudantribune.com/article291140/ |access-date=21 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=20 September 2024 }}</ref>, 21-га загінулі яшчэ чатырнаццаць<ref>{{cite news |title=At least 14 killed in Sudan’s El Fasher as fighting rages |url=https://sudantribune.com/article291178/ |access-date=22 September 2024 |work=Sudan Tribune |date=21 September 2024 }}</ref>. 26 верасня прынамсі 18 чалавек загінулі ў выніку меркаванага абстрэлу жывёльнага рынку з боку САП<ref>{{Cite web |date=26 September 2024 |title=At least 18 killed in attack on El Fasher market |url=https://sudantribune.com/article291402/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. На наступны дзень пры чарговым абстрэле арміі Дагала загінулі 62 чалавекі<ref>{{Cite web |date=27 September 2024 |title=RSF shelling kills dozens in El Fasher in two days |url=https://sudantribune.com/article291427/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. [[File:Destroyed car El Fasher.png|thumb|290px|Знішчаны грамадзянскі аўтамабіль у Эль-Фашыры, снежань 2024.]] 27 кастрычніка дванаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{Cite web |date=2024-10-29 |title=North Darfur: 12 killed by El Fasher RSF shelling |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/north-darfur-12-killed-by-el-fasher-rsf-shelling |access-date=2024-10-30 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 7 лістапада мяцежнікі збілі БПЛА праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese army repels drone attack in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article293032/ |website=Sudan Tribune |date=8 November 2024}}</ref>. 11 лістапада дзевяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку паўстанцаў<ref>{{cite web |title=Nine killed in shelling of North Darfur capital |url=https://sudantribune.com/article293178/ |website=Sudan Tribune |date=11 November 2024}}</ref>. 13 лістапада УСС заявілі, што збілі сем беспілотнікаў праціўніка над Эль-Фашырам<ref>{{cite web |title=Sudan army downs seven RSF drones in El Fasher as fighting rages |url=https://sudantribune.com/article293265/ |website=Sudan Tribune |date=13 November 2024}}</ref>. 2 снежня шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП<ref>{{Cite web |date=2 December 2024 |title=6 dead, 12 injured as RSF continues shelling North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/6-dead-12-injured-as-rsf-continues-shelling-north-darfur |website=Radio Dabanga}}</ref>, 12 снежня — 16<ref>{{Cite web |date=13 December 2024 |title=73 killed in artillery attacks on Zamzam camp |url=https://sudantribune.com/article294623/ |website=Sudan Tribune}}</ref>, 13 снежня — 9, 15 снежня — 38<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=At least 38 killed in drone attack on Sudan’s el-Fasher: Activists |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/16/sudans-rsf-kills-at-least-38-in-drone-attack-on-city-of-el-fasher |website=Al Jazeera}}</ref>, 18 снежня — дваццаць восем чалавек<ref>{{Cite web |date=18 December 2024 |title=Deadly attacks on civilians and medical facilities in Darfur |url=https://sudantribune.com/article294772/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. 25 снежня саудаўская бальніца, апошняя дзеючая бальніца ў Эль-Фашыры, была разбурана ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295105/ |title=Only functioning hospital in El Fasher destroyed by RSF shelling |date=25 December 2024 |access-date=26 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. == Кампанія 2025 года == 2 студзеня УСС заявілі, што пры дапамозе БПЛА ліквідавалі ў Эль-Фашыры брыгаднага генерала САП Ібрагіма Дэліба. Разам з ім забіты 32 байцы Дагала, уключаючы грамадзяніна [[Маўрытанія|Маўрытаніі]]<ref>{{cite web |title=Sudan army repels RSF attack in El Fasher, hospital hit by shelling |url=https://sudantribune.com/article295413/ |website=Sudan Tribune |date=2 January 2025}}</ref>. 4 студзеня два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу саудаўскай бальніцы сіламі Дагала<ref>{{cite web |title=El Fasher hospital shelled again, two dead |url=https://sudantribune.com/article295484/ |website=Sudan Tribune |date=4 January 2025}}</ref>. На наступны дзень УСС і АСАД заявілі, што адбілі атаку праціўніка на Эль-Фашыр з усходу і паўднёвага ўсходу горада. Байцы АСАД таксама перахапілі канвой са зброяй, паланіўшы невядомую колькасць грамадзян [[Лівія|Лівіі]]<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article295516/|title=Fighting resumes in El Fasher, weapons convoy intercepted|date=5 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 20 студзеня прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296280/ |title=Darfur: Civilians killed in renewed shelling as RSF issues ultimatum in El Fasher |date=20 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 21 студзеня САП прад’явілі 48-гадзінны ўльтыматум ураду з патрабаваннем вывесці войскі з Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296323/ |title=El Fasher faces imminent attack as RSF deadline expires Wednesday |date=21 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Пасля, 24 студзеня, паўстанцы ажыццявілі буйную атаку на горад, але УСС і саюзныя апалчэнцы адбілі напад праціўніка. Байцы АСАД заявілі, што забілі больш за 400 баевікоў Дагала і знішчылі больш за 25 транспартных сродкаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296469/ |title=Sudanese troops, allied groups repel RSF attack on El Fasher |date=24 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 29 студзеня ў Эль-Фашырызагінулі 7 чалавек. УСС заявілі, што адбілі атаку арміі Дагала на горад<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296671/|title=At least 7 killed in renewed fighting in El Fasher, Darfur|date=29 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 2 лютага ў АСАД заявілі, што адбілі атаку прыхільнікаў Дагала на Эль-Фашыр, забіўшы 140 байцоў і наймітаў, знішчыўшы 43 транспартныя сродкі і захапіўшы яшчэ 12<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296868/|title=Darfur Joint Force says they repelled RSF attack on El Fasher|date=2 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 16 лютага дзесяць чалавек загінулі ў выніку нападаў прыхільнікаў Дагала на станцыі Меліт. УСС заявілі, што знішчылі базу праціўніка на ўсходзе горада<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-repels-new-rsf-attack-on-famine-stricken-north-darfur-camp |title=Sudan army repels new RSF attack on famine-stricken North Darfur camp |date=18 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. 10 сакавіка УСС заявілі, што знішчылі 47 транспартных сродкаў і 100 беспілотнікаў праціўніка на працягу 10 дзён. Урадавыя войскі таксама заявілі, што мясцовыя сілы забілі 15 байцоў. Ад паўстанцаў адбіты ўвесь раён Аль-Салам і будынкі Лафет Таўра на поўдні горада<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298412/|title=Sudan army says it destroyed dozens of RSF vehicles, drones in El Fasher|date=10 March 2025|access-date=12 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 12 сакавіка дзесяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298490/ |title=Darfur violence escalates: at least 10 killed in artillery strike, villages attacked |date=12 March 2025|access-date=13 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 19 сакавіка ўлады заявілі, што пры бамбардзіроўках Эль-Фашыра загінула 16 мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-within-500-meters-of-republican-palace-battles-in-north-darfur-and-north-kordofan |title=Sudan army within 500m of Republican Palace, battles in North Darfur and North Kordofan |date=20 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. 30 сакавіка УСС і саюзнікі адбілі напад атрадаў Дагала на горад і атакавалі калону забеспячэння, знішчыўшы 16 транспартных сродкаў і забіўшы дзясяткі байцоў САП. Дзевяць мірных жыхароў загінулі і яшчэ 17 атрымалі раненні ў выніку абстрэлу з боку мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299228/|title=Nine civilians killed in Sudan’s El Fasher shelling, army says attack repelled|date=30 March 2025|access-date=31 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 3 красавіка прыхільнікі Дагала заявілі, што збілі варожы [[самалёт]] Ан над Эль-Фашырам, у выніку чаго загінулі восем членаў экіпажа<ref name="antonov">{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claims-to-down-sudan-air-force-plane-in-north-darfur |title=RSF claims to down Sudan Air Force plane in North Darfur |date=4 April 2025 |access-date=4 April 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. 11 красавіка па меншай меры 32 мірных жыхара загінулі ў выніку абстрэлаў беспілотнікаў САП<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299611/ |title=RSF attack kills 32 civilians in Sudan’s El Fasher, army says |date=11 April 2025|work=Sudan Tribune}}</ref>. 15 красавіка ў адказ на атакі паўстанцаў у Эль-Фашыры быў абвешчаны вячэрні каменданцкі час<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299721/ |title=North Darfur imposes curfew in El Fasher after mass casualties in RSF attack on Zamzam camp |date=14 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 16 красавіка прынамсі 57 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250417-clashes-in-sudan-s-besieged-darfur-city-kill-57 |title=57 killed in Sudan's Darfur as trapped civilians fear bloodbath |date=17 April 2025 |work=France 24}}</ref>. 20 красавіка прынамсі 30 чалавек загінулі падчас нападаў байцоў Дагала<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-darfur-e3b3c58966ff9ac2693764140eec85df |title=Sudan’s paramilitaries kill more than 30 in a new attack on a Darfur city, activists say |date=22 April 2025 |work=AP News}}</ref>. У наступныя два дні пад абстрэламі мяцежнікаў загінулі прынамсі 55 чалавек<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300024/ |title=Sudan army says RSF shelling killed 55 civilians in two days in El Fasher |date=22 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 29 красавіка 45 чалавек загінулі пры абстрэле войскамі Дагала Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300283/ |title=Sudan army says 45 civilians killed in El Fasher shelling |date=29 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 11 мая сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку войск Дагала<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/12/renewed-rsf-shelling-killed-several-in-sudans-el-fasher-army-says |title=Renewed RSF shelling killed several in Sudan's el-Fasher, army says |date=12 May 2025 |publisher=Al Jazera}}</ref>. 30 мая склад [[Сусветная харчовая праграма|Сусветнай харчовай праграмы]] ў Эль-Фашыры быў пашкоджаны ў выніку абстрэлу САП<ref>{{Cite web |date=2025-05-30 |title=WFP facility in Sudan’s Darfur shelled, U.N. and U.S. condemn RSF |url=https://sudantribune.com/article301461/ |access-date=2025-05-31 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 чэрвеня атрады Мінаві абвінаваціла САП у выкраданні 100 мірных жыхароў, якія ўцякалі з Эль-Фашыра, для прымусовага прызыву ў войска.<ref>{{Cite news|title=SLM-Minawi accuses RSF of abducting 100 people fleeing besieged El Fasher|url=https://sudantribune.com/article301870/|access-date=2025-06-13|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> 15 чэрвеня прынамсі 35 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП сховішча для ўнутрана перамешчаных асоб у будынку Міністэрства сельскай гаспадаркі.<ref>{{Cite news |title=Deadly strike hits shelter for displaced during heavy El Fasher fighting |url=https://sudantribune.com/article301940/ |access-date=2025-06-16 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Улады заявілі, што адбілі напад войск Дагала на горад, знішчыўшы два бронетранспарцёры, дзве баявыя браніраваныя машыны, а таксама забіўшы і параніўшы дзясяткі салдат.<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301933/|title=Sudan's army, allies say they repelled new RSF attack on El Fasher|date=15 June 2025|access-date=16 June 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref> 27 чэрвеня трынаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП.<ref>{{Cite news |title=13 killed including 3 children in Sudan paramilitary strikes in Darfur |url=https://www.arabnews.com/node/2606075/middle-east |access-date=2025-06-28 |website=[[Arab News]]}}</ref> 8 ліпеня восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка паўстанцаў<ref>{{Cite news |title=RSF's drone strike kills at least 8 in North Darfur capital |url=https://sudantribune.com/article302716/ |access-date=2025-07-10 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Тым часам Вызваленчая армія Судана арыштавала двух журналістаў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite news |title=Government-allied Darfur faction arrests two journalists in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article302637/ |access-date=2025-07-08 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 11-га САП пачалі маштабнае наступленне на Эль-Фашыр, захапіўшы галоўны жывёлагадоўчы рынак горада, турму Шала і штаб-кватэру Цэнтральных рэзервовых сіл, але на наступны дзень паўстанцы былі адкінуты<ref name="storm">{{Cite news|title=RSF storms cattle market and prison in 'death trap' Sudanese city |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn7d84k3r43o |access-date=2025-07-14 |website=[[BBC]]}}</ref>. Паралельна ў выніку абстрэлу САП загінулі пяць чалавек<ref name="storm"/>, столькі ж 16-га чысла<ref name="nyvasha">{{Cite news|title=Five children killed as shelling, clashes hit Sudan's El Fasher |url=https://sudantribune.com/article302963/ |access-date=2025-07-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 21 ліпеня УСС і АСАД адбілі буйную атаку мяцежнікаў на Эль-Фашыр<ref>{{Cite news|title=Sudanese army, allies say they repelled major attack on Darfur city |url=https://sudantribune.com/article303116/ | access-date=2025-07-21 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. Адначасова пятнаццаць чалавек, якія спрабавалі ўцячы з Эль-Фашыра ў Гарні, былі забітыя байцамі Дагала<ref>{{Cite news |title=RSF kills at least 15 civilians fleeing El Fasher |url=https://sudantribune.com/article303508/ |access-date=2025-08-03 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 11-га чысла ўлады заявілі, што забілі больш за 200 байцоў САП і знішчылі або захапілі 46 баявых машын пры нападзе баевікоў на Эль-Фашыр.<ref>{{Cite web |title=Sudanese army says it repelled major RSF assault on North Darfur's El Fasher |url=https://sudantribune.com/article303829/ |access-date=2025-08-12 |website=Sudan Tribune |date=11 August 2025 |language=en}}</ref> Пры гэтым мяцежнікі выкралі дзевяць чалавек.<ref>{{Cite web |title=RSF abducts nine civilians in El Fasher raid, witnesses say |url=https://sudantribune.com/article303958/ |access-date=2025-08-15 |website=Sudan Tribune |date=14 August 2025 |language=en}}</ref> 25-га адзін чалавек загінуў у выніку нападу на бальніцу.<ref>{{Cite web |title=Sudan's RSF pushes into Abu Shouk camp as fierce fighting engulfs El Fasher |url=https://sudantribune.com/article304349/ |access-date=2025-08-26 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 28 жніўня войскі Дагала абстралялі густанаселены раён Эль-Фашыра, у выніку чаго загінула прынамсі 24 чалавекі і было паранена 55.<ref>{{cite news |last1=Magdy |first1=Samy |title=Sudan’s Rapid Support Forces shell a besieged Darfur city, killing 24 and wounding 55, group says |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-darfur-el-fasher-d5f8bb5589f1c77b95c107bd72d15449 |access-date=28 August 2025 |work=[[Associated Press]] |date=28 August 2025}}</ref> Праз два дні ўпершыню з красавіка УСС нанеслі ўдары беспілотнікаў па пазіцыях паўстанцаў у Эль-Фашыры.<ref>{{cite news |title=Army drone strikes RSF in El Fasher as battle for city intensifies |url=https://sudantribune.com/article304501/ |access-date=31 August 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=30 August 2025}}</ref> У выніку абстрэлу горада САП загінулі сем чалавек.<ref>{{cite news |title=Sudan army strike kills at least 12 in Darfur: monitors |url=https://www.rfi.fr/en/international-news/20250831-sudan-army-strike-kills-at-least-12-in-darfur-monitors |access-date=1 September 2025 |work=[[Radio France International]] |date=31 August 2025 |agency=AFP}}</ref> 1 верасня САП заявілі пра захоп раёнаў Дымсілк і Зіядыя.<ref>{{cite news |title=RSF claims advances in El Fasher as shelling kills displaced persons |url=https://sudantribune.com/article304568/ |access-date=2 September 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=1 September 2025}}</ref>. Адначасова прынамсі 18 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу Эль-Фашыра.<ref>{{cite news |title=Sudan appeals for aid after landslide kills more than 1,000 people in single village in Darfur |url=https://apnews.com/article/sudan-darfur-landslide-rain-village-0ff996583d79ecb97c912d0dc44ec018 |access-date=2 September 2025 |work=[[AP News]] |date=2 September 2025}}</ref> 12 верасня дзесяць чалавек былі забітыя падчас рэйду баевікоў у раёне Аль-Наср.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=RSF kills at least 10 civilians in El Fasher, survivors say |url=https://sudantribune.com/article304914/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 18 верасня САП на кароткі час захапілі былы гарнізон UNAMID у Эль-Фашыры, перш чым былі выцесненыя адтуль ударамі беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=Fighting in El Fasher moves inside a joint force base |url=https://sudantribune.com/article305178/ |access-date=2025-09-20 |website=Sudan Tribune}}</ref> 19 верасня прынамсі 78 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мячэці ў раёне аль-Дараджа.<ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Scores killed by RSF drone strike on mosque in besieged Sudanese city |url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/19/rsf-drone-strike-kills-scores-people-mosque-sudan |access-date=2025-09-20 |website=The Guardian }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Drone strike on Sudan mosque kills 78, medic tells BBC |url=https://www.bbc.com/news/articles/cp8wzzjze8xo |access-date=2025-09-20 |website=BBC}}</ref> 23 верасня прынамсі 15 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку.<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Drone strike on a market in Sudan kills 15, aid worker and local group say |url=https://apnews.com/article/sudan-rapid-support-forces-darfur-market-war-96a0496aa54900a67f5aeb28a4ab1807 |access-date=2025-09-25 |website=AP News}}</ref> 24 верасня сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу комплексу ЮНІСЕФ.<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Seven killed in shelling of UNICEF compound in Sudan's al-Fasher |url=https://sudantribune.com/archives/305411 |access-date=2025-09-26 |website=Sudan Tribune}}</ref> 29 верасня УСС ажыццявілі першую з красавіка паспяховую перакідку грузаў па паветры ў гарнізон Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-09-29 |title=Sudanese army airdrops supplies to besieged El Fasher base |url=https://sudantribune.com/article/305543 |access-date=2025-09-30 |website=Sudan Tribune}}</ref> 30 верасня шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП школы Абу Бакр аль-Сідык, у якой размяшчаліся перамешчаныя асобы.<ref>{{Cite web |date=2025-09-30 |title=Six killed in RSF shelling of crowded displacement shelter in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305572 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> 1 кастрычніка шаснаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП.<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Shelling kills 16 civilians in Sudan’s El Fasher, doctors’ group says |url=https://sudantribune.com/article/305608 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> Адначасна атрады Бурхана заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, з засады.<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> 6 кастрычніка прынамсі 13 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцамі Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-10-06 |title=13 civilians killed in RSF shelling of Sudan's El Fasher, doctors say|url=https://sudantribune.com/article/305735 |access-date=2025-10-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> Апроч таго, САП абвінавацілі ў пакаранні смерцю без суда і следства трох чалавек у школьным прытулку Абу Талібы ў раёне Абу-Шук ў горадзе Эль-Фашыр,<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=RSF accused of executing displaced civilians in Darfur shelter |url=https://sudantribune.com/article/305785 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> а таксама абвінавацілі ў правядзенні хімічных нападаў на горад з выкарыстаннем беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-06 |title=RSF accused of using drone-delivered toxic gas on civilians in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305763 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> На наступны дзень прынамсі 12 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку сіл Дагала Саудаўскай бальніцы для жанчын і радзільнага дома.<ref name="oct7-8">{{Cite web |date=2025-10-08 |title=RSF shelling on El Fasher hospital, shelter leaves over 60 casualties |url=https://sudantribune.com/article/305815 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> УСС правялі другую паветраную аперацыю супраць абложанага гарнізона ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=Sudanese army completes second airdrop to besieged forces in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305789 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> 17-га праўрадавыя сілы заявілі, што адбілі атаку САП, знішчыўшы 10 транспартных сродкаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-17 |title=Sudanese army, allied fighters repel major RSF attack on El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/306117 |access-date=2025-10-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> == Наступствы == Пасля падзення горада ў Эль-Фашыры пачаліся [[Разня ў Эль-Фашыры (2025)|масавыя забойствы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Май 2023 года]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане|Эль-Фашыр]] frmsibw2p5k3gmrxn0rica2yzpj91ef 0 744979 5154716 5152424 2026-06-15T17:55:12Z ~2026-35062-00 169849 5154716 wikitext text/x-wiki {{Тэнісіст |імя_гульца = Данііл Астапенкаў |фатаграфія = |грамадзянства = {{BLR}} |месца_пражывання = |дата_нараджэння = |месца_нараджэння = |рост = |вага = |прафесійная_кар’ера = 2020—ц.ч. |рабочая_рука = правая |бэкхенд = двухручны |трэнер = |прызавыя_грошы = 51 717 |адзіночныя_вынікі = 1—2 |адзіночных_тытулаў = 0 |найвышэйшая_адзіночная_пазіцыя = 540 ([[15 чэрвеня]] [[2026]]) |бягучая_адзіночная_пазіцыя = 540 ([[15 чэрвеня]] [[2026]]) |вынікі_па_Аўстраліі = |вынікі_па_Францыі = |вынікі_па_Уімблдане = |вынікі_па_ЗША = |парныя_вынікі = 0—0 |парных_тытулаў = 0 |найвышэйшая_парная_пазіцыя = 497 ([[27 лютага]] [[2023]]) |бягучая_парная_пазіцыя = 497 ([[27 лютага]] [[2023]] |вынікі_па_Аўстраліі_2 = |вынікі_па_Францыі_2 = |вынікі_па_Уімблдане_2 = |вынікі_па_ЗША_2 = |апошняе_абнаўленне = 15 чэрвеня 2026 }} '''Данііл Астапенкаў''' (нар. {{ДН|8|05|2003}}) — беларускі прафесійны [[тэніс]]іст. Найвышэйшым дасягненнем з’яўляецца 48-е месца ў юніёрскім рэйтынгу ITF. Вышэйшую адзіночную пазіцыю сусветнага рэйтынгу — 540 месца дасягнуў 15 чэрвеня 2026, парную — 497 месца — 27 лютага 2023 года. <!--Здабыў 2 адзіночныя і 2 парныя тытулы {{нп5|Тур ATP|тура ATP|en|ATP Tour}}. Мабыць што не здабыў--> Астапенкаў найбольш вядомы сваёй нечаканай перамогай у 2 сэтах запар над 15-й ракеткай свету і былой 8-й ракеткай свету [[Дыега Шварцман]]ам падчас матча Кубка Дэвіса супраць Аргенціны 2020 года<ref>{{cite news |title=Teen Ostapenkov stuns Schwartzman in Davis Cup |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/teen-ostapenkov-stuns-schwartzman-davis-cup-2021-09-18/ |accessdate=18 September 2021 |publisher=Reuters}}</ref>. У той час у Астапенкава не было рэйтынгу ATP. == Фіналы ATP і ITF == === Парны разрад: 3 (2–1) === {| | {| |-valign=top | {|class=wikitable style=font-size:97% !Легенда (парны разрад) |-style="background:moccasin;" |Чэленджары (0–0) |-style="background:#cffcff;" |Сусветны тэнісны тур ITF (2–1) |} | {|class=wikitable style=font-size:97% !Тытулы па пакрыццях |- |Хард (2–0) |- |Грунт (0–1) |- |Трава (0–0) |} |} {|class="sortable wikitable" !Вынік !class="unsortable"|W–L !Дата !Турнір !Узровень !Пакрыццё !Партнёр !Супернік !class="unsortable"|Лік |- |style="background:#ffa07a;"|Паражэнне |<small>0–1</small> |{{dts|2022|06}} |style="background:#cffcff;"|M25 [[Тбілісі]], Грузія |style="background:#cffcff;"|World Tennis Tour |Грунт |{{flagicon|BLR}} Эрык Аруцюнян |{{flagicon|BLR}} [[Іван Лютарэвіч]]<br />{{flagicon|KAZ}} [[Рыгор Ламакін]] |6–3, 6–7^(4–7), [5–10] |- |style="background:#98fb98;"|Перамога |<small>1–1</small> |{{dts|2022|11}} |style="background:#cffcff;"|M15 [[Шарм-эш-Шэйх]], Егіпет |style="background:#cffcff;"|World Tennis Tour |Хард |{{flagicon|BLR}} Эрык Аруцюнян |{{flagicon|AUT}} Лукас Крайнер<br />{{flagicon|LAT}} [[Роберт Стромбачс]] |6–3, 6–4 |- |style="background:#98fb98;"|Перамога |<small>2–1</small> |{{dts|2023|02}} |style="background:#cffcff;"|M25 [[Манасцір (горад)|Манасцір]], Туніс |style="background:#cffcff;"|World Tennis Tour |Хард |{{flagicon|BLR}} Эрык Аруцюнян |{{flagicon|AUT}} [[Найль Аберляйтнер]]<br />{{flagicon|UKR}} [[Аляксандр Аўчарэнка]] |6–1, 6–7^(3–7), [10–6] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Профіль ATP}} * {{Профіль ITF}} * {{Профіль удзельніка Кубка Дэвіса}} {{Тэнісісты Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Астапенкаў Данііл}} [[Катэгорыя:Тэнісісты Беларусі]] rpwz6944pxreqi5zcz81ppm0sekzq47 0 747913 5154712 5106980 2026-06-15T17:41:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154712 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма|name=Waze Mobile Ltd|logo=|logo size=200px|screenshot=<!-- Image name is enough -->|caption=|author=|developer=[[Google]]|released={{Start date and age|2006}} (as FreeMap Israel)|genre=[[Satellite navigation software]]|license={{Ubl | [[Commercial software|Commercial]] | [[Proprietary software|Proprietary]] }}|website={{URL|https://waze.com}}}} '''Waze Mobile Ltd'''<ref>{{Cite web|url=https://opencorporates.com/companies/il/514100056|title=ווייז מוביל בע"מ|website=[[OpenCorporates]]|date=2008-02-11|access-date=2023-08-20}}</ref> ({{IPAc-en|w|eɪ|z}} ; {{Lang-he|ווייז מוביל בע"מ}}) вядзе бізнес як '''Waze''' ({{Lang-he|ווייז}}), раней '''FreeMap Israel''', з’яўляецца даччынай кампаніяй [[Google]], якая забяспечвае спадарожнікавае навігацыйнае праграмнае забеспячэнне для смартфонаў і іншых камп’ютараў, якія падтрымліваюць [[GPS|глабальную сістэму пазіцыянавання]] (GPS). У дадатак да пакрокавай навігацыі, ён уключае інфармацыю пра час у дарозе і маршруты, прапанаваныя карыстальнікам, падчас загрузкі інфармацыі, якая залежыць ад месцазнаходжання, праз [[Сотавая сувязь|сотавую сетку]]. Waze апісвае сваё прыкладанне як ініцыятыву супольнасці, якую можна спампаваць і выкарыстоўваць бясплатна. Першапачаткова праграмнае забеспячэнне было распрацавана ў [[Ізраіль|Ізраілі]] кампаніяй Waze Mobile, заснаванай ізраільскімі прадпрымальнікамі Эхудам Шабтаем, Амірам Шынарам і Уры Левінам. Фінансаванне першапачатковага праекта было прадастаўлена дзвюма ізраільскімі фірмамі венчурнага капіталу, Magma і Vertex Ventures Israel, а таксама амерыканскай фірмай венчурнага капіталу на ранняй стадыі, Bluerun Ventures. У чэрвені 2013 года Waze Mobile быў набыты Google за 1,3 мільярда долараў ЗША.<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":2"/> Праграма прыносіць прыбытак праз гіперлакальную рэкламу на аўдыторыю з каля 130 мільёнаў карыстальнікаў.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://fortune.com/2019/10/11/waze-google-maps-how-it-works/|title=Why Waze Doesn't Share Traffic Data With Google Maps|website=Fortune|access-date=2023-09-07}}</ref> == Гісторыя == === Распрацоўка === У 2006 годзе ізраільскі праграміст Эхуд Шабтай заснаваў супольны праект, вядомы як ''FreeMap Israel'', які меў на мэце стварыць (пры дапамозе краўдсорсінгу карыстальнікаў супольнасці) бясплатную базу лічбавых карт [[Ізраіль|Ізраіля]], складзеную на іўрыце, з бясплатным кантэнтам, абнаўленнямі, і размеркаванне.<ref name="Terms & Conditions">{{Cite web|url=http://www.freemap.co.il/terms.html|title=FreeMap Israel|website=Freemap Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309014056/http://www.freemap.co.il/terms.html|archive-date=March 9, 2008|url-status=dead}}</ref> У 2008 годзе Шабтай стварыў кампанію пад назвай ''Waze'' для камерцыялізацыі першапачатковага праекта; <ref>{{Cite web|url=http://freemap.co.il/index.html|title=FreeMap Israel|website=Freemap Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207203404/http://freemap.co.il/index.html|archive-date=February 7, 2009|url-status=dead}}</ref> у 2009 годзе яна была перайменавана ў ''Waze Mobile Ltd.'' У 2010 годзе кампанія сабрала 25 мільёнаў долараў ЗША ў другім раундзе фінансавання;<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2010/12/07/waze-revs-up-crowdsourced-driving-app-with-25m/|title=Waze revs up crowdsourced driving app with $25M|author=Hardawar|first=Devindra|website=Venturebeat|date=December 7, 2010|access-date=May 5, 2019|archive-date=7 сакавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307022910/https://venturebeat.com/2010/12/07/waze-revs-up-crowdsourced-driving-app-with-25m/|url-status=dead}}</ref> у наступным годзе было прыцягнута дадаткова 30 мільёнаў долараў.<ref name="forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/tomiogeron/2011/10/18/waze-nabs-30m-from-kleiner-perkins-li-ka-shing-mary-meeker-to-advise/|title=Waze Nabs $30M From Kleiner Perkins, Li Ka Shing; Mary Meeker To Advise|author=Geron|first=Tomio|website=Forbes|date=October 18, 2011|access-date=May 5, 2019}}</ref> Праграма была абноўлена ў 2011 годзе, каб у рэжыме рэальнага часу адлюстроўваць цікавыя месцы, выбраныя супольнасцю, у тым ліку мясцовыя падзеі, такія як вулічныя кірмашы і пратэсты.<ref>{{Cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2011/10/13/prweb8877577.DTL|title=Waze Introduces Redesigned App for iPad, iPhone & iPod touch, Steering Drivers from Local Search to Local Discovery|website=San Francisco Chronicle|date=October 13, 2011|access-date=September 25, 2012|archive-date=9 верасня 2012|archive-url=https://archive.today/20120909190555/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2011/10/13/prweb8877577.DTL|url-status=dead}}</ref> У снежні 2011 года ў Waze працавала 80 чалавек, 70 з якіх знаходзіліся ў Раанане, Ізраіль, а астатнія 10 — у [[Пала-Альта|Пала-Альта, ЗША]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.israel21c.org/waze-steers-you-clear-of-traffic-2/|title=Waze steers you clear of traffic|first=Nicky|last=Blackburn|website=ISRAEL21c|date=2011-12-19|access-date=2023-09-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2011/10/18/waze-raises-30-million.html|title=Waze raises $30 million|author=Hoge|first=Patrick|website=[[San Francisco Business Times]]|date=October 18, 2011|access-date=June 18, 2019}}</ref> У лістападзе 2012 года кампанія пачала манетызаваць сваю праграму, прапаноўваючы рэсэлерам і рэкламадаўцам вэб-інтэрфейс для рэкламы на аснове месцазнаходжання, дзе маленькі значок з’яўляецца, калі тэлефон знаходзіцца ў пэўным месцы, падахвочваючы карыстальніка да ўдзелу.<ref>{{Cite web|url=http://www.adweek.com/news/technology/waze-maps-out-native-ad-platform-145035|title=Waze Maps Out Native Ad Platform Driving app navigates direct sales, self-serve|website=Adweek|date=November 7, 2012|access-date=June 18, 2013}}</ref> Ён таксама прапануе тэлевізійным навінавым кампаніям вэб-інтэрфейс для трансляцыі бягучых справаздач аб дарожным руху і абвестак непасрэдна з праграмы Waze; у чэрвені 2013 г. сэрвісам карысталіся 25 амерыканскіх тэлевізійных кампаній.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/parmyolson/2013/06/13/what-waze-adds-to-google-a-view-from-wazes-ceo/|title=What Waze Adds To Google: A View From Waze's CEO|website=Forbes|date=June 13, 2013|access-date=June 13, 2013}}</ref> Ён таксама выкарыстоўваўся ў [[Рыа-дэ-Жанэйра|Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія]], у {{Transl|pt|Centro de Operações Rio}} (Аперацыйны цэнтр Рыа) з 24 ліпеня 2013 года<ref>{{Cite web|url=http://oglobo.globo.com/tecnologia/prefeitura-comeca-usar-waze-no-centro-de-operacoes-rio-9152370|title=Prefeitura começa a usar Waze no Centro de Operações Rio|website=O Globo|date=July 24, 2013|access-date=February 8, 2014}}</ref>, а таксама ў амерыканскіх штатах [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] і [[Нью-Джэрсі]] з 2012 года. У 2013 годзе Асацыяцыя GSM, гандлёвая асацыяцыя аператараў мабільнай сувязі, прысудзіла Waze лепшае ў цэлым мабільная праграма на выставе асацыяцыі Mobile World Congress.<ref name="globes-bestapp">{{Cite news|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000825700&fid=1725|title=Waze wins Best Mobile App award in Barcelona|last=Hoffman|first=Tzahi|work=[[Globes (newspaper)|Globes]]|publisher=Globes Publisher Itonut (1983) Ltd|date=February 27, 2013}}</ref> === Набыццё Google === У чэрвені 2013 года Waze быў набыты [[Google]] за 1,3 мільярда долараў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/technology/2013/jun/11/google-buys-waze-maps-billion|title=Google buys Waze map app for $1.3bn|website=the Guardian|date=2013-06-11|access-date=2022-09-03}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/petercohan/2013/06/11/four-reasons-for-google-to-buy-waze/|title=Four Reasons Google Bought Waze|author=Cohan|first=Peter|website=Forbes|access-date=2022-09-03}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/suzannerowankelleher/2019/10/21/did-google-just-deliver-a-death-blow-to-waze/|title=Did Google Just Deliver A Death Blow To Waze?|author=Kelleher|first=Suzanne Rowan|website=Forbes|access-date=2022-09-03}}</ref> Тагачасныя 100 супрацоўнікаў Waze атрымалі ў сярэднім каля 1,2 мільёна долараў: гэта самая вялікая выплата супрацоўнікам ізраільскіх высокіх тэхналогій.<ref>{{Cite news|title=Waze employees clinch most lucrative exit in Israeli history|url=http://www.haaretz.com/business/waze-s-100-employees-to-get-an-average-of-1-2-million-each.premium-1.529478/|website=Haaretz|date=June 13, 2013}}</ref> У чэрвені 2013 года Федэральная гандлёвая камісія (FTC) [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў]] пачала разгляд таго, ці можа набыццё Google Waze патэнцыйна парушаць заканадаўства аб канкурэнцыі;<ref>{{Cite web|url=http://www.tekinsol.com/Blog/us-federal-trade-commission-probes-google-waze-deal/|title=US Federal Trade Commission probes Google Waze deal|date=June 23, 2013|publisher=Tekinsol|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213736/http://www.tekinsol.com/Blog/us-federal-trade-commission-probes-google-waze-deal/|archive-date=October 4, 2013|access-date=June 23, 2013|url-status=dead}}</ref> Waze быў адным з вельмі невялікай групы канкурэнтаў у сектары мабільных карт супраць [[Google Maps]]. Пазней FTC вырашыла, што не будзе аспрэчваць здзелку;<ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2013/10/01/ftc-will-not-challenge-google-waze-acquisition/|title=FTC will not challenge Google's $1 billion Waze acquisition|author=Melissa Grey|website=Engadget|publisher=AOL}}</ref> Упраўленне добрасумленнага гандлю [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і антыманапольнае ведамства Ізраіля таксама распачалі расследаванне, у выніку якога набыццё не было аспрэчана. <ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/aug/27/google-waze-app-sparks-oft-inquiry|title=Google acquisition of Waze traffic app sparks OFT inquiry|first=Charles|last=Arthur|website=The Guardian|date=2013-08-27|access-date=2023-09-06|last2=editor|first2=technology}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.jta.org/2013/10/02/israel/israel-antitrust-authority-looking-at-google-waze-merger|title=Israel's antitrust panel taking a look at Google-Waze merger|first=Marcy|last=Oster|website=Jewish Telegraphic Agency|date=2013-10-02|access-date=2023-09-06}}</ref> Аднак у 2020 годзе FTC абвясціла, што будзе пераглядаць набыццё Google Waze у 2013 годзе. <ref>{{Cite web|url=https://www.androidcentral.com/ftc-re-examine-googles-2013-waze-acquisition-part-its-antitrust-sweep|title=FTC to review Google's 2013 Waze acquisition as part of its antitrust sweep|website=Android Central|date=2020-02-17|access-date=2020-03-09}}</ref> == Агляд == Waze збірае даныя карты, час у шляху і інфармацыю аб дарожным руху ад карыстальнікаў і бясплатна перадае іх на сервер Waze.<ref>{{Cite web|url=http://news.cnet.com/8301-13772_3-10305132-52.html|title=CNET News – Waze iPhone app provides real-time, crowdsourced traffic data|author=Terdiman|first=Daniel|date=August 6, 2009|publisher=CNET|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901014951/http://news.cnet.com/8301-13772_3-10305132-52.html|archive-date=September 1, 2012|access-date=September 25, 2012|url-status=dead}}</ref> Карыстальнікі Waze («Wazers») могуць паведамляць аб аварыях, заторах, хуткасці і паліцэйскіх пастках, а таксама з анлайн-рэдактара карт могуць абнаўляць дарогі, арыенціры, нумары дамоў і г.д. Waze адпраўляе ананімную інфармацыю, уключаючы хуткасць і месцазнаходжанне карыстальнікаў, назад у сваю базу дадзеных, каб палепшыць сэрвіс у цэлым. На аснове сабранай інфармацыі Waze можа прадастаўляць абнаўленні маршрутаў і дарожнага руху ў рэжыме рэальнага часу. Waze таксама можа вызначыць самую танную запраўку побач з карыстальнікам або ўздоўж яго маршруту, пры ўмове, што Waze уключыў цэны на паліва для гэтай краіны. Цэны на паліва паведамляюцца і абнаўляюцца карыстальнікамі і/або іншымі трэцімі асобамі ў непасрэднай блізкасці ад станцыі. У цяперашні час гэтая функцыя падтрымлівае толькі цэны на бензін і [[дызельнае паліва]]. Waze прапануе пакрокавую галасавую навігацыю, дарожны рух у рэжыме рэальнага часу і іншыя абвесткі, звязаныя з месцазнаходжаннем. Waze заахвочвае карыстальнікаў паведамляць аб дарожным руху або небяспеках на дарозе з дапамогай такіх стымулаў, як атрыманне балаў для іх профіляў.<ref>{{Cite web|url=http://wheels.blogs.nytimes.com/2010/05/06/filling-in-the-map-gaps-with-waze-games/|title=Waze in a New York Times blog|author=Furchgott|first=Roy|website=The New York Times|date=May 6, 2010|access-date=September 25, 2012}}</ref> === Асаблівасці === Waze мае магчымасць накіроўваць карыстальнікаў на аснове краўдсорсінгавай інфармацыі. Карыстальнікі Waze могуць паведамляць пра мноства інцыдэнтаў, звязаных з дарожным рухам, ад аварый да паліцэйскіх пастак. Гэтыя даныя выкарыстоўваюцца Waze, каб дапамагчы іншым карыстальнікам, альбо папярэджваючы іх аб будучых умовах, альбо перанакіроўваючы карыстальніка, каб цалкам пазбегнуць гэтай зоны. У дадатак да дадзеных ад карыстальнікаў, Waze абапіраецца на інфармацыю ад дзяржаўных органаў для такіх падзей на дарожным руху, як будаўніцтва дарог. Ідэя гэтага заключаецца ў тым, што чым больш людзей прадаставіць даныя, тым больш дакладнымі яны будуць.<ref>{{Cite journal|first=Michael|last=Pack|url=https://mydigitalpublication.com/publication/?i=380807&article_id=2701553|title=Are You Gonna Go My Waze? Practical Advice for Working with 3rd Party Data Providers|date=February 2017|publisher=[[Institute of Transportation Engineers]]}}</ref> У дадатак да выкарыстання інфармацыі, атрыманай з краўдсорсінгу, для абвестак аб дарожным руху, Waze таксама дазваляе зарэгістраваным карыстальнікам змяняць дадзеныя карты самім праз Waze Map Editor. Рэдактарам карт дазволена ўносіць змены ў карту ў залежнасці ад таго, дзе яны ехалі падчас выкарыстання Waze, а таксама ад іх рангу, які заснаваны на колькасці правак карты, зробленых карыстальнікам. У чэрвені 2013 года Waze прадставіў глабальны праект лакалізацыі, які дазваляе закрываць дарогі ў будучыні і абнаўляць дарожны рух у рэжыме рэальнага часу падчас буйных падзей у дадзенай краіне, напрыклад [[Тур дэ Франс|, Тур дэ Франс]].<ref>{{Cite web|url=https://www.waze.com/blog/how-to-beat-epic-traffic-caused-by-summer-events/|title=Waze Blog: How to Beat Epic Traffic Caused by Summer Events|date=June 27, 2013|publisher=Waze|access-date=July 11, 2013}}</ref> Google таксама набыў Waze у тым жа месяцы. На момант набыцця Google у Waze было амаль 50 мільёнаў карыстальнікаў.<ref>{{Cite web|url=https://news.yahoo.com/waze-sale-signals-growth-israeli-high-tech-174533585.html|title=Waze sale signals new growth for Israeli high tech|website=Yahoo|date=June 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227205334/https://news.yahoo.com/waze-sale-signals-growth-israeli-high-tech-174533585.html|archive-date=February 27, 2021|access-date=January 15, 2017|url-status=dead}}</ref> У 2017 годзе была дададзена опцыя для карыстальнікаў матацыклаў, а таксама спецыялізаваныя маршруты для людзей, якія маюць права ездзіць па палосах для сумеснага выкарыстання аўтамабіля.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theverge.com/2017/11/29/16714436/waze-new-features-motorcycle-mode-hands-free-voice|title=Waze adds new motorcycle mode and “OK Waze” voice commands|first=Chris|last=Welch|website=The Verge|date=2017-11-29|access-date=2023-09-06}}</ref> Waze таксама дазваляе карыстальнікам выбіраць голас для навігацыі. Некаторыя прадстаўленыя галасы ўключаюць [[Морган Фрымэн|Морган Фрыман]], T-Pain, DJ Khaled, [[Арнольд Шварцэнэгер]], Cookie Monster, палкоўнік Сандэрс, Кевін Харт, [[Шакіл О’Ніл|Шак]] і многія іншыя.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://mashable.com/article/dj-khaled-waze-navigation-app-celebrity-voice/|title=DJ Khaled will get you there as the new voice on Waze|author=Lekach|first=Sasha|website=Mashable|date=May 22, 2019|access-date=2020-03-09}}</ref> У сакавіку 2017 года [[Spotify]] абвясціла аб супрацоўніцтве з Waze, каб забяспечыць інтэграваны вопыт, у якім Wazers маглі прайграваць музыку на Spotify непасрэдна з праграмы Waze і атрымліваць маршруты Waze у праграме Spotify на платформе Android. Праз паўгода функцыя стала даступная на платформе iOS.<ref>{{Cite web|url=https://community.spotify.com/t5/Community-Blog/Spotify-Waze-Partnership/ba-p/1610690|title=Spotify + Waze Partnership|date=March 15, 2017|publisher=Spotify|access-date=October 16, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2017/9/18/16328098/waze-spotify-integration-ios-app|title=Waze integrates Spotify into its iOS app|date=September 18, 2017|publisher=The Verge|access-date=October 16, 2017}}</ref> У маі 2017 года Waze прадставіў магчымасць для карыстальнікаў запісваць уласныя галасавыя падказкі навігацыі.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnet.com/how-to/record-your-own-voice-for-waze-navigation/|title=How to record your own voice for Waze navigation|date=May 11, 2017|publisher=CNET|access-date=May 8, 2018}}</ref> У жніўні 2018 года Waze прадставіў падтрымку Android Auto.<ref>{{Cite web|url=https://medium.com/waze/same-waze-bigger-screen-waze-for-android-auto-is-here-23ea4f327b9c|title=Same Waze, Bigger Screen: Waze for Android Auto is Here|date=August 10, 2018|publisher=Medium|access-date=November 10, 2018}}</ref> У верасні 2018 года Waze прадставіў падтрымку Apple CarPlay пасля таго, як Apple выпусціла iOS 12.<ref>{{Cite web|url=https://medium.com/waze/waze-for-apple-carplay-is-here-6e0c2e91bde7|title=Waze for Apple CarPlay is Here|date=September 25, 2018|publisher=Medium|access-date=November 10, 2018}}</ref> У кастрычніку 2018 года Waze абвясціла аб супрацоўніцтве з Pandora, [[Deezer]], iHeart Radio, [[National Public Radio|NPR One]], Scribd, Stitcher і TuneIn для Waze Audio Player, дзе [[Spotify]] быў першым партнёрам Waze. Аднак карыстальнікі Android не змогуць звязаць Deezer, а карыстальнікі iOS не будуць мець доступу да Pandora, NPR або TuneIn, калі Waze абвясціла аб сваім партнёрстве ў Medium, прапаноўваючы далучыцца да бэта-праграмы, каб мець магчымасць выкарыстоўваць згаданыя сэрвісы. <ref>{{Cite web|url=https://medium.com/waze/waze-audio-player-629cd630333f|title=7 Partners join the Waze Audio Player Family|date=October 29, 2018|publisher=Medium|access-date=November 10, 2018}}</ref> У лютым 2019 года Waze абнавіў сваю платформу iOS з падтрымкай [[Siri]] Shortcuts.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.macrumors.com/2019/02/12/waze-ios-app-siri-shortcuts/|title=Waze App for iOS Gains Siri Shortcuts Support|author=Clover|first=Juli|website=www.macrumors.com|date=February 12, 2019|access-date=2019-09-03}}</ref> У маі 2019 года кампанія абвясціла, што дадасць новы сэрвіс струменевай перадачы Pandora да функцыі прайгравання аўдыё для карыстальнікаў iOS, што дазволіць вадзіцелям мець больш варыянтаў музыкі падчас паездак.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/5/12/18563390/waze-ios-adds-pandora-music-support|title=Waze for iOS now lets you stream music from Pandora|author=Welch|first=Chris|website=The Verge|date=May 12, 2019|access-date=May 31, 2019}}</ref> У жніўні 2019 года Waze дадаў інтэграцыю [[YouTube Music]] на абедзве платформы.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.androidpolice.com/2019/08/21/youtube-music-is-now-integrated-in-waze/|title=YouTube Music is now integrated in Waze|website=Android Police|date=2019-08-21|access-date=2019-09-03}}</ref> Google абвясціў на канферэнцыі распрацоўшчыкаў Google I/O 2019, што дадае інтэграцыю Google Assistant з Waze.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/5/7/18535644/google-assistant-waze-driving-mode-shortcut-features-release-date-io-2019|title=Google Assistant is getting a hands-free 'driving mode' this summer|author=O'Kane|first=Sean|website=The Verge|date=May 7, 2019|access-date=June 25, 2019}}</ref> Інтэграцыя стала даступная для тэлефонаў Android у чэрвені 2019 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.blog.google/products/assistant/google-assistant-now-available-waze/|title=The Google Assistant is now available in Waze|author=Chang|first=Austin|website=The Keyword|date=June 10, 2019|access-date=June 25, 2019}}</ref> У верасні 2020 года Waze дадаў падтрымку навігацыі па дарожным палосам. Waze таксама абвясціў, што з кастрычніка 2020 года ён будзе рэалізоўваць прапановы па паездках, аб’ядноўваючы прапановы з нядаўна наведаных месцаў.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2020/9/15/21437960/waze-lane-guidance-traffic-notifications-google-maps-features-amazon-music|title=Waze adds lane guidance, one of Google Maps' best features|author=Peters|first=Jay|website=The Verge|date=2020-09-15|access-date=2020-09-15}}</ref> Waze запусціў спецыяльная праграма для сумеснага выкарыстання аўтамабіляў Waze Carpool, якое ўпершыню было запушчана ў 2016 годзе і было даступна ў ЗША, Бразіліі і Ізраілі. Google абвясціў, што праграма будзе спынена ў 2022 годзе, спасылаючыся на змены ў рэжыме паездак, звязаныя з COVID, якія прывялі да рэзкага зніжэння сумеснага выкарыстання аўтамабіляў.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2022/8/25/23321493/google-waze-carpool-shutting-down-covid-commute|title=Google's Waze is shutting down its carpooling service|author=J. Hawkins|first=Andrew|website=The Verge|date=25 August 2022|access-date=25 August 2022}}</ref> === Праграма Connected Citizens / Waze для гарадоў === Waze запусціў праграму Connected Citizens Program (CCP) у чэрвені 2014 года, бясплатную двухбаковую праграму абмену дадзенымі, якая выкарыстоўваецца больш чым 450 урадамі, дэпартаментамі транспарту і муніцыпалітэтамі для аналізу дарожнага руху, планавання дарог і экстраннай дыспетчарызацыі працоўнай сілы.<ref>{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/3045080/waze-is-driving-into-city-hall|title=Waze Is Driving Into City Hall|author=Ungerleider|first=Neal|website=Fast Company|date=April 15, 2015|access-date=May 5, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.waze.com/ccp|title=Connected Citizens Program|website=Waze|access-date=May 5, 2019}}</ref> Праграма ўяўляе сабой двухбаковы абмен дадзенымі паміж Waze і партнёрам. У 2014 годзе [[Рыа-дэ-Жанэйра]] пачаў збіраць даныя для сваёй сістэмы кіравання трафікам. Рыа збірае дадзеныя ў рэжыме рэальнага часу як ад кіроўцаў, якія карыстаюцца навігацыйнай праграмай Waze, так і ад пешаходаў, якія карыстаюцца праграмай грамадскага транспарту Moovit. Рыа таксама размаўляў з уладальнікамі веласіпеднай праграмы Strava для маніторынгу перамяшчэння веласіпедыстаў. Было адзначана, што хаця першапачаткова даныя, якімі праграмы абменьваліся, былі ананімнымі, больш канкрэтныя дэталі ідэнтыфікацыі былі магчымыя, калі людзі пагадзіліся на маніторынг праз свае смартфоны, калі яны бачаць для іх карысць.<ref name="wazeinrio"/> У 2021 годзе праграма была капітальна перагледжана і перайменавана ў Waze for Cities (W4C). == Крытыка == Былі выказаны асцярогі, што праграма, размешчаная на смартфонах, можа выкарыстоўвацца для кантролю за перамяшчэннямі асоб, якія можна ідэнтыфікаваць.<ref name="wazeinrio">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/parmyolson/2014/07/07/why-google-waze-helps-local-governments-track-its-users/|title=Why Google's Waze Is Trading User Data With Local Governments|website=Forbes}}</ref> Некаторыя прыхільнікі бяспекі дарожнага руху выказваюць заклапочанасць з нагоды таго, што ўсё больш кіроўцаў будуць выкарыстоўваць Waze, які, на іх думку, можа адцягваць іх праз шквал значкоў і апавяшчэнняў і падвяргаць іх большай рызыцы аварыі.<ref>{{Cite news|url=https://nymag.com/daily/intelligencer/2013/06/did-google-just-buy-a-dangerous-driving-app.html|title=Did Google Just Buy a Dangerous Driving App?|date=June 14, 2013|website=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref> У сакавіку 2014 года студэнты [[Ізраільскі тэхналагічны інстытут «Тэхніён»|Ізраільскага тэхналагічнага інстытута Тэхніён]] паспрабавалі сфальсіфікаваць затор.<ref>{{Cite web|url=http://www.popsci.com/article/gadgets/israeli-students-spoof-waze-app-fake-traffic-jam|title=Israeli Students Spoof Waze App With Fake Traffic Jam|author=Kelsey D. Atherton|website=Popular Science|date=March 31, 2014|access-date=March 3, 2015}}</ref> У снежні 2014 года ў лісце, адпраўленым у Google, начальнік дэпартамента паліцыі Лос-Анджэлеса Чарлі Бэк паскардзіўся на функцыю паліцэйскага лакатара, сцвярджаючы, што ёю могуць «злоўжываць тыя, хто мае злачынныя намеры, каб паставіць пад пагрозу супрацоўнікаў паліцыі і грамадства». Сцвярджалася, што Ісмаіл Брынслі, які застрэліў двух афіцэраў паліцыі Нью-Ёрка ў тым месяцы, карыстаўся праграмай Waze перад забойствамі і апублікаваў скрыншот з гэтай праграмы ў сваім уліковым запісе ў Instagram за некалькі гадзін да расстрэлаў, але гэта было неабгрунтаваным, бо паведамленне быў зроблены за тры тыдні да падзеі.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-police-waze/traffic-app-maker-waze-rejects-criticism-by-l-a-police-chief-idUSKBN0L02SE20150127|title=Traffic app maker Waze rejects criticism by L.A. police chief|date=January 27, 2015}}</ref> Карыстальнікі могуць пазначаць прысутнасць паліцыі невялікім значком і паказваць, бачны ён ці схаваны. Паліцыя Лос-Анджэлеса, сярод іншых паліцэйскіх ведамстваў, прымусіла Google адключыць гэтую функцыю ў праграме. Google заяўляе, што веданне месцазнаходжання паліцыі спрыяе больш бяспечнай яздзе.<ref>{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/news/police-say-waze-cop-tracker-is-threat-to-officers/|title=Police say Waze cop-tracker is threat to officers}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/technology/google-waze-traffic-app-draws-ire-of-u-s-sheriffs-1.2936473|title=Google Waze traffic app draws ire of U.S. sheriffs|date=January 29, 2015}}</ref> У красавіку 2018 года Waze крытыкавалі за тое, што ён перанакіраваў рух на Бакстэр-стрыт у парку Эха ў Лос-Анджэлесе, які з’яўляецца адным з самых стромкіх пагоркаў у ЗША. Праграму абвінавацілі ў пагаршэнні цяперашняга стану дарогі і павелічэнні колькасці аварый і паваротаў на крутым пагорку. Пазней муніцыпалітэт Лос-Анджэлеса перарабіў дарогу ў вуліцу з аднабаковым рухам.<ref>{{Cite news|website=[[CBS This Morning]]|title=L.A. residents complain Waze is creating 'insanity' on their street|url=https://www.youtube.com/watch?v=pnpFRxUACdo&t=1s|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425163340/https://www.youtube.com/watch?v=pnpFRxUACdo&t=1s|url-status=bot: unknown|date=April 6, 2018|access-date=6 верасня 2023|archive-date=25 красавіка 2023}}</ref><ref>{{Cite news|title=On one of L.A.'s steepest streets, an app-driven frenzy of spinouts, confusion and crashes|url=https://www.latimes.com/local/california/la-me-lopez-echo-park-traffic-20180404-story.html|website=[[Los Angeles Times]]}}</ref> У сакавіку 2023 года аўтамабіль затрымаўся на рэйках станцыі Беата Філіпінскай нацыянальнай чыгункі (PNR) уздоўж вуліцы Томаса Клаўдыё ў Пандакане, Маніла. Паводле паведамленняў, кіроўца, замежнік, і яго спадарожнік выкарыстоўвалі Waze, вяртаючыся дадому ў Макаці з вуліцы Адрыятыка ў [[Маніла|Маніле]].<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/nation/2023/03/06/2249549/waze-sends-car-pnr-tracks|title=Waze sends car to PNR tracks|author=Villeza|first=Mark Ernest|website=Philstar.com}}</ref> == Ліцэнзаванне == Waze Mobile Ltd мае некалькі патэнтаў. Праграмнае забеспячэнне Waze v2.x распаўсюджвалася ў адпаведнасці з [[GNU General Public License|GNU General Public License v2]], якая не распаўсюджвалася на картаграфічныя дадзеныя.<ref>{{Cite web|url=https://www.waze.com/legal/tos/|title=Waze Terms of Use|date=May 31, 2012|publisher=Waze|access-date=September 25, 2012}}</ref> Дадзеныя базавай карты першапачаткова паступалі з дадзеных TIGER [[Бюро перапісу насельніцтва ЗША]]. Дадзеныя FreeMap<ref>{{Cite web|url=http://www.freemap.co.il/|title=Freemap.co.il|archive-url=https://web.archive.org/web/20060409000239/http://www.freemap.co.il/|archive-date=April 9, 2006|access-date=2015-04-29|url-status=bot: unknown}}</ref> не публікаваліся пад адкрытымі ліцэнзіямі нават да пераходу на праект Waze. Эхуд Шабтай, які ініцыяваў і распрацаваў Freemap і Waze, пастаянна настойваў на краўдсорсінгу даных без выкарыстання знешніх крыніц або праектаў, такіх як [[OpenStreetMap]], якія абмяжоўваюць камерцыялізацыю даных карт Waze.<ref>{{Cite web|url=http://radar.oreilly.com/2009/08/waze-make-your-own-maps-in-rea.html|title=O'Reilly Radar – Waze: Make Your Own Maps in Realtime|author=Brady Forrest|date=August 14, 2009|publisher=O'Reilly|access-date=September 25, 2012}}</ref> Пачынаючы з Waze v3, праграма была перапісана і перайшла на прапрыетарную ліцэнзію.<ref>{{Cite web|url=http://www.tonev.net/2012/06/30/waze-%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%B5-%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D0%B4-gpl-%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F-%D1%81%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D1%80%D1%81-%D0%BA%D0%BE%D0%B4/|title=Waze вече няма да е под GPL. Затваря си сорс кода. " Корабен дневник на MiCRoPhoBIC|date=June 30, 2012|publisher=Tonev.net|archive-url=https://archive.today/20130112014448/http://www.tonev.net/2012/06/30/waze-%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%B5-%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D0%B4-gpl-%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F-%D1%81%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D1%80%D1%81-%D0%BA%D0%BE%D0%B4/|archive-date=2013-01-12|access-date=September 25, 2012}}</ref> Апошняя версія кліента з адкрытым зыходным кодам для iPhone і Android — 2.4.0.0, а для Windows Mobile — 2.0.<ref>{{Cite web|url=https://www.waze.com/wiki/index.php/Source_code|title=Waze Wiki Source code|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303225454/https://www.waze.com/wiki/index.php/Source_code|archive-date=March 3, 2011|access-date=2014-05-21|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://s3-eu-west-1.amazonaws.com/waze/src/waze_iphone_src_2.4.0.zip|title=Waze 2.4.0.0 iPhone Source code|date=June 15, 2013|publisher=Waze|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104204200/https://s3-eu-west-1.amazonaws.com/waze/src/waze_iphone_src_2.4.0.zip|archive-date=January 4, 2014|access-date=June 15, 2013|url-status=dead}}</ref> Калектыўны іск быў пададзены ў сакавіку 2014 года бухгалтарам Роі Гарадзішам супраць Waze, сцвярджаючы аб парушэнні правоў інтэлектуальнай уласнасці на выкарыстанне карты FreeMap з адкрытым зыходным кодам і кода з [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]] RoadMap з адкрытым зыходным кодам<ref>{{Cite web|url=https://www.waze.com/wiki/index.php/Copyrights_and_licenses|title=Waze – Copyrights and licenses|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304001845/https://www.waze.com/wiki/index.php/Copyrights_and_licenses|archive-date=March 4, 2011|access-date=2015-04-29|url-status=bot: unknown}}</ref>, праект, у які ўнёс Эхуд Шабтай версія Windows PocketPC у 2006 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://zone.tmcnet.com/topics/articles/374817-accountant-sues-waze-allegedly-stolen-code.htm|title=Accountant Sues Waze for Allegedly Stolen Code|date=March 31, 2014|publisher=TMCnet|access-date=April 30, 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/business/1.582920|title=Waze founder in 2006: Maps belong to the community|website=Haaretz|date=March 31, 2014|access-date=6 верасня 2023|archive-date=3 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503111428/http://www.haaretz.com/business/1.582920|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.geektime.com/2014/03/30/1b-exit-and-you-dont-cut-us-in-no-waze-jose/|title=$1B exit and you don't cut us in? No Waze Jose!|date=March 30, 2014|publisher=Geektime|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502005249/http://www.geektime.com/2014/03/30/1b-exit-and-you-dont-cut-us-in-no-waze-jose/|archive-date=May 2, 2014|access-date=April 30, 2014|url-status=dead}}</ref> Пазоў быў адхілены 5 сакавіка 2017 года адназначным рашэннем аб адсутнасці падстаў для калектыўнай пазовы ў гэтай справе. Пазова была зноў адхілены з канчатковым вердыктам, вынесеным Вярхоўным судом Ізраіля 28 студзеня 2019 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.law.co.il/computer-law/2019/02/09/gorodish-v-waze-mobile-ltd-supreme-court-appeal/|title=Supreme court dismisses suit as baseless|website=law.co.il|date=February 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212070505/https://www.law.co.il/computer-law/2019/02/09/gorodish-v-waze-mobile-ltd-supreme-court-appeal/|archive-date=February 12, 2019|access-date=February 11, 2019|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.waze.com/}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Google}} [[Катэгорыя:Вынаходніцтвы Ізраіля]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для iOS]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] b4b7q6hm1aaxor6vdoq5hwxrsu8k01u 2 748080 5154828 4681758 2026-06-16T07:06:52Z Саша ЧИМПОЕШ 151015 Выпраўлена памылка друку 5154828 wikitext text/x-wiki '''Егор Сергеевич Тарасевич ''' (также известный под псевдонимом '''ЕГАРЬ''', '''ЕГАРЬ999''', или проста '''ЕГОР'''; Рад. ([13 Февраля] [2006] — [10 июня] [2026]) — [Беларусь|беларуски] [Видеоблог|видеоблогер], [[Актёр] создатель канала «ЕГАРЬ» на [YouTube] Фильмы с участием Егора: Пустая церковь, Лето 1941года, Пикалин эйс, Приколы 13 школы, Белый ворон, Икс фактор, За пол часа до весны, Голем, Хочу в кино, Ура каникулы, Уровень Угрозы, Вероника, Акушерка 5, Михалыч, Феникс, Дельные Советчики, Экипаж 314, Дела житейские, Хутор, Veni Vibi vicі, Игрок в мафию, Покляние. Родился в городе Минске, где сейчас и проживает. Окончил среднию школу номер 169. г. Минска. Актером стал в 14 лет. Первым его дебютом стал фильм Лето 1941 года. 28 февраля 2016 году Егор впервые создал канал Егарь, где выпускал видео юмористического характера. Сейчас Егор является участником команды Нестерка и Детского киноцентра Евгения Крыжановского, где является ведущим актером. e7csuamf73114k8zk565duzfd175lb4 5154831 5154828 2026-06-16T07:10:55Z Саша ЧИМПОЕШ 151015 Выпраўлена памылка друку 5154831 wikitext text/x-wiki '''Егор Сергеевич Тарасевич ''' (также известный под псевдонимом '''ЕГАРЬ''', '''ЕГАРЬ999''', или проста '''ЕГОР'''; ([[13 Февраля]] [[2006]] — [[10 июня]] [[2026]]) — [[Беларусь/беларуски]] [[Видеоблог/видеоблогер]], [[Актёр]] создатель канала «ЕГАРЬ» на [[YouTube]] Фильмы с участием Егора: Пустая церковь, Лето 1941года, Пикалин эйс, Приколы 13 школы, Белый ворон, Икс фактор, За пол часа до весны, Голем, Хочу в кино, Ура каникулы, Уровень Угрозы, Вероника, Акушерка 5, Михалыч, Феникс, Дельные Советчики, Экипаж 314, Дела житейские, Хутор, Veni Vibi vicі, Игрок в мафию, Покляние. Родился в городе Минске, где сейчас и проживает. Окончил среднию школу номер 169. г. Минска. Актером стал в 14 лет. Первым его дебютом стал фильм Лето 1941 года. 28 февраля 2016 году Егор впервые создал канал Егарь, где выпускал видео юмористического характера. Сейчас Егор является участником команды Нестерка и Детского киноцентра Евгения Крыжановского, где является ведущим актером. mgpr6qnrlag1i4051w85p457y39jfzt 5154834 5154831 2026-06-16T07:12:29Z Саша ЧИМПОЕШ 151015 Выпраўлена памылка друку 5154834 wikitext text/x-wiki '''Егор Сергеевич Тарасевич ''' (также известный под псевдонимом '''ЕГАРЬ'''); ([[13 Февраля]] [[2006]] — [[10 июня]] [[2026]]) — [[Беларусь/беларуски]] [[Видеоблог/видеоблогер]], [[Актёр]] создатель канала «ЕГАРЬ» на [[YouTube]] Фильмы с участием Егора: Пустая церковь, Лето 1941года, Пикалин эйс, Приколы 13 школы, Белый ворон, Икс фактор, За пол часа до весны, Голем, Хочу в кино, Ура каникулы, Уровень Угрозы, Вероника, Акушерка 5, Михалыч, Феникс, Дельные Советчики, Экипаж 314, Дела житейские, Хутор, Veni Vibi vicі, Игрок в мафию, Покляние. Родился в городе Минске, где сейчас и проживает. Окончил среднию школу номер 169. г. Минска. Актером стал в 14 лет. Первым его дебютом стал фильм Лето 1941 года. 28 февраля 2016 году Егор впервые создал канал Егарь, где выпускал видео юмористического характера. Сейчас Егор является участником команды Нестерка и Детского киноцентра Евгения Крыжановского, где является ведущим актером. h3jmuoolv9trd5cqofswb74dyxyei1o 5154835 5154834 2026-06-16T07:13:26Z Саша ЧИМПОЕШ 151015 Выпраўлена памылка друку 5154835 wikitext text/x-wiki '''Егор Сергеевич Тарасевич ''' (также известный под псевдонимом '''ЕГАРЬ''' или "'ЕГАРЬ999"'); ([[13 Февраля]] [[2006]] — [[10 июня]] [[2026]]) — [[Беларусь/беларуски]] [[Видеоблог/видеоблогер]], [[Актёр]] создатель канала «ЕГАРЬ» на [[YouTube]] Фильмы с участием Егора: Пустая церковь, Лето 1941года, Пикалин эйс, Приколы 13 школы, Белый ворон, Икс фактор, За пол часа до весны, Голем, Хочу в кино, Ура каникулы, Уровень Угрозы, Вероника, Акушерка 5, Михалыч, Феникс, Дельные Советчики, Экипаж 314, Дела житейские, Хутор, Veni Vibi vicі, Игрок в мафию, Покляние. Родился в городе Минске, где сейчас и проживает. Окончил среднию школу номер 169. г. Минска. Актером стал в 14 лет. Первым его дебютом стал фильм Лето 1941 года. 28 февраля 2016 году Егор впервые создал канал Егарь, где выпускал видео юмористического характера. Сейчас Егор является участником команды Нестерка и Детского киноцентра Евгения Крыжановского, где является ведущим актером. mnii9mimkppo52gpr6b4ufmkhzx77cd 5154836 5154835 2026-06-16T07:15:37Z Саша ЧИМПОЕШ 151015 Выпраўлена памылка друку 5154836 wikitext text/x-wiki '''Егор Сергеевич Тарасевич ''' (также известный под псевдонимом '''ЕГАРЬ'''); ([[13 Февраля]] [[2006]] — [[10 июня]] [[2026]]) — [[Беларусь/беларуски]] [[Видеоблог/видеоблогер]], [[Актёр]] создатель канала «ЕГАРЬ» на [[YouTube]] Фильмы с участием Егора: Пустая церковь, Лето 1941года, Пикалин эйс, Приколы 13 школы, Белый ворон, Икс фактор, За пол часа до весны, Голем, Хочу в кино, Ура каникулы, Уровень Угрозы, Вероника, Акушерка 5, Михалыч, Феникс, Дельные Советчики, Экипаж 314, Дела житейские, Хутор, Veni Vibi vicі, Игрок в мафию, Покляние. Родился в городе Минске, где сейчас и проживает. Окончил среднию школу номер 169. г. Минска. Актером стал в 14 лет. Первым его дебютом стал фильм Лето 1941 года. 28 февраля 2016 году Егор впервые создал канал Егарь, где выпускал видео юмористического характера. Сейчас Егор является участником команды Нестерка и Детского киноцентра Евгения Крыжановского, где является ведущим актером. h3jmuoolv9trd5cqofswb74dyxyei1o 5154837 5154836 2026-06-16T07:16:40Z Саша ЧИМПОЕШ 151015 Выпраўлена памылка друку 5154837 wikitext text/x-wiki '''Егор Сергеевич Тарасевич ''' (также известный под псевдонимом '''ЕГАРЬ'''); ([[13 Февраля]] [[2006]] — [[10 июня]] [[2026]]) — [[Беларусь/беларуски]] [[Видеоблог/видеоблогер]], [[Актёр]] создатель канала «ЕГАРЬ» на [[YouTube]] Фильмы с участием Егора: Пустая церковь, Лето 1941года, Пикалин эйс, Приколы 13 школы, Белый ворон, Икс фактор, За пол часа до весны, Голем, Хочу в кино, Ура каникулы, Уровень Угрозы, Вероника, Акушерка 5, Михалыч, Феникс, Дельные Советчики, Экипаж 314, Дела житейские, Хутор, Veni Vibi vicі, Игрок в мафию, Покляние. Родился в городе Минске, где сейчас и проживает. Окончил среднию школу номер 169. г. Минска. Актером стал в 14 лет. Первым его дебютом стал фильм Лето 1941 года. 28 февраля 2016 году Егор впервые создал канал Егарь, где выпускал видео юмористического характера. Сейчас Егор является участником команды Нестерка и Детского киноцентра Евгения Крыжановского, где является ведущим актером. 5kd8f0dkin70308nel6i5dyj00r532x 5154892 5154837 2026-06-16T08:50:53Z M.L.Bot 261 адкат правак на чужой старонцы удзельніка 5154892 wikitext text/x-wiki '''Егор Сергеевич Тарасевич ''' (также известный под псевдонимом '''ЕГАРЬ''', '''ЕГАРЬ999''', или проста '''ЕГОР'''; Рад. [[13 Февраля]] [[2006]](18 лет), [[Минск]]) — [[Беларусь|беларуски]] [[Видеоблог|видеоблогер]], [[Актёр]] создатель канала «ЕГАРЬ» на [[YouTube]] Фильмы с участием Егора: Пустая церковь, Лето 1941года, Пикалин эйс, Приколы 13 школы, Белый ворон, Икс фактор, За пол часа до весны, Голем, Хочу в кино, Ура каникулы, Уровень Угрозы, Вероника, Акушерка 5, Михалыч, Феникс, Дельные Советчики, Экипаж 314, Дела житейские, Хутор, Veni Vibi vicі, Игрок в мафию, Покляние. Родился в городе Минске, где сейчас и проживает. Окончил среднию школу номер 169. г. Минска. Актером стал в 14 лет. Первым его дебютом стал фильм Лето 1941 года. 28 февраля 2016 году Егор впервые создал канал Егарь, где выпускал видео юмористического характера. Сейчас Егор является участником команды Нестерка и Детского киноцентра Евгения Крыжановского, где является ведущим актером. gyxr39iqgnoi31b1gyt19635p3eyvqa 0 749642 5154755 5113794 2026-06-15T21:20:07Z DobryBrat 5701 дапаўненне, стыль, арфаграфія, вікіфікацыя 5154755 wikitext text/x-wiki {{картка ЛА |гады вытворчасці = 1952-1962 |статус = на ўзбраенні |асноўны эксплуатант = {{USA}} }} '''Boeing B-52 Stratofortress''' — [[ЗША|амерыканскі]] міжкантынентальны [[стратэгічны бамбардзіроўшчык]] кампаніі [[Boeing|Боінг]], які стаіць на ўзбраенні [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС]] [[ЗША]] з 1955 года. Самалёт прыйшоў на змену бамбардзіроўшчыку B-36. На дагукавой хуткасці на вышынях да 15 кіламетраў ён здольны несці розныя віды зброі, у тым ліку [[Ядзерная зброя|ядзерныя зарады]]. Асноўная задача, для якой B-52 распрацоўваўся — даставіць дзве [[Тэрмаядзерная зброя|тэрмаядзерныя бомбы]] вялікай магутнасці да любога пункту ў [[СССР]]. Адна з мадыфікацый — B-52G — з’яўляецца абсалютным рэкардсменам па далёкасці сярод баявых самалётаў. Гэта таксама адзін з нямногіх [[Ваенна-паветраныя сілы|ваенных самалётаў]], якія знаходзяцца на службе бесперапынна больш за паўстагоддзя. Нягледзячы на тое, што лятальны апарат распрацоўваўся ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х, ён па-ранейшаму застаецца асноўным самалётам далёкай бамбардзіровачнай авіяцыі амерыканскіх ВПС (разам з [[B-1 Lancer]]) і будзе заставацца такім, як мінімум, да 2030 года. На мадэрнізацыю самалётаў плануецца выдаткаваць 11,9 млрд долараў<ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/business/la-fi-ageless-b52-bomber-20130819,0,6642110.story|title=Upgrades aim to extend B-52 bombers' already long lives|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819170253/http://www.latimes.com/business/la-fi-ageless-b52-bomber-20130819,0,6642110.story|archive-date=2013-08-19|access-date=2013-08-19|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == === Заданне === 23 лістапада 1945 года камандаванне матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВПС ЗША апублікавала жаданыя эксплуатацыйныя характарыстыкі для новага стратэгічнага бамбардзіроўшчыка, «здольнага выконваць стратэгічную місію без залежнасці ад перадавых і прамежкавых баз, якія кантралююцца іншымі краінамі». Самалёт павінен быў здзяйсняць палёт з хуткасцю 480 км/г (300 міль у гадзіну) на вышыні 10 000 м (34 000 футаў) з баявым радыусам 8 000 км (5 000 міль). Узбраенне павінна было складацца з нявызначанай колькасці 20-мм гармат і 4 500 кг (10 000 фунтаў) бомбаў. 13 лютага 1946 года ВПС ЗША разаслалі запрашэнні да ўдзелу ў «таргах» па гэтых спецыфікацыях, прапановы падалі кампаніі [[Boeing]], [[Consolidated Aircraft]] і [[Glenn L. Martin Company]]. === Змены ў заданні === ==== Model 462 ==== 5 чэрвеня 1946 года быў прадстаўлены праект самалёта Boeing Model 462, самалёт з прамым крылом, абсталяваны шасцю турбавінтавымі рухавікамі Wright T35, агульнай масай 160 000 кг і баявым радыусам дзеяння 5010 км (3110 міль). Праект неўзабаве быў абвешчаны пераможцам, і 28 чэрвеня 1946 года Boeing атрымаў кантракт на 1,7 мільёна долараў на стварэнне поўнамаштабнага макета новага самалёта атрымаўшага назву XB-52 а таксама правядзенне папярэдніх інжынерных пошукаў і выпрабаванняў. Аднак да кастрычніка 1946 года ВПС ЗША пачалі выказваць занепакоенасць з нагоды велізарных памераў новага самалёта і яго няздольнасці адпавядаць зададзеным канструктыўным патрабаванням. У адказ на гэта Boeing распрацаваў Model 464, паменшаную версію Model 462 з чатырма рухавікамі агульнай масай 100 000 кг (230 000 фунтаў), якая на кароткі час была прызнана прымальнай. ==== Model 464-17 ==== Пасля, у лістападзе 1946 года, намеснік начальніка штаба ВПС па даследаваннях і распрацоўках генерал [[Керціс Лемей]] выказаў жаданне развіваць крэйсерскую хуткасць у 640 км/г (400 міль у гадзіну), на што Boeing перапрацавалі праект на самалёт вагой 140 000 кг (300 000 фунтаў). У снежні 1946 года фірму Boeing папрасілі ўнесці змены ў канструкцыю праектуемага самалёта. Цяпер гэта павінен быў быць чатырохматорны бамбардзіроўшчык з максімальнай хуткасцю 640 км/г (400 міль у гадзіну), далёкасцю палёту 19 000 км (12 000 міль) і магчымасцю несці [[Ядзерная зброя|ядзерную зброю]]; у агульным самалёт мог важыць да 220 000 кг (480 000 фунтаў). У адказ Boeing прапанаваў дзве мадэлі, абсталяваныя турбавінтавымі рухавікамі T35. Мадэль 464-16 была «толькі ядзерным» бамбардзіроўшчыкам з карыснай нагрузкай у 4500 кг (10 000 фунтаў), у той час як мадэль 464-17 была бамбардзіроўшчыкам агульнага прызначэння з карыснай нагрузкай у 4100 кг (9 000 фунтаў). З-за перспектывы вялікіх выдаткаў, звязаных з набыццём двух спецыялізаваных самалётаў, ВПС ЗША абралі мадэль 464-17, разумеючы, што яна можа быць адаптаваная для нанясення ядзерных удараў. [[Файл:Boeing B-52 Stratofortress evolution, part 1.png|міні|260x260пкс|Змена формы апярэння праектаў: Model 462 (1946 г.), Model 464-29 (1947 г.) і Model 464-35 (1948 г.)]] Быў нават пабудаваны поўнапамерны макет<ref>{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/MilitaryAviation/comments/mckze4/fullscale_mockup_of_the_boeing_46417/?rdt=33415|title=Full-scale mockup of the Boeing 464-17 turboprop-powered intercontinental bomber, one of the first design studies for the B-52 Stratofortress, early 1948. From https://www.secretprojects.co.uk/threads/xb-52-competition.759/page-4|last=vahedemirjian|website=r/MilitaryAviation|date=2021-03-25|access-date=2025-04-30}}</ref>, але ў чэрвені 1947 года ваенныя патрабаванні былі ізноў абноўлены. ==== Model 464-29 ==== Для ВПС ЗША станавілася відавочным, што нават з абноўленымі характарыстыкамі XB-52 састарэе да моманту запуску ў вытворчасць і будзе мала чым адрознівацца ад Convair B-36 Peacemaker; у выніку ўвесь праект быў адкладзены на шэсць месяцаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.airvectors.net/avb52_1.html|title=[1.0] B-52 Evolution|website=www.airvectors.net|access-date=2025-04-30}}</ref> На працягу гэтага часу Boeing працягваў удасканальваць канструкцыю, у выніку чаго была створана мадэль 464-29 з максімальнай хуткасцю 732 км/г (455 міль у гадзіну) і далёкасцю палёту 8000 км (5000 міль). Прадугледжвалася 20-градуснае стрэлападобнае крыло, чаты турбавінтавых рухавікі [[Pratt & Whitney (P&W) XT 57]], шэсць груп шасі з чатырох двухколавых вузлоў размешчаных у шэраг уздоўж цэнтральнай лініі, і хваставая кулямётная турэль. У верасні 1947 г. быў скліканы Камітэт па цяжкай бамбардзіроўцы (Heavy Bombardment Committee), каб вызначыць патрабаванні да характарыстык ядзернага бамбардзіроўшчыка. Афіцыйна зацверджаныя 8 снежня 1947 года, гэтыя патрабаванні прадугледжвалі максімальную хуткасць 800 км/г (500 міль у гадзіну) і запас ходу ў 13 000 км (8000 міль), што нашмат перавышала магчымасці Model 464-29. Сітуацыя ішла да скасавання кантракту з Boeing, прадбачыўшы гэта 11 снежня 1947 года прэзідэнта Boeing Уільям Макферсан Ален звярнуўся да міністра ваенна-паветраных сіл Сцюарта Сімінгтана. Ален выказаў здагадку, што канструкцыю можна адаптаваць да новых авіяцыйных тэхналогій і больш строгім патрабаванням. У студзені 1948 года Boeing было даручана старанна вывучыць апошнія тэхналагічныя інавацыі, уключаючы дазапраўку ў паветры і «лятаючае крыло» (якое падавалася перспектыўным). ==== Model 464-35 ==== Адзначаючы праблемы са стабільнасцю і кіравальнасцю, з якімі сутыкнулася карпарацыя Northrop са сваімі бамбардзіроўшчыкамі YB-35 і YB-49 (схема «лятаючае крыло»), Boeing настойваў на стварэнні самалёта стандартнай канструкцыі і ў красавіку 1948 года прадставіў прапанову на пабудову і выпрабаванне двух прататыпаў Model 464-35 (на прыкладна 30 мільёнаў долараў ЗША). Далейшыя дапрацоўкі на працягу 1948 года прывялі да стварэння самалёта з максімальнай хуткасцю 926 км/г (513 міль у гадзіну) на вышыні 11 000 м (35 000 футаў), далёкасцю палёту 11 119 км (6 909 міль) і поўнай масай 130 000 кг (з улікам 4500 кг бомбаў і 75 240 л паліва). Укараненне функцыі дазапраўкі ў паветры прывяла да таго, што Model 464-35 стаў крыху меншым у памерах (у адрозненні ад больш ранніх канцэпцый дызайну). Крылы сталі крыху менш шырокімі, а чатыры турбавінтавыя рухавікі сталі абсталяваныя вінтамі супрацьлеглага кручэння. У чэрвені 1948 года кіраўнік СССР Іосіф Сталін увёў блакаду заходняга Берліна, што прывяло да росту напружаннасці ў регіёне. У гэты час ВПС неадкладна вярнулі праект B-52 на разгледжанне, хутка заключыўшы кантракт на макет і два лятаючых прататыпа, прычым першы прататып павінен быў быць гатовы да пачатку 1951 года. Дзяржаўнае фінансаванне пачало расці. У сярэдзіне 1948 года прадстаўнікам ВПС быў прадставіла праект 464-35. Аднак інжынерам Boeing сказалі, што ВПС больш не зацікаўлены ў турбавінтавых рухавіках, паколькі яны не могуць забяспечыць адэкватных характарыстык і надзейнасці, і ВПС хочуць самалёт з рэактыўным рухавіком (улічваючы што Boeing неаднаразова прапаноўвалі рэактыўныя рухавікі на B-52, а кіраўніцтва ВПС катэгарычна адмаўлялася, гэта расчаравала інжынераў). У якасці турбарэактыўнага рухавіка ВПС рэкамендавалі дапрацаванны Pratt & Whitney JT3 з палепшанай паліўнай эканамічнасцю. ==== Model 464-40 ==== [[Файл:Boeing B-52 Stratofortress evolution, part 2.png|міні|260x260пкс|Models 464-49 (1949), Models 464-67 (1951) і B-52A (1952)]] Летам 1948 года ў фірме Boeing распрацоўвалі Model 464-40. І адразу замянілі турбавінтавыя рухавікі турбарэактыўнымі рухавікамі Westinghouse J40. Кіраўнік праекта ад ВПС ЗША, які азнаёміўся з мадэллю 464-40, быў прыемна здзіўлены зменай кірунку распрацоўкі B-52, тым больш што ён таксама ўжо разважаў у аналагічным кірунку. Тым не менш, урад не раздзяляў аптымізм вайскоўцаў на конт рэактыўных рухавікоў, і быў занепакоены іх высокім спажываннем паліва. У выніку фірме Boeing далі ўказанне выкарыстоўваць турбавінтавую Model 464-35 у якасці асновы для XB-52. Хоць генерал Говард А. Крэйг (намеснік начальніка штаба па матэрыяльна-тэхнічным забеспячэнні) пагадзіўся з тым, што будучыня за турбарэактыўнымі рухавікамі, ён не адчуваў асаблівага энтузіязму з нагоды рэактыўнага B-52, паколькі лічыў, што рэактыўны рухавік яшчэ недастаткова развіты, і трэба затрымацца на турбавінтавых рухавіках як на прамежкавай стадыі. Аднак Boeing было рэкамендавана працягваць даследаванні турбарэактыўных рухавікоў (як перспектывы на будучыню). Кампраміс быў знойдзены ў кастрычніку 1948 года, калі інжынеры Boeing Джордж С.Шайрэр, Арт Карлсэн і Фон Блюменталь прадставілі праект чатырохматорнага турбавінтавога бамбардзіроўшчыка начальніку аддзела распрацоўкі бамбардзіроўшчыкаў палкоўніку Піту Уордену. Уордэн быў расчараваны праектам самалёта і спытаў, ці можа каманда Boeing падрыхтаваць прапанову па чатырохматорным турбарэактыўным бамбардзіроўшчыку. Аднак праглядзеўшы перспектыўны праект, Уордэн папрасіў яго палепшыць. ==== Model 464-49 ==== Праз пару дзён работы лепшых спецыялістаў Boeing быў прадстаўлены праект Model 464-49. Спраектаваны на аснове кампаноўкі прынятага на ўзбраенне бамбардзіроўшчыка [[Boeing B-47 Stratojet|B-47 Stratojet]] з 35-градуснымі стрэлападобнымі крыламі, васьмю рухавікамі JT3, спаранымі ў чатырох падкрылавых гандолах, і веласіпедным шасі з выноснымі коламі на канцах крыла. Задняя і пярэдняя стойкі шасі маглі паварочвацца на 20° ад восевай лініі самалёта для павышэння бяспекі пры пасадцы пры бакавым ветры. ВПС былі вельмі зацікаўлены ў гэтай прапанове, і група канструктараў працягнула яго дапрацоўваць, каб у лістападзе 1949 года распрацаваць канчатковую версію праекта — Model 464-67. Паралельна фірма Boeing пачала будаўніцтва двух прататыпаў, але ў ВПС ЗША шмат хто працягваў «вагацца», разглядаючы альтэрнатывы для задавальнення патрэбаў у стратэгічных бамбардзіроўшчыках, такія як удасканаленне Boeing B-47 Stratojet, у палепшаную версію, пазначаную як «B-47Z»; ці рэактыўную версію B-36 са стрэлападобнасцю крылом — «Convair YB-60».<ref>{{Cite web|url=https://www.airvectors.net/avb52_1.html|title=[1.0] B-52 Evolution|website=www.airvectors.net|access-date=2025-04-30}}</ref> У красавіку 1949 года быў гатовы поўнапамерны макет які станоўча прайшоў праверкі, аднак далёкасць палёту зноў стала прадметам турботы, паколькі рухавік J40 і раннія мадэлі J57 (дапрацаваны JT3) мелі празмерны расход паліва. Нягледзячы на размовы пра чарговы перагляд спецыфікацый ці нават пра паўнавартасны конкурс праектаў сярод вытворцаў самалётаў, генерал Лемей (які к таму часу стаў адказваць за стратэгічнае авіяцыйнае камандаванне) настойваў на тым, што прадукцыйнасць не павінна пагаршацца з-за затрымак у распрацоўцы рухавіка. ==== Model 464-67 ==== У хуткім часе быў гатовы канчатковы, больш буйны, праект Model 464-67. Boeing заявілі што пасля запуску ў вытворчасць далёкасць палёту можа быць дадаткова павялічана ў наступных мадыфікацыях самалёта. [[14 лютага]] 1951 года Boeing нарэшце атрымаў кантракт на 13 самалётаў якія атрымалі пазначэнне «B-52A» (ужо ў 1952 годзе кантракт быў пашыраны да 282 самалётаў). Але нават пасля таго як кантракт быў падпісаны няяснасці з боку ВПС захоўваліся. Штаб ВПС ЗША вырашыў, што ў іх няма неабходнасці ў бамбардзіроўшчыку далёкага радыуса (такім як B-52), і пажадаў, каб усе яны былі пабудаваныя як разведвальныя самалёты. Аднак стратэгічнае авіяцыйнае камандаванне, наадварот хацелі самалёт які будзе працаваць і як бамбардзіроўшчык, і як разведвальная платформа, з разведвальным кантэйнерам, якія загружаецца ў бомбаадсек для такіх місій. У выніку Boeing прыйшлося мець на ўвазе абодва пажадання. == Варыянты == ==== ХВ-52 ==== Першы прататып B-52 (Model 464-67, серыйны нумар 49-230) для выкарыстання ў аэрадынамічных і пілатажных выпрабаваннях. Пабудаваны на заводзе Boeing Seattle. Рухавікі 8×P&W YJ57-3 з цягай 3950 кгс кожны. Насавая частка з кроплепадобным «ліхтаром» кабіны (пілоты сядзяць «тандэмна», адзін за другім). Пабудаваны ў 1951 годзе. 29 лістапада 1951 года пад час наземных выпрабаванняў адбылася аварыя ў пнеўматычнай сістэме якая прывяла да частковага разбурэння задняй кромкі крыла. Самалёт прыйшлося адправіць на рамонт. Першы палёт здзейсніў 2 кастрычніка 1952 года (пазней прататыпа YB-52).<ref>{{Cite web|url=https://www.airvectors.net/avb52_1.html|title=[1.0] B-52 Evolution|website=www.airvectors.net|access-date=2025-04-30}}</ref> [[Файл:YB-52sideview.jpg|міні|260x260пкс|YB-52. Добра бачны «ліхтар» верхняй кабіны з тандэмным размяшчэннем пілотаў]] ==== YB-52 ==== Другі прататып B-52 (Model 464-67, серыйны нумар 49-231) для выкарыстання ў аэрадынамічных і пілатажных выпрабаваннях. Пабудаваны на заводзе Boeing Seattle 15 лютага 1952 года. «Ліхтар» кабіны пілотаў быў таксама тыпу «тандэм». Першы палёт здзейсніў 15 красавіка 1952 года па маршруце Renton Field ([[Рэнтан (Вашынгтон)|Рэнтан]], штат Вашынгтон) — авіябаза «Ларсан». Палёт працягваўся 2 гадзіны 21 хвіліну. ==== В-52А ==== Першая серыйная версія B-52. Усе тры адзінкі B-52A былі перададзены Boeing для лётных выпрабаванняў.<ref>{{Cite web|url=https://www.american-spacecraft.org/x-15/b-52-pima.html|title=American Spacecraft {{!}} NB-52A "The High and Mighty One"|website=www.american-spacecraft.org|access-date=2025-04-26}}</ref> У адрозненні ад папярэдніх мадыфікацый была перапраектавана пярэдняя частка фюзеляжа. Тандэмнае размяшчэнне сядзенняў было заменена на канфігурацыю «бок у бок», «ліхтар» кабіны быў перапраектаваны, а падоўжаны на 21 цалю (53 см) нос дазваляў размясціць больш авіёнікі і новага шостага члена экіпажа. У задняй частцы фюзеляжа была дададзеная хваставая турэль з чатырма [[Кулямёт|кулямётамі]] і сістэмай кіравання агнём. Таксама з’явіліся знешнія паліўныя бакі на 3800 л пад кожным крылом. [[Файл:B-52A.jpg|міні|260x260пкс|Boeing B-52A (бартавы нумар 52-001) у палёце. Знешнія паліўныя бакі зняты.]] ==== NB-52A ==== Апошні самалёт мадыфікацыі B-52A (серыйны № 52-003) быў мадыфікаваны ў 1959 годзе для перавозкі і запуску гіпергукавых ракетных самалётаў [[North American X-15]]. Мадыфікацыя атрымала назву NB-52A. Пілон быў усталяваны пад правым крылом паміж фюзеляжам і ўнутранымі рухавікамі, дзе была дэмантавана частка закрылкі (у месце дзе размясціўся хвост X-15). Бакі з вадкім кіслародам і перакісам вадароду былі ўсталяваныя ў бомбаадсеках для запраўкі X-15 непасрэдна перад запускам. Яго першы палёт з X-15 адбыўся 19 сакавіка 1959 года, а першы запуск адбыўся 8 чэрвеня 1959 года. ==== B-52B ==== Першая мадыфікацыя самалёта B-52 прынятая на ўзбраенне ВПС ЗША (29 чэрвеня 1955 года). Самалёты абсталёўваліся рухавікамі 8×J57-PW-19W, з цягай па 5490 кгс за кошт сістэмы ўпрыску вады. Самалёты мелі нязначныя паляпшэнні ў сілавой устаноўцы і бартавым абсталяванні. Першы палёт B-52B з серыйным нумарам 52-8711 здзейсніў 29 чэрвеня 1952 года. Усяго пабудавана 50 самалётаў (серыйныя нумары: 53-373..53-376, 53-380..53-398, усе на заводзе Boeing Seattle). Першым падраздзяленнем, якое атрымала B-52B было 93-е бамбардзіровачнае крыло (93rd BW) на авіябазе Кастл у Каліфорніі, аперацыйнай гатоўнасці крыло дасягнула 12 сакавіка 1956 года. Аднак станам на сярэдзіну 1956 года з прычыны прыпынення трэніровак пасля катастрофы ў лютым у авіякрыле не было баегатовых экіпажаў B-52B. Усе B-52B былі зняты з узбраення да чэрвеня 1966 года. Сем бамбардзіроўшчыкаў былі даабсталяваны да варыянту B-52C па праекце Sunflower. ==== NB-52B «Balls 8» ==== [[Файл:X-38 131R flies free from NASA's NB-52B mothership in 2001 (EC01-0204-2).jpg|міні|Выпрабаванне вяртальнага касмічнага апарата [[X-38]] з самалёта-носьбіта NB-52B|260x260пкс]] NB-52B (у некаторых крыніцах яго адносяць да RB-52B) — самалёт мадыфікацыі B-52B (пад нумарам 52-8), быў мадыфікаваны для перавозкі і запуску [[North American X-15|гіпергукавых ракетных самалётаў X-15]], а пазней — X-38 і X-43. Таксама выкарыстоўваўся для першых пробных паветраных пускаў лёгкай [[Ракета-носьбіт|ракеты-носьбіта]] «[[Пегас (ракета-носьбіт)|Пегас]]». Атрымаў мянушку «Balls 8». Лятаў па праграмам даследаванняў [[НАСА]] з 1966 па 17 снежня 2004 года, што зрабіла яго найстарэйшым лятаючым B-52B. ==== RB-52B ==== RB-52B — разведвальная мадыфікацыя самалётаў B-52B. У 1955-56 гадах 27 з 50 пабудаваных B-52B былі пераабсталяваны для носьбітаў «разведвальнага кантэйнера» ў бомбаадсеку. Рухавікі былі заменены на J57-P-3. Экіпаж самалёта павялічаны да 8 чалавек. У разведвальным кантэйнеры масай 136 кг былі размешчаны прымачы радыёвыпраменьвання, фотакамеры, а таксама катапультаваныя вертыкальна ўніз крэслы двух аператараў разведвальнага абсталявання. ==== B-52C ==== [[Файл:ADM-20C-40-MC Quail decoy missile at NMUSAF.jpg|міні|[[ADM-20 Quail]] — ракета несапраўдная цэль. Мае радыёлакацыйны след падобны да B-52. Распрацоўвалася як сродак заблытаць РЛС праціўніка. |260x260пкс]] 35 самалётаў пабудаваны на заводзе Boeing Seattle у 1955-56 гадах (серыйныя нумары: 53-399..53-408, 54-2664..54-2688). Рухавікі 8×J57-PW-19W. Падкрыльныя бакі павялічанага аб’ёму павялічылі магчымы запас паліва прыкладна да 158000 літраў. Узлётная вага павялічана на 13605 кг (да 204000 кг). Ніжнія паверхні крыла і фюзеляжа былі афарбаваныя ў белы колер для зніжэння ўздзеяння на самалёт светлавога выпраменьвання ядзернага выбуху. Першы палёт B-52C здзейсніў у чэрвені 1956 года. У 1959—1963 гадах самалёты былі мадэрнізаваны па праекце Big Four, атрымалі больш дасканалую РЛС, а таксама магчымасць выконваць палёт на малых вышынях у любых умовах надвор’я. Узбраенне было дапоўнена магчымасцю запуску ракет [[AGM-28 Hound Dog]], таксама самалёт стаў носьбітам несапраўдных радыёлакацыйных цэляў — ракет [[ADM-20 Quail]]. Апошні B-52C быў выведзены з баявога складу ВПС ЗША 29 верасня 1971 года. ==== JB-52C ==== Версія самалёта B-52C пераабсталяваных для выпрабаванняў сродкаў РЭБ. Было пераабсталявана 2 самалёта. ==== RB-52C ==== Першапачаткова абазначэнне RB-52C было прысвоена самалётам B-52C, якія выкарыстоўваліся для вядзення разведкі аналагічна RB-52B. Паколькі ўсе 35 B-52C маглі быць абсталяваны разведвальным модулем, абазначэнне RB-52C выкарыстоўвалася мала і ад яго хутка адмовіліся. ==== B-52D ==== [[Файл:B-52D(061127-F-1234S-017).jpg|міні|Boeing B-52D (бартавы нумар 55-0100) скідае бомбы над В’етнамам.|260x260пкс]] Мадыфікацыя самалёта B-52 для [[Дывановыя бамбардзіроўкі|дывановых бамбардзіровак]]. Пабудавана 170 самалётаў у 1955—1957 гадах: 101 самалёт на заводзе Boeing Seattle (серыйныя нумары: 55-068…55-117, 56-580…56-630) і 69 самалётаў на заводзе Boeing Wichita (серыйныя нумары: 55-049…55-067, 55-673…55-680, 56-657..56-698). Першы палёт B-52D здзейсніў у снежні 1956 года. У 1959-63 гадах самалёты былі мадэрнізаваны па праекце Big Four (аналагічна мадыфікацыі B-52C). Мадыфікацыя Big Belly дазволіла самалёту несці вялікую колькасць бомб для дывановых бамбардзіровак В’етнама: 24×227 кг або 24×340 кг бомбаў на знешняй падвесцы, 84×227 кг або 42×340-кг бомбаў у бомбаадсеку (замест стандартных 27×227 кг і 27×350 кг бомб). Бомбавая нагрузка самалёта склала 27215 кг. Ніжнія паверхні самалётаў, адпраўленых у В’етнам, былі афарбаваныя ў чорны колер для зніжэння прыкметнасці ў начны час сутак. У 1977 годзе на 80 самалётах былі абноўлены канструктыўныя элементы па праекце Pacer Plank, мадэрнізацыя была праведзена на заводзе Boeing Wichita. B-52D былі зняты з узбраення на працягу 1978—1983 гадоў. ==== B-52E ==== Мадыфікацыя B-52E атрымала лепшую авіёніку, сістэмы навігацыі для бамбардзіровак і сістэму дазапраўкі ў паветры. У хваставой турэлі ўсталяваны 4×12,7 мм кулямёты. Пабудавана 100 самалётаў у 1957—1958 гадах: 42 самалёты на заводзе (серыйныя нумары: 56-631…56-656, 57-014…57-029) і 58 самалётаў на заводзе Boeing Wichita (серыйныя нумары: 56-669…56-712, 57-095…57-138). Першы палёт B-52E здзейсніў у снежні 1957 года. У 1959-63 гадах самалёты былі мадэрнізаваны па праекце Big Four, аналагічна мадыфікацыі B-52C. B-52E былі знятыя з узбраення на працягу 1967-68 гадоў. ==== JB-52E ==== [[Файл:TF-39 on JB-52E closeup.jpg|міні|Крыло JB-52E з усталяваным рухавіком General Electric TF39.|260x260пкс]] Мадыфікацыя B-52E на якой кампанія General Electric выпрабоўвала рухавікі TF39 і CF6. ==== GB-52E ==== Самалёт для наземнай падрыхтоўкі экіпажаў. Пераабсталявана два самалёты B-52E. ==== NB-52E ==== Мадыфікацыя самалёта B-52E для выпрабавання розных перспектыўных сістэм B-52. Усяго было пераабсталявана тры самалёты. Напрыклад самалёт B-52E з нумарам 56-0631 быў абсталяваны пярэднім гарызантальным апярэннем і сістэмай зніжэння нагрузак і стабілізацыі (Load Alleviation and Mode Stabilization system (LAMS)), якія дазволілі знізіць нагрузкі на канструкцыю самалёта пры палёце на малой вышыні. Таксама на B-52E выпрабоўваліся рухавікі для [[C-5 Galaxy]]. ==== B-52F ==== Мадыфікацыя самалёта B-52F (Model 464—260). Пабудавана 89 самалётаў у 1958—1959 гадах: 44 самалёты на заводзе Boeing Seattle (серыйныя нумары: 57-030…57-073) і 45 самалётаў на заводзе Boeing Wichita (серыйныя нумары: 57-139…57-183). Самалёт атрымаў новыя рухавікі з палепшанай сістэмай упырску вады 8×J57-PW-43WA (цяга да 6240 кгс) і новымі генератарамі пераменнага току. Першы палёт B-52F здзейсніў у чэрвені 1958 года. На самалёце выявіліся праблемы, звязаныя з недастатковай герметычнасцю паліўных бакаў, якія былі ліквідаваны ў працэсе мадыфікацый Blue Band, Hard Shell і QuickClip. У 1959-63 гадах самалёты былі мадэрнізаваны па праекце Big Four, аналагічна мадыфікацыі B-52C. Мадэрнізацыі South Bay і Sun Bath дазволілі несці дадаткова 24×340 кг бомбаў на знешняй падвесцы. Мадэрнізаваныя B-52F ўжываліся пад час вайны у В’етнаме. Бамбардзіроўшчыкі былі знятыя з узбраення на працягу 1967-73 гадоў. '''GB-52F''' Мадыфікаваны B-52F для наземнай падрыхтоўкі экіпажаў. Пераабсталявана тры самалёты. Спісаны да 1978 года. ==== B-52G ==== [[Файл:B52LAFB.JPG|міні|260x260пкс|Boeing B-52G Stratofortress (59-2601) дэманструецца на авіябазе Лэнглі (штат Вірджынія, ЗША).]] Мадыфікацыя самалёта B-52 (Model 464—253). Пабудавана 193 самалёты ў 1958—1961 гадах на заводзе Boeing Wichita (серыйныя нумары: 57-6468…57-6520, 58-0158…58-0258, 59-2564…59-2602). Мадыфікацыя была распрацавана з мэтай падоўжыць тэрмін службы самалётаў B-52 да прыняцця на ўзбраенне звышгукавых бамбардзіроўшчыкаў [[B-58 Hustler]]. Першапачаткова планавалася цалкам перапрацаваць крыло і ўсталяваць новыя рухавікі [[Pratt & Whitney J75]]. Аднак гэтыя змены былі адхіленыя з-за боязі зніжэння тэмпаў вытворчасці, тым не менш самалёт атрымаў некаторыя новаўвядзенні. Найбольш значным стала выкарыстанне новага '''«'''мокрага» крыла з інтэгральнымі паліўнымі бакамі, што значна павялічыла колькасць максімальнага запасу паліва. Дадаткова пад крылом былі размешчаны яшчэ два знешніх паліўных бака на 2650 л кожны. Максімальная ўзлётная вага ўзрасла на 17235 кг. Канчаткова адмовіліся ад элеронаў; для кіравання па нахіле самалёт выкарыстаў толькі інтэрцэптары (на больш ранніх версіях інтэрцэптары дапаўняліся элеронамі малога размаху для забеспячэння зваротнай сувязі па высілку ў канале нахілу). На B-52G пакарацілі на 2,4 м кіль, павялічылі бак для водаметанолавай сумесі да 4540 л і памеры радыёпразрыстага абцякальніка антэны радара ў насавой частцы фюзеляжа. Кармавы стралок атрымаў катапультаванае крэсла і працоўнае месца ў асноўнай кабіне разам з экіпажам (побач з аператарам РЭБ). Згодна з канцэпцыяй «Battle Station» члены экіпажа, якія адказваюць за наступальныя дзеянні (камандзір, другі пілот і два аператары бамбардзіровачна-навігацыйнай сістэмы на ніжняй палубе) былі размешчаны тварам наперад па палёце, а якія адказваюць за абарону (аператар станцыі РЭБ і стралок) размешчаны тварам назад. Першы палёт B-52G здзейсніў 13 лютага 1959 года, у той жа дзень паступіў на ўзбраенне. У 1959-63 гадах самалёты былі мадэрнізаваны па праекце Big Four, аналагічна мадыфікацыі B-52C. У 1971-77 гадах на ўсе B-52G былі ўсталяваныя оптыка-электронныя аглядныя сістэмы AN/ASQ-151, Узбраенне было дапоўнена 20 ракетамі [[AGM-69 SRAM]]. У 1981-90 гадах па праграме OAS ва ўсіх самалётаў мадэрнізавалі радыёэлектронныя сістэмы. У 1984-90 гадах 99 B-52G былі абсталяваны ў якасці носьбітаў 12 крылатых ракет [[AGM-86B]] на падкрылавых пілонах. У 1985 годзе самалёты атрымалі прымачы спадарожнікавай навігацыйнай сістэмы [[NAVSTAR]]. У 1988 годзе 7 самалётаў B-52G былі пераабсталяваны ў супрацькарабельныя, узброеныя 12 супрацькарабельнымі ракетамі [[Гарпун (супрацькарабельная ракета)|AGM-84 Harpoon]] на знешняй падвесцы, мінамі або ракетамі [[AGM-142 Raptor]]. У 1994 годзе B-52G былі знятыя з узбраення і практычна ўсе знішчаныя ў адпаведнасці з дагаворам [[СНВ-1]]. '''GB-52G''' Мадыфікаваны B-52F для наземнай падрыхтоўкі экіпажаў. Пераабсталявана тры самалёты B-52G. '''JB-52G''' Самалёты мадыфікацыі B-52G, пераабсталяваныя выпрабаванняў розных вузлоў. Усяго было пераабсталявана больш за 6 бамбардзіроўшчыкаў. '''XB-52G''' Мадыфікаваны B-52A з новым крылом і рухавікамі. Быў пераабсталяваны адзін самалёт. ==== B-52H ==== [[Файл:B-52H (53899782349).jpg|міні|260x260пкс|B-52H]] Мадыфікацыя самалёта B-52 (Model 464—261). Пабудавана 102 самалёты ў 1960—1962 гадах на заводзе Boeing Wichita (серыйныя нумары: 60-0001…60-0062, 61-0001…61-0040). B-52H меў тыя ж канструктыўныя змены, што і B-52G. Найбольш важным паляпшэннем стала выкарыстанне новых двухконтурных рухавікоў TF33-P-3, якія нягледзячы на недастатковыя паказчыкі надзейнасці былі эканамічней J57. Зрэшты ў 1964 годзе па праграме Hot Fan рухавікі былі заменены на больш надзейны варыянт TF33-PW-3/103. Самалёт атрымаў палепшанае бартавое абсталяванне і новую сістэму РЭБ, была ўсталяваная новая сістэма кіравання абарончым агнём. Кармавая чатырохстволавая кулямётная стралковая ўстаноўка была заменена на адну шасціствольную 20 мм гармату M61 Vulcan (былі дэмантаваныя ў 1991—1994). B-52H атрымаў магчымасць прымянення чатырох балістычных ракет GAM-87 Skybolt (AGM-48 пасля 1962 г.). Першы палёт B-52H здзейсніў 10 ліпеня 1960 года, прыняты на ўзбраенне 9 мая 1961 года. У 1963 годзе самалёты былі мадэрнізаваны па праекце Big Four, аналагічна мадыфікацыі B-52C. У 1971—1977 гадах на ўсе B-52H былі ўсталяваныя оптыка-электронныя аглядныя сістэмы AN/ASQ-151, узбраенне было дапоўнена 20 ракетамі AGM-69 SRAM. У 1981-90 гадах па праграме OAS ва ўсіх самалётаў мадэрнізавалі радыёэлектронныя сістэмы. У 1984—1990 гадах 96 бамбардзіроўшчыкаў B-52H былі абсталяваны ў якасці носьбітаў 12 крылатых ракет AGM-86B на падкрылавых пілонах, у 1988—1993 спіс узбраення гэтых самалётаў быў дапоўнены 8 ракетамі [[AGM-86]]b на ўнутрыфюзеляжнай пускавы ўстаноўцы. У пачатку 90х гадоў на ўзбраенне самалётаў паступілі ракеты [[AGM-129|AGM-129А]] (усяго 12+8 ракет). У 1996 годзе быў ініцыяваны праект перааснашчэння самалётаў чатырма англійскімі рухавікамі Rolls Royce RB211 534Е-4 з цягай па 19400 кгс, аднак прапанова рэалізавана не была. У 2007 годзе Самалёты абсталявалі падвесным кантэйнерам цеплавізійнай сістэмы пярэдняга агляду і лазернага навядзення LITENING. Гэта адзіная мадыфікацыя B-52, якая застаецца на ўзбраенні ВПС ЗША. '''YB-52H''' Прататып бамбардзіроўшчыка B-52G з рухавікамі [[TF33-PW-1]]. '''EB-52H''' Праект самалёта РЭБ на базе бамбардзіроўшчыка B-52H, не рэалізаваны. '''JB-52H''' Самалёты мадыфікацыі B-52H, пераабсталяваныя для розных выпрабаванняў. Усяго было пераабсталявана больш за 5 бамбардзіроўшчыкаў. '''NB-52H''' [[Файл:New pylon under NASA B-52H right wing.jpg|міні|260x260пкс|NB-52H з усталяваным падкрылавым пілонам для перавозкі аэракасмічных апаратаў]] Бамбардзіроўшчык B-52H з серыйным нумарам 61-0025 які [[НАСА]] ў 2001 годзе купіла ў ВПС ЗША.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/reference/b-52/#hds-sidebar-nav-6|title=B-52 Heavy-lift Airborne Launch Aircraft - NASA|access-date=2025-05-12}}</ref> Пераабсталяваны ў даследчы. Станам на 2008 год вяліся размовы аб перадачы самалёта назад ў ВПС. '''B-52H CEM''' (Conventional Enhancement Modification) У 1993—1998 гадах на 47 самалётаў B-52H усталяваны ўніверсальныя вузлы падвескі для карэктуючыхся авіябомбаў [[JASSM]], JDAM, JSOW і WCMS, трэцім камплектам РЭП AN/ALQ-172(V) замест кармавой гарматнай устаноўкі, сістэмай GPS, інерцыяльнай навігацыйнай сістэмай SPN/GEANS на лазерных гіраскопах, новымі цеплавізійнай і нізкаўзроўневай тэлевізійнай сістэмамі пярэдняга агляду. 18 бамбардзіроўшчыкаў таксама атрымалі на ўзбраенне супрацькарабельныя ракеты [[Гарпун (супрацькарабельная ракета)|AGM-84 Harpoon]], 10-ракеты [[AGM-142 Raptor]]. '''B-52H CCJ''' (Core Component Jammer) Самалёт РЭБ з магутнай крыніцай перашкод радыёсувязі для абароны знішчальнікаў з далёкіх дыстанцый. Пачатак распрацоўкі — чэрвень 2008 года. ==== '''B'''-52J ==== Праект мадэрнізацыі B-52H з рухавікамі [[Rolls-Royce F130]], варыянтам радара Raytheon AN/APQ-188 (дапрацаваная версія радара самалёта F/A-18EF Super Hornet<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/money/markets/russia-and-china-have-a-new-reason-to-fear-the-b-21-raider-bomber/ar-AA1FoNN3|title=MSN|website=www.msn.com|access-date=2025-05-31}}</ref>) і новым абсталяваннем сувязі і навігацыі. Плануемы ўвод у эксплуатацыю 76 мадэрнізаваных B-52 — да канца 2020-х гадоў. Аднак на пачатку 2025 года стала зразумела, што праект мадэрнізацыі выходзіць больш дарагі чым планавалася<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/money/markets/russia-and-china-have-a-new-reason-to-fear-the-b-21-raider-bomber/ar-AA1FoNN3|title=MSN|website=www.msn.com|access-date=2025-05-31}}</ref>, і першы самалёт абсталяваны новым радарам пачаў выпрабаванні толькі ў снежні 2025 года.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/air-force-b-52-completes-first-test-flight-of-radar-modernization-program/|title=Air Force: B-52 Radar Test Flight Marks New Era of Deterrence|first=Matthew|last=Cox|website=Air & Space Forces Magazine|date=2025-12-12|access-date=2026-01-05}}</ref> === Пабудавана ўсяго === Усяго было пабудавана 744 бамбардзіроўшчыка B-52. Апошні B-52H з серыйным нумарам 61-0040 пакінуў цэхі завода [[26 кастрычніка]] [[1962]] года. == Канструкцыя == === Рухавікі === [[Файл:USAF B-52 Stratofortress Engines.jpg|міні|260x260пкс|Здвоенныя рухавікі P&W TF33-P-3 на Boeing B-52H Stratofortress]] На B-52 усталяваны 8 [[Турбарэактыўны рухавік|турбарэактыўных]] рухавікоў (па 2 побач) усталяваных у гандолах і падвешаных на чатырох пілонах пад пярэдняй кромкай крылаў (крыху наперадзе). Пралічаннае размяшчэнне пілонаў таксама дазволіла ім працаваць як агароджы крылаў і затрымліваць пачатак звальвання самалёта. Першыя два прататыпа, XB-52 і YB-52, былі абсталяваныя эксперыментальнымі турбарэактыўнымі рухавікамі [[Pratt & Whitney J57|Pratt & Whitney YJ57-P-3]] са статычнай цягай 3950 кгс кожны. Мадэлі B-52A былі абсталяваны турбарэактыўнымі рухавікамі Pratt & Whitney J57-P-1w, якія забяспечваюць сухую цягу ў 4 536 кгс, якая магла быць павялічана на кароткія перыяды да 4980 кгс з дапамогай упырску вады. Вада перавозілася ў баку ёмістасцю 1400 л (360 галонаў) у задняй частцы фюзеляжа. Мадэлі B-52B, C, D і E былі абсталяваныя рухавікамі серый Pratt & Whitney J57-P-29W, J57-P-29WA або J57-P-19W, усе магутнасцю 4 750 кгс. Мадэлі B-52F і G былі абсталяваныя турбарэактыўнымі рухавікамі Pratt & Whitney J57-P-43WB, кожны магутнасцю 6 230 кгс статычнай цягі з упырскам вады. 9 мая 1961 года B-52H пачалі пастаўляцца ў ВПС ЗША з больш чыстымі і ціхімі турбавентылятарнымі рухавікамі Pratt & Whitney TF33-P-3 з максімальнай цягай 7 750 кгс. У час эксплуатацыі высветлілася, што пры моцным пажары рухавіка, ахопленая полымем гандола, звычайна адвальвалася ад крыла, чым папярэджвала перакідванне пажару на астатнюю частку крыла. «Асаблівасць» якую інжынеры Boeing пазней апісалі як «нечаканая перавага».<ref>{{Cite web|url=https://www.airvectors.net/avb52_1.html|title=[1.0] B-52 Evolution|website=www.airvectors.net|access-date=2025-04-30}}</ref> === Шасі === [[Файл:USAF B52 Bombay and outer landing wheel-1 (5525317442).jpg|міні|260x260пкс|Веласіпеднае шасі на канцы крыла (на заднім плане бачны асноўныя стойкі шасі). ]] На самалётах B-52 схема шасі была складанай і адрознівалася ад іншых самалётаў Boeing. Фактычна яна трымалася ў сакрэце падчас распрацоўкі.<ref>{{Cite web|url=https://www.airvectors.net/avb52_1.html|title=[1.0] B-52 Evolution|website=www.airvectors.net|access-date=2025-05-01}}</ref> 4 асноўныя стойкі шасі былі размешчаны ў фюзеляжы, папарна спераду і ззаду бомбавага адсека. Кожная стойка складалася з 2-х колаў. Кожнай пара стоек адкрывалася пад процілеглымі бакамі фюзеляжа, прычым стойкі злева прыбіралася наперад, а стойкі справа прыбіралася назад (паварочваючыся гарызантальна на 90 градусаў каб займаць меней месца ў фюзеляжы). Кожная стойка магла выпускацца або прыбірацца незалежна. Асноўныя стойкі можна было паварочваць на 20 градусаў у любым кірунку ад цэнтральнай лініі, што дазваляла бамбардзіроўшчыку ўзлятаць або прызямляцца пад вуглом пры бакавым ветры. Некаторыя крыніцы праўдападобна сцвярджалі, што пярэднія стойкі можна было павярнуць на 55 градусаў ад цэнтральнай лініі для руленнем. Акрамя 4 асноўных стоек, былі яшчэ шасі веласіпеднага тыпу ўсталяваныя ў вонкавай секцыі кожнага крыла. Яны прадухілялі магчымае валачэнне заканцовак крыла па зямлі, асабліва пры ўзлёце калі бакі ў крылах былі запоўнены (пры пасадцы бакі звычайна амаль пустыя, і колы вынасных стоек звычайна не дакраналіся да зямлі). Кожная стойка вынасных шасі пасля ўзлёту прыбіралася ў бок крыла, па кірунку да фюзеляжа. == Баявое прымяненне == === Вайна ў В’етнаме (1965—1973) === [[Файл:Boeing B-52 dropping bombs.jpg|міні|260x260пкс|Boeing B-52F Stratofortress (бартавы нумар 57-0162) з 320-га бамбавальнага авіякрыла скідае бомбы Mk 117 вагой 340 кг над В’етнамам]] Адразу пасля пачатку [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]] стаў адчуваўся недахоп авіябаз у паўднёвым В’етнаме, амерыканскае камандаванне пачало шукаць альтэрнатыву тактычнай авіяцыі, і такой альтэрнатывай стаў B-52. У пачатку 1965 года пачалася перакідка B-52F з ЗША ў Паўднёва-Усходнюю Азію. [[18 чэрвеня]] [[1965]] года пад час аперацыі «[[Аперацыя «Дугавая лямпа»|Arc Light]]» група B-52 здзейсніла свой першы баявы вылет. З авіябазы ВПС ЗША «Андэрсан» на востраве Гуам 27 самалётаў B-52F атакавалі цэлі на поўдні краіны. Да канца місіі «[[Аперацыя «Дугавая лямпа»|Arc Light]]», за восем гадоў, бамбардзіроўшчыкі B-52 здзейснілі больш за 126 000 вылетаў (да 3150 у месяц). Іншыя місіі ўключалі аперацыі «[[Аперацыя «Грымоты»|Rolling Thunder]]» і «Ніагара II». Падчас вайны выкарыстоўваліся самалёты варыянтаў D, F і G, пры гэтым пераробленыя B-52D неслі асноўную нагрузку, а таксама выкарыстоўваліся для наземнай падтрымкі. Можна было выкарыстоўваць да 100 звычайных бомбаў. Акрамя Гуама, базамі служылі авіябаза [[Кадэна (авіябаза)|Кадэна]] на Акінава і авіябаза [[Патайя (аэрапорт)|Утапао]] ў Тайландзе. Самыя масіраваныя бамбардзіроўкі мелі месца з 18 па 29 снежня 1972 года ў рамках аперацыі «[[Аперацыя «Паўабаронца II»|Паўабаронца II]]», вядомай у В’етнаме як «Дванаццацідзённая вайна», а ў Злучаных Штатах як «Адзінаццацідзённая вайна». Да 130 самалётаў B-52 адначасова здзейснілі атакі на Ханой і галоўны партовы горад Хайфон. Кожны бамбардзіроўшчык мог несці да 27 тон бомбаў, што дазваляла «накрыць» пад час [[Дывановыя бамбардзіроўкі|дывановай бамбардзіроўкі]] тэрыторыю плошчай каля двух квадратных кіламетраў. У ходзе гэтых разбуральных удараў на працягу адзінаццаці дзён было скінута ў агульнай складанасці каля 15 000 тон бомбаў у 730 вылетах. Загінула 1300 в’етнамцаў. Масіраваныя бамбардзіроўкі гарадоў і грамадзянскага насельніцтва выклікалі пратэсты па ўсім свеце.[[Файл:СВС у обломков сбитого Б-52 в окрестностях Ханоя 23.12.1972 (1).jpg|міні|260x260пкс|Савецкія ваенныя спецыялісты аглядаюць збіты B-52 (недзе каля Ханоя 23 снежня 1972 года)]] Апошні баявы вылет бамбардзіроўшчыкаў B-52 у В’етнамскай вайне быў здзейснены [[15 жніўня]] [[1973]] года. Але сталі відавочны і слабыя месцы бамбардзіроўшчыка. Самыя відавочныя ўразлівасць для зенітных ракет тыпу [[С-75]] (па класіфікацыі [[НАТА|NATO]] — SA-2 Guideline), і перахопнікаў з радыёлакацыйным навядзеннем, такіх як [[МіГ-21|Міг-21]]. Узброеныя сілы Паўночнага В’етнама заявілі, што два B-52 былі збітыя знішчальнікамі Міг-21, у тым ліку адзін 27 снежня 1972 года лейтэнантам Нгуенам Ван Туанам, у той час як ЗША заявілі, што прычынай крушэння стаў абстрэл самалётам ракетамі «зямля-паветра». Яшчэ адзін збіты самалёт быў залічаны Фаму Туану. Хоць з 1965 па 1971 год не было страчана ніводнага B-52, аперацыя «Паўабаронца II» завяршылася стратай у агульнай складанасці 15 B-52. Многія члены экіпажаў збітых B-52 загінулі, атрымалі раненні або трапілі ў палон. У цэлым сталі відавочныя рызыкі выкарыстання пілатуемых бамбардзіроўшчыкаў супраць добра абароненых наземных цэляў. === Вайна ў [[Вайна ў Персідскім заліве|Персідскім заліве]] (1990—1991) === Удары B-52 былі важнай часткай аперацыі «[[Аперацыя «Бура ў пустыні»|Бура ў пустыні]]». [[16 студзеня]] [[1991]] года, група B-52G вылецела з авіябазы Барксдейл (штат Луізіяна, ЗША), дазаправілася ў паветры, нанесла ўдары па цэлях у Іраку і вярнулася дадому. Падарожжа доўжылася 35 гадзін і 23 000 км туды і назад. Быў усталяваны рэкорд па самым далёкім баявым заданні, пабіўшы рэкорд, раней усталяваны бамбардзіроўшчыкам [[RAF Vulcan]] у 1982 годзе (аднак гэта было дасягнута з дапамогай дазапраўкі ў паветры). Сем B-52 здзейснілі першыя баявыя вылеты, выпусціўшы 35 ракет [[AGM-86C CALCM]] і паспяхова знішчыўшы 85-95 адсоткаў сваіх цэляў. B-52G «разгорнутыя» на авіябазе [[Міжнародны аэрапорт імя караля Абдул-Азіза|Караля Абдалы]] ў [[Джыда|Джыдзе]] (Саудаўская Аравія), разам з бамбардзіроўшчыкамі RAF Fairford ВПС Вялікабрытаніі, выконвалі бамбардзіровачныя місіі над Іракам, першапачаткова на нізкай вышыні. Пасля першых трох начэй B-52 перайшлі на вышынныя місіі, што знізіла іх эфектыўнасць і псіхалагічнае ўздзеянне ў параўнанні з першапачатковай роляй на нізкай вышыні. Звычайныя ўдары былі нанесеныя трыма бамбардзіроўшчыкамі, якія скінулі да 153 340 кг бомбаў M117. Бамбардзіроўкі дэмаралізавалі іракскія войскі. Падчас аперацыі «Бура ў пустыні» B-52 здзейснілі каля 1620 вылетаў. Падчас канфлікту было зроблена некалькі заяў аб поспехах ВВС Ірака, уключаючы іракскага пілота Худая Хіджаба, які нібыта выпусціў ракету [[Р-27 (ракета)|Р-27]] са свайго [[МіГ-29]] і пашкодзіў B-52G у першую ноч аперацыі «[[Аперацыя «Бура ў пустыні»|Бура ў пустыні]]». Аднак ВПС ЗША аспрэчваюць гэтую заяву, заяўляючы, што бамбардзіроўшчык на самай справе быў падбіты [[Дружалюбны агнонь|дружалюбным агнём]], высокахуткаснай супрацьрадыёлакацыйнай ракетай [[AGM-88 (HARM)]], якая навялася на радар сістэмы кіравання агнём хваставой турэлі B-52 (пасля рамонту самалёт атрымаў мянушку «на шляху HARM»). Неўзабаве пасля гэтага інцыдэнту генерал Джордж Лі Батлер абвясціў, што пазіцыя стралкоў у экіпажах B-52 будзе ліквідавана, а турэлі будуць назаўсёды дэактываваны, пачынаючы з 1 кастрычніка 1991 года. === Аперацыя «Удар у пустыні» (1996) === З 2 па 3 верасня 1996 года два B-52H выкарыстоўваліся ў рамках аперацыі «[[Удар у пустыні]]». B-52 нанеслі ўдар па электрастанцыях і аб’ектах сувязі Багдада 13 звычайнымі крылатымі ракетамі паветранага базіравання [[AGM-86|AGM-86C]] (CALCM) падчас 34-гадзіннага палёту туды і назад на адлегласць 26 000 км з авіябазы Андэрсан на востраве [[Гуам]], што на той час стала самай далёкай адлегласцю, якая калі-небудзь самалёты праляталі падчас баявой місіі. === Аперацыя «Пустынны ліс» (1998) === 17 снежня 1998 года пад час аперацыі «[[Пустынны ліс]]» 12 B-52 узляцелі з вострава [[Дыега-Гарсія]] ў Індыйскім акіяне і запусцілі залп звычайных крылатых ракет паветранага базірвання [[AGM-86|AGM-86C]] (CALCM). Іншае бамбардзіровачнае крыло ўзляцела з авіябазы Тумраіт. Ракеты паспяхова ўразілі некалькі іракскіх цэляў, уключаючы шэсць палацаў тагачаснага прэзідэнта [[Садам Хусейн|Садама Хусэйна]], некалькі казармаў Рэспубліканскай гвардыі, Міністэрства абароны і шэраг аб’ектаў ваеннай прамысловасці. На наступны вечар два B-52 запусцілі яшчэ 16 CALCM. За двухдзённы перыяд лётныя экіпажы 2-га і 5-га бамбардзіровачных крылаў запусцілі ў агульнай складанасці 90 ракет CALCM. [[Файл:B-52G with AGM-86B ALCMs.JPEG|міні|260x260пкс|B-52G з ракетамі [[AGM-86B ALCMs]] на падкрылавых падвесках]] === Аперацыя «[[Аперацыя «Саюзная сіла»|Саюзная сіла]]» (1999) === У першай хвалі атакі 24 сакавіка 1999 года група бамбардзіроўшчыкаў B-52 вылецела з авіябазы [[Фэрфорд (авіябаза)|Фэрфорд]] у Вялікабрытаніі, і не заходзячы ў паветраную прастору [[Югаславія|Югаславіі]], запусціла ракеты [[AGM-86|AGM-86C CALCM]] па сістэмах СПА Югаславіі. Усаяго пад час бамбардзіровак выкарыстоўваліся 14 бамбардзіроўшчыкаў B-52. === [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|Вайна ў Афганістане]] (2001—2021) === {{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=выкарыстанню B-52 у Вайне ў Афганістане (2001—2021)}} === [[Уварванне ў Ірак (2003)|Уварванне ў Ірак]] (2003) === На першым этапе «Уварвання ў Ірак», [[21 сакавіка]] [[2003]] года, 11 самалётаў B-52H вылецелі з базы ВПС Вялікабрытаніі Фэйрфорд (графства [[Глостэршыр]]). Па прыбыцці ў раён баявых дзеянняў яны выпусцілі каля 100 крылатых ракет [[AGM-86]] па цэлях у Іраку. B-52 таксама выкарыстоўваліся на іншых этапах вайны. === [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране]] (2026) === Па стане на першую палову сакавіка 2026 года некалькі B-52 праводзілі пускі крылатых ракет па тэрыторыі Ірана (у прыватнасці AGM-158 JASSM).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.twz.com/news-features/the-misconception-that-air-supremacy-has-been-achieved-over-iran|title=The Misconception That Air Supremacy Has Been Achieved Over Iran|first=Tyler|last=Rogoway|website=The War Zone|date=2026-03-05|access-date=2026-03-17}}</ref> == Авіяцыйныя здарэнні == * У 1956 годзе за восем месяцаў адбыліся тры авіякатастрофы, усе — авіябазе Касл (ЗША). * 15 чэрвеня 2026 года самалёт B-52 Stratofortress разбіўся неўзабаве пасля ўзлёту з авіябазы Эдвардс (штат Каліфорнія, ЗША) прыблізна ў 11:20 па мясцовым часе<ref>[https://vm.ru/news/1334975-bombardirovshik-b-52-stratofortress-vvs-ssha-razbilsya-posle-vzleta-v-kalifornii Бомбардировщик B-52 Stratofortress ВВС США разбился после взлета в Калифорнии]</ref>. == У кіно == * «[[На наступны дзень (1983)|На наступны дзень]]» (1983) — некаторыя сцэны разгортваюцца на борце B-52 і на аэрадроме побач з B-52. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Самалёты В’етнамскай вайны]] [[Катэгорыя:Самалёты Boeing]] [[Катэгорыя:Бамбардзіроўшчыкі]] 1zm2g698sbb0uq62s01l9rlplqz0am4 0 752679 5154934 5027343 2026-06-16T11:11:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154934 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шарыпаў}} {{Баскетбаліст}} '''Ілля Аляксандравіч Шарыпаў''' (нар. {{ДН|24|11|1991}}, [[Гродна]], [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Лёгкі форвард. == Кар’ера == Выхаванец гродзенскага баскетбола. Выступаў за беларускія клубы «[[Гродна-93]]» (2009—2010, 2011, 2017—2019), «Гродна-93-2» (2010—2011)<ref>{{Cite web |url=https://www.grsu.by/component/k2/item/8090-article670.html |title=Мужская сборная команда ГрГУ имени Янки Купалы в составе команды «Гродно-93-2» одержала победу в чемпионате Республики Беларусь по баскетболу |access-date=30 снежня 2023 |archive-date=30 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230095624/https://www.grsu.by/component/k2/item/8090-article670.html |url-status=dead }}</ref>, [[Свіслач Асіповічы|СБК «Асіповічы» / «Свіслач»]] (2012—2013). Прызнаны лепшым форвардам чэмпіянату Беларусі-2018/19<ref>[https://vk.com/wall-44488360_19757 ВСТРЕЧАЕМ НОВОГО ИГРОКА!]</ref>. У канцы сезона 2019/20 далучыўся да клуба «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]», дзе тройчы стаў сярэбраным прызёрам. У сезоне 2021/22 у сярэднім за матч меў 13,7 ачкоў, 5,1 падбораў, 1,2 перахопы. У плэй-оф: 18,6 ачкоў, 7,5 падбораў, 1,9 перахопы у сярэднім за матч. У ліпені 2022 года падпісаў працоўнае пагадненне на сезон 2022/23 з расійскім клубам «Іркут». У лютым 2023 года вярнуўся ў «[[Гродна-93]]». Прызнаны лепшым форвардам Кубка Беларусі-2023<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/7814-borisfen-obladatel-xxvii-betera-kubka-belarusi «БОРИСФЕН» – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVII BETERA-КУБКА БЕЛАРУСИ]</ref>. == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (6): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|2023]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|2021]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/283538 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231230095623/https://russiabasket.ru/players/283538 |date=30 снежня 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Ilya-Sharipov/186431 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://www.proballers.com/basketball/player/55391/ilya-sharipov Профіль на сайце proballers.com] * [https://basket-2.livejournal.com/641337.html Белорусский форвард Илья Шарипов перешел в «Новосибирск»] * [https://bcnovosibirsk.ru/news/376/ ВСТРЕЧАЕМ НОВОГО ИГРОКА!] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Шарыпаў Ілья}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] 0diujv342p3ferxvc49piw8i2hwmy2c 100 753022 5154682 5154340 2026-06-15T15:51:31Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5154682 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Альбер Даза|2026-06-15T13:00:53Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Дар’я Мікалаеўна Гіргель|2026-06-15T12:41:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Паўлавіч Скараходаў|2026-06-14T08:50:20Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аніцэт Рэньер|2026-06-13T11:40:30Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Артэміда-3|2026-06-13T10:50:20Z|HK-47}} {{Новы артыкул|Надзея Ігараўна Шышкіна|2026-06-12T15:13:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Мацвеевіч Макараў|2026-06-12T12:14:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аліна Аляксандраўна Харысава|2026-06-10T23:59:18Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Альфонс Парчэўскі|2026-06-08T14:55:23Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Арцемій Уладзіміравіч Арцыхоўскі|2026-06-08T13:25:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Ляўданскі|2026-06-08T10:07:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сцяпан Васілевіч Говін|2026-06-07T19:26:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч|2026-06-07T15:02:29Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Яўгенія Лязо|2026-06-07T10:05:25Z|ZolaSukhar}} {{Новы артыкул|Марыян Біскуп|2026-06-05T16:30:01Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Забойства Генры Новака|2026-06-05T08:36:48Z|Ілля Касакоў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 7v1ytryb2ysyc6cloy3eau70riitj0u 100 753274 5154680 5154338 2026-06-15T15:51:10Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5154680 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Герэ|2026-06-15T13:25:13Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Вуліца Сечанава (Мінск)|2026-06-15T12:04:41Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мюнзінген (Германія)|2026-06-14T21:49:47Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Нувара-Элія|2026-06-13T16:35:35Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Юбілейная вуліца (Гомель)|2026-06-13T12:03:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Кожара (Гомель)|2026-06-13T11:05:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сакольскае (Ніжагародская вобласць)|2026-06-11T09:17:50Z|PRChina Taiwan}} {{Новы артыкул|Карвіна|2026-06-10T08:09:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Тынец-над-Сазавау|2026-06-10T07:54:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пішалі|2026-06-10T07:46:44Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вельвары|2026-06-10T07:41:35Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2zctrjd2qxurbdl0re82psm7yk93ur1 100 753287 5154678 5154336 2026-06-15T15:50:42Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5154678 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне|2026-06-15T14:00:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Дар’я Мікалаеўна Гіргель|2026-06-15T12:41:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Сечанава (Мінск)|2026-06-15T12:04:41Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)|2026-06-15T09:45:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Абибок|2026-06-15T07:01:27Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Руская нацыянальная народная армія|2026-06-14T20:53:05Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)|2026-06-14T10:04:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Фёдаравіч Чарнышоў (мастак)|2026-06-14T09:24:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Паўлавіч Скараходаў|2026-06-14T08:50:20Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Dzida|2026-06-13T14:43:14Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Юбілейная вуліца (Гомель)|2026-06-13T12:03:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Кожара (Гомель)|2026-06-13T11:05:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Брэст)|2026-06-13T07:09:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 30mlhxv594cep46f4tdtiwnfbzqhony 0 757482 5154920 5149519 2026-06-16T09:57:12Z Slavazai1973 60865 5154920 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Каско}} {{Баскетбаліст}} '''Данііл Ігаравіч Каско''' (нар. {{ДН|21|3|2004}}, {{МН|Ліда}}, [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Лёгкі форвард. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://sportfpb.by/upload/iblock/db9/x52nrw7735pgv26h6lq4t36br6wnng6k.pdf СОСТАВ национальной и сборных команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2024 год. Национальная команда (основной состав)]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец ДзЮСШ №1 г. Ліда. Першы трэнер — Ігар Вадзімавіч Каско (бацька Данііла)<ref>{{Cite web |url=https://tv-lida.by/basketbolnyj-klub-tsmoki-minsk-provel-master-klass-dlya-uchenikov-lidskoj-dyussh-1/ |title=Баскетбольный клуб «Цмокі-Мінск» провел мастер-класс для учеников Лидской ДЮСШ №1 |access-date=1 лютага 2024 |archive-date=21 лістапада 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121104630/https://tv-lida.by/basketbolnyj-klub-tsmoki-minsk-provel-master-klass-dlya-uchenikov-lidskoj-dyussh-1/ |url-status=dead }}</ref>. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Мікалай Аляксандравіч Аляксееў|Мікалая Аляксандравіча Аляксеева]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Сборная команда – стажёрский состав (переменный) |access-date=1 лютага 2024 |archive-date=30 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030084136/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. З 2021 года — у сістэме мінскіх «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокаў]]», выступаў за [[Цмокі-Мінск-2|моладзевую каманду]] (2021/22), з лютага 2022 года — у асноўнай камандзе. У сезоне 2022/23 прыняў удзел у 22-х гульнях [[Адзіная ліга ВТБ|Адзінай Лігі ВТБ]] за «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]». Сярэдні час на пляцоўцы — 19,7 хвілін, сярэдняя статыстыка: 3,9 ачка, 1,9 падбору, 1,4 перадачы. У 7-мі гульнях плэй-оф чэмпіянату Беларусі паказаў сярэднюю статыстыку ў 8,0 ачка, 3,6 падбору, 1,6 перадачы, праводзячы ў сярэднім 22,1 хвіліны на пляцоўцы. Быў прызнаны БФБ лепшым маладым гульцом па выніку Кубка Беларусі-2022<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/7299-minsk-obladatel-xxvi-kubka-belarusi-po-basketbolu «МИНСК» – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVI КУБКА БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ]</ref> і чэмпіянату Беларусі сезонаў 2022/23<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/7556-bk-minsk-v-15-j-raz-stanovitsya-chempionom-belarusi БК «МИНСК» В 15-Й РАЗ СТАНОВИТСЯ ЧЕМПИОНОМ БЕЛАРУСИ]</ref> і 2023/24<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8021-minsk-v-16-j-raz-zavoevyvaet-zvanie-chempiona-belarusi «МИНСК» В 16-Й РАЗ ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ!]</ref>. У чэрвені 2024 года падпісаў кантракт з краснадарскім «Лакаматыў-Кубань»<ref>[https://lokobasket.com/news/288935/ Добро пожаловать, Даниил!]</ref>, выступаў за фарм-каманду краснадарскага клуба. У снежні 2024 года дэбютаваў за асноўную каманду. У снежні 2025 года перайшоў у саратаўскі «[[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадор]]» на ўмовах арэнды<ref>[https://pressball.by/news/basketball/belorusskij-forvard-daniil-kosko-budet-vystupat-za-saratovskij-avtodor-na-pravah-arendy/ БЕЛОРУССКИЙ ФОРВАРД ДАНИИЛ КОСКО БУДЕТ ВЫСТУПАТЬ ЗА САРАТОВСКИЙ "АВТОДОР" НА ПРАВАХ АРЕНДЫ]</ref>. У красавіку 2026 года вярнуўся ў «Лакаматыў-Кубань», заваяваў з ім бронзавы медаль [[Адзіная ліга ВТБ|Адзінай лігі ВТБ]] сезона 2025/26<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/8871-v-minske-prokhodit-uts-muzhskoj-natsionalnoj-komandy-2 ДАНИИЛ КОСКО — БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЕР ЕДИНОЙ ЛИГИ ВТБ]</ref>. Выступаў у складах нацыянальных зборных Беларусі [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]]. З 2023 года — гулец [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскай нацыянальнай зборнай Беларусі]]. У складзе моладзевай зборнай (U-20) заваяваў сярэбраны медаль Еўрапейскага Кубка Выкліку-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/6258-muzhskaya-sbornaya-belarusi-u-20-serebryanyj-prizjor-evropejskogo-kubka-vyzova МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ U-20 - СЕРЕБРЯНЫЙ ПРИЗЁР ЕВРОПЕЙСКОГО КУБКА ВЫЗОВА!]</ref>, у складзе юніёрскай зборнай (U-18) па баскетболе 3х3 — бронзавы медаль Кубка свету-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/6306-muzhskaya-sbornaya-belarusi-bronzovyj-prizjor-kubka-mira-3kh3-u-18 МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ - БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЁР КУБКА МИРА 3Х3 U-18!]</ref>. У складзе моладзевай зборнай (U-20) па баскетболе 3х3 стаў чэмпіёнам [[Гульні краін СНД 2023|II гульняў краін СНД-2023]] у Мінску<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/7648-sbornye-belarusi-i-rossii-po-basketbolu-3kh3-chempiony-ii-igr-stran-sng СБОРНЫЕ БЕЛАРУСИ И РОССИИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3 – ЧЕМПИОНЫ II ИГР СТРАН СНГ]</ref>. == Кар’ера == * 2018—2021 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2021—2022 — [[Цмокі-Мінск-2|Цмокі-Мінск (моладзевая каманда)]] * 2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2022—2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2025 — СШАР-Лакаматыў-Кубань (Краснадарскі край, Расія) * 2024—2025 — Лакаматыў-Кубань (Краснадар, Расія) * 2025—2026 — [[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадор (Саратаў, Расія)]] * з 2026 — Лакаматыў-Кубань (Краснадар, Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Адзіная ліга ВТБ|Адзінай лігі ВТБ]] (1): [[Адзіная ліга ВТБ 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://minskbasket.by/ru/news/news-base/daniil-kosko-prodolzhaet-kareru-v-minske Даниил Коско продолжает карьеру в «МИНСКЕ»!] * [https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/daniil-kosko Даниил Коско] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240128221130/https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/daniil-kosko |date=28 студзеня 2024 }} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Каско Данііл}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі «СШАР-Лакаматыў-Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Лакаматыва Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Аўтадора» Саратаў]] 6522jgmcxhfgq4njplzyerm16f2zpyb 0 759706 5154806 4684686 2026-06-16T05:47:40Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5154806 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} {{цёзкі2|Калягін}} '''Аляксандр Аляксандравіч Калягін''' ({{lang-ru|Алекса́ндр Алекса́ндрович Каля́гин}}; нар. {{ДН|25|5|1942}}, {{МН|Малмыж||}}, [[Кіраўская вобласць]], [[РСФСР]]) — савецкі і расійскі акцёр і рэжысёр тэатра і кіно; народны артыст РСФСР (1983), лаўрэат дзвюх Дзяржаўных прэмій СССР (1981, 1983) і Прэміі Саюзнай дзяржавы ў галіне літаратуры і мастацтва (2006). Заснавальнік і мастацкі кіраўнік маскоўскага тэатра «Et Cetera» (з 1993 года), старшыня Саюза тэатральных дзеячаў Расіі (1996—2023). Член Грамадскай палаты Расіі (2006—2012). Член партыі «Адзіная Расія» (2003). == Фільмаграфія == * (1984) «[[Мёртвыя душы (фільм, 1984)|Мёртвыя душы]]» * (2002) «[[Лэдзі на дзень]]» — суддзя Генры Блейк {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калягін}} 1jd59idcouzcqla0w3klr6m2n58mhf5 0 763489 5154808 5118554 2026-06-16T06:26:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154808 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Ігар (Індустрый) Васілевіч Тала́нкін'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|И́горь (Индустрий) Васи́льевич Тала́нкин}}; {{ДН|3|10|1927}} — {{ДС|24|7|2010}}) — савецкі і расійскі [[кінарэжысёр]], [[сцэнарыст]], [[педагог]]. [[Народны артыст РСФСР]] (1974), [[Народны артыст СССР]] (1988). == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе Багародск [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]] (сучасны [[Нагінск]] у [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]). У 1950-годзе скончыў у [[Масква|Маскве]] Тэатральна-музычнае вучылішча імя А. Глазунова (майстэрня [[Іосіф Міхайлавіч Туманаў|І. М. Туманава]]. У час вучобы Ігар Таланкін ў 1947—1950 гадах працаваў у тэатральнай студыі пры Палацы культуры [[ЗІЛ]]а. У 1955 годзе скончыў [[Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва]]. У 1955—1956 гадах рэжысёр Драматычнага тэатра Прыкарпацкай ваеннай акругі (цяпер [[Львоўскі драматычны тэатр імя Лесі Украінкі]]). У 1959 годзе скончыў [[Вышэйшыя курсы сцэнарыстаў і рэжысёраў]] пры «[[Масфільм]]е» (майстэрня [[Юлій Якаўлевіч Райзман|Ю. Райзмана]]). У 1964—1989 гадах І. В. Таланкін кіраваў майстэрняй ва [[УДІК|Усесаюзным дзяржаўным інстытуце кінематаграфіі]] (з 1976 года [[прафесар]]). З 1971 года сакратар праўлення Саюза кінематаграфістаў СССР. Старшыня праўлення студыі «Час» канцэрна «Масфільм» з 1994 года. Памёр Ігар Васілевіч Таланкін 24 ліпеня 2010 года ў Маскве. Пахаваны на Данілаўскіх могілках. == Творчасць == У кіно дэбютаваў лірыка-псіхолагічнай стужкай «Сярожа» (1960, разам з [[Георгій Мікалаевіч Данелія|Г. М. Данелія]]; Гран-пры Міжнароднага кінафестываля ў горадзе [[Карлавы Вары]], прыз [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестываля]]). Паставіў фільмы «Уступ» (1963, прыз [[Венецыянскі кінафестываль|Міжнароднага кінафестываля]] ў [[Венецыя|Венецыі]], прыз Канскага кінафестываля), «Дзённыя зоркі» (1968), «[[Чайкоўскі (фільм)|Чайкоўскі]]» (1970), «Выбар мэты» (1976), «Айцец Сергій» (1978), «Час адпачынку ад суботы да панядзелка» (1984), «Восень, Чартанава»(1988, разам з Д. І. Таланкіным), «Д’яблы» (1992, разам з Д. І. Таланкіным), «Нябачны вандроўнік» (1998, разам з Д. І. Таланкіным) і інш. Сааўтар сцэнарыяў да фільмаў «Матчына поле» (1968), «На зыходзе ночы» (1987). == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тала́кнін Ігар (Індустрый) Васілевіч ||398}} * {{Крыніцы/Кино. Энциклопедический словарь|Тала́нкин (Индустрий) Игорь Васильевич|416|Шилова И. М.}} == Спасылкі == * [https://nvspb.ru/2010/07/27/rejisser-kotoryy-iskal-i-nahodil-42997 ''Сергей Ильченко'' Режиссёр, который искал и находил // Невское время] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240417083222/https://nvspb.ru/2010/07/27/rejisser-kotoryy-iskal-i-nahodil-42997 |date=17 красавіка 2024 }}{{ref-ru}} * [https://www.mosfilm.ru/cinema/persons/talankin-igor-industriy-vasilevich/ Таланкин Игорь Васильевич // ФГУП "Киноконцерн «Мосфильм»]{{ref-ru}} * [https://www.sb.by/articles/talankin-i-poklonniki.html ''Валентин Пепеляев'' Белорусские ученики через всю жизнь пронесли благодарность к режиссеру Игорю Таланкину]{{ref-ru}} // [[СБ. Беларусь сегодня]] * '' Михаил Косырев-Нестеров'' [http://m-film.ru/2011-04-26-06-42-12/438-95- 95 лет Игорю Васильевичу Таланкину! // Киностудия «М»-Фильм)]{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Таланкін Ігар Васілевіч}} [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР]] [[Катэгорыя:Постаці Масфільма]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты СССР]] [[Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР]] fc12wvch9cm2f82ximcelkqsspnvhll 100 763680 5154683 5154341 2026-06-15T15:51:42Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5154683 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|El Sol Rojo|2026-06-14T16:57:44Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Брэст)|2026-06-13T07:09:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Папернік (стадыён, Светлагорск)|2026-06-12T17:00:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Клецк)|2026-06-12T16:45:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юнацтва (стадыён, Асіповічы)|2026-06-12T16:30:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цэнтральны (стадыён, Рэчыца)|2026-06-12T16:20:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ga775902s7fniedq0kzootwygw7rdio 0 768617 5154803 5076082 2026-06-16T05:42:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154803 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Карпаў}} {{Навуковец}} '''І́гар Алякса́ндравіч Ка́рпаў''' (нар. {{ДН|4|6|1957}}) — беларускі ўрач-інфекцыяніст. Галоўны пазаштатны інфекцыяніст [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Навіна|аўтар=Хрысціна Курловіч|загаловак=Уздым захваральнасці на грып у Беларусі чакаецца ў студзені-лютым|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/uzdym-zahvaralnastsi-na-gryp-u-belarusi-chakaetstsa-u-studzeni-ljutym-13466-2012|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=22 лістапада 2012|дата доступу=26 студзеня 2023}}</ref><ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Галоўныя пазаштатныя спецыялісты|спасылка=https://minzdrav.gov.by/ministerstvo/struktura/glavnye-vneshtatnye-spetsialisty.php|выдавец=[[Міністэрства аховы здароўя Беларусі]]|дата публікацыі=2023|дата доступу=26 студзеня 2023|access-date=10 ліпеня 2024|archive-date=2 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240702210250/https://minzdrav.gov.by/ministerstvo/struktura/glavnye-vneshtatnye-spetsialisty.php|url-status=dead}}</ref>. Загадчык кафедры інфекцыйных хвароб [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|БДМУ]] (з 2000 года)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Бескантрольны прыём антыбіётыкаў можа прывесці да сур'ёзных ускладненняў - медык|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/beskantrolny-pryem-antybietykau-mozha-pryvestsi-da-sureznyh-uskladnennjau-medyk-40611-2015/|выдавец=[[БелТА]]|дата публікацыі=23 лістапада 2015|дата доступу=26 студзеня 2023}}</ref>. Доктар медыцынскіх навук (2000), [[прафесар]] (2003)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Мінздароўя: дыягназ дзяўчыны, якая прыляцела з Кітая, — грып B|спасылка=https://euroradio.by/minzdarouya-dyyagnaz-u-dzyauchyny-yakaya-prylyacela-z-kitaya-gryp-b|выдавец=«[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]»|дата публікацыі=23 студзеня 2020|дата доступу=26 студзеня 2023|access-date=10 ліпеня 2024|archive-date=26 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126202618/https://euroradio.by/minzdarouya-dyyagnaz-u-dzyauchyny-yakaya-prylyacela-z-kitaya-gryp-b|url-status=dead}}</ref>. [[Народны ўрач Беларусі]] (2020)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Ганаровае званне «Народны ўрач Беларусі» прысвоена Ігару Карпаву|спасылка=https://blr.belta.by/president/view/ganarovae-zvanne-narodny-urach-belarusi-prysvoena-igaru-karpavu-90312-2020/|выдавец=БелТА|дата публікацыі=7 жніўня 2020|дата доступу=26 студзеня 2023}}</ref>. [[Член-карэспандэнт НАН Беларусі]](2021)<ref>{{Артыкул|аўтар=Надзея Нікалаева.|загаловак=Шэрагі акадэмікаў папоўніліся|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20211220/1640011361-nan-belarusi-padvyala-vyniki-vybarau-novyh-akademikau-i-chlenau|год=21 снежня 2021|нумар=[https://zviazda.by/be/number/246-29615 246 (29615)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/21sne-6_optim_2.pdf 6]|issn=1990-763x}}</ref>. == Біяграфія == У 1974 годзе з залатым медалём скончыў сярэднюю школу № 13 Мінска. У 1980 годзе скончыў [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]] (МДМІ), дзе навучаўся на лячэбным факультэце. У 1980—1982 гадах працаваў у 4-й гарадской клінічнай бальніцы Мінска. У 1982—1985 гадах быў аспірантам кафедры інфекцыйных хвароб МДМІ, дзе з 1985 года стаў асістэнтам катэдры. У 1986 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці «Інфекцыйныя хваробы» пад навуковым кіраўніцтвам прафесара [[Пётр Лявонавіч Новікаў|П. Л. Новікава]]. У 1996 годзе атрымаў навуковае званне [[дацэнт]]а<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Карпаў Ігар Аляксандравіч|спасылка=https://smartdoctor.by/karpov|выдавец=«Соты Мэдыкал»|дата публікацыі=2023|мова=ru|дата доступу=27 студзеня 2023}}</ref>. У 2000 годзе атрымаў навуковую ступеню [[Доктар навук|доктара]] медыцынскіх навук і заняў пасаду загадчыка кафедры [[Інфекцыя|інфекцыйных]] хвароб БДМУ. У 2003 году стаў [[прафесар]]ам. У 2021 годзе быў абраны членам-карэспандэнтам [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. == Навуковая дзейнасць == На 2023 год напісаў звыш 500 навуковых прац, у тым ліку 30 аўтарскіх пасведчанняў на [[Вынаходства|вынаходствы]], звыш 20 інструкцый прымянення, 9 супольных выданняў і 4 [[Манаграфія|манаграфіі]]. Асноўныя працы прысвяціў укараненню лячэньня [[ВІЧ-інфекцыя|ВІЧ-інфекцыі]] і хранічнага віруснага [[гепатыт]]у, [[грып]]у, [[COVID-19]], бактэрыяльнага і віруснага [[сэпсіс]]у, нэўраінфэкцыяў і нозакаміяльных ускладненняў. Упершыню ў Беларусі стварыў сетку лекавання хворых на [[вірус імунадэфіцыту чалавека]] ў інфекцыйных стацыянарах. Распрацаваў парадак лячэння ў Беларусі бактэрыяльных хвароб. З 2020 году займаў пасаду намесніка кіраўніка Рэспубліканскай міжведамаснай працоўнай групы пераадолення ўханьскага каранавірусу. Быў сябрам Еўрапейскага таварыства клінічнай мікрабіялогіі і інфекцыйных хваробаў (Швейцарыя), Міжнароднай арганізацыі рацыянальнага прымянення [[антыбіётык]]аў, Усходнееўрапейскай акадэміі ВІЧ і [[СНІД]], а таксама кіроўнага камітэту ВІЧ і СНІД Еўрапейскага аб’яднання вывучэння інфекцыйных хвароб<ref name="б">{{Навіна|аўтар=|загаловак=Вучоным года НАН Беларусі ў 2022 годзе стаў доктар медыцынскіх навук Ігар Карпаў|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/vuchonym-goda-nan-belarusi-u-2022-godze-stau-doktar-medytsynskih-navuk-igar-karpau-123599-2023/|выдавец=БелТА|дата публікацыі=13 студзеня 2023|копія=https://zviazda.by/be/news/20230113/1673605892-vuchonym-goda-nan-belarusi-2022-stau-narodny-urach-igar-karpau|дата копіі=13 студзеня 2023|дата доступу=26 студзеня 2023}}</ref>. Падрыхтаваў 9 [[Кандыдат навук|кандыдатаў]] і 3-х дактароў навук. Старшыня Савета абароны дысертацый па спецыяльнасці 03.18.04 пры БДМУ. Сябра рэдакцыйных саветаў 6 навуковых [[часопіс]]аў. == Асноўныя працы == * Инфекционные болезни с основами эпидемиологии: учебное пособие / И. А. Карпов. — Минск: Універсітэцкае, 1998. — 284 с. * Основы общей и медицинской паразитологии: учебное пособие / И. А. Карпов. — Минск: МГМИ, 2001. — 183 с. * Тропические и паразитарные болезни: учебное пособие / И. А. Карпов. — Минск: Вышэйшая школа, 2014. — 399 с. * Микробиом человека / И. А. Карпов. — Минск: ДокторДизайн, 2018. — 120 с. == Узнагароды == [[Выдатнік аховы здароўя Беларусі]] (1998, 2009). Лаўрэат ганаровых грамат [[Савет міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета міністраў Рэспублікі Беларусь]], Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2000, 2006, 2012), [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2013) і [[Нацыянальны сход Беларусі|Нацыянальнага сходу Беларусі]], а таксама ўзнагароды імя [[Усевалад Ігнатоўскі|Усевалада Ігнатоўскага]]<ref name="б"/>. У 2013 годзе быў узнагароджаны медалём «[[За працоўныя заслугі]]»<ref name="б"/>. [[Народны ўрач Беларусі]] (2020). [[Вучоны года Беларусі]] (2022)<ref>[https://blr.belta.by/society/view/vuchonym-goda-nan-belarusi-u-2022-godze-stau-doktar-medytsynskih-navuk-igar-karpau-123599-2023/ Вучоным года НАН Беларусі ў 2022 годзе стаў доктар медыцынскіх навук Ігар Карпаў]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://csl.bas-net.by/personalii/93008/karpov-igor-aleksandrovich/ Карпов Игорь Александрович] {{DEFAULTSORT:Ігар Аляксандравіч Карпаў}} {{Бібліяінфармацыя}} rngemzrk3zofzxdr5tgdenkcvsmrb6x 0 770583 5154766 5107070 2026-06-15T23:02:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154766 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ільін}} {{Вучоны}} '''Іван Аляксандравіч Ільін''' ({{СС2|9|красавіка|1883|28|сакавіка}}<ref>Копия метрической выписки И. А. Ильина (ЦИАМ, ф. 418, оп. 315, д. 373, лл. 10, 10об.)</ref>, [[Масква]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|21|12|1954}}, [[Цалікон]], [[Швейцарыя]]) — {{нп4|Руская філасофія|рускі філосаф|ru|Русская философия}}, [[пісьменнік]] і [[Публіцыстыка|публіцыст]]. Доктар дзяржаўных навук, [[прафесар]]. Як філосаф быў паслядоўнікам [[Гегель|Гегеля]]. == Біяграфія == Скончыў юрыдычны і гісторыка-філалалагічны факультэты Маскоўскага ўніверсітэта. Прыват-дацэнт (з 1912), прафесар (з 1918) Маскоўскага ўніверсітэта. Прадстаўнік [[Белы рух|Белага рухі]] і ідэолаг {{нп4|Рускі агульнавайсковы саюз|Рускага агульнавайсковага саюзу (РАВС)|ru|Русский общевоинский союз}}, паслядоўны крытык камуністычнай улады ў [[Расія|Расіі]] і перакананы прыхільнік {{нп4|Непрымірымасць|прынцыпу непрымірымасці|ru|Непримиримость}} ў змаганні з [[камунізм]]ам. У 1922 годзе быў высланы бальшавікамі з Расіі на {{нп4|Філасофскі параход|«філасофскім параходзе»|ru|Философский пароход}}. Як асоба без грамадзянства жыў з [[Нансенаўскі пашпарт|нансенаўскім пашпартам]]<ref name="автоссылка3">{{Cite web |url=https://www.derbund.ch/geheimakte-von-putins-lieblingsphilosoph-wird-erstmals-veroeffentlicht-238176255437 |title=Exklusive Archivrecherche zu Iwan Iljin — Geheimakte von Putins Lieblingsphilosoph wird erstmals veröffentlicht {{!}} Der Bund|access-date=2022-04-10 |archive-date=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421194921/https://www.derbund.ch/geheimakte-von-putins-lieblingsphilosoph-wird-erstmals-veroeffentlicht-238176255437}}</ref>. У эміграцыі стаў прыхільнікам так званых [[Манархізм|манархістаў]]-{{нп4|Непрадвызначэнне|неправызначэнцаў|ru|Непредрешение}}, імкнуўся да інтэлектуальнай традыцыі {{нп4|Славянафільства|славянафілаў|ru|Славянофильство}}. З 1923 па 1934 год працаваў у {{нп4|Рускі навуковы інстытут (Берлін)|Рускім навуковым інстытуце|ru|Русский научный институт (Берлин)}} ў [[Берлін]]ё. У 1933 годзе Ільін вітаў прыход [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] да ўлады ў Германіі, мяркуючы, што [[нацыянал-сацыялізм]] спыніць шыранне [[бальшавізм]]у ў Еўропе. У 1934 годзе ў сілу нязгоды з нацыянал-сацыялістамі быў зняты з пасады кіраўніка інстытута. У 1938 годзе дзякуючы фінансавай падтрымцы кампазітара [[Сяргей Васільевіч Рахманінаў|Сяргея Рахманінава]] пераехаў у [[Швейцарыя|Швейцарыю]]. Паколькі Ільіну не дазвалялася працаваць ці весці палітычную дзейнасць, ён галоўным чынам займаўся пытаннямі этыкі і псіхалогіі<ref>{{Cite web |url=https://www.academia.edu/41824323/ETHICAL_AND_PSYCHOLOGICAL_PROBLEMS_IN_THE_WORKS_OF_I_A_ILYIN |title=ETHICAL AND PSYCHOLOGICAL PROBLEMS IN THE WORKS OF I.A. ILYIN by Olga Savvina and Ivan Lapshin |access-date=2023-05-19 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412134336/https://www.academia.edu/41824323/ETHICAL_AND_PSYCHOLOGICAL_PROBLEMS_IN_THE_WORKS_OF_I_A_ILYIN}}</ref>. == Светапогляд == Даследаваў старажытнагрэчаскую і класічную нямецкую філасофію. Аўтар найбольш значнай у гісторыі рускага ідэалізму працы пра [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гегель|Г. Гегеля]] («Філасофія Гегеля як вучэнне пра канкрэтнасць Бога і чалавека», т. 1—2, 1918, ням. пер. 1946). Філасофскую сістэму Гегеля інтэрпрэтаваў у выглядзе своеасаблівага вопыту рэлігійнага спасціжэння свету. Цэнтр, для Ільіна былі праблемы Расіі (развіваў ідэю цэласнасці і непадзельнасці), маральнага станаўлення чалавека. Лічыў, што абнаўленне чалавека трэба пачынаць з абнаўлення яго душы і волі. Быў прыхільнікам самадзяржаўнай [[манархія|манархіі]] і прыватнай уласнасці. [[Камунізм]] лічыў ненатуральнай сацыяльнай з’явай. Неаднаразова папярэджваў суайчыннікаў аб магчымых «узрушэннях» рускай дзяржавы, звязаных са спробамі яе насільнага раздзялення. == Уплывы == Пагляды Ільіна адносна грамадскага ладу Расіі зрабілі вялікі ўплыў на некаторых расійскіх інтэлектуалаў і палітыкаў, у тым ліку на [[Аляксандр Ісаевіч Салжаніцын|Аляксандра Салжаніцына]]<ref>Цыганков Д. Пути России: Иван Ильин и Александр Солженицын // Русская философия: новые решения старых проблем: тезисы докладов на 2-м Санкт-Петербургском симпозиуме историков русской философии (6—8 декабря 1993 года), Часть 2, СПб, 1993, С. 91—92.</ref>. Ільіна лічаць адным з ідэйных натхняльнікаў прэзідэнта Расіі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]<ref name="PUT">{{cite web|url=https://www.gazeta.ru/column/butrin/655209.shtml|title=Философское послание президенту|subtitle=Истинный Иван Ильин только-только начинает открываться вдумчивому читателю из Кремля|author=Дмитрий Бутрин|website=[[Газета.ру]]|date=2006-06-05|lang=ru|access-date=2020-02-07|archive-date=2019-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191128074650/https://www.gazeta.ru/column/butrin/655209.shtml}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/2015-09-20/putins-philosopher|аўтар=Anton Barbashin, Hannah Thoburn|загаловак=Ivan Ilyin and the Ideology of Putin's Rule {{!}} Foreign Affairs|год=2015-09-20|мова=en-US|issn=0015-7120|archivedate=2023-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230329021854/https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/2015-09-20/putins-philosopher}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mk.ru/politics/2021/11/02/chem-privlek-prezidenta-putina-filosof-ilin.html |title=Чем привлек президента Путина философ Ильин |access-date=2022-04-07 |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407182403/https://www.mk.ru/politics/2021/11/02/chem-privlek-prezidenta-putina-filosof-ilin.html}}</ref>.] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{refbegin|2}} ;Энцыклапедыі * {{Крыніцы/БЭ|7|Ільін|Адула Т. І.}} * {{БРЭ|артыкул=Ильин, Иван Александрович|аўтар=Ю. Н. Попов|том=11|ref=Попов|савсылка=https://old.bigenc.ru/philosophy/text/2005295}} * {{Праваслаўная энцыклапедыя|389451|Ильин|22|344—358 |Никифоров М. В. }} * {{кніга|аўтар=Томсинов В. А., Тюренков М. А.|частка=Ильин Иван Александрович|загаловак=Императорский Московский университет: 1755—1917: энциклопедический словарь|адказны=составители {{nobr|А. Ю. Андреев}}, {{nobr|Д. А. Цыганков}}|месца=М.|выдавецтва=Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН)|год=2010|старонкі=270—271|старонак=894|isbn=978-5-8243-1429-8|тыраж=2000|ref=Императорский Московский университет}} * {{БРЭ|аўтар=Н. М. Солнцева|спасылка=https://old.bigenc.ru/literature/text/4944336|том=35|год=2017|старонкі=63|ref=Солнцева|артыкул=Шмелёв, Иван Сергеевич|архіў=https://web.archive.org/web/20221021085133/https://bigenc.ru/literature/text/4944336|архив дата=2022-10-21}} ;Даследаванні * ''Блохина Н. Н., Калягин А. Н.'' Нравственность врача в представлении И. А. Ильина (к 120-летию со дня рождения) // Сибирский медицинский журнал. — Иркутск, 2004. — Т. 43. № 2. — С. 95—99. * {{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/Vernadskaya_Ilyin_ru/|аўтар=Вернадская Варвара|загаловак=Иван Ильин: белая эмиграция, фашистские симпатии и посмертное возвращение в Россию|год=2024|мова=ru|старонак=219}}* ''Евлампиев И. И.'' Феноменология божественного и человеческого в философии Ивана Ильина. — М., 1998. * ''Зернов И.'' Иван Ильин. Монархия и будущее России. — М.: Алгоритм, 2007. — 240 с. * И. А. Ильин: Pro et contra: Личность и творчество Ивана Ильина в воспоминаниях, документах и оценках русских мыслителей и исследователей. — СПб.: Русский Христианский гуманитарный институт, 2004. * {{артыкул|аўтар=Иванов А. А., Казин А. Л., Светлов Р. В.|загаловак=Русский национализм: основные вехи исторического осмысления|выданне=Вестник Русской христианской гуманитарной академии|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/russkiy-natsionalizm-osnovnye-vehi-istoricheskogo-osmysleniya|нумар=4|год=2015|старонкі=143—157|ref=Иванов, Казин, Светлов}} * ''Лисица Ю. Т.'' И. А. Ильин: Историко-биографический очерк // И. А. Ильин. Собрание сочинений: в 10 т. Т. 1. — М.: Русская книга, 1993. — С. 5—36. * ''Полторацкий Н. П.'' Монархия и республика в восприятии И. А. Ильина. — Нью-Йорк, 1979. * ''Полторацкий Н. П.'' Иван Александрович Ильин. К столетию со дня рождения // Россия и революция. Русская религиозно-философская и национально-политическая мысль XX века: Сб. статей. — Нью-Йорк, 1988. — С. 214—291, 339—345. * {{артыкул|аўтар=Прожилов А. В.|загаловак=Национальный характер или этнический стереотип. К вопросу о терминах и мифологемах|выданне=Вестник Хакасского государственного университета им. Н. Ф. Катанова|год=2014|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/natsionalnyy-harakter-ili-etnicheskiy-stereotip-k-voprosu-o-terminah-i-mifologemah|нумар=7|старонкі=82—85|ref=Прожилов}} * {{артыкул|аўтар=Синеокая Юлия, при участии Константина Зайцева|загаловак=Между фашизмом и большевизмом. Как и почему Дугин возглавил центр имени Ивана Ильина в РГГУ|выданне=[[The Insider]], 23 May|год=2024|ref=Синеокая}} * Социальная философия Ивана Ильина: материалы российского семинара // отв. секр. В. В. Козловский. Части 1, 2. — СПб., 1993. * {{кніга|аўтар=Садовничий В. А.|частка=Иван Александрович Ильин (1883—1954)|загаловак=О людях Московского университета|выданне=3-е изд., дополненное|месца=М.|выдавецтва=Издательство Московского университета|год=2019|старонкі=102—105|старонак=356|isbn=978-5-19-011397-6|тыраж=3000|ref=О людях Московского университета}} * ''Сохряков Ю. И.'' И. А. Ильин — религиозный мыслитель и литературный критик. — М., 2004. * {{артыкул|аўтар=Тимофеев А. И.|спасылка=http://anthropology.ru/ru/texts/timofeev/rusppf_19.html|загаловак=Концепции народного духа у Г. Гегеля и И. Ильина|выданне=Россия: прошлое, настоящее, будущее. / Материалы Всероссийской научно-практической конференции. Санкт-Петербург, 16—19 декабря 1996 г.|адказны=Отв. ред. М. С. Уваров|месца=СПб.|выдавецтва=Издательство БГТУ|год=1996|старонкі=67|ref=Тимофеев}} * {{кніга|аўтар=Томсинов В. А.|загаловак=Мыслитель с поющим сердцем. Иван Александрович Ильин: русский идеолог эпохи революций|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Зерцало-М|год=2017|старонак=192|серыя=Великие русские люди|isbn=978-5-94373-388-8|тыраж=200|ref=}} * ''Томсинов В. А.'' Мыслитель с поющим сердцем. Судьба и творчество Ивана Александровича Ильина // Ильин И. А. Теория права и государства. Издание второе, дополненное. — М.: Зерцало, 2008. — С. 8—180. * {{кніга|аўтар=Шнирельман В. А.|загаловак=Колено Даново: эсхатология и антисемитизм в современной России|спасылка=|адказны=Российская академия наук, Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая|месца=М.|выдавецтва=Издательство ББИ|год=2017|старонак=xiv+617|серыя=Диалог|ISBN=978-5-89647-364-0|ref=Шнирельман}} * ''Grier, Philip T.'' The Speculative Concrete: I. A. Il’in’s Interpretation of Hegel, in: Hegel and Hermeneutics / ed. Shaun Gallagher. — New-York, 1994. * ''Grier, Philip T.'' The complex legacy of Ivan Il’in, in: Russian thougut after marxism: The re-discovery of Russia’s intellectual roots / ed. James P. Scanlan. — Ohio State University Press 1994. * ''Paradowski, Ryszard''. Kosciół i władza: ideologiczne dylematy Iwana Iljina. — Poznań: Wydawn. Naukowe UAM, 2003. ISBN 83-232-1328-3. * ''Offermans, Wolfgang''. Mensch, werde wesentlich! Das Lebenswerk des russischen religiösen Denkers Ivan Iljin für Erneuerung der geistigen Grundlagen der Menschheit. — Erlangen 1979. * ''Tsygankov, Daniel'' Beruf, Verbannung, Schicksal: Iwan Iljin und Deutschland // Archiv fuer Rechts- und Sozialphilosophie. — Bielefeld, 2001. — Vol. 87. — 1. Quartal. — Heft 1. — S. 44—60. * ''Илья Будрайтскис''. [http://www.colta.ru/articles/raznoglasiya/13503 Страшная сила очевидности. Читая Ивана Ильина.] [[Colta.ru]], 26 декабря 2016. * ''Егор Холмогоров.'' [https://www.academia.edu/37688836/ Правый гегельянец в окопах Сталинграда] // Самопознание. 2015 № 2. * Мельничук О. С. Право і держава в концепції правосвідомості І. О. Ільїна: Моногр. — О.: Фенікс, 2008. — 178 с. {{refend}} == Спасылкі == {{refbegin}} * {{cite web|url=http://www.hrono.ru/biograf/bio_i/ilin2ia.php|title=Ильин Иван Александрович|author=Лисица Ю.|date=|work=|publisher=Хронос|accessdate=2011-09-12|lang=|ref=Лисица Ю.|archiveurl=https://www.webcitation.org/65CSy1YYX?url=http://www.hrono.ru/biograf/bio_i/ilin2ia.php|archivedate=2012-02-04}} * [http://flv.video.yandex.ru/lite/brevno1970/3i6fns14k6.313/ Иван Александрович Ильин, видеофильм]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.filosofi.su/filosofi/i/ilin_ivan_aleksandrovich.html Биография Ильина Ивана Александровича]{{Недаступная спасылка}} * {{cite web |url = http://letopis.msu.ru/peoples/801 |title = Ильин Иван Александрович |website = Летопись Московского университета |accessdate = 2017-10-22 |ref = Летопись Московского университета |archive-date = 3 кастрычніка 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20241003210457/http://letopis.msu.ru/peoples/801 |url-status = dead }} * ''Мартынов К.'' [http://www.scepsis.ru/library/id_737.html Архивы духовности] * ''Семёнов Ю.'' [http://scepsis.ru/library/id_7.html О русской религиозной философии конца XIX — начала XX века] * ''Кожевников В. А.'' [http://filosofia.ru/76663/ Платоническая теория права Ив. Ильина. Анахронизм или перспектива? Критический конспект книги И. А. Ильина «О сущности правосознания»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160404215728/http://filosofia.ru/76663/ |date=4 красавіка 2016 }} * [https://web.archive.org/web/20101127164507/http://omolenko.com/publicistic/ilin.htm Достоинства и недостатки миросозерцания И. А. Ильина] {{refend}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ільін Іван Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Першай Маскоўскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Манархісты Расіі]] [[Катэгорыя:Рускія нацыяналісты]] [[Катэгорыя:Постаці Белага руху]] [[Катэгорыя:Антыкамуністы]] [[Катэгорыя:Прымусова пазбаўленыя савецкага грамадзянства]] [[Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Германіі]] [[Катэгорыя:Гегельянцы]] [[Катэгорыя:Перапахаваныя]] sxhlza470zfofterc9aiwwd3njmpll0 0 771620 5154917 5135982 2026-06-16T09:47:08Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ +1 5154917 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Філіп дэ Брака''' ({{lang-fr|Philippe de Broca}}; {{ДН|15|3|1933}}, [[Парыж]] — {{ДС|26|11|2004}}, [[Нёі-сюр-Сен]]) — французскі кінарэжысёр, кавалер ордэна Ганаровага легіёна. Вядомы як пастаноўшчык лёгкіх камедый з удзелам [[Жан-Поль Бельмандо|Жана-Поля Бельмандо]], [[Анні Жырардо]], [[Філіп Нуарэ|Філіпа Нуарэ]] і іншых. == Біяграфія == Пра кіно дэ Брока марыў з ранняга дзяцінства. Скончыў Вышэйшую тэхнічную школу фатаграфіі і кіно ў Парыжы, пасля чаго працаваў аператарам і асістэнтам рэжысёра ў [[Клод Шаброль|Клода Шаброля]] і [[Франсуа Труфо]]. Потым зняў шэраг кароткаметражных фільмаў. Першы ўласны мастацкі фільм зняў у 1960 годзе. Сярод найбольш вядомых кінаработ рэжысёра — «Цудоўны», «Непапраўны», «Пяшчотны паліцэйскі», «Скралі сцягно Юпітэра» і іншыя. Апошні фільм Філіпа дэ Брака «Гадзюка ў кулаку» (экранізацыя рамана [[Эрвэ Базен]]а) быў задуманы як частка кінатрылогіі. Аднак неўзабаве пасля прэм’еры фільма дэ Брака памёр у клініцы горада Нёі-сюр-Сэн ад раку. Пахаваны ў раёне Бель-Іль-ан-Мер горада Саўзон, каля паўднёвага ўзбярэжжа Брэтані. Меў траіх дзяцей — аднаго ад актрысы [[Марта Келер|Марты Келер]], народжанага ў 1971 годзе, дваіх ад Валеры Ражан. Апошні шлюб (1983—1984) з [[Марго Кідэр]]. == Фільмаграфія == * (1958) «Прыгажун Серж» — '''Жак-Рывет дэ ла Рызэ''' * (1961) «[[Палюбоўнік на пяць дзён]]» * (1964) «[[Чалавек з Рыа]]» * (1973) «[[Цудоўны (фільм, 1973)|Цудоўны]]» == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Брака}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] pho5o517kyui73a01k99mhpxwuiu5d0 5154918 5154917 2026-06-16T09:47:27Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ 5154918 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Філіп дэ Брака''' ({{lang-fr|Philippe de Broca}}; {{ДН|15|3|1933}}, [[Парыж]] — {{ДС|26|11|2004}}, [[Нёі-сюр-Сен]]) — французскі кінарэжысёр, кавалер ордэна Ганаровага легіёна. Вядомы як пастаноўшчык лёгкіх камедый з удзелам [[Жан-Поль Бельмандо|Жана-Поля Бельмандо]], [[Анні Жырардо]], [[Філіп Нуарэ|Філіпа Нуарэ]] і іншых. == Біяграфія == Пра кіно дэ Брока марыў з ранняга дзяцінства. Скончыў Вышэйшую тэхнічную школу фатаграфіі і кіно ў Парыжы, пасля чаго працаваў аператарам і асістэнтам рэжысёра ў [[Клод Шаброль|Клода Шаброля]] і [[Франсуа Труфо]]. Потым зняў шэраг кароткаметражных фільмаў. Першы ўласны мастацкі фільм зняў у 1960 годзе. Сярод найбольш вядомых кінаработ рэжысёра — «Цудоўны», «Непапраўны», «Пяшчотны паліцэйскі», «Скралі сцягно Юпітэра» і іншыя. Апошні фільм Філіпа дэ Брака «Гадзюка ў кулаку» (экранізацыя рамана [[Эрвэ Базен]]а) быў задуманы як частка кінатрылогіі. Аднак неўзабаве пасля прэм’еры фільма дэ Брака памёр у клініцы горада Нёі-сюр-Сэн ад раку. Пахаваны ў раёне Бель-Іль-ан-Мер горада Саўзон, каля паўднёвага ўзбярэжжа Брэтані. Меў траіх дзяцей — аднаго ад актрысы [[Марта Келер|Марты Келер]], народжанага ў 1971 годзе, дваіх ад Валеры Ражан. Апошні шлюб (1983—1984) з [[Марго Кідэр]]. == Фільмаграфія == * (1958) «Прыгажун Серж» — ''Жак-Рывет дэ ла Рызэ'' * (1961) «[[Палюбоўнік на пяць дзён]]» * (1964) «[[Чалавек з Рыа]]» * (1973) «[[Цудоўны (фільм, 1973)|Цудоўны]]» == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Брака}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] 65k5vgouwuyspt73uzd6omu1by2wcj2 0 772138 5154697 4848710 2026-06-15T16:53:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154697 wikitext text/x-wiki {{Загаловак з малой літары}} {{Музыкант}} '''vioria''', сапраўднае імя '''Віялета Шумар''' ({{lang-uk|Віолета Шумар}}) — [[Украіна|украінская]] [[поп-рок]] [[Спявак|спявачка]] з [[Гастомэль|Гастомеля]]<ref>{{Cite web|url=https://slukh.media/new-music/new-ukrainian-music-30/|title=Нова українська музика. CLONNEX, Vioria, PVNCH|author=Комлєв|first=Максим|website=СЛУХ — медіа про музику та все, що навколо неї|date=2022-11-07|access-date=2023-11-21|archive-date=8 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808111853/https://slukh.media/new-music/new-ukrainian-music-30/|url-status=dead}}</ref>. == Музычная дзейнасць == === 2022 год === У лютым 2022 года ў сваім [[Telegram|тэлеграм-]]<nowiki/>канале vioria апублікавала [[Украінская мова|ўкраінскамоўную]] версію папулярнай песні «Ты так схожа на кота» ў выкананні пад [[укулеле]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/violettavviola/6|title=Telegram: Contact @violettavviola|website=web.archive.org|date=2023-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113205402/https://t.me/violettavviola/6|archive-date=2023-01-13|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/music/10-tiktok-musicians/|title=10 українських артистів, які стали відомі завдяки ТікТоку|website=Лірум|date=2023-03-01|access-date=2023-11-21}}</ref>. [[Файл:Vioria posered nochi.jpg|злева|міні|Кавер на сінгл «Посеред ночі»]] Пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|дэакупацыі]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] ў красавіку выпусціла сваю першую аўтарскую песню «Сённяшняя вайна»<ref>{{Cite web|url=https://www.tiktok.com/@vioria.a/video/7076828019268242693|title=моя перша пісня. 💔🇺🇦 {{!}} TikTok|website=web.archive.org|date=2023-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113205359/https://www.tiktok.com/@vioria.a/video/7076828019268242693|archive-date=2023-01-13|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>. Пасля яна далучылася да [[Лэйбл гуказапісу|лэйбла]] Black Beats<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://https//www.instagram.com/|title=Black Beats Artists Announcements|website=perma.cc|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20230808150849/https://www.instagram.com/|archive-date=2023-08-08|access-date=2023-08-08|url-status=bot: unknown}}</ref> і на сваё 18-годдзе выпусціла песню «Я проста хачу дадому», у якой спявае на тэму, знаёмую кожнаму часова пераселенаму ўкраінцу — туга па радзіме<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://maximum.fm/vioria-ya-prosto-hochu-dodomu-merezhu-pidkoryuye-pisnya-yunoyi-vikonavici_n204832|title=vioria – 'Я просто хочу додому': мережу підкорює пісня юної виконавиці|author=maximum.fm|website=Радіо Максимум|access-date=2023-02-13}}</ref>. У жніўні спявачка выпусціла запісаны ў студыі хіт «хвора на любов», кліп на які па стане на 27 жніўня 2024 года набраў 251 тысячу праглядаў на [[YouTube]] — найбольш сярод усіх песень выканаўцы<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/@Violettaa/videos|title=vioria - YouTube|website=www.youtube.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121123755/https://www.youtube.com/@Violettaa/videos|archive-date=21 листопада 2023|access-date=2023-11-21}}</ref>. 10 верасня vioria упершыню выступіла на сцэне — на фестывалі Culture of Love у [[Кіеў|Кіеве]]<ref>{{Cite web|url=https://ottry.com/services/warp/culture-of-love|title=Culture Of Love|website=ottry.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121124212/https://ottry.com/services/warp/culture-of-love|archive-date=21 листопада 2023|access-date=2023-01-11}}</ref>, 11 верасня — у клубе Volume Club і 24 верасня — на мерапрыемстве «На часі»<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.instagram.com/|title=vioria first concerts|website=perma.cc|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20230830160831/https://www.instagram.com/|archive-date=2023-08-30|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>. Пазней адзін з фанатаў выпусціў першую песню пра Віялету пад назвай «Закохаюсь в Віорію», а ў кастрычніку выйшаў першы падкаст з удзелам спявачкі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://radiopublic.com/-WePnaJ|title=ПОТОП Подкаст|website=radiopublic.com|access-date=2023-02-13|archive-date=13 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213141302/https://radiopublic.com/-WePnaJ|url-status=dead}}</ref>. 4 лістапада выйшла песня «хеллоу кітті», якая яшчэ раз падкрэслівае стыль Віялеты і захапленне японскай гераіняй [[Hello Kitty]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/music/vioria-ep-6prichinzakohatisya/|title=Пісня за піснею: vioria про новий альбом «6 причин закохатися»|website=LiRoom|date=2022-11-25|access-date=2023-01-13}}</ref>. 10 снежня спявачка правяла свой першы сольны канцэрт у [[Львоў|Львове]], дзе прэзентавала новы альбом<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/news/events-10-11-december/|title=Куди піти в Києві та Львові 10-11 грудня?|website=Лірум|date=2022-12-09|access-date=2023-11-21}}</ref>. 25 лістапада 2022 года выйшаў дэбютны [[міні-альбом]] віорыі пад назвай «6 причин закохатися», у які ўвайшлі дзве існуючыя песні: «хвора на любов» і «хеллоу кітті», а таксама чатыры новыя: «з тобою», «невзаємно», «такий як усі» і «я піду»<ref>{{Cite web|lang=uk|url=http://muzvar.com.ua/spivachka-vioria-prezentuie-svii-debiutnyi-minialbom-6-prychyn-zakokhatysia/|title=Співачка vioria презентує свій дебютний мініальбом «6 причин закохатися»|author=muzvarua|website=МУЗВАР|date=2022-11-27|access-date=2023-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/music/vioria-ep-6prichinzakohatisya/|title=Пісня за піснею: vioria про новий альбом «6 причин закохатися»|website=LiRoom|date=2022-11-25|access-date=2023-02-13}}</ref>. Міні-альбом увайшоў у «22 найлепшыя ўкраінскія альбомы 2022 года» па версіі СМІ пра новую ўкраінскую [[Культура|культуру]] LiRoom<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/music/22-best-2022/|title=22 найкращих українських альбоми 2022 року|website=Лірум|date=2023-01-30|access-date=2023-11-21}}</ref>. === 2023 год === [[Файл:Vioria with cat ears.jpg|міні|vioria на канцэрце ў Львове ў лютым 2024 года]] 14 студзеня на канцэрце ў Кіеве <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://concert.ua/uk/event/vioria|title=vioria|website=concert.ua|date=14 січня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512134758/https://concert.ua/uk/event/vioria|archive-date=12 травня 2023|access-date=21 листопада 2023}}</ref> ў Арт-клубе «Теплий Ламповий», vioria ўпершыню прэзентавала новую песню «тату», а таксама разам выканала ўкраінскую версію хіта «я твій наркотик». з украінскім выканаўцам райчу, песня «Сидативи» сумесна з выканаўцай СТРУКТУРА ЩАСТЯ (Ліза Углач), і іншыя песні, якія былі прэзентаваныя спявачкай раней<ref>{{Cite web|url=https://ibb.co/RvVBr8P|title=Фото користувача @zoia.iz в інстаграмі з списком пісень, які були виконані на концерті у Києві 14.01.2023}}</ref>. Апоўначы 7 лютага 2023 года яна выпусціла фіт «тату» разам са спявачкай Один День Потому<ref>{{Cite web|url=https://t.me/violettavviola/2927|title=Telegram: Contact @violettavviola|website=web.archive.org|date=2023-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207000735/https://t.me/violettavviola/2927|archive-date=2023-02-07|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>, а 28 красавіка Віялета выпусціла сінгл «тяночка»<ref>{{Cite web|url=https://slukh.media/new-music/vioria-teen-pop/|title=Послухайте новий трек Vioria — «Тяночка». Це тін-поп здорової людини|author=Чухліб|first=Макс|website=СЛУХ — медіа про музику та все, що навколо неї|date=2023-05-01|access-date=2023-08-08}}</ref>. 26 мая спявачка выпусціла фіт з выканаўцам райчу пад назвай «школа любові», а ўжо ў чэрвені анансавала свой другі міні-альбом «уроки флірту»<ref>{{Cite web|url=https://t.me/violettavviola/3779|title=Telegram: Contact @violettavviola|website=web.archive.org|date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705185357/https://t.me/violettavviola/3779|archive-date=2023-07-05|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>, рэліз якога адбыўся 30 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://liroom.com.ua/news/track-by-track-vioria/|title=Пісня за піснею: vioria про новий альбом «Уроки флірту»|website=Лірум|date=2023-06-30|access-date=2023-08-08}}</ref>. У яго ўвайшла ўжо выпушчаная песня «школа любові», а таксама 5 новых трэкаў, а менавіта: «ляльковод», «в чому я винна?», «котик», «попелом» і «знову приїду»<ref>{{Cite web|lang=ua|url=http://www.nrcu.gov.ua/news.html?newsID=101840|title=Vioria видала мініальбом "Уроки флірту" {{!}} Новини {{!}} Промінь|website=www.nrcu.gov.ua|access-date=2023-08-08}}</ref>. У канцы ліпеня vioria адправілася ў тур па 22 гарадах Украіны разам з «Summer Anime&K-pop Fest»<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://vn.20minut.ua/Kult-podii/zirka-z-yaponiyi-i-yaskravi-kospleeri-festival-anime-i-k-pop-u-serpni--11867147.html|title=Зірка з Японії і яскраві косплеєри! Фестиваль аніме і K-pop у серпні здивує Вінницю - 20 хвилин|website=vn.20minut.ua|access-date=2023-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://nashreporter.com/uk/node/47003|title=У Кам’янському на фестивалі аніме та K-pop виступив японський музикант (фото, відео)|website=Наш Репортер|access-date=2023-08-30}}</ref>, дзе ў рамках фестывалю ў Львове выступіла перад аўдыторыяй у больш за 1500 чалавек<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.instagram.com/p/CvnMWnXtXWB/|title=vioria concert in Lviv gathered more than 1500 listeners|website=perma.cc|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20230830160819/https://www.instagram.com/p/CvnMWnXtXWB/|archive-date=2023-08-30|access-date=2023-08-30|url-status=bot: unknown}}</ref>. Таксама падчас тура спявачка выпусціла сінгл «на цьому все.»<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://rap.ua/vioria-na-tsomu-vse/|title=vioria «на цьому все.»|author=admin|website=rap.ua|date=2023-07-28|access-date=2023-08-08}}</ref>. Віялета пракаментавала нэтую песню так<ref>{{Cite web|language=ua|url=http://www.nrcu.gov.ua/news.html?newsID=102036|title=Vioria видала пісню про згаслі почуття {{!}} Новини {{!}} Промінь|website=www.nrcu.gov.ua|accessdate=2023-08-30}}</ref>:{{Пачатак цытаты}}«Я лічу, што на дадзены момант гэта мая самая дарослая песня з вельмі глыбокім тэкстам і сэнсам, таму што яна напісана на рэальных падзеях. Яна вельмі шчырая. Гэтая песня пра мае апошнія адносінах, і кожная фраза, кожнае слова спяваюцца там так, як гэта было ў рэальным жыцці».{{Канец цытаты}}У кастрычніку спявачка выпусціла песню «метелики»<ref>{{Cite web|url=https://www.village.com.ua/village/culture/music-culture/345079-pam-yatay-scho-viyna-10-naytsikavishih-ukrayinskih-pisen-zhovtnya|title=«Пам‘ятай, що війна»: 10 найцікавіших українських пісень жовтня|website=The Village Україна|date=2023-11-10|access-date=2023-11-21}}</ref>, а ў лістападзе ўпершыню выступіла за мяжой — у [[Варшава|Варшаўскай]] установе Bazar<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://naszwybir.pl/lystopad-2023/|title=Синьо-жовтий листопад. Українські події у Польщі. Оновлено|author=Kuzmenko|first=Oksana|website=Наш вибір — інформаційний портал для українців у Польщі|date=2023-10-31|access-date=2023-11-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://ampl.ink/MMjM1|title=vioria + The Curly + teeNsad|website=ampl.ink|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121132634/https://ampl.ink/MMjM1|archive-date=21 листопада 2023|access-date=2023-11-21}}</ref>. == Кіці-рок == Спявачка сцвярджае, што спявае ў жанры кіці-рок, які з’яўляецца паджанрам [[поп-рок]]у, назва якога паходзіць ад імя японскага персанажа Hello Kitty<ref>{{Cite web|lang=uk-UA|url=https://acc.cv.ua/news/chernivtsi/osnovopolozhnicya-kitti-roku-ukrayinska-spivachka-vistupit-u-chernivcyah-95657|title=Основоположниця кітті-року: українська співачка виступить у Чернівцях - МА АСС|website=acc.cv.ua|access-date=2023-11-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://grinchenko-inform.kubg.edu.ua/ukrainian-kitty-rock-the-phenomenon-of-the-young-artist/|title=Ukrainian kitty-rock: the phenomenon of the young artist|author=Vitaly|first=Signatulin|website=grinchenko-inform.kubg.edu.ua|date=2022-11-09|access-date=2023-11-21}}</ref>. Песні ў ім звычайна распавядаюць пра каханне і падлеткавых пачуццях<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://rap.ua/vioria-tyanochka/|title=vioria «тяночка»|author=admin|website=rap.ua|date=2023-04-28|access-date=2023-11-21}}</ref>. Так апісала сваю песню «хеллоу кітті» Віялета<ref name=":1" />:{{Пачатак цытаты}}«Яна пра бесклапотныя падлеткавыя пачуцці і пра маю любоў да хеллоу кіці вядома».{{Канец цытаты}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-08-28}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны]] 4p1296autrx62s2h4yg32xkuk7i024f 0 772403 5154736 5152692 2026-06-15T19:55:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154736 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Zeman | Арыгінал імя = Ягор Гаўрылаў | Альма-матар = | Жанр = [[рэп]] | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Прафесіі = [[рэп|рэпер]] | Калектывы = [[Чырвоным па Белым]], Император, Belaroots, ЄЎ | Краіна = [[Беларусь]] | Выява = Zeman rap mahiloŭ 2019.jpg }} '''Zeman''', сапраўднае імя '''Ягор Гаўрылаў''' (нар. [[30 ліпеня]] [[1988]], [[Мінск]])&nbsp;— беларускі рэп-выканаўца. == Біяграфія == Скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], спецыяльнасць&nbsp;— перакладчык-рэферэнт англійскай, італьянскай і польскай мовы. У 2002 годзе са сваім школьным сябрам Андрэем [[Realize]] стварыў гурт «Император». Пасля выхаду беларускамоўнай песні «Уздымайце запальніцы» на іх звярнуў ўвагу [[Krou]] з гурта «[[Чырвоным па Белым]]» і запрасіў паўдзельнічаць у запісе альбома «[[Крывавы Сакавік]]» у якасці удзельнікаў гурта<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/zeman/+wiki|title=Биография zeman|website=Last.fm|access-date=2024-08-31}}</ref>. У 2016 годзе стварыў гурт [[Belaroots]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=http://www.samoeradio.by/2017/04/i-i-belaroots.html|title="Узнімаюць беларускі андэграўнд дагары". Агляд прэзентацыi альбома хiп-хоп гурта BELAROOTS|author=Дар'я Рублеўская|website=Samoe Radio|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919152425/http://www.samoeradio.by/2017/04/i-i-belaroots.html|archive-date=2020-09-19}}</ref>. У 2017 годзе гурт выпусціў дэбютны альбом «Аднакарэнныя»<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/belaroots/28231487.html|title=Выйшаў альбом «Аднакарэнныя»: рэпэры Belaroots пераасэнсавалі песьню «Я нарадзіўся тут». Аўдыё|website=www.svaboda.org|access-date=2025-03-19}}</ref>. У 2021 разам з украінскім рэперам Масло (<u>[[:uk:Епіцентр_Унії|Епіцентр Унії]]</u>) стварыў гурт «ЄЎ»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://34mag.net/piarshak/post/kak-dela-v-muzyke-1/p/12|title=Новая музыка: Zakharik, Isna Trio, Nemiga, Денис «Грязь»|website=34mag.net|date=2021-12-03|access-date=2025-03-19}}</ref>. == Дыскаграфія == === Альбомы === * Чужеродное (Mixtape) (2007)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2010/06/12/zeman-chuzherodnoe-mixtape-2007/|title=Rap.by » Zeman — Чужеродное (Mixtape) (2007)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Апельсин (2010)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2011/02/07/zeman-apelsin-2010/|title=Rap.by » Zeman — Апельсин (2010)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Бырло (2012)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2012/05/01/zeman-byrlo-2012/|title=Rap.by » Zeman — Бырло (2012)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Третья звезда (2012)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2012/12/12/zeman-tretya-zvezda/|title=Rap.by » Zeman — Третья звезда|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Квадрат (2013)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2013/07/30/zeman-kvadrat-2013/|title=Rap.by » Zeman — Квадрат (2013)|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * [[Коска (альбом)|Коска]] (2014)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.experty.by/content/zeman-koska-dye|title=Zeman "Коска" (+аўдыё)|website=Experty.by|date=2014-12-28}}</ref>. * Радио Фьямметта (2015)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2015/11/17/zeman-radio-fyametta/|title=Rap.by » Zeman — Радио Фьяметта|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Праздник великого поражения (2016)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/-|title=Праздник великого поражения, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Омерзительный и восьмёрка (2018)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2018/08/03/zeman-omerzitelnyj-i-vosmerka/|title=Rap.by » Zeman — Омерзительный и восьмерка|website=rap.by|access-date=2024-08-30}}</ref>. * Манэки-нэко (2019)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/--8|title=Манэки-нэко, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}</ref>. * [[Vandro​ŭ​ny cyrk majho hramadskaha žy​ć​cia]] (2023)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://zemancello.bandcamp.com/album/vandro-ny-cyrk-majho-hramadskaha-y-cia|title=Vandroŭny cyrk majho hramadskaha žyćcia, by ...eman|website=...eman|access-date=2024-08-30}}</ref>. === Сінглы === * Фрунзенская (2021)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/zeman/%D0%A4%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F|title=Фрунзенская — zeman|website=Last.fm|date=2024-03-02|access-date=2024-08-31}}</ref>. * Пушкінская (2022)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/track/2Z5is5MV550pty7mU2JVIa|title=Пушкінская|date=2022-06-22|access-date=2024-08-31}}</ref>. * Płanieta (2024)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://open.spotify.com/album/1GC6UvT3syThsrsTrdOcSw|title=Płanieta|date=2024-07-30|access-date=2024-08-31}}</ref>. === Кліпы === * Я люблю тебя, Хип-Хоп! (2013)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/video/2013/07/31/zeman-ya-lyublyu-tebya-xip-xop/|title=Rap.by » Zeman — Я люблю тебя, Хип-Хоп!|website=rap.by|access-date=2024-09-01}}</ref>. * Zeman, Слава Insane, Виля Климкин (Ребус Нелишних)&nbsp;— Бродяги (2015)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://europaplustv.by/contest/zeman-slava-insane-vilya-klimkin-rebus-nelishnih-brodyagi|title=Я голосую за Zeman, Слава Insane, Виля Климкин [Ребус Нелишних] - Бродяги|website=Europa Plus TV Belarus|date=2016-05-29|access-date=2024-09-01}}</ref>. * Belaroots - Гравітацыя (2020) === Удзел у іншых рэлізах === * Император&nbsp;— Это Рэп (2010)<ref>{{Cite web|url=https://www.hip-hop.ru/forum/imperator-eto-rap-2010-a-315834/|title=Император - "Это Рэп" (2010) - Hip-Hop.Ru|website=www.hip-hop.ru|access-date=2024-08-31}}</ref>. * [[PANaNieba]]&nbsp;— [[На балоце]] (2010). * [[Чырвоным па Белым]]&nbsp;— [[Крывавы Сакавік]] (2007). * [[Вожык (рэпер)|Вожык]]&nbsp;— [[У віры падзей]] (2011). * Складанка беларускамоўнай рэп-музыкі «[[Жалуды (альбом)|Жалуды]]» (2013). * каБэ БИТый саб&nbsp;— Ронин (2013)<ref>{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2013/11/12/kabe-bityj-sab-ronin/|title=Rap.by » каБэ БИТый саб — Ронин|website=rap.by|access-date=2024-08-31}}</ref>. * Maxie Flow&nbsp;— Божественная комедия (2017)<ref>{{Cite web|url=https://www.rap.ru/shortly/100452|title=Maxie Flow «Божественная комедия»: премьера ЕР {{!}} RAP.RU|website=www.rap.ru|access-date=2024-09-01|archive-date=1 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901105322/https://www.rap.ru/shortly/100452|url-status=dead}}</ref>. * Belaroots — Аднакарэнныя (2017) == Зноскі == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Рэперы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 30 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1988 годзе]] obp2u4bu7j9id0nyc46zu6ypoivftza 0 774831 5154878 4960484 2026-06-16T08:23:51Z Nordat 109670 Abbott World Marathon Majors 2026 logo.svg 5154878 wikitext text/x-wiki {{Картка спартыўнай лігі | title = World Marathon Majors | current_season = | logo = Abbott World Marathon Majors 2026 logo.svg | pixels = 200px | caption = | sport = [[Марафон]] | founded = 2006 | fame = | motto = | teams = | country = | champion = | folded = | website = https://www.worldmarathonmajors.com/ | singles = | ceo = }} '''World Marathon Majors''' (WMM) (вядомы таксама як '''Abbott World Marathon Majors''') — серыя штогадовых спаборніцтваў сярод [[марафон]]цаў, якая праводзіцца з 2006 года. За ўдзел у марафоне спартсмену налічваюцца балы. У залік уваходзіць пападанне ў першую пяцёрку на наступных марафонах: [[Бостанскі марафон|Бостанскі]], [[Лонданскі марафон|Лонданскі]], [[Берлінскі марафон|Берлінскі]], [[Чыкагскі марафон|Чыкагскі]] і [[Нью-Ёркскі марафон|Нью-Ёркскі]] марафоны ў 2006—2012 гадах, а з 2013 года да серыя далучыўся [[Такійскі марафон]]. У лістападзе 2024 года было абвешчана, што [[Сіднейскі марафон]] з 2025 года будзе дададзены ў якасці сёмага забегу ў серыю<ref name=chasing >{{Cite web |last=Payten |first=Iain |date=2023-01-06 |title=Sydney chasing Kipchoge in race to join world's 'major' marathons |url=https://www.smh.com.au/sport/athletics/sydney-chasing-kipchoge-in-race-to-join-world-s-major-marathons-20221221-p5c82e.html |access-date=2023-01-07 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref>. Таксама балы налічваюцца на [[Алімпійскія гульні|Алімпійскім марафоне]] і на марафоне ў межах [[Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы|чэмпіянату свету]]<ref>[https://www.worldmarathonmajors.com/about About Abbott World Marathon Majors]</ref>. Да 2015 года спартсмену налічваліся балы: за 1 месца — 25 балаў, 2 месца — 15 балаў, 3 месца — 10 балаў, 4 месца — 5 балаў, 5 месца — 1 бал. У 2015 годзе ацэнка была перагледжана: 1 месца – 25 балаў, 2 месца – 16 балаў, 3 месца – 9 балаў, 4 месца – 4 балы, 5 месца − 1 бал. У рэйтынг серыі залічваюцца два найлепшыя вынікі за перыяд падліку ачкоў (да перагляду сістэмы ацэнкі ў рэйтынг уваходзіла чатыры найлепшыя вынікі)<ref>[https://www.worldmarathonmajors.com/rankings Rankings New]</ref>. Пераможца серыі ўзнагароджваецца грашовым прызам у памеры 500 000 долараў ЗША. === Six Star Finishers === Медаль «Шэсць зорак» была ўведзена ў 2016 годзе ў гонар бегуноў, якія завяршылі ўсе шэсць асноўных марафонаў. 5 сакавіка 2023 года беларуская атлетка Ала Касабуцкая стала першай з беларусаў, хто атрымаў медаль World Marathon Majors Six Star Finishers за заваяванне ўсіх 6 самых прэстыжных марафонаў у свеце<ref>[https://www.worldmarathonmajors.com/six-star/hall-of-fame Six Star Finishers Hall of Fame]</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{official|worldmarathonmajors.com|}}{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Марафоны]] [[Катэгорыя:World Marathon Majors]] e3jrmzlypjwypjckjzjfikg5hxtnb1n 5154891 5154878 2026-06-16T08:42:49Z M.L.Bot 261 афармленне 5154891 wikitext text/x-wiki {{Картка спартыўнай лігі | title = World Marathon Majors | current_season = | logo = Abbott World Marathon Majors 2026 logo.svg | pixels = 200px | caption = | sport = [[марафон]] | founded = 2006 | fame = | motto = | teams = | country = | champion = | folded = | website = https://www.worldmarathonmajors.com/ | singles = | ceo = }} '''World Marathon Majors''' (WMM) (вядомы таксама як '''Abbott World Marathon Majors''') — серыя штогадовых спаборніцтваў сярод [[марафон]]цаў, якая праводзіцца з 2006 года. За ўдзел у марафоне спартсмену налічваюцца балы. У залік уваходзіць пападанне ў першую пяцёрку на наступных марафонах: [[Бостанскі марафон|Бостанскі]], [[Лонданскі марафон|Лонданскі]], [[Берлінскі марафон|Берлінскі]], [[Чыкагскі марафон|Чыкагскі]] і [[Нью-Ёркскі марафон]]ы ў 2006—2012 гадах, а з 2013 года да серыя далучыўся [[Такійскі марафон]]. У лістападзе 2024 года было абвешчана, што [[Сіднейскі марафон]] з 2025 года будзе дададзены ў якасці сёмага забегу ў серыю<ref name=chasing >{{Cite web |last=Payten |first=Iain |date=2023-01-06 |title=Sydney chasing Kipchoge in race to join world's 'major' marathons |url=https://www.smh.com.au/sport/athletics/sydney-chasing-kipchoge-in-race-to-join-world-s-major-marathons-20221221-p5c82e.html |access-date=2023-01-07 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref>. Таксама балы налічваюцца на [[Алімпійскія гульні|Алімпійскім марафоне]] і на марафоне ў межах [[Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы|чэмпіянату свету]]<ref>[https://www.worldmarathonmajors.com/about About Abbott World Marathon Majors]</ref>. Да 2015 года спартсмену налічваліся балы: за 1 месца — 25 балаў, 2 месца — 15 балаў, 3 месца — 10 балаў, 4 месца — 5 балаў, 5 месца — 1 бал. У 2015 годзе ацэнка была перагледжана: 1 месца — 25 балаў, 2 месца — 16 балаў, 3 месца — 9 балаў, 4 месца — 4 балы, 5 месца − 1 бал. У рэйтынг серыі залічваюцца два найлепшыя вынікі за перыяд падліку ачкоў (да перагляду сістэмы ацэнкі ў рэйтынг уваходзіла чатыры найлепшыя вынікі)<ref>[https://www.worldmarathonmajors.com/rankings Rankings New]</ref>. Пераможца серыі ўзнагароджваецца грашовым прызам у памеры 500 000 долараў ЗША. === Six Star Finishers === Медаль «Шэсць зорак» была ўведзена ў 2016 годзе ў гонар бегуноў, якія завяршылі ўсе шэсць асноўных марафонаў. 5 сакавіка 2023 года беларуская атлетка Ала Касабуцкая стала першай з беларусаў, хто атрымаў медаль World Marathon Majors Six Star Finishers за заваяванне ўсіх 6 самых прэстыжных марафонаў у свеце<ref>[https://www.worldmarathonmajors.com/six-star/hall-of-fame Six Star Finishers Hall of Fame]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{official|worldmarathonmajors.com|}}{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Марафоны]] [[Катэгорыя:World Marathon Majors]] qwkhfmsxag1crjbu9mz60pau5p2w9s1 0 777004 5154804 5002016 2026-06-16T05:43:28Z 5154804 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ігар Аляксандравіч Леднік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітычны актывіст, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]] ў Беларусі. У 2022 годзе асуджаны на тры гады пазбаўлення волі за «паклёп на прэзідэнта» [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнку]] ў артыкуле ў газеце [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)|БСДП]] пра тое, што саўдзел [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскай агрэсіі супраць Украіны]] пагражае суверэнітэту Беларусі. У турме здароўе Ігара Ледніка сур’ёзна пагоршылася, ён памёр у зняволенні пасля аперацыі на [[Страўнікава-кішачны тракт|страўнікава-кішачнага тракце]]. == Біяграфія == Сябра [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)|Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі]] (БСДП)<ref name=":0">{{Cite web|lang=fr|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2024/02/20/bielorussie-un-prisonnier-politique-meurt-en-prison_6217503_3210.html|title=Biélorussie : un prisonnier politique meurt en prison|date=2024-02-20|access-date=2024-11-16}}</ref>. Затрыманы 12 красавіка 2022 года і асуджаны на тры гады пазбаўлення волі за «паклёп на прэзідэнта» Аляксандра Лукашэнку ў артыкуле ў партыйным часопісе БСДП<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32827204.html|title=Яшчэ адна сьмерць палітвязьня за кратамі: у зьняволеньні памёр Ігар Леднік|website=svaboda.org|date=2024-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240220221925/https://www.svaboda.org/a/32827204.html|archive-date=2024-02-20|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/nie-zyje-bialoruski-wiezien-polityczny-ihar-lednik-mial-64-lata/skcr4s2|title=Nie żyje białoruski więzień polityczny Ihar Lednik. Miał 64 lata|website=Onet Wiadomości|date=2024-02-20|access-date=2024-11-16|archive-date=25 студзеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125094857/https://wiadomosci.onet.pl/swiat/nie-zyje-bialoruski-wiezien-polityczny-ihar-lednik-mial-64-lata/skcr4s2|url-status=dead}}</ref>, дзе сцвярджаў, што саўдзел рэжыму Лукашэнкі ў расійскай агрэсіі супраць Украіны пагражае суверэнітэту Беларусі. У маі 2022 года [[праваабарончы цэнтр «Вясна»]] і іншыя беларускія праваабарончыя арганізацыі прызналі яго палітычным зняволеным<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://spring96.org/en/news/107868|title=Fifteen people recognized as political prisoners|website=spring96.org|date=2022-05-27|access-date=2024-11-16}}</ref>. Паводле сяброў БСДП, Леднік выступаў за скасаванне [[Саюзная Дзяржава|Саюзнай дзяржавы]] Беларусі і Расіі і лічыў, што Беларусь парушае [[Будапешцкі мемарандум]]. Ён таксама лічыў, што разагнанне [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Беларусі 13-га склікання]] прывяло да ўсталявання ў Беларусі дыктатуры і падарвала бяспеку ў рэгіёне.<ref name=":1" /> Паведамляюць, што ў турме ён рэгулярна падвяргаўся жорсткаму абыходжанню, яго здароўе сур’ёзна пагоршылася. Леднік меў слабае здароўе, праблемы з сэрцам і памёр у зняволенні пасля аперацыі на страўнікава-кішачным тракце. 20 лютага 2024 года стала вядома, што ён памёр ад спынення сэрца ў мінскім раённым шпіталі, куды быў дастаўлены з калоніі ў Бабруйску. Дакладная дата яго смерці была нявызначаная. «Вясна» паведаміла, што Леднік стаў пятым палітвязнем, які памёр у беларускай турме менш чым за два гады. Яшчэ адзін апазіцыянер [[Вадзім Храсько]] памёр у студзені 2024 года ад пнеўманіі ў калоніі, дзе яму не аказалі неабходнай медыцынскай дапамогі, паводле праваабаронцаў.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://charter97.org/en/news/2024/2/20/584414/|title=Former Political Prisoner: Ihar Lednik Told Me He Would Most Likely Die In Prison - Belarusian News - Charter'97|website=web.archive.org|date=2024-02-21|access-date=2024-11-16|archive-date=21 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221085047/https://charter97.org/en/news/2024/2/20/584414/|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rferl.org/a/belarus-political-prisoner-lednik-dies-custody/32827498.html|title=Ihar Lednik Is Latest Political Prisoner To Die In Belarusian Custody|first=RFE/RL's Belarus|last=Service|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2024-11-16}}</ref><ref name=":1" /> Беларуская прэзідэнтка-элект у выгнанні [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] абвінаваціла ў смерці Ледніка ўлады Беларусі. Яна заявіла, што ўлады ведалі пра яго інваліднасць, калі адправілі ў калонію, а яго прозвішча было ўнесена ў спіс людзей, якія павінны быць вызваленыя па стане здароўя або ўзросту. Пра смерць Ледніка Ціханоўская напісала ў [[Telegram]], назваўшы яе «несправядлівасцю і неймавернай трагедыяй», а таксама «рэжым забівае ў турмах беларусаў, якія хацелі змяніць жыццё ў сваёй краіне да лепшага».<ref name=":1" /><ref name=":0" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-11-17}} {{DEFAULTSORT:Леднік Ігар}} [[Катэгорыя:Дысідэнты Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў турмах Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] dryvj1un6jtgh24m8adh4dbpvfcc1lu 0 783334 5154710 4942476 2026-06-15T17:25:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154710 wikitext text/x-wiki {{Стралковая зброя/Спроба|Назва=Walther CCP|выява=Walther-CCP.jpg|Тып=[[Пісталет]]|Краіна={{Сцягафікацыя|Германія}}|Мадэфікацыі=CCP M2; CCP M2 380|Канструктар=|Стварэнне прататыпа=|Серыйны выпуск=|Усяго вырабленна=|Выраблялася=|Маса=0,634|Даўжыня=163|Даўжыня ствала=90|Нарэзка ствала=|Колькасць нарэзаў ствала=|Шырыня=30|Вышыня=130|Калібр=|Патроны=[[9×19 мм Парабэлум]] [[9×17 мм|.380 ACP]]|Тып агню=|Рэсурс (да чысткі)=|Агульны рэсурс=|Пачатковая хуткасць кулі=|Максімальная дальнасць палёта кулі=|Кучнасць пры стральбе на 25 метраў=|Кучнасць пры стральбе на 50 метраў=|вікісховішча=|Усяго выраблена=|Прыцэльная дальнасць стральбы=|Гады эксплуатацыі=|Боезабеспячэнне=Магазін на 8 патронаў}}'''Walther CCP''' ( Concealed Carry Pistol — ''пісталет для схаванага нашэння'') — паўаўтаматычны [[пісталет]] схаванага нашэння распрацаваны [[Walther|Carl Walther Sportwaffen]] для грамадзянскага рынку ЗША. == Распрацоўка == Walther CCP быў прадстаўлены ў сакавіку 2014 г.<ref name="A4S">{{Cite web|url=http://www.all4shooters.com/de/Spezial/Messen-2014/IWA-2014/IWA-2014-Kurzwaffen/IWA-2014-Walther-CCP-Kurzwaffe/|title=IWA 2014 / Neuvorstellung von WALTHER - die halbautomatische Pistole CCP in 9 x19 mm|author=all4shooters.com Team|date=2014-03-10|publisher=all4shooters.com|access-date=2014-10-08}}</ref> пад патрон [[9×19 мм Парабэлум|9 × 19 мм Парабэлум]].<ref name="HGM-WaltherCCP">{{Cite web|url=http://www.handgunsmag.com/reviews/compacts/walther-ccp-9mm-review/|title=Walther CCP 9mm Review|author=Tarr|first=James|website=handgunsmag.com|date=8 July 2016|access-date=16 February 2017}}</ref><ref name="WaltherUSA">{{Cite web|url=http://www.waltherarms.com/ccp/|title=Walther CCP|date=2014|publisher=Walther Firearms|access-date=2014-10-08}}</ref> У верасні 2018 года кампанія Walther вывела на рынак абноўлены '''CCP M2'''. Самай значнай мадэрнізацыяй стаў рычаг разборкі, які дазваляў разабраць пісталет без спецыяльных прыстасаванняў.<ref>{{Cite web|url=https://waltherarms.com/ccp/|title=CCP M2 + &#124; Black}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.omahaoutdoors.com/blog/walther-ccp-m2-updated-improved/|title=Walther CCP M2 Updated and Improved|date=2 August 2018|url-status=dead}}</ref> Прыблізна ў студзені 2019 года Walther прадставіў '''CCP M2 380''', варыянт з калібрам [[9×17 мм|.380 ACP]] (стаў даступны на рынках у студзені 2020 г.).<ref>{{Cite web|url=https://gunsinthenews.com/walther-arms-ccp-m2-380/|title=Walther Arms CCP M2 380|date=23 October 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2020/01/08/walther-ccp-m2-in-380-acp/|title=Walther CCP M2 in .380 ACP Now Shipping -|date=8 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thefirearmblog.com/blog/2019/01/09/new-walther-ccp-m2-380-acp/|title=Stout Power & Smooth Handling: NEW Walther CCP M2 .380 ACP|date=9 January 2019}}</ref> == Дызайн == [[Файл:Walther-CCP-disassembled.jpg|злева|міні| Walther CCP M2 у разабраным выглядзе|284x284пкс]]Walther CCP пабудаваны па схеме з паўсвабодным затворам, пры стрэле частка парахавых газаў адводзіцца з канала ствала ў размешчаны пад ствалом газавы цыліндр (у ствале перад патроннікам ёсць адтуліна для газаадвода). Газавы поршань затвора-кажуха ўваходзіць у гэты цыліндр. Падчас стрэлу ў цыліндры ствараецца падвышаны ціск газаў, які тармозіць адыход затвора назад Гэты дызайн амаль ідэнтычны дызайну [[Heckler & Koch P7]]. Walther называе гэтую сістэму Softcoil. Матэрыял корпусу — палімер. Засцерагальнік размешчаны з левага боку корпуса. Прыцэл — адкрыты (нерэгулюемы цэлік + мушка). У пярэдняй частцы пісталета (пад ствалом) зроблена планка Пікаціні для мацавання аксесуараў. Высілак «спускавога кручка» — каля 2,5 кг.<ref name="A4S" /> == Крыніцы == [[Катэгорыя:Самазарадныя пісталеты Германіі]] [[Катэгорыя:Пісталеты]] [[Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта]] <references />{{Шаблон:Walther}} 5yd7ahj8samfbrebf3ns820zggruhvm 0 787426 5154700 4992054 2026-06-15T17:13:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154700 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Вокладка=Syndrom Samazvanca Vostraŭ skarhaŭ.jpg}} '''«Vostraŭ skarhaŭ»''' — другі [[студыйны альбом]] [[Беларусь|беларускага]] гурта «[[Syndrom Samazvanca]]», які выйшаў на [[Лэйбл гуказапісу|лэйбле]] «Paliklinika» 12 студзеня 2023 года<ref>{{cite web | url = https://art-context.com/en/music/art-kantekst-2023.-najlepshae.-muzyika | title = Art-Context 2023. Best. Music. From aesthetic art-rock to stadium metal. Five albums of the year | publisher = art-context.com | accessdate = 2025-05-03 | archive-date = 3 мая 2025 | archive-url = https://web.archive.org/web/20250503102821/https://art-context.com/en/music/art-kantekst-2023.-najlepshae.-muzyika/ | url-status = dead }}</ref>. ==Спіс песень== {{tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = | all_writing = | all_lyrics = [[Уладзімір Лянкевіч]] | all_music = «Syndrom Samazvanca» | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Kvietki zla | note1 = | writer1 = | lyrics1 = | music1 = | extra1 = | length1 = 05:23 | title2 = Promni | note2 = | writer2 = | lyrics2 = | music2 = | extra2 = | length2 = 07:44 | title3 = Bu samoje | note3 = | writer3 = | lyrics3 = | music3 = | extra3 = | length3 = 05:04 | title4 = Na dno! | note4 = | writer4 = | lyrics4 = | music4 = | extra4 = | length4 = 02:58 | title5 = Halijaf | note5 = | writer5 = | lyrics5 = | music5 = | extra5 = | length5 = 07:44 | title6 = Aliena K. | note6 = | writer6 = | lyrics6 = | music6 = | extra6 = | length6 = 05:39 | title7 = I h.d. | note7 = | writer7 = | lyrics7 = | music7 = | extra7 = | length7 = 06:08 | title8 = Liod / Kryhalom | note8 = | writer8 = | lyrics8 = | music8 = | extra8 = | length8 = 12:45 }} ==Удзельнікі запісу== ===Асноўны склад=== *Раман Жарабцоў – барытон-гітара (1, 4, 5, 6, 7), [[сінтэзатар]]ы (1, 3, 4, 5, 6, 8), [[бас-гітара]] (2, 3, 8), дадатковыя [[барабан]]ы (7), [[гітара]] (8) *Аляксей Земляны – барабаны, перкусія (2, 6), бэк-вакал (2, 3, 4, 6) *Ціхан Золатаў – сінтэзатары (2, 3, 4, 5, 6, 8a), бэк-вакал (3, 4, 5, 8), бас-гітара (7) *Уладзімір Лянкевіч – вядучы [[вакал]], бас-гітара (1, 4, 5, 6), барытон-гітара (2, 3, 8), сінтэзатары (2, 7) ===Тэхнічны персанал=== *Інструменты запісаны Юрыем Бачкаровым у EverestMedia *Вакал і накладанні – Раманам Жарабцовым і Уладзімірам Лянкевічам у The Music Room *Звядзенне — Раман Жарабцоў *Мастэрынг — Норман Ніцшэ ў CALYX Mastering *Вокладка — [[Кацярына Дубовік]]<ref>{{cite web| url = https://syndromsamazvanca.bandcamp.com/album/vostra-skarha| title = Vostraŭ skarhaŭ by Syndrom Samazvanca |publisher =bandcamp.com| accessdate = 2025-05-03}}</ref> ==Водгукі крытыкаў== {{Цытата|«Vostraū skarhaū» нібыта наўмысна выйшаў сёння, 12 студзеня, ці не ў самы непрыдатны для рэлізаў час. Але гэта настолькі моцная і дасканалая праца, што вы проста абавязаны яе паслухаць. Яна вельмі беларуская і небеларуская адначасова, таму што мацнейшы тэкставы складнік са шматлікімі спасылкамі (ад таварыша маёра да Бахарэвіча) спалучаецца з сусветнымі музычнымі рэферэнсамі (ад Can да Television). Музыкі запісалі злы і тэхнічны, вынаходлівы і наўпроставы адначасова альбом, у якім ёсць увесь спектр эмоцый: ад тугі і адчаю да іроніі і сарказму. Слухаць яго — гэта суцэльнае задавальненне, бо «Syndrom Samazvanca» не гуляюцца са здабыткамі сусветнай музыкі, а ствараюць уласны пазл з арт-року, псіхадэлікі і краўта, аздоблены харызматычнымі і трапнымі тэкстамі Уладзя Лянкевіча. «Vostraū skarhaū» — альбом, які хочацца патрымаць на рэпіце: ўважліва ўслухацца ў дэталі, рассмакаваць, а потым крутануць яшчэ раз. Вельмі таленавітая праца пра «існаванне і выжыванне ў сучасным постсавецкім горадзе.|аўтар=[[Аляксандр Чарнуха]]<ref>{{cite web| url = https://budzma.org/news/vostra-skarha.html | title = Vostraū skarhaū — альбом, які хочацца патрымаць на рэпіце. Новы рэліз ад гурта Syndrom Samazvanca|publisher =budzma.org| accessdate = 2025-05-03}}</ref>}} ==Зноскі== {{Reflist}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *[https://syndromsamazvanca.bandcamp.com/album/vostra-skarha «Vostraŭ skarhaŭ» на Bandcamp] *[https://open.spotify.com/album/42qlpstTq5OitQTiWi3nsA «Vostraŭ skarhaŭ» на Spotify] *[https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_nu9YH2aGRjvlgfKxNXz6TRMJuaOZuG6Dc «Vostraŭ skarhaŭ» на канале гурта «Syndrom Samazvanca»] {{Вонкавыя спасылкі}} {{^}} [[Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі]] [[Катэгорыя:Альбомы 2023 года]] [[Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі|Syndrom Samazvanca]] [[Катэгорыя:Альбомы паводле аўтараў|Syndrom Samazvanca]] guzuryjdw0n1pwgk8sh4a9l73lqam9f 0 793124 5154762 5041439 2026-06-15T22:15:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154762 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Каладоўскі}} {{мастак}} '''Іван Іванавіч Каладо́ўскі''' (нар. {{ДН|15|12|1945}}, [[Віцебск]], [[БССР]]) — беларускі [[мастак]] і [[педагог]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vsu.by/persons/1827-372.html|title=Колодовский Иван Иванович|website=vsu.by|access-date=2025-10-05|archive-date=16 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816101305/https://vsu.by/persons/1827-372.html|url-status=dead}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|15|12|1945}} года ў [[Віцебск]]у. У 1973 годзе скончыў [[Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава]] па спецыяльнасці «Маляванне, чарчэнне і працоўнае навучанне» і атрымаў кваліфікацыю «настаўнік малявання, чарчэння і працоўнага навучання ў сярэдняй школе»<ref name=":0" />. У 1974 годзе пачаў працаваць выкладчыкам кафедры малявання і жывапісу [[Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава|Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава]], з 1979 года — выкладчык кафедры мастацкай графікі і методыкі працоўнага навучання<ref name=":0" />. У 1991—2016 гадах - старшы выкладчык кафедры выяўленчага мастацтва [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]]; у 2016—2021 гадах — дацэнт кафедры; з 2021 па 2024 год — старшы выкладчык гэтай жа кафедры<ref name=":0" />. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Ганаровая грамата|Ганаровай граматай]] [[Упраўленне ўнутраных спраў Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта|Упраўлення ўнутраных спраў Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта]] (2008), падзячным лістом [[103-я асобная гвардзейская мабільная брыгада|103-й асобнай гвардзейскай мабільнай брыгады]] г. Віцебска (2016), дыпломам лаўрэата конкурсу на лепшую навукова-даследчую працу ў намінацыі «Лепшы падручнік (вучэбны дапаможнік) года» (2017), а таксама нагрудным знакам адзнакі «[[За адзнаку]]» (2021)<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каладоўскі Іван Іванавіч}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску]] rbp1yq83at4f55ceeg849cq08yo1xha 0 793565 5154734 5045576 2026-06-15T19:43:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154734 wikitext text/x-wiki {{Картка:Стралковая зброя|выява=VZ26-light-machine-gun-batey-haosef-1.jpg|Назва=ZB-30 (ZB-26)|подпіс выявы=ZB vz. 26 ў экспазіцыі Музея Арміі абароны Ізраіля, [[Тэль-Авіў]], [[Ізраіль]]|Тып=[[Кулямёт]]|Краіна={{Сцяг|Чэхаславакія}} [[Чэхаславакія]]|Гады эксплуатацыі=1926 г. — {{н.ч.}} (сустракаецца па сённяшні дзень ва ўзброеных канфліктах)|Канструктар=Вацлаў Холек|Стварэнне прататыпу=1924 г.|Серыйны выпуск=1928 — 1945 гг.|Мадыфікацыі=ZB vz. 30, ZB vz. 33, Брэн|Маса=10,5 кг.|Даўжыня=1150 мм.|Даўжыня ствала=672 мм.|Прынцып дзеяння=[[адвод парахавых газаў]], перакос затвора|Хуткастрэльнасць=600-900 стрэлаў/хв.|Калібр=7,92 × 57 мм.|Прыцэльная дальнасць стральбы=400 м. (эфектыўная) — 600 м. (максімальная)|Боезабеспячэнне=магазіны на 20 ці 30-32 патронаў}} '''Lehký kulomet vz. 26, ZB-26, ZB-30''' — ручны кулямёт, распрацаваны чэшскім канструктарам Вацлавам Халекам у 1924-1926 гг. пад нямецкі патрон 7,92х57 мм. Прыняты на ўзбраенне войска Чэхаславакіі. Пастаўляўся на экспарт у 24 краіны свету. Агулам было выраблена каля 200 000 адзінак гэтага тыпу зброі (у [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] — 140 000 адзінак). Акрамя Чэхаславакіі, масавая вытворчасць кулямётаў гэтага тыпу была наладжана ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Турцыя|Турцыі]], [[Японская імперыя|Японіі]] (Тып-96 и Тып-99), [[Іран|Іране]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Аргенціна|Аргентыне]], [[Гісторыя Канады|Канадзе]], [[Брытанская Індыя|Індыі]]. Апроч гэтага, быў зладжаны выпуск неліцэнзійных клонаў у [[Гісторыя Іспаніі|Іспаніі]] (F.A.O.) і [[Кітайская Рэспубліка (1912—1949)|Кітаі]]. У [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]] мадыфіцыраваны і меў найменне M.37 ці ZB 30J. ZB-26 і яго мадыфікацыі выкарыстоўваліся ў якасці ручнога і станкавага кулямёта, а таксама выкарыстоўваліся на бранетэхніцы чэхаславацкай вытворчасці: бронеаўтамабілі ОА vz. 27 i OA vz.30, танкеткі LT. vz.33 i AH-IV. == Гісторыя == Ручны кулямёт ZB-26 адносіцца да кулямётаў, створаных у [[Інтэрбелум|міжваенны перыяд]] з улікам досведу [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]].<ref>{{Кніга|загаловак=Л. Е. Сытин. Все об огнестрельном оружии. — «Полигон», 2012. — С. 626. — 646 с. — ISBN 978-5-89173-565-1.}}</ref> Кулямёт ZB-26 і яго мадыфікаыі шырока выкарыстоўваўся на працягу ХХ стагоддзя. Асобныя экзэмпляры сустракаюцца і па сённяшні дзень у розных ваенных канфліктах. Папулярнасць кулямёта звязана як з распаўсюджаным калібрам (7,92 мм.), так і з яго якасцямі, галоўнымі з якіх з'яўляюцца надзейнасць і непатрабавальнасць да ўмоў выкарыстання. Кулямёт ZB-30 распрацаваны на аснове кулямёта ZB-26, адрозніваўся канструкцыяй эксцэнтрыка, які рухаў затвор, і сістэмай прывядзення ў рух ударніка. == Канструкцыя == Аўтаматыка кулямёта працавала за кошт адводу часткі парахавых газаў з [[Ствол (зброя)|канала ствала]], дзеля гэтага пад ствалом ў яго пярэдняй частцы размешчана газавая камера з 7-ступенным рэгулятарам (утулкай з адтулінамі рознага дыяметра), з дапамогай якога можна рэгуліраваць колькасць і інтэнсіўнасць паступлення парахавых газаў у цыліндр. ZB-26 уяўляе сабой аўтаматычную зброю з даўгім ходам газавага поршня. Запіранне канала ствала здзяйснялася перакосам затвора ў ветрыкальнай плоскасці. Ударна-спускавы механізм дазваляе вядзенне агня адзіночнымі стрэламі і чэргамі, пераключэнне рэжыму агня ажыццяўлялася засцерагальнікам-пераключацелям флажковага тыпу, які размешчаны злева на створльнай каробке. [[Прыцэл]] дыяптрычны, сектарнага тыпу. [[Ствол (зброя)|Ствол]] — быстраздымны, дзеля чаго на ствале замацавана ручка (якая была адначасова і ручкай для пераноскі куляіёта). Для стральбы выкарыстоўвалася двуногая сошка альбо лёгкі станок, з дапамогай якога можна весці агонь па ваздушным цэлям. Збіраўся з высакаякасных матэрыялаў. У параўнанні з папярэднікамі, быў мацней і надзейней, меў большую кучнасць. Баепітанне здзяйснялася вінтовачынмі патронамі Маўзэра (7,92 мм.) праз каробчаты магазіна на 20 патронаў, які прымацоўваўся зверху. Стрэленыя гільзы выкідваліся знізу.<ref>{{Cite web|url=https://www.shkolazhizni.ru/law/articles/66801/|title=Пулемет ZB vz. 26. Как чехословацкий ручной пулемет стал «неприметным победителем многих войн»?|website=www.shkolazhizni.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182559/https://www.shkolazhizni.ru/law/articles/66801/|archive-date=2022-01-18|access-date=2022-01-17|url-status=live}}</ref> == Варыянты і мадыфікацыі == Мадыфікацыя 1930 года пастаўлялася ў [[Каралеўства Румынія|Румынію]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] (у 1933 годзе на яго базе створаны кулямёнт Брэн). Каля 62 000 кулямётаў мадэляў ZB vz.26 i ZB vz.30 у 1939 годзе былі прыняты на ўзбраенне [[Вермахт|Вермахта]] пад індэксамі '''MG.26(t)''' и '''MG.30(t)''' (Вытворчасць працягвалася да 1940 г.) Выкарыстоўваўся ў ахоўных, паліцэйсціх і акупацыйных [[Гарнізон|гарнізонах]], а таксама ў некаторых падраздзяленнях [[Войскі СС|Ваффэн-СС]]. {| class="wikitable" !Мадыфікацыя !ZB vz.26 !ZB vz.30 !ZB vz.30J |- |Калібр, мм: |7,92 |7,92 |7,92 |- |Даўжыня, мм |1165 |1180 |1204 |- |Вага, кг |8,84 |9,10 |9,58 |- |Магазін на |20 |20 |20 |- |Хуткастрэльнасць |600 |550-650 |500-600 |- |Пачатковая хуткасць кулі |750 |750 |750 |} == Прылады == Разам з кулямётам ZB-26, у камлплект кулямётнага разліка чэхаславацкага войска ўваходзілі: * прылада для паскарэння зараджання магазінаў * станок для стральбы па ваздушным цэлям<ref name="autogenerated3" /> * сумка памочніка кулямётчыка — для пераноскі паслёнкі, прылад для чысткі зброі, запасных частак і прылад да кулямёта<ref name="autogenerated3" /> * падсумкі для пераноскі магазінаў (два падсумка па два магазіна па 20 патронаў) — такім чынам, баекамплект кулямётнага разліку чэхаславацкага войска налічваў 160 патронаў (80 ў кулямётчыка і 80 ў памочніка)<ref name="autogenerated3" /> * кораб металічны для транспартіроўкі магазінаў на 10 шт.<ref name="autogenerated3" /> У румынскім войску для кулямёта быў прынята на ўзбраенне металічны кораб для транспарціроўкі 12 магазінаў. == Эксплуатацыя і баявое выкарыстанне == [[Файл:Zb26.jpg|справа|міні|[[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|Японскія салдаты ў Кітае]] з трафейным ZB-26 (1939 год)]] * {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} — прыняты на ўзбраенне ў 1926 г. * {{Сцяг|Кітайская Рэспубліка}}[[Кітайская Рэспубліка (1912—1949)|Кітайская Рэспубліка]]  — у 1927 г. для сіл [[Гаміньдан|Гаміньдана]] пачалася закупка кулямётаў. У 1939 г. продаж кулямётаў быў спынены [[Мюнхенскае пагадненне 1938 года|праз акупацыю Чэхаславакіі Германіяй]]. Аднак, у Кітае быў наладжаны рамонт кулямётаў, што дазволіла працягнуць яговыкарыстанне. :* акрамя таго, кулямёты ZB-26 выкарыстоўваліся ў [[Народна-вызваленчая армія Кітая|Народна-вызваленчай арміі Кітая]] * {{Сцяг Японіі}} [[Японская імперыя]] — значная колькасць кулямётаў [[Гаміньдан|Гаміньдана]] выкарыстоўвалася салдатамі Імператарскай арміі Японіі. Акрамя таго, Японія ў 1938-1939 гг. купіла ў Чэхаславакіі 2000 кулямётаў ZB-26. * {{Сцяг Маньчжоу-го}} [[Маньчжоу-го]] — пасля стварэння ў 1932 г. марыянетачнай дзяржавы Маньчжоу-го, некаторая колькасць трафейных кітайскіх кулямётаў былі перададзены японцамі на ўзбраенне арміі Маньчжоу-го. * {{Сцягафікацыя|Балівія}} — некаторая колькасць ZB-26 была закуплена для балівійскага войска ў 1932—1935 гг. і выкарыстоўвалася пад час [[Чакская вайна|вайны ў Чака]]. * {{Сцягафікацыя|Парагвай}} — пад час [[Чакская вайна|Чакскай вайны]] выкарыстоўваліся трафейныя балівійскія кулямёты. * {{Сцягафікацыя|Каралеўства Румынія}} — у 1930 г. на ўзбраенне румынскага войска была прынята мадыфікацыя ZB-30 узору 1930 г. * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} — мадыфікацыя ZGB-33 узору 1933 г. (пад англійскі патрон 7,71х56 мм) была прынятая на ўзбраенне ў 1937 г. і выпускалася пад назвай Bren<ref name="autogenerated1" />. У 1950-е гг. у Вялікабрытаніі былі распрацаваны новыя мадыфікацыі купямёта Брэн пад штатны патрон [[7,62×51 мм НАТА|7,62×51 мм НАТО]]. Гэтыя кулямёты мелі «прамалінейны» магазін, узаемазамяняльны з вінтоўкай L1A1. * {{Сцягафікацыя|Іран|1933}} — у 1930-е гг. были закупены кулямёты ZB vz.30. * {{Сцяг|Югаславія|1918}} [[Каралеўства Югаславія|Югославия]] — у 1928 г. у Чэхаславакіі былі замоўлены першыя кулямёты. У пачатку 1930-х гг. на ўзбраенне была прынятая мадыфікацыя ZB vz.30J (пад найменнем «''Пушкомитраљез 7,9mm модел 1926''»), а ў 1936 г. на збройным заводзе ў г. [[Крагуевац]] пачалася ліцэнзійная вытворчасць кулямёта пад найменнем M.1937. * {{Сцягафікацыя|Каралеўства Італія}} — у 1941—1943 гг. трафейныя югаслаўскія кулямёты ZB vz.30J і англійскія Bren выкарыстоўваліся італьянскім войскам на Балканах і Паўночнай Афрыцы, выкарыстоўваўся ў падраздзяленнях пасля іх вяртання ў Італію, у тым ліку і пасля капітуляцыі Італіі і раззбраення італьянскага войска немцамі ў верасні 1943 г., пасля чаго яны апынуліся ў руках італьянскіх партызан). * {{Сцягафікацыя|Незалежная дзяржава Харватыя}} — пасля акупацыі [[Каралеўства Югаславія|Югаславіі]] ў красавіку 1941 г., некаторая колькасць кулямётаў трапіла на ўзбраенне [[Усташы|харвацкіх узброеных фармаванняў.]] * Чэтнікі и [[Народна-вызваленчая армія Югаславіі|камуністычныя партызаны Югаславіі]] — кулямёт выкарыстоўваўся партызанскімі фарміраваннямі Югаславіі ў часы акупацыі апошняй. На іх жаргоне, кулёмёт меў найменне «Зорка» ({{Lang-sr|Zorka / Зорка}}). * {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}} — пасля пачатку [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|вайны ў Іспаніі]], 2000 кулямётаў ZB-26/30 былі набыты ўрадам [[Рэспубліканская фракцыя (Іспанія)|Іспанскай Рэспублікі]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sbhac.net/Republica/Fuerzas/Armas/Infanteria/Subfusiles/Subfusiles.htm#Subfusiles|title=Fuerzas Armadas de la República — Ametralladora ligera Lehky Kulomet ZB-26/30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610090340/http://www.sbhac.net/Republica/Fuerzas/Armas/Infanteria/Subfusiles/Subfusiles.htm#Subfusiles|archive-date=2018-06-10|access-date=2013-09-30|url-status=live}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Літва}} — прыняты на ўзбраенне літоўскага войска У жніўні 1940 г. перададзены 29-м стралковаму корпусу РСЧА. * {{Сцягафікацыя|Польшча|variant=1918}} — пасля акупацыі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчай]] [[Цешынская Сілезія|Цешынскай вобласці]] Чэхаславакіі ў кастрычніку 1938 г. частка кулямётаў чэхаславацкага войска апынулася ў распараджэнні Польшчы. * {{Сцягафікацыя|Швецыя}} — прыняты на ўзбраенне пад найменнем '''Kulsprutegevär m/39'''. * {{Сцяг Трэцяга Рэйха}} [[Трэці рэйх|Германія]] — пасля акупацыі Чэхаславакіі ў сакавіку 1939 г. 62 000 кулямётаў былі прыняты на ўзбраенне [[Вермахт|Вермахта]] пад індэксамі '''MG.26(t)''' і '''MG.30(t).''' Іх вытворчасць працягнулася да 1940 г. Кулямёты MG.26(t) і MG.30(t) выкарыстоўваліся ў асноўным другаснымі вайсковымі адзінакамі і фармаваннямі [[Войскі СС|Waffen-SS]]. Пасля акупацыі Югаславіі ў 1941 г., трафейныя ZB-26 былі прыняты на ўзбраенне Германіі пад індэксам '''MG.26(j)'''. Восенню 1944 г. абмежавана выкарытоўваўся фольксштурмам. * {{Сцягафікацыя|Першая Славацкая рэспубліка}} — пасля абвяшчэння незалежнай «дзяржавы Славакія» 14 сакавіка 1939 года, на ўзбраенне славацкага войска паступіла зброя і рыштунак чэхаславацкага войска. Пасля пачатку [[Славацкае нацыянальнае паўстанне|Славацкага паўстання]] ў жніўні 1944 г., немцы пачалі раззбройваць славацкае войска, зброя якой была перададзена калабарацыяністам і СС. * {{Сцяг|Трэцяе Балгарскае царства}} [[Трэцяе Балгарскае царства|Балгарыя]] — ў 1939 годзе некаторая колькасць ZB.39 паступіла на ўзбраенне балгарскага войска пад назвай ''лека картечница Брен обр. 1939 г.'' * {{Сцяг|Іспанія|1938}} [[Франкісцкая Іспанія|Іспанія (франксісцкая)]] — пад час 1936—1939 гг. франксістамі выкарыстоўваліся трафейныя кулямёты рэспубліканцаў пад найменнем '''F.A.O.''' (''Fusil Automático Oviedo'') * {{Сцяг|В'етнам}} [[В’етконг|НФОЮВ]] — выкарыстоўваўся [[В’етконг|В'етконгам]]. == Галерэя == <gallery widths="300" heights="200"> Файл:Romanian_Patriotic_Guards_Training_1.jpg|Румынская Айчынная гвардыя з ZB vz. 30 Файл:CSR_soldiers_ZB_vz_26.PNG Файл:LMG_Zb.26.jpg|alt=ZB-26 Файл:Light_Machine_Guns_(9884891323).jpg Файл:NRA_machinegunners.jpg Файл:DavidYovanitch.png Файл:ZB_vz._26_Waffen-SS.png Файл:ZB_Vz._39_RIGHT.jpg Файл:ZB-26_in_Taipei.JPG Файл:Zb26.jpg Файл:Chinese_soldiers_wearing_gas_masks_and_armed_with_a_Czech_ZB_vz._26_light_machine_gun.jpg Файл:Chvalovice,_MJ-S_4_(rok_2010;_05).jpg Файл:Chinese_pictorial_front_cover7.jpg Файл:VZ26-light-machine-gun-batey-haosef-1.jpg Файл:Chinese_red_army's_machine_guns_in_1936.jpg Файл:Machineguns,_Museum_of_the_Chinese_People's_Revolution.jpg Файл:Akce_čs._armády_proti_sudetoněmeckým_teroristům.gif Файл:Domobranca_na_položajih.jpg Файл:NRA_soldiers_firing_inside_Sihang_warehouse.jpg Файл:Šatov,_MJ-S_3_(rok_2009;_14).jpg Файл:Germans_fighting_Partisans_in_Lika.jpg Файл:Chetniks_and_Germans_in_Lopare_1942.jpg </gallery> == Заўвагі == {{Reflist}} == Літаратура і крыніцы == * Ручной пулемёт ZB-30. М., 1942. * Справочник по стрелковому оружию иностранных армий. Москва, 1947. * 7,92-мм ручной пулемёт ZB-26/30 // Ф. К. Бабак. Стрелковое оружие вермахта. СПб., Полигон, 2003. стр.219-234 * Сергей Монетчиков. Пехотное оружие Третьего рейха. Часть 7. Пулеметы // журнал «Оружие», № 1, 2005 г. * Вадим Быстров. Пулемёты ZB-26 и ZB-30 // журнал «Оружие и охота», № 3, 2013 * MG 26(t) pro Německo // «Střelecká revue», 1, 2018{{Ref-cz}} == Спасылкі == * [http://www.otvaga.ucoz.ru/publ/99-1-0-227 ZB26/30]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.fronta.cz/fotogalerie/lk26 LK vz. 26] * М. Р. Попенкер. [https://web.archive.org/web/20100629112837/http://world.guns.ru/machine/mg52-r.htm Ручной пулемет ZB 26 (Чехословакия)] / сайт «Современное стрелковое оружие мира» * [https://archive.org/download/amrc_198707_bna_00037_007/amrc_198707_bna_00037_007.jpg Афганский ZB 26] * [http://www.fronta.cz/fotogalerie/lehky-kulomet-zb-30j Lehký kulomet M.37 (ZB 30J)] * [http://ww2.kulichki.net/w/zb26.htm Ручной пулемет ZB-26/30] * [http://eragun.org/cheh/pulemet/pul_4.html Пулемет ZB-30] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200218114951/http://eragun.org/cheh/pulemet/pul_4.html |date=18 лютага 2020 }} * [https://web.archive.org/web/20131224102525/http://www.budenovka.com/product_73.html Ручной пулемет ZB-30] * [http://www.imfdb.org/wiki/ZB-26#ZB-26 ZB vz. 26] / Internet Movie Firearms Database (выкарыстанне ў фільмах і серыялах) {{ізаляваны артыкул|date=2025-10-15}} [[Катэгорыя:Ручныя кулямёты]] [[Катэгорыя:Стралковая зброя Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Стралковая зброя паводле краін]] [[Катэгорыя:Кулямёты паводле краін]] [[Катэгорыя:Кулямёты]] 6ozgntrr9qhme7ruqhxjvshksnl6518 0 795334 5154774 5107072 2026-06-16T00:01:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154774 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шылаў}} {{Асоба | імя = Іван Барысавіч Шылаў }} '''Іван Барысавіч Шылаў''' ({{Lang-ru|Иван Борисович Шилов}}; [[1914]], [[Бабовічы]], [[Гомельскі раён]] — [[1942]], [[Гомель]]) — удзельнік Гомельскага падполля ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Іван Барысавіч Шылаў нарадзіўся ў 1914 годзе ў вёсцы [[Бабовічы]] [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]]. Працаваў слесарам на дрэваапрацоўчым камбінаце. З 1934 года служыў у Чырвонай Арміі. У 1937 годзе скончыў ваеннае вучылішча<ref>{{Cite web|url=https://person.gomelhistory.by/shilov-ivan-borisovich/|title=Шилов Иван Борисович}}</ref>. Адначасова вучыўся ў спецыяльнай школе разведкіравання Генштаба. З 1938 года Іван Шылаў становіцца слухачом завочнага аддзялення Ваеннай акадэміі імя М. Фрунзе. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] старшы лейтэнант удзельнічаў у абарончых баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. З верасня 1941 адзін з кіраўнікоў падполля, з лістапада 1941 член Гомельскага падпольнага аператыўнага цэнтра па каардынацыі дзейнасці падпольных груп. Удзельнічаў у падрыхтоўцы і арганізацыі дыверсій на станкабудаўнічым заводзе, тэлефоннай станцыі, чыгунцы, перадаваў звесткі ў партызанскі атрад «Бальшавік». Уладкаваўшыся ў 1942 матарыстам на электрастанцыю, стварыў там падпольную групу. У 1942 годзе Іван Шылаў загінуў. Пахаваны Іван Барысавіч у студэнцкім скверы ў [[Гомель|Гомелі]], які цяпер называецца Алеяй Герояў, у брацкай магіле падпольшчыкаў. == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (пасмяротна). == Памяць == * Імя Героя носіць адна з вуліц у [[Чыгуначны раён (Гомель)|Чыгуначным раёне]] ў [[Гомель|Гомелі]] (ранейшая назва Прудкоўская шаша)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://gorbibl.gomel.by/index.php?do=static&page=streets&id=75|title=Улица Шилова|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210011903/https://gorbibl.gomel.by/index.php?do=static&page=streets&id=75|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://городгомель.бел/o/Шилова_улица|title=Шилова улица}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/archive_news/society/chto-v-imeni-tebe-moyem-podpolshchiki_200791.html|title=Что в имени тебе моём. Подпольщики|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://milglory.gomel.museum.by/node/50065|title=Их именами названы улицы Гомеля|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=27 лютага 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227214835/http://milglory.gomel.museum.by/node/50065|url-status=dead}}</ref>. На доме № 1 у 1983 годзе ўстаноўлена памятная дошка пра назву вуліцы<ref name=":0" />. * Імя І. Шылава носіць піянерская дружына Бабовіцкай сярэдняй школы<ref name=":1">{{Cite web|url=https://bobovichi.schools.by/pages/ego-imja-nosit-druzhina|title=Пионерская дружина имени Ивана Борисовича Шилова|url-status=dead}}</ref>. * У Бабовіцкай сярэдняй школе захоўваюцца экспанаты, прысвечаныя І .Б. Шылаву. Сярод іх фатаграфіі Івана Барысавіча, яго бацькоў, маці Таццяны Фядосаўны і бацькі Барыса Ільіча, а таксама брата Паўла Барысавіча; копіі развітальных лістоў, стэнды і матэрыялы пра жыццёвы шлях Героя<ref name=":1" />. ==  Гл. таксама == * [[Цімафей Сцяпанавіч Барадзін]] * [[Мікалай Васільевіч Півавараў]] * [[Раман Іларыёнавіч Цімафеенка]] == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * Их именами названы... : энциклопедический справочник. – [[Мінск|Минск]], 1987. – С. 683 - 684. * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – [[Мінск]], 2003. – Т. 6, кн. 2. – С. 245. * Курдесов, И. Время не властно: [мужественные патриоты Гомельского подполья: Е. И. Барыкин, А. А. Куцак, А. Л. Исаченко, Т. С. Бородин, И. Б. Шилов и другие] / Иван Курдесов // [[Гомельская праўда]]. – 2008 – 25 лістапада (№ 183). – С. 2 – Режим доступа: http://gorbibl.gomel.by/templates/ggcbs/images/gomelvpechati/gomelwow/118.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240303061929/https://gorbibl.gomel.by/templates/ggcbs/images/gomelvpechati/gomelwow/118.pdf |date=3 сакавіка 2024 }}. * Курдесов, И. Под псевдонимом Фридрих Генке: [Иван Борисович Шилов] / Иван Курдесов // [[Гомельская праўда]]. – 2009 – 5 лістапада. – С. 2 – Режим доступа: http://gorbibl.gomel.by/templates/ggcbs/images/gomelvpechati/gomelwow/169.pdf{{Недаступная спасылка}}. == Спасылкі == * [https://person.gomelhistory.by/shilov-ivan-borisovich/ Шилов Иван Борисович]. * [https://bis.nlb.by/by/documents/139591 Шылаў Іван Барысавіч]. * [https://newsgomel.by/archive_news/society/imya-emu-geroy-ivan-shilov-krov-za-krov-smert-za-smert_160996.html Имя ему – ГЕРОЙ. Иван Шилов]. Гомельские ведомости. {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Падпольшчыкі_Вялікай_Айчыннай_вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя_ў_Гомелі]] qcx6wkamk73v7x03k1ywd26bowmg7g4 0 796087 5154672 5147243 2026-06-15T15:03:29Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ 5154672 wikitext text/x-wiki {{пра|навуковы зборнік|Архіварыус (навуковы зборнік){{!}}Архіварыус}} [[File:Archivist Survey.jpg|thumb|upright=1.3|Архівістка]] '''Архіві́ст''', '''архіва́рыус''' (ад {{lang-de|Archivarius}}, якое паходзіць ад {{lang-la|archivarius}})<ref name="Булыка">{{verbum.by|sis1999|архіварыус|архіва́рыус}}</ref> — спецыяліст па [[Архіўная справа|архіўнай справе]]<ref name="tsblm20222">{{verbum.by|tsblm2022|архівіст|архіві́ст}}</ref><ref name="tsbm">{{verbum.by|tsbm|архівіст|архіві́ст}}</ref>, супрацоўнік [[Архіў|архіва]], хавальнік [[Архіўныя дакументы|архіўных дакументаў]]<ref name="ТСБЛМ-20222">{{verbum.by|tsblm2022|архіварыус|архіва́рыус}}</ref><ref name="БелЭн2">{{Крыніцы/БелЭн|1|Архіварыус|с=524}}</ref>. Спецыяліст, які ацэньвае, збірае, арганізуе, захоўвае, падтрымлівае кантроль і забяспечвае доступ да запісаў і [[архіў|архів]]аў, што маюць доўгатэрміновую каштоўнасць<ref name="Pearce-Moses">Pearce-Moses, Richard. "Identity and Diversity: What Is an Archivist?" ''Archival Outlook'', March/April 2006.</ref>. == Адукацыя і падрыхтоўка == Прафесія архівіста звычайна патрабуе вышэйшай адукацыі па спецыяльнасці «архівазнаўства» альбо «гісторыя» з адпаведнай спецыялізацыяй. Таксама ў прафесію прыходзяць выпускнікі сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў або пасля праходжання адпаведных курсаў<ref>{{Cite web|url = http://ckm-szkola.edu.pl/|title = Centrum Kształcenia Menedżerów - Niepubliczna Szkoła Policealna|author = www.ckm-szkola.edu.pl|language = pl|access-date = 9 снежня 2025|archive-date = 26 кастрычніка 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20111026192443/http://ckm-szkola.edu.pl/|url-status = bot: unknown}}</ref>. У некаторых краінах дзейнічаюць спецыялізаваныя архіўныя школы, напрыклад, [[Нацыянальная школа хартый]] ({{lang-fr|École des chartes}}) у [[Францыя|Францыі]] або Марбургская архіўная школа ({{lang-de|Archivschule Marburg}}) у [[Германія|Германіі]]. У [[ЗША]] найбольш распаўсюджанымі з'яўляюцца ступені ў галіне архівазнаўства, публічнай гісторыі або бібліятэказнаўства<ref>{{Cite journal |last=Yakel and Bastian |first=Elizabeth and Jeannette |date=Fall–Winter 2007 |title=A*Census: Report on Archival Graduate Education |journal=American Archivist |volume=69 |issue=2 |pages=349–366 |url=http://www.archivists.org/a-census/reports/YakelBastian-ACENSUS.pdf |access-date=4 April 2007 |archive-date=2 лютага 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070202151830/http://www.archivists.org/a-census/reports/YakelBastian-ACENSUS.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Абавязкі і спецыфіка працы == Архівіст займаецца захаваннем дакументаў, якія з'яўляюцца надзейнымі сведчаннямі мінулага, і дапамагае людзям знаходзіць і разумець інфармацыю, якая ў іх змяшчаецца<ref name="Pearce-Moses" />. Асноўныя кірункі дзейнасці: * Камплектаванне і ацэнка: вызначэнне таго, якія дакументы маюць дастатковую каштоўнасць (гістарычную, навуковую, прававую), каб апраўдаць выдаткі на іх захоўванне і апрацоўку<ref>{{Cite book|title=Developing and Maintaining Practical Archives: A How-to-do-it Manual|url=https://archive.org/details/developingmainta0000hunt|last=Hunter|first=Gregory|publisher=Neal-Schuman Publishers, Inc.|year=2003|location=New York}}</ref>. Гэта ўключае падзел спраў на тыя, што захоўваюцца пастаянна, і тыя, што падлягаюць знішчэнню праз пэўны час. * Улік і парадкаванне: сістэматызацыя дакументаў згодна з прынцыпамі ''паходжання'' (захаванне дакументаў аднаго стваральніка разам) і ''першапачатковага парадку'' (захаванне парадку, усталяванага стваральнікам)<ref name="Schellenberg">{{Cite web|url=https://www.archives.gov/research/alic/reference/archives-resources/principles-of-arrangement.html|title=Principles of Arrangement|last=Schellenberg|first=Theodore R.|date=1951|website=[[Нацыянальнае кіраванне архіваў і дакументацыі|National Archives and Records Administration]]|access-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126163438/https://www.archives.gov/research/alic/reference/archives-resources/principles-of-arrangement.html|archive-date=26 January 2021|url-status=live}}</ref>. * Забеспячэнне захаванасці: кантроль умоў захоўвання (тэмпература, вільготнасць), прадухіленне пашкоджанняў носьбітаў інфармацыі (папера, электронныя файлы, аўдыёвізуальныя матэрыялы)<ref>{{Cite book| first=Mary Lynn | last=Ritzenthaler |author-link1=Mary Lynn Ritzenthaler | year=1993 | title=Preserving Archives and Manuscripts | url=https://archive.org/details/preservingarchiv0000ritz | location=Chicago | publisher=Society of American Archivists }}</ref>. * Стварэнне даведкавага апарата: складанне вопісаў, каталогаў, баз даных і індэксаў для палягчэння пошуку. * Выкарыстанне: прадастаўленне доступу да матэрыялаў даследчыкам, адказы на запыты, правядзенне выстаў і папулярызацыя дакументаў<ref>{{Cite journal|last=O'Donnell|first=Frances|year=2000|title=Reference Service in an Academic Archives|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-academic-librarianship_2000-03_26_2/page/110|journal=The Journal of Academic Librarianship|volume=26|issue=2|pages=110–118|doi=10.1016/S0099-1333(99)00147-0}}</ref>. Архівісты кіруюцца ў сваёй працы этычнымі кодэксамі, якія рэгулююць пытанні заканадаўства, прафесійных стандартаў і адказнасці перад грамадствам<ref>Danielson, Elena S. (2010). ''The Ethical Archivist''. Chicago: The Society of American Archivists. pp. 22–26, 46.</ref>. == Адрозненне ад сумежных прафесій == Прафесія архівіста адрозніваецца ад прафесій [[Бібліятэкар|бібліятэкара]], музейнага работніка і спецыяліста па кіраванні дакументамі: * Ад бібліятэкараў: Бібліятэкары звычайна працуюць з апублікаванымі матэрыяламі (кнігі, часопісы), якія не з'яўляюцца ўнікальнымі і маюць стандартызаваныя метаданыя. Архівісты працуюць з неапублікаванымі, часта ўнікальнымі дакументамі, кантэкст якіх залежыць ад паходжання<ref name="SAA_Diff">{{Cite web|url=https://www2.archivists.org/usingarchives/whatarearchives|title=What Are Archives and How Do They Differ from Libraries?|website=[[Таварыства амерыканскіх архівістаў|Society of American Archivists]]|access-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202202014/https://www2.archivists.org/usingarchives/whatarearchives|archive-date=2 February 2021|url-status=live}}</ref>. * Ад музейных работнікаў: Музейшчыкі часцей збіраюць і інтэрпрэтуюць трохмерныя аб'екты, у той час як архівісты маюць справу пераважна з папяровымі, электроннымі або аўдыёвізуальнымі запісамі, хоць іх функцыі могуць перасякацца<ref name="SAA_Diff" />. * Ад спецыялістаў па кіраванні дакументамі: Архівісты заклапочаны захаваннем дакументаў, якія маюць пастаянную каштоўнасць (гістарычную), тады як спецыялісты па кіраванні дакументамі канцэнтруюцца на дакументах, важных для бягучай адміністрацыйнай дзейнасці арганізацыі<ref>{{Cite web|url=https://www2.archivists.org/about-archives|title=What Are Archives?|website=[[Таварыства амерыканскіх архівістаў|Society of American Archivists]]|access-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115105737/https://www2.archivists.org/about-archives|archive-date=15 January 2021|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Архівіст}} [[Катэгорыя:Прафесіі]] [[Катэгорыя:Архіўная справа]] [[Катэгорыя:Архівісты]] bdetudf5xia22fr2a5nciybsb3dbcnm 0 798025 5154914 5125499 2026-06-16T09:45:02Z Ueschar 151377 вікіфікацыя 5154914 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор | Назва = Пасланне да латын з іх жа кніг | Назва-арыгінал = Послание до латын з их же книг | Жанр = [[палемічная літаратура|палемічны твор]] | Аўтар = ананім | Мова арыгіналу = старабеларуская | Напісаны = не пазней за 1582 }} '''«Пасла́нне да латы́н з іх жа кніг»''' ({{lang-be-old|Послание до латын з их же книг}})&nbsp;— ананімны [[палемічная літаратура|палемічны твор]] канца XVI стагоддзя, напісаны на [[старабеларуская мова|старабеларускай мове]]{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|2001|с=164}}. == Гісторыя == Твор быў напісаны не пазней за 1582 год, верагодна, манахамі [[Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр|Супрасльскага манастыра]]. Ён з’явіўся адказам на кнігу езуіцкага прапаведніка [[Пётр Скарга|Пятра Скаргі]] ''«[[Пра еднасць касцёла божага]]»'' (1577). «Пасланне…» захавалася ў некалькіх спісах і было надрукавана ў 1903 годзе ў 19-м томе «[[Руская гістарычная бібліятэка|Рускай гістарычнай бібліятэкі]]»{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|2001|с=164}}. == Змест і стыль == Твор накіраваны супраць [[каталіцызм]]у і яго прапаведнікаў. Аўтар, выкарыстоўваючы каталіцкія хронікі, працы рымскага гісторыка [[Аміян Марцэлін|Марцэліна]], лацінскіх тэолагаў [[Грацыян (юрыст)|Грацыяна]], [[Барталамеа Плаціна|Плаціна]] і іншых, з сарказмам паказвае гісторыю папства. Насуперак Скаргу, які называў [[Папа Рымскі|пап]] духоўнымі пастырамі і «намеснікамі бога на зямлі», у «Пасланні…» яны прадстаўлены як хціўцы, рабаўнікі, авантурысты і антыхрысты. Аўтар сцвярджае, што ў пагоні за раскошай і неабмежаванай уладай папы ператварылі [[каталіцкі касцёл]] у [[дом распусты]]{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|2001|с=164}}. Мова твора максімальна набліжана да гутарковай, багатая на вобразныя выслоўі і параўнанні{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|2001|с=164}}. == Значэнне == «Пасланне да латын з іх жа кніг» стала важнай вяхой у развіцці [[Антыкаталіцтва|антыкаталіцкай]] палемічнай публіцыстыкі. Ідэі твора, яго матывы і мастацка-стылёвыя сродкі пазней выкарыстоўвалі ў сваёй творчасці такія пісьменнікі-палемісты, як [[Мялецій Сматрыцкі]], [[С. Зізаній|Стафан Зізаній]], [[Васіль Суражскі]], [[І. Вішанскі]] і іншыя{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|2001|с=164}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|том=12|старонкі=164|артыкул=«Пасланне да латын з іх жа кніг»|ref=Беларуская энцыклапедыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-01-09}} [[Катэгорыя:Палемічная літаратура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]] [[Катэгорыя:Творы XVI стагоддзя]] ke3tyaqc2906zkgkruth6esi7lada4n 0 798367 5154733 5079581 2026-06-15T19:42:13Z Глеков Олег 169642 афармленне 5154733 wikitext text/x-wiki {{Выдавецтва | назва = Pro Christo | лагатып =Pro_Hristo.png | шырыня = | дэвіз = | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | заснавана = [[2000]] | дырэктар = | адрас = [[Мінск]], [[Плошча Свабоды (Мінск)|пл. Свабоды]], 9 | галоўрэд = | код СССР = | isbn = | вэб-сайт = https://pro-christo.catholic.by/by/ }} '''Pro Christo''' (з лац.: «За Хрыста»)&nbsp;— [[выдавецтва]] [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Рымска-каталіцкі касцёл|Рыма-каталіцкага Касцёла]] ў Беларусі. == Гісторыя == Выдавецтва заснавана дэкрэтам [[Казімір Свёнтак|кардынала Казіміра Свёнтка]], Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага, ад 13 студзеня [[2000]] года з мэтай вядзення выдавецкай дзейнасці<ref name="about">{{cite web|url=https://pro-christo.catholic.by/by/index.htm|title=Выдавецтва|website=pro-christo.catholic.by|accessdate=2026-01-08}}</ref>. 2 чэрвеня 2000 года выдавецтва атрымала ліцэнзію [[Дзяржаўны камітэт Рэспублікі Беларусь па друку|Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па друку]] на выданне рэлігійнай, літаратурна-мастацкай і даведачнай літаратуры. У 2004 годзе атрымана новая ліцэнзія, якая пашырыла дзейнасць на выданне [[Навуковая літаратура|навуковай]], [[Навукова-папулярная літаратура|навукова-папулярнай]], [[Вучэбная літаратура|вучэбнай літаратуры]] і літаратуры для вольнага часу на еўрапейскіх мовах<ref name="about" />. == Дзейнасць == Асноўнымі відамі дзейнасці выдавецтва з’яўляюцца выдавецкая справа і аказанне паліграфічных паслуг. «Pro Christo» спецыялізуецца на рэдакцыйна-тэхнічнай падрыхтоўцы выданняў, уключаючы рэдагаванне, набор, вёрстку, карэктуру і мастацкае афармленне. Выдавецтва выпускае [[кніга|кнігі]], [[брашура|брашуры]], [[буклет]]ы, абразкі, [[плакат]]ы, [[каляндар|календары]], [[паштоўка|паштоўкі]] і іншую друкаваную прадукцыю<ref name="about" />. == Узнагароды == Выдавецтва з’яўляецца лаўрэатам шэрагу ўзнагарод Нацыянальнага конкурсу «[[Мастацтва кнігі]]»<ref name="rewards">{{cite web|url=https://pro-christo.catholic.by/by/rewards.htm|title=Узнагароды|website=pro-christo.catholic.by|accessdate=2026-01-08}}</ref>. * '''2004''' ** Дыплом першай ступені ў намінацыі «Мастацтвазнаўства» за выданне кнігі ''«Каталіцкія святыні. Мінска-Магілёўская архідыяцэзія. Частка І»''. ** Дыплом трэцяй ступені за выданне кнігі [[Караль Вайтыла|Караля Вайтылы]] ''«Паэзія. Выбранае»'' і [[Ян Павел II|Яна Паўла II]] ''«Рымскі трыпціх»''. ** Спецыяльны дыплом у намінацыі «Выдавецкі дэбют». * '''2005''' ** Дыплом першай ступені за выданне кнігі ''«[[Рымскі Імшал]] для дыяцэзій на Беларусі»''. ** Дыпломы другой ступені за выданне альбома ''«Fidei Testis. Сведка веры»'', каталога ''«Адкрыты мастацкі пленэр „Будслаў — 2004“»'' і календара ''«Скарбы, якія можна ўратаваць»''. ** Дыплом трэцяй ступені за выданне кнігі Андрэа Сафі Януш ''«Лёк»''. * '''2009''' ** Дыплом другой ступені ў намінацыі «Лепшае духоўна-асветніцкае выданне» за кнігу ксяндза Яна Гурскага ''«Сустрэча з рэлігіямі»''. * '''2010''' ** Дыплом першай ступені ў намінацыі «Лепшы фотаальбом» за выданне ''«SOLI DEO. 10-годдзю Віцебскай дыяцэзіі прысвячаецца»''. ** Дыплом трэцяй ступені ў намінацыі «Лепшае даведачнае выданне» за кнігу Марыны Новікавай ''«Рождество»''. * '''2012''' ** Дыплом другой ступені ў намінацыі «За ўклад у захаванне духоўнай спадчыны» за фотаальбом ''«IN NOMINE DOMINI. Мінскі архікатэдральны касцёл Імя Найсвяцейшай Панны Марыі»''. ** Дыплом другой ступені ў намінацыі «Духоўнасць» за фотаальбом ''«Падрыхтуйце дарогу Пану»''. * '''2013''' ** Дыплом другой ступені ў тэматычнай намінацыі «Падручнік новага стагоддзя» («Залаты фаліянт») за выданне дапаможніка па катэхезе с. Нунэ Цітаян ''«Гісторыя збаўлення»''. Выдавецтва таксама неаднаразова ўзнагароджвалася дыпломамі за актыўны ўдзел у [[Мінская міжнародная кніжная выстаўка-кірмаш|Мінскай міжнароднай кніжнай выстаўцы-кірмашы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://pro-christo.catholic.by/by/}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:2000 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Кампаніі Мінска]] [[Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)]] aoo1patwelbzvm81danob0rf7yp6s5a 0 800159 5154898 5092379 2026-06-16T09:01:43Z Ueschar 151377 арфаграфія 5154898 wikitext text/x-wiki {{Музей|lat_dir=|lat_deg=|lat_min=|lat_sec=|lon_dir=|lon_deg=|lon_min=|lon_sec=|region=|CoordScale=|выява=United States Holocaust Memorial Museum.jpeg|назва=Мемарыяльны музей Халакосту|арыгінал=[[англійская мова|англ]]. ''United States Holocaust Memorial Museum''|подпіс=Амерыканскі мемарыяльны музей Халакосту. (Праект будынка быў распрацаваны архітэктарам Джэймсам Інга Фрыдам.)|лагатып=United States Holocaust Memorial Museum logo.svg|заснаваны=[[22 красавіка]] [[1993]]|дата адкрыцця=[[22 красавіка]] [[1993]]|заснавальнік=Джэк Трэміэл|адрас=100 Raoul Wallenberg Place, SW, Washington, DC 20024-2126|наведвальнікі=1 626 674 чал.|дырэктар=Сара Блумфілд|сайт=ushmm.org}} '''Мемарыяльны музей Халакосту''' ({{Lang-en|United States Holocaust Memorial Museum}}) — амерыканская нацыянальная арганізацыя па дакументацыі, вывучэнні і тлумачэнні гісторыі [[Халакост|Халакосту]], і служыць мемарыялам мільёнам загінулых. Знаходзіцца ў [[Вашынгтон]]е, сталіцы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (офісы ў [[Нью-Ёрк]]у, [[Бостан]]е, Бакі-Ратоне, [[Чыкага]], [[Лос-Анджэлес]]е і [[Далас]]е). З моманту адкрыцця ў канцы красавіка [[1993]] года, музей прыняў 38600000 наведвальнікаў<ref>{{Cite web|url=http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|title=Раздел «О музее» на официальном сайте музея Холокоста|archive-url=https://web.archive.org/web/20150802045642/http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|archive-date=2015-08-02|access-date=2015-07-26|url-status=live}}</ref>.<blockquote>«Галоўная задача музея складаецца ў тым, каб назапашваць і распаўсюджваць веды аб гэтай беспрэцэдэнтнай трагедыі; захаваць памяць аб тых, хто пакутаваў; і заахвочваць яго наведвальнікаў да разважання над маральнымі пытаннямі, зададзенымі падзеямі Халакоста, а таксама над сваімі грамадзянскімі абавязкамі».</blockquote>Музей Халакосту з’яўляецца самым наведвальным гістарычным музеем свету<ref name="rus1">{{Cite web|url=http://www.holocf.ru/news/230|title=Российские педагоги в США|archive-url=https://web.archive.org/web/20101230161527/http://www.holocf.ru/news/230|archive-date=2010-12-30|access-date=2009-01-03|url-status=dead}}</ref>. На гранітнай сцяне дэманстрацыйнай залы музея выгравіравана буйнымі літарамі выказванне [[А. Гітлер]]а: «Хто, зрэшты, сёння гаворыць аб [[Генацыд армян|знішчэнні армян]]?». == Гісторыя == Уільям Херскавіц, вязень канцэнтрацыйнага лагера Аўшвіц, які здолеў здзейсніць уцёкі і перажыў Халакост, быў адным з заснавальнікаў Мемарыяльнага музея Халакосту. 27 верасня 1979 года прэзідэнцкая камісія па Халакосце на чале з [[Элі Візель|Элі Візелем]] прадставіла прэзідэнту ЗША [[Джымі Картэр]]у справаздачу, у якой змяшчаліся рэкамендацыі па захаванні памяці пра Халакост у ЗША. 5 кастрычніка 1988 года адбылася ўрачыстая закладка заснавання музея з удзелам прэзідэнта ЗША [[Рональд Рэйган|Рональда Рэйгана]]. Музей быў адкрыты 22 красавіка 1993 года прэзідэнтам [[Біл Клінтан|Білам Клінтанам]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|title=Раздел «О музее» на официальном сайте музея Холокоста|archive-url=https://web.archive.org/web/20150802045642/http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|archive-date=2015-08-02|access-date=2015-07-26|url-status=live}}</ref>. Першым наведвальнікам музея стаў Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру за 1989 год [[Далай-лама XIV|14-й Далай-лама Тыбета Нгагванг Лоўзанг Тэнцзін Г’ямцхо]] <ref name="bydc">{{Cite web|url=https://bydc.info/news/351-muzei-pamyati-memorialnyj-muzej-pamyati-zhertv-kholokosta-vashington-ssha|title=Музеи Памяти: Мемориальный музей памяти жертв Холокоста, Вашингтон, США|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112022102/https://bydc.info/news/351-muzei-pamyati-memorialnyj-muzej-pamyati-zhertv-kholokosta-vashington-ssha|archive-date=2017-11-12|access-date=2017-11-11|url-status=live}}</ref>. Архітэктарам будынка стаў уцякач ад нацысцкага генацыду, ураджэнец [[Эсэн]]а {{Не перакладзена|Фрыд, Джэймс Інга|Джэймс Інга Фрыд||James Ingo Freed}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/photo/portrait-of-james-ingo-freed|title=PORTRAIT OF JAMES INGO FREED|publisher=United States Holocaust Memorial Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20240116161418/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/photo/portrait-of-james-ingo-freed|archive-date=2024-01-16|access-date=2024-01-16|url-status=live}}</ref>. == Экспазіцыя і даследаванні == [[Файл:HolocaustMuseumPlaque.jpg|alt=Dedication plaque of the USHMM. Made from Limestone.|злева|міні|Мемарыяльная дошка звонку музея]] Калекцыя музея налічвае {{Num|18964}} артэфакты<ref name="bydc">{{Cite web|url=https://bydc.info/news/351-muzei-pamyati-memorialnyj-muzej-pamyati-zhertv-kholokosta-vashington-ssha|title=Музеи Памяти: Мемориальный музей памяти жертв Холокоста, Вашингтон, США|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112022102/https://bydc.info/news/351-muzei-pamyati-memorialnyj-muzej-pamyati-zhertv-kholokosta-vashington-ssha|archive-date=2017-11-12|access-date=2017-11-11|url-status=live}}</ref>. Кожны тыдзень фонд дапаўняецца прыкладна 26 новымі экспанатамі<ref name="bydc" />. У дакументальным архіве ёсць больш за 95,5 мільёнаў старонак<ref name="bydc" />. Фотатэка музея налічвае {{Num|86000}} фатаграфій з усіх краін, закранутых Халакостам<ref name="rus12">{{Cite web|url=http://www.holocf.ru/news/230|title=Российские педагоги в США|archive-url=https://web.archive.org/web/20101230161527/http://www.holocf.ru/news/230|archive-date=2010-12-30|access-date=2009-01-03|url-status=dead}}</ref>. Даследчыкі ў музеі склалі спіс {{Num|42500}} гета і канцэнтрацыйных лагераў, створаных нацыстамі на падкантрольных Германіі тэрыторыях Еўропы з 1933 па 1945 год<ref>{{Cite web|url=http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|title=Раздел «О музее» на официальном сайте музея Холокоста|archive-url=https://web.archive.org/web/20150802045642/http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|archive-date=2015-08-02|access-date=2015-07-26|url-status=live}}</ref>. Сярод даследчыкаў: Дж. Мак-Брайд і іншыя. == Зноскі == {{Reflist}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Даследаванні Халакоста]] [[Катэгорыя:Музеі Вашынгтона]] r8wo41ojeno571wbj5a7sp4rkkxjoeo 5154899 5154898 2026-06-16T09:02:28Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)]] у [[Мемарыяльны музей Халакосту (ЗША)]]: Назва з памылкай правапісу 5154898 wikitext text/x-wiki {{Музей|lat_dir=|lat_deg=|lat_min=|lat_sec=|lon_dir=|lon_deg=|lon_min=|lon_sec=|region=|CoordScale=|выява=United States Holocaust Memorial Museum.jpeg|назва=Мемарыяльны музей Халакосту|арыгінал=[[англійская мова|англ]]. ''United States Holocaust Memorial Museum''|подпіс=Амерыканскі мемарыяльны музей Халакосту. (Праект будынка быў распрацаваны архітэктарам Джэймсам Інга Фрыдам.)|лагатып=United States Holocaust Memorial Museum logo.svg|заснаваны=[[22 красавіка]] [[1993]]|дата адкрыцця=[[22 красавіка]] [[1993]]|заснавальнік=Джэк Трэміэл|адрас=100 Raoul Wallenberg Place, SW, Washington, DC 20024-2126|наведвальнікі=1 626 674 чал.|дырэктар=Сара Блумфілд|сайт=ushmm.org}} '''Мемарыяльны музей Халакосту''' ({{Lang-en|United States Holocaust Memorial Museum}}) — амерыканская нацыянальная арганізацыя па дакументацыі, вывучэнні і тлумачэнні гісторыі [[Халакост|Халакосту]], і служыць мемарыялам мільёнам загінулых. Знаходзіцца ў [[Вашынгтон]]е, сталіцы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (офісы ў [[Нью-Ёрк]]у, [[Бостан]]е, Бакі-Ратоне, [[Чыкага]], [[Лос-Анджэлес]]е і [[Далас]]е). З моманту адкрыцця ў канцы красавіка [[1993]] года, музей прыняў 38600000 наведвальнікаў<ref>{{Cite web|url=http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|title=Раздел «О музее» на официальном сайте музея Холокоста|archive-url=https://web.archive.org/web/20150802045642/http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|archive-date=2015-08-02|access-date=2015-07-26|url-status=live}}</ref>.<blockquote>«Галоўная задача музея складаецца ў тым, каб назапашваць і распаўсюджваць веды аб гэтай беспрэцэдэнтнай трагедыі; захаваць памяць аб тых, хто пакутаваў; і заахвочваць яго наведвальнікаў да разважання над маральнымі пытаннямі, зададзенымі падзеямі Халакоста, а таксама над сваімі грамадзянскімі абавязкамі».</blockquote>Музей Халакосту з’яўляецца самым наведвальным гістарычным музеем свету<ref name="rus1">{{Cite web|url=http://www.holocf.ru/news/230|title=Российские педагоги в США|archive-url=https://web.archive.org/web/20101230161527/http://www.holocf.ru/news/230|archive-date=2010-12-30|access-date=2009-01-03|url-status=dead}}</ref>. На гранітнай сцяне дэманстрацыйнай залы музея выгравіравана буйнымі літарамі выказванне [[А. Гітлер]]а: «Хто, зрэшты, сёння гаворыць аб [[Генацыд армян|знішчэнні армян]]?». == Гісторыя == Уільям Херскавіц, вязень канцэнтрацыйнага лагера Аўшвіц, які здолеў здзейсніць уцёкі і перажыў Халакост, быў адным з заснавальнікаў Мемарыяльнага музея Халакосту. 27 верасня 1979 года прэзідэнцкая камісія па Халакосце на чале з [[Элі Візель|Элі Візелем]] прадставіла прэзідэнту ЗША [[Джымі Картэр]]у справаздачу, у якой змяшчаліся рэкамендацыі па захаванні памяці пра Халакост у ЗША. 5 кастрычніка 1988 года адбылася ўрачыстая закладка заснавання музея з удзелам прэзідэнта ЗША [[Рональд Рэйган|Рональда Рэйгана]]. Музей быў адкрыты 22 красавіка 1993 года прэзідэнтам [[Біл Клінтан|Білам Клінтанам]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|title=Раздел «О музее» на официальном сайте музея Холокоста|archive-url=https://web.archive.org/web/20150802045642/http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|archive-date=2015-08-02|access-date=2015-07-26|url-status=live}}</ref>. Першым наведвальнікам музея стаў Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру за 1989 год [[Далай-лама XIV|14-й Далай-лама Тыбета Нгагванг Лоўзанг Тэнцзін Г’ямцхо]] <ref name="bydc">{{Cite web|url=https://bydc.info/news/351-muzei-pamyati-memorialnyj-muzej-pamyati-zhertv-kholokosta-vashington-ssha|title=Музеи Памяти: Мемориальный музей памяти жертв Холокоста, Вашингтон, США|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112022102/https://bydc.info/news/351-muzei-pamyati-memorialnyj-muzej-pamyati-zhertv-kholokosta-vashington-ssha|archive-date=2017-11-12|access-date=2017-11-11|url-status=live}}</ref>. Архітэктарам будынка стаў уцякач ад нацысцкага генацыду, ураджэнец [[Эсэн]]а {{Не перакладзена|Фрыд, Джэймс Інга|Джэймс Інга Фрыд||James Ingo Freed}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/photo/portrait-of-james-ingo-freed|title=PORTRAIT OF JAMES INGO FREED|publisher=United States Holocaust Memorial Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20240116161418/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/photo/portrait-of-james-ingo-freed|archive-date=2024-01-16|access-date=2024-01-16|url-status=live}}</ref>. == Экспазіцыя і даследаванні == [[Файл:HolocaustMuseumPlaque.jpg|alt=Dedication plaque of the USHMM. Made from Limestone.|злева|міні|Мемарыяльная дошка звонку музея]] Калекцыя музея налічвае {{Num|18964}} артэфакты<ref name="bydc">{{Cite web|url=https://bydc.info/news/351-muzei-pamyati-memorialnyj-muzej-pamyati-zhertv-kholokosta-vashington-ssha|title=Музеи Памяти: Мемориальный музей памяти жертв Холокоста, Вашингтон, США|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112022102/https://bydc.info/news/351-muzei-pamyati-memorialnyj-muzej-pamyati-zhertv-kholokosta-vashington-ssha|archive-date=2017-11-12|access-date=2017-11-11|url-status=live}}</ref>. Кожны тыдзень фонд дапаўняецца прыкладна 26 новымі экспанатамі<ref name="bydc" />. У дакументальным архіве ёсць больш за 95,5 мільёнаў старонак<ref name="bydc" />. Фотатэка музея налічвае {{Num|86000}} фатаграфій з усіх краін, закранутых Халакостам<ref name="rus12">{{Cite web|url=http://www.holocf.ru/news/230|title=Российские педагоги в США|archive-url=https://web.archive.org/web/20101230161527/http://www.holocf.ru/news/230|archive-date=2010-12-30|access-date=2009-01-03|url-status=dead}}</ref>. Даследчыкі ў музеі склалі спіс {{Num|42500}} гета і канцэнтрацыйных лагераў, створаных нацыстамі на падкантрольных Германіі тэрыторыях Еўропы з 1933 па 1945 год<ref>{{Cite web|url=http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|title=Раздел «О музее» на официальном сайте музея Холокоста|archive-url=https://web.archive.org/web/20150802045642/http://www.ushmm.org/information/press/press-kits/united-states-holocaust-memorial-museum-press-kit|archive-date=2015-08-02|access-date=2015-07-26|url-status=live}}</ref>. Сярод даследчыкаў: Дж. Мак-Брайд і іншыя. == Зноскі == {{Reflist}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Даследаванні Халакоста]] [[Катэгорыя:Музеі Вашынгтона]] r8wo41ojeno571wbj5a7sp4rkkxjoeo 0 802436 5154785 5107095 2026-06-16T02:29:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154785 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Іван Паўлавіч Крывенчанка }} '''Іван Паўлавіч Крывенчанка<ref>{{Cite web|url=https://www.gomelpromstroy.by/corp/photo/0008-istormater_2017/0008-20170622-021.jpg|title=Гомельпромстрой. Кривенченко Иван Павлович|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508141315/https://www.gomelpromstroy.by/corp/photo/0008-istormater_2017/0008-20170622-021.jpg|archive-date=8 мая 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>''' ({{Lang-ru|Иван Павлович Кривенченко}}; [[21 чэрвеня]] [[1912]], [[Чарнянка]] — [[красавік]] [[1984]]) — камандзір [[Добрушская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|Добрушскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 21 чэрвеня 1912 года ў вёсцы [[Чарнянка]] (цяпер — [[Белгародская вобласць]]). Да вайны працаваў бухгалтарам. У 1943—1944 гадах — удзельнік баявых дзеянняў на акупаванай тэрыторыі, камандзір [[Добрушская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|Добрушскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна]]. Улетку 1943 года была створана [[Добрушская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|Добрушскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна]] пад кіраўніцтвам І. П. Крывенчанкі. Тады Іван Паўлавіч са сваім штабам перайшоў у [[Добрушскі раён]] на тэрыторыю Каменскай лясной дачы. Партызаны вялі бесперапынную барацьбу з варожымі гарнізонамі. На іх баявым рахунку былі знішчаныя гарнізоны ў вёсках [[Кругоўка]], [[Бярозкі (Добрушскі раён)|Бярозкі]], [[Марозаўка (Добрушскі раён)|Марозаўка]], [[Дзям’янкі|Дзям'янкі]]. У верасні 1943 года брыгада злучылася з надыходзячымі часткамі Чырвонай Арміі. За мужнасць і адвагу ў баявых аперацыях узнагароджаны ордэнамі і медалямі. Пасля вайны сваю працоўную біяграфію звязаў з будаўніцтвам у [[Гомель|Гомелі]] і [[Мінск|Мінску]]. І. П. Крывенчанка ўзначаліў Гомельскі абласны будаўнічы трэст пасля вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў і кіраваў ім з 1 кастрычніка 1944 года па 24 лістапада 1945 года<ref>{{Cite web|url=https://www.gomelpromstroy.by/corp/hist/|title=История Гомельпромстроя|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507182121/https://www.gomelpromstroy.by/corp/hist/|archive-date=7 мая 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. Пад яго пачаткам вялося аднаўленне разбураных вайной прадпрыемстваў, арганізацый, жылых дамоў. === Ваенная біяграфія === У сакавіку 1943 года ў складзе атрада асаблівага прызначэння войскаў НКДБ быў накіраваны ў акупаваны [[Добрушскі раён]] ([[Гомельская вобласць]]). У складанай абстаноўцы чэкісты звязаліся з мясцовымі партызанамі, аб'ядналі іх разрозненыя групы са сваім атрадам. Камандаваць атрадам даручылі Крывенчанка. За кароткі час партызаны пусцілі пад адхон не адзін варожы эшалон. Неўзабаве партызанскі атрад вырас ў брыгаду, камандаваць якой стаў І. П. Крывенчанка. Толькі за пяць месяцаў з мая па кастрычнік 1943 года брыгада знішчыла пад [[Добруш|Добрушам]] і [[Гомель|Гомелем]] 109 варожых эшалонаў з баявой тэхнікай, боепрыпасамі, ваеннай маёмасцю. Былі падарваныя два бронецягніка, падарвана 13 кіламетраў чыгуначных шляхоў, два моста, 205 аўтамашын і 10 танкаў. Усяго ж за час баявых дзеянняў брыгада пад камандаваннем І. П. Крывенчанка правяла 321 баявую аперацыю. Акрамя таго, пад камандаваннем Івана Паўлавіча партызаны падарвалі тэлефонную станцыю, якая звязвала стаўку Гітлера з войскамі цэнтральнага ўчастка усходняга фронту, два артсклада, два бензасховішчы, склад хозкомендатуры і іншыя варожыя аб'екты ваеннага прызначэння. Было разгромлена 8 варожых гарнізонаў на тэрыторыі раёна. За мужнасць і адвагу, праяўленыя ў перыяд баявых дзеянняў у тыле ворага, Іван Паўлавіч Крывенчанка быў узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Леніна|Леніна]], [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Чырвонай Зоркі]], [[Ордэн «Знак Пашаны»|Знакам Пашаны]], медалямі. == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Леніна]] * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] (20.9.1943) * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] * [[Медаль «Партызану Айчыннай вайны»]] I ступені (30.10.1943) == Памяць == * Імем Героя названа адна з вуліц горада [[Добруш]] ([[Гомельская вобласць]])<ref>{{Cite web|url=https://vdobrushe.by/rubriki/%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D1%8C/buhgaltar-yak-sta-kamandz-ram-partyzanskay-brygady-menem-vana-kryvenchank-nazvana-vul-ca-dobrushy.html|title=Бухгалтар, які стаў камандзірам партызанскай брыгады. Іменем Івана Крывенчанкі названа вуліца ў Добрушы|website=Добрушскi край|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507182125/https://vdobrushe.by/rubriki/%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D1%8C/buhgaltar-yak-sta-kamandz-ram-partyzanskay-brygady-menem-vana-kryvenchank-nazvana-vul-ca-dobrushy.html|archive-date=7 мая 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. * У музеі «Гомельпрамбуда» экспазіцыя, прысвечаная Герою (дакументальныя экспанаты, звязаныя з імем адважнага камбрыга і кіраўніка)<ref>{{Cite web|url=https://www.gomelpromstroy.by/corp/hist/?article=00002#a1|title=Музей Гомельпромстроя|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507182114/https://www.gomelpromstroy.by/corp/hist/?article=00002#a1|archive-date=7 мая 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://partizany.by/partisans/24685/ Кривенченко Иван Павлович]. [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны]] l443ov65gmbcp9eg2f34id5boxaz4ek 0 802701 5154624 5098912 2026-06-15T12:18:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154624 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{hlist|1990–1996|2005–цяпер}} }} '''Take That''' — англійскі поп-гурт, створаны ў [[Манчэстэр|Манчэстэры]] ў 1990 годзе. У цяперашні час у склад гурта ўваходзяць Гэры Барлоу, Говард Дональд і Марк Оўэн. У першапачатковым складзе таксама былі Джэйсан Орандж і [[Робі Уільямс]].<ref>{{Cite web|url=http://www.takethat.com|title=Official Statement|publisher=takethat.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140926060156/http://www.takethat.com/|archive-date=26 September 2014|access-date=25 September 2014|url-status=dead}}</ref> Барлоу — вакаліст і галоўны аўтар песень гурта, прычым Оўэн і Уільямс спачатку выконвалі бэк-вакал, а Дональд і Орандж выконвалі ў асноўным ролю танцораў.<ref>{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/olympics/olympic-news/gary-barlow-leads-amazing-show-from-take-that--a-week-after-losing-daughter-8037278.html|title=Gary Barlow leads amazing show from Take That – a week after losing daughter|website=Evening Standard|date=13 August 2012|access-date=22 November 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.metro.co.uk/music/840725-robbie-williams-reunites-with-captain-gary-barlow|title=Robbie Williams reunites with 'captain' Gary Barlow for Help the Heroes gig|website=Metro|date=13 September 2010|location=UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20121205062051/http://www.metro.co.uk/music/840725-robbie-williams-reunites-with-captain-gary-barlow|archive-date=5 December 2012|access-date=30 May 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11733276|work=BBC News|title=Take That progress: Robbie shines but Gary's in charge|date=12 November 2010}}</ref> У {{Не перакладзена 3|UK singles chart|брытанскім чарце сінглаў|4=UK singles chart}} было 28 сінглаў гурта, якія трапілі ў топ-40, 20 сінглаў, якія трапілі ў топ-10, і 17 сінглаў, якія трапілі ў топ-5,<ref>{{Cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/_/take%20that/|title=Official Charts Company for the UK Take That Archive database|publisher=Officialcharts.com|access-date=22 November 2012}}</ref> 12 з якіх дасягнулі першага месца. У іх таксама дзевяць альбомаў, якія занялі першыя месцы ў {{Не перакладзена 3|UK Albums Chart|брытанскім чарце альбомаў|4=UK Albums Chart}}.<ref>{{Cite web|url=http://xfactor.itv.com/2011/news/story/read_mr-nice-guy_item_100009.htm|title=X Factor Official Stats|publisher=Xfactor.itv.com|access-date=11 October 2011}}</ref> Гурт атрымаў восем [[BRIT Awards|прэмій Brit Awards]], у тым ліку як найлепшы брытанскі гурт і найлепшы брытанскі канцэртны выканаўца.<ref>{{cite news|title=Take That confirm 2015 Brits performance|url=https://www.bbc.co.uk/news/newsbeat-30877630|agency=BBC|date=24 July 2015}}</ref><ref name="Best Group">{{cite news|first=Alexandra|last=Topping|url=https://www.theguardian.com/music/2011/feb/15/brit-awards-2011-take-that|title=Brit awards 2011: Take That win best British group 21 years after their debut|work=[[The Guardian]]|date=15 February 2011|access-date=18 July 2011|location=London}}</ref> У 2012 годзе яны атрымалі прэмію Ivor Novello Award за выдатны ўклад у брытанскую музыку.<ref name="takethat1">{{Cite web|url=http://www.takethat.com/news/2012/05/take-that-win-at-the-57th-ivor-novello-awards|title=Take That Official Ivor Novello Outstanding Contribution Award|publisher=Takethat.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316225932/http://www.takethat.com/news/2012/05/take-that-win-at-the-57th-ivor-novello-awards|archive-date=16 March 2014|access-date=30 July 2012|url-status=dead}}</ref> Паводле звестак [[Брытанская асацыяцыя вытворцаў фанаграм|Брытанскай фанаграфічнай асацыяцыі]] (BPI), Take That прадаў 14,4 мільёна альбомаў і 14,6 мільёна сінглаў у Вялікабрытаніі.<ref>{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx|title=Certified Awards|publisher=Bpi.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627040702/https://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx|archive-date=27 June 2019|access-date=4 March 2019|url-status=dead}}</ref> Уільямс пакінуў гурт у 1995 годзе, а чацвёра астатніх удзельнікаў завяршылі сваё сусветнае турнэ і выпусцілі апошні сінгл, перш чым гурт распаўся ў 1996 годзе. Пасля здымак дакументальнага фільма пра гурт у 2005 годзе і выпуску новага альбома найлепшых хітоў, квартэт Take That без Уільямса афіцыйна абвясціў пра турнэ па Вялікабрытаніі ў 2006 годзе пад назвай The Ultimate Tour. 9 мая 2006 года было абвешчана, што гурт зноў збіраецца запісаць новы матэрыял разам. Іх чацвёрты студыйны альбом ''Beautiful World'' выйшаў у 2006 годзе, а ў 2008 годзе — альбом ''The Circus''. Гурт дасягнуў новага поспеху як квартэт, трапіўшы ў чарты ў Вялікабрытаніі і Еўропе, прадаўшы больш за 45 мільёнаў запісаў па ўсім свеце.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/music-news/9411546/Gary-Barlow-to-receive-music-industry-honour.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/music-news/9411546/Gary-Barlow-to-receive-music-industry-honour.html|archive-date=11 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|first=Matthew|last=Macaulay|title=Gary Barlow to receive music industry honour|publisher=Telegraph.co.uk|date=19 July 2012|access-date=22 November 2012|location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-22353613|title=Mark Owen swaps Take That for Doing Nothing|work=BBC|access-date=30 November 2018|date=3 May 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/news/local-news/aberdare/2011/03/10/birthday-mum-delighted-to-win-take-that-tickets-91466-28294026/|title=Birthday mum delighted to win Take That tickets – Aberdare – Local Welsh News – News|first=Linda|last=Elias|date=10 March 2011|publisher=WalesOnline|access-date=18 July 2011}}</ref> Уільямс вярнуўся ў Take That у 2010 годзе для запісу шостага студыйнага альбома гурта ''Progress''. Выпушчаны 15 лістапада таго ж года, гэта быў першы альбом з новым матэрыялам, у якім удзельнічаў арыгінальны склад Take That з часоў іх альбома 1995 года ''Nobody Else''. Ён стаў самым хутка прадаваным альбомам 21-га стагоддзя<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/470392/take-that-re-release-tops-uk-album-chart-example-single-remains-at-no-1|title=Take That Re-Release Tops U.K. Album Chart; Example Single Remains at No. 1|magazine=Billboard.com|date=14 September 2009|access-date=18 July 2011}}</ref> і другім па хуткасці прадаваным альбомам у гісторыі Вялікабрытаніі<ref>{{cite news|last=McLean|first=Craig|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/8538470/Take-That-interview.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/8538470/Take-That-interview.html|archive-date=11 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Take That interview|newspaper=Telegraph|date=29 May 2011|access-date=18 July 2011|location=London}}</ref>. У 2014 годзе гурт запісаў сёмы студыйны альбом, на гэты раз у складзе трыа без Уільямса і Оранджа. Альбом пад назвай ''III'' выйшаў у лістападзе 2014 года і стаў сёмым альбомам гурта, які заняў першае месца ў хіт-парадах. Яму папярэднічаў сінгл «These Days», які стаў 12-м сінглам гурта, які заняў першае месца ў брытанскіх чартах.<ref>{{cite news|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/take-that-score-sixth-uk-number-1-album-with-iii-3337/|title=Take That achieve number 1 album|date=7 December 2014|publisher=Official Charts Company}}</ref> На цырымоніі ўручэння прэміі Brit Awards 2011 года яны перамаглі ў намінацыі «Лепшы брытанскі гурт». У 2012 годзе ''[[Forbes]]'' назваў іх пятымі па заробках музычнымі зоркамі ў свеце.<ref>{{cite news|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a441812/forbes-music-rich-list-take-that-top-bieber-rihanna-jay-z-and-gaga.html|title=Forbes Music Rich List: Take That top Bieber, Rihanna, Jay-Z and GaGa|last=Corner|first=Lewis|work=[[Digital Spy]]|date=29 November 2012}}</ref> Гурт выступіў на цырымоніі закрыцця Алімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане, сыграўшы «Rule the World», пакуль [[алімпійскі агонь]] згасаў. У тым жа годзе кампанія Official Charts Company апублікавала спіс самых прадаваных сінглаў выканаўцаў у гісторыі брытанскіх музычных чартаў, і Take That занялі 15-е месца ў агульным заліку, што зрабіла іх самым паспяховым бойз-бэндам у гісторыі брытанскіх чартаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/official-singles-charts-biggest-selling-artists-of-all-time-revealed__2162/|title=Official Singles Charts' biggest selling artists of all time revealed|publisher=Officialcharts.com|access-date=22 November 2012}}</ref> [[Файл:TakeThatDianaConcert.JPG|злева|міні|Take That на ''Канцэрце для Дыяны'', прысвечаным памяці [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]], на [[Уэмблі|стадыёне «Уэмблі»]] 1 ліпеня 2007 года]] [[Файл:Take_That_performing_in_Trani,_Apulia,_Italy_(11_July_2024)_(11).jpg|міні|Гурт выступае ў рамках еўрапейскага тура This Is Life летам 2024 года]] == Іншыя медыя і дабрачыннасць == У красавіку 2006 года кампанія [[EMI]] выдала ліцэнзію на выкарыстанне песень гурта ў мюзікле «''Never Forget''»<ref name="relightfire" />, заснаваным на песнях гурта 1990-х гадоў. Гурт Take That апублікаваў, а пазней выдаліў заяву на сваім сайце, у якой дыстанцыяваўся ад яго<ref name="relightfire" />. Гурт Take That напісаў і запісаў загалоўную песню «Rule the World» для фільма ''«Stardust''» рэжысёра Мэцью Вона, які выйшаў у кінатэатрах па ўсім свеце ў кастрычніку 2007 года. У 2007 годзе іх песня «Back for Good» была выкарыстана ў якасці саўндтрэка да папулярнай карэйскай драмы ''«Coffee Prince»''. Гурт Take That прадставіў уласнае тэлешоу ''«Take That Come to Town»'', у якім яны выканалі некаторыя са сваіх хітоў. У шоу таксама былі прадстаўлены камедыйныя скетчы з адной з альтэр-эга камедыянта Пітэра Кея, Джэральдзін МакКуін. Яно выйшла ў эфір 7 снежня 2008 года на канале ITV1. [[Sony]] выпусціла відэагульню ''SingStar Take That'' у 2009 годзе для [[PlayStation 3]]. [[Файл:"Paddington_That",_Paddington_Bear,_The_O2_-_geograph.org.uk_-_4294127.jpg|міні|Статуя мядзведзя Падынгтана, якая належыла гурту, была прададзена на аўкцыёне для збору сродкаў для дабрачыннай арганізацыі NSPCC.]] У лістападзе 2010 года тэлеканал ITV паказаў чорна-белы дакументальны фільм ''«Take That: Look Back, Don't Stare»'', прысвечаны першай сумеснай працы гурта за 15 гадоў. У серыі інтэрв'ю ўдзельнікі гурта азіраюцца на свае дасягненні, а таксама глядзяць у будучыню.<ref>{{Cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/tv/news/a284175/itv1-to-screen-take-that-documentary.html|title=Paul Millar Digital Spy 26 October 2010|website=Digital Spy|date=26 October 2010|location=UK|access-date=30 May 2011}}</ref> 18 лістапада 2010 года Уільямс і Барлоу ўпершыню разам з'явіліся ў прамым эфіры на тэлебачанні ў праграме ''Popstars'' у Германіі, выканаўшы свой хіт «Shame». У 2011 годзе песня гурта «Love Love» была выкарыстана ў тытрах фільма 2011 года ''«Людзі Ікс: Першы клас''», а пазней «When We Were Young» была абраная галоўнай тэмай фільма ''«Тры мушкецёры''» 2011 года. У 2015 годзе песня «Get Ready for It» з іх альбома ''III'' была абраная загалоўнай тэмай фільма ''[[kingsman: Сакрэтная служба|«Kingsman: Сакрэтная служба»]]''. У 2014 годзе гурт распрацаваў статую мядзведзя Падынгтана, якая была выстаўлена каля [[O2 Арэна (Лондан)|арэны O2]] у Лондане (адна з 50 статуй, размешчаных па ўсім горадзе). Статуі былі прададзеныя на аўкцыёне, каб сабраць сродкі для Нацыянальнага таварыства па прадухіленні жорсткага абыходжання з дзецьмі (NSPCC).<ref>{{cite news|last=Marcus|first=Lilit|date=24 November 2014|title=Why Paddington Bear Statues Have Taken Over London|work=Condé Nast|url=https://www.cntraveler.com/galleries/2014-11-24/paddington-bear-statues-taken-over-london-david-beckham-benedict-cumberbatch|access-date=24 November 2023}}</ref> У 2017 годзе гурт Take That выпусціў мюзікл ''«The Band»'', напісаны Цімам Фёртам, у якім удзельнічаюць пяць пераможцаў шоў «''Let It Shine»'' і некаторыя з самых вялікіх хітоў гурта. Гурт Take That, у тым ліку Робі Уільямс, быў названы выканаўчымі прадзюсарамі.<ref>{{cite news|title=Take That musical The Band has bust box office records and we were at the launch|url=https://www.chroniclelive.co.uk/whats-on/theatre-news/take-musical-band-bust-box-12839502|work=[[Evening Chronicle]]|date=3 April 2017|first=David|last=Whetstone}}</ref><ref>{{cite news|title=Take That confirm their musical The Band is extending tour with NEW dates for north west|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/whats-on/theatre-news/take-that-band-musical-tour-14139779|work=[[Manchester Evening News]]|date=11 January 2018|first=Dianne|last=Bourne}}</ref> Музыка гурта рэгулярна гучыць у шоу ''«Derry Girls»'' на канале Channel 4, асабліва ў трэцім эпізодзе другога сезона, калі галоўныя героі ўцякаюць на канцэрт Take That у Белфасце ў 1993 годзе; у эпізодзе паказаны музычны кліп на песню «Pray», а заканчваецца ён кадрамі выканання гуртом песні «Everything Changes». == Артыстызм == На пачатку сваёй кар'еры Take That былі вядомыя сваімі тусовачнымі гімнамі, такімі як «Do What U Like», і больш сталымі баладамі, такімі як «A Million Love Songs» і «Back for Good». Пасля ўз'яднання ў 2006 годзе яны сталі больш эксперыментальнымі: іх альбомы ''Beautiful World'' і ''The Circus,'' якія выйшлі пасля 2006 года, утрымлівалі «стадыённы поп-рок», у той час як альбом ''Progress'' у асноўным схіляўся да электрапопу.<ref name="MMagazine.29Jun2012">{{cite news|title=Everything Changes — Take That|url=https://www.m-magazine.co.uk/features/everything-changes-take-that/|work=M Magazine|issue=44|pages=19–21|publisher=[[PRS for Music]]|date=28 June 2012|first=Christopher|last=Barrett|access-date=31 July 2018|archive-date=6 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706081201/https://www.m-magazine.co.uk/features/everything-changes-take-that/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Take That: Friends reunited|url=https://www.theguardian.com/music/2010/nov/06/take-that-interview-reunion-tour|work=[[The Guardian]]|date=6 November 2010|first=Alexis|last=Petridis}}</ref> Пасля таго, як СМІ назвалі гурт «каралямі вяртання» за іх вельмі паспяховае ўз'яднанне, гурт атрымаў шырокую пахвалу за сваё плаўнае пераўтварэнне з падлеткавых куміраў у «мужчынскі гурт» без празмернай залежнасці ад настальгіі,<ref name="Guardian.27Jun2008">{{cite news|title=The boy band is dead|url=https://www.theguardian.com/culture/2008/jun/27/filmandmusic1.filmandmusic|work=[[The Guardian]]|date=27 June 2008|first=Jude|last=Rogers|author-link=Jude Rogers}}</ref> замест гэтага дэманструючы больш сталы вобраз і гучанне<ref>{{cite news|title=Can you really go back home again?|url=https://motley.ie/can-you-really-go-back-home-again/|work=[[Motley Magazine]]|publisher=[[University College Cork]]|date=24 November 2012|first=Eimear|last=Hurley}}</ref><ref>{{cite news|title=Take That: style icons for older men|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/dec/21/take-that-style-older-men|work=[[The Guardian]]|date=21 December 2010|first=Simon|last=Mills}}</ref><ref>{{cite news|title=Concert review: Take That|url=https://thewest.com.au/entertainment/music-reviews/concert-review-take-that-ng-b88654900z|work=[[The West Australian]]|date=13 November 2017|first=Andrew|last=Baillie}}</ref><ref>{{cite news|title=A look at the enduring appeal of Take That ahead of Dubai gigs|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/a-look-at-the-enduring-appeal-of-take-that-ahead-of-dubai-gigs-1.60906|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=26 October 2015|first=Rob|last=Garratt}}</ref><ref>{{cite news|title=Review: Take That's nostalgic show a hit with Dubai audience|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/review-take-that-s-nostalgic-show-a-hit-with-dubai-audience-1.640952|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=31 October 2015|first=Rob|last=Garratt}}</ref> і пераасэнсоўваючы сябе, захоўваючы пры гэтым сваю мастацкую цэласнасць.<ref>{{cite news|title=Flashback: Take That's comeback album Beautiful World is 10 years old|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/flashback-take-thats-comeback-album-beautiful-world-is-10-years-old__15431/|first=Justin|last=Myers|access-date=July 24, 2025|publisher=[[Official Charts Company]]|date=7 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Salford academics discuss Take That's comeback success|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/whats-on/film-and-tv/salford-academics-discuss-take-thats-861961|work=[[Manchester Evening News]]|date=1 June 2011|first=Paul|last=Taylor}}</ref> Джуд Роджэрс з газеты ''[[The Guardian]]'' пракаментаваў поспех гурта Take That пасля ўз'яднання, улічваючы серыю ўз'яднанняў яго калег з 1990-х гадоў: «Толькі Take That пранікаюць у шырэйшую свядомасць поп-музыкі, становячыся хутчэй мужчынскім, чым бойз-бэндам, спяваючы сталыя, сапраўдныя поп-песні, якія перасякаюць пакаленні».<ref name="Guardian.27Jun2008" /> Take That таксама атрымалі прызнанне крытыкаў і папулярнасць як выдатныя канцэртныя выканаўцы.<ref>{{cite news|title=In Tel Aviv, Take That Proved It Could Be Magic Regardless of Age|url=https://www.haaretz.com/life/in-tel-aviv-take-that-proved-it-could-be-magic-regardless-of-age-1.5627112|work=[[Haaretz]]|date=29 November 2017|first=Avshalom|last=Halutz|access-date=13 лютага 2026|archive-date=30 ліпеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730110714/https://www.haaretz.com/life/in-tel-aviv-take-that-proved-it-could-be-magic-regardless-of-age-1.5627112|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Take That review – master crowdpleasers deliver a flaming carnival of pop|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/12/take-that-review-hydro-glasgow|work=[[The Guardian]]|date=12 May 2017|first=Malcolm|last=Jack}}</ref><ref>{{cite news|title=Radio 2 – Live in Hyde Park review: Take That's old moves save party hit by technical problems|url=https://www.standard.co.uk/go/london/music/radio-2-live-in-hyde-park-review-take-that-s-old-moves-save-party-hit-by-technical-problems-a3682796.html|work=[[London Evening Standard]]|date=11 September 2017|first=Elizabeth|last=Aubrey}}</ref><ref>{{cite news|title=REVIEW: Take That get fans revved up on Greatest Hits Live 2019 tour|url=https://heatworld.com/entertainment/music/take-that-greatest-hits-tour-review/|work=[[Heat (magazine)|Heat]]|date=15 April 2019|first=Carl|last=Smith}}</ref> Іх канцэртныя туры па краіне былі апісаны як «адны з самых яркіх, вынаходлівых і экстравагантных поп-тураў».<ref>{{cite news|title=Take That: From boy band to national treasures|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2dYGrJsSP9v06WLSSvMVp6d/take-that-from-boy-band-to-national-treasures|publisher=[[BBC]]|date=4 June 2014}}</ref> Акрамя кавераў, увесь іх матэрыял напісаны самімі ўдзельнікамі; Барлоу першапачаткова быў асноўным аўтарам песень і меў выключную аўтарскую прыпіску, але з тых часоў іншыя ўдзельнікі прынялі больш актыўны ўдзел у працэсе стварэння і вытворчасці, у тым ліку ігралі на інструментах.<ref name="MMagazine.29Jun2012" /> == Удзельнікі == === Дзеючыя === * Гэры Барлоу <small>(1990–1996, 2005–цяпер)</small> * Говард Дональд <small>(1990–1996, 2005–цяпер)</small> * Марк Оўэн <small>(1990–1996, 2005–цяпер)</small> === Былыя === * Джэйсан Орандж <small>(1990–1996, 2005–2014)</small> * [[Робі Уільямс]] <small>(1990–1995, 2010–2014)</small> '''Храналогія'''{{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:110 bottom:55 top:05 right:10 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1990 till:06/09/2025 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = increment:3 start:1990 ScaleMinor = increment:1 start:1990 Colors = id:Gary value:Red id:Howard value:Yellow id:Jason value:Orange id:Mark value:Green id:Robbie value:Blue id:album value:black legend:Студыйны_альбом id:other value:gray(0.7) legend:Іншы_рэліз LineData = layer:back at:17/08/1992 color:album at:11/10/1993 color:album at:08/05/1995 color:album at:25/03/1996 color:other at:14/11/2005 color:other at:24/11/2006 color:album at:01/12/2008 color:album at:15/11/2010 color:album at:13/06/2011 color:other at:01/12/2014 color:album at:20/11/2015 color:other at:24/03/2017 color:album at:23/11/2018 color:other at:24/11/2023 color:album at:24/05/2024 color:other BarData = bar:Gary text:"Гэры Барлоу" bar:Howard text:"Говард Дональд" bar:Jason text:"Джэйсан Орандж" bar:Mark text:"Марк Оўэн" bar:Robbie text:"Робі Уільямс" PlotData= width:11 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:Gary from:01/01/1990 till:02/04/1996 color:Gary bar:Gary from:01/09/2005 till:end color:Gary bar:Howard from:01/01/1990 till:02/04/1996 color:Howard bar:Howard from:01/09/2005 till:end color:Howard bar:Jason from:01/01/1990 till:02/04/1996 color:Jason bar:Jason from:01/09/2005 till:24/09/2014 color:Jason bar:Mark from:01/01/1990 till:02/04/1996 color:Mark bar:Mark from:01/09/2005 till:end color:Mark bar:Robbie from:01/01/1990 till:17/07/1995 color:Robbie bar:Robbie from:15/07/2010 till:27/04/2014 color:Robbie }} == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Намінант ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Рэзультат ! scope="col" class="unsortable"| Крыніцы |- !scope="row"|[[Billboard Music Awards]] | [[2012 Billboard Music Awards|2012]] | Яны самі | [[Billboard Music Award for Top Touring Artist|Top Touring Artist]] | {{Намінацыя}} | <ref>https://web.archive.org/web/20120524031226/http://www.mtv.co.uk/news/billboard-music-awards/355033-adele-billboard-awards-2012-lmfao-justin-bieber-winners-list</ref> |- !scope="row" rowspan=18|[[Brit Awards]] | rowspan=4|[[1993 Brit Awards|1993]] | Яны самі | [[Brit Award for Best New Artist|British Breakthrough Act]] | {{Намінацыя}} | rowspan=4|<ref>{{cite web | url=https://www.brits.co.uk/history/shows/1993 | title=History | website=Brits.co.uk | access-date=2 June 2022 | archive-date=21 October 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121021164946/http://www.brits.co.uk/history/shows/1993 | url-status=dead }}</ref> |- | "[[It Only Takes a Minute]]" | rowspan=4|[[Brit Award for British Single|British Single of the Year]] | {{Намінацыя}} |- | "A Million Love Songs" | {{Намінацыя}} |- | "Could It Be Magic" | {{Перамога}} |- | rowspan=3|[[1994 Brit Awards|1994]] | rowspan=2|"Pray" | {{Перамога}} | rowspan=3|<ref>{{cite web | url=https://www.brits.co.uk/history/shows/1994 | title=History | website=Brits.co.uk | access-date=2 June 2022 | archive-date=9 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210509010441/https://www.brits.co.uk/history/shows/1994 | url-status=dead }}</ref> |- | [[Brit Award for British Video of the Year|British Video of the Year]] | {{Перамога}} |- | Яны самі | [[Brit Award for British Group|British Group]] | {{Намінацыя}} |- | rowspan=2|[[1996 Brit Awards|1996]] | rowspan=2|"Back for Good" | [[Brit Award for British Video of the Year|British Video of the Year]] | {{Намінацыя}} | rowspan=2|<ref>{{cite web | url=https://www.brits.co.uk/history/shows/1996 | title=History | website=Brits.co.uk | access-date=2 June 2022 | archive-date=21 October 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121021165008/http://www.brits.co.uk/history/shows/1996 | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan=3|[[Brit Award for British Single|British Single of the Year]] | {{Перамога}} |- | [[2007 Brit Awards|2007]] | "Patience" | {{Перамога}} | <ref>{{cite web | url=https://www.brits.co.uk/history/shows/2007 | title=History | website=Brits.co.uk | access-date=2 June 2022 | archive-date=21 March 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190321085819/https://www.brits.co.uk/history/shows/2007 | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan=4|[[2008 Brit Awards|2008]] | "Shine" | {{Перамога}} | rowspan=4|<ref>{{cite web | url=https://www.brits.co.uk/history/shows/2008 | title=History | website=Brits.co.uk | access-date=2 June 2022 | archive-date=27 October 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201027060628/https://www.brits.co.uk/history/shows/2008 | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan=2|Яны самі | British Live Act | {{Перамога}} |- | [[Brit Award for British Group|British Group]] | {{Намінацыя}} |- | ''Beautiful World'' | [[Brit Award for British Album of the Year|British Album of the Year]] | {{Намінацыя}} |- | [[2009 Brit Awards|2009]] | Яны самі | [[Brit Award for British Group|British Group]] | {{Намінацыя}} | <ref>{{cite web | url=https://www.officialcharts.com/chart-news/brit-awards-2009-the-full-list-of-winners-and-nominees__18126/ | title=BRIT Awards 2009: The full list of winners and nominees | website=[[Official Charts Company|Official Charts]] }}</ref> |- | [[2010 Brit Awards|2010]] | ''[[The Beatles]] Medley'' | Live Performance of 30 Years | {{Намінацыя}} | <ref>{{cite web | url=https://www.officialcharts.com/chart-news/brit-awards-2010-the-full-list-of-winners-and-nominees__18123/ | title=BRITs rewind 2010: Gaga dominates, Spice Girls return | website=[[Official Charts Company|Official Charts]] }}</ref> |- | rowspan=2|[[2011 Brit Awards|2011]] | Яны самі | [[Brit Award for British Group|British Group]] | {{Перамога}} | rowspan=2|<ref>{{cite web | url=https://www.officialcharts.com/chart-news/brit-awards-2011-the-full-list-of-winners-and-nominees__18122/ | title=BRIT Awards 2011: The full list of winners and nominees | website=[[Official Charts Company|Official Charts]] }}</ref> |- | ''Progress'' | [[Brit Award for British Album of the Year|British Album of the Year]] | {{Намінацыя}} |- !scope="row" rowspan=4|[[Echo Music Prize]] | [[:de:Echoverleihung 1995|1995]] | rowspan=4|Яны самі | rowspan=4|Best International Group | {{Намінацыя}} | rowspan=4|<ref>https://echopop-archiv.de/nominierte-und-gewinner/</ref> |- | [[:de:Echoverleihung 1996|1996]] | {{Намінацыя}} |- | [[:de:Echoverleihung 2009|2009]] | {{Намінацыя}} |- | [[:de:Echoverleihung 2011|2011]] | {{Перамога}} |- !scope="row" rowspan=10|[[Ivor Novello Awards]] | rowspan=3|1994 | "Pray" | Best Contemporary Song | {{Перамога}} | rowspan=3|<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://ivorsacademy.com/awards/the-ivors/archive/|title=Archive &#124; The Ivors &#124; The Ivors Academy &#124; Champions of Music Creators|website=The Ivors Academy|access-date=9 June 2022|archive-date=8 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408110558/https://ivorsacademy.com/awards/the-ivors/archive/|url-status=dead}}</ref> |- | Гэры Барлоу | Songwriter of the Year | {{Перамога}} |- | "Babe" | rowspan=2|The Best Selling Song | {{Намінацыя}} |- | rowspan=4|1996 | rowspan=4|"Back for Good" | {{Перамога}} | rowspan=4|<ref name="auto1"/> |- | Most Performed Work | {{Перамога}} |- | International Hit of the Year | {{Намінацыя}} |- | Best Song Musically & Lyrically | {{Намінацыя}} |- | 2008 | "Shine" | Most Performed Work | {{Перамога}} | <ref name="auto1"/> |- | rowspan=2|2012 | Яны самі | Outstanding Contribution to British Music | {{Перамога}} | rowspan=2|<ref name="auto1"/> |- | "The Flood" | Most Performed Work | {{Намінацыя}} |- !scope="row" rowspan=2|[[MTV Europe Music Awards]] | [[1994 MTV Europe Music Awards|1994]] | rowspan=2|Яны самі | [[MTV Europe Music Award for Best Group|Best Group]] | {{Перамога}} | <ref>{{cite web | title=Billboard | date=5 November 1994 | url=https://books.google.com/books?id=YwgEAAAAMBAJ&pg=PA23 }}</ref> |- | [[1995 MTV Europe Music Awards|1995]] | [[MTV Europe Music Award for Best Live Act|Best Live Act]] | {{Перамога}} | <ref>{{cite web | title=Billboard | date=5 November 1994 | url=https://books.google.com/books?id=YwgEAAAAMBAJ&pg=PA23 }}</ref> |- !scope="row"|[[MTV Video Music Awards]] | [[1994 MTV Video Music Awards|1994]] | "Babe" | [[MTV Video Music Award for International Viewer's Choice|International Viewer's Choice]] | {{Перамога}} | <ref>https://www.upi.com/Archives/1994/07/14/MTV-video-music-awards-nominations-announced/1793774158400/</ref> |- !scope="row"|[[Popjustice £20 Music Prize]] | 2011 | "The Flood" | Best British Pop Single | {{Намінацыя}} | <ref>{{cite web | url=https://www.popjustice.com/twentyquidmusicprize/ | title=The Popjustice Twenty Quid Music Prize • Popjustice | access-date=1 June 2022 | archive-date=22 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160322062831/https://www.popjustice.com/twentyquidmusicprize/ | url-status=dead }}</ref> {{End box}}  == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Take That &amp;amp; Party'' (1992) * ''Everything Changes'' (1993) * ''Nobody Else'' (1995) * ''Beautiful World'' (2006) * ''The Circus'' (2008) * ''Progress'' (2010) * ''III'' (2014) * ''Wonderland'' (2017) * ''This Life'' (2023) '''Міні-альбомы''' * ''Progressed'' (2011) == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.takethat.com/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=у}} * [http://www.takethat.com.cn Кітайскі фанацкі сайт] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выканаўцы Universal Music Group]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Дэнс-поп-гурты]] [[Катэгорыя:Take That]] [[Катэгорыя:Поп-гурты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] j1mkmfggthqy2frm7fbte41se5nt7nr 0 802733 5154786 5107107 2026-06-16T02:54:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5154786 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Трутнеў}} {{мастак}} '''Іва́н Пятро́віч Тру́тнеў''' ({{lang-ru|{{#statements:P1559}}}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі жывапісец і педагог. Заснавальнік і загадчык [[Віленская рысавальная школа|Віленскай рысавальнай школы]], якая значна паўплывала на развіццё мастацтва ў [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літве]]. Творчая спадчына звязана з Беларуссю{{Пераход|Творчасць}}. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Ivan Trutnev - Cross procession.jpg|міні|злева|Хрэсны ход на вадохрышча ў вёсцы, 1858. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск'']] Нарадзіўся ў сям’і селяніна [[Калужская губерня|Калужскай губерні]]. У 1845 годзе паступіў у [[Расійскі дзяржаўны мастацка-прамысловы ўніверсітэт імя С. Г. Строганава|мастацкую школу графа Строганава]] ў [[Масква|Маскве]]. Скончыў яе ў 1849 годзе з атэстатам настаўніка малявання. У 1851–1858 гадах працягнуў навучанне ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскай акадэміі мастацтваў]] у студыі батальнага жанру ў прафесара [[Багдан Паўлавіч Вілевальдэ|Багдана Вілевальдэ]]. У 1852–1854 гадах на выстаўках студэнцкіх прац карціны «Хворы салдат і французы ля агню», «Гульня ў шкарпэткі», «Гульня ў жмуркі» (куплена [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]], 1854) узнагароджваліся срэбнымі і залатымі медалямі. За працу «Селянін бласлаўляе свайго сына ў апалчэнне» ў 1855 годзе атрымаў залаты медаль. Карціну, якая мела характар не столькі гісторыка-батальнага жанру, але бытавой сцэны, набыў вядомы прадпрымальнік [[Васіль Аляксандравіч Кокараў|Васіль Кокараў]]. У час заканчэння курсу акадэміі, Трутнеў напісаў «Хрэсны ход у вёсцы» (1858). Работа была ўзнагароджана [[Вялікі залаты медаль Імператарскай акадэміі мастацтваў|вялікім залатым медалём]], які даваў права на працягу шасці гадоў на сродкі акадэміі ўдасканальваць мастацкія ўменні за мяжой. Да ад’езду за мяжу выконваў даручэнні знакамітага калекцыянера [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Паўла Траццякова]]. 1860–1865 гады правёў у падарожжах Еўропай, наведаўш [[Вена|Вену]], [[Парыж]], [[Дрэздэн]], [[Антверпен]]{{sfn|Беляев|2018|с=273}}. У 1868 годзе атрымаў званне акадэміка Імператарскай акадэміі мастацтваў{{sfn|Булгаков|1890|с=208—210}}{{sfn|Беляев|2018|с=273}}. === Вільня === [[Файл:Vilnia, Vialla-Zamkavaja hara. Вільня, Вяльля-Замкавая гара (I. Trutnev, 1870).jpg|міні|Вільня, Замкавая гара, 1870]] У 1866 годзе пачаў працаваць настаўнікам малявання і каліграфіі ў [[Віцебская мужчынская гімназія|Віцебскай мужчынскай гімназіі]]. У тым жа годзе атрымаў запрашэнне папячыцеля [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]] [[Іван Пятровіч Карнілаў|Івана Карнілава]] арганізаваць у [[Вільня|Вільні]] школу малявання, каб «мясцовае мастацтва» «адлілося ў рускія формы», пагатоў, што, паводле слоў [[Аляксандр Іванавіч Мілавідаў|Аляксандра Мілавідава]], у краі не было «ніводнай рускай мастацкай майстэрні, нельга было знайсці жывапісца для ікон, іканастаса і насценнага роспісу праваслаўных цэркваў». З 1866 года Трутнеў выкладаў у Вільні чыстапісанне, маляванне і чарчэнне ў прагімназіі, рэальным вучылішчы, гімназіі, на бясплатных класах тэхнічнага малявання і чарчэння для рамеснікаў, кіраваў школай малявання. === Творчая дзейнасць === Трутнеў быў пастаянным удзельнікам выставак, якія арганізоўвалі мастакі-[[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак|перасоўнікі]] і пецярбургская Акадэміяй мастацтваў. У 1868 годзе за карціны, напісаныя ў Вільні, рада Акадэміі мастацтваў надало яму званне акадэміка. У Вільні пісаў віды горада і ваколіц, жанравыя палотны на мясцовыя тэмы «Літоўская карчма», «Таўкучы рынак у Вільні», «Казіміраўскі кірмаш», «Плытагоны на рацэ Віліі», «Гвалт» (1905), сцэны яўрэйскага жыцця «Напярэдадні шабашу», «Падвальныя трушчобы», «Яўрэі ў сінагозе», карціны царкоўна-гістарычнага зместу («[[Віленскія пакутнікі|Святога віленскага пакутніка Антонія]] вядуць на пакаранне») і афіцыёзныя сцэны («Візіт [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]] у Музей старажытнасцей у Вільні»), афіцыйныя акадэмічныя партрэты найвышэйшых чыноўнікаў — папячыцеля Віленскай навучальнай акругі [[Мікалай Аляксандравіч Сергіеўскі (сенатар)|Мікалая Сергіеўскага]], віленскага генерал-губернатара [[Віталь Мікалаевіч Троцкі|Віталь Троцкага]], заступніка праваслаўя ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] князя [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанціна Астрожскага]], мітрапаліта Літоўскага і Віленскага [[Іосіф (Сямашка)|Іосіфа (Сямашкі)]], партрэты блізкіх яму людзей. Значная спадчына графічных работ («Хурман», «Багамольцы Кальварыі»). Трутнеў сумесна з [[Васіль Васільевіч Гразноў|Васілём Гразновым]] і акадэмікам [[Мацвей Афанасьевіч Чыжоў|Мацвеем Чыжовым]] распрацаваў праект [[Помнік Міхаілу Мураўёву|помніка Міхаілу Мураўёву]] ў Вільні, закладзенага ў 1897 годзе. === Іканапіс === Асобная вобласць творчасці Трутнева — іконы для цэркваў гарадоў заходніх губерняў [[Коўна|Коўні]], [[Мінск|Мінска]], [[Гродна|Гродні]], [[Чарнігаў|Чарнігава]], [[Хэлм|Хэлма]] (3 іканастасы), [[Люблін|Любліна]] (2 іканастасы), у [[Варшава|варшаўскай]] турме. За бясплатнае распісванне іканастаса для варшаўскай турэмнай царквы ў 1877 годзе ўзнагароджаны ордэнам [[Ордэн Святой Ганны|Святой Ганны]] 2-й ступені. У 1891 годзе перадаў ікону [[Гаўрыіл Беластоцкі|Гаўрыіла Беластоцкага]] ў [[Слуцкі Троіцкі манастыр|Слуцкі Свята-Троіцкага манастыр]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://oroik.by/svyaty-pakutnik-dzicya-ga%D1%9Eryil-belastocki/|title=Святы пакутнік дзіця Гаўрыіл Беластоцкі|last=|website=Белорусский экзорхат московского патриархата. Синодальный отдел религиозного образования и катехизации|date=2022-05-16|access-date=2026-02-25}}</ref>. Некалькі ікон і іканастасаў работы Трутнева былі ў віленскай царкве [[Віленскі Свята-Духаўскі манастыр|Свята-Духава манастыра]], капліцах 1-й гімназіі, жаночага Марыінскага вучылішча, у царкве [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]] (будавалася ў 1901–1904). Буйная работа Трутнева — 73 іконы ў пяціярусным іканастасе ([[Ефрасіння Полацкая|Святая Еўфрасіння Полацкая]], [[Аляксандр Яраславіч Неўскі|Святы Аляксандр Неўскі]] і іншыя святыя, якія мелі дачыненне да праваслаўнай традыцыі зямель былога Вялікага Княства Літоўскага) віленскага [[Прачысценскі сабор (Вільня)|Прэчысценскага сабора]] (старастам якога ён быў больш за дваццаць гадоў). === Віленская школа малявання === Галоўнай заслугай Трутнева ўважаецца заснаваная ім школа, якой ён і кіраваў. Яна стала асноўнай мастацкай навучальнай установай Беларусі і Літвы другой паловы XIX — пачатку XX стст. і наноў пасля перапынку ў тры дзесяцігоддзі, якія прайшлі па ліквідацыі [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] ў 1832 годзе, дала пачатак прафесійнаму мастацкаму навучанню ў краі. У школу прымалі без увагі на нацыянальнасць, саслоўе і веравызнанне; атмасфера ў школе мела дэмакратычны характар. Колькасць вучняў пастаянна расла: у 1866 годзе — 100, у 1867-м — да 110, у 1868-м — 130. Паводле падлікаў [[Аляксандр Іванавіч Мілавідаў|Аляксандра Мілавідава]], за 41 год яе наведвалі больш за 4000 чалавек, да 1912 года поўны курс скончылі 193 чалавек, з іх больш за 50 паступіла ў пецярбургскую Акадэмію мастацтваў, іншыя — у вышэйшую школу тэхнічнага малявання барона Шцігліца, у маскоўскае [[Строганаўскае вучылішча]], у акадэміі берлінскую, мюнхенскую, парыжскую. Разам з Трутневым у школе выкладалі [[Васіль Васільевіч Гразноў|Васіль Гразноў]], [[Юзаф Балзукевіч]], [[Тадас Даўгірдас]], [[Станіслаў Яроцкі]], [[Іван Рыбакоў]], [[Сяргей Южанін]], [[Мікалай Сяргееў-Корабаў]]; некаторыя з яго калег самі былі вучнямі школы. Пачатковую падрыхтоўку ў школе атрымалі мастакі (жывапісцы, графікі, скульптары, майстры мастацкай фатаграфіі) розных стыляў і творчых арыентацый, якія пакінулі заўважны след у гісторыі мастацтва [[Беларусь|Беларусі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Літва|Літвы]], [[Польшча|Польшчы]], [[Францыя|Францыі]] — [[Баляслаў Балзукевіч]], [[Юзаф Балзукевіч]], [[Канстанты Гурскі (мастак)|Канстанцін Гурскі]], [[Уладас Дыджокас]], [[Антанас Жмуйдзінавічус]], [[Юозас Зікарас]], [[Вітаўтас Кайрукшціс]], [[Жак Ліпшыц]], [[Лазар Сегал]], [[Хаім Саламонавіч Суцін|Хаім Суцін]], [[Станіслаў Флеры]], [[Браніслаў Ямант]], [[Язэп Драздовіч]], [[Рафал Яхімовіч]], [[Людамір Вікенцевіч Сляндзінскі|Людамір Слендзінскі]] і многія іншыя. За арганізацыю і кіраванне школай у 1881 годзе Трутнеў быў абраны [[Вольны супольнік|ганаровым вольным супольнікам]] Акадэміі мастацтваў{{sfn|Булгаков|1890|с=208—210}}{{sfn|Беляев|2018|с=273}}. === Грамадская дзейнасць === Акрамя творчасці і педагагічнай дзейнасці Трутнеў актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці. Быў адным з арганізатараў і сябраў праўлення віленскага Мастацкага гуртка, заснаванага ў 1901 годзе, ладзіў выстаўкі работ сваіх вучняў «без усялякай увагі на веру і народнасць», быў сябрам дабрачыннага таварыства «Добраахвотная капейка», Таварыства рупліўцаў рускай гістарычнай асветы ў памяць імператара Аляксандра III. За доблесную службу Трутнеў узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Святога Уладзіміра|Святога Уладзіміра]] 2-й, 3-й, 4-й ступеняў, [[Ордэн Святой Ганны|Святой Ганны]] 2-й і 3-й, [[Ордэн Святога Станіслава (Расійская імперыя)|Святога Станіслава]] 2-й і 3-й ступені, у 1881 годзе атрымаў чын [[Калежскі саветнік|калежскага саветніка]], у 1884-м — [[Стацкі саветнік|стацкага саветніка]], у 1908-м — [[Правадзейны стацкі саветнік|правадзейнага стацкага саветніка]]. === Апошнія гады === [[Файл:Grave of Ivan Trutnev in the Euphrosyne Cemetery in Vilnius1.JPG|міні|злева|Магіла Івана Трутнева на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках у Вільні]] У апошнія гады жыцця праз слабае здароўе і благі зрок не пісаў. Памёр 5 (17) лютага 1912 года на 85-м годзе жыцця і пахаваны на віленскіх [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня)|Ефрасіннеўскіх могілках]]. == Творчасць == [[Файл:Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (I. Trutnev, 1866).jpg|міні|Ільінская царква ў Віцебску, 1866. Бібліятэка Віленскага ўніверсітэта]] Працаваў у жанрах гістарычнага і бытавога партрэта, пейзажа. Многія працы прысвечаны побыту беларускіх і літоўскіх сялян. Творы вызначаюцца рэалістычнасцю і крытычным падыходам да адлюстравання рэчаіснасці{{sfn|БелЭн|2002|с=539}}. Выканаў замалёўкі шэрагу будынкаў [[Полацк|Полацка]], [[Віцебск|Віцебска]], [[Мсціслаў|Мсціслава]] і іншых гарадоў і мястэчак, [[Свята-Ільінская царква (Віцебск)|Ільінскай царквы ў Віцебску]] (змешчана ў кнізе [[Пампей Мікалаевіч Бацюшкаў|Пампея Бацюшкава]] «Беларусь і Літва», 1890). Сярод жывапісных твораў: «Блаславенне сына ў апалчэнне» (1855), «Хрэсны ход на вадохрышча ў вёсцы» (1857), «Народная школа», «Партрэтная ў Антверпене» (1868), «Літоўская пагранічная карчма» (1889), «Віленскія пакутнікі Антоній і Іаан» (1880-я гг.), «Сляпы кабзар», «На раку з бялізнай», «Рэвалюцыя 1905 года ў Вільні» і інш. Аўтар шэрагу партрэтаў (аўтапартрэт, партрэт М. Марцюшавай (1901), абразоў, пейзажаў («Ручай», пач. XX ст.), а таксама акварэлей, у якіх увасобіў гістарычныя помнікі і памятныя мясціны на Беларусі і Літве, праз што часам уважаецца за беларускага мастака{{sfn|БелЭн|2002|с=539}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Гаттузова С. С.|частка=Иван Петрович Трутнев|загаловак=Русское искусство : очерки о жизни и творчестве художников. Середина девятнадцатого века|адказны = С. С. Гаттузова, под ред. А. И. Леонова|месца=Москва|выдавецтва=Искусство|год=1958|старонкі=501–510|старонак=779|тыраж=20000|ref=Гаттузова}} * {{кніга|аўтар=[[Аляксандр Іванавіч Мілавідаў|Миловидов А. И.]]|частка=Иван Петрович Трутнев|спасылка=http://www.russianresources.lt/archive/Milovidov/milovidov1.jpg|загаловак=Академик-художник Иван Петрович Трутнев. Юбилейное издание по поводу 50-летия художественной деятельности И. П. Трутнева, насадителя русскаго искусства в Северо-Западном крае. С портретом художника и снимками с его картин|месца=Вильна|выдавецтва=Тип. «Русский Почин»|год=1908|старонкі=1—24|archive-date=16 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016014016/http://www.russianresources.lt/archive/Milovidov/milovidov1.jpg}} * ''St. Budrys'', V. Budrienė. Piešimo mokykla Vilniuje 1866—1915 metais // Iš lietuvių kultūros istorijos. Т. II, Vilnius: 1959. P. 333—337. * ''Jolanta Širkaitė.'' Nepažįstamas Trutnevas // Krantai. 1995. Nr. 70—72. P. 16—23. * ''Йоланта Ширкайте.'' О художнике Иване Трутневе // Вильнюс. 1997. № 4—5 (155—156), с. 156—168. * {{кніга|аўтар=Кондаков C. Н.|загаловак=Юбилейный справочник Императорской Академии художеств. 1764–1914|спасылка=https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01004180464?page=200|адказны=составил С. Н. Кондаков|месца=СПб.|выдавецтва=Товарищество Р. Голике и А. Вильборг|год=1915|том=2|старонкі=195|старонак=[4], VI, 454, [5]|ref=Кондаков}} * {{кніга|аўтар=Беляев Н. С.|спасылка=http://www.rasl.ru/e_editions/volnyye_obshchniki_2018_full.pdf|загаловак=Почетные вольные общники Императорской Академии художеств : краткий биографический справочник|адказны=Библиотека Российской академии наук ; автор-составитель Н. С. Беляев|месца=СПб.|выдавецтва=БАН|год=2018|старонкі=268|старонак=326|тыраж=300|isbn=978-5-336-00234-8|ref=Беляев|archive-date=2 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402113047/http://www.rasl.ru/e_editions/volnyye_obshchniki_2018_full.pdf}} * {{кніга|аўтар = Булгаков Ф. И.|частка = Трутневъ, Иванъ Петровичъ|спасылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004964357?page=213|загаловак = Наши художники. Живописцы, скульпторы, мозаичисты, гравёры и медальеры на Академических выставках последнего 25-летия|месца = СПб.|выдавецтва = Типография А. С. Суворина|год = 1890|том = II (Л — Я)|старонкі = 208—210|старонак = 298|ref=Булгаков}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Трутнеў Іван Пятровіч|[[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.]]|539}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трутнеў, Іван Пятровіч}} knv03cgoxijo6p3ysp76wo5wr5bqo42 10 803557 5154650 5149830 2026-06-15T14:01:18Z Андрэй 2403 Б 152769 5154650 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Радыёстанцыі Беларусі |state = {{{state|autocollapse}}} |клас_цела = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Радыёстанцыі Беларусі]] |выява = |стыль_загалоўкаў = |загаловак1 = Агульнанацыянальныя |спіс1 = * [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|1-ы Нацыянальны]] * [[Альфа Радыё]] * [[Аўтарадыё]] * [[Беларусь (радыёстанцыя)|Беларусь]] * [[Душэўнае радыё]] * [[Культура (радыёстанцыя, Беларусь)|Культура]] * [[Легенды FM]] * [[Новае радыё]] * [[Пілот FM]] * [[Радыё Свет]] * [[Радыё Рокс]] * [[Радыё UNISTAR]] * [[Радыус-FM]] * [[Рэлакс (радыё)|Рэлакс]] * [[Супер FM]] * [[Хіт-Радыё]] * [[Energy FM]] |загаловак2 =Мясцовыя |спіс2 = * [[Баранавічы FM]] * [[Мінская хваля]] * [[Радыё Брэст]] * [[Радыё Віцебск]] * [[Радыё Гомель Fm]] * [[Радыё Гродна]] * [[Зефір FM]] * [[Лідар FM (радыёстанцыя)|Лідар FM]] * [[Праўда Радыё]] * [[Магілёў (радыё)|Радыё Магілёў]] * [[Радыё-Мінск]] * [[Сталіца (радыё)|Сталіца]] |загаловак3 = Нішавыя |спіс3 = * [[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё|Ватыканскае радыё на Беларускай]] * [[Гумар FM]] * [[Жаночае радыё]] * [[Радыё Марыя|Радыё Марыя]] * [[Радыё Перамога]] * [[Рускае радыё (Беларусь)|Рускае радыё]] * [[MEGA (радыёстанцыя)|MEGA]] |загаловак4= Зніклыя |спіс4 = * [[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]] * [[Бярэзінская хваля]] * [[Веснік Быхаўшчыны]] * [[Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне]] * [[Навіны Барысаўшчыны (радыёпраграма)]] * [[Польскае Радыё Баранавічы]] * [[Радыё АНТ]] * [[Радыё Бі-Эй]] * [[Радыё 101,2]] |загаловак5= Заблакаваныя ў РБ |спіс5 = * [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]] * [[Беларускае Радыё Рацыя|Рацыя]] * [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Свабода]] }}<includeonly>[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] </noinclude> njzx8ei5u4vzsmwqmaxt27whvx7sr7h 0 805078 5154805 5118984 2026-06-16T05:46:38Z StarDeg 16311 /* У ролях */ 5154805 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Мёртвыя душы»''' — савецкі пяцісерыйны мастацкі фільм 1984 года, зняты рэжысёрам [[Міхаіл Швейцэр|Міхаілам Швейцэрам]] паводле першага тома аднайменнай паэмы [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Васілевіча Гогаля]]. Натурныя здымкі праходзілі ў [[Суздаль|Суздалі]]. Тэлевізійная прэм’ера адбылася 19-23 лістапада 1984 г. па Першай праграме Цэнтральнага тэлебачання. == Сюжэт == Авантурыст Павел Іванавіч Чычыкаў скупляе «мёртвыя душы», гэта значыць ужо памерлых прыгонных, але ўсё яшчэ ўлічаных у якасці жывых пры апошняй рэвізіі ў так званых «рэвізскіх казках», каб потым здзейсніць шэраг махінацый і казачна ўзбагаціцца. Памешчыкі хоць і здзіўлены такой прапанове, але рады пазбавіцца ад выплаты падаткаў за сялян як за жывых. == У ролях == * [[Аляксандр Трафімаў]] — Мікалай Гогаль * [[Аляксандр Аляксандравіч Калягін|Аляксандр Калягін]] — Павел Іванавіч Чычыкаў * [[Юрый Багатыроў]] — Манілаў * [[Ларыса Удавічэнка]] — Манілава * [[Тамара Носава]] — Каробачка * Віталь Шапавалаў — Наздроў * [[Інакенцій Смактуноўскі]] — Плюшкін * [[Вячаслаў Нявінны]] — Сабакевіч * Аляксей Зайцаў — Селіфан, фурман Чычыкава * [[Усевалад Санаеў]] — Іван Рыгоравіч, старшыня палаты * Віктар Шулякоўскі — Пётр Пятровіч, губернатар * [[Аляксей Сафонаў]] — Сяргей Аўдзеевіч, пракурор * [[Іна Макарава]] — губернатарка * [[Валерый Залатухін]] — Іван Андрэевіч, паштмайстар / капітан Капейкін * [[Юрый Валынцаў]] — Аляксей Іванавіч, паліцмайстар * [[Леў Палякоў]] — віцэ-губернатар * Ігар Кашынцаў — Іван Лукіч, інспектар урачэбнай управы * Яўген Данчэўскі — гарадскі архітэктар * Станіслаў Хітроў — карчмарны слуга * Канстанцін Жэлдзін — бацька Чычыкава * Уладзімір Шклоў — Пятрушка, слуга Чычыкава * Віктар Сергачоў — Міжуеў, зяць Наздрова * Лідзія Федасеева-Шукшына — дама проста прыемная * [[Іна Чурыкава]] — дама, прыемная ва ўсіх адносінах [[Катэгорыя:Фільмы 1984 года]] mdul5jgjm95hckppm7deqfdgyqgx84l 0 806418 5154906 5134639 2026-06-16T09:34:38Z DBatura 73587 5154906 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленых [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі Альвара Кіхана, адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == 28 лютага 2025 года [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>. 2 жніўня ў Эль-Фашыры загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>. 1 кастрычніка ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>. == Рэакцыя== 5 верасня 2025 года Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 5 лютага 2026 года [[Вялікабрытанія]] ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы замежнікаў<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] nmbhe4rnlw2matd6d2f7x5lz40cgcgq 0 806445 5154919 5141504 2026-06-16T09:56:14Z DBatura 73587 5154919 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія пра атамную энергію]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] па [[7 лютага]] [[2025]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = '''Літва:''' недапусціць запуск АЭС; '''Беларусь:''' экспартаваць электраэнергію з АЭС у краіны Балтыі і Польшчу | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603213543/https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = | вынік =ні адзін з бакоў не дасягнуў сваіх мэт, нясучы эканамічныя страты{{Пераход|Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту}} | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212044/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайце]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэне]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210605185128/https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=5 чэрвеня 2021 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180211071545/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=11 лютага 2018 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |date=27 сакавіка 2009 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603052350/https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212041/https://news.tut.by/economics/690727.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212040/https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=3 чэрвеня 2021 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212043/https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=3 чэрвеня 2021 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=3 чэрвеня 2021 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Развіццё падзей == === Выступленні беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недаступная спасылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161106074919/http://news.tut.by/politics/494115.html |date=6 лістапада 2016 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленні Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм’ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэне]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. ==== Імпарт беларускай электраэнергіі ==== Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609003423/https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=9 чэрвеня 2019 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. ===Адключэнне БРЭЛЛ і вынікі канфлікту === У 2025 годзе краіны Балтыі адключыліся ад адзінага электрычнага кальца з Беларуссю і Расіяй — БРЭЛЛ. Французскае медыя [[Міжнароднае французскае радыё|RFI]] з гэтай нагоды паказала наступнае<ref>[https://www.rfi.fr/ru/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0/20250203-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F%D1%82-%D0%B8%D0%B7-%D0%B1%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BB-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8E-%D0%B8-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC Литва, Латвия и Эстония выходят из БРЭЛЛ — синхронного с Беларусью и Россией режима работы энергосистем]</ref>:{{Цытата|Пры гэтым усе тры краіны застаюцца энергадэфіцытным рэгіёнам. У планах Мінска было ліквідаваць дэфіцыт з выгадай — продажам энергіі са сваёй АЭС у Астраўцы, але праект першапачаткова не быў прыняты суседзямі па ЕС, пасля выхаду з агульнай сістэмы беларускія лішкі электраэнергіі тым больш не зацікавяць Літву і Латвію.}} Іншыя СМІ таксама адзначалі, што супрацоўніцтва з Мінскам магло прынесці Літве танную і гарантаваную энэргію.<ref>[https://iz.ru/1835612/semen-boikov-kirill-fenin/sistemnaya-oshibka-pribaltika-stolknetsya-s-rostom-cen-na-elektrichestvo Системная ошибка: Прибалтика столкнется с ростом цен на электричество]</ref> Пры гэтым для беларускага боку разрыў таксама аказаўся значным, бо, як адзначыў намеснік дырэктара Інстытута энергетыкі і фінансаў (Расія) Аляксей Белагор’еў, БелАЭС будавалася шмат у чым з экспартнай арыентацыяй на Балтыку і Польшчу.<ref>[https://tochka.by/articles/policy/minenergo_vykhod_trekh_stran_iz_brell_nikak_ne_povliyaet_na_rabotu_energosistemy/ Минэнерго: выход трех стран из БРЭЛЛ никак не повлияет на работу энергосистемы]</ref> == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Спасылкі == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетычная палітыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Астравецкага раёна]] nkr8z39bifi52diz1l3ctnljqy70v7n 0 807181 5154659 5134835 2026-06-15T14:40:10Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5154659 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Вераніка Карвялене''', народжаная '''Бакшытэ''' або '''Вера Бакшытэ''' ({{ВДП}}) — літоўская педагог, грамадская дзеячка, доктар філасофіі. == Біяграфія == Нарадзілася 13 снежня 1898 года ў Суолеляі ў сялянскай сям’і{{r|barynau}}. Паводле адных звестак, Cуолеляй адносілася да Кукцішскай воласці Вількамірскага павета{{r|vle}}, паводле [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Ігара Барынава]] — да Свянцянскага павета Віленскай губерні{{r|barynau}}. У 1912 годзе скончыла прыватнае літоўскае двухкласнае вучылішча ў Вільні, пасля да 1915 года вучылася ў жаночай гімназіі Вінаградава ў Вільні{{r|barynau}}. Падчас [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]], у 1915 годзе эвакуіравалася ва ўнутраныя губерні Расіі{{r|vle}}{{r|barynau}}. У 1918 годзе скончыла ў Варонежы эвакуіраваную з Вільні прыватную літоўскую жаночую гімназію Марціна Ічаса{{r|vle}}{{r|barynau}}. У 1918 годзе вярнулася ў Літву. У 1919—1921 гадах працавала ў Коўне ў інфармацыйным агенцтве ELTA і адначасова вучылася на Вышэйшых курсах{{r|vle}}{{r|barynau}}. З 1921 года працягвала адукацыю ў Германіі, вывучала ў Мюнстэрскім, Мюнхенскім і Кёнігсбергскім універсітэтах педагогіку, псіхалогію, філасофію і нямецкую літаратуру{{r|vle}}{{r|barynau}}. З прапановы [[Вацлавас Біржышка|Вацлаваса Біржышкі]] абрала тэму дысертацыі, звязаную з гісторыяй русіфікацыі адукацыі{{r|barynau}}. У 1929 годзе абараніла дысертацыю на тэму «Да пытання гісторыі барацьбы за мову навучання ў літоўскіх школах» («Beiträge zur Geschichte des Kampfes um die Schulsprache in Litauen»){{r|vle}}. Паводле Ігара Барынава, тэкст працы завершаны ў Нарэйкішках, а апублікавана яна ў Клайпедзе ў 1930 годзе, абарона адбылася ў 1931 годзе ў Кёнігсбергу{{r|barynau}}. Атрымала вучоную ступень доктара філасофіі{{r|vle}}. У 1929—1940 гадах жыла ў Нарэйкішках пад Коўна, дзе яе муж Пятрас Карвяліс кіраваў маёнткам{{r|vle}}{{r|barynau}}. У гэты перыяд займалася актыўнай грамадскай і педагагічнай працай. У 1940—1942 гадах жыла ў Берліне, у 1942—1944 — зноў у Літве{{r|vle}}. У 1944 годзе выехала ў Вену, у 1945—1950 гадах жыла ў Цюбінгене (Германія){{r|vle}}{{r|barynau}}. З 1950 года пераехала ў Францыю{{r|vle}}. Памерла 27 снежня 1952 года ў Страсбургу{{r|vle}}{{r|barynau}}. == Сям’я == Муж — [[Пятрас Карвяліс]] (Petras Karvelis), літоўскі дзяржаўны дзеяч, міністр фінансаў Літвы{{r|vle}}{{r|barynau}}. Дачка — [[Угне Карвяліс]] (Ugnė Karvelis), супрацоўніца «Le Figaro» і «Le Monde», пазней прадстаўніца Літвы пры ЮНЕСКА{{r|vle}}{{r|barynau}}. == Грамадская дзейнасць == Карвялене была актыўнай удзельніцай Літоўскай маладзёжнай каталіцкай арганізацыі Ateitis — «ateitininkai» (атэйцінінкі){{r|vle}}, Літоўскага таварыства каталіцкіх жанчын (Lietuvos katalikių moterų draugija){{r|vle}}, Таварыства апекі над зняволенымі (Kalinių globos draugija){{r|vle}}{{r|barynau}}. Ініцыятывай Карвялене ў Вільні заснавана жаночая сацыяльная школа{{r|vle}}{{r|barynau}}. У 1940 годзе ў Берліне ўдзельнічала ў арганізацыі Літоўскага фронту актывістаў (LAF){{r|barynau}}, запрошана ўзначаліць жаночую камісію LAF — адну з 20 камісій, якія рыхтавалі праекты будучага ладу Літвы. Дзейнічала ў Сусветным саюзе літоўскіх каталіцкіх арганізацый{{r|vle}}. У 1949 годзе стала адной са стваральніц і актыўных удзельніц Сусветнага жаночага руху{{r|vle}}. == Навуковая дзейнасць == Галоўныя навуковая праца — даследаванне гісторыі [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] адукацыі ў [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходнім краі]] (Літве і Беларусі) у кантэксце рэформ Аляксандра II 1850-1860-х гадоў{{r|barynau}}. У дысертацыі Карвялене разглядае рэакцыю расійскіх улад на [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанне 1863—1864 гадоў]], таксама закранае беларускія сюжэты{{r|barynau}}. Гэтая праца стала першым даследаваннем па тэме русіфікацыі рэгіёну, зробленым у Германіі{{r|barynau}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="vle">{{cite web |ref = vle | url = https://www.vle.lt/straipsnis/veronika-karveliene/ |title = Veronika Karvelienė |author = |authorlink = |date = 2018-10-10 |work = Visuotinė lietuvių enciklopedija |publisher = Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras |location = |page = |language = lt |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-01 |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="barynau">{{cite web |ref = barynau | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/797228778092568/ |title = Вера Бакшите и её диссертация |first = Игорь |last = Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў |date = 2022-09-14 |work = Запісы беларусаведа |publisher = |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-01 |url-status = |quote = }}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-02}} {{DEFAULTSORT:Карвялене Вераніка}} ebnjlad4jxhdzf8k0q467yqr86uax7z 0 807636 5154735 5154125 2026-06-15T19:50:58Z DBatura 73587 /* Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) */ 5154735 wikitext text/x-wiki [[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]] У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.<ref name="who-don">{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="who-response">{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.<ref name="gxpnews">{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> == Перадгісторыя == === Судна MV Hondius === MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].<ref name="oceanwide">{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}</ref> === Вірус Андэс === [[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.<ref name="who-response"/><ref name="gazeta">{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.<ref name="livescience">{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> === Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне === Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.<ref name="gxpnews"/><ref name="vedomosti">{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> == Храналогія падзей== === Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы === Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.<ref name="cnn">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="cbsnews">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.<ref name="cbsnews"/> === Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) === 1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.<ref name="cbc-timeline">{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> 13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.<ref name="tristan">{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> 24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод іх былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].<ref name="npr-passengers">{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="blueprint">{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.<ref name="who-don"/><ref name="time">{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця ў [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю.<ref name="who-don"/><ref name="un-news">{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) === 2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].<ref name="who-don"/><ref name="livescience"/> 4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўку і высадку пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.<ref name="bfm">{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref><ref name="kommersant">{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.<ref name="cnn-may5">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="who-response"/> Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляла сімптомаў, што дадаткова пацвярджала нізкую заразнасць віруса.<ref name="un-news"/> === Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) === 6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.<ref name="abcnews">{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="un-news"/> 7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае ўспышку віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.<ref name="gazeta"/><ref name="docunion">{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].<ref name="un-news"/> У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.<ref name="npr-spain">{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> === Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) === Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.<ref name="cbsnews-evac">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="hitech-mail">{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref><ref>[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]</ref> Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.<ref name="aljazeera">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="cbsnews"/> Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі<ref name="rt-reysy">{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}</ref> 11 мая эвакуацыя завершана<ref name="kiprinform">{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}</ref>. === Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая)=== 12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. Умужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту<ref name="euronews-12may">{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref>. У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc ў [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая<ref name="nltimes-radboud">{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref><ref name="usnews-radboud">{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News & World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref>. == Выпадкі захворвання == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Краіны !! Пацверджана !!Падазрэнні !! Смерці |- | {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}|| 2 || 0 || 2 |- | {{Сцягафікацыя|Германія}} || 2 || 0 || 1 |- | {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 1 || 1 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || 1 || 0 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Францыя}} || 1 || 0 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|ЗША}}|| 0 || 1 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 1 || 0 || 0 |- ! Усяго !! 8 !! 2 !! 3 |} ==Міжнародная рэакцыя == === СААЗ === Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.<ref name="who-response"/><ref name="un-news"/> Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.<ref name="gazeta"/> === Аргенціна === 6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.<ref name="time"/><ref name="cnn"/> === ЗША === [[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.<ref name="abcnews"/><ref name="cbsnews"/><ref name="ria">{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Нідэрланды === Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.<ref name="time"/><ref name="aljazeera"/><ref name="un-news"/> === Расія === [[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.<ref name="ria"/><ref name="teleport">{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Сінгапур === Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую. === Каба-Вердэ === Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.<ref name="bfm"/><ref name="kommersant"/> === Іншыя краіны === Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].<ref name="time"/><ref name="blueprint"/> == Гл. таксама == * [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)]] * [[Пандэмія COVID-19]] * [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}} * {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]] sfkob2pj2fmhs653nr81b8mddgr8a8v 5154876 5154735 2026-06-16T08:23:00Z DBatura 73587 /* Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая) */ 5154876 wikitext text/x-wiki [[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]] У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.<ref name="who-don">{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="who-response">{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.<ref name="gxpnews">{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> == Перадгісторыя == === Судна MV Hondius === MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].<ref name="oceanwide">{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}</ref> === Вірус Андэс === [[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.<ref name="who-response"/><ref name="gazeta">{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.<ref name="livescience">{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> === Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне === Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.<ref name="gxpnews"/><ref name="vedomosti">{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> == Храналогія падзей== === Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы === Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.<ref name="cnn">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="cbsnews">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.<ref name="cbsnews"/> === Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) === 1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.<ref name="cbc-timeline">{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> 13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.<ref name="tristan">{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> 24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод іх былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].<ref name="npr-passengers">{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="blueprint">{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.<ref name="who-don"/><ref name="time">{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця ў [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю.<ref name="who-don"/><ref name="un-news">{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) === 2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].<ref name="who-don"/><ref name="livescience"/> 4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўку і высадку пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.<ref name="bfm">{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref><ref name="kommersant">{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.<ref name="cnn-may5">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="who-response"/> Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляла сімптомаў, што дадаткова пацвярджала нізкую заразнасць віруса.<ref name="un-news"/> === Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) === 6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.<ref name="abcnews">{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="un-news"/> 7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае ўспышку віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.<ref name="gazeta"/><ref name="docunion">{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].<ref name="un-news"/> У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.<ref name="npr-spain">{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> === Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) === Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.<ref name="cbsnews-evac">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="hitech-mail">{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref><ref>[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]</ref> Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.<ref name="aljazeera">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="cbsnews"/> Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі<ref name="rt-reysy">{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}</ref> 11 мая эвакуацыя завершана<ref name="kiprinform">{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}</ref>. === Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая)=== 12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. У мужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту<ref name="euronews-12may">{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref>. У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc ў [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая<ref name="nltimes-radboud">{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref><ref name="usnews-radboud">{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News & World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref>. == Выпадкі захворвання == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Краіны !! Пацверджана !!Падазрэнні !! Смерці |- | {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}|| 2 || 0 || 2 |- | {{Сцягафікацыя|Германія}} || 2 || 0 || 1 |- | {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 1 || 1 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || 1 || 0 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Францыя}} || 1 || 0 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|ЗША}}|| 0 || 1 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 1 || 0 || 0 |- ! Усяго !! 8 !! 2 !! 3 |} ==Міжнародная рэакцыя == === СААЗ === Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.<ref name="who-response"/><ref name="un-news"/> Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.<ref name="gazeta"/> === Аргенціна === 6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.<ref name="time"/><ref name="cnn"/> === ЗША === [[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.<ref name="abcnews"/><ref name="cbsnews"/><ref name="ria">{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Нідэрланды === Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.<ref name="time"/><ref name="aljazeera"/><ref name="un-news"/> === Расія === [[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.<ref name="ria"/><ref name="teleport">{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Сінгапур === Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую. === Каба-Вердэ === Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.<ref name="bfm"/><ref name="kommersant"/> === Іншыя краіны === Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].<ref name="time"/><ref name="blueprint"/> == Гл. таксама == * [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)]] * [[Пандэмія COVID-19]] * [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}} * {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]] 8apiqufs3iizfc8dixlzx42yj3qpxel 5154877 5154876 2026-06-16T08:23:31Z DBatura 73587 /* Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая) */ 5154877 wikitext text/x-wiki [[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]] У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.<ref name="who-don">{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="who-response">{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.<ref name="gxpnews">{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> == Перадгісторыя == === Судна MV Hondius === MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].<ref name="oceanwide">{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}</ref> === Вірус Андэс === [[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.<ref name="who-response"/><ref name="gazeta">{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.<ref name="livescience">{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> === Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне === Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.<ref name="gxpnews"/><ref name="vedomosti">{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> == Храналогія падзей== === Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы === Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.<ref name="cnn">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="cbsnews">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.<ref name="cbsnews"/> === Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) === 1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.<ref name="cbc-timeline">{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> 13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.<ref name="tristan">{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> 24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод іх былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].<ref name="npr-passengers">{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="blueprint">{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.<ref name="who-don"/><ref name="time">{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця ў [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю.<ref name="who-don"/><ref name="un-news">{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) === 2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].<ref name="who-don"/><ref name="livescience"/> 4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўку і высадку пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.<ref name="bfm">{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref><ref name="kommersant">{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.<ref name="cnn-may5">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="who-response"/> Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляла сімптомаў, што дадаткова пацвярджала нізкую заразнасць віруса.<ref name="un-news"/> === Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) === 6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.<ref name="abcnews">{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="un-news"/> 7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае ўспышку віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.<ref name="gazeta"/><ref name="docunion">{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].<ref name="un-news"/> У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.<ref name="npr-spain">{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> === Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) === Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.<ref name="cbsnews-evac">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="hitech-mail">{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref><ref>[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]</ref> Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.<ref name="aljazeera">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="cbsnews"/> Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі<ref name="rt-reysy">{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}</ref> 11 мая эвакуацыя завершана<ref name="kiprinform">{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}</ref>. === Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая)=== 12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. У мужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту<ref name="euronews-12may">{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref>. У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc у [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая<ref name="nltimes-radboud">{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref><ref name="usnews-radboud">{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News & World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref>. == Выпадкі захворвання == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Краіны !! Пацверджана !!Падазрэнні !! Смерці |- | {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}|| 2 || 0 || 2 |- | {{Сцягафікацыя|Германія}} || 2 || 0 || 1 |- | {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 1 || 1 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || 1 || 0 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Францыя}} || 1 || 0 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|ЗША}}|| 0 || 1 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 1 || 0 || 0 |- ! Усяго !! 8 !! 2 !! 3 |} ==Міжнародная рэакцыя == === СААЗ === Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.<ref name="who-response"/><ref name="un-news"/> Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.<ref name="gazeta"/> === Аргенціна === 6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.<ref name="time"/><ref name="cnn"/> === ЗША === [[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.<ref name="abcnews"/><ref name="cbsnews"/><ref name="ria">{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Нідэрланды === Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.<ref name="time"/><ref name="aljazeera"/><ref name="un-news"/> === Расія === [[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.<ref name="ria"/><ref name="teleport">{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Сінгапур === Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую. === Каба-Вердэ === Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.<ref name="bfm"/><ref name="kommersant"/> === Іншыя краіны === Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].<ref name="time"/><ref name="blueprint"/> == Гл. таксама == * [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)]] * [[Пандэмія COVID-19]] * [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}} * {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]] 8mwyv5849on3hvwa2ne2fq32ka5lmny 0 807924 5154737 5142385 2026-06-15T20:00:55Z DBatura 73587 5154737 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Вайна на Блізкім Усходзе}} Суднаходства праз [[Армузскі праліў]], які з’яўляецца важным марскім калідорам для сусветнага гандлю энерганосьбітамі (каля 25% сусветнага гандлю нафтай і 20% сусветнага звадкаванага прыроднага газу), [[28 лютага]] [[2026]] года было заблакавана [[Іран]]ам, у адказ на [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|амерыкана-ізраільскія ўдары]] і [[забойства Алі Хаменеі|гібель]] [[Алі Хаменеі]]. Іранскія папярэджанні і наступныя напады на судны заахвоцілі суднаходныя кампаніі прыпыніць аперацыі ў праліве<ref name="How US">{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |publisher=Al Jazeera |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02}}</ref><ref name=":12">{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-gas-majors-traders-suspend-shipments-via-hormuz-us-attacks-iran-sources-say-2026-02-28 |title=Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say |work=Reuters |date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02}}</ref>. Гэта прывяло да рэзкага зніжэння марскога транзіту: [[танкер]]ны трафік спачатку ўпаў прыкладна на 70% , а больш за 150 судоў усталі на якар за межамі праліва, каб пазбегнуць рызык<ref name="NYT2.28.26">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz|work=[[The New York Times]]|first1=Christiaan|last1=Triebert|first2=Alexander|last2=Cardia|date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02|name-list-style=and}}</ref><ref name=TheGuardian3.2.26>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |work=[[The Guardian]]|date=2026-03-02 |access-date=2026-03-02}}</ref>. Неўзабаве пасля гэтага трафік упаў амаль да нуля. 27 сакавіка [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] абвясціў аб закрыцці праліва для любых судоў, якія ідуць у парты ЗША, Ізраіля і іх саюзнікаў і назад. [[Міжнародная марская арганізацыя]] паведаміла 21 красавіка, што каля 20 000 маракоў і 2000 судоў апынуліся заблакаванымі ў [[Персідскі заліў|Персідскім заліве]] з-за закрыцця праліва. Па словах Маджыда Рафізадэ, Іран парушае [[Канвенцыя ААН па марскім праве|Канвенцыю ААН па марскім праве]], якую ён не ратыфікаваў<ref name="UNCLOS1">{{cite journal |last1=Asim Rafiq |first1=Muhammad |last2=Riaz |first2=Kanwal |last3=Chandia |first3=M. Abu Bakar |title=The Strait of Hormuz and the Law of the Sea: The Strait of Hormuz Between Sovereignty, Diplomacy, and International Maritime Law |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/Digital-Library/volume-9-issue-7/3176-3184.pdf |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |access-date=2026-04-10 |doi=10.47772/IJRISS.2025.907000258 |date=2025-08-12 |pages=3176–3184 }}</ref><ref name="UNCLOS2">{{Cite web |date=2019-07-25 |title=Iran's blatant violations of international maritime laws |url=https://www.arabnews.com/node/1530731 |access-date=2026-03-18 |website=Arab News |lang=en}}</ref>. На фоне боязі з нагоды працяглага дэфіцыту паставак цэны на нафту выраслі хутчэй, чым падчас любога іншага канфлікту ў найноўшай гісторыі; 8 сакавіка 2026 года цэны на нафту [[Brent|маркі Brent]] упершыню за чатыры гады перавысілі 100 долараў ЗША за барэль, дасягнуўшы піка ў 126 за барэль<ref name=TheGuardian3.2.26/><ref name=Reuters3.1.26>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |work=Reuters |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02}}</ref><ref name="surges">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |publisher=CNN |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02 |archive-date=2026-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live }}</ref>. Самы вялікі штомесячны рост цэн за ўсю гісторыю адбыўся ў сакавіку 2026 года<ref name="CNBC-14042026">{{Cite web |first1=Mike |last1=Sheen |first2=Lee Ying |last2=Shan |title=Oil falls as IEA predicts 'demand destruction will spread' and hopes for fresh Iran talks grow |date=2026-04-14 |access-date=2026-04-14 |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2026/04/14/oil-wti-brent-as-markets-hormuz-blockade-vance-trump.html }}</ref>. Закрыццё праліва стала найбуйнейшым парушэннем сусветнага энергазабеспячэння з часоў энергетычнага крызісу 1970-х гадоў, а таксама найбуйнейшым у гісторыі сусветнага нафтавага рынку. Ад перабояў у пастаўках і павышэння цэн у выніку крызісу пацярпелі і іншыя тавары: алюміній<ref>{{Cite web |first=Mark |last=Burton |title=Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=2026-03-15 |access-date=2026-03-21 |url=https://fortune.com/2026/03/15/bahrain-output-cuts-world-top-aluminum-smelter-alba-iran-war/ }}</ref>, угнаенні і гелій<ref>{{Cite web |first=Naomi |last=Buchanan |title=It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran |date=2026-03-21 |access-date=2026-03-21 |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/oil-prices-supply-chains-iran-war-ai-helium-food-inflation-2026-3 }}</ref>. 9 сакавіка [[прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] ілжыва заявіў<ref>{{cite web |title=Has the US ‘destroyed 100% of Iran’s military capability’? Fact-checking President Donald Trump |url=https://www.politifact.com/article/2026/mar/17/iran-war-us-destroyed-military-capability/ |website=[[PolitiFact]] |date=2026-03-17}}</ref>, што іранская армія знішчана і праліў адкрыты, сказаўшы, што ЗША могуць захапіць кантроль над ім у Ірана<ref name="CBSNews3.16.26">{{cite web|last=Jiang|first=Weijia|date=2026-03-09|title=Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz|work=CBS News|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-iran-cbs-news-the-war-is-very-complete-strait-hormuz/|access-date=2026-03-27}}</ref>. 15 сакавіка ён заклікаў краіны [[НАТА]] і [[Кітай]] дапамагчы адкрыць праліў<ref name="TheGuardian3.16.26">{{cite news |title=Trump draws backlash for comment on Iran war: 'Maybe we shouldn't even be there' |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/16/trump-backlash-iran-war |work=[[The Guardian]] |date=2026-03-16}}</ref>. У канцы сакавіка і пачатку красавіка Трамп неаднаразова пагражаў знішчыць іранскую інфраструктуру, калі Іран не адкрые праліў<ref>{{cite news |title=Oil, strait of Hormuz and empty threats: a timeline of Trump's flip-flopping on the Iran war |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |work=[[The Guardian]] |date=2026-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260404101914/https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |archive-date=2026-04-04}}</ref>. 8 красавіка было дасягнута [[Ісламабадскае пагадненне|пагадненне аб часовым спыненні агню]] паміж Тэгеранам і Вашынгтонам, якое павінна было ўключаць адкрыццё праліва. Аднак Іран пачаў кантраляваць рух праз праліў і спаганяць мыты сумай больш за 1 мільён долараў з кожнага судна<ref>{{Cite web |last1=Seligman |first1=Lara |last2=Ward |first2=Alexander |last3=Gordon |first3=Michael R. |date=2026-04-09 |title=Trump Allies, U.S. Officials Fear Iran Victory Lap Is Premature |url=https://www.wsj.com/politics/national-security/trump-allies-u-s-officials-fear-iran-victory-lap-is-premature-96f8e810 |access-date=2026-04-09 |website=The Wall Street Journal |lang=en-US}}</ref>. Пасля правалу перамоваў [[ВМС ЗША]] з 13 красавіка сталі блакаваць судны іранцаў<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=Trump says U.S. will blockade Strait of Hormuz and intercept ships that paid tolls to Iran |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-strait-of-hormuz-blockade-iran/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412155849/https://www.cbsnews.com/news/trump-strait-of-hormuz-blockade-iran/ |archive-date=2026-04-12 |access-date=2026-04-12 |website=CBS News |lang=en-US}}</ref><ref>[https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4457255/us-to-blockade-ships-entering-or-exiting-iranian-ports/ "U.S. to Blockade Ships Entering or Exiting Iranian Ports"], press release, April 12, 2026, U. S. Central Command. Accessed Apr. 14, 2026.</ref>. Сітуацыя газетай ''[[The Guardian]]'' была названа «двайной блакадай»<ref name="Guardian 24 Apr 26">{{cite news |title=Trump claims US has total control over strait of Hormuz after Iran seizes two container ships |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |work=[[The Guardian]] |date=2026-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423180303/https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |archive-date=2026-04-23}}</ref>. 17 красавіка, у сувязі з пагадненнем аб спыненні агню паміж Ізраілем і Ліванам, афіцыйны Тэгеран абвясціў, што Армузскі праліў будзе адкрыты для камерцыйнага суднаходства падчас перамір’я. Аднак амерыканскі блок працягнуў блакаду<ref>{{Cite web|date=18 April 2026 |title=Iran declares Strait of Hormuz 'completely open'; Trump says U.S. blockade 'will remain in full force' until peace deal|url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-israel-lebanon-ceasefire-trump-iran-talks-hormuz-summit-rcna332294 |access-date=25 April 2026 |website=NBC News}}</ref>, і Іран у выніку зноў увёў абмежаванні<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|first1=Michael|last1=Loria|first2=Christopher|last2=Cann|first3=Andrea|last3=Riquier|work=USA Today|date=2026-04-17|access-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417152829/https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|archive-date=2026-04-17}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|first=Spencer|last=Kendall|work=CNBC|date=2026-04-17|access-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418164421/https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|archive-date=2026-04-18}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 April 2026 |title=Iran Shuts Hormuz Again, Accuses US Of Violating Deal To Reopen It|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-reimposes-restrictions-on-strait-of-hormuz-amid-middle-east-war-accuses-us-of-violating-deal-to-reopen-it-11375203 |access-date=25 April 2026 |website=NDTV}}</ref>. 4 мая Трамп абвясціў аб пачатку аперацыі «Project Freedom» па суправаджэнні вайскоўцамі гандлёвых судоў з Персідскага заліва<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-05-04 |title=Donald Trump sends warships to break Iran’s strait of Hormuz blockade |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/04/shipping-bosses-nervous-trump-plan-to-guide-vessels-strait-of-hormuz-iran |access-date=2026-05-07 |work=The Guardian |lang=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adler |first=Nils |last2=Varshalomidze |first2=Tamila |last3=Mohamed |first3=Edna |last4=Sabah |first4=Zaid |last5=Habib |first5=Heba |last6=Kupemba |first6=Danai Nesta |title=Iran war updates: Trump announces plan to escort ships in Hormuz Strait |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/3/iran-war-live-trump-says-reviewing-14-point-plan-israel-pounds-lebanon |access-date=2026-05-07 |website=Al Jazeera |lang=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-05-03 |title=Trump says the U.S. will 'guide' stranded ships from the Strait of Hormuz |url=https://www.npr.org/2026/05/03/nx-s1-5809536/trump-strait-hormuz |access-date=2026-05-07 |work=NPR |lang=en |agency=The Associated Press }}</ref><ref>{{Cite web |title=U.A.E. says Iran has resumed attacks as U.S. moves to reopen Strait of Hormuz |url=https://www.cbc.ca/news/world/strait-hormuz-ships-us-iran-9.7186404}}</ref>. Іранскія вайскоўцы папярэдзілі, што гэта будзе парушэннем рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |date=2026-05-04 |title=Live updates |url=https://edition.cnn.com/2026/05/04/world/live-news/iran-war-hormuz-trump |access-date=2026-05-04 |website=CNN }}</ref>. 6 мая Трамп прыпыніў «Project Freedom» праз «значны прагрэс» у кірунку магчымага пагаднення<ref>{{cite web |title=Iran war live: Trump says Hormuz operation paused amid US, Tehran talks |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/6/iran-war-live-trump-says-hormuz-operation-paused-amid-us-tehran-talks |website= Al Jazeera |access-date=2026-05-06 |date=2026-05-06}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:2026 год у палітыцы]][[Катэгорыя:2026 год у эканоміцы]][[Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)]] 7xm39v263ftn5tf1n0ygticwlu2axlx 5154751 5154737 2026-06-15T20:40:57Z JerzyKundrat 174 5154751 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Вайна на Блізкім Усходзе}} Суднаходства праз [[Армузскі праліў]], які з’яўляецца важным марскім калідорам для сусветнага гандлю энерганосьбітамі (каля 25% сусветнага гандлю нафтай і 20% сусветнага звадкаванага прыроднага газу), [[28 лютага]] [[2026]] года было заблакавана [[Іран]]ам, у адказ на [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|амерыкана-ізраільскія ўдары]] і [[забойства Алі Хаменеі|гібель]] [[Алі Хаменеі]]. Іранскія папярэджанні і наступныя напады на судны заахвоцілі суднаходныя кампаніі прыпыніць аперацыі ў праліве<ref name="How US">{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |publisher=Al Jazeera |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02}}</ref><ref name=":12">{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-gas-majors-traders-suspend-shipments-via-hormuz-us-attacks-iran-sources-say-2026-02-28 |title=Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say |work=Reuters |date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02}}</ref>. Гэта прывяло да рэзкага зніжэння марскога транзіту: [[танкер]]ны трафік спачатку ўпаў прыкладна на 70% , а больш за 150 судоў усталі на якар за межамі праліва, каб пазбегнуць рызык<ref name="NYT2.28.26">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz|work=[[The New York Times]]|first1=Christiaan|last1=Triebert|first2=Alexander|last2=Cardia|date=2026-02-28 |access-date=2026-03-02|name-list-style=and}}</ref><ref name=TheGuardian3.2.26>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |work=[[The Guardian]]|date=2026-03-02 |access-date=2026-03-02}}</ref>. Неўзабаве пасля гэтага трафік упаў амаль да нуля. 27 сакавіка [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] абвясціў аб закрыцці праліва для любых судоў, якія ідуць у парты ЗША, Ізраіля і іх саюзнікаў і назад. [[Міжнародная марская арганізацыя]] паведаміла 21 красавіка, што каля 20 000 маракоў і 2000 судоў апынуліся заблакаванымі ў [[Персідскі заліў|Персідскім заліве]] з-за закрыцця праліва. Па словах Маджыда Рафізадэ, Іран парушае [[Канвенцыя ААН па марскім праве|Канвенцыю ААН па марскім праве]], якую ён не ратыфікаваў<ref name="UNCLOS1">{{cite journal |last1=Asim Rafiq |first1=Muhammad |last2=Riaz |first2=Kanwal |last3=Chandia |first3=M. Abu Bakar |title=The Strait of Hormuz and the Law of the Sea: The Strait of Hormuz Between Sovereignty, Diplomacy, and International Maritime Law |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/Digital-Library/volume-9-issue-7/3176-3184.pdf |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |access-date=2026-04-10 |doi=10.47772/IJRISS.2025.907000258 |date=2025-08-12 |pages=3176–3184 }}</ref><ref name="UNCLOS2">{{Cite web |date=2019-07-25 |title=Iran's blatant violations of international maritime laws |url=https://www.arabnews.com/node/1530731 |access-date=2026-03-18 |website=Arab News |lang=en}}</ref>. На фоне боязі з нагоды працяглага дэфіцыту паставак цэны на нафту выраслі хутчэй, чым падчас любога іншага канфлікту ў найноўшай гісторыі; 8 сакавіка 2026 года цэны на нафту [[Brent|маркі Brent]] упершыню за чатыры гады перавысілі 100 долараў ЗША за барэль, дасягнуўшы піка ў 126 за барэль<ref name=TheGuardian3.2.26/><ref name=Reuters3.1.26>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |work=Reuters |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02}}</ref><ref name="surges">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |publisher=CNN |date=2026-03-01 |access-date=2026-03-02 |archive-date=2026-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live }}</ref>. Самы вялікі штомесячны рост цэн за ўсю гісторыю адбыўся ў сакавіку 2026 года<ref name="CNBC-14042026">{{Cite web |first1=Mike |last1=Sheen |first2=Lee Ying |last2=Shan |title=Oil falls as IEA predicts 'demand destruction will spread' and hopes for fresh Iran talks grow |date=2026-04-14 |access-date=2026-04-14 |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2026/04/14/oil-wti-brent-as-markets-hormuz-blockade-vance-trump.html }}</ref>. Закрыццё праліва стала найбуйнейшым парушэннем сусветнага энергазабеспячэння з часоў энергетычнага крызісу 1970-х гадоў, а таксама найбуйнейшым у гісторыі сусветнага нафтавага рынку. Ад перабояў у пастаўках і павышэння цэн у выніку крызісу пацярпелі і іншыя тавары: алюміній<ref>{{Cite web |first=Mark |last=Burton |title=Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=2026-03-15 |access-date=2026-03-21 |url=https://fortune.com/2026/03/15/bahrain-output-cuts-world-top-aluminum-smelter-alba-iran-war/ }}</ref>, угнаенні і гелій<ref>{{Cite web |first=Naomi |last=Buchanan |title=It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran |date=2026-03-21 |access-date=2026-03-21 |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/oil-prices-supply-chains-iran-war-ai-helium-food-inflation-2026-3 }}</ref>. 9 сакавіка [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] заявіў<ref>{{cite web |title=Has the US ‘destroyed 100% of Iran’s military capability’? Fact-checking President Donald Trump |url=https://www.politifact.com/article/2026/mar/17/iran-war-us-destroyed-military-capability/ |website=[[PolitiFact]] |date=2026-03-17}}</ref>, што іранская армія знішчана і праліў адкрыты, сказаўшы, што ЗША могуць захапіць кантроль над ім у Ірана<ref name="CBSNews3.16.26">{{cite web|last=Jiang|first=Weijia|date=2026-03-09|title=Trump says "the war is very complete," and he's considering taking over Strait of Hormuz|work=CBS News|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-iran-cbs-news-the-war-is-very-complete-strait-hormuz/|access-date=2026-03-27}}</ref>. 15 сакавіка ён заклікаў краіны [[НАТА]] і [[Кітай]] дапамагчы адкрыць праліў<ref name="TheGuardian3.16.26">{{cite news |title=Trump draws backlash for comment on Iran war: 'Maybe we shouldn't even be there' |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/16/trump-backlash-iran-war |work=[[The Guardian]] |date=2026-03-16}}</ref>. У канцы сакавіка і пачатку красавіка Трамп неаднаразова пагражаў знішчыць іранскую інфраструктуру, калі Іран не адкрые праліў<ref>{{cite news |title=Oil, strait of Hormuz and empty threats: a timeline of Trump's flip-flopping on the Iran war |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |work=[[The Guardian]] |date=2026-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260404101914/https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/04/timeline-iran-war-trump-contradictions |archive-date=2026-04-04}}</ref>. 8 красавіка было дасягнута [[Ісламабадскае пагадненне|пагадненне аб часовым спыненні агню]] паміж Тэгеранам і Вашынгтонам, якое павінна было ўключаць адкрыццё праліва. Аднак Іран пачаў кантраляваць рух праз праліў і спаганяць мыты сумай больш за 1 мільён долараў з кожнага судна<ref>{{Cite web |last1=Seligman |first1=Lara |last2=Ward |first2=Alexander |last3=Gordon |first3=Michael R. |date=2026-04-09 |title=Trump Allies, U.S. Officials Fear Iran Victory Lap Is Premature |url=https://www.wsj.com/politics/national-security/trump-allies-u-s-officials-fear-iran-victory-lap-is-premature-96f8e810 |access-date=2026-04-09 |website=The Wall Street Journal |lang=en-US}}</ref>. Пасля правалу перамоваў [[ВМС ЗША]] з 13 красавіка сталі блакаваць судны іранцаў<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=Trump says U.S. will blockade Strait of Hormuz and intercept ships that paid tolls to Iran |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-strait-of-hormuz-blockade-iran/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412155849/https://www.cbsnews.com/news/trump-strait-of-hormuz-blockade-iran/ |archive-date=2026-04-12 |access-date=2026-04-12 |website=CBS News |lang=en-US}}</ref><ref>[https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4457255/us-to-blockade-ships-entering-or-exiting-iranian-ports/ "U.S. to Blockade Ships Entering or Exiting Iranian Ports"], press release, April 12, 2026, U. S. Central Command. Accessed Apr. 14, 2026.</ref>. Сітуацыя газетай ''[[The Guardian]]'' была названа «двайной блакадай»<ref name="Guardian 24 Apr 26">{{cite news |title=Trump claims US has total control over strait of Hormuz after Iran seizes two container ships |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |work=[[The Guardian]] |date=2026-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260423180303/https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/23/trump-claims-us-has-total-control-over-strait-of-hormuz-as-iran-seizes-two-container-ships |archive-date=2026-04-23}}</ref>. 17 красавіка, у сувязі з пагадненнем аб спыненні агню паміж Ізраілем і Ліванам, афіцыйны Тэгеран абвясціў, што Армузскі праліў будзе адкрыты для камерцыйнага суднаходства падчас перамір’я. Аднак амерыканскі блок працягнуў блакаду<ref>{{Cite web|date=18 April 2026 |title=Iran declares Strait of Hormuz 'completely open'; Trump says U.S. blockade 'will remain in full force' until peace deal|url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-israel-lebanon-ceasefire-trump-iran-talks-hormuz-summit-rcna332294 |access-date=25 April 2026 |website=NBC News}}</ref>, і Іран у выніку зноў увёў абмежаванні<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|title=Strait of Hormuz won't reopen, Iranian leader tells Trump|first1=Michael|last1=Loria|first2=Christopher|last2=Cann|first3=Andrea|last3=Riquier|work=USA Today|date=2026-04-17|access-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417152829/https://www.usatoday.com/story/news/world/2026/04/17/iran-war-ceasefire-lebanon-trump-updates--live/89652291007/|archive-date=2026-04-17}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|title=Video shows ships turning away from the Strait of Hormuz as confusion persists over whether sea lane is really open|first=Spencer|last=Kendall|work=CNBC|date=2026-04-17|access-date=2026-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418164421/https://www.cnbc.com/2026/04/17/iran-trump-strait-hormuz-oil-tanker-traffic.html|archive-date=2026-04-18}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 April 2026 |title=Iran Shuts Hormuz Again, Accuses US Of Violating Deal To Reopen It|url=https://www.ndtv.com/world-news/iran-reimposes-restrictions-on-strait-of-hormuz-amid-middle-east-war-accuses-us-of-violating-deal-to-reopen-it-11375203 |access-date=25 April 2026 |website=NDTV}}</ref>. 4 мая Трамп абвясціў аб пачатку аперацыі «Project Freedom» па суправаджэнні вайскоўцамі гандлёвых судоў з Персідскага заліва<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-05-04 |title=Donald Trump sends warships to break Iran’s strait of Hormuz blockade |url=https://www.theguardian.com/world/2026/may/04/shipping-bosses-nervous-trump-plan-to-guide-vessels-strait-of-hormuz-iran |access-date=2026-05-07 |work=The Guardian |lang=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adler |first=Nils |last2=Varshalomidze |first2=Tamila |last3=Mohamed |first3=Edna |last4=Sabah |first4=Zaid |last5=Habib |first5=Heba |last6=Kupemba |first6=Danai Nesta |title=Iran war updates: Trump announces plan to escort ships in Hormuz Strait |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/3/iran-war-live-trump-says-reviewing-14-point-plan-israel-pounds-lebanon |access-date=2026-05-07 |website=Al Jazeera |lang=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-05-03 |title=Trump says the U.S. will 'guide' stranded ships from the Strait of Hormuz |url=https://www.npr.org/2026/05/03/nx-s1-5809536/trump-strait-hormuz |access-date=2026-05-07 |work=NPR |lang=en |agency=The Associated Press }}</ref><ref>{{Cite web |title=U.A.E. says Iran has resumed attacks as U.S. moves to reopen Strait of Hormuz |url=https://www.cbc.ca/news/world/strait-hormuz-ships-us-iran-9.7186404}}</ref>. Іранскія вайскоўцы папярэдзілі, што гэта будзе парушэннем рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |date=2026-05-04 |title=Live updates |url=https://edition.cnn.com/2026/05/04/world/live-news/iran-war-hormuz-trump |access-date=2026-05-04 |website=CNN }}</ref>. 6 мая Трамп прыпыніў «Project Freedom» праз «значны прагрэс» у кірунку магчымага пагаднення<ref>{{cite web |title=Iran war live: Trump says Hormuz operation paused amid US, Tehran talks |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/5/6/iran-war-live-trump-says-hormuz-operation-paused-amid-us-tehran-talks |website= Al Jazeera |access-date=2026-05-06 |date=2026-05-06}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:2026 год у палітыцы]][[Катэгорыя:2026 год у эканоміцы]][[Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)]] 9gktumzcqeyhor48qdkw6c0bqodly7z 0 807933 5154879 5149732 2026-06-16T08:27:05Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5154879 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Гарадоцкае гета|гета ў аднайменным населеным пункце Віцебскай вобласці}} [[File:Ghetto Haradok (Maladzechna district) 1d.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Гарадку''' (сакавік — 11 ліпеня 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Гарадок (Маладзечанскі раён)|Гарадок]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя== Вёска Гарадок была захоплена [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] ў чэрвені 1941 года. Акупацыя доўжылася да 4 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Маладзечна. Маладзечанскi раён»|2002|с=311}}. Перад вайной у мястэчку жылі каля 1000 габрэяў, а ўсё насельніцтва складала 1100—1500 чалавек<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://horodok.by/news/25_06_2014/ |title=Городок — деревня еврейская. |access-date=2019-07-27 |archive-date=2019-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216194008/http://horodok.by/news/25_06_2014/ |url-status=live }}</ref>. У сакавіку 1942 года немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў Гарадку гета, у якое сагналі каля 1500 чалавек адсуль і бліжэйшых вёсак<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2>[http://horodok.by/history/holocaust_in_horodok/ Холокост в Городке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190616153735/http://horodok.by/history/holocaust_in_horodok/ |date=16 чэрвеня 2019 }} (из книги ''Старикевича С. В.'' «Просiм у Вас прабачэння…»){{ref|be}}</ref>. Гета знаходзілася ў цэнтры мястэчка і мела памеры каля 500 метраў у даўжыню і каля 100 метраў у шырыню, займаючы тэрыторыю ад каменнай сінагогі да павароту дарогі на вёску [[Пажарышча (Маладзечанскі раён)|Пажарышча]]. Унутры гета апынуліся большая частка яўрэйскіх дамоў і яшчэ адна сінагога — усяго больш за дваццаць будынкаў<ref name=autogenerated2 />. Гета было агароджана [[калючы дрот|калючым дротам]], а ўваход знаходзіўся каля былой сінагогі. Працаздольных вязняў выкарыстоўвалі на цяжкіх прымусовых работах — нарыхтоўцы лесу, рамонтах дарог і іншых. Немцы і паліцаі бесперапынна здзекаваліся над вязнямі<ref name=autogenerated2 />. У канцы мая 1942 года каля ста маладых яўрэяў дэпартавалі ў працоўны лагер у Красным<ref name=autogenerated2 />. Гета існавала да 11 ліпеня 1942 года (у некаторых крыніцах памылкова паказваецца сакавік 1943 года<ref name=autogenerated2 />). У гэты дзень усім габрэям было загадана сабрацца ў парку паміж дзвюма сінагогамі. Туды пад’ехала каля 20 грузавікоў. Немцы пачалі аддзяляць працаздольных яўрэяў ад старых і дзяцей. Каб не было панікі, тлумачылі, што іх павязуць у вёску [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснае]] на працу<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=178}}. Яўрэяў, якіх павезлі ў бок вёскі [[Выдрычы]], прыкладна праз кіламетр высадзілі, прыгналі да хлява, па некалькі чалавек заводзілі ўнутр і забівалі стрэлам у патыліцу з пісталетаў. Калі ўсіх габрэяў забілі, хлеў падпалілі<ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Маладзечна. Маладзечанскi раён»|2002|с=259}}. Усяго было забіта 900—910 чалавек{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=178}}<ref name=autogenerated2 />. Вядома пра спробы ўцёкаў з гета, аднак праз тое, што немцы потым забівалі членаў сям’і, якія засталіся ў гета, такіх выпадкаў было мала. Некалькі вязняў спрабавалі бегчы па дарозе на расстрэл, кінуўшыся з машын у раку, але іх тут жа застрэлілі, і выратаваўся толькі адзін падлетак<ref name=autogenerated2 />. А сярод тых, каго везлі ў Краснае, быў Мікалай Лідскі, які крыкнуў, каб людзі скакалі з машын і хаваліся ў лесе. Немцы некаторых забілі, некаторых злавілі, але 36 габрэяў выратаваліся. Усяго каля 50 яўрэяў з мястэчка трапілі ў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскія атрады]]<ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 />. == Праведнікі народаў свету == Выхата (Пятровіч) Тэрэза за выратаванне Альтман Сімы была ўдастоена ганаровага звання «[[Праведнікі народаў свету|Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута [[Яд ва-Шэм]] «''у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны''». == Памяць == Толькі ў ліпені 1998 года на месцы масавага забойства яўрэяў мястэчка быў усталяваны помнік. Аднак, па ўспамінах сведак, будынак, у якім спалілі габрэяў, стаяў значна далей у бок лесу і меў вялікую плошчу, чым ахоўная зона вакол сучаснага помніка<ref name=autogenerated2 /><ref>{{Cite web |url=https://shalom.by/2020/03/kak-my-iskali-rasstrelyannyh-evreev-gorodka/ |title=Как мы искали расстрелянных евреев Городка |access-date=2020-06-18 |archive-date=2020-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619065118/https://shalom.by/2020/03/kak-my-iskali-rasstrelyannyh-evreev-gorodka/ |url-status=live }}</ref>. У 2015 годзе быў таксама ўсталяваны помнік і на тэрыторыі былога гета. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Маладзечна. Маладзечанскi раён»|2002|Г. П. Пашкоў, Н. С. Гайковiч i iнш. (рэдкал.); Л. М. Карповiч. (уклад.). «Памяць. Маладзечна. Маладзечанскi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларуская энцыклапедыя», 2002. — 792 с. — ISBN 985-11-0256-3. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок]] [[Катэгорыя:Гісторыя Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:Гарадок (Маладзечанскі раён)]] e51o6arssk0deidp8d1ydirjs3clowu 0 807937 5154882 5143062 2026-06-16T08:28:57Z DBatura 73587 5154882 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} '''Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Kosovës}}), часам '''першая Рэспубліка Косава''' ({{lang-sq|Republika e Parë e Kosovës}}) — [[самаабвешчаная дзяржава]], утвораная [[19 кастрычніка]] [[1991]] года сходам этнічных албанскіх палітыкаў [[Аўтаномны край Косава і Метохія|аўтаномнага краю Косава і Метохіі]] па выніках непрызнанага югаслаўскімі ўладамі [[Рэферэндум аб незалежнасці Косава (1991)|рэферэндуму аб незалежнасці]]. Папярэднічала гэтаму тое, што косаўскія албанцы, на фоне крызіснай сітуацыі ў [[Югаславія|Югаславіі]], арганізавалі [[сепаратызм|сепаратысцкі рух]], стварыўшы шэраг паралельных органаў улады ў галіне адукацыі, медыцынскай дапамогі, а таксама падаткаабкладання<ref>Clark, Howard. ''Civil Resistance in Kosovo''. London: Pluto Press, 2000. ISBN 0-7453-1569-0</ref>. Прэзідэнтам дзяржавы стаў [[Ібрагім Рукова]]. Незалежнасць Косава афіцыйна была прызнана толькі [[Албанія|Албаніяй]]<ref>{{Cite web|url=http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&m=news&lid=7323&gj=gj2|title=Statement of Albanian PM Sali Berisha during the recognition of the Republic of Kosovo, stating that this is based on an 1991 Albanian law, which recognized the Republic of Kosovo|archive-date=2012-04-20|access-date=2016-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420190957/http://www.keshilliministrave.al/index.php?fq=brenda&m=news&lid=7323&gj=gj2|url-status=live}}</ref>, на неафіцыйным узроўні падтрымліваліся кантакты таксама з [[ЗША]], [[Германія|ФРГ]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]]. Сітуацыя ў рэгіёне ў выніку прывяла да [[Косаўская вайна|вайны]] паміж албанцамі і цэнтральным урадам у [[Белград]]зе. У [[1999]] годзе у канфлікт умяшаліся [[ЗША]] і [[НАТА]], разгарнуўшы [[Вайна НАТА супраць Югаславіі|бамбардзіроўкі Югаславіі]] з мэтай ціску па косаўскім пытанні. Па выніку кампаніі югаслаўскія ўлады падпісалі ваенна-тэхнічнае пагадненне, якое дазваляла міратворцам НАТА ([[KFOR]]) і міжнароднай грамадзянскай місіі ([[UNMIK]]) уехаць у Косава. UNMIK узяла на сябе кіраванне краем. [[31 студзеня]] [[2000]] года ўсе органы ўлады Рэспублікі Косава заявілі аб спыненні сваёй дзейнасці, перадаўшы паўнамоцтвы міжнароднай адміністрацыі<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|title=Report of the Secretary-General on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|lang=en|website=Refworld|access-date=2025-10-19|archive-date=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910133301/https://www.refworld.org/reference/countryrep/unsc/2000/en/97366|url-status=live}}</ref>. У [[2008]] годзе [[Рэспубліка Косава|Косава]] паўторна абвясціла незалежнасць. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{Югаслаўскія войны}} [[Катэгорыя:Гісторыя Косава]][[Катэгорыя:Югаслаўскія войны]][[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Найноўшага часу]][[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў]][[Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы]] 7i1svgftbzhuz8rzzjhzl7tctipv77n 0 807938 5154884 5142714 2026-06-16T08:31:46Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5154884 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Уладзімір Андрэевіч Вастроў''' ({{lang-ru|Владимир Андреевич Востров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] [[военачальнік]], удзельнік [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайны]]. [[Генерал-палкоўнік]] (1984). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Сельская паселішча Біракоўскае|вёсцы Ціманінскае Біракоўскага сельскага савета]] [[Важагодскі раён|Важагодскага раёна]] [[Паўночна-заходні край|Паўночнага края]] ў сялянскай сям’і. Ваенную службу пачаў у 1948 годзе курсантам Чарапавецкага пяхотнага вучылішча. У 1960-я гады служыў у Запаляр’і (гв. палкоўнік). З 1973 па 1975 год камандзір 39-й гвардзейскай мотастралковай Барвенкаўскай ордэна Леніна двойчы Чырванасцяжнай ордэнаў Суворава і Багдана Хмяльніцкага дывізіяй [[8-я гвардзейская армія|8-й гвардзейскай арміі]] ([[ГДР]]). 25 красавіка 1975 года прысвоена воінскае званне [[генерал-маёр]]. Са снежня 1975 па ліпень 1980 года — камандуючы [[14-я гвардзейская агульнавайсковая армія|14-й гвардзейскай агульнавайсковай арміяй]] у [[Адэская ваенная акруга|Адэскай ваеннай акрузе]]. 25 кастрычніка 1979 года прысвоена воінскае званне [[генерал-лейтэнант]]. З 1980 года — першы намеснік камандуючага войскамі [[Сярэднеазіяцкая ваенная акруга|Сярэднеазіяцкай ваеннай акругі]]. З чэрвеня 1981 года — першы намеснік камандуючага войскамі [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняй ваеннай акругі]]. 3 лютага 1984 года прысвоена воінскае званне [[генерал-палкоўнік]]. З верасня 1984 па 1986 год — камандуючы войскамі [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З 1986 па 1988 гады — [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|Галоўны ваенны саветнік УС ДРА]]<ref>{{Cite web |url=http://afganista.ru/a/ogranichennyiy_kontingent_sovetskih_voysk_v_afganistane_-_rukovodstvo_oksva |title=Ограниченный контингент советских войск в Афганистане — Руководство ОКСВА |access-date=2012-08-20 |archive-date=2012-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628121918/http://afganista.ru/a/ogranichennyiy_kontingent_sovetskih_voysk_v_afganistane_-_rukovodstvo_oksva |url-status=live }}</ref>; З 1988 па 1990 год — начальнік Галоўнага ўпраўлення ваенна-навучальных устаноў [[Міністэрства абароны СССР]]. У адстаўцы з 1990 года. Памёр у Маскве. Пахаваны на [[Траякураўскія могілкі|Траякураўскіх могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Варенников В. И.'' [https://web.archive.org/web/20130611231817/http://www.mysteriouscountry.ru/wiki/index.php/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B5 Неповторимое]. — Том 5, Часть 7, Глава 4. — 2001—2002. * Некролог. // «Красная Звезда». — 30 мая 2006 года. * ''Окороков А. В.''. Тайные войны СССР. Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — {{М}}, 2012. — ISBN 978-5-9533-6089-0. == Спасылкі == * [https://vologda-oblast.ru/o_regione/knigi-o-vologodskoy-oblasti/generals.pdf Биография в электронной версии издания «Генералы и адмиралы Вологодчины» (стр.41-42)] {{Wayback|url=https://vologda-oblast.ru/o_regione/knigi-o-vologodskoy-oblasti/generals.pdf |date=20210507190939 }}. * [http://gmsd39.narod.ru/ Сайт 39-й гв. мсд] {{Wayback|url=http://gmsd39.narod.ru/ |date=20130701140133 }} {{ВС}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]][[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]] ba5qyalqcds4mc0w5msaju8m7opo3r4 0 807941 5154887 5146584 2026-06-16T08:35:21Z DBatura 73587 /* Ход падзей */ 5154887 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} [[File:2026 Ebola outbreak map 2026-05-23.svg|міні|Карта распаўсюджвання Эболы ў Ітуры і сумежных тэрыторыях на 23 мая 2026.]] У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі зарэгістраваныя ў [[Кіншаса|Кіншасе]] і правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]], а таксама ў сталіцы [[Уганда|Уганды]] [[Кампала|Кампале]]. Эпідэмія выкліканая вірусам Bundibugyo ebolavirus, што ўскладняе меры рэагавання, паколькі існуючыя вакцыны і метады лячэння былі распрацаваны для віруса Zaire ebolavirus<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. == Перадгісторыя == Раней ужо былі зафіксаваныя дзве ўспышкі віруса Bundibugyo: адна ў раёне [[Бундэбугіа (акруга)|Бундэбугіа]] ва Угандзе ў 2007—2008 гадах, у гонар якога ён і атрымаў сваю назву, і іншая ў 2012 годзе ў [[Ісіра]] ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Паводле ацэнак, смяротнасць ад гэтага віруса складае ад 30 да 40%<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. ==Ход падзей == Першым меркаваным выпадкам эпідэміі стаў мужчына, у якога сімптомы пачалі выяўляцца 24 красавіка 2026 года. Ён памёр праз тры дні<ref name=":0">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. 5 мая [[СААЗ]] была папярэджана аб патэнцыйнай успышцы ліхаманкі Эбола, накіраваўшы групу рэагавання<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. Першапачатковыя ўзоры паказалі адмоўны вынік на вірус Эбола, паколькі тэсты выяўлялі толькі вірус штаму Заір, а не вірус Бундыбугіа. Пазней былі выкарыставаны іншыя тэсты, і 14-га чысла пацверджаны першыя станоўчыя вынікі<ref name=":3">{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17|lang=en-US}}</ref>. 15 мая органы аховы здароўя ДР Конга пацвердзілі сотні выпадкаў захворвання ліхаманкай Эбола ў правінцыі Ітуры<ref name=":2"/>. Эксперты ў галіне аховы здароўя былі ўстрывожаныя тым, што да моманту першага паведамлення аб успышцы захворвання было выяўлена ўжо сотні меркаваных выпадкаў. Эпідэміёлаг Джэніфер Нуцо выказала здагадку, што затрымка ў выяўленні можа быць вынікам скарачэння фінансавання глабальных праграм аховы здароўя<ref name=":3"/>. Да 16 мая ў трох медыцынскіх зонах Ітуры (Бунія, Рвампара і Мангбвалу) былі пацверджаны або падазраваліся выпадкі захворвання, а таксама выпадкі былі пацверджаны ў сталіцы ДРК Кіншасе і сталіцы Уганды Кампале<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|access-date=2026-05-17}}</ref>. Усяго 88 памерлых і 336 інфікаваных.<ref name="AP17May">{{Cite news |date=17 May 2026 |title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda |url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d |access-date=17 May 2026 |publisher=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="NPR16May">{{Cite news |last=Lupkin |first=Sydney |date=16 May 2026 |title=A new Ebola outbreak has already killed 87 people in Democratic Republic of Congo |url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people |access-date=17 May 2026 |work=[[NPR]] |language=en}}</ref> 17 мая СААЗ абвясціла эпідэмію надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскай аховы здароўя міжнароднага маштабу. У заяве СААЗ паведаміла аб васьмі лабараторна пацверджаных выпадках заражэння вірусам Бундэбугіа ў Ітуры, адным пацверджаным выпадку ў Кіншасе і двух пацверджаных выпадках у Кампале, а таксама аб агменях меркаваных выпадкаў, якія з’явіліся ў розных раёнах усходняй часткі ДРК. Па гэтай прычыне СААЗ не змагла ўсталяваць геаграфічнае распаўсюджванне эпідэміі або сапраўдны лік інфіцыраваных<ref name=":4" />. Органы аховы здароўя таксама пацвердзілі станоўчы выпадак захворвання ў [[Гома|Гоме]] ў правінцыі Паўночнае Ківу, падкантрольнай баевікам [[рух 23 сакавіка|руху «23 сакавіка»]]. Інфікаванай апынулася жанчына, якая прыехала туды з Ітуры<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-05-17}}</ref>. Тым часам колькасць смярцей ад Эболы перавысіла 100 чалавек<ref name="BBC18May">{{Cite web |date=2026-05-18 |title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks |url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t |access-date=2026-05-18 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref>. Станам на 21-га чысла лік загінулых склаў 165 чалавек<ref>{{cite news |title=Daily Ebola update |url= https://x.com/BNOFeed/status/2057438954320699802?s=20 |access-date=21 May 2026 |work=BNO Feed|date=21 May 2026}}</ref>. Тым часам жыхары ітурыйскай Рвампары выйшлі на пратэсты. Нагодай сталі спробы сваякой аднаго з памерлых ад ліхаманкі забраць яго цела. Па сцвярджэнні сям’і, той памёр ад брушнога тыфа, а не ад Эболы. Паліцыянты адкрылі папярэджальны стрэлы і ўжылі слёзатачывы газ для разгону натоўпу. У адказ пратэстоўцы падпалілі дзве палаткі, у якіх праходзілі лячэнне ад ліхаманкі ў рамках медыцынскай дабрачыннай акцыі. Пазней да месца падзей прыбылі дадатковыя паліцэйскія сілы і вайскоўцы, аднавіўшы парадак у горадзе<ref>{{Cite web |title=DR Congo police fire warning shots in burial dispute after suspected Ebola death |work=[[South China Morning Post]] |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |url=https://www.scmp.com/news/world/africa/article/3354427/residents-set-fire-ebola-centre-dr-congo-fear-and-anger-grow-over-outbreak }}</ref><ref>{{Cite web |author1=Niamh Kennedy |author2=Caitlin Danaher |author3=Larry Madowo |date=2026-05-21 |title=Protesters set Ebola treatment center on fire in DRC, demanding return of body |url=https://www.cnn.com/2026/05/21/africa/protesters-set-drc-ebola-hospital-on-fire-intl |access-date=2026-05-21 |website=CNN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-22 |title=Ebola outbreak in DR Congo: Angry crowd sets Rwampara hospital tents on fire |url=https://www.bbc.com/news/articles/cp8p2g8yp8do |access-date=2026-05-22 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref>. 22 мая СААЗ павысіла ўзровень рызыкі распаўсюджвання Эболы ў ДРК да «вельмі высокага», у той час як рэгіянальны рызыка застаўся «высокім», а глабальны рызыка — «нізкім»<ref>{{cite news |date=22 May 2026 |title=WHO has upgraded the Ebola risk level in Congo from 'high' to 'very high' |url=https://x.com/BNOFeed/status/2057810255732490688?s=20 |access-date=22 May 2026 |work=BNO Feed}}</ref>. == Статыстыка == {| class="wikitable" |+Статыстыка распаўсюджвання ліхаманкі на 24 мая 2026. !Краіны !Пацверджана !Памерла !Крыніцы |- |{{Сцягафікацыя|ДР Конга}} |1005 |230 |<ref name="BNO">{{Cite news |date=24 May 2026 |title=Ebola outbreak in Congo and Uganda reaches more than 1,000 cases |url=https://bnonews.com/index.php/2026/05/ebola-outbreak-in-congo-and-uganda-reaches-more-than-1000-cases/ |work=[[BNO News]] |access-date=24 May 2026}}</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Уганда}} |7 |1 |<ref>{{cite web |title=Uganda confirms two more Ebola cases, taking total to seven |url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/uganda-confirms-two-more-ebola-cases-taking-total-seven-2026-05-25/ |website=Reuters |access-date=25 May 2026}}</ref> |- |Усяго |1012 |231 |<ref name="BNO"/> |} == Мерапрыемствы == 18 мая 2026 года амерыканскі Цэнтр па кантролі і прафілактыцы захворванняў квёў 30-дзённую забарону на ўезд у Злучаныя Штаты для асоб, якія не з’яўляюцца грамадзянамі краіны, якія знаходзіліся ў ДРК, Угандзе або Паўднёвым Судане на працягу папярэдніх 21 дня<ref>{{Cite web |last1=Merelli |first1=Annalisa |last2=Branswell |first2=Helen |date=18 May 2026 |title=U.S. bans entry from Ebola-affected countries as American patient is identified |url=https://www.statnews.com/2026/05/18/cdc-ebola-travel-ban-announced-uganda-congo-south-sudan/ |access-date=18 May 2026 |website=STAT |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhattacharya |first=Jay |date=18 May 2026 |title=Order Suspending The Right To Introduce Certain Persons From Countries Where A Quarantinable Communicable Disease Exists |url=https://www.cdc.gov/port-health/media/pdfs/2026-05-18-Title-42-Order.pdf |url-status=live |archive-url= |access-date=19 May 2026}}</ref>. 19 мая ўрад Уганды часова забараніў поціску рукі, абдымкі і непатрэбны фізічны кантакт<ref>{{cite web |title=Uganda bans hugs and handshakes as two cases of Ebola are confirmed |url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/science-and-disease/who-chief-deeply-concerned-at-scale-of-drcs-ebola-outbreak/ |website=The Telegraph |access-date=19 May 2026}}</ref>. Нацыянальная футбольная каманда ДР Конга адмяніла частку свайго трэніровачнага збору перад [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|Чэмпіянатам свету па футболе 2026]]<ref>{{Cite web |last=Cai |first=Sophia |last2=Johansen |first2=Ben |date=19 May 2026 |title=World Cup’s Ebola factor |url=https://www.politico.com/newsletters/west-wing-playbook-remaking-government/2026/05/19/world-cups-ebola-factor-00928376 |access-date=19 May 2026 |website=Politico |language=en}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Успышка хантавіруса на MV Hondius]] * [[Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]][[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] jnbjcn2j8nwwwn7gsr1r5xohhj6pn5d 0 808947 5154908 5150457 2026-06-16T09:37:13Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ +1 5154908 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Жан-Клод Брыялі''' ({{lang-fr|Jean-Claude Brialy}}; [[30 сакавіка]] [[1933]], Омаль, Алжыр — [[30 мая]] [[2007]], Монтэн, Сена і Марна, Іль-дэ-Франс, Францыя) — французскі акцёр тэатра і кіно. Як пісьменнік, ён з вялікім поспехам апублікаваў кнігі ўспамінаў: «Ручай малпаў» («Le ruisseau des singes», 2000) і «Я забыўся вам сказаць» («J’ai oubli? de vous dire», 2004). У апошнія гады жыцця Брыялі ўзначальваў парыжскі тэатр-вар’етэ «Буф-Парызьен». Жан-Клод Брыялі памёр ад раку 30 мая 2007 года ў сваім доме ў мястэчку Мантыён. Брыялі быў адным з першых акцёраў Францыі, якія адкрыта заявілі аб сваёй гомасэксуальнасці. == Фільмаграфія == * 1958: [[Ліфт на эшафот (фільм)|Ліфт на эшафот]] * 1958: [[Прыгажун Серж]] * 1958: [[Крысцін (фільм, 1958)|Крысцін]] * 1959: [[Чатырыста ўдараў]] * 1961: [[Жанчына ёсць жанчына]] * 1961: [[Славутыя любоўныя гісторыі]] * 1974: [[Прывід свабоды]] * 1976: [[Суддзя і забойца]] * 2000: [[Акцёры (фільм)|Акцёры]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.offi.fr/artiste/jean-claude-brialy-315.html Жан-Клод Брыялі] == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку]] [[Катэгорыя:Постаці ЛГБТ]] {{DEFAULTSORT:Брыялі Жан-Клод}} k2ubpzzghyjclu4xkpbl0jjqtx917j4 0 809202 5154928 5152583 2026-06-16T10:15:45Z Slavazai1973 60865 5154928 wikitext text/x-wiki {{For|жаночы чэмпіянат|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026}} {{Сезон баскетбольнай лігі |працягласць=26 верасня 2025 – 2 чэрвеня 2026 |колькасць_гульняў=187 |колькасць_камандаў=11 |чэмпіён=[[Гродна-93]] (10-ы раз) |другое_месца=[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |трэцяе_месца=[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |узнагарода4=MVP |узнагарода4_пераможца={{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Аляксандравіч Трасцінецкі|Аляксей Трасцінецкі]] |найлепшы_снайпер={{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |ppg=17,2 |падборы_лідар={{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] |rpg=8,0 |перадачы_лідар={{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Тадэвушавіч Каралёнак|Георгій Каралёнак]] |apg=5,3 |эфектыўнасць_лідар={{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |epg=19,9 |папярэднісезон=[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]] |наступнысезон=[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2026/2027|2026/2027]]}} '''Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026''' — 34-ы [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па баскетболе]]. == Клубы-ўдзельнікі == {| class="wikitable sortable" |- ! Клуб ! Горад/Вобласць ! width=120 |Месца ў сезоне [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]] |- | [[Гродна-93]] || [[Гродна]] || align="center" | 1 |- | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || [[Мінск]] || align="center" | 2 |- | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]|| [[Віцебск]] || align="center" | 3 |- | [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Магілёў]] || align="center" | 4 |- | [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[Мінск]] || align="center" | 6 |- | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] || [[Гродна]] || align="center" | 7 |- | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] || [[Гомель]] || align="center" | 8 |- | [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]|| [[Брэст]] || align="center" | 9 |- | [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] || [[Мінск]] || align="center" | 10 |- | [[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] || [[Магілёў]] || align="center" | 11 |- | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]]|| [[Віцебск]] || align="center" | 12 |} == Рэгулярны сезон == Каманды падзеленыя на дзве групы з улікам выканання патрабаванняў рэгламенту чэмпіянату<ref>{{Cite web|url=https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8613-xxxiv-betera-chempionat-respubliki-belarus-sredi-muzhskikh-komand-startuet-26-sentyabrya|title=XXXIV BETERA-чемпионат Республики Беларусь среди мужских команд стартует 26 сентября|lang=ru|website=Беларуская федэрацыя баскетбола|date=2025-09-25}}</ref>. === Група А === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" !{{Падказка|М|Месца}} !Каманда !{{Падказка|Г|Гульні}} !{{Падказка|В|Выйграныя матчы}} !{{Падказка|П|Паражэнні}} !{{Падказка|АЗ|Ачкоў закінулі}} !{{Падказка|АП|Ачкоў прапусцілі}} !{{Падказка|А|Ачкі}} !class="unsortable"|Кваліфікацыя |- style="background:#CCFFCC;" |1 |style="text-align:left;"|[[Гродна-93]] |30||25||5||2663||2066||55 |rowspan="5"|Выхад у плэй-оф |- style="background:#CCFFCC;" |2 |style="text-align:left;"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |30||22||8||2633||1932||52{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 3-3. Розніца +37.}} |- style="background:#CCFFCC;" |3 |style="text-align:left;"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |30||22||8||2494||2244||52{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 3-3. Розніца -37.}} |- style="background:#CCFFCC;" |4 |style="text-align:left;"|[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] |30||13||17||2521||2342||43 |- style="background:#CCFFCC;" |5 |style="text-align:left;"|[[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |30||4||26||1953||2900||34{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 4-2.}} |- style="background:#BBF3FF;" |6 |style="text-align:left;"|[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |30||4||26||2011||2791||34{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 2-4.}} |Кваліфікацыя да 1/4 фіналу |} {{notelist-la}} === Група Б === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" !{{Падказка|М|Месца}} !Каманда !{{Падказка|Г|Гульні}} !{{Падказка|В|Выйграныя матчы}} !{{Падказка|П|Паражэнні}} !{{Падказка|АЗ|Ачкоў закінулі}} !{{Падказка|АП|Ачкоў прапусцілі}} !{{Падказка|А|Ачкі}} !class="unsortable"|Кваліфікацыя |- style="background:#CCFFCC;" |1 |style="text-align:left;"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |24||19||5||2035||1744||43{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 5-1.}} |Выхад у плэй-оф |- style="background:#BBF3FF;" |2 |style="text-align:left;"|[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |24||19||5||2064||1567||43{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 1-5.}} |rowspan="3"|Кваліфікацыя да 1/4 фіналу |- style="background:#BBF3FF;" |3 |style="text-align:left;"|[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] |24||11||13||1861||2105||35 |- style="background:#BBF3FF;" |4 |style="text-align:left;"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |24||9||15||1857||1916||33 |- |5 |style="text-align:left;"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] |24||2||22||1675||2160||26 | |} {{notelist-la}} == Кваліфікацыя да 1/4 фіналу == {{Турнір2 |RD1 = Плэй-ін ||[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]|59 |'''[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]]'''|'''77''' }} {{Турнір4 без матча за трэцяе месца |фон = f2f2f2 |фонячэек = f9f9f9 |RD1 = Плэй-ін |RD1-team3 = [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] |RD1-score3 = 69 |RD1-team4 = '''[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]''' |RD1-score4 = '''85''' |RD2-team1 = '''[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]''' |RD2-score1= '''75''' |RD2-team2 = [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |RD2-score2 = 62 }} == Плэй-оф == {{Турнір8 <!-- Чвэрцьфіналы --> ||'''[[Гродна-93]]'''|'''2''' |[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]|0 ||'''[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]'''|'''2''' |[[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]]|0 ||'''[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]'''|'''2''' |[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]]|0 ||'''[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]'''|'''2''' |[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]]|0 <!-- Паўфіналы --> ||'''[[Гродна-93]]'''|'''3''' |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]|0 ||'''[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]'''|'''3''' |[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]|2 <!-- Фінал --> ||'''[[Гродна-93]]'''|'''3''' |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]|2 <!-- За 3-е месца --> ||'''[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]'''|'''3''' |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]|1 }} === За 5-8 месцы === {{Турнір4 з матчам за трэцяе месца |RD1 = За 5-8 месцы |2 = [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |3 = 0 |4 = '''[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]''' |5 = '''2''' |7 = '''[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]]''' |8 = '''2''' |9 = [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |10 = 1 |RD2 = За 5-е месца |12 = [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |13 = 0 |14 = '''[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]]''' |15 = '''2''' |Consol = За 7-е месца |17 = [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |18 = 0 |19 = '''[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]]''' |20 = '''2''' }} == Турнірная табліца == {| class="wikitable" !Месца !Каманда |- style="background:gold;" |style="text-align:center;"|1 |[[Гродна-93]] |- style="background:silver;" |style="text-align:center;"|2 |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- style="background:#cc9966;" |style="text-align:center;"|3 |[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- |style="text-align:center;"|4 |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] |- |style="text-align:center;"|5 |[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |- |style="text-align:center;"|6 |[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- |style="text-align:center;"|7 |[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |- |style="text-align:center;"|8 |[[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |- |style="text-align:center;"|9 |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] |- |style="text-align:center;"|10 |[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |- |style="text-align:center;"|11 |[[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] |} == Узнагароды == * MVP: {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Аляксандравіч Трасцінецкі|Аляксей Трасцінецкі]] ([[Гродна-93]])<ref>{{Cite web |url = https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8859-grodno-93-chempion-belarusi-sezona-2025-2026 |title = «Гродно-93» – чемпион Беларуси сезона 2025/2026 |website = belarus.basketball |date = 2026-06-02 }}</ref> {| class="wikitable" |+ Сімвалічная зборная !Гулец !Каманда |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Даніла Аляксандравіч Семянюк|Даніла Семянюк]] |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Давід-Масэнгэ Андруевіч Мукетэ|Давід-Масэнгэ Мукетэ]] |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Цімур Раманавіч Друкаў|Цімур Друкаў]] |[[Гродна-93]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Куратнік]] |[[Гродна-93]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |} == Статыстыка == === Індывідуальная статыстыка === ==== Каэфіцыент карыснасці ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|ККЗМ|Каэфіцыент карыснасці за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |19,9 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |align="left"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |36 |19,2 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Аляксандравіч Трасцінецкі|Аляксей Трасцінецкі]] |align="left"|[[Гродна-93]] |36 |17,2 |} ==== Ачкі ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|АЗМ|Ачкоў за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |align="left"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |36 |17,2 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] |align="left"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |26 |14,9 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Паўлавіч Фастаў|Георгій Фастаў]] |align="left"|[[Гродна-93]], [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |41 |14,2 |} ==== Падборы ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|ПЗМ|Падбораў за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] |align="left"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |26 |8,0 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Уладзіміравіч Жаброўскі|Арцём Жаброўскі]] |align="left"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |26 |7,7 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |7,3 |} ==== Перадачы ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|ПЗМ|Перадач за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Тадэвушавіч Каралёнак|Георгій Каралёнак]] |align="left"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |26 |5,3 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |align="left"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |36 |5,3 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Віталевіч Дрозд|Дзмітрый Дрозд]] |align="left"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |4,8 |} ==== Блок-шоты ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|БЗМ|Блок-шотаў за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Уладзіміравіч Жаброўскі|Арцём Жаброўскі]] |align="left"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |26 |1,7 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |1,3 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Сяргеевіч Паско|Канстанцін Паско]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |36 |0,8 |} ==== Іншае ==== {| class="wikitable" ! Катэгорыя || Гулец || Каманда || Гульні || Паказчык |- ! Перахопліванні | {{Сцяг Беларусі}} [[Даніла Анатолевіч Кісель|Даніла Кісель]] | [[Гродна-93]], [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | style="text-align:center" | 30 | style="text-align:center" | 3,0 |- ! Страты | {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Паўлавіч Сатыраў|Уладзіслаў Сатыраў]] | [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] | style="text-align:center" | 33 | style="text-align:center" | 5,2 |- ! Парушэнні на гульцу | {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] | [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] | style="text-align:center" | 36 | style="text-align:center" | 4,5 |- ! Хвіліны | {{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 26 | style="text-align:center" | 31:42 |- ! % штрафных | {{Сцяг Беларусі}} [[Алег Яўгенавіч Салей|Алег Салей]] | [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] | style="text-align:center" | 30 | style="text-align:center" | 85,1 |- ! % 2-ачковых | {{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] | style="text-align:center" | 29 | style="text-align:center" | 68,4 |- ! % 3-ачковых | {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Паўлавіч Маскальчук|Максім Маскальчук]] | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] | style="text-align:center" | 37 | style="text-align:center" | 39,7 |} === Найлепшыя паказчыкі ў адной гульні === {| class="wikitable" ! Катэгорыя || Гулец || Каманда || Паказчык || Сапернік |- ! Каэфіцыент карыснасці | {{Сцяг ДР Конга}} [[Жывенсі Нгімбі]] | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 48 | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(15 красавіка 2026)</small> |- ! Ачкі | {{Сцяг Беларусі}} [[Ягор Юр’евіч Камлач|Ягор Камлач]] | [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] | style="text-align:center" | 40 | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(12 лістапада 2025)</small> |- ! Падборы | {{Сцяг Беларусі}} [[Дзяніс Міхайлавіч Бакшаеў|Дзяніс Бакшаеў]] | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 23 | [[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] <small>(5 кастрычніка 2025)</small> |- ! Перадачы | {{Сцяг Беларусі}} [[Захар Аляксеевіч Ліндэраў|Захар Ліндэраў]] | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] | style="text-align:center" | 15 | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] <small>(26 кастрычніка 2025)</small> |- ! rowspan="3" | Перахопліванні | {{Сцяг Беларусі}} [[Даніла Анатолевіч Кісель|Даніла Кісель]] | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | rowspan="3" style="text-align:center" | 8 | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(6 сакавіка 2026)</small> |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Аляксандравіч Сяржант|Аляксандр Сяржант]] | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(6 сакавіка 2026)</small> |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Паўлавіч Фастаў|Георгій Фастаў]] | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | [[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] <small>(25 студзеня 2026)</small> |- ! Блок-шоты | {{Сцяг Беларусі}} [[Ілья Аляксандравіч Кустарнікаў|Ілья Кустарнікаў]] | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] | style="text-align:center" | 7 | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] <small>(26 кастрычніка 2025)</small> |} === Камандная статыстыка === {| class="wikitable" ! Катэгорыя || Каманда || Паказчык |- ! Каэфіцыент карыснасці | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 106,7 |- ! Ачкі | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 86,4 |- ! Падборы | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 47,3 |- ! Перадачы | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 26,6 |- ! Перахопліванні | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | style="text-align:center" | 14,5 |- ! Блок-шоты | [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] | style="text-align:center" | 3,8 |- ! Страты | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 25,3 |- ! % штрафных | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] | style="text-align:center" | 69,0 |- ! % 2-ачковых | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 56,1 |- ! % 3-ачковых | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | style="text-align:center" | 31,6 |} == Пераходы == === Напярэдадні сезона === {| class="wikitable" |- ! Баскетбаліст !! Папярэдні клуб !! Новы клуб |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Аляксандравіч Агеенка|Андрэй Агеенка]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || Buzzers (Магілёў, НБЛ) |- | {{ Сцяг Беларусі}}/{{Сцяг Ізраіля}} [[Фелікс Феліксавіч Адзіах|Фелікс Адзіах]] || Макабі (Ашдод, Ізраіль) || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Аладка|Іван Аладка]] || [[Гродна-93]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Эдуардавіч Андрэеў|Канстанцін Андрэеў]] || Пуласкі (Варка, Польшча) || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Вадзім Аляксандравіч Балякін|Вадзім Балякін]] || [[Гродна-93]] || Дзясна (Бранск, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Вадзімавіч Вялесік|Андрэй Вялесік]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] / [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (м)]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Акім Ягоравіч Гайдук|Акім Гайдук]] || [[Віталюр-РДВАР|Віталюр]] (НБЛ) || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Мікіта Алегавіч Дашкевіч|Мікіта Дашкевіч]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] || SoftClub (Мінск, НБЛ) |- | {{ Сцяг Сербіі}} [[Нікола Джурыч]] || [[Гродна-93]] || Орбі (Ткібулі, Грузія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Бэнджамін-Павел Дуду]] || [[Гродна-93]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Дудчанка|Іван Дудчанка]] || [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] / [[Барысфен Магілёў|Барысфен (м)]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] || Русічы (Курск, Расія) || [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Уладзіміравіч Капачоў|Аляксандр Капачоў]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Сяргеевіч Каратцоў|Максім Каратцоў]] || [[Імпульс-БДУІР]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Мікіта Аляксандравіч Кудраўцаў|Мікіта Кудраўцаў]] || [[Гродна-93-ГрДУ]] || [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-М]] (АМЛ ВТБ) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Куратнік]] || [[Імпульс-БДУІР]] || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Захар Аляксеевіч Ліндэраў|Захар Ліндэраў]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] / [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (м)]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Юр’евіч Малькоў|Арцём Малькоў]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] || [[Гродна-93]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Андрэевіч Навойчык|Аляксей Навойчык]] || [[Імпульс-БДУІР]] || Барсы-Атырау (Атырау, Казахстан) |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Барыс Аляксеевіч Назмутдзінаў|Барыс Назмутдзінаў]] || Табол (Кастанай, Казахстан) || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ціхан Вячаслававіч Неўскі|Ціхан Неўскі]] || [[Гродна-93-ГрДУ]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] / [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-М]] (АМЛ ВТБ) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Ігаравіч Пракапенкаў|Кірыл Пракапенкаў]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (м)]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Яраслаў Юр’евіч Прышэдзька|Яраслаў Прышэдзька]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Сяргеевіч Сітнік|Кірыл Сітнік]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Дзмітрыевіч Тур|Арцём Тур]] || [[Імпульс-БДУІР]] || [[БДУ (баскетбольны клуб)|БДУ]] (НБЛ) |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Вадзім Андрэевіч Федзькін|Вадзім Федзькін]] || Чэбаксарскія Ястрабы (Чэбаксары, Расія) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ягор Аляксандравіч Часноў|Ягор Часноў]] || [[Гродна-93]] / [[Гродна-93-ГрДУ]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Віталевіч Чумакоў|Кірыл Чумакоў]] || [[Гродна-93]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Раман Дзмітрыевіч Шчарбакоў|Раман Шчарбакоў]] || [[Гродна-93]] || Барнаул (Алтайскі край, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Раманавіч Шышлоўскі|Кірыл Шышлоўскі]] || [[Імпульс-БДУІР]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Даніла Генадзьевіч Янаў|Даніла Янаў]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || Rocket Team basket (Масква, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Вячаслававіч Ясевіч|Аляксандр Ясевіч]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] || [[Гродна-93]] |} === Падчас сезона === {| class="wikitable" |- ! Баскетбаліст !! Папярэдні клуб !! Новы клуб !! Час прыходу |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч|Сяргей Вабішчэвіч]] || [[Імпульс-БДУІР]] (''у сезоне 2024/25'') || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || кастрычнік 2025 г. |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Арцём Юр’евіч Каваленка|Арцём Каваленка]] || ПарыНН (Ніжні Ноўгарад, Расія) || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] || кастрычнік 2025 г. |- | {{Сцяг ЗША}} [[Мігель Элайджа Прыст|Мігель Прыст]] || Спортынг (Александрыя, Егіпет) (''у сезоне 2024/25'') || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || кастрычнік 2025 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Цімур Раманавіч Друкаў|Цімур Друкаў]] || БК-10 (Масква, Расія) || [[Гродна-93]] || лістапад 2025 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Аляксандравіч Агеенка|Андрэй Агеенка]] || Buzzers (Магілёў, НБЛ) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || снежань 2025 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Арсеній Арцёмавіч Крупко|Арсеній Крупко]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || БКМ (Мінск, НБЛ) || студзень 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Раманавіч Шышлоўскі|Кірыл Шышлоўскі]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] || студзень 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ягор Юр’евіч Камлач|Ягор Камлач]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] / [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] || дюты 2026 г. |- | {{ Сцяг Беларусі}} [[Вадзім Траццяк]] || Барс-РДЭУ (Растоў-на-Доне, Расія) || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || люты 2026 г. |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Леў Раманавіч Кузьменка|Леў Кузьменка]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || сакавік 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Вячаслававіч Панамароў|Дзмітрый Панамароў]] || Маладзечна (НБЛ) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен (м)]] || сакавік 2026 г. |- | {{ Сцяг Камеруна}} [[Франк Эмануэль Сідзэ]] || BEAC (Яундэ, Камерун) || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || сакавік 2026 г. |} == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://belarus.russiabasket.ru/competitions/details/50758?apiUrl=https%3a%2f%2forg.infobasket.su Сезон 2025—2026] {{Баскетбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|2026]] [[Катэгорыя:2025 год у баскетболе]] [[Катэгорыя:2026 год у баскетболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2026 годзе]] 8frl3jpkkig4o8w05h3syucqtvfrotu 5154929 5154928 2026-06-16T10:20:45Z Slavazai1973 60865 /* Падчас сезона */ 5154929 wikitext text/x-wiki {{For|жаночы чэмпіянат|Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026}} {{Сезон баскетбольнай лігі |працягласць=26 верасня 2025 – 2 чэрвеня 2026 |колькасць_гульняў=187 |колькасць_камандаў=11 |чэмпіён=[[Гродна-93]] (10-ы раз) |другое_месца=[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |трэцяе_месца=[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |узнагарода4=MVP |узнагарода4_пераможца={{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Аляксандравіч Трасцінецкі|Аляксей Трасцінецкі]] |найлепшы_снайпер={{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |ppg=17,2 |падборы_лідар={{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] |rpg=8,0 |перадачы_лідар={{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Тадэвушавіч Каралёнак|Георгій Каралёнак]] |apg=5,3 |эфектыўнасць_лідар={{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |epg=19,9 |папярэднісезон=[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]] |наступнысезон=[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2026/2027|2026/2027]]}} '''Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026''' — 34-ы [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па баскетболе]]. == Клубы-ўдзельнікі == {| class="wikitable sortable" |- ! Клуб ! Горад/Вобласць ! width=120 |Месца ў сезоне [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]] |- | [[Гродна-93]] || [[Гродна]] || align="center" | 1 |- | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || [[Мінск]] || align="center" | 2 |- | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]|| [[Віцебск]] || align="center" | 3 |- | [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Магілёў]] || align="center" | 4 |- | [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[Мінск]] || align="center" | 6 |- | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] || [[Гродна]] || align="center" | 7 |- | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] || [[Гомель]] || align="center" | 8 |- | [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]|| [[Брэст]] || align="center" | 9 |- | [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] || [[Мінск]] || align="center" | 10 |- | [[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] || [[Магілёў]] || align="center" | 11 |- | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]]|| [[Віцебск]] || align="center" | 12 |} == Рэгулярны сезон == Каманды падзеленыя на дзве групы з улікам выканання патрабаванняў рэгламенту чэмпіянату<ref>{{Cite web|url=https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8613-xxxiv-betera-chempionat-respubliki-belarus-sredi-muzhskikh-komand-startuet-26-sentyabrya|title=XXXIV BETERA-чемпионат Республики Беларусь среди мужских команд стартует 26 сентября|lang=ru|website=Беларуская федэрацыя баскетбола|date=2025-09-25}}</ref>. === Група А === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" !{{Падказка|М|Месца}} !Каманда !{{Падказка|Г|Гульні}} !{{Падказка|В|Выйграныя матчы}} !{{Падказка|П|Паражэнні}} !{{Падказка|АЗ|Ачкоў закінулі}} !{{Падказка|АП|Ачкоў прапусцілі}} !{{Падказка|А|Ачкі}} !class="unsortable"|Кваліфікацыя |- style="background:#CCFFCC;" |1 |style="text-align:left;"|[[Гродна-93]] |30||25||5||2663||2066||55 |rowspan="5"|Выхад у плэй-оф |- style="background:#CCFFCC;" |2 |style="text-align:left;"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |30||22||8||2633||1932||52{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 3-3. Розніца +37.}} |- style="background:#CCFFCC;" |3 |style="text-align:left;"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |30||22||8||2494||2244||52{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 3-3. Розніца -37.}} |- style="background:#CCFFCC;" |4 |style="text-align:left;"|[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] |30||13||17||2521||2342||43 |- style="background:#CCFFCC;" |5 |style="text-align:left;"|[[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |30||4||26||1953||2900||34{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 4-2.}} |- style="background:#BBF3FF;" |6 |style="text-align:left;"|[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |30||4||26||2011||2791||34{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 2-4.}} |Кваліфікацыя да 1/4 фіналу |} {{notelist-la}} === Група Б === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" !{{Падказка|М|Месца}} !Каманда !{{Падказка|Г|Гульні}} !{{Падказка|В|Выйграныя матчы}} !{{Падказка|П|Паражэнні}} !{{Падказка|АЗ|Ачкоў закінулі}} !{{Падказка|АП|Ачкоў прапусцілі}} !{{Падказка|А|Ачкі}} !class="unsortable"|Кваліфікацыя |- style="background:#CCFFCC;" |1 |style="text-align:left;"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |24||19||5||2035||1744||43{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 5-1.}} |Выхад у плэй-оф |- style="background:#BBF3FF;" |2 |style="text-align:left;"|[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |24||19||5||2064||1567||43{{efn-la|Асабістыя сустрэчы: 1-5.}} |rowspan="3"|Кваліфікацыя да 1/4 фіналу |- style="background:#BBF3FF;" |3 |style="text-align:left;"|[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] |24||11||13||1861||2105||35 |- style="background:#BBF3FF;" |4 |style="text-align:left;"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |24||9||15||1857||1916||33 |- |5 |style="text-align:left;"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] |24||2||22||1675||2160||26 | |} {{notelist-la}} == Кваліфікацыя да 1/4 фіналу == {{Турнір2 |RD1 = Плэй-ін ||[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]|59 |'''[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]]'''|'''77''' }} {{Турнір4 без матча за трэцяе месца |фон = f2f2f2 |фонячэек = f9f9f9 |RD1 = Плэй-ін |RD1-team3 = [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] |RD1-score3 = 69 |RD1-team4 = '''[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]''' |RD1-score4 = '''85''' |RD2-team1 = '''[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]''' |RD2-score1= '''75''' |RD2-team2 = [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |RD2-score2 = 62 }} == Плэй-оф == {{Турнір8 <!-- Чвэрцьфіналы --> ||'''[[Гродна-93]]'''|'''2''' |[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]|0 ||'''[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]'''|'''2''' |[[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]]|0 ||'''[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]'''|'''2''' |[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]]|0 ||'''[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]'''|'''2''' |[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]]|0 <!-- Паўфіналы --> ||'''[[Гродна-93]]'''|'''3''' |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]|0 ||'''[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]'''|'''3''' |[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]|2 <!-- Фінал --> ||'''[[Гродна-93]]'''|'''3''' |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]|2 <!-- За 3-е месца --> ||'''[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]'''|'''3''' |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]|1 }} === За 5-8 месцы === {{Турнір4 з матчам за трэцяе месца |RD1 = За 5-8 месцы |2 = [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |3 = 0 |4 = '''[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]]''' |5 = '''2''' |7 = '''[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]]''' |8 = '''2''' |9 = [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |10 = 1 |RD2 = За 5-е месца |12 = [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |13 = 0 |14 = '''[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]]''' |15 = '''2''' |Consol = За 7-е месца |17 = [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |18 = 0 |19 = '''[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]]''' |20 = '''2''' }} == Турнірная табліца == {| class="wikitable" !Месца !Каманда |- style="background:gold;" |style="text-align:center;"|1 |[[Гродна-93]] |- style="background:silver;" |style="text-align:center;"|2 |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- style="background:#cc9966;" |style="text-align:center;"|3 |[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- |style="text-align:center;"|4 |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] |- |style="text-align:center;"|5 |[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |- |style="text-align:center;"|6 |[[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- |style="text-align:center;"|7 |[[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |- |style="text-align:center;"|8 |[[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] |- |style="text-align:center;"|9 |[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] |- |style="text-align:center;"|10 |[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |- |style="text-align:center;"|11 |[[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] |} == Узнагароды == * MVP: {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Аляксандравіч Трасцінецкі|Аляксей Трасцінецкі]] ([[Гродна-93]])<ref>{{Cite web |url = https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8859-grodno-93-chempion-belarusi-sezona-2025-2026 |title = «Гродно-93» – чемпион Беларуси сезона 2025/2026 |website = belarus.basketball |date = 2026-06-02 }}</ref> {| class="wikitable" |+ Сімвалічная зборная !Гулец !Каманда |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Даніла Аляксандравіч Семянюк|Даніла Семянюк]] |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Давід-Масэнгэ Андруевіч Мукетэ|Давід-Масэнгэ Мукетэ]] |[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Цімур Раманавіч Друкаў|Цімур Друкаў]] |[[Гродна-93]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Куратнік]] |[[Гродна-93]] |- |{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |} == Статыстыка == === Індывідуальная статыстыка === ==== Каэфіцыент карыснасці ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|ККЗМ|Каэфіцыент карыснасці за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |19,9 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |align="left"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |36 |19,2 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Аляксандравіч Трасцінецкі|Аляксей Трасцінецкі]] |align="left"|[[Гродна-93]] |36 |17,2 |} ==== Ачкі ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|АЗМ|Ачкоў за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |align="left"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |36 |17,2 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] |align="left"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |26 |14,9 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Паўлавіч Фастаў|Георгій Фастаў]] |align="left"|[[Гродна-93]], [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] |41 |14,2 |} ==== Падборы ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|ПЗМ|Падбораў за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] |align="left"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |26 |8,0 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Уладзіміравіч Жаброўскі|Арцём Жаброўскі]] |align="left"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |26 |7,7 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |7,3 |} ==== Перадачы ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|ПЗМ|Перадач за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Тадэвушавіч Каралёнак|Георгій Каралёнак]] |align="left"|[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |26 |5,3 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] |align="left"|[[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |36 |5,3 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Віталевіч Дрозд|Дзмітрый Дрозд]] |align="left"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |4,8 |} ==== Блок-шоты ==== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ !№ !Гулец !Каманда !Гульні !{{Падказка|БЗМ|Блок-шотаў за матч}} |- |1. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Уладзіміравіч Жаброўскі|Арцём Жаброўскі]] |align="left"|[[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |26 |1,7 |- |2. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |29 |1,3 |- |3. |align="left"|{{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Сяргеевіч Паско|Канстанцін Паско]] |align="left"|[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |36 |0,8 |} ==== Іншае ==== {| class="wikitable" ! Катэгорыя || Гулец || Каманда || Гульні || Паказчык |- ! Перахопліванні | {{Сцяг Беларусі}} [[Даніла Анатолевіч Кісель|Даніла Кісель]] | [[Гродна-93]], [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | style="text-align:center" | 30 | style="text-align:center" | 3,0 |- ! Страты | {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Паўлавіч Сатыраў|Уладзіслаў Сатыраў]] | [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] | style="text-align:center" | 33 | style="text-align:center" | 5,2 |- ! Парушэнні на гульцу | {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] | [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] | style="text-align:center" | 36 | style="text-align:center" | 4,5 |- ! Хвіліны | {{Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 26 | style="text-align:center" | 31:42 |- ! % штрафных | {{Сцяг Беларусі}} [[Алег Яўгенавіч Салей|Алег Салей]] | [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]] | style="text-align:center" | 30 | style="text-align:center" | 85,1 |- ! % 2-ачковых | {{Сцяг Беларусі}} [[Мацвей Дзмітрыевіч Ягутка|Мацвей Ягутка]] | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]], [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] | style="text-align:center" | 29 | style="text-align:center" | 68,4 |- ! % 3-ачковых | {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Паўлавіч Маскальчук|Максім Маскальчук]] | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] | style="text-align:center" | 37 | style="text-align:center" | 39,7 |} === Найлепшыя паказчыкі ў адной гульні === {| class="wikitable" ! Катэгорыя || Гулец || Каманда || Паказчык || Сапернік |- ! Каэфіцыент карыснасці | {{Сцяг ДР Конга}} [[Жывенсі Нгімбі]] | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 48 | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(15 красавіка 2026)</small> |- ! Ачкі | {{Сцяг Беларусі}} [[Ягор Юр’евіч Камлач|Ягор Камлач]] | [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] | style="text-align:center" | 40 | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(12 лістапада 2025)</small> |- ! Падборы | {{Сцяг Беларусі}} [[Дзяніс Міхайлавіч Бакшаеў|Дзяніс Бакшаеў]] | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 23 | [[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] <small>(5 кастрычніка 2025)</small> |- ! Перадачы | {{Сцяг Беларусі}} [[Захар Аляксеевіч Ліндэраў|Захар Ліндэраў]] | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] | style="text-align:center" | 15 | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] <small>(26 кастрычніка 2025)</small> |- ! rowspan="3" | Перахопліванні | {{Сцяг Беларусі}} [[Даніла Анатолевіч Кісель|Даніла Кісель]] | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | rowspan="3" style="text-align:center" | 8 | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(6 сакавіка 2026)</small> |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Аляксандравіч Сяржант|Аляксандр Сяржант]] | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] <small>(6 сакавіка 2026)</small> |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Паўлавіч Фастаў|Георгій Фастаў]] | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | [[Барысфен Магілёў|Барысфен (маладзёжная)]] <small>(25 студзеня 2026)</small> |- ! Блок-шоты | {{Сцяг Беларусі}} [[Ілья Аляксандравіч Кустарнікаў|Ілья Кустарнікаў]] | [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (маладзёжная)]] | style="text-align:center" | 7 | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] <small>(26 кастрычніка 2025)</small> |} === Камандная статыстыка === {| class="wikitable" ! Катэгорыя || Каманда || Паказчык |- ! Каэфіцыент карыснасці | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 106,7 |- ! Ачкі | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 86,4 |- ! Падборы | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 47,3 |- ! Перадачы | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 26,6 |- ! Перахопліванні | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | style="text-align:center" | 14,5 |- ! Блок-шоты | [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] | style="text-align:center" | 3,8 |- ! Страты | [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] | style="text-align:center" | 25,3 |- ! % штрафных | [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] | style="text-align:center" | 69,0 |- ! % 2-ачковых | [[Гродна-93]] | style="text-align:center" | 56,1 |- ! % 3-ачковых | [[Гродна-93-ГрДУ|Гродна-93 ГрДУ]] | style="text-align:center" | 31,6 |} == Пераходы == === Напярэдадні сезона === {| class="wikitable" |- ! Баскетбаліст !! Папярэдні клуб !! Новы клуб |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Аляксандравіч Агеенка|Андрэй Агеенка]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || Buzzers (Магілёў, НБЛ) |- | {{ Сцяг Беларусі}}/{{Сцяг Ізраіля}} [[Фелікс Феліксавіч Адзіах|Фелікс Адзіах]] || Макабі (Ашдод, Ізраіль) || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Аладка|Іван Аладка]] || [[Гродна-93]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Эдуардавіч Андрэеў|Канстанцін Андрэеў]] || Пуласкі (Варка, Польшча) || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Вадзім Аляксандравіч Балякін|Вадзім Балякін]] || [[Гродна-93]] || Дзясна (Бранск, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Вадзімавіч Вялесік|Андрэй Вялесік]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] / [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (м)]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Акім Ягоравіч Гайдук|Акім Гайдук]] || [[Віталюр-РДВАР|Віталюр]] (НБЛ) || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Мікіта Алегавіч Дашкевіч|Мікіта Дашкевіч]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] || SoftClub (Мінск, НБЛ) |- | {{ Сцяг Сербіі}} [[Нікола Джурыч]] || [[Гродна-93]] || Орбі (Ткібулі, Грузія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Бэнджамін-Павел Дуду]] || [[Гродна-93]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Дудчанка|Іван Дудчанка]] || [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] / [[Барысфен Магілёў|Барысфен (м)]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] || Русічы (Курск, Расія) || [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Уладзіміравіч Капачоў|Аляксандр Капачоў]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Сяргеевіч Каратцоў|Максім Каратцоў]] || [[Імпульс-БДУІР]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Мікіта Аляксандравіч Кудраўцаў|Мікіта Кудраўцаў]] || [[Гродна-93-ГрДУ]] || [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-М]] (АМЛ ВТБ) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Куратнік]] || [[Імпульс-БДУІР]] || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Захар Аляксеевіч Ліндэраў|Захар Ліндэраў]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] / [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (м)]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Юр’евіч Малькоў|Арцём Малькоў]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] || [[Гродна-93]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Андрэевіч Навойчык|Аляксей Навойчык]] || [[Імпульс-БДУІР]] || Барсы-Атырау (Атырау, Казахстан) |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Барыс Аляксеевіч Назмутдзінаў|Барыс Назмутдзінаў]] || Табол (Кастанай, Казахстан) || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ціхан Вячаслававіч Неўскі|Ціхан Неўскі]] || [[Гродна-93-ГрДУ]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] / [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-М]] (АМЛ ВТБ) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Ігаравіч Пракапенкаў|Кірыл Пракапенкаў]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (м)]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Яраслаў Юр’евіч Прышэдзька|Яраслаў Прышэдзька]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Сяргеевіч Сітнік|Кірыл Сітнік]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Гродна-93]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Дзмітрыевіч Тур|Арцём Тур]] || [[Імпульс-БДУІР]] || [[БДУ (баскетбольны клуб)|БДУ]] (НБЛ) |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Вадзім Андрэевіч Федзькін|Вадзім Федзькін]] || Чэбаксарскія Ястрабы (Чэбаксары, Расія) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ягор Аляксандравіч Часноў|Ягор Часноў]] || [[Гродна-93]] / [[Гродна-93-ГрДУ]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Віталевіч Чумакоў|Кірыл Чумакоў]] || [[Гродна-93]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Раман Дзмітрыевіч Шчарбакоў|Раман Шчарбакоў]] || [[Гродна-93]] || Барнаул (Алтайскі край, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Раманавіч Шышлоўскі|Кірыл Шышлоўскі]] || [[Імпульс-БДУІР]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Даніла Генадзьевіч Янаў|Даніла Янаў]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || Rocket Team basket (Масква, Расія) |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Вячаслававіч Ясевіч|Аляксандр Ясевіч]] || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] || [[Гродна-93]] |} === Падчас сезона === {| class="wikitable" |- ! Баскетбаліст !! Папярэдні клуб !! Новы клуб !! Час прыходу |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч|Сяргей Вабішчэвіч]] || [[Імпульс-БДУІР]] (''у сезоне 2024/25'') || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || кастрычнік 2025 г. |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Арцём Юр’евіч Каваленка|Арцём Каваленка]] || ПарыНН (Ніжні Ноўгарад, Расія) || [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]] || кастрычнік 2025 г. |- | {{Сцяг ЗША}} [[Мігель Элайджа Прыст|Мігель Прыст]] || Спортынг (Александрыя, Егіпет) (''у сезоне 2024/25'') || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || кастрычнік 2025 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Цімур Раманавіч Друкаў|Цімур Друкаў]] || БК-10 (Масква, Расія) || [[Гродна-93]] || лістапад 2025 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Аляксандравіч Агеенка|Андрэй Агеенка]] || Buzzers (Магілёў, НБЛ) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || снежань 2025 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Арсеній Арцёмавіч Крупко|Арсеній Крупко]] || [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || БКМ (Мінск, НБЛ) || студзень 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Раманавіч Шышлоўскі|Кірыл Шышлоўскі]] || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || [[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]] || студзень 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Ягор Юр’евіч Камлач|Ягор Камлач]] || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] / [[РЦАП-СДЮШАР (баскетбольны клуб)|РЦАП-СДЮШАР]] || [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК Вікторыя]] || люты 2026 г. |- | {{ Сцяг Беларусі}} [[Вадзім Траццяк]] || Барс-РДЭУ (Растоў-на-Доне, Расія) || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || люты 2026 г. |- | {{ Сцяг Расіі}} [[Леў Раманавіч Кузьменка|Леў Кузьменка]] || Паўднёвы Слон-ПКФУ (Стаўрапаль, Расія) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен]] || сакавік 2026 г. |- | {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Вячаслававіч Панамароў|Дзмітрый Панамароў]] || Маладзечна (НБЛ) || [[Барысфен Магілёў|Барысфен (м)]] || сакавік 2026 г. |- | {{ Сцяг Камеруна}} [[Франк Эмануэль Сідзэ]] || BEAC (Яундэ, Камерун) || [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] || сакавік 2026 г. |} == Гл. таксама == * [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://belarus.russiabasket.ru/competitions/details/50758?apiUrl=https%3a%2f%2forg.infobasket.su Сезон 2025—2026] {{Баскетбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|2026]] [[Катэгорыя:2025 год у баскетболе]] [[Катэгорыя:2026 год у баскетболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2026 годзе]] ogrh5foe4agkm2jiyp7nx46kh1wgl8z 0 809418 5154623 5154164 2026-06-15T12:16:08Z DzBar 156353 5154623 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Карын Мары-Мадлен Жэнеўе́ва П’ерэт Пікола''' (нар. 23 сакавіка 1950 г.), больш вядомая як '''Карын Клеры''', — французская актрыса. Яе прарыўной роляй стала роля галоўнай гераіні ў фільме ''«Гісторыя О»'' (1975), заснаваным на аднайменным рамане. Пасля гэтага яна зрабіла значную кар’еру ў італьянскім кіно, а таксама сыграла Карын Дзюфур у фільме пра [[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]] «Месяцовы гоншчык» (1979). == Жыццё і кар’ера == Клеры нарадзілася 23 сакавіка 1950 года недалёка ад [[Парыж]]а і вырасла ў [[Сен-Жэрмен-ан-Ле]].<ref>{{cite book|url={{GBurl|id=G8MbAQAAIAAJ|q=%22Corinne+Clery%22+1950}}|title=L'âge d'or du cinéma érotique et pornographique: 1973-1976|first1=François|last1=Jouffa|author2=Tony Crawley|location=Paris|publisher=[[Ramsay (publishing house)|Ramsay]]|isbn=2-84114-677-4|year=2003|page=134|language=fr}}</ref> Яна пачала сваю акцёрскую кар’еру ў канцы 1960-х гадоў пад імем Карын Піколі. Яе першым значным фільмам быў фільм Жаэля Ле Муана ''«Les Poneyttes»'' з [[Джоні Халідэй|Джоні Халідэем]] і [[Дыджэй|дыджэем]] Юберам Ваяфам, за якога яна выйшла замуж пасля здымак ва ўзросце 17 гадоў.<ref name="nanarland">{{Cite web|lang=French|url=http://www.nanarland.com/acteurs/Main.php?id_acteur=corinneclery|title=Corinne Clery Biographie|website=nanarland.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513225340/http://www.nanarland.com/acteurs/Main.php?id_acteur=corinneclery|archive-date=13 May 2012|access-date=14 October 2017|url-status=dead|ref=lbgs}}</ref> З 1974 па 1976 год яна была прадстаўніцай брэндзі Рэнэ Брыяна. Клеры ўпершыню стала вядомай дзякуючы фільму ''«Гісторыя О»'' (1975) (''Histoire d’O''). Яна таксама знялася ў якасці мадэлі для вокладкі французскага часопіса ''[[Lui|Lui,]]'' дзе трымае ў руках вялізны асобнік рамана, па якім зняты фільм. Клеры таксама вядомая па ролі дзяўчыны Бонда Карын Дзюфур, памочніцы антаганіста Х’юга Дракса, у фільме пра [[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]] 1979 года ''«Месяцовы гоншчык»'' . Яна таксама здымалася разам з дзяўчынай Бонда Барбарай Бах (якая сыграла Аню Амасову ў ''фільме "Шпіён, які мяне кахаў'' ") і Рычардам Кілем (які сыграў злыдня) у фільме ''«Гуманоід»'' (1979). Пасля ''«Месяцовага гоншчыка»'' яна знялася ў некалькіх [[Італьянская мова|італьянскіх]] фільмах. Яна таксама знялася ў фільмах ''«Таемныя дзеянні»'', ''«Аўтастоп»'' з акцёрам Дэвідам Хесам, у фільме [[Серджа Карбучы|Серджыа Карбучы]] ''«[[Блеф (фільм, 1976)|Блеф]]»'' з [[Адрыяна Чэлентана]] і [[Энтані Куін]]ам, а таксама ў навукова-фантастычным фільме ''«Ёр, паляўнічы з будучыні»''. Клеры стала суседкай па доме ў другім сезоне шоў ''Grande Fratello VIP'', італьянскай адаптацыі ''Celebrity Big Brother''. У 2023 годзе яна ўдзельнічала ў 17-м сезоне рэаліці-шоу ''L’isola dei famosi''. == Фільмаграфія == {| class="wikitable" !Год !Арыгінальная назва !Роля |- |1967 |''Les Poneyttes'' |Poneytte aka Corinne |- |1975 |''Story of O'' |O |- |1976 |''[[Блеф (фільм, 1976)|The Con Artists]]'' |Шарлота |- |1976 |''Il sergente Rompiglioni'' |Figlia del colonnello |- |1976 |''Sturmtruppen'' |La donna |- |1976 |''Natale in casa d’appuntamento'' |Senine |- |1976 |''Plot of Fear'' |Jeanne |- |1977 |''Three Tigers Against Three Tigers'' |The Nanny |- |1977 |''Hitch Hike'' |Eve Mancini |- |1977 |''Kleinhoff Hotel'' |Pascale Rota |- |1978 |''Covert Action'' |Anne Florio |- |1979 |''The Humanoid'' |Barbara Gibson |- |1979 |''Moonraker'' |Corinne Dufour |- |1979 |''I viaggiatori della sera'' |Ortensia |- |1980 |''Eroina'' (Tunnel ) |Pina |- |1980 |''I Hate Blondes'' |Angelica |- |1981 |''Last Harem'' |Sara |- |1983 |''Yor, the Hunter from the Future'' |Ka-Laa |- |1984 |''Summer Games'' |Lisa Donelli |- |1986 |''Yuppies'' |Francesca |- |1986 |''The Devil’s Honey'' |Carol Simpson |- |1986 |''Via Montenapoleone'' |Chiara |- |1988 |''The Gamble'' |Jacqueline |- |1988 |''Rimini Rimini — Un anno dopo'' |Carla Formigoni |- |1990 |''Occhio alla perestrojka'' |Angela Bonetti |- |1990 |''Vacanze di Natale '90'' |Alessandra |- |1991 |''L’avvoltoio può attendere'' |Alexandra |- |1991 |''Forever'' |Julia |- |1991 |''28° minuto'' |Paola |- |1992 |''Non chiamarmi Omar'' |Luisa Tavoni |- |1994 |''Donna di cuori'' |Vania |- |1995 |''Le Roi de Paris'' |Betty Favart |- |1995 |''A Dio piacendo'' |Valeria |- |2000 |''Alex l’ariete'' |Ernestina |- |2001 |''Prigionieri di un incubo'' | |- |2002 |''Il diario di Matilde Manzoni'' | |- |2007 |''Il peso dell’aria'' |Anna |- |2016 |''Attesa e cambiamenti'' | |- |2018 |''Beyond the Mist'' |Rosa Carlini |- |2019 |''W Gli Sposi'' |Suor Clementina |- |2020 |''Free — Liberi'' |Erica |- |2021 |''Ritorno al Crimino'' |Contessa Roccapadula |- |2021 |''Io e Angela'' |Madre Arturo |} == Зноскі == {{заўвагі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} {{Вонкавыя спасылкі}}{{DEFAULTSORT:Clery, Corinne}} [[Катэгорыя:Постаці Сен-Жэрмен-ан-Ле]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1950 годзе]] [[Катэгорыя:Атэісты Францыі]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Францыі]] 0ic943to54qpro99dm2gedu64y43v3m 0 809432 5154802 5154246 2026-06-16T05:40:37Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5154802 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чарнышоў}} {{Мастак}} '''Уладзі́мір Фё́даравіч Чарнышо́ў''' (нар. {{ДН|15|12|1939}}, [[Чардым (Пензенская вобласць)|сяло Чардым]], [[Лапацінскі раён]], [[Пензенская вобласць]], [[Расія]]) — беларускі мастак тэатра і кіно{{sfn|Салавей|2003|с=240}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 снежня 1939 года ў сяле [[Чардым (Пензенская вобласць)|Чардым]] [[Лапацінскі раён|Лапацінскага раёна]] [[Пензенская вобласць|Пензенскай вобласці]]{{sfn|Салавей|2003|с=240}}. У 1968 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны інстытут кінематаграфіі]] ў [[Масква|Маскве]]{{sfn|Салавей|2003|с=240}}. З 1969 года пачаў працаваць на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]». У перыяд з 1995 па 2001 год займаў пасаду галоўнага мастака [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М.&nbsp;Горкага]]. Адначасова займаўся педагагічнай дзейнасцю: з 1996 года выкладае ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім універсітэце культуры]], а з 1997 года&nbsp;— у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]]{{sfn|Салавей|2003|с=240}}. <bdi>Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] з 1977 года, член [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюза кінематаграфістаў]] з 1977 года</bdi>, <bdi>член [[Беларускі саюз тэатральных дзеячаў|Беларускага саюза тэатральных дзеячаў]]</bdi> <bdi>з 1996 года.</bdi> == Творчасць == Працуе ў галіне [[Сцэнаграфія|сцэнаграфіі]], [[Жывапіс|жывапісу]] і [[Графіка (мастацтва)|графікі]]. Паводле ацэнкі мастацтвазнаўцы [[Л. Ф. Салавей]], творы Уладзіміра Чарнышова вылучаюцца эмацыянальнасцю, рытмічнасцю кампазіцыйнай пабудовы, колеравай насычанасцю і глыбінёй прасторавага асяроддзя{{sfn|Салавей|2003|с=240}}. У якасці мастака-пастаноўшчыка стварыў шэраг тэлевізійных мастацкіх фільмаў, сярод якіх «Чырвоны агітатар Трафім Глушкоў» і «Бераг прынцэсы Люські» (абодва 1969), «Спяшайся будаваць дом» (1970), «Побач з камісарам» (1978), «Купалава ноч» і «Зацюканы апостал» (абодва 1982), «Астравы на далёкіх азёрах» (1984), «Халады ў пачатку вясны» (1985), «Выклік» (1986), «Пушча» (1988), «Свечка» (1990), «Інтэрпол» (1991). Таксама працаваў мастаком кінафільмаў «[[Вялікі трамплін]]» (1974), «[[Сямейныя абставіны]]» (1977), «[[Дачка камандзіра]]» (1981, сумесна з [[У. Белавусаў|У.&nbsp;Белавусавым]]), «[[Запіскі юнага ўрача (фільм)|Запіскі юнага ўрача]]» (1991) і іншых{{sfn|Салавей|2003|с=240}}. Значны ўклад зрабіў у тэатральна-дэкарацыйнае мастацтва, аформіўшы шэраг спектакляў у тэатры імя М.&nbsp;Горкага. Сярод яго прац сцэнаграфія да пастановак «У прыцемках» [[А. Дудараў|А.&nbsp;Дударава]] (1996), «[[Браты Моар]]» [[Ф. Шылер|Ф.&nbsp;Шылера]], «[[Раскіданае гняздо (п’еса)|Раскіданае гняздо]]» [[Я. Купала|Я.&nbsp;Купалы]] і «На залатым возеры» [[Э. Томпсан|Э.&nbsp;Томпсана]] (усе ў 1997 годзе), «Перпетуум мабіле, альбо Вечар яўрэйскага анекдота» [[Б. Луцэнка|Б.&nbsp;Луцэнкі]] (1998), а таксама «Калігула» [[А. Камю|А.&nbsp;Камю]] (2002){{sfn|Салавей|2003|с=240}}. Сярод жывапісных работ мастака вылучаюцца палотны «Двор. Вільня» (1966), «На цімкавіцкай мяжы» (1981) і «Святы дуб» (1988). Акрамя таго, з’яўляецца аўтарам партрэтаў і графічнай серыі «Па святых месцах» (1991){{sfn|Салавей|2003|с=240}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|том=17|артыкул=Чарнышоў Уладзімір Фёдаравіч|аўтар=[[Л. Ф. Салавей|Салавей Л. Ф.]]|старонкі=240|ref=Салавей}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-16}} {{DEFAULTSORT:Чарнышоў Уладзімір Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 снежня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пензенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] [[Катэгорыя:Мастакі кіно Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя мастакі Беларусі]] t5us5w0s732eu12xgj08ohs07luop6u 0 809462 5154801 5154580 2026-06-16T05:40:33Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5154801 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|5|3|1923}}, [[Мінск]] — {{ДС|28|9|1994}}) — беларускі [[акцёр]] тэатра лялек. [[Заслужаны артыст Беларускай ССР|Заслужаны артыст Беларусі]] (1967){{sfn|БЭ|1998|с=456}}<ref name="nlb"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 сакавіка 1923 года ў [[Мінск]]у{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. У 1951 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]]{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. З 1951 года працаваў у [[Беларускі дзяржаўны тэатр лялек|Дзяржаўным тэатры лялек Беларусі]]. У перыяд з 1990 па 1994 год з’яўляўся акцёрам [[Мінскі абласны тэатр лялек «Батлейка»|Мінскага абласнога тэатра лялек «Батлейка»]] ў горадзе [[Маладзечна]]{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. <bdi>Член</bdi> <bdi>[[Беларускі саюз тэатральных дзеячаў|Беларускага саюза тэатральных дзеячаў]]</bdi> з 1956 года. Памёр 28 верасня 1994 года{{sfn|БЭ|1998|с=456}}<ref name="nlb"/>. == Творчасць == Паводле свайго амплуа Уладзімір Калашнікаў быў характарным акцёрам. Вобразы, створаныя ім у нацыянальным рэпертуары, вызначаліся мяккай лірычнасцю і сакавітасцю акцёрскіх фарбаў{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. Сярод роляў, выкананых у Дзяржаўным тэатры лялек Беларусі: Дзед і кароль Дурымонт («[[Дзед і жораў]]», «[[Цудоўная дудка]]» [[В. Вольскі|В. Вольскага]]), Цар («[[Каваль Вярнідуб]]» паводле [[А. Якімовіч|А. Якімовіча]]), Дзед («[[Ліпавічкі]]» паводле [[У. Галубок|У. Галубка]]), Бацька («[[Званы твайго лёсу]]» [[А. Вольскі|А. Вольскага]] і [[П. Макаль|П. Макаля]]), пёс Мамент і Паромшчык («[[Чаканне сабакі Тэафіла]]» [[Г. Марчук|Г. Марчука]]) і іншыя{{sfn|БЭ|1998|с=456}}. У тэатры «Батлейка» ўвасобіў наступныя вобразы: Чорт, Чараўнік і Кароль («[[Казкі Несцеркі]]» і «[[Сіняя світа]]» [[А. Турава|А. Туравай]]), Бацька, Каваль і Казачнік («[[Піліпка і ведзьма]]» [[С. Кавалёў|С. Кавалёва]]), пёс Барбос («[[Чароўны камень]]» [[В. Лукша|В. Лукшы]]), Удаў («[[Прывітанне для мартышкі]]» [[Р. Остэр|Р. Остэра]] і «[[Насарог і жырафа]]» [[Х. Гюнтэр|Х. Гюнтэра]]){{sfn|БЭ|1998|с=456}}. == Узнагароды == * [[Заслужаны артыст Беларускай ССР|Заслужаны артыст Беларусі]] (1967){{sfn|БЭ|1998|с=456}}<ref name="nlb">{{cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/137120|title=Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|publisher=Беларусь у асобах і падзеях|lang=be|accessdate=14 чэрвеня 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|том=7|год=1998|артыкул=Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|старонкі=456|ref=БЭ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-16}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 сакавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1923 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі 28 верасня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР]] 9nje940cye8mhpgy674j4x6m7zyjyhj 0 809495 5154799 5154359 2026-06-16T05:38:12Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5154799 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва|мастак=[[Аляксандр Колдэр]]}} '''{{Lang|es|El Sol Rojo}}''' (бел. Чырвонае Сонца) — сталёвая скульптура пад адкрытым небам у [[Мехіка]]. Яна была створана амерыканскім мастаком [[Аляксандр Колдэр|Аляксандрам Колдэрам]] да [[Летнія Алімпійскія гульні 1968|летніх Алімпійскіх гульняў 1968 года]], спецыяльна для мастацкага праекта {{Lang|es|[[Ruta de la Amistad]]}}, і была усталявана на тэрыторыі [[Ацтэка|стадыёна «Ацтэка»]]. == Гісторыя і апісанне == У сакавіку 1967 года мексіканска-нямецкаму скульптару Маціясу Гёрыцу было даручана распрацаваць мастацкі праект, які павінен быў стаць часткай Культурнай Алімпіяды 1968 года, якая павінна была адбыцца напярэдадні [[Летнія Алімпійскія гульні 1968|Алімпійскіх гульняў]] таго года.<ref name="Juárez Bautista-2024">{{Cite web|lang=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/cultura/la-obra-mas-grande-de-alexander-calder-que-esta-en-cdmx/|title=La obra más grande de Alexander Calder que está en CDMX|author=Juárez Bautista|first=Frida|date=27 July 2024|access-date=10 May 2026}}</ref> Было запрошана некалькі мастакоў, з якіх 19 разам з іх адпаведнымі творамі былі адабраны, і праект атрымаў назву {{Lang|es|[[Ruta de la Amistad]]}} (бел. Шлях Сяброўства).<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://eleco.unam.mx/ruta-de-la-amistad/|title=La ruta de la amistad y el desarrollo del no-lugar|author=Rebatta|first=Andrew|website=[[Museo Experimental El Eco]]|date=9 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421024747/https://eleco.unam.mx/ruta-de-la-amistad/|archive-date=21 April 2025|access-date=10 May 2026|url-status=live}}</ref> Сярод іх быў [[Аляксандр Колдэр]], які даслаў сваю прапанову Герыцу 8&nbsp;лістапада 1967 года. Пасля таго Раства Колдэр кіраваў мантажом.<ref name="Juárez Bautista-2024" /> ''{{lang|es|El Sol Rojo}}'' быў усталяваны на галоўнай плошчы побач са стадыёнам «Ацтэка».<ref>{{cite web|language=es|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/11/quien-fue-el-famoso-artista-autor-del-sol-rojo-la-emblematica-escultura-del-estadio-azteca/|title=Quién fue el famoso artista autor del 'Sol Rojo', la emblemática escultura del Estadio Azteca|first=Cinthia|last=Salvador|date=11 March 2024|access-date=10 May 2026|trans-title=Who was the famous artist behind 'El Sol Rojo', the iconic sculpture at Estadio Azteca|newspaper=[[Infobae]]}}</ref> Гэта чорная сталёвая канструкцыя вышынёй 25,8 метра (85 футаў).<ref name="Juárez Bautista-2024" /><ref>{{cite web|url=https://www.jornada.com.mx/2008/07/04/index.php?section=cultura&article=a05n1cul|title=Invitan a redescubrir icono urbano creado por el artista Alexander Calder|first=Mónica|last=Mateos-Vega|date=4 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829191518/https://www.jornada.com.mx/2008/07/04/index.php?section=cultura&article=a05n1cul|archive-date=29 August 2025|access-date=11 May 2026|url-status=live|trans-title=An invitation to rediscover an urban icon created by artist Alexander Calder|newspaper=[[La Jornada]]}}</ref> Яна мае тры нагі, якія, у адрозненне ад многіх іншых прац Колдэра, звараныя і сабраныя без выкарыстання нітаў.<ref name="universal2">{{cite web|language=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/|title=El Sol rojo de Calder es usado como baño público|date=8 April 2015|access-date=10 May 2026|trans-title=Calder's El Sol Rojo is used as a public restroom|newspaper=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]}}</ref> У яе цэнтры знаходзіцца вялікі чырвоны дыск, тон якога змяняецца ў залежнасці ад становішча сонца: ён ярка свеціцца апоўдні і здаецца цьмяным на світанні і ў змярканні.<ref name="Juárez Bautista-2024" /> Калі ''{{Lang|es|Sol Rojo}}'' Калі была адкрыта скульптура, на падлозе была намалявана бел-сіняя псіхадэлічная лагатып «Мексіка 68», які заставаўся на месцы падчас [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|чэмпіянату свету па футболе 1970 года]], які таксама праходзіў у Мехіка. Да [[Чэмпіянат свету па футболе 1986|чэмпіянату свету па футболе 1986 года]] быў дададзены аранжавы круг. З таго часу абслугоўванне скульптуры заняпало. Нягледзячы на сваё месцазнаходжанне, скульптура не належыць уладальнікам стадыёна. Нягледзячы на тое, што зямля належыць гарадскім уладам, муніцыпалітэт Каёакан неафіцыйна кіруе ёю з-за адсутнасці законнага ўладальніка, бо ні федэральныя, ні гарадскія ўлады не ўзялі на сябе адказнасць за скульптуру.<ref name="universal2">{{Cite web|lang=es|url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/|title=El Sol rojo de Calder es usado como baño público|date=8 April 2015|access-date=10 May 2026}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eluniversal.com.mx/articulo/cultura/artes-visuales/2015/04/8/el-sol-rojo-de-calder-es-usado-como-bano-publico/ "El Sol rojo de Calder es usado como baño público"] &#x5B;Calder's El Sol Rojo is used as a public restroom&#x5D;. ''[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]'' (in Spanish). 8 April 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 May</span> 2026</span>.</cite> [[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>{{Gallery|File:EAztecaSculpture1DF.JPG|Скульптура з рыштаваннямі і без фарбы падчас рэстаўрацыі ў 2009 годзе|File:El Sol Rojo (cropped).jpg|''El Sol Rojo'' ў 2015 годзе|width=300px}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commonscat|Sol Rojo (Alexander Calder)}} * {{Афіцыйны сайт|http://www.mexico68.org/es/esculturas/i01.html|link_text=Афіцыйны сайт|lang=es|схаваць=а}} * [https://calder.org/historical-photos/drawing-of-el-sol-rojo-1967-6/ Drawing of ''El Sol Rojo'' (1968)] via the {{Не перакладзена|Calder Foundation|3=en|4=Calder Foundation}} * [https://calder.org/historical-photos/el-sol-rojo-1968/ ''El Sol Rojo''] via the Calder Foundation * [https://calder.org/works/monumental-sculpture/el-sol-rojo-15-intermediate-maquette-1968/ ''El Sol Rojo'' (1:5 intermediate maquette)] via the Calder Foundation * [https://mexicocity.cdmx.gob.mx/venues/el-sol-rojo/?lang=en ''El Sol Rojo''; Alexander Calder] at the Official Guide to Mexico City {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-16}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 1968]] [[Катэгорыя:Скульптуры 1968 года]] [[Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта]] 2gj8phw72vjv6059kv6w91guqecc87l 0 809496 5154798 5154363 2026-06-16T05:38:09Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5154798 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}}'''Ілья Віктаравіч Найшулер''' (нар. [[19 лістапада]] [[1983]], [[Масква]]) — расійскі кінарэжысёр, спявак, прадзюсар, сцэнарыст, кінаакцёр, стрымер, а таксама фронтмэн [[Інды-рок|інды-рок-]]<nowiki/>гурта ''Biting Elbows''<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|title=Илья Найшуллер — о музыке, кино, экологии и о том, почему он — супер|website=РБК Стиль|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006061931/https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|archive-date=2020-10-06|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў руска-яўрэйскай сям'і<ref>{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/IAmA/comments/2m8fhv/comment/cm2ympa/?rdt=51894|title=«I'm a half-blood. My mom was Russian, dad is a jew»|author=IlyaNaishuller|last=|website=|date=2014-11-15|access-date=2025-02-14}}</ref>. Бацька Віктар Найшулер — прадпрымальнік, у пачатку 90-х гадоў уваходзіў у лік найбагацейшых людзей Расіі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/145385|title=Бывшего олигарха затаскали по этапам|website=www.kommersant.ru|date=2000-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409090619/https://www.kommersant.ru/doc/145385|archive-date=2021-04-09|access-date=2025-02-14|url-status=live}}</ref>. У 2000 годзе прадпрымальніка арыштавалі, а ў наступным годзе вызвалілі пад падпіску аб нявыездзе. Пазней справу закрылі з прычыны недаказанасці віны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/karera-i-svoy-biznes/425709-papa-mnoy-gorditsya-kak-rezhisser-nikto-ilya-nayshuller-proshel-put-ot|title=«Папа мной гордится»: как режиссер «Никто» Илья Найшуллер прошел путь от мальчика с хлопушкой до Голливуда|website=Forbes.ru|date=2021-04-09|access-date=2025-02-14}}</ref>. Маці - Таццяна Русакова, працавала хірургам у Маскве. Ілля з 8 да 14 гадоў вучыўся ў Лондане. Пасля вяртання ў Расію скончыў Брытанскую міжнародную школу ў Ясенева. Вышэйшай адукацыі не мае. Найшулер кінуў Інстытут тэлебачання і радыёвяшчання, потым паступіў ва ўніверсітэт у штаце Нью-Ёрк, але яго таксама не скончыў. У 2008 годзе заснаваў расійскі індзі-рок-гурт Biting Elbows, у складзе якога выпусціў два студыйныя альбомы. У сакавіку 2013 года зрэжысаваў відэакліп Biting Elbows "Bad Motherfucker" на YouTube, сумарная колькасць праглядаў якога перавысіла 46 мільёнаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|title=Илья Найшуллер — о музыке, кино, экологии и о том, почему он — супер|website=РБК Стиль|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006061931/https://style.rbc.ru/people/5d1475019a79471fe1a278fa|archive-date=2020-10-06|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/culture/2018/05/18/a_11756101.shtml|title=«Убить» Шнура : «Ленинград» презентовал новый клип|website=Газета.Ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013233231/https://www.gazeta.ru/culture/2018/05/18/a_11756101.shtml|archive-date=2020-10-13|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/261178|title=Biting Elbows отметит пятилетие|website=www.intermedia.ru|date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017045936/https://www.intermedia.ru/news/261178|archive-date=2020-10-17|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе зняў па ўласным сцэнары баявік «Хардкор» з Шарлто Коплі, Хэйлі Бэнет, [[Даніла Валер’евіч Казлоўскі|Данілам Казлоўскім]], Дар'яй Чарушай і Святланай Усцінавай, які таксама сам і спрадзюсаваў<ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/293461|title=«Хардкор»: От первого лица ****|website=www.intermedia.ru|date=2016-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808204022/https://www.intermedia.ru/news/293461|archive-date=2020-08-08|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>, а таксама выступіў як адзін з рэжысёраў тэлесерыяла «[[:ru:Барвиха_(телесериал)|Барвиха]]». У 2016 годзе зняў кліп на песню The Weeknd «False Alarm»<ref>{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/4363-ilya-nayshuller-snyal-klip-dlya-the-weeknd/|title=Илья Найшуллер снял клип для The Weeknd|website=Афиша|access-date=2020-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/shapito/2016/11/25/the-weeknd-vypustil-novyy-albom-poslushayte-ego-pryamo-seychas|title=The Weeknd выпустил новый альбом. Послушайте его прямо сейчас|author=|website=meduza.io|date=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613190520/https://meduza.io/shapito/2016/11/25/the-weeknd-vypustil-novyy-albom-poslushayte-ego-pryamo-seychas|archive-date=2021-06-13|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>, а ў 2017 годзе — на песню гурта «Ленинград» «Кольщик»<ref>{{Cite web|url=https://www.intermedia.ru/news/306351|title=Создатель «Хардкора» снял для «Ленинграда» клип задом наперёд (Видео)|website=www.intermedia.ru|date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013080043/https://www.intermedia.ru/news/306351|archive-date=2020-10-13|access-date=2020-10-13|url-status=live}}</ref>. Па выніках выходных 26—28 сакавіка 2021 года баявік «Ніхто» (''Nobody'') рэжысёра заняў першае месца па зборах у пракаце ў ЗША. Фільм зарабіў $56,7 млн пры паказе ў 2460 амерыканскіх кінатэатрах. «Ніхто» стаў першым фільмам расійскага рэжысёра, які ўзначаліў амерыканскі пракат<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4750825|title=Фильм «Никто» Ильи Найшуллера возглавил американский прокат|website=Коммерсантъ|date=2021-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329105328/https://www.kommersant.ru/doc/4750825|archive-date=2021-03-29|access-date=2021-03-29|url-status=live}}</ref>. Восенню 2025 года выйшаў зняты ім для Amazon Studios камедыйны баявік «Кіраўнікі дзяржаў» (''Heads of State'') з [[Джон Сіна|Джонам Сінай]] і [[Ідрыс Эльба|Ідрысам Эльбай]] у галоўных ролях<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/video/heads-of-state-trailer-john-cena-idris-elba/|title=John Cena & Idris Elba Confront Global Conspiracy As ‘Heads Of State’ In First Trailer For Amazon MGM Action Comedy|first=Matt|last=Grobar|website=Deadline|date=2025-04-23|access-date=2026-06-14}}</ref>. == Фільмаграфія == ==== Кіно ==== {| class="wikitable plainrowheaders" !Год !Назва ! width="65" |Рэжысёр ! width="65" |Прадзюсар ! width="65" |Акцёр ! scope="col" |Роля |- |2014 |Всё и сразу |{{не}} |{{не}} |{{так}} |оружейник |- |2015 |''Хардкор'' |{{так}} |{{так}} |{{так}} |Тимофей / лицо Генри в отражении |- |2018 |''Я худею'' |{{не}} |{{так}} |{{не}} |{{NA}} |- |2019 |''Марафон желаний'' |{{не}} |{{так}} |{{не}} |{{NA}} |- | rowspan="2" |2021 |''Никто'' |{{так}} |{{не}} |{{так}} |Анатолий, киллер, убитый отцом Хатча |- |''Казнь'' |{{не}} |{{не}} |{{так}} |подозреваемый |- |2022 |''Молодой человек'' |{{не}} |{{так}} |{{так}} |начальник банка |- |2023 |''Кентавр'' |{{не}} |{{так}} |{{не}} |{{NA}} |- |2025 |''Главы государств'' |{{так}} |{{не}} |{{так}} |польский полицейский |- |2026 |''Дом у дороги 2'' |{{так}} |{{не}} |{{не}} | |} ==== Тэлебачанне ==== * [[2009 год у гісторыі кіно|2009]] — Барвіха * [[2018 год у гісторыі кіно|2018]] — Карамора (пілотная серыя) ==== Кліпы ==== * 2010 — Biting Elbows — Dope Fiend Massacre<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7eQTf_JZCus&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=4|title=Biting Elbows - 'Dope Fiend Massacre' Official Music Video|author=bitingelbows|date=2010-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022170816/https://www.youtube.com/watch?v=7eQTf_JZCus&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=4|archive-date=2020-10-22|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2011 — Biting Elbows — The Stampede<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QYm-dT24iRY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=3|title=Biting Elbows - The Stampede (Official Music Video)|author=bitingelbows|date=2011-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104154605/https://www.youtube.com/watch?v=QYm-dT24iRY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=3|archive-date=2020-11-04|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2012 — Biting Elbows — Toothpick<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uR9pt73L_JU&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=2|title=Biting Elbows - "Toothpick" Official Music Video|author=bitingelbows|date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019034448/https://www.youtube.com/watch?v=uR9pt73L_JU&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=2|archive-date=2020-10-19|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2013 — Biting Elbows — Bad Motherfucker<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Rgox84KE7iY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=1|title=Biting Elbows - 'Bad Motherfucker' Official Music Video|author=bitingelbows|date=2013-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022143828/https://www.youtube.com/watch?v=Rgox84KE7iY&list=PLZfaMh7n2fq7sdtEpCUGt__esWL-LR5qy&index=1|archive-date=2020-10-22|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2016 — [[The Weeknd]] — False Alarm<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CW5oGRx9CLM|title=The Weeknd - False Alarm|author=TheWeekndVEVO|date=2016-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014232406/https://www.youtube.com/watch?v=CW5oGRx9CLM|archive-date=2016-10-14|access-date=2016-10-19|url-status=live}}</ref> * 2017 — Ленинград — Кольщик<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2016/12/23/kolshik/|title=Режиссёр «Хардкора» снял клип на песню «Ленинграда»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322094441/https://lenta.ru/news/2016/12/23/kolshik/|archive-date=2022-03-22|access-date=2016-12-24|url-status=live}}</ref> * 2017 — Ленинград — Вояж<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sl_pxCAcJz4|title=Ленинград — Вояж / Leningrad — Voyage|author=Ленинград {{!}} Leningrad|date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210405042408/https://www.youtube.com/watch?v=sl_pxCAcJz4|archive-date=2021-04-05|access-date=2017-11-09|url-status=live}}</ref> * 2018 — Ленинград — Жу-жу (з удзелам Глюк’oZa и ST) * 2018 — Ленинград — Цой * 2018 — [[Pharaoh]] — Не по пути<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=aWuFKELO_NY|title=PHARAOH - НЕ ПО ПУТИ (feat. Mishaal)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323213411/https://www.youtube.com/watch?v=aWuFKELO_NY|archive-date=2022-03-23|access-date=2022-03-23|url-status=live}}</ref> * 2019 — Biting Elbows — Heartache * 2019 — Biting Elbows — Control * 2021 — Biting Elbows — Boy is dead * 2021 — [[Серж Танкян]] — Elasticity (прадзюсар) ==== Трэйлеры ==== * 2016 — ''Payday 2''  — Hardcore Henry Packs<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=F6Xuk_cieHQ|title=PAYDAY 2: Hardcore Henry Packs Trailer|author=Overkill Software|date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331123505/https://www.youtube.com/watch?v=F6Xuk_cieHQ|archive-date=2016-03-31|access-date=2017-11-18|url-status=live}}</ref> ==== Рэжысёр кат-сцэн ==== * 2024 — ''[[S.T.A.L.K.E.R. 2: Heart of Chornobyl]]'' == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.anews.com/p/112763058-rezhisser-klipov-leningrada-o-shnurove-dengah-i-karere-v-kino/ Режиссёр клипов «Ленинграда»: о Шнурове, деньгах и карьере в кино] — інтэрв'ю с Anews {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-16}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 19 лістапада]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Лакальны подпіс у выявы з Вікіданых]] eeanmbtno20eiea1l2naedeqyp6nj74 0 809502 5154685 5154469 2026-06-15T15:56:38Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5154685 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года у час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай РВНА сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі К. П. Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем Вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад [[Курск]]а і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён [[Лепель|Лепнеля]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-15A, Russland, Kaminski mit Polizeioffizieren.jpg|thumb|Б. Камінскі з членамі свайго штаба і супрацоўнікамі паліцыі, 21&nbsp;сакавіка 1944]] Брыгада Б. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі Вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады [[Полацка-Лепельская партызанская зона|Полацка-Лепельскай зоны]]. Б. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС [[Іван Дзянісавіч Фралоў|І. Фралова]] і пры асабістым удзеле самога Б. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген (Германія)]], дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} {{Арганізацыя СС}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] 0n7wyw6cc5f17cdlhkq3af5zedegwi5 5154686 5154685 2026-06-15T15:59:50Z JerzyKundrat 174 5154686 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай РВНА сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі К. П. Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызан. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА ваявалі супраць партызан, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем Вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад [[Курск]]а і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сем’яў байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён [[Лепель|Лепнеля]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-15A, Russland, Kaminski mit Polizeioffizieren.jpg|thumb|Б. Камінскі з членамі свайго штаба і супрацоўнікамі паліцыі, 21&nbsp;сакавіка 1944]] Брыгада Б. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі Вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады [[Полацка-Лепельская партызанская зона|Полацка-Лепельскай зоны]]. Б. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку — маі 1944 г. 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС [[Іван Дзянісавіч Фралоў|І. Фралова]] і пры асабістым удзеле самога Б. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген (Германія)]], дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} {{Арганізацыя СС}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] 7de7y1nz1cjiz0pk42xx2jogdwurogu 5154690 5154686 2026-06-15T16:04:20Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5154690 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай фарміравання сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызанаў. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА ваявалі супраць партызанаў, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем Вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад [[Курск]]а і пацярпела шэраг цяжкіх паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-15A, Russland, Kaminski mit Polizeioffizieren.jpg|thumb|Б. Камінскі з членамі свайго штаба і супрацоўнікамі паліцыі, 21&nbsp;сакавіка 1944]] У жніўні 1943 г. пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сямей байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён [[Лепель|Лепеля]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку дэзерцірства і пераходу яе байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. Брыгада Б. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі Вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады [[Полацка-Лепельская партызанская зона|Полацка-Лепельскай зоны]]. Б. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 г. РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку—маі 1944 года 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 г., у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загада рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС [[Іван Дзянісавіч Фралоў|І. Фралова]] і пры асабістым удзеле самога Б. Камінскага ўдзельнічаў ў задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў г. [[Мюнзінген (Германія)]], дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} {{Арганізацыя СС}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] nam18mb34y9zhssi2xx1scypc2mnnwl 5154727 5154690 2026-06-15T18:56:52Z JerzyKundrat 174 5154727 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ру́ская вызвале́нчая наро́дная а́рмія''' (РВНА; {{lang-ru|Русская освободительная народная армия, РОНА}}) — вайсковае фарміраванне з грамадзян [[СССР]], арганізаванае нямецка-фашысцкімі акупантамі ў канцы [[1941]] года ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Гісторыя == Асновай фарміравання сталі атрад т. зв. народнай міліцыі ў пас. Локаць Брасаўскага раёна Арлоўскай вобласці Расіі і групы мясцовай самааховы ў навакольных вёсках пад кіраўніцтвам [[К. П. Васкабойнік]]а, кіраўніка адміністрацыі аўтаномнага раёна, створанага ў тыле 2‑й танкавай арміі [[Вермахт]]а. Пасля гібелі Васкабойніка ў баі з партызанамі (8 студзеня 1942) яго замяніў [[Б. У. Камінскі]], які разгарнуў актыўную дзейнасць супраць партызанаў. Пасля рэарганізацыі гітлераўцамі аўтаномнага раёна ў павет, потым у акругу з насельніцтвам каля 600 тыс. чалавек, Б. Камінскі ў выніку прымусовых мабілізацый скамплектаваў брыгаду колькасцю да 12 тыс. байцоў і назваў яе РВНА. Падраздзяленні РВНА ваявалі супраць партызанаў, неслі ахоўную службу. У 1943 г. яна была прыцягнута камандаваннем Вермахта да баявых дзеянняў на фронце на захад ад [[Курск]]а і пацярпела шэраг паражэнняў ад [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]. [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-280-1075-15A, Russland, Kaminski mit Polizeioffizieren.jpg|thumb|Б. Камінскі з членамі свайго штаба і супрацоўнікамі паліцыі, 21&nbsp;сакавіка 1944]] У жніўні 1943 года пасля ўзгаднення з нямецкім камандаваннем Б. Камінскі пачаў эвакуацыю РВНА і цывільнага насельніцтва акругі, пераважна сямей байцоў і камандзіраў брыгады (эвакуіравана каля 30 тыс. чалавек), у раён [[Лепель|Лепеля]]. Партызаны і мясцовыя жыхары называлі брыгаду Б. Камінскага «арлоўскімі паліцэйскімі». У выніку дэзерцірства і пераходу байцоў на бок савецкіх партызан, колькасць РВНА скарацілася больш чым на 2/3. Брыгада Б. Камінскага, папоўненая кантынгентам з мясцовых паліцэйскіх, атрымала задачу абараняць тылавыя камунікацыі 3‑й танкавай арміі Вермахта, па якіх наносілі ўдары партызанскія брыгады [[Полацка-Лепельская партызанская зона|Полацка-Лепельскай зоны]]. Б. Камінскі не змог авалодаць сітуацыяй у Лепельскай акрузе, і ў 1944 годзе РВНА разам з цывільнымі бежанцамі была пераведзена ў [[Дзятлава]]. Тым не менш у красавіку—маі 1944 года 1‑ы, 3‑і і 5‑ы палкі брыгады ўдзельнічалі ў карных аперацыях «Лівень» і «[[Веснавое свята (карная аперацыя)|Веснавое свята]]» супраць партызанскіх фарміраванняў і мірнага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны, у час якіх яны былі ўключаны ў склад баявой групы [[К. фон Готберг]]а як «штурмавая брыгада РВНА». У час [[Беларуская аперацыя, 1944|Беларускай аперацыі]] 1944 года, у выніку якой [[Чырвоная армія]] вызваліла Беларусь, фарміраванне Б. Камінскага разам з нямецкімі войскамі адступіла на тэрыторыю Польшчы. Паводле загаду рэйхсфюрара СС [[Г. Гімлер]]а, ад 1 жніўня 1944 г., Б. Камінскі атрымаў чын брыгадэфюрара СС, а на базе яго брыгады стваралася 29‑я грэнадзёрская дывізія СС. У жніўні 1944 г. зводны полк дывізіі пад камандаваннем оберштурмбанфюрара СС [[Іван Дзянісавіч Фралоў|І. Фралова]] ўдзельнічаў у задушэнні [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]], дзе панёс вялікія страты і вызначыўся масавымі забойствамі, згвалтаваннямі, рабаўніцтвам мясцовых жыхароў, у т. л. [[немцы|немцаў]] па нацыянальнасці. У канцы жніўня 1944 г. Б. Камінскі быў асуджаны ваенна-палявым судом СС і расстраляны, паводле пашыранай версіі, за марадзёрства. У кастрычніку 1944 г. рэшткі дывізіі былі раззброены і адпраўлены ў [[Мюнзінген (Германія)]], дзе ўвайшлі ў склад 1‑й дывізіі калабарацыянісцкай [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]] генерала А. Уласава. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Руская вызваленчая народная армія|[[Сяргей Уладзіміравіч Жумар|Жумар С. У.]]}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/2681/|РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ НАРОДНАЯ АРМІЯ}} {{Арганізацыя СС}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне]] jjzb1l4959hanagne4eo6r47oe8cru1 0 809503 5154797 5154456 2026-06-16T05:37:59Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5154797 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Акта́й Рыфа́т''' ({{lang-tr|Oktay Rifat}}; {{ДН|10|6|1914}}, [[Трабзон]] — {{ДС|18|4|1988}}, [[Стамбул]]) — турэцкі [[паэт]], [[празаік]], [[драматург]]. == Біяграфія == У 1925—1932 гадах навучаўся ў мужчынскім ліцэі Анкары, дзе разам з [[Архан Велі Канык|А. Каныкам]] і [[Меліх Джэўдэт Андай|М. Андаем]] пісаў вершы і выдаваў часопіс "Наш голас" ({{lang-tr|Sesimiz}}), у 1932—1936 гадах — на юрыдычным факультэце [[Анкарскі ўніверсітэт|Анкарскага ўніверсітэта]], у 1937—1940 гадах вывучаў палітычныя навукі ў Парыжы, дзе зацікавіўся французскай паэзіяй. Працаваў у Міністэрстве фінансаў, Галоўным упраўленні друку і інфармацыі, пасля займаўся адвакацкай практыкай. З 1955 года жыў у Стамбуле, працаваў адвакатам. У 1961—1973 гадах працаваў юрыстам на дзяржаўнай чыгунцы Турэцкай рэспублікі. == Творчасць == === Зборнікі вершаў === * 1941 — Гарып ({{lang-tr|Garip}}) * 1945 — Лірыка ({{lang-tr|Güzelleme}}) * 1946 — Вершы пра жыццё, смерць, каханне і марнасць ({{lang-tr|Yaşayıp Ölmek, Aşk ve Avarelik Üstüne Şiirler}}) * 1952 — Прыблізна ({{lang-tr|Aşağı Yukarı}}) * 1954 — Ліса і варона ({{lang-tr|Karga ile Tilki}}) * 1956 — Ускудлачаная вуліца ({{lang-tr|Perçemli Sokak}}) * 1958 — Лесвіца закаханага ({{lang-tr|Âşık Merdiveni}}) * 1963 — Дваістасць ({{lang-tr|İkilik}}) * 1966 — У тваёй свабоды ёсць рукі ({{lang-tr|Elleri Var Özgürlüğün}}) * 1969 — Вершы ({{lang-tr|Şiirler}}) * 1973 — Новыя вершы ({{lang-tr|Yeni Şiirler}}) * 1976 — Вершы пастуха ({{lang-tr|Çobanıl Şiirler}}) * 1979 — Цыгарэтная зацяжка ({{lang-tr|Bir Cıgara İçimi}}) * 1980 — Асноўнае ({{lang-tr|Elifli}}) * 1982 — Размова з морам ({{lang-tr|Denize Doğru Konuşma}}) * 1984 — Нямы і голы ({{lang-tr|Dilsiz ve Çıplak}}) * 1987 — Вялікае лета ({{lang-tr|Koca Bir Yaz}}) === Раманы === * 1976 — З акна жанчыны ({{lang-tr|Bir Kadının Penceresinden}}) * 1980 — Цвыркун ({{lang-tr|Danaburnu}}) * 1982 — Кароль Лір ({{lang-tr|Bay Lear}}) === П'есы === * 1948 — Сярод жанчын ({{lang-tr|Kadınlar Arasında}}) * 1961 — Цэлы шэраг людзей ({{lang-tr|Birtakım İnsanlar}}) * 1988 — Сланы і коні, або Мір і згода ({{lang-tr|Atlarla Filler ya da Dirlik Düzenlik}}) * 1988 — Рабы певень ({{lang-tr|Çil Horoz}}) * 1988 — Брак дажджу ({{lang-tr|Yağmur Sıkıntısı}}) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-16}} {{DEFAULTSORT:Актай Рыфат}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Турцыі]] 9up9fgh4fullg4rklvnhqlzsn2ndlca 0 809505 5154648 5154464 2026-06-15T13:58:14Z Цімур 27525 5154648 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Мелі́х Джэўдэ́т Анда́й''' ({{lang-tr|Melih Cevdet Anday}}; {{ДН|13|3|1915}}, [[Чанак-кале]] — {{ДС|28|11|2002}}, [[Стамбул]]) — турэцкі [[паэт]], [[празаік]], [[драматург]], [[эсэіст]], [[публіцыст]]. == Творчасць == === Зборнікі вершаў === * 1941 — Дзіўнае ({{lang-tr|Garip}}) * 1946 — Дрэва, што страціла спакой ({{lang-tr|Rahatı Kaçan Ağaç}}) * 1952 — Тэлеграф ({{lang-tr|Telgrafhane}}) * 1956 — Поплеч ({{lang-tr|Yan yana}}) * 1962 — Адысей са звязанымі рукамі ({{lang-tr|Kolları Bağlı Odysseus}}) * 1970 — Над качавым морам ({{lang-tr|Göçebe Denizin Üstünde}}) * 1975 — Гібель судна ({{lang-tr|Teknenin Ölümü}}) * 1978 — Словы ({{lang-tr|Sözcükler}}) * 1981 — Гільгамеш і дар бяссмерця ({{lang-tr|Ölümsüzlük Ardında Gılgamış}}) * 1984 — Знаёмы свет ({{lang-tr|Tanıdık Dünya}}) * 1989 — На сонцы ({{lang-tr|Güneşte}}) * 1995 — Пад дажджом ({{lang-tr|Yağmurun Altında}}) === Раманы === * 1957 — Перад вяселлем ({{lang-tr|Zifaftan Önce}}) * 1959 — Дажджлівая вуліца ({{lang-tr|Yağmurlu Sokak}}) * 1962 — Тупік для ўдоў ({{lang-tr|Dullar Çıkmazı}}) * 1962 — Трое мужчын уначы ({{lang-tr|Bir Gecede Üç Erkek}}) * 1965 — Бадзягі ({{lang-tr|Aylaklar}}) * 1970 — Тайны загад ({{lang-tr|Gizli Emir}}) * 1974 — Дзённік Ісы ({{lang-tr|İsa'nın Güncesi}}) * 1975 — Разіе ({{lang-tr|Raziye}}) * 1991 — Нібы Мар'ям ({{lang-tr|Meryem Gibi}}) * 1992 — Мы не можам зразумець адно аднаго ({{lang-tr|Birbirimizi Anlayamayız}}) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Меліх Джэўдэт Андай}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Турцыі]] 1dwftbh84zmavkwvn63lu396qry9egh 0 809506 5154625 5154467 2026-06-15T12:33:55Z Autumndancer 168015 5154625 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} {{НП}} '''Мюнзінген''' ({{lang-de|Münsingen}}) — горад у зямлі [[Бадэн-Вюртэмберг]], Германія. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Зноскі == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга]] ftu0t616ui30koxn8o66pzzwcz2xwl1 0 809511 5154620 5154600 2026-06-15T12:14:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154620 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = |Дата смерці = {{ДС|16|6|2001}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Прафесія = [[кінааператар]] |Гады актыўнасці = 1973—1999 |Узнагароды = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|8|10|1947}}, [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]] — {{ДС|16|6|2001}}) — беларускі [[кінааператар]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 кастрычніка 1947 года ў сяле [[Курчоўка]] [[Маркаўскі раён|Маркаўскага раёна]] [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] ([[Украінская ССР]]){{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. У 1976 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Пачаў сваю дзейнасць у Расіі{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}, дзе працаваў на [[Растоўская студыя кінахронікі|Растоўскай студыі кінахронікі]], а таксама на [[Кінастудыя імя М. Горкага|кінастудыі імя М. Горкага]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. З 1977 па 1997 год з’яўляўся кінааператарам-пастаноўшчыкам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}. Член [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюза кінематаграфістаў]] з 1984 года. Памёр 16 чэрвеня 2001 года<ref name="kino_teatr"/>. == Фільмаграфія == У якасці кінааператара зняў шэраг мастацкіх, тэлевізійных, дакументальных і анімацыйных фільмаў{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>: ; Мастацкія фільмы * 1979 — [[Прыміце тэлеграму ў доўг]] * 1984 — [[Восеньскі падарунак фей]] * 1986 — [[Чалавек, які браў інтэрв'ю]] * 1988 — [[Позва ў суд]] * 1989 — [[Пад небам блакітным...]] * 1990 — [[Жывая мішэнь (фільм, 1990)|Жывая мішэнь]] * 1991 — [[Чырвоны востраў (фільм, 1991)|Чырвоны востраў]] * 1991 (паводле іншых даных 1992{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}) — [[Сям'янін (фільм, 1991)|Сям’янін]] * 1993 — [[Атрад «Д»]] * 1993 — [[Твая воля, Госпадзе!]] * 1996 (паводле іншых даных 1997<ref name="kino_teatr"/>) — [[Бег ад смерці]] * 1999 — [[Транзіт для д'ябла]] ; Тэлевізійныя фільмы * 1981 — [[Прададзены смех (фільм, 1981)|Прададзены смех]] * 1983 — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] * 1984 — [[Руды, сумленны, закаханы]] * 1987 — [[Пітэр Пэн (фільм, 1987)|Пітэр Пэн]] ; Дакументальныя фільмы: * 1975 — Мінскі трактарны * 1976 — Сутычка * 1995 — [[Кінарэжысёр Віктар Тураў]] ; Анімацыйныя фільмы: * 1973 — Вася Буслік і яго сябры == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="unicat">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar144619&strq=l_siz=20|title=Калашников, Владимир Александрович (кинооператор ; 1947—2001)|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> <ref name="kino_teatr">{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/operator/ros/26658/bio/|title=Владимир Калашников. Биография|publisher=Кино-Театр.Ру|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|4|Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|аўтар=[[Д. М. Гіргель|Гіргель Д. М.]] |старонкі=271 |ref=Гіргель}} * {{кніга |загаловак=Белорусское кино : персоналии |адказны=авт. концепции, сост. и науч. ред. О. Нечай |месца=Минск |выдавецтва=Ковчег |год=2007 |старонак=403 |isbn=978-985-6756-37-8 |мова=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маркаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кінааператары Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] bycnpdzvv3h6el7o9uyutija410bgja 5154796 5154620 2026-06-16T05:37:47Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5154796 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калашнікаў}} {{Кінематаграфіст |Імя = Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|10|1947}} |Месца нараджэння = |Дата смерці = {{ДС|16|6|2001}} |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Прафесія = [[кінааператар]] |Гады актыўнасці = 1973—1999 |Узнагароды = }} '''Уладзі́мір Алякса́ндравіч Кала́шнікаў''' ({{ДН|8|10|1947}}, [[Курчоўка]], [[Маркаўскі раён]], [[Луганская вобласць]] — {{ДС|16|6|2001}}) — беларускі [[кінааператар]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 кастрычніка 1947 года ў сяле [[Курчоўка]] [[Маркаўскі раён|Маркаўскага раёна]] [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] ([[Украінская ССР]]){{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. У 1976 годзе скончыў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве]]{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. Пачаў сваю дзейнасць у Расіі{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}, дзе працаваў на [[Растоўская студыя кінахронікі|Растоўскай студыі кінахронікі]], а таксама на [[Кінастудыя імя М. Горкага|кінастудыі імя М. Горкага]]<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>. З 1977 па 1997 год з’яўляўся кінааператарам-пастаноўшчыкам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}. Член [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюза кінематаграфістаў]] з 1984 года. Памёр 16 чэрвеня 2001 года<ref name="kino_teatr"/>. == Фільмаграфія == У якасці кінааператара зняў шэраг мастацкіх, тэлевізійных, дакументальных і анімацыйных фільмаў{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}<ref name="unicat"/><ref name="kino_teatr"/>: ; Мастацкія фільмы * 1979 — [[Прыміце тэлеграму ў доўг]] * 1984 — [[Восеньскі падарунак фей]] * 1986 — [[Чалавек, які браў інтэрв'ю]] * 1988 — [[Позва ў суд]] * 1989 — [[Пад небам блакітным...]] * 1990 — [[Жывая мішэнь (фільм, 1990)|Жывая мішэнь]] * 1991 — [[Чырвоны востраў (фільм, 1991)|Чырвоны востраў]] * 1991 (паводле іншых даных 1992{{sfn|Гіргель|2013|с=271}}) — [[Сям'янін (фільм, 1991)|Сям’янін]] * 1993 — [[Атрад «Д»]] * 1993 — [[Твая воля, Госпадзе!]] * 1996 (паводле іншых даных 1997<ref name="kino_teatr"/>) — [[Бег ад смерці]] * 1999 — [[Транзіт для д'ябла]] ; Тэлевізійныя фільмы * 1981 — [[Прададзены смех (фільм, 1981)|Прададзены смех]] * 1983 — [[Казка пра Зорнага хлопчыка]] * 1984 — [[Руды, сумленны, закаханы]] * 1987 — [[Пітэр Пэн (фільм, 1987)|Пітэр Пэн]] ; Дакументальныя фільмы: * 1975 — Мінскі трактарны * 1976 — Сутычка * 1995 — [[Кінарэжысёр Віктар Тураў]] ; Анімацыйныя фільмы: * 1973 — Вася Буслік і яго сябры == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="unicat">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar144619&strq=l_siz=20|title=Калашников, Владимир Александрович (кинооператор ; 1947—2001)|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> <ref name="kino_teatr">{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/operator/ros/26658/bio/|title=Владимир Калашников. Биография|publisher=Кино-Театр.Ру|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|4|Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч|аўтар=[[Д. М. Гіргель|Гіргель Д. М.]] |старонкі=271 |ref=Гіргель}} * {{кніга |загаловак=Белорусское кино : персоналии |адказны=авт. концепции, сост. и науч. ред. О. Нечай |месца=Минск |выдавецтва=Ковчег |год=2007 |старонак=403 |isbn=978-985-6756-37-8 |мова=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-16}} {{DEFAULTSORT:Калашнікаў Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маркаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 16 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Кінааператары Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа]] 9bgkzdyt77r1vb8qq4b51bsd5jmara2 0 809521 5154795 5154596 2026-06-16T05:37:42Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5154795 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Война-Аранскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Wojna-Orański}} | Герб = POL COA Kosciesza I.svg | Апісанне герба = [[Касцеша (герб)|Герб «Касцеша»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з пачатку XVIII ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Андрэй Война-Аранскі (узг. 1714) | Роднасныя роды = [[Букоўскія]], [[Ягітовічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Мінская губерня]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Каркліны]], [[Спічоў]], [[Савейкі]], [[Леніцова]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1816; не зацверджаны Сенатам) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Аранскі}} '''Во́йна-Ара́нскія''' ({{lang-pl|Wojna-Orański}}) — шляхецкі род герба «[[Касцеша (герб)|Касцеша]]». Прадстаўнікі роду выводзіліся з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. == Гісторыя == Дакументы ў дваранскай справе Война-Аранскіх адсутнічаюць, аднак з архіўных матэрыялаў вядома, што ў 1773 годзе ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім]] правінцыйным земскім судзе быў зроблены вывад роду Аранскіх, якія паходзілі з [[Неафіт|неафітаў]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У XVIII стагоддзі прадстаўнікі роду трымалі земскія ўрады. Родапачынальнік Андрэй Война-Аранскі згадваецца як [[падчашы]] [[Сахачаў|сахачэўскі]] (1714). Яго сын Адам з’яўляўся [[чашнік]]ам [[Старадуб|старадубскім]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння зямель да Расійскай імперыі]], нашчадкі роду жылі ў [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскім]] і [[Дрысенскі павет|Дрысенскім]] паветах [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]], дзе рабілі спробы паступіць на дзяржаўную чыноўніцкую службу{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257-258}}. Война-Аранскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Мінскі дваранскі дэпутацкі сход|Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 16 лютага 1816 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Указам [[Урадавы сенат|Сената]] гэтае рашэнне не зацвярджалася{{sfn|Гербоўнік|2002|с=258}}. == Уладанні == Родапачынальнік Андрэй Война-Аранскі валодаў маёнткамі [[Каркліны]], [[Спічоў]] і [[Савейкі]]. З гістарычных дакументаў вядома, што ў 1714 годзе ён меў маёмасныя справы наконт гэтых уладанняў з Янам і Феліцыянай з [[Букоўскія|Букоўскіх]] [[Ягітовічы|Ягітовічамі]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. У 1830-х гадах прадстаўнік пятага калена Няцята-Іосіф Война-Аранскі жыў у маёнтку [[Леніцова]] [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскага павета]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=258}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Андрэй Война-Аранскі]] (узг. 1714) — [[падчашы]] [[Сахачаў|сахачэўскі]]. * [[Адам Война-Аранскі]] — [[чашнік]] [[Старадуб|старадубскі]]. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Андрэй''', падчашы сахачэўскі, валодаў маёнткамі Каркліны, Спічоў і Савейкі (узг. 1714) ** 2/1. '''Адам''', чашнік старадубскі *** 4/2. '''Міхаіл''' **** 10/4. '''Аўгусцін''' ***** 14/10. '''Казімір-Ян''' ***** 15/10. '''Юстын''' *** 5/2. '''Аўгуст''' **** 11/5. '''Базыль''' (нар. 1784) **** 12/5. '''Ян''' (нар. 1789) ***** N/12. '''Іосіф''' (магчымы сын Яна), жыў у Дрысенскім павеце і спрабаваў у 1833 годзе паступіць у Себежскі земскі суд на пасаду канцылярыста{{sfn|Гербоўнік|2002|с=257}}. *** 6/2. '''Марцэл''' **** 13/6. '''Ян''' ***** 16/13. '''Станіслаў-Аркадзі''' ***** 17/13. '''Няцята-Іосіф''', жыў у маёнтку Леніцова Невельскага павета (1832) ** 3/1. '''Бенедыкт''' *** 7/3. '''Ігнат''' *** 8/3. '''Ян''' *** 9/3. '''Іосіф''' {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=257-258|артыкул=Война-Аранскія гербу «Касцеша»|аўтар=[[З. Яцкевіч]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=3840|ref=НГАБ}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=1|справа=7|аркушы=212—213|ref=НГАБ}} * [[Историко-юридические материалы|Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской]]. Вып. 28. — Витебск, 1900. — С. 92. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-16}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Мінскай губерні]] drfhdayqmfz2bft7hov9sg37wkdcudp 0 809527 5154616 2026-06-15T12:04:41Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Вуліца Мінска |назва = Сечанава |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = Заводскі раён (...» 5154616 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Сечанава |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = 22 |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220137<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]</ref> |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 362 м<ref name="zav.minsk.gov.by">Паводле [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/77-ulitsa-sechenova сайта Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]</ref> |пакрыццё = |рух = |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326192/?ll=27.666224%2C53.884392&z=17 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Вуліца Сечанава''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а ў сектары сядзібнай забудовы Паўночнага пасёлка. Названа ў гонар [[Іван Міхайлавіч Сечанаў|вядомага расійскага фізіёлага]]<ref name="zav.minsk.gov.by"/>. Перасякае [[Вуліца Арцёма (Мінск)|вуліцу Арцёма]], [[Грыбны завулак (Мінск)|Грыбны завулак]] і [[Завулак Балотнікава (Мінск)|завулак Балотнікава]]<ref>Згодна [https://geodzen.com/by/minsk/siecanava базе Геадзэн]</ref>. == Славутасці == * Д.2 — Філіял бібліятэкі № 13<ref>Паводле [https://photobuildings.com/list.php?uid=50096 архітэктурнай базы Рhotobuildings]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/937 Вуліца Сечанава на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/siecanava Вуліца Сечанава ў базе даных Геадзэн] * [https://photobuildings.com/list.php?uid=50096 Вуліца Сечанава ў архітэктурнай базе Рhotobuildings] * [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/77-ulitsa-sechenova Фотаграфіі вуліцы на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска] * [https://ulitsy-belarusi.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%91%D0%BB%D0%BE%D0%BA-%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA Вуліца Сечанава на сайце Оpenalfa] == Гл. таксама == * [[Вуліца Сечанава]] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] ewtwu2bye1f6bxhthxe8mpbh1z9p3fn 0 809528 5154619 2026-06-15T12:10:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Война-Аранскія]] 5154619 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Война-Аранскія]] 8p39g0hrmme65t7b05jm4a31z5r37a8 0 809529 5154621 2026-06-15T12:14:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Маркіўскі раён]] 5154621 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Маркіўскі раён]] au5t34vqxkoy9tz4m7dermmi1bt6ctq 0 809530 5154626 2026-06-15T12:39:44Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Раён Кутна-Гора''' ({{lang-cs|Okres Kutná Hora}}) — адзін з 12 раёнаў [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэшскай Рэспублікі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Кутна-Гора]]. Плошча раёна — 916,93 км², насельніцтва — 75076 чалаве...» 5154626 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Раён Кутна-Гора''' ({{lang-cs|Okres Kutná Hora}}) — адзін з 12 раёнаў [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэшскай Рэспублікі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Кутна-Гора]]. Плошча раёна — 916,93 км², насельніцтва — 75076 чалавек. У раёне — 88 муніцыпалітэтаў, з іх 4 — гарады. == Геаграфія == Раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы краю. Мяжуе з раёнамі Бенешаў і Колін Сярэднячэшскага краю; Пардубіцы і Хрудзім Пардубіцкага краю; Гаўлічкуў-Брод краю Высачыны. 0wvdidi4h7kctn2qhkmybumelz96v6x 5154627 5154626 2026-06-15T12:41:10Z Autumndancer 168015 5154627 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Раён Кутна-Гора''' ({{lang-cs|Okres Kutná Hora}}) — адзін з 12 раёнаў [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэшскай Рэспублікі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Кутна-Гора]]. Плошча раёна — 916,93 км², насельніцтва — 75076 чалавек. У раёне — 88 муніцыпалітэтаў, з іх 4 — гарады. == Геаграфія == Раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы краю. Мяжуе з раёнамі Бенешаў і Колін Сярэднячэшскага краю; Пардубіцы і Хрудзім Пардубіцкага краю; Гаўлічкуў-Брод краю Высачыны. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Раёны Чэхіі]] ssdrrrwxqvm2dfbgivpjy5ntm6llr9c 0 809531 5154628 2026-06-15T12:41:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навуковец |Імя = Дар'я Мікалаеўна Гіргель |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейн...» 5154628 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Дар'я Мікалаеўна Гіргель |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[выкладчык]], [[навуковец]] |Месца працы = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ]] (2005)<br>[[Кенцкі ўніверсітэт]] (2009) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Дар’я Мікалаеўна Гі́ргель''' — беларуская даследчыца, выкладчыца вышэйшай школы. == Біяграфія == У 2005 годзе скончыла аддзяленне філасофіі [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ|факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ]], пасля чаго працягнула навучанне ў [[Аспірантура|аспірантуры]] БДУ па спецыяльнасці «гісторыя і тэорыя культуры» (скончыла ў 2008 годзе). У 2009 годзе паспяхова скончыла [[магістратура|магістратуру]] па тэорыі кіно ў [[Кенцкі ўніверсітэт|Кенцкім універсітэце]] ([[Вялікабрытанія]])<ref name="bsu"/>. Працуе на пасадзе старшага выкладчыка кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref name="bsu"/>. У 2013—2015 гадах (на працягу двух навучальных гадоў) у рамках праграмы супрацоўніцтва паміж БДУ і Хэнаньскім універсітэтам працавала выкладчыкам рускай мовы як замежнай у горадзе [[Кайфын]] ([[Кітай]]). Адначасова наведвала курсы кітайскай мовы для замежнікаў<ref name="gazeta"/>. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы даследчыцы ахопліваюць інтэлектуальную гісторыю Кітая XX стагоддзя. Працуе над падрыхтоўкай да абароны кандыдацкай дысертацыі па тэме «Дыскурс мадэрнізацыі кітайскай культуры ў працах кітайскіх ліберальных інтэлектуалаў 1920—1940-х гадоў»<ref name="bsu"/>. Таксама займаецца даследаваннем філасофіі [[Міхаіл Міхайлавіч Бахцін|Міхаіла Бахціна]], праблемамі еўрапейскага тэатра мяжы XIX—XX стагоддзяў (у прыватнасці, драматургіяй [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]]) і тэорыяй кіно. З’яўляецца аўтарам шэрагу навуковых публікацый у беларускіх і замежных (у тым ліку нарвежскіх) акадэмічных выданнях<ref name="bsu"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="bsu">{{cite web|url=http://journ.bsu.by/kafedry/literaturno-khudozhestvennoj-kritiki.html?id=203|title=Гиргель Дарья Николаевна|publisher=Факультет журналистики БГУ|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202101435/http://journ.bsu.by/kafedry/literaturno-khudozhestvennoj-kritiki.html?id=203|archive-date=2 снежня 2022}}</ref> <ref name="gazeta">{{артыкул |аўтар=Арэшка В. |загаловак=Як вывучыць кітайскія іерогліфы? Трэба практыка і цярпенне |выданне=Універсітэт |тып=газета |год=2015 |месяц=9 кастрычніка |нумар=15 (2139) |старонкі=6}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гіргель Дар’я Мікалаеўна}} [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кенцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] mqbwiy16fl484rwpyifoz5av421e79v 5154629 5154628 2026-06-15T12:41:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Дар'я Мікалаеўна Гіргель]] у [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] 5154628 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Дар'я Мікалаеўна Гіргель |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[выкладчык]], [[навуковец]] |Месца працы = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ]] (2005)<br>[[Кенцкі ўніверсітэт]] (2009) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Дар’я Мікалаеўна Гі́ргель''' — беларуская даследчыца, выкладчыца вышэйшай школы. == Біяграфія == У 2005 годзе скончыла аддзяленне філасофіі [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ|факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ]], пасля чаго працягнула навучанне ў [[Аспірантура|аспірантуры]] БДУ па спецыяльнасці «гісторыя і тэорыя культуры» (скончыла ў 2008 годзе). У 2009 годзе паспяхова скончыла [[магістратура|магістратуру]] па тэорыі кіно ў [[Кенцкі ўніверсітэт|Кенцкім універсітэце]] ([[Вялікабрытанія]])<ref name="bsu"/>. Працуе на пасадзе старшага выкладчыка кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref name="bsu"/>. У 2013—2015 гадах (на працягу двух навучальных гадоў) у рамках праграмы супрацоўніцтва паміж БДУ і Хэнаньскім універсітэтам працавала выкладчыкам рускай мовы як замежнай у горадзе [[Кайфын]] ([[Кітай]]). Адначасова наведвала курсы кітайскай мовы для замежнікаў<ref name="gazeta"/>. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы даследчыцы ахопліваюць інтэлектуальную гісторыю Кітая XX стагоддзя. Працуе над падрыхтоўкай да абароны кандыдацкай дысертацыі па тэме «Дыскурс мадэрнізацыі кітайскай культуры ў працах кітайскіх ліберальных інтэлектуалаў 1920—1940-х гадоў»<ref name="bsu"/>. Таксама займаецца даследаваннем філасофіі [[Міхаіл Міхайлавіч Бахцін|Міхаіла Бахціна]], праблемамі еўрапейскага тэатра мяжы XIX—XX стагоддзяў (у прыватнасці, драматургіяй [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]]) і тэорыяй кіно. З’яўляецца аўтарам шэрагу навуковых публікацый у беларускіх і замежных (у тым ліку нарвежскіх) акадэмічных выданнях<ref name="bsu"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="bsu">{{cite web|url=http://journ.bsu.by/kafedry/literaturno-khudozhestvennoj-kritiki.html?id=203|title=Гиргель Дарья Николаевна|publisher=Факультет журналистики БГУ|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202101435/http://journ.bsu.by/kafedry/literaturno-khudozhestvennoj-kritiki.html?id=203|archive-date=2 снежня 2022}}</ref> <ref name="gazeta">{{артыкул |аўтар=Арэшка В. |загаловак=Як вывучыць кітайскія іерогліфы? Трэба практыка і цярпенне |выданне=Універсітэт |тып=газета |год=2015 |месяц=9 кастрычніка |нумар=15 (2139) |старонкі=6}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гіргель Дар’я Мікалаеўна}} [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кенцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] mqbwiy16fl484rwpyifoz5av421e79v 5154631 5154629 2026-06-15T12:42:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154631 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Дар'я Мікалаеўна Гіргель |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[выкладчык]], [[навуковец]] |Месца працы = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ]] (2005)<br>[[Кенцкі ўніверсітэт]] (2009) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Дар’я Мікалаеўна Гі́ргель''' — беларуская даследчыца, выкладчыца вышэйшай школы. == Біяграфія == У 2005 годзе скончыла аддзяленне філасофіі [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ|факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ]], пасля чаго працягнула навучанне ў [[Аспірантура|аспірантуры]] БДУ па спецыяльнасці «гісторыя і тэорыя культуры» (скончыла ў 2008 годзе). У 2009 годзе паспяхова скончыла [[магістратура|магістратуру]] па тэорыі кіно ў [[Кенцкі ўніверсітэт|Кенцкім універсітэце]] ([[Вялікабрытанія]])<ref name="bsu"/>. Працуе на пасадзе старшага выкладчыка кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref name="bsu"/>. У 2013—2015 гадах (на працягу двух навучальных гадоў) у рамках праграмы супрацоўніцтва паміж БДУ і [[Хэнаньскі ўніверсітэт|Хэнаньскім універсітэтам]] працавала выкладчыкам рускай мовы як замежнай у горадзе [[Кайфын]] ([[Кітай]]). Адначасова наведвала курсы кітайскай мовы для замежнікаў<ref name="gazeta"/>. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы даследчыцы ахопліваюць інтэлектуальную гісторыю Кітая XX стагоддзя. Працуе над падрыхтоўкай да абароны кандыдацкай дысертацыі па тэме «Дыскурс мадэрнізацыі кітайскай культуры ў працах кітайскіх ліберальных інтэлектуалаў 1920—1940-х гадоў»<ref name="bsu"/>. Таксама займаецца даследаваннем філасофіі [[Міхаіл Міхайлавіч Бахцін|Міхаіла Бахціна]], праблемамі еўрапейскага тэатра мяжы XIX—XX стагоддзяў (у прыватнасці, драматургіяй [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]]) і тэорыяй кіно. З’яўляецца аўтарам шэрагу навуковых публікацый у беларускіх і замежных (у тым ліку нарвежскіх) акадэмічных выданнях<ref name="bsu"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="bsu">{{cite web|url=http://journ.bsu.by/kafedry/literaturno-khudozhestvennoj-kritiki.html?id=203|title=Гиргель Дарья Николаевна|publisher=Факультет журналистики БГУ|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202101435/http://journ.bsu.by/kafedry/literaturno-khudozhestvennoj-kritiki.html?id=203|archive-date=2 снежня 2022}}</ref> <ref name="gazeta">{{артыкул |аўтар=Арэшка В. |загаловак=Як вывучыць кітайскія іерогліфы? Трэба практыка і цярпенне |выданне=Універсітэт |тып=газета |год=2015 |месяц=9 кастрычніка |нумар=15 (2139) |старонкі=6}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гіргель Дар’я Мікалаеўна}} [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кенцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] 5bgg0jbxvuygfd7hh8nc5e7ci0me6ix 5154632 5154631 2026-06-15T12:43:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154632 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гіргель}} {{Навуковец |Імя = Дар'я Мікалаеўна Гіргель |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[выкладчык]], [[навуковец]] |Месца працы = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ]] (2005)<br>[[Кенцкі ўніверсітэт]] (2009) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Дар’я Мікалаеўна Гі́ргель''' — беларуская даследчыца, выкладчыца вышэйшай школы. == Біяграфія == У 2005 годзе скончыла аддзяленне філасофіі [[Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ|факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ]], пасля чаго працягнула навучанне ў [[Аспірантура|аспірантуры]] БДУ па спецыяльнасці «гісторыя і тэорыя культуры» (скончыла ў 2008 годзе). У 2009 годзе паспяхова скончыла [[магістратура|магістратуру]] па тэорыі кіно ў [[Кенцкі ўніверсітэт|Кенцкім універсітэце]] ([[Вялікабрытанія]])<ref name="bsu"/>. Працуе на пасадзе старшага выкладчыка кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref name="bsu"/>. У 2013—2015 гадах (на працягу двух навучальных гадоў) у рамках праграмы супрацоўніцтва паміж БДУ і [[Хэнаньскі ўніверсітэт|Хэнаньскім універсітэтам]] працавала выкладчыкам рускай мовы як замежнай у горадзе [[Кайфын]] ([[Кітай]]). Адначасова наведвала курсы кітайскай мовы для замежнікаў<ref name="gazeta"/>. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы даследчыцы ахопліваюць інтэлектуальную гісторыю Кітая XX стагоддзя. Працуе над падрыхтоўкай да абароны кандыдацкай дысертацыі па тэме «Дыскурс мадэрнізацыі кітайскай культуры ў працах кітайскіх ліберальных інтэлектуалаў 1920—1940-х гадоў»<ref name="bsu"/>. Таксама займаецца даследаваннем філасофіі [[Міхаіл Міхайлавіч Бахцін|Міхаіла Бахціна]], праблемамі еўрапейскага тэатра мяжы XIX—XX стагоддзяў (у прыватнасці, драматургіяй [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]]) і тэорыяй кіно. З’яўляецца аўтарам шэрагу навуковых публікацый у беларускіх і замежных (у тым ліку нарвежскіх) акадэмічных выданнях<ref name="bsu"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="bsu">{{cite web|url=http://journ.bsu.by/kafedry/literaturno-khudozhestvennoj-kritiki.html?id=203|title=Гиргель Дарья Николаевна|publisher=Факультет журналистики БГУ|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202101435/http://journ.bsu.by/kafedry/literaturno-khudozhestvennoj-kritiki.html?id=203|archive-date=2 снежня 2022}}</ref> <ref name="gazeta">{{артыкул |аўтар=Арэшка В. |загаловак=Як вывучыць кітайскія іерогліфы? Трэба практыка і цярпенне |выданне=Універсітэт |тып=газета |год=2015 |месяц=9 кастрычніка |нумар=15 (2139) |старонкі=6}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гіргель Дар’я Мікалаеўна}} [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кенцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] d3raolpjl7x2asf41w2g8iczqyhci5a 0 809532 5154630 2026-06-15T12:41:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Дар'я Мікалаеўна Гіргель]] у [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] 5154630 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] hhy6roiu6cljeqzt7drc6l7w91wnjkd 0 809533 5154635 2026-06-15T12:50:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] 5154635 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] hhy6roiu6cljeqzt7drc6l7w91wnjkd 0 809534 5154636 2026-06-15T12:50:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] 5154636 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] hhy6roiu6cljeqzt7drc6l7w91wnjkd 0 809535 5154637 2026-06-15T12:50:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] 5154637 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дар’я Мікалаеўна Гіргель]] hhy6roiu6cljeqzt7drc6l7w91wnjkd 0 809536 5154641 2026-06-15T13:00:53Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Навуковец}} '''Альбе{{subst:націск}}р Даза{{subst:націск}}''' ({{lang-fr|Albert Dauzat}}; [[4 ліпеня]] [[1877]], [[Герэ]] — [[31 кастрычніка]] [[1955]], [[Парыж]]) — французскі лінгвіст. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі]]» 5154641 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Альбе́р Даза́''' ({{lang-fr|Albert Dauzat}}; [[4 ліпеня]] [[1877]], [[Герэ]] — [[31 кастрычніка]] [[1955]], [[Парыж]]) — французскі лінгвіст. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі]] smy01tinmndapxigkaps2eqonlzxr4v 5154643 5154641 2026-06-15T13:09:58Z Цімур 27525 5154643 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Альбе́р Даза́''' ({{lang-fr|Albert Dauzat}}; [[4 ліпеня]] [[1877]], [[Герэ]] — [[31 кастрычніка]] [[1955]], [[Парыж]]) — французскі лінгвіст. == Навуковыя працы == * 1922 — Лінгвістычная геаграфія ({{lang-fr|La géographie linguistique}}) * 1930 — Гісторыя французскай мовы ({{lang-fr|Histoire de la langue française}}) * 1938 — Этымалагічны слоўнік французскай мовы ({{lang-fr|Dictionnaire étymologique de la langue française}}) * 1950 — Фанетыка і гістарычная граматыка французскай мовы ({{lang-fr|Phonétique et grammaire historiques de la langue française}}) * 1951—1984 — Этымалагічны слоўнік прозвішчаў і імён Францыі ({{lang-fr|Dictionnaire étymologique des noms de famille et prénoms de France}}) == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі]] 8qsc2bosln790di2yzam99vydod8ta7 5154645 5154643 2026-06-15T13:13:32Z Цімур 27525 5154645 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Альбе́р Даза́''' ({{lang-fr|Albert Dauzat}}; [[4 ліпеня]] [[1877]], [[Герэ]] — [[31 кастрычніка]] [[1955]], [[Парыж]]) — французскі лінгвіст. == Навуковыя працы == * 1922 — Лінгвістычная геаграфія ({{lang-fr|La géographie linguistique}}) * 1930 — Гісторыя французскай мовы ({{lang-fr|Histoire de la langue française}}) * 1938 — Этымалагічны слоўнік французскай мовы ({{lang-fr|Dictionnaire étymologique de la langue française}}) * 1947 — Падрабязная граматыка французскай мовы ({{lang-fr|Grammaire raisonnée de la langue française}}) * 1950 — Фанетыка і гістарычная граматыка французскай мовы ({{lang-fr|Phonétique et grammaire historiques de la langue française}}) * 1951—1984 — Этымалагічны слоўнік прозвішчаў і імён Францыі ({{lang-fr|Dictionnaire étymologique des noms de famille et prénoms de France}}) == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі]] rxp51ahua9eijxqim1fcenkqor58qmx 5154794 5154645 2026-06-16T05:37:23Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5154794 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Альбе́р Даза́''' ({{lang-fr|Albert Dauzat}}; [[4 ліпеня]] [[1877]], [[Герэ]] — [[31 кастрычніка]] [[1955]], [[Парыж]]) — французскі лінгвіст. == Навуковыя працы == * 1922 — Лінгвістычная геаграфія ({{lang-fr|La géographie linguistique}}) * 1930 — Гісторыя французскай мовы ({{lang-fr|Histoire de la langue française}}) * 1938 — Этымалагічны слоўнік французскай мовы ({{lang-fr|Dictionnaire étymologique de la langue française}}) * 1947 — Падрабязная граматыка французскай мовы ({{lang-fr|Grammaire raisonnée de la langue française}}) * 1950 — Фанетыка і гістарычная граматыка французскай мовы ({{lang-fr|Phonétique et grammaire historiques de la langue française}}) * 1951—1984 — Этымалагічны слоўнік прозвішчаў і імён Францыі ({{lang-fr|Dictionnaire étymologique des noms de famille et prénoms de France}}) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-16}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі]] bm1sk6kel6w2pqgjit9im6vlq6dmxhw 0 809537 5154646 2026-06-15T13:25:13Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{НП}} '''Герэ{{subst:націск}}''' — [[Камуна, Францыя|камуна]] ў [[Францыя|Францыі]]. Знаходзіцца ў рэгіёне [[Новая Аквітанія]]. Дэпартамент камуны — [[Кроз (дэпартамент)|Кроз]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Камуны паводле дэпартаментаў Францыі]]» 5154646 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Герэ́''' — [[Камуна, Францыя|камуна]] ў [[Францыя|Францыі]]. Знаходзіцца ў рэгіёне [[Новая Аквітанія]]. Дэпартамент камуны — [[Кроз (дэпартамент)|Кроз]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Камуны паводле дэпартаментаў Францыі]] 8776yxonuoiu776icb9l5v3t2iam2f6 0 809538 5154649 2026-06-15T14:00:04Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Радыёстанцыя | назва_радыёстанцыі = Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне | поўнае_назва = ДУ Рэдакцыя радыёпраграмы «Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне» | лагатып = | горад = [[Глыбокае]] | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | слоган...» 5154649 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва_радыёстанцыі = Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне | поўнае_назва = ДУ Рэдакцыя радыёпраграмы «Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне» | лагатып = | горад = [[Глыбокае]] | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | слоган = | фармат = інфармацыйны | музфармат = | частата = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створаны = | заснавальнік = | уладальнік = [[Глыбоцкі раённы выканаўчы камітэт]] | кіраўнікі = Чэслаў Францавіч Бернікавіч, галоўны рэдактар<ref name="belsmi.by">[http://belsmi.by/index/smi/radio/glubokskoe_mestnoe_radioveschanie/ Глубокское местное радиовещание] // СМІ Беларусі</ref> | сайт = | on-line_трансляцыя = }} '''Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне''' — радыёпраграма, рэдакцыя якой была самастойнай структурай пры [[Глыбоцкі раённы выканаўчы камітэт|Глыбоцкім райвыканкаме]]. Адрас рэдакцыі: [[Глыбокае]], [[Маскоўская вуліца (Глыбокае)|Маскоўская вул.]], 8<ref>[https://www.b2b.by/glubokskoe-mestnoe-radioveshhanie-redakciya-radioprogrammy-uchrezhdenie-51016.html ГЛУБОКСКОЕ МЕСТНОЕ РАДИОВЕЩАНИЕ РЕДАКЦИЯ РАДИОПРОГРАММЫ УЧРЕЖДЕНИЕ]</ref>. Мова вяшчання — [[Беларуская мова|беларуская]]<ref>Згодна архіўных выпускаў на [https://vk.com/wall-207768176 старонцы радыё УКантакце], [https://muzjam.org/search/%D0%93%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F Мuzjam], [https://box.hitplayer.ru/?s=%D0%B3%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 Вox.hitplayer]</ref>. 22.06.1998 рэдакцыя была ўнесена ў Адзіны дзяржаўны рэестр юрыдычных асобаў і індывідуальных прадпрымальнікаў<ref name="bizinspect.by">[https://bizinspect.by/inst/5c1fc81d37b6871c5c31c6ee Редакция радиопрограммы "Глубокское местное радиовещание", УНП 300583598]</ref>. У пэўны час выходзіла па 3 разы на тыдзень<ref name="belsmi.by"/>. З 2016 г. выходзіла на частотах [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|1-га Нацыянальнага канала Беларускага радыё]]<ref>[https://www.mijory.by/rubriki/aktualno/ayonnoe-radio-bolshe-ne-veschaet/ Районное радио больше не вещает] // Міёрскія навіны, 15.01.2016</ref> з выкладаннем запісаў у інтэрнэт. 29.06.2022 зарэгістравана рашэнне ўласніка аб ліквідацыі структуры, і з таго часу радыёпраграма знаходзіцца ў стане ліквідацыі юрасобы<ref name="bizinspect.by"/>. Апошняе абнаўленне старонкі [[УКантакце]] радыё адносіцца да 13 чэрвеня 2022 г<ref>Згодна [https://vk.com/wall-207768176 старонцы радыё УКантакце]</ref>. На старонцы райвыканкама, прысвечанай мясцоваму радыёвяшчанню, не захавалася ніякіх напамінаў пра гэту структуру<ref>[https://glubokoe.vitebsk-region.gov.by/radioveschanie/# Глубокский районный исполнительный комитет]</ref>. Пры гэтым у навуковым даследванні за больш позні перыяд таго ж года Глыбоцкае мясцовае вяшчанне памылкова разглядалася як актуальная сярод радыёСМІ Віцебшчыны<ref> [https://web.archive.org/web/20240104030856/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/293580/1/148-154.pdf Т. В. Малмыго. СИСТЕМА СОВРЕМЕННОГО РАДИОВЕЩАНИЯ БЕЛАРУСИ], с 150</ref>. А 8 лістапада 2022 г. у [[Веснік Глыбоччыны|мясцовай газеце]] было аб'яўлена, што з гэтага часу навіны Глыбоччыны будуць выходзіць на [[Радыё Віцебск]] у праграме «Утро Придвинья» штодзённа ў 6:40 на 91.2 FM<ref>[https://vg-gazeta.by/2022/11/08/%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%8C-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B3%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B-%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D0%BE-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%88/ Теперь новости Глубоччины можно слушать по радио] // [[Веснік Глыбоччыны]], 08.11.2022</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://vk.com/wall-207768176 Старонка УКантакце] * [https://web.archive.org/web/20240104030856/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/293580/1/148-154.pdf Т. В. Малмыго. СИСТЕМА СОВРЕМЕННОГО РАДИОВЕЩАНИЯ БЕЛАРУСИ] === Архіўныя запісы выпускаў мясцовага радыёвяшчання === * [https://muzjam.org/search/%D0%93%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F Архіў некаторых запісаў Глыбоцкага мясцовага радыё за 2018-22 гг. на Мuzjam] * [https://box.hitplayer.ru/?s=%D0%B3%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 Архіў некаторых запісаў Глыбоцкага мясцовага радыё за 2018-22 гг. на Вox.hitplayer] * [https://web.archive.org/web/20211129234334/https://glubokoe.vitebsk-region.gov.by/ru/audio_ru_7/page/1/ Запісы Глыбоцкага радыё на архіўнай версіі сайта Віцебскага аблвыканкама] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]][[Катэгорыя:Глыбоцкі раён]] dmyichk0ng48muuqj4ir6cl0jqbqlzb 5154652 5154649 2026-06-15T14:11:16Z Андрэй 2403 Б 152769 5154652 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва_радыёстанцыі = Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне | поўнае_назва = ДУ Рэдакцыя радыёпраграмы «Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне» | лагатып = | горад = [[Глыбокае]] | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | слоган = | фармат = інфармацыйны | музфармат = | частата = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створаны = | заснавальнік = | уладальнік = [[Глыбоцкі раённы выканаўчы камітэт]] | кіраўнікі = Чэслаў Францавіч Бернікавіч, галоўны рэдактар<ref name="belsmi.by">[http://belsmi.by/index/smi/radio/glubokskoe_mestnoe_radioveschanie/ Глубокское местное радиовещание] // СМІ Беларусі</ref> | сайт = | on-line_трансляцыя = }} '''Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне''' — радыёпраграма, рэдакцыя якой была самастойнай структурай пры [[Глыбоцкі раённы выканаўчы камітэт|Глыбоцкім райвыканкаме]]. Адрас рэдакцыі: [[Глыбокае]], [[Маскоўская вуліца (Глыбокае)|Маскоўская вул.]], 8<ref>[https://www.b2b.by/glubokskoe-mestnoe-radioveshhanie-redakciya-radioprogrammy-uchrezhdenie-51016.html ГЛУБОКСКОЕ МЕСТНОЕ РАДИОВЕЩАНИЕ РЕДАКЦИЯ РАДИОПРОГРАММЫ УЧРЕЖДЕНИЕ]</ref>. Мова вяшчання — [[Беларуская мова|беларуская]]<ref>Згодна архіўных выпускаў на [https://vk.com/wall-207768176 старонцы радыё УКантакце], [https://muzjam.org/search/%D0%93%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F Мuzjam], [https://box.hitplayer.ru/?s=%D0%B3%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 Вox.hitplayer]</ref>. 22.06.1998 рэдакцыя была ўнесена ў Адзіны дзяржаўны рэестр юрыдычных асобаў і індывідуальных прадпрымальнікаў<ref name="bizinspect.by">[https://bizinspect.by/inst/5c1fc81d37b6871c5c31c6ee Редакция радиопрограммы "Глубокское местное радиовещание", УНП 300583598]</ref>. У пэўны час выходзіла па 3 разы на тыдзень<ref name="belsmi.by"/>. З 2016 г. выходзіла на частотах [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|1-га Нацыянальнага канала Беларускага радыё]]<ref>[https://www.mijory.by/rubriki/aktualno/ayonnoe-radio-bolshe-ne-veschaet/ Районное радио больше не вещает] // Міёрскія навіны, 15.01.2016</ref> з выкладаннем запісаў у інтэрнэт. У 2021 г. выпускі навінаў цягам 25 хвілін кожны выходзілі з серады па пятніцу<ref>[https://web.archive.org/web/20211129234334/https://glubokoe.vitebsk-region.gov.by/ru/audio_ru_7/page/1/ Запісы Глыбоцкага радыё на архіўнай версіі сайта Віцебскага аблвыканкама]</ref>. 29.06.2022 зарэгістравана рашэнне ўласніка аб ліквідацыі структуры, і з таго часу радыёпраграма знаходзіцца ў стане ліквідацыі юрасобы<ref name="bizinspect.by"/>. Апошняе абнаўленне старонкі [[УКантакце]] радыё адносіцца да 13 чэрвеня 2022 г<ref>Згодна [https://vk.com/wall-207768176 старонцы радыё УКантакце]</ref>. На старонцы райвыканкама, прысвечанай мясцоваму радыёвяшчанню, не захавалася ніякіх напамінаў пра гэту структуру<ref>[https://glubokoe.vitebsk-region.gov.by/radioveschanie/# Глубокский районный исполнительный комитет]</ref>. Пры гэтым у навуковым даследванні за больш позні перыяд таго ж года Глыбоцкае мясцовае вяшчанне памылкова разглядалася як актуальная сярод радыёСМІ Віцебшчыны<ref> [https://web.archive.org/web/20240104030856/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/293580/1/148-154.pdf Т. В. Малмыго. СИСТЕМА СОВРЕМЕННОГО РАДИОВЕЩАНИЯ БЕЛАРУСИ], с 150</ref>. А 8 лістапада 2022 г. у [[Веснік Глыбоччыны|мясцовай газеце]] было аб'яўлена, што з гэтага часу навіны Глыбоччыны будуць выходзіць на [[Радыё Віцебск]] у праграме «Утро Придвинья» штодзённа ў 6:40 на 91.2 FM<ref>[https://vg-gazeta.by/2022/11/08/%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%8C-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B3%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B-%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D0%BE-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%88/ Теперь новости Глубоччины можно слушать по радио] // [[Веснік Глыбоччыны]], 08.11.2022</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://vk.com/wall-207768176 Старонка УКантакце] * [https://web.archive.org/web/20240104030856/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/293580/1/148-154.pdf Т. В. Малмыго. СИСТЕМА СОВРЕМЕННОГО РАДИОВЕЩАНИЯ БЕЛАРУСИ] === Архіўныя запісы выпускаў мясцовага радыёвяшчання === * [https://muzjam.org/search/%D0%93%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F Архіў некаторых запісаў Глыбоцкага мясцовага радыё за 2018-22 гг. на Мuzjam] * [https://box.hitplayer.ru/?s=%D0%B3%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 Архіў некаторых запісаў Глыбоцкага мясцовага радыё за 2018-22 гг. на Вox.hitplayer] * [https://web.archive.org/web/20211129234334/https://glubokoe.vitebsk-region.gov.by/ru/audio_ru_7/page/1/ Запісы Глыбоцкага радыё на архіўнай версіі сайта Віцебскага аблвыканкама] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]][[Катэгорыя:Глыбоцкі раён]] 0tbkgk8e0psw5dvg0aoowejvxmbf5cp 4 809539 5154651 2026-06-15T14:11:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «* [[Абадовічы]] * [[Абалонскія]] * [[Абламовічы]] * [[Аборскія]] * [[Абрагімовічы]] * [[Абрамовічы герба «Вага»]] * [[Абрамовічы герба «Кораб»]] * [[Абрамовічы герба «Любіч» (прыдомак Лыжынскі)]] * [[Абрамовічы герба «Любіч» (прыдомак Сінягуб)]] * Абрамовічы герба «Лялів...» 5154651 wikitext text/x-wiki * [[Абадовічы]] * [[Абалонскія]] * [[Абламовічы]] * [[Аборскія]] * [[Абрагімовічы]] * [[Абрамовічы герба «Вага»]] * [[Абрамовічы герба «Кораб»]] * [[Абрамовічы герба «Любіч» (прыдомак Лыжынскі)]] * [[Абрамовічы герба «Любіч» (прыдомак Сінягуб)]] * [[Абрамовічы герба «Ляліва»]] * [[Абрамовічы герба «Ястрабец» (смаленская галіна)]] * [[Абрамовічы герба «Ястрабец» (з Ігуменскага павета)]] * [[Абрампальскія]] * [[Абрыцкія (без герба)]] * [[Абрыцкія герба «Прус I»]] * [[Абулевічы]] * [[Абухі]] * [[Абуховічы герба «Абуховіч» (з Мінскага ваяводства)]] * [[Абуховічы герба «Абуховіч» (з Гродзенскага павета)]] * [[Абуховічы герба «Ключ зменены»]] * [[Абуховічы герба «Ясеньчык зменены»]] * [[Авярковічы]] * [[Аганоўскія]] * [[Адамовічы (без герба)]] * [[Адамовічы герба «Ляліва» (прыдомак Гадзельскі)]] * [[Адамовічы герба «Ляліва» (прыдомак Ждановіч)]] * [[Адамовічы герба «Ляліва» (прыдомак Окновіч)]] * [[Адамовічы герба «Ляліва» (з Лідскага павета)]] * [[Адамовічы герба «Ляліва» (з Аршанскага павета)]] * [[Адамовічы герба «Ляліва» (з Ашмянскага павета)]] * [[Адамовічы герба «Ляліва» (з Мінскага ваяводства)]] * [[Адорскія]] * [[Каладзінскія-Адуцкевічы]] * [[Адынцы герба «Адынец» (з Вількамірскага павета)]] * [[Адынцы герба «Адынец» (з Кіеўскага ваяводства)]] * [[Адынцы герба «Адынец» (з князёў Барымоўскіх)]] * [[Азулевічы]] * [[Азямблоўскія]] * [[Акаловічы]] * [[Акаронкі]] * [[Акінчыцы герба «Акшак» (з Рагачоўскага павета)]] * [[Акінчыцы герба «Акшак» (са Стародубскага павета)]] * [[Акінчыцы герба «Акшак» (з Навагрудскага ваяводства)]] * [[Аколавы герба «Тапор» (з Ашмянскага павета)]] * [[Аколавы герба «Тапор» (з Навагрудскага ваяводства)]] * [[Акулічы герба «Даленга зменены»]] * [[Акулічы герба «Окша»]] * [[Акуневічы]] * [[Александровічы герба «Александровіч» (з Ташлікаўшчыны)]] * [[Александровічы герба «Александровіч» (з Мазырскага павета)]] * [[Александровічы герба «Александровіч» (з Ашмянскага павета)]] * [[Александровічы герба «Александровіч» (з Гродзенскага павета)]] * [[Александровічы герба «Касцеша» (з Аршанскага павета)]] * [[Александровічы герба «Касцеша» (з Вількамірскага павета)]] * [[Алендзкія герба «Равіч» (з Мінскага ваяводства)]] * [[Алендзкія герба «Равіч» (з Драгіцкай зямлі)]] * [[Аленскія]] * [[Алінгеры]] * [[Алісевічы]] * [[Аліфяровічы]] * [[Альхімовічы]] * [[Альчыкевічы]] * [[Альшэўскія герба «Касцеша» (з Харужышаў)]] * [[Альшэўскія герба «Касцеша» (з Мазырскага павета)]] * [[Альшэўскія герба «Касцеша» (з Пазнанскага ваяводства)]] * [[Корвін-Альшэўскія]] * [[Альшэўскія герба «Слепаворан» (з Волкаўшчыны)]] * [[Альшэўскія герба «Слепаворан» (з Падонак)]] * [[Альшэўскія герба «Слепаворан» (з Рымшаў)]] * [[Алявінскія]] * [[Алякевічы]] * [[Аляксеевы]] * [[Аляхновічы герба «Ляліва» (з Навагрудскага ваяводства)]] * [[Аляхновічы герба «Ляліва» (са Срэбшчыны)]] * [[Аляшкевічы герба «Ляліва»]] * [[Аляшкевічы герба «Сас» (з Калдычава)]] * [[Аляшкевічы герба «Сас» (з Калдычэвіч)]] * [[Аляшкевічы герба «Сас» (з Наўлдэхаўшчыны)]] * [[Амбражэвічы герба «Вуж» (з Ашмянскага павета)]] * [[Амбражэвічы герба «Вуж» (прыдомак Вэжык)]] * [[Амяцінскія]] * [[Яцына-Анацкевічы]] * [[Анашковічы]] * [[Ангірскія]] * [[Чаховічы-Андраноўскія]] * [[Андржэеўскія герба «Прус I» (з Мазырскага павета)]] * [[Андржэеўскія герба «Прус I» (з Пшамысльскай зямлі)]] * [[Высакінскія-Андржэеўскія]] * [[Андржэйковічы]] * [[Андрусевічы]] * [[Андрушкевічы]] * [[Андрыеўскія]] * [[Анікевічы]] * [[Анісовічы]] * [[Анхімоўскія]] * [[Аншэўскія]] * [[Анкудовічы]] * [[Аношкі]] * [[Ансілеўскія]] * [[Антаневічы герба «Саколя»]] * [[Антаневічы герба «Яніна»]] * [[Антановічы]] * [[Анташэўскія]] * [[Антонавы (з Мінскай губерні)]] * [[Антонавы (з Расіі)]] * [[Антушэвічы]] * [[Ануфровічы]] * [[Анцуты]] * [[Анцыпы]] * [[Анцыпяровічы]] * [[Апановічы]] * [[Апацкія]] * [[Апокі]] * [[Лігавор-Арамовічы]] * [[Араноўскія]] * [[Аранскія]] * [[Война-Аранскія]] * [[Арастовічы]] * [[Арачэўскія]] * [[Ардынцы]] * [[Аржахоўскія герба «Окша»]] * [[Аржахоўскія герба «Рагаля»]] * [[Аржашкевічы]] * [[Аржэльскія]] * [[Аржэшкі]] * [[Арлоўскія (з Мінскага ваяводства)]] * [[Арлоўскія (з Падляшскага ваяводства)]] * [[Арлоўскія герба «Любіч»]] * [[Арлоўскія герба «Хамутовыя Клешчы»]] * [[Арлоўскія герба «Юноша»]] * [[Артынскія]] * [[Архангельскія]] * [[Арцімовічы (без герба)]] * [[Арцімовічы герба «Даленга» (ад Андрэя)]] * [[Арцімовічы герба «Даленга» (ад Сымона)]] * [[Арцімовічы герба «Даленга» (ад Юрыя)]] * [[Арцішэўскія герба «Праўдзіч» (з Паморскай зямлі)]] * [[Арцішэўскія герба «Праўдзіч» (з Навагрудскага ваяводства)]] * [[Арцішэўскія герба «Праўдзіч» (з Мінскага ваяводства)]] * [[Арцішэўскія герба «Роля» (з Мінскага ваяводства)]] * [[Арцішэўскія герба «Роля» (з Магілёўскай губерні)]] * [[Арцюхі]] * [[Д’Арыён]] * [[Арэставы]] * [[Арэшкі-Астрэйкі герба «Драгаслаў» (з Навагрудскага ваяводства)]] * [[Арэшкі-Астрэйкі герба «Драгаслаў» (прыдомак Шчоназіч)]] * [[Асавецкія]] * [[Асалінскія]] * [[Асановічы]] * [[Асіповічы]] * [[Аскеркі (без герба)]] * [[Аскеркі (з Аршанскага павета)]] * [[Аскеркі герба «Мурдэліо» (з Полацкага ваяводства)]] * [[Аскеркі герба «Мурдэліо» (мазырская галіна)]] * [[Аскеркі герба «Мурдэліо» (з Аршанскага павета)]] * [[Аскеркі герба «Мурдэліо» (ушацка-аскерчынская галіна)]] * [[Асмалоўскія (без герба)]] * [[Асмалоўскія герба «Бонча»]] * [[Асмалоўскія (з Клімавіцкага павета)]] * [[Асмольскія герба «Бонча»]] * [[Асоўскія герба «Грыф»]] * [[Асоўскія герба «Даленга»]] * [[Астаноўкі герба «Астоя»]] * [[Астахновічы герба «Агоньчык»]] * [[Асташкевічы герба «Ляліва»]] * [[Асташэвічы герба «Астоя»]] * [[Астроўскія (без герба)]] * [[Астроўскія герба «Корчак»]] * [[Логвін-Астроўскія]] * [[Астроўскія герба «Нячуя» (з Берасцейскага ваяводства)]] * [[Астроўскія герба «Нячуя» (з Віцебскага ваяводства)]] * [[Куневічы-Астроўскія]] * [[Прасаловічы-Астроўскія]] * [[Астроўскія герба «Слепаворан»]] * [[Астроўскія герба «Тупая Падкова» (1-я галіна)]] * [[Астроўскія герба «Тупая Падкова» (2-я галіна)]] * [[Астроўскія герба «Ляліва»]] * [[Астылоўскія герба «Астоя»]] * [[Асяеўскія герба «Астоя»]] * [[Асяцімскія герба «Любіч» (1-я галіна)]] * [[Асяцімскія герба «Любіч» (2-я галіна)]] * [[Аўлачымскія герба «Сухекамнаты»]] * [[Аўсяныя герба «Астоя» (1-я галіна)]] * [[Аўсяныя герба «Астоя» (2-я галіна)]] * [[Аўсяныя герба «Равіч»]] * [[Ахатніцкія герба «Багорыя»]] * [[Ахацімскія герба «Астоя»]] * [[Ахрымовічы герба «Багорыя»]] * [[Ачапоўскія герба «Астоя» (1-я галіна)]] * [[Ачапоўскія герба «Астоя» (2-я галіна)]] * [[Ачапоўскія герба «Божая воля»]] cxisluzaq433ylpbsr6t9qw03r6cym9 0 809540 5154653 2026-06-15T14:14:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Алендскія (з Мінскага ваяводства)]] 5154653 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алендскія (з Мінскага ваяводства)]] pyxcbam5dkiks3uizxzwa6y6ha91uke 0 809541 5154656 2026-06-15T14:23:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Род | Род = Алендскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Olędzki}} | Герб = POL COA Rawicz.svg | Апісанне герба = [[Равіч (герб)|Герб «Равіч»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з мяжы XVII—XVIII стст. | год заснавання = | спы...» 5154656 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Алендскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Olędzki}} | Герб = POL COA Rawicz.svg | Апісанне герба = [[Равіч (герб)|Герб «Равіч»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з мяжы XVII—XVIII стст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Адам Алендскі | Роднасныя роды = [[Пятрашкі]], [[Дамейкі]], [[Дамброўскія]], [[Багарэвічы]], [[Жыбуртовічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Менскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Чарты]] ([[Асавец Чарвікоўскі]]), [[Чачкаў]], [[Луцэвічы]] (арэнда), [[Пятроўшчына (Вілейскі раён)|Пятроўшчына]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба, юрыспрудэнцыя, адукацыя | Ваенная дзейнасць = войска Расійскай імперыі | Рэлігійная дзейнасць = [[каталікі]] | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1824, 1851) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Алендскі}} '''Але́ндскія''' ({{lang-pl|Olędzki}}) — шляхецкі род герба «[[Равіч (герб)|Равіч]]». Прадстаўнікі роду ў перыяд [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] валодалі маёнткамі ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]], а пасля далучэння зямель да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] жылі ў [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губернях{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. == Гісторыя == Род дакументальна вядомы з мяжы XVII—XVIII стагоддзяў. Родапачынальнік Адам Алендскі валодаў землямі ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]]. На працягу XVIII стагоддзя прадстаўнікі роду актыўна ўдзельнічалі ў грамадскім жыцці рэгіёна, трымалі розныя земскія ўрады і займалі судовыя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння беларускіх зямель да Расійскай імперыі]], Алендскія працягнулі традыцыю дзяржаўнай службы, працуючы ў судовых і адміністрацыйных установах [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губерняў{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. Алендскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Мінскі дваранскі дэпутацкі сход|Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 24 студзеня 1824 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Зацвярджэнне ўказам [[Урадавы сенат|Сената]] адбылося 12 сакавіка 1851 года<ref group="заўв">Указам Сената ў дваранстве былі зацверджаны ўсе прадстаўнікі роду, за выключэннем Антонія (17)</ref>{{sfn|Гербоўнік|2002|с=143}}. Род Алендскіх быў пароднены з такімі шляхецкімі радамі як [[Пятрашкі]], [[Дамейкі]], [[Дамброўскія]], [[Багарэвічы]] і [[Жыбуртовічы]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. == Уладанні == Родапачынальнік Адам Алендскі валодаў маёнткам [[Чарты]] (вядомым таксама як [[Асавец Чарвікоўскі]]) у [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]]. У XVIII стагоддзі прадстаўнікі роду пашырылі свае ўладанні. Прафесар мінскіх школ Станіслаў Алендскі валодаў пляцамі ў Мінску і Вільні, а таксама маёнткам [[Чачкаў]] Менскага ваяводства, які ён, імаверна, набыў у 1794 годзе ў Юзафа, Яна і Вінцэнта [[Свянціцкія|Свянціцкіх]], сыноў пісара гродскага мсціслаўскага. Суддзя [[Мінскі галоўны суд|Мінскага галоўнага суда]] Марцін Алендскі таксама з’яўляўся ўладальнікам маёнтка Чачкаў, які ён набыў у канюшага смаленскага Казіміра Пятроўскага (інтрамісія адбылася ў 1803 годзе). Яго сын Юліян у 1819 годзе прадаў гэты маёнтак маёру расійскіх войскаў Кіпрыяну Здзяхоўскаму{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. Ігнаці Алендскі (нар. 1753) у 1795 годзе арандаваў зямлю ў засценку [[Луцэвічы]] [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] ў князя [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Радзівіла]]. Іншая галіна роду валодала маёнткам [[Пятроўшчына (Вілейскі раён)|Пятроўшчына]] ў [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]], які перайшоў у спадчыну да Дамасія-Ігнація, а ў 1845 годзе — да яго сына Аляксандра-Каэтана-Багуслава. Апошні таксама ў 1815 годзе атрымаў зямлю з Заслаўскай эксдывізіі графаў [[Пшаздзецкія|Пшэздзецкіх]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=143}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Андрэй Алендскі]] — цывільна-вайсковы [[камісар]], суддзя гродскі Менскага ваяводства (паводле патэнта 1790 года). * [[Станіслаў Алендскі]] (нар. 1749) — прафесар мінскіх школ, каморнік вілейскі. * [[Марцін Алендскі]] (нар. 1759) — суддзя Мінскага галоўнага суда. * [[Дамасі-Ігнаці Алендскі]] (нар. 1787) — суддзя гродскі мінскі. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Адам''', уладальнік маёнтка Чарты ў Менскім ваяводстве ** 2/1. '''Станіслаў''' (нар. 1695) ** 3/1. '''Антоні''' (нар. 1697) *** 6/3. '''Андрэй''', цывільна-вайсковы камісар, суддзя гродскі Менскага ваяводства (1790); жонка — Іаганна [[Дамейкі|Дамейка]]<ref group="заўв">Іх апекуном пад час непаўналецця быў будучы суддзя земскі навагрудскі [[Іпаліт Дамейка]], пра што сведчыць квіт апякунскіх рахункаў за 1808 год.</ref>{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142}} **** 11/6. '''Дамасі-Ігнаці''' (нар. 1787), суддзя гродскі мінскі, спадчыннік маёнтка Пятроўшчына ў Вілейскім павеце; жонка — Ізабела Багарэвіч ***** 16/11. '''Аляксандр-Каэтан-Багуслаў''' ({{дата|06|02|1813|1}} — {{дата|30|11|1869|1}}, пах. на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]), служыў канцылярыстам у Мінскім губернскім праўленні, засядацель у Мінскай палаце грамадзянскага суда, калежскі сакратар **** 12/6. '''Аляксандра''' **** 13/6. '''Каміла''' ** 4/1. '''Іпаліт''' (нар. 1705); жонка — Ганна Пятрашка (у 1780 годзе іх сыны атрымалі спадчынныя грошы ад стрыечнага брата Андрэя) *** 7/4. '''Станіслаў''' (нар. 1749), прафесар мінскіх школ, каморнік вілейскі *** 8/4. '''Ігнаці''' (нар. 1753), арандаваў зямлю ў засценку Луцэвічы (1795) **** 14/8. '''Эразм-Антоні''' (нар. 1786); жонка — Вікторыя Жыбуртовіч ***** 17/14. '''Антоні''' (нар. 1828), перасяліўся ў Казялецкі павет Чарнігаўскай губерні і служыў у канцылярыі мясцовага маршалка (1863) *** 9/4. '''Бенедыкт''' (нар. 1755) *** 10/4. '''Марцін''' (нар. 1759), суддзя Мінскага галоўнага суда; жонка — Антаніна Дамброўская **** 15/10. '''Юліян''' (нар. 1800), служыў у Валынскім уланскім палку (1828) ** 5/1. '''Фларыян''' (нар. 1705) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} ; Заўвагі <references group="заўв" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=142-143|артыкул=Алендзкія гербу «Равіч»|аўтар=[[С. Рыбчонак]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=2321|ref=НГАБ}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НГАБ|фонд=319|вопіс=1|справа=911|ref=НГАБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Мінскай губерні]] [[Катэгорыя:Роды герба Равіч]] 8e38zh6jwdmdsxfl5ks85zszo6wpwg6 5154657 5154656 2026-06-15T14:24:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154657 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Алендскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Olędzki}} | Герб = POL COA Rawicz.svg | Апісанне герба = [[Равіч (герб)|Герб «Равіч»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з мяжы XVII—XVIII стст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Адам Алендскі | Роднасныя роды = [[Пятрашкі]], [[Дамейкі (род)|Дамейкі]], [[Дамброўскія]], [[Багарэвічы]], [[Жыбуртовічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Менскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Чарты]] ([[Асавец Чарвікоўскі]]), [[Чачкаў]], [[Луцэвічы]] (арэнда), [[Пятроўшчына (Вілейскі раён)|Пятроўшчына]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба, юрыспрудэнцыя, адукацыя | Ваенная дзейнасць = войска Расійскай імперыі | Рэлігійная дзейнасць = [[каталікі]] | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1824, 1851) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Алендскі}} '''Але́ндскія''' ({{lang-pl|Olędzki}}) — шляхецкі род герба «[[Равіч (герб)|Равіч]]». Прадстаўнікі роду ў перыяд [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] валодалі маёнткамі ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]], а пасля далучэння зямель да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] жылі ў [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губернях{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. == Гісторыя == Род дакументальна вядомы з мяжы XVII—XVIII стагоддзяў. Родапачынальнік Адам Алендскі валодаў землямі ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]]. На працягу XVIII стагоддзя прадстаўнікі роду актыўна ўдзельнічалі ў грамадскім жыцці рэгіёна, трымалі розныя земскія ўрады і займалі судовыя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння беларускіх зямель да Расійскай імперыі]], Алендскія працягнулі традыцыю дзяржаўнай службы, працуючы ў судовых і адміністрацыйных установах [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губерняў{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. Алендскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Мінскі дваранскі дэпутацкі сход|Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 24 студзеня 1824 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Зацвярджэнне ўказам [[Урадавы сенат|Сената]] адбылося 12 сакавіка 1851 года<ref group="заўв">Указам Сената ў дваранстве былі зацверджаны ўсе прадстаўнікі роду, за выключэннем Антонія (17)</ref>{{sfn|Гербоўнік|2002|с=143}}. Род Алендскіх быў пароднены з такімі шляхецкімі радамі як [[Пятрашкі]], [[Дамейкі (род)|Дамейкі]], [[Дамброўскія]], [[Багарэвічы]] і [[Жыбуртовічы]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. == Уладанні == Родапачынальнік Адам Алендскі валодаў маёнткам [[Чарты]] (вядомым таксама як [[Асавец Чарвікоўскі]]) у [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]]. У XVIII стагоддзі прадстаўнікі роду пашырылі свае ўладанні. Прафесар мінскіх школ Станіслаў Алендскі валодаў пляцамі ў Мінску і Вільні, а таксама маёнткам [[Чачкаў]] Менскага ваяводства, які ён, імаверна, набыў у 1794 годзе ў Юзафа, Яна і Вінцэнта [[Свянціцкія|Свянціцкіх]], сыноў пісара гродскага мсціслаўскага. Суддзя [[Мінскі галоўны суд|Мінскага галоўнага суда]] Марцін Алендскі таксама з’яўляўся ўладальнікам маёнтка Чачкаў, які ён набыў у канюшага смаленскага Казіміра Пятроўскага (інтрамісія адбылася ў 1803 годзе). Яго сын Юліян у 1819 годзе прадаў гэты маёнтак маёру расійскіх войскаў Кіпрыяну Здзяхоўскаму{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. Ігнаці Алендскі (нар. 1753) у 1795 годзе арандаваў зямлю ў засценку [[Луцэвічы]] [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] ў князя [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Радзівіла]]. Іншая галіна роду валодала маёнткам [[Пятроўшчына (Вілейскі раён)|Пятроўшчына]] ў [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]], які перайшоў у спадчыну да Дамасія-Ігнація, а ў 1845 годзе — да яго сына Аляксандра-Каэтана-Багуслава. Апошні таксама ў 1815 годзе атрымаў зямлю з Заслаўскай эксдывізіі графаў [[Пшаздзецкія|Пшэздзецкіх]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=143}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Андрэй Алендскі]] — цывільна-вайсковы [[камісар]], суддзя гродскі Менскага ваяводства (паводле патэнта 1790 года). * [[Станіслаў Алендскі]] (нар. 1749) — прафесар мінскіх школ, каморнік вілейскі. * [[Марцін Алендскі]] (нар. 1759) — суддзя Мінскага галоўнага суда. * [[Дамасі-Ігнаці Алендскі]] (нар. 1787) — суддзя гродскі мінскі. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Адам''', уладальнік маёнтка Чарты ў Менскім ваяводстве ** 2/1. '''Станіслаў''' (нар. 1695) ** 3/1. '''Антоні''' (нар. 1697) *** 6/3. '''Андрэй''', цывільна-вайсковы камісар, суддзя гродскі Менскага ваяводства (1790); жонка — Іаганна [[Дамейкі|Дамейка]]<ref group="заўв">Іх апекуном пад час непаўналецця быў будучы суддзя земскі навагрудскі [[Іпаліт Дамейка]], пра што сведчыць квіт апякунскіх рахункаў за 1808 год.</ref>{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142}} **** 11/6. '''Дамасі-Ігнаці''' (нар. 1787), суддзя гродскі мінскі, спадчыннік маёнтка Пятроўшчына ў Вілейскім павеце; жонка — Ізабела Багарэвіч ***** 16/11. '''Аляксандр-Каэтан-Багуслаў''' ({{дата|06|02|1813|1}} — {{дата|30|11|1869|1}}, пах. на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]), служыў канцылярыстам у Мінскім губернскім праўленні, засядацель у Мінскай палаце грамадзянскага суда, калежскі сакратар **** 12/6. '''Аляксандра''' **** 13/6. '''Каміла''' ** 4/1. '''Іпаліт''' (нар. 1705); жонка — Ганна Пятрашка (у 1780 годзе іх сыны атрымалі спадчынныя грошы ад стрыечнага брата Андрэя) *** 7/4. '''Станіслаў''' (нар. 1749), прафесар мінскіх школ, каморнік вілейскі *** 8/4. '''Ігнаці''' (нар. 1753), арандаваў зямлю ў засценку Луцэвічы (1795) **** 14/8. '''Эразм-Антоні''' (нар. 1786); жонка — Вікторыя Жыбуртовіч ***** 17/14. '''Антоні''' (нар. 1828), перасяліўся ў Казялецкі павет Чарнігаўскай губерні і служыў у канцылярыі мясцовага маршалка (1863) *** 9/4. '''Бенедыкт''' (нар. 1755) *** 10/4. '''Марцін''' (нар. 1759), суддзя Мінскага галоўнага суда; жонка — Антаніна Дамброўская **** 15/10. '''Юліян''' (нар. 1800), служыў у Валынскім уланскім палку (1828) ** 5/1. '''Фларыян''' (нар. 1705) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} ; Заўвагі <references group="заўв" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=142-143|артыкул=Алендзкія гербу «Равіч»|аўтар=[[С. Рыбчонак]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=2321|ref=НГАБ}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НГАБ|фонд=319|вопіс=1|справа=911|ref=НГАБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Мінскай губерні]] [[Катэгорыя:Роды герба Равіч]] 72d8gv01w8k0fd3jz7i615lx6e0hnz4 5154658 5154657 2026-06-15T14:24:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Роды герба Равіч]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5154658 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Алендскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Olędzki}} | Герб = POL COA Rawicz.svg | Апісанне герба = [[Равіч (герб)|Герб «Равіч»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з мяжы XVII—XVIII стст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Адам Алендскі | Роднасныя роды = [[Пятрашкі]], [[Дамейкі (род)|Дамейкі]], [[Дамброўскія]], [[Багарэвічы]], [[Жыбуртовічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Менскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Чарты]] ([[Асавец Чарвікоўскі]]), [[Чачкаў]], [[Луцэвічы]] (арэнда), [[Пятроўшчына (Вілейскі раён)|Пятроўшчына]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба, юрыспрудэнцыя, адукацыя | Ваенная дзейнасць = войска Расійскай імперыі | Рэлігійная дзейнасць = [[каталікі]] | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1824, 1851) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Алендскі}} '''Але́ндскія''' ({{lang-pl|Olędzki}}) — шляхецкі род герба «[[Равіч (герб)|Равіч]]». Прадстаўнікі роду ў перыяд [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] валодалі маёнткамі ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]], а пасля далучэння зямель да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] жылі ў [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губернях{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. == Гісторыя == Род дакументальна вядомы з мяжы XVII—XVIII стагоддзяў. Родапачынальнік Адам Алендскі валодаў землямі ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]]. На працягу XVIII стагоддзя прадстаўнікі роду актыўна ўдзельнічалі ў грамадскім жыцці рэгіёна, трымалі розныя земскія ўрады і займалі судовыя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння беларускіх зямель да Расійскай імперыі]], Алендскія працягнулі традыцыю дзяржаўнай службы, працуючы ў судовых і адміністрацыйных установах [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губерняў{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. Алендскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Мінскі дваранскі дэпутацкі сход|Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 24 студзеня 1824 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Зацвярджэнне ўказам [[Урадавы сенат|Сената]] адбылося 12 сакавіка 1851 года<ref group="заўв">Указам Сената ў дваранстве былі зацверджаны ўсе прадстаўнікі роду, за выключэннем Антонія (17)</ref>{{sfn|Гербоўнік|2002|с=143}}. Род Алендскіх быў пароднены з такімі шляхецкімі радамі як [[Пятрашкі]], [[Дамейкі (род)|Дамейкі]], [[Дамброўскія]], [[Багарэвічы]] і [[Жыбуртовічы]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. == Уладанні == Родапачынальнік Адам Алендскі валодаў маёнткам [[Чарты]] (вядомым таксама як [[Асавец Чарвікоўскі]]) у [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]]. У XVIII стагоддзі прадстаўнікі роду пашырылі свае ўладанні. Прафесар мінскіх школ Станіслаў Алендскі валодаў пляцамі ў Мінску і Вільні, а таксама маёнткам [[Чачкаў]] Менскага ваяводства, які ён, імаверна, набыў у 1794 годзе ў Юзафа, Яна і Вінцэнта [[Свянціцкія|Свянціцкіх]], сыноў пісара гродскага мсціслаўскага. Суддзя [[Мінскі галоўны суд|Мінскага галоўнага суда]] Марцін Алендскі таксама з’яўляўся ўладальнікам маёнтка Чачкаў, які ён набыў у канюшага смаленскага Казіміра Пятроўскага (інтрамісія адбылася ў 1803 годзе). Яго сын Юліян у 1819 годзе прадаў гэты маёнтак маёру расійскіх войскаў Кіпрыяну Здзяхоўскаму{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. Ігнаці Алендскі (нар. 1753) у 1795 годзе арандаваў зямлю ў засценку [[Луцэвічы]] [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] ў князя [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Радзівіла]]. Іншая галіна роду валодала маёнткам [[Пятроўшчына (Вілейскі раён)|Пятроўшчына]] ў [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]], які перайшоў у спадчыну да Дамасія-Ігнація, а ў 1845 годзе — да яго сына Аляксандра-Каэтана-Багуслава. Апошні таксама ў 1815 годзе атрымаў зямлю з Заслаўскай эксдывізіі графаў [[Пшаздзецкія|Пшэздзецкіх]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=143}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Андрэй Алендскі]] — цывільна-вайсковы [[камісар]], суддзя гродскі Менскага ваяводства (паводле патэнта 1790 года). * [[Станіслаў Алендскі]] (нар. 1749) — прафесар мінскіх школ, каморнік вілейскі. * [[Марцін Алендскі]] (нар. 1759) — суддзя Мінскага галоўнага суда. * [[Дамасі-Ігнаці Алендскі]] (нар. 1787) — суддзя гродскі мінскі. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Адам''', уладальнік маёнтка Чарты ў Менскім ваяводстве ** 2/1. '''Станіслаў''' (нар. 1695) ** 3/1. '''Антоні''' (нар. 1697) *** 6/3. '''Андрэй''', цывільна-вайсковы камісар, суддзя гродскі Менскага ваяводства (1790); жонка — Іаганна [[Дамейкі|Дамейка]]<ref group="заўв">Іх апекуном пад час непаўналецця быў будучы суддзя земскі навагрудскі [[Іпаліт Дамейка]], пра што сведчыць квіт апякунскіх рахункаў за 1808 год.</ref>{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142}} **** 11/6. '''Дамасі-Ігнаці''' (нар. 1787), суддзя гродскі мінскі, спадчыннік маёнтка Пятроўшчына ў Вілейскім павеце; жонка — Ізабела Багарэвіч ***** 16/11. '''Аляксандр-Каэтан-Багуслаў''' ({{дата|06|02|1813|1}} — {{дата|30|11|1869|1}}, пах. на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]), служыў канцылярыстам у Мінскім губернскім праўленні, засядацель у Мінскай палаце грамадзянскага суда, калежскі сакратар **** 12/6. '''Аляксандра''' **** 13/6. '''Каміла''' ** 4/1. '''Іпаліт''' (нар. 1705); жонка — Ганна Пятрашка (у 1780 годзе іх сыны атрымалі спадчынныя грошы ад стрыечнага брата Андрэя) *** 7/4. '''Станіслаў''' (нар. 1749), прафесар мінскіх школ, каморнік вілейскі *** 8/4. '''Ігнаці''' (нар. 1753), арандаваў зямлю ў засценку Луцэвічы (1795) **** 14/8. '''Эразм-Антоні''' (нар. 1786); жонка — Вікторыя Жыбуртовіч ***** 17/14. '''Антоні''' (нар. 1828), перасяліўся ў Казялецкі павет Чарнігаўскай губерні і служыў у канцылярыі мясцовага маршалка (1863) *** 9/4. '''Бенедыкт''' (нар. 1755) *** 10/4. '''Марцін''' (нар. 1759), суддзя Мінскага галоўнага суда; жонка — Антаніна Дамброўская **** 15/10. '''Юліян''' (нар. 1800), служыў у Валынскім уланскім палку (1828) ** 5/1. '''Фларыян''' (нар. 1705) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} ; Заўвагі <references group="заўв" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=142-143|артыкул=Алендзкія гербу «Равіч»|аўтар=[[С. Рыбчонак]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=2321|ref=НГАБ}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НГАБ|фонд=319|вопіс=1|справа=911|ref=НГАБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Мінскай губерні]] tpm60d0i8rw0kr3hx2dmazz7s46zjif 5154793 5154658 2026-06-16T05:37:15Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5154793 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Алендскія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Olędzki}} | Герб = POL COA Rawicz.svg | Апісанне герба = [[Равіч (герб)|Герб «Равіч»]] | Шырыня герба = | Перыяд = з мяжы XVII—XVIII стст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Шляхта]], [[дваранства]] | Роданачальнік = Адам Алендскі | Роднасныя роды = [[Пятрашкі]], [[Дамейкі (род)|Дамейкі]], [[Дамброўскія]], [[Багарэвічы]], [[Жыбуртовічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Менскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Чарты]] ([[Асавец Чарвікоўскі]]), [[Чачкаў]], [[Луцэвічы]] (арэнда), [[Пятроўшчына (Вілейскі раён)|Пятроўшчына]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба, юрыспрудэнцыя, адукацыя | Ваенная дзейнасць = войска Расійскай імперыі | Рэлігійная дзейнасць = [[каталікі]] | Грамадзянскія ўзнагароды = | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1824, 1851) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Алендскі}} '''Але́ндскія''' ({{lang-pl|Olędzki}}) — шляхецкі род герба «[[Равіч (герб)|Равіч]]». Прадстаўнікі роду ў перыяд [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] валодалі маёнткамі ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]], а пасля далучэння зямель да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] жылі ў [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губернях{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. == Гісторыя == Род дакументальна вядомы з мяжы XVII—XVIII стагоддзяў. Родапачынальнік Адам Алендскі валодаў землямі ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]]. На працягу XVIII стагоддзя прадстаўнікі роду актыўна ўдзельнічалі ў грамадскім жыцці рэгіёна, трымалі розныя земскія ўрады і займалі судовыя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. У XIX стагоддзі, пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|далучэння беларускіх зямель да Расійскай імперыі]], Алендскія працягнулі традыцыю дзяржаўнай службы, працуючы ў судовых і адміністрацыйных установах [[Мінская губерня|Мінскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]] і [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай]] губерняў{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. Алендскія былі [[Разбор шляхты|прызнаны ў дваранстве]] пастановай [[Мінскі дваранскі дэпутацкі сход|Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу]] ад 24 студзеня 1824 года і ўнесены ў 1-ю частку [[Дваранская радаводная кніга|дваранскай радаводнай кнігі]]. Зацвярджэнне ўказам [[Урадавы сенат|Сената]] адбылося 12 сакавіка 1851 года<ref group="заўв">Указам Сената ў дваранстве былі зацверджаны ўсе прадстаўнікі роду, за выключэннем Антонія (17)</ref>{{sfn|Гербоўнік|2002|с=143}}. Род Алендскіх быў пароднены з такімі шляхецкімі радамі як [[Пятрашкі]], [[Дамейкі (род)|Дамейкі]], [[Дамброўскія]], [[Багарэвічы]] і [[Жыбуртовічы]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. == Уладанні == Родапачынальнік Адам Алендскі валодаў маёнткам [[Чарты]] (вядомым таксама як [[Асавец Чарвікоўскі]]) у [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]]. У XVIII стагоддзі прадстаўнікі роду пашырылі свае ўладанні. Прафесар мінскіх школ Станіслаў Алендскі валодаў пляцамі ў Мінску і Вільні, а таксама маёнткам [[Чачкаў]] Менскага ваяводства, які ён, імаверна, набыў у 1794 годзе ў Юзафа, Яна і Вінцэнта [[Свянціцкія|Свянціцкіх]], сыноў пісара гродскага мсціслаўскага. Суддзя [[Мінскі галоўны суд|Мінскага галоўнага суда]] Марцін Алендскі таксама з’яўляўся ўладальнікам маёнтка Чачкаў, які ён набыў у канюшага смаленскага Казіміра Пятроўскага (інтрамісія адбылася ў 1803 годзе). Яго сын Юліян у 1819 годзе прадаў гэты маёнтак маёру расійскіх войскаў Кіпрыяну Здзяхоўскаму{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142-143}}. Ігнаці Алендскі (нар. 1753) у 1795 годзе арандаваў зямлю ў засценку [[Луцэвічы]] [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] ў князя [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Радзівіла]]. Іншая галіна роду валодала маёнткам [[Пятроўшчына (Вілейскі раён)|Пятроўшчына]] ў [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]], які перайшоў у спадчыну да Дамасія-Ігнація, а ў 1845 годзе — да яго сына Аляксандра-Каэтана-Багуслава. Апошні таксама ў 1815 годзе атрымаў зямлю з Заслаўскай эксдывізіі графаў [[Пшаздзецкія|Пшэздзецкіх]]{{sfn|Гербоўнік|2002|с=143}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Андрэй Алендскі]] — цывільна-вайсковы [[камісар]], суддзя гродскі Менскага ваяводства (паводле патэнта 1790 года). * [[Станіслаў Алендскі]] (нар. 1749) — прафесар мінскіх школ, каморнік вілейскі. * [[Марцін Алендскі]] (нар. 1759) — суддзя Мінскага галоўнага суда. * [[Дамасі-Ігнаці Алендскі]] (нар. 1787) — суддзя гродскі мінскі. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Адам''', уладальнік маёнтка Чарты ў Менскім ваяводстве ** 2/1. '''Станіслаў''' (нар. 1695) ** 3/1. '''Антоні''' (нар. 1697) *** 6/3. '''Андрэй''', цывільна-вайсковы камісар, суддзя гродскі Менскага ваяводства (1790); жонка — Іаганна [[Дамейкі|Дамейка]]<ref group="заўв">Іх апекуном пад час непаўналецця быў будучы суддзя земскі навагрудскі [[Іпаліт Дамейка]], пра што сведчыць квіт апякунскіх рахункаў за 1808 год.</ref>{{sfn|Гербоўнік|2002|с=142}} **** 11/6. '''Дамасі-Ігнаці''' (нар. 1787), суддзя гродскі мінскі, спадчыннік маёнтка Пятроўшчына ў Вілейскім павеце; жонка — Ізабела Багарэвіч ***** 16/11. '''Аляксандр-Каэтан-Багуслаў''' ({{дата|06|02|1813|1}} — {{дата|30|11|1869|1}}, пах. на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]), служыў канцылярыстам у Мінскім губернскім праўленні, засядацель у Мінскай палаце грамадзянскага суда, калежскі сакратар **** 12/6. '''Аляксандра''' **** 13/6. '''Каміла''' ** 4/1. '''Іпаліт''' (нар. 1705); жонка — Ганна Пятрашка (у 1780 годзе іх сыны атрымалі спадчынныя грошы ад стрыечнага брата Андрэя) *** 7/4. '''Станіслаў''' (нар. 1749), прафесар мінскіх школ, каморнік вілейскі *** 8/4. '''Ігнаці''' (нар. 1753), арандаваў зямлю ў засценку Луцэвічы (1795) **** 14/8. '''Эразм-Антоні''' (нар. 1786); жонка — Вікторыя Жыбуртовіч ***** 17/14. '''Антоні''' (нар. 1828), перасяліўся ў Казялецкі павет Чарнігаўскай губерні і служыў у канцылярыі мясцовага маршалка (1863) *** 9/4. '''Бенедыкт''' (нар. 1755) *** 10/4. '''Марцін''' (нар. 1759), суддзя Мінскага галоўнага суда; жонка — Антаніна Дамброўская **** 15/10. '''Юліян''' (нар. 1800), служыў у Валынскім уланскім палку (1828) ** 5/1. '''Фларыян''' (нар. 1705) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} ; Заўвагі <references group="заўв" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|том=1|старонкі=142-143|артыкул=Алендзкія гербу «Равіч»|аўтар=[[С. Рыбчонак]]|ref=Гербоўнік}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]]|фонд=319|вопіс=2|справа=2321|ref=НГАБ}} * {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НГАБ|фонд=319|вопіс=1|справа=911|ref=НГАБ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-16}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранства Мінскай губерні]] t1trgbogqldz4x64b8on4plbpe9q9h5 0 809542 5154662 2026-06-15T14:47:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Есьманы]] у [[Есьманы (вёска)]]: ёсць яшчэ род 5154662 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Есьманы (вёска)]] the11vbyp1bgpihaubefyn48frazlph 0 809544 5154702 2026-06-15T17:14:32Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Другі Таруньскі мір]] у [[Другі Тарунскі мір]]: Назва з памылкай правапісу 5154702 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Другі Тарунскі мір]] g89zr1dagnrqp8zy6nmvcbd4dthraep 0 809545 5154705 2026-06-15T17:19:20Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Першы Таруньскі мір]] у [[Першы Тарунскі мір]]: Назва з памылкай правапісу 5154705 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Першы Тарунскі мір]] 8xqpb783saxvwxgvca1jjwe87zr793u 6 809546 5154719 2026-06-15T18:33:54Z Глеков Олег 169642 {{Несвабодны файл |апісанне = Лагатып часопіса "Наша вера" |крыніца = https://media.catholic.by/nv/img/logo.gif |час стварэння = 1995 |аўтар = рэдакцыя часопіса |частка = |разрозненне = }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Наша вера (часопіс) | мэта = ілюстрацыя артыкула пра часопіс | заменнасць = | іншае = }} 5154719 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Лагатып часопіса "Наша вера" |крыніца = https://media.catholic.by/nv/img/logo.gif |час стварэння = 1995 |аўтар = рэдакцыя часопіса |частка = |разрозненне = }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Наша вера (часопіс) | мэта = ілюстрацыя артыкула пра часопіс | заменнасць = | іншае = }} iow31xqjrxqrtkms4opsyn20b0jvdxy 5154721 5154719 2026-06-15T18:36:19Z Глеков Олег 169642 5154721 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Лагатып часопіса "Наша вера" |крыніца = https://media.catholic.by/nv/img/logo.gif |час стварэння = 1995 |аўтар = рэдакцыя часопіса |частка = |разрозненне =так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Наша вера (часопіс) | мэта = ілюстрацыя артыкула пра часопіс | заменнасць = | іншае = }} i47web6w05vg3mf4qw4tbtxoeq5xfzs 2 809547 5154724 2026-06-15T18:45:23Z Nolevik 169852 /* */ 5154724 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя:Рэвізоры]] jrjzk6yx2j10h0xa9f1kwgyk3w8e13l 6 809548 5154725 2026-06-15T18:48:23Z Глеков Олег 169642 {{Несвабодны файл |апісанне = лагатып часопіса "Ave Maria" |крыніца = |час стварэння = 1987 |аўтар = рэдакцыя часопіса |частка = цалкам |разрозненне = так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Ave Maria (часопіс) | мэта = ілюстрацыя артыкула пра часопіс | заменнасць = не | іншае = }} 5154725 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = лагатып часопіса "Ave Maria" |крыніца = |час стварэння = 1987 |аўтар = рэдакцыя часопіса |частка = цалкам |разрозненне = так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Ave Maria (часопіс) | мэта = ілюстрацыя артыкула пра часопіс | заменнасць = не | іншае = }} m68srs9e8zvhwhomrdtqi5bmmro3kcd 6 809549 5154732 2026-06-15T19:40:47Z Глеков Олег 169642 {{Несвабодны файл |апісанне = лагатып выдавецтва "Про Хрысто" |крыніца = |час стварэння = 2000 |аўтар = выдавецтва "Про Хрысто" |частка = цалкам |разрозненне = так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Pro Christo | мэта = ілюстрацыя артыкула пра выдавецтва "Про Хрысто" | заменнасць = не | іншае = }} 5154732 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = лагатып выдавецтва "Про Хрысто" |крыніца = |час стварэння = 2000 |аўтар = выдавецтва "Про Хрысто" |частка = цалкам |разрозненне = так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Pro Christo | мэта = ілюстрацыя артыкула пра выдавецтва "Про Хрысто" | заменнасць = не | іншае = }} eq46ghrmwbcutvt2zdunzn2kwijdyiw 0 809551 5154740 2026-06-15T20:13:07Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Універсальная картка}} [[8 чэрвеня]] [[2026]] года а 07:37:40 на паўднёвым узбярэжжы [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] на [[Філіпіны|Філіпінах]] адбыўся [[землятрус]] магнітудай 7,8. Яго эпіцэнтр знаходзіўся ля ўзбярэжжа правінцыі [[Сарангані]] ў рэгіёне [[Сакссархен]], з...» 5154740 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} [[8 чэрвеня]] [[2026]] года а 07:37:40 на паўднёвым узбярэжжы [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] на [[Філіпіны|Філіпінах]] адбыўся [[землятрус]] магнітудай 7,8. Яго эпіцэнтр знаходзіўся ля ўзбярэжжа правінцыі [[Сарангані]] ў рэгіёне [[Сакссархен]], за 26 км на захад-паўднёвы захад ад Кабалана. Землетрасенне было выклікана [[Зона субдукцыі|субдукцыяй]] уздоўж Катабатаскага жолаба, буйной сейсманебяспечнай структуры<ref name="auto">{{Cite web |date=2026-06-08 |title=PRIMER ON THE 08 JUNE 2026 MAGNITUDE (MW) 7.8 OFFSHORE SARANGANI EARTHQUAKE |url=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |access-date=2026-06-09 |website=Philippine Institute of Volcanology and Seismology}}</ref>. Былі выпушчаныя папярэджанні аб [[цунамі]] на поўдні Філіпін, а таксама ў [[Інданезія|Інданезіі]], [[Малайзія|Малайзіі]], [[Палау]], [[Японія|Японіі]], [[Кітайская Рэспубліка|Тайвані]] і [[Папуа — Новая Гвінея|Папуа — Новай Гвінеі]]. Прынамсі 61 чалавек загінулі, 1403 атрымалі раненні, а 40 лічацца зніклымі без вестак на Мінданаа. Большасць смерцяў былі выкліканыя абвальваннем будынкаў, апоўзнямі і цунамі. Найбольш пацярпелымі сталі горад [[Хенераль-Сантас]], а таксама правінцыі Сарангані, [[Паўднёвы Катабата]], Заходні Даваа. На ўсім Мінданаа было пашкоджана або разбурана каля 54 000 дамоў, а таксама шматлікія будынкі і збудаванні. Гэта землятрус для Філіпін стаў самым моцным з 1976 года<ref>{{Cite news|date=2026-06-09|title=At least 37 dead as Philippines hit by strongest earthquake in half a century|url=https://www.independent.co.uk/asia/southeast-asia/philippines-earthquake-magnitude-death-toll-mindanao-island-b2992151.html|access-date=2026-06-13|publisher=[[The Independent]]}}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2064078783389253979 |user=gmanews |author-link=GMA Network |title=Maituturing na isa sa pinaka mapaminsalang lindol sa pilipinas sa loob ng limang dekada ang lindol nitong Lunes sa Mindanao. Tinukoy ng PHIVOLCS bilang sanhi ng lindol ang aktibidad sa Cotabato Trench. Dito rin nag-ugat ang malakas na lindol sa Moro Gulf noong dekada sitenta, na kumitil ng libo-libo. |trans-title=Monday's earthquake in Mindanao is being considered one of the most destructive earthquakes in the Philippines in five decades. PHIVOLCS identified activity in the Cotabato Trench as the cause of the earthquake. It was here that the powerful Moro Gulf earthquake of the 1970s also originated, which claimed thousands of lives. |date=2026-06-08 |access-date=2026-06-08 |language=fil}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]][[Катэгорыя:Падзеі 8 чэрвеня]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Землетрасенні]] itxpst8u2ymxn0rkned4k6c2k49ioaw 5154747 5154740 2026-06-15T20:34:52Z JerzyKundrat 174 адб — здар 5154747 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} [[8 чэрвеня]] [[2026]] года а 07:37:40 на паўднёвым узбярэжжы [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] на [[Філіпіны|Філіпінах]] здарыўся [[землятрус]] магнітудай 7,8. Яго эпіцэнтр знаходзіўся ля ўзбярэжжа правінцыі [[Сарангані]] ў рэгіёне [[Сакссархен]], за 26 км на захад-паўднёвы захад ад Кабалана. Землетрасенне было выклікана [[Зона субдукцыі|субдукцыяй]] уздоўж Катабатаскага жолаба, буйной сейсманебяспечнай структуры<ref name="auto">{{Cite web |date=2026-06-08 |title=PRIMER ON THE 08 JUNE 2026 MAGNITUDE (MW) 7.8 OFFSHORE SARANGANI EARTHQUAKE |url=https://www.phivolcs.dost.gov.ph/primer-on-the-08-june-2026-magnitude-mw-7-8-offshore-sarangani-earthquake/ |access-date=2026-06-09 |website=Philippine Institute of Volcanology and Seismology}}</ref>. Былі выпушчаныя папярэджанні аб [[цунамі]] на поўдні Філіпін, а таксама ў [[Інданезія|Інданезіі]], [[Малайзія|Малайзіі]], [[Палау]], [[Японія|Японіі]], [[Кітайская Рэспубліка|Тайвані]] і [[Папуа — Новая Гвінея|Папуа — Новай Гвінеі]]. Прынамсі 61 чалавек загінуў, 1403 атрымалі раненні, а 40 лічацца зніклымі без вестак на Мінданаа. Большасць смерцяў былі выкліканыя абвальваннем будынкаў, апоўзнямі і цунамі. Найбольш пацярпелымі сталі горад [[Хенераль-Сантас]], а таксама правінцыі Сарангані, [[Паўднёвы Катабата]], Заходні Даваа. На ўсім Мінданаа было пашкоджана або разбурана каля 54 000 дамоў, а таксама шматлікія будынкі і збудаванні. Гэта землятрус для Філіпін стаў самым моцным з 1976 года<ref>{{Cite news|date=2026-06-09|title=At least 37 dead as Philippines hit by strongest earthquake in half a century|url=https://www.independent.co.uk/asia/southeast-asia/philippines-earthquake-magnitude-death-toll-mindanao-island-b2992151.html|access-date=2026-06-13|publisher=[[The Independent]]}}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2064078783389253979 |user=gmanews |author-link=GMA Network |title=Maituturing na isa sa pinaka mapaminsalang lindol sa pilipinas sa loob ng limang dekada ang lindol nitong Lunes sa Mindanao. Tinukoy ng PHIVOLCS bilang sanhi ng lindol ang aktibidad sa Cotabato Trench. Dito rin nag-ugat ang malakas na lindol sa Moro Gulf noong dekada sitenta, na kumitil ng libo-libo. |trans-title=Monday's earthquake in Mindanao is being considered one of the most destructive earthquakes in the Philippines in five decades. PHIVOLCS identified activity in the Cotabato Trench as the cause of the earthquake. It was here that the powerful Moro Gulf earthquake of the 1970s also originated, which claimed thousands of lives. |date=2026-06-08 |access-date=2026-06-08 |language=fil}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Чэрвень 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 8 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Азіі]] [[Катэгорыя:Землетрасенні]] f8oetgvv1rofsjl7remskes1jprk45g 14 809552 5154748 2026-06-15T20:35:42Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Гады ў Азіі}}» 5154748 wikitext text/x-wiki {{Гады ў Азіі}} 0rt13c0w450w058wb7gx2s9ckv8lsb3 5154749 5154748 2026-06-15T20:36:32Z JerzyKundrat 174 5154749 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:2026 год паводле кантынентаў|Азія]] [[Катэгорыя:Гады XXI стагоддзя ў Азіі]] [[Катэгорыя:2020-я ў Азіі]] hfcfov60dt64oyg00q8w1t15v21ip2n 14 809553 5154750 2026-06-15T20:37:43Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Месяцы паводле гадоў}}» 5154750 wikitext text/x-wiki {{Месяцы паводле гадоў}} ml4lnt82pyvjor7f6inigkr4j8h6ub1 0 809554 5154809 2026-06-16T06:32:53Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Коўржым''' ({{lang-cs|Kouřim}}) — горад у [[Колін (раён)|раёне Колін]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]], за 45 кіламетраў на ўсход ад [[Прага|Прагі]]. == Памятныя мясціны == Раманска-гатычны касцёл Святога Стэфана. Пабудаваны ў час заснав...» 5154809 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Коўржым''' ({{lang-cs|Kouřim}}) — горад у [[Колін (раён)|раёне Колін]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]], за 45 кіламетраў на ўсход ад [[Прага|Прагі]]. == Памятныя мясціны == Раманска-гатычны касцёл Святога Стэфана. Пабудаваны ў час заснавання горада ў 1260-х гадах. avm557861d1xoaq4b772cv78hva347p 5154810 5154809 2026-06-16T06:34:57Z Autumndancer 168015 5154810 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Коўржым''' ({{lang-cs|Kouřim}}) — горад у [[Колін (раён)|раёне Колін]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]], за 45 кіламетраў на ўсход ад [[Прага|Прагі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == Раманска-гатычны касцёл Святога Стэфана. Пабудаваны ў час заснавання горада ў 1260-х гадах. {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] 174og11n8338bzpz59ceafeuo71t7kg 0 809555 5154811 2026-06-16T06:37:14Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Засмукі''' ({{lang-cs|Zásmuky}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны за 14 кіламетраў на паўднёвы захад ад [[Колін]]а і належыць да Колінскага раёна.» 5154811 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Засмукі''' ({{lang-cs|Zásmuky}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны за 14 кіламетраў на паўднёвы захад ад [[Колін]]а і належыць да Колінскага раёна. b7kkdvi079dhhuchfzyx12atiqzc83l 5154812 5154811 2026-06-16T06:38:16Z Autumndancer 168015 5154812 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Засмукі''' ({{lang-cs|Zásmuky}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны за 14 кіламетраў на паўднёвы захад ад [[Колін]]а і належыць да Колінскага раёна. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] 8oa1kyz48qti2yhahy764nc14t2bsyj 0 809556 5154814 2026-06-16T06:40:06Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Печкі]] у [[Печкі (Маларыцкі раён)]]: ёсць горад у Чэхіі 5154814 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Печкі (Маларыцкі раён)]] h7ifsgoxhdksqmg3uhm6nrgvx7aaiv5 5154815 5154814 2026-06-16T06:41:18Z Autumndancer 168015 разрыў рэдырэкта ў неадназначнасць 5154815 wikitext text/x-wiki '''Печкі''': == Беларусь == * [[Печкі (Маларыцкі раён)]] == Чэхія == * [[Печкі (Чэхія)]] {{неадназначнасць}} fug2qc538dm5suo2joubor079elx7ai 5154816 5154815 2026-06-16T06:46:50Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5154816 wikitext text/x-wiki '''Печкі''': == Беларусь == * [[Печкі (Маларыцкі раён)]] == Расія == * [[Печкі (Смаленская вобласць)]] == Чэхія == * [[Печкі (Чэхія)]] {{неадназначнасць}} 7gob5elzkhvxqr08nvyylo0izqmecfz 0 809557 5154819 2026-06-16T06:56:21Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Печкі}} {{НП}} '''Печкі''' ({{lang-cs|Pečky}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны за 14 км на паўночны захад ад [[Колін]]а і належыць да [[Колін (раён)|раёна Колін]].» 5154819 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Печкі}} {{НП}} '''Печкі''' ({{lang-cs|Pečky}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны за 14 км на паўночны захад ад [[Колін]]а і належыць да [[Колін (раён)|раёна Колін]]. jtpywwqoztp70e3qva4ml46kroc6808 5154820 5154819 2026-06-16T06:57:42Z Autumndancer 168015 5154820 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Печкі}} {{НП}} '''Печкі''' ({{lang-cs|Pečky}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны за 14 км на паўночны захад ад [[Колін]]а і належыць да [[Колін (раён)|раёна Колін]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] 0fto2xa9ge3s2857gzmt9ytva9o36mt 0 809558 5154821 2026-06-16T06:59:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 крыніца — [[:ru:Берлинская высшая школа музыки]] 5154821 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт |назва = Каралеўская акадэмічная вышэйшая школа музыкі |скарачэнне = |эмблема = |шырыня эмблемы = |выява = |шырыня = |подпіс = |арыгінал = {{lang-de|Königliche Akademische Hochschule für Musik}} |міжнародная назва = |ранейшыя назвы = |дэвіз = |заснаваны = 1869 |закрыты = |рэарганізаваны = 1975 |тып = |мэтавы капітал = |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |рэктар = |студэнты = |замежныя студэнты = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Германія}}, [[Берлін]] |метро = |кампус = |адрас = |сайт = |ўзнагароды = |lat_dir = |lon_dir = |CoordScale = |region = DE |Commons = }} '''Карале́ўская акадэмі́чная вышэ́йшая шко́ла музы́кі''' ({{lang-de|Königliche Akademische Hochschule für Musik}}) — нямецкая [[кансерваторыя]], якая працавала ў [[Берлін]]е. Пасля падзення манархіі ў 1918 годзе была перайменавана ў Дзяржаўную акадэмічную вышэйшую школу музыкі ({{lang-de|Staatliche akademische Hochschule für Musik}}). У 1975 годзе ўстанова ўвайшла ў склад Вышэйшай школы мастацтваў, якая пазней стала [[Берлінскі ўніверсітэт мастацтваў|Берлінскім універсітэтам мастацтваў]]. == Гісторыя == Установа была заснавана ў 1869 годзе як дзяржаўная кансерваторыя [[Прусія|Прусіі]]. Для кіраўніцтва ёю з [[Гановер]]а быў запрошаны выбітны скрыпач [[Іозеф Іаахім]] (вучань [[Фелікс Мендэльсон|Ф.&nbsp;Мендэльсона]] і блізкі сябар [[Іаганес Брамс|І.&nbsp;Брамса]]), які ўзначальваў школу амаль сорак гадоў — да самай смерці. У якасці выкладчыкаў Іаахім змог прыцягнуць такіх вядомых музыкантаў, як [[Фрыдрых Кіль]], [[Генрых Барт]], [[Філіп Шпіта]], [[Генрых фон Герцагенберг]] і [[Макс Брух]]. З 1902 года навучальная ўстанова размяшчалася ў новым будынку на Фазаненштрасэ ў [[Шарлотэнбург]]у<ref name="udk">{{cite web|url=https://www.udk-berlin.de/universitaet/die-geschichte-der-universitaet-der-kuenste-berlin/die-vorangegangenen-institutionen-von-1696-bis-1975/vorangegangene-institutionen-musik-und-darstellende-kunst/akademische-hochschule-fuer-musik-1869-1933/|title=Akademische Hochschule für Musik 1869-1933|publisher=Universität der Künste Berlin|lang=de|accessdate=16 чэрвеня 2026}}</ref>. У 1888 годзе ў складзе школы было створана Таварыства даўняй музыкі, якое ўключала ў сябе Музей музычных інструментаў. У кароткі тэрмін гэты музей ператварыўся ў адзін з найбуйнейшых збораў Еўропы. Гэтаму асабліва паспрыяла набыццё ў 1902 годзе пры фінансавай падтрымцы імператарскай сям’і выключнай па значэнні калекцыі [[Сезар Снук|Сезара Снука]], якая налічвала 1145 інструментаў. Пазней адказным за музей стаў вядомы музыказнавец [[Курт Закс]]<ref name="udk"/>. У 1935 годзе калекцыя была перададзена ў наваствораны Дзяржаўны інстытут музыказнаўства. На пачатку XX стагоддзя Берлінская вышэйшая школа музыкі карысталася рэпутацыяй даволі кансерватыўнай навучальнай установы. Тым не менш, з 1909 года пад кіраўніцтвам музыказнаўца [[Герман Крэчмар|Германа Крэчмара]] пачаліся асцярожныя рэформы<ref name="udk"/>. Важнай падзеяй стала адкрыццё ў 1912 годзе першага ў найноўшай гісторыі класа [[клавесін]]а, які ўзначаліла [[Ванда Ландоўская]]. Пасля [[Лістападаўская рэвалюцыя|Лістападаўскай рэвалюцыі]] 1918 года манархія пала, і ўстанова стала называцца Дзяржаўнай. У 1920-я гады, у эпоху [[Веймарская рэспубліка|Веймарскай рэспублікі]], адбылося радыкальнае абнаўленне і росквіт школы. Сацыял-дэмакратычны музычны рэферэнт [[Леа Кестэнберг]] ініцыяваў глыбокія змены. У 1920 годзе на пасаду дырэктара быў прызначаны прагрэсіўна настроены кампазітар [[Франц Шрэкер]], а яго намеснікам стаў [[Георг Шюнеман]]. Да выкладчыцкага складу далучыліся такія выдатныя асобы, як [[Паўль Хіндэміт]], [[Карл Флеш]], [[Артур Шнабель]] і [[Эмануэль Фоерман]]. Школа адкрылася для музычнага авангарда і значна пашырыла сваю дзейнасць. Пры ёй пачалі працаваць радыёэксперыментальная станцыя, інавацыйны семінар па музычным выхаванні, Фанаграмны архіў пад кіраўніцтвам [[Эрых Морыц фон Горнбастэль|Эрыха Морыца фон Горнбастэля]], медыцынскі кансультацыйны цэнтр для музыкантаў (ініцыятар — [[Курт Зінгер]]) і Дзяржаўная тэатральная школа пад кіраўніцтвам [[Леапольд Еснер|Леапольда Еснера]]<ref name="udk"/>. У 1933 годзе, пасля прыходу да ўлады нацыянал-сацыялістаў, школа была абвешчана «музычна-бальшавіцкай» і «аяўрэенай». Установа моцна пацярпела ад палітыкі «арыянізацыі» і страціла значную частку свайго выбітнага міжнароднага калектыву<ref name="udk"/>. Пачынаючы з сярэдзіны 1960-х гадоў Берлінская вышэйшая школа музыкі ({{lang-de|Musikhochschule Berlin}}) перажыла новы перыяд рэарганізацый і аб’яднанняў. У 1964 годзе ў яе склад была ўключана Школа драматычнага мастацтва, заснаваная рэжысёрам [[Макс Райнгарт|Максам Райнгартам]]. У 1966 годзе адбылося аб’яднанне з Гарадской кансерваторыяй (былая [[Кансерваторыя Штэрна]]). Канчаткова ў 1975 годзе ўстанова ўвайшла ў склад Вышэйшай школы мастацтваў ({{lang-de|Hochschule der Künste}}), якая ў 2001 годзе атрымала статус [[Берлінскі ўніверсітэт мастацтваў|Берлінскага ўніверсітэта мастацтваў]] ({{lang-de|Universität der Künste}}). == Дырэктары == <div style="column-count: 3;"> * [[Іозеф Іаахім]] (1869—1907) * [[Герман Крэчмар]] (1909—1920) * [[Франц Шрэкер]] (1920—1932) * [[Георг Шюнеман]] (1932—1933) * [[Фрыц Штайн]] (1933—1945) * [[Вернер Эгк]] (1950—1953) * [[Барыс Блахер]] (1953—1971) * [[Гельмут Ролаф]] (1971—1975) </div> == Вядомыя выкладчыкі == <div style="column-count: 3;"> * [[Генрых Барт]] * [[Хуга Бекер]] * [[Феруча Бузоні]] * [[Паўль Вешке]] * [[Вальтэр Гмайндль]] * [[Данджула Ісідзака]] * [[Георг Куленкампф]] * [[Леанід Крэйцэр]] * [[Анры Марто]] * [[Енс Петэр-Майнц]] * [[Эгон Петры]] * [[Макс Расталь]] * [[Эрнст Фрыдрых Карл Рударф]] * [[Ота Таўбман]] * [[Карл Флеш]] * [[Эмануэль Фоерман]] * [[Карл Халір]] * [[Паўль Хіндэміт]] * [[Людвіг Хёльшэр]] * [[Рэйнгард Шварц-Шылінг]] * [[Густаў Шэк]] * [[Артур Шнабель]] * [[Арнольд Шонберг]] * [[Вольфганг Эмануэль Шміт]] * [[Макс Штруб]] </div> == Вядомыя выпускнікі == <div style="column-count: 3;"> * [[Віктар Бабін]] * [[Віця Вронскі]] * [[Бруна Лук]] * [[Фердынанд Ляйтнер]] * [[Энрыка Майнардзі]] * [[Эна Попэ]] * [[Макс Раабэ]] * [[Сін'іці Судзукі]] * [[Грэтэ Султан]] * [[Серджыу Чэлібідаке]] * [[Клаус Эге]] </div> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Schenk D. |загаловак=Die Hochschule für Musik zu Berlin. Preußens Konservatorium zwischen romantischem Klassizismus und Neuer Musik, 1869-1932/33 |месца=Stuttgart |год=2004 |мова=de}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кансерваторыі Германіі]] [[Катэгорыя:Універсітэты Берліна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1869 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1975 годзе]] f71i8w9v2odcahagv9utoo7cq7vejg3 5154822 5154821 2026-06-16T07:00:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Дырэктары */ 5154822 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт |назва = Каралеўская акадэмічная вышэйшая школа музыкі |скарачэнне = |эмблема = |шырыня эмблемы = |выява = |шырыня = |подпіс = |арыгінал = {{lang-de|Königliche Akademische Hochschule für Musik}} |міжнародная назва = |ранейшыя назвы = |дэвіз = |заснаваны = 1869 |закрыты = |рэарганізаваны = 1975 |тып = |мэтавы капітал = |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |рэктар = |студэнты = |замежныя студэнты = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Германія}}, [[Берлін]] |метро = |кампус = |адрас = |сайт = |ўзнагароды = |lat_dir = |lon_dir = |CoordScale = |region = DE |Commons = }} '''Карале́ўская акадэмі́чная вышэ́йшая шко́ла музы́кі''' ({{lang-de|Königliche Akademische Hochschule für Musik}}) — нямецкая [[кансерваторыя]], якая працавала ў [[Берлін]]е. Пасля падзення манархіі ў 1918 годзе была перайменавана ў Дзяржаўную акадэмічную вышэйшую школу музыкі ({{lang-de|Staatliche akademische Hochschule für Musik}}). У 1975 годзе ўстанова ўвайшла ў склад Вышэйшай школы мастацтваў, якая пазней стала [[Берлінскі ўніверсітэт мастацтваў|Берлінскім універсітэтам мастацтваў]]. == Гісторыя == Установа была заснавана ў 1869 годзе як дзяржаўная кансерваторыя [[Прусія|Прусіі]]. Для кіраўніцтва ёю з [[Гановер]]а быў запрошаны выбітны скрыпач [[Іозеф Іаахім]] (вучань [[Фелікс Мендэльсон|Ф.&nbsp;Мендэльсона]] і блізкі сябар [[Іаганес Брамс|І.&nbsp;Брамса]]), які ўзначальваў школу амаль сорак гадоў — да самай смерці. У якасці выкладчыкаў Іаахім змог прыцягнуць такіх вядомых музыкантаў, як [[Фрыдрых Кіль]], [[Генрых Барт]], [[Філіп Шпіта]], [[Генрых фон Герцагенберг]] і [[Макс Брух]]. З 1902 года навучальная ўстанова размяшчалася ў новым будынку на Фазаненштрасэ ў [[Шарлотэнбург]]у<ref name="udk">{{cite web|url=https://www.udk-berlin.de/universitaet/die-geschichte-der-universitaet-der-kuenste-berlin/die-vorangegangenen-institutionen-von-1696-bis-1975/vorangegangene-institutionen-musik-und-darstellende-kunst/akademische-hochschule-fuer-musik-1869-1933/|title=Akademische Hochschule für Musik 1869-1933|publisher=Universität der Künste Berlin|lang=de|accessdate=16 чэрвеня 2026}}</ref>. У 1888 годзе ў складзе школы было створана Таварыства даўняй музыкі, якое ўключала ў сябе Музей музычных інструментаў. У кароткі тэрмін гэты музей ператварыўся ў адзін з найбуйнейшых збораў Еўропы. Гэтаму асабліва паспрыяла набыццё ў 1902 годзе пры фінансавай падтрымцы імператарскай сям’і выключнай па значэнні калекцыі [[Сезар Снук|Сезара Снука]], якая налічвала 1145 інструментаў. Пазней адказным за музей стаў вядомы музыказнавец [[Курт Закс]]<ref name="udk"/>. У 1935 годзе калекцыя была перададзена ў наваствораны Дзяржаўны інстытут музыказнаўства. На пачатку XX стагоддзя Берлінская вышэйшая школа музыкі карысталася рэпутацыяй даволі кансерватыўнай навучальнай установы. Тым не менш, з 1909 года пад кіраўніцтвам музыказнаўца [[Герман Крэчмар|Германа Крэчмара]] пачаліся асцярожныя рэформы<ref name="udk"/>. Важнай падзеяй стала адкрыццё ў 1912 годзе першага ў найноўшай гісторыі класа [[клавесін]]а, які ўзначаліла [[Ванда Ландоўская]]. Пасля [[Лістападаўская рэвалюцыя|Лістападаўскай рэвалюцыі]] 1918 года манархія пала, і ўстанова стала называцца Дзяржаўнай. У 1920-я гады, у эпоху [[Веймарская рэспубліка|Веймарскай рэспублікі]], адбылося радыкальнае абнаўленне і росквіт школы. Сацыял-дэмакратычны музычны рэферэнт [[Леа Кестэнберг]] ініцыяваў глыбокія змены. У 1920 годзе на пасаду дырэктара быў прызначаны прагрэсіўна настроены кампазітар [[Франц Шрэкер]], а яго намеснікам стаў [[Георг Шюнеман]]. Да выкладчыцкага складу далучыліся такія выдатныя асобы, як [[Паўль Хіндэміт]], [[Карл Флеш]], [[Артур Шнабель]] і [[Эмануэль Фоерман]]. Школа адкрылася для музычнага авангарда і значна пашырыла сваю дзейнасць. Пры ёй пачалі працаваць радыёэксперыментальная станцыя, інавацыйны семінар па музычным выхаванні, Фанаграмны архіў пад кіраўніцтвам [[Эрых Морыц фон Горнбастэль|Эрыха Морыца фон Горнбастэля]], медыцынскі кансультацыйны цэнтр для музыкантаў (ініцыятар — [[Курт Зінгер]]) і Дзяржаўная тэатральная школа пад кіраўніцтвам [[Леапольд Еснер|Леапольда Еснера]]<ref name="udk"/>. У 1933 годзе, пасля прыходу да ўлады нацыянал-сацыялістаў, школа была абвешчана «музычна-бальшавіцкай» і «ажыдоўленай». Установа моцна пацярпела ад палітыкі «арыянізацыі» і страціла значную частку свайго выбітнага міжнароднага калектыву<ref name="udk"/>. Пачынаючы з сярэдзіны 1960-х гадоў Берлінская вышэйшая школа музыкі ({{lang-de|Musikhochschule Berlin}}) перажыла новы перыяд рэарганізацый і аб’яднанняў. У 1964 годзе ў яе склад была ўключана Школа драматычнага мастацтва, заснаваная рэжысёрам [[Макс Райнгарт|Максам Райнгартам]]. У 1966 годзе адбылося аб’яднанне з Гарадской кансерваторыяй (былая [[Кансерваторыя Штэрна]]). Канчаткова ў 1975 годзе ўстанова ўвайшла ў склад Вышэйшай школы мастацтваў ({{lang-de|Hochschule der Künste}}), якая ў 2001 годзе атрымала статус [[Берлінскі ўніверсітэт мастацтваў|Берлінскага ўніверсітэта мастацтваў]] ({{lang-de|Universität der Künste}}). == Дырэктары == <div style="column-count: 3;"> * [[Іозеф Іаахім]] (1869—1907) * [[Герман Крэчмар]] (1909—1920) * [[Франц Шрэкер]] (1920—1932) * [[Георг Шюнеман]] (1932—1933) * [[Фрыц Штайн]] (1933—1945) * [[Вернер Эгк]] (1950—1953) * [[Барыс Блахер]] (1953—1971) * [[Гельмут Ролаф]] (1971—1975) </div> == Вядомыя выкладчыкі == <div style="column-count: 3;"> * [[Генрых Барт]] * [[Хуга Бекер]] * [[Феруча Бузоні]] * [[Паўль Вешке]] * [[Вальтэр Гмайндль]] * [[Данджула Ісідзака]] * [[Георг Куленкампф]] * [[Леанід Крэйцэр]] * [[Анры Марто]] * [[Енс Петэр-Майнц]] * [[Эгон Петры]] * [[Макс Расталь]] * [[Эрнст Фрыдрых Карл Рударф]] * [[Ота Таўбман]] * [[Карл Флеш]] * [[Эмануэль Фоерман]] * [[Карл Халір]] * [[Паўль Хіндэміт]] * [[Людвіг Хёльшэр]] * [[Рэйнгард Шварц-Шылінг]] * [[Густаў Шэк]] * [[Артур Шнабель]] * [[Арнольд Шонберг]] * [[Вольфганг Эмануэль Шміт]] * [[Макс Штруб]] </div> == Вядомыя выпускнікі == <div style="column-count: 3;"> * [[Віктар Бабін]] * [[Віця Вронскі]] * [[Бруна Лук]] * [[Фердынанд Ляйтнер]] * [[Энрыка Майнардзі]] * [[Эна Попэ]] * [[Макс Раабэ]] * [[Сін'іці Судзукі]] * [[Грэтэ Султан]] * [[Серджыу Чэлібідаке]] * [[Клаус Эге]] </div> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Schenk D. |загаловак=Die Hochschule für Musik zu Berlin. Preußens Konservatorium zwischen romantischem Klassizismus und Neuer Musik, 1869-1932/33 |месца=Stuttgart |год=2004 |мова=de}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кансерваторыі Германіі]] [[Катэгорыя:Універсітэты Берліна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1869 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1975 годзе]] ji1c8yqbyughwm6w45nk0t7x3q4m3vo 0 809559 5154823 2026-06-16T07:00:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Берлінская вышэйшая школа музыкі]] 5154823 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Берлінская вышэйшая школа музыкі]] b7rel1o3ivjnlreehoxcfohqa1o61ol 0 809560 5154825 2026-06-16T07:05:48Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Тынец-над-Лабем''' ({{lang-cs|Týnec nad Labem}}) — горад у [[Колін (раён)|раёне Колін]], [[Сярэднячэшскі край]], [[Чэхія]]. Размешчаны ў гістарычнай вобласці Багемія на рацэ [[Эльба]], за 11 км на ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра г. [[Колін]] і 58 км на ўсход ад Прага|Пр...» 5154825 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Тынец-над-Лабем''' ({{lang-cs|Týnec nad Labem}}) — горад у [[Колін (раён)|раёне Колін]], [[Сярэднячэшскі край]], [[Чэхія]]. Размешчаны ў гістарычнай вобласці Багемія на рацэ [[Эльба]], за 11 км на ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра г. [[Колін]] і 58 км на ўсход ад [[Прага|Прагі]]. gdt9tqnqcgovl9scw49seuau823hhlt 5154829 5154825 2026-06-16T07:07:00Z Autumndancer 168015 5154829 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Тынец-над-Лабем''' ({{lang-cs|Týnec nad Labem}}) — горад у [[Колін (раён)|раёне Колін]], [[Сярэднячэшскі край]], [[Чэхія]]. Размешчаны ў гістарычнай вобласці Багемія на рацэ [[Эльба]], за 11 км на ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра г. [[Колін]] і 58 км на ўсход ад [[Прага|Прагі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] cs1yb9svuo507ykoslsa5jsmmc1qpty 0 809561 5154827 2026-06-16T07:06:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Раманс]] у [[Раманс (музыка)]] 5154827 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Раманс (музыка)]] gwhvx3216zc4860qfr17fx9t8a17iqo 0 809562 5154830 2026-06-16T07:09:57Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Чэскі-Брод''' ({{lang-cs|Český Brod}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны ў Цэнтральнай Багеміі, прыкладна за 30 км на ўсход ад [[Прага|Прагі]] на рацэ Шэмбера і належыць да [[Колін (раён)|раёна Колін]].» 5154830 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чэскі-Брод''' ({{lang-cs|Český Brod}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны ў Цэнтральнай Багеміі, прыкладна за 30 км на ўсход ад [[Прага|Прагі]] на рацэ Шэмбера і належыць да [[Колін (раён)|раёна Колін]]. 8w0vkcjhruc8rtez6rib2a9flgorvw8 5154832 5154830 2026-06-16T07:11:10Z Autumndancer 168015 5154832 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Чэскі-Брод''' ({{lang-cs|Český Brod}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]]. Размешчаны ў Цэнтральнай Багеміі, прыкладна за 30 км на ўсход ад [[Прага|Прагі]] на рацэ Шэмбера і належыць да [[Колін (раён)|раёна Колін]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] 9xakm54srha70hskfdygbmd8o2y8odj 0 809563 5154839 2026-06-16T07:20:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Алег Мікалаевіч Елісеенкаў]] 5154839 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алег Мікалаевіч Елісеенкаў]] qugmqya9h0ml4wech2753meismekqvl 0 809564 5154840 2026-06-16T07:20:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Алег Мікалаевіч Елісеенкаў]] 5154840 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алег Мікалаевіч Елісеенкаў]] qugmqya9h0ml4wech2753meismekqvl 0 809565 5154841 2026-06-16T07:22:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Агрыкала]] 5154841 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Агрыкала]] 6lei0spb8txx2i7h42q0j7p2hatyvio 0 809566 5154845 2026-06-16T07:23:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Агрыкала}} '''Іаган Агрыкала''': <onlyinclude> * {{нп5|Іаган Агрыкала||ru|Агрикола, Иоганн}} (1494—1566) — пратэстанцкі багаслоў. * {{нп5|Іаган Фрыдрых Агрыкала||ru|Агрикола, Иоганн Фридрих}} (1720—1774) — нямецкі арганіст і музычны пісьменнік. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|...» 5154845 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Агрыкала}} '''Іаган Агрыкала''': <onlyinclude> * {{нп5|Іаган Агрыкала||ru|Агрикола, Иоганн}} (1494—1566) — пратэстанцкі багаслоў. * {{нп5|Іаган Фрыдрых Агрыкала||ru|Агрикола, Иоганн Фридрих}} (1720—1774) — нямецкі арганіст і музычны пісьменнік. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} mew16hh41k0xt9jux797ilqzm5rce8g 0 809567 5154848 2026-06-16T07:28:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Карл Філіп Эмануіл Бах]] 5154848 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Карл Філіп Эмануіл Бах]] g5lnyr0q50uua8aapdiko08kkdtqp77 0 809568 5154849 2026-06-16T07:29:51Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Угліржске-Янавіцы''' ({{lang-cs|Uhlířské Janovice}}) — горад у [[Кутна-Гора (раён)|раёне Кутна-Гора]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Першая пісьмовая згадка адносіцца да 1250 года.» 5154849 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Угліржске-Янавіцы''' ({{lang-cs|Uhlířské Janovice}}) — горад у [[Кутна-Гора (раён)|раёне Кутна-Гора]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Першая пісьмовая згадка адносіцца да 1250 года. e10577tsv32bent76ukl65er90rb49d 5154850 5154849 2026-06-16T07:31:03Z Autumndancer 168015 5154850 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Угліржске-Янавіцы''' ({{lang-cs|Uhlířské Janovice}}) — горад у [[Кутна-Гора (раён)|раёне Кутна-Гора]] [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэхіі]]. Першая пісьмовая згадка адносіцца да 1250 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] sh0sg2d6xmuach5cq8wbuufge9ljyv8 0 809569 5154852 2026-06-16T07:50:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Амброзій Бах||ru|Бах, Иоганн Амброзиус}} (1645—1695) — нямецкі музыкант, бацька Ё. С. Баха. * {{NL|Ёган Бернгард Бах}} * {{нп5|Ёган Готфрыд Бернгард Бах||ru|Бах, Иоганн Готфрид Бернхард}} (1715—1739) — нямецкі музыкант, сын Ё. С. Бах...» 5154852 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Амброзій Бах||ru|Бах, Иоганн Амброзиус}} (1645—1695) — нямецкі музыкант, бацька Ё. С. Баха. * {{NL|Ёган Бернгард Бах}} * {{нп5|Ёган Готфрыд Бернгард Бах||ru|Бах, Иоганн Готфрид Бернхард}} (1715—1739) — нямецкі музыкант, сын Ё. С. Баха. * {{NL|Ёган Крыстоф Бах}} * {{нп5|Ёган Крыстоф Фрыдрых Бах||ru|Бах, Иоганн Кристоф Фридрих}} (1732—1795) — нямецкі кампазітар, сын Ё. С. Баха, вядомы як «бюкебургскі Бах». * {{NL|Ёган Крысціян Бах}} * {{нп5|Ёган Людвіг Бах||ru|Бах, Иоганн Людвиг}} (1677—1731) — нямецкі кампазітар, стрыечны брат Ё. С. Баха. * {{NL|Ёган Міхаэль Бах}} * {{нп5|Ёган Нікалаус Бах||ru|Бах, Иоганн Николаус}} (1669—1753) — нямецкі кампазітар, стрыечны брат Ё. С. Баха. * [[Ёган Себасцьян Бах]] (1685—1750) — выбітны нямецкі кампазітар, арганіст і педагог. * {{нп5|Ёган Себасцьян Бах (мастак)||ru|Бах, Иоганн Себастьян (художник)}} (1748—1778) — нямецкі мастак і графік, унук Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Эгідый Бах||ru|Бах, Иоганн Эгидий}} (1645—1716) — нямецкі музыкант, дзядзька Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Якаб Бах||ru|Бах, Иоганн Якоб}} (1682—1722) — нямецкі музыкант і кампазітар, старэйшы брат Ёгана Себасцьяна Баха. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 6ut59jk5ah8lhcj9obn69o5gbfrin16 5154853 5154852 2026-06-16T07:50:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154853 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Амброзій Бах||ru|Бах, Иоганн Амброзиус}} (1645—1695) — нямецкі музыкант, бацька Ё. С. Баха. * {{NL|Ёган Бернгард Бах}} * {{нп5|Ёган Готфрыд Бернгард Бах||ru|Бах, Иоганн Готфрид Бернхард}} (1715—1739) — нямецкі музыкант, сын Ё. С. Баха. * {{NL|Ёган Крыстоф Бах}} * {{нп5|Ёган Крыстоф Фрыдрых Бах||ru|Бах, Иоганн Кристоф Фридрих}} (1732—1795) — нямецкі кампазітар, сын Ё. С. Баха, вядомы як «бюкебургскі Бах». * {{NL|Ёган Крысціян Бах}} * {{нп5|Ёган Людвіг Бах||ru|Бах, Иоганн Людвиг}} (1677—1731) — нямецкі кампазітар, стрыечны брат Ё. С. Баха. * {{NL|Ёган Міхаэль Бах}} * {{нп5|Ёган Нікалаус Бах||ru|Бах, Иоганн Николаус}} (1669—1753) — нямецкі кампазітар, стрыечны брат Ё. С. Баха. * [[Ёган Себасцьян Бах]] (1685—1750) — выбітны нямецкі кампазітар, арганіст і педагог. * {{нп5|Ёган Себасцьян Бах (мастак)|Ёган Себасцьян Бах|ru|Бах, Иоганн Себастьян (художник)}} (1748—1778) — нямецкі мастак і графік, унук Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Эгідый Бах||ru|Бах, Иоганн Эгидий}} (1645—1716) — нямецкі музыкант, дзядзька Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Якаб Бах||ru|Бах, Иоганн Якоб}} (1682—1722) — нямецкі музыкант і кампазітар, старэйшы брат Ёгана Себасцьяна Баха. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} c82emz8vl1qaqdjfry02o3gnqbto8vc 0 809570 5154854 2026-06-16T07:50:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Бернгард Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Бернгард Бах||ru|Бах, Иоганн Бернхард}} (1676—1749) — нямецкі кампазітар і арганіст. * {{нп5|Ёган Бернгард Бах (малодшы)||ru|Бах, Иоганн Бернхард (младший)}} (1700—1743) — нямецкі арганіст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|ц...» 5154854 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Бернгард Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Бернгард Бах||ru|Бах, Иоганн Бернхард}} (1676—1749) — нямецкі кампазітар і арганіст. * {{нп5|Ёган Бернгард Бах (малодшы)||ru|Бах, Иоганн Бернхард (младший)}} (1700—1743) — нямецкі арганіст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} e246bsxg3zm8zgm1oaeuswcxf9ahxid 5154855 5154854 2026-06-16T07:50:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154855 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Бернгард Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Бернгард Бах (старэйшы)|Ёган Бернгард Бах|ru|Бах, Иоганн Бернхард}} (1676—1749) — нямецкі кампазітар і арганіст. * {{нп5|Ёган Бернгард Бах (малодшы)|Ёган Бернгард Бах|ru|Бах, Иоганн Бернхард (младший)}} (1700—1743) — нямецкі арганіст. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} k4lej5pa52hecvtvcovi4qdfy6h6r2p 0 809571 5154856 2026-06-16T07:51:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Крыстаф Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Крыстаф Бах (1642—1703)|Ёган Крыстаф Бах|ru|Бах, Иоганн Кристоф}} (1642—1703) — нямецкі кампазітар, дзядзька Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Крыстаф Бах (1671—1721)|Ёган Крыстаф Бах|ru|Бах, Иоганн Кристоф (1671)}} (1671—1721) — нямецкі м...» 5154856 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Крыстаф Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Крыстаф Бах (1642—1703)|Ёган Крыстаф Бах|ru|Бах, Иоганн Кристоф}} (1642—1703) — нямецкі кампазітар, дзядзька Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Крыстаф Бах (1671—1721)|Ёган Крыстаф Бах|ru|Бах, Иоганн Кристоф (1671)}} (1671—1721) — нямецкі музыкант, старэйшы брат Ё. С. Баха. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} n68z9i3073k1g178iuhr5uivc9ls68h 5154857 5154856 2026-06-16T07:51:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Ёган Крыстоф Бах]] у [[Ёган Крыстаф Бах]] 5154856 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Крыстаф Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Крыстаф Бах (1642—1703)|Ёган Крыстаф Бах|ru|Бах, Иоганн Кристоф}} (1642—1703) — нямецкі кампазітар, дзядзька Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Крыстаф Бах (1671—1721)|Ёган Крыстаф Бах|ru|Бах, Иоганн Кристоф (1671)}} (1671—1721) — нямецкі музыкант, старэйшы брат Ё. С. Баха. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} n68z9i3073k1g178iuhr5uivc9ls68h 0 809572 5154858 2026-06-16T07:51:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Ёган Крыстоф Бах]] у [[Ёган Крыстаф Бах]] 5154858 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ёган Крыстаф Бах]] hp66skmkwtq16x53swhx270mj2bazdj 0 809573 5154859 2026-06-16T07:52:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Міхаэль Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Міхаэль Бах||ru|Бах, Иоганн Михаэль}} (1648—1694) — нямецкі кампазітар, дзядзька Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Міхаэль Бах III||ru|Бах, Иоганн Михаэль III}} (1745—1820) — нямецкі кампазітар і музычны тэарэтык, пляменнік Ё. С. Ба...» 5154859 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Міхаэль Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Міхаэль Бах||ru|Бах, Иоганн Михаэль}} (1648—1694) — нямецкі кампазітар, дзядзька Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Міхаэль Бах III||ru|Бах, Иоганн Михаэль III}} (1745—1820) — нямецкі кампазітар і музычны тэарэтык, пляменнік Ё. С. Баха. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} jsyxnyz2qzpgtwqa9lm3688b14rin1i 5154860 5154859 2026-06-16T07:52:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154860 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Міхаэль Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Міхаэль Бах (1648—1694)|Ёган Міхаэль Бах|ru|Бах, Иоганн Михаэль}} (1648—1694) — нямецкі кампазітар, дзядзька Ё. С. Баха. * {{нп5|Ёган Міхаэль Бах III||ru|Бах, Иоганн Михаэль III}} (1745—1820) — нямецкі кампазітар і музычны тэарэтык, пляменнік Ё. С. Баха. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} noub7185rgpxpni6zwm41w5vqrmdtxu 0 809574 5154862 2026-06-16T07:54:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Аляксандр Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Аляксандр Раманавіч Бах||ru|Бах, Александр Романович}} (1853—1937) — расійскі архітэктар. * {{нп5|Аляксандр Рыгоравіч Бах||ru|Бах, Александр Григорьевич}} (нар. 1939) — савецкі і расійскі шахматыст, шахматны функцыянер. * {{...» 5154862 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Аляксандр Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Аляксандр Раманавіч Бах||ru|Бах, Александр Романович}} (1853—1937) — расійскі архітэктар. * {{нп5|Аляксандр Рыгоравіч Бах||ru|Бах, Александр Григорьевич}} (нар. 1939) — савецкі і расійскі шахматыст, шахматны функцыянер. * {{нп5|Аляксандр фон Бах||ru|Бах, Александр фон}} (1813—1893) — аўстрыйскі юрыст і палітык, міністр унутраных спраў Аўстрыйскай імперыі. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} a1d4zgpprc25mxjq467bjgldeoqxyzp 0 809575 5154863 2026-06-16T07:55:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Крысціян Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Крысціян Бах (1640–1682)|Ёган Крысціян Бах|ru|Бах, Иоганн Кристиан (1640–1682)}} (1640–1682) — нямецкі музыкант і музычны кіраўнік. * {{нп5|Ёган Крысціян Бах (1735—1782)|Ёган Крысціян Бах|ru|Бах, Иоганн Кристиан}} (1735—1782) —...» 5154863 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Ёган Крысціян Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Ёган Крысціян Бах (1640–1682)|Ёган Крысціян Бах|ru|Бах, Иоганн Кристиан (1640–1682)}} (1640–1682) — нямецкі музыкант і музычны кіраўнік. * {{нп5|Ёган Крысціян Бах (1735—1782)|Ёган Крысціян Бах|ru|Бах, Иоганн Кристиан}} (1735—1782) — нямецкі кампазітар, малодшы сын Ё. С. Баха, вядомы як «лонданскі Бах». * {{нп5|Ёган Крысціян Бах (1743–1814)|Ёган Крысціян Бах|ru|Бах, Иоганн Кристиан (1743–1814)}} (1743–1814) — нямецкі музыкант і педагог. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} ougut8tmsacypujk6i7asl3html4u8p 0 809576 5154864 2026-06-16T07:55:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Аўгуст Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Аўгуст Бах||ru|Бах, Август}} (1897—1966) — нямецкі журналіст, дзяржаўны дзеяч ГДР. * {{нп5|Аўгуст Вільгельм Бах||ru|Бах, Август Вильгельм}} (1796—1869) — нямецкі духоўны кампазітар. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}}» 5154864 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Аўгуст Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Аўгуст Бах||ru|Бах, Август}} (1897—1966) — нямецкі журналіст, дзяржаўны дзеяч ГДР. * {{нп5|Аўгуст Вільгельм Бах||ru|Бах, Август Вильгельм}} (1796—1869) — нямецкі духоўны кампазітар. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 28vqictflc29dn5xoqhoab9bfpkgkua 5154865 5154864 2026-06-16T07:55:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5154865 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Аўгуст Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Аўгуст Бах (журналіст)|Аўгуст Бах|ru|Бах, Август}} (1897—1966) — нямецкі журналіст, дзяржаўны дзеяч ГДР. * {{нп5|Аўгуст Вільгельм Бах||ru|Бах, Август Вильгельм}} (1796—1869) — нямецкі духоўны кампазітар. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 3emgbla1tp9wim5efr8wq14vfewve95 0 809577 5154866 2026-06-16T07:55:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Вільгельм Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Вільгельм Фрыдэман Бах||ru|Бах, Вильгельм Фридеман}} (1710—1784) — нямецкі кампазітар, старэйшы сын Ё. С. Баха. * {{нп5|Вільгельм Фрыдрых Эрнст Бах||ru|Бах, Вильгельм Фридрих Эрнст}} (1759—1845) — нямецкі кампазітар, унук Ё. С....» 5154866 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Вільгельм Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Вільгельм Фрыдэман Бах||ru|Бах, Вильгельм Фридеман}} (1710—1784) — нямецкі кампазітар, старэйшы сын Ё. С. Баха. * {{нп5|Вільгельм Фрыдрых Эрнст Бах||ru|Бах, Вильгельм Фридрих Эрнст}} (1759—1845) — нямецкі кампазітар, унук Ё. С. Баха. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 0w1rdl0bitwmwsl3jevnlpxgtj25ynl 0 809578 5154867 2026-06-16T07:56:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Канстанцін Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Канстанцін Канстанцінавіч фон Бах||ru|Бах, Константин Константинович фон}} (1855—?) — рускі кампазітар. * {{нп5|Канстанцін Раманавіч Бах||ru|Бах, Константин Романович}} (1857—1918) — расійскі мастак па фарфоры, сын Р. І. Б...» 5154867 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Канстанцін Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Канстанцін Канстанцінавіч фон Бах||ru|Бах, Константин Константинович фон}} (1855—?) — рускі кампазітар. * {{нп5|Канстанцін Раманавіч Бах||ru|Бах, Константин Романович}} (1857—1918) — расійскі мастак па фарфоры, сын Р. І. Баха. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} av2dwxkkkpch4wqzv7t4jinfjmjp7yf 0 809579 5154868 2026-06-16T07:56:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Карл Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Карл Даніэль Фрыдрых Бах||ru|Бах, Karl Даниэль Фридрих}} (1756—1829) — нямецкі мастак. * {{нп5|Карл Філіп Эмануіл Бах||ru|Бах, Карл Филипп Эммануил}} (1714—1788) — нямецкі кампазітар і музыкант, сын Ё. С. Баха. * {{нп5|Карл фон Бах||ru|Бах,...» 5154868 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Карл Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Карл Даніэль Фрыдрых Бах||ru|Бах, Karl Даниэль Фридрих}} (1756—1829) — нямецкі мастак. * {{нп5|Карл Філіп Эмануіл Бах||ru|Бах, Карл Филипп Эммануил}} (1714—1788) — нямецкі кампазітар і музыкант, сын Ё. С. Баха. * {{нп5|Карл фон Бах||ru|Бах, Карл фон}} (1847—1931) — нямецкі інжынер-механік і машынабудаўнік. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} thv1vhfnp8sw0e4cli68mdpl6vz7rmg 0 809580 5154870 2026-06-16T07:57:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Марыя Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Марыя Бах||ru|Бах, Мария}} (баранеса ''Марыя Эмілія фон Бах''; 1896—1978) — аўстрыйская піяністка, скрыпачка, кампазітар і мастачка. * {{нп5|Марыя Барбара Бах||ru|Бах, Мария Барбара}} (1684—1720) — першая жонка Ё. С. Баха, яго кузіна....» 5154870 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Марыя Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Марыя Бах||ru|Бах, Мария}} (баранеса ''Марыя Эмілія фон Бах''; 1896—1978) — аўстрыйская піяністка, скрыпачка, кампазітар і мастачка. * {{нп5|Марыя Барбара Бах||ru|Бах, Мария Барбара}} (1684—1720) — першая жонка Ё. С. Баха, яго кузіна. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} mclfr6crgp1awssk67r2ukncp9ri26l 0 809581 5154871 2026-06-16T07:57:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Міхаэль Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Міхаэль Бах (музыкант)|Міхаэль Бах|ru|Бах, Михаэль}} (нар. 1958) — нямецкі віяланчэліст і кампазітар. * {{нп5|Міхаэль Бах (навуковец)|Міхаэль Бах|ru|Бах, Михаэль (учёный)}} (1808—1878) — нямецкі энтамолаг і батанік. </onlyinclude> {{Не...» 5154871 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Міхаэль Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Міхаэль Бах (музыкант)|Міхаэль Бах|ru|Бах, Михаэль}} (нар. 1958) — нямецкі віяланчэліст і кампазітар. * {{нп5|Міхаэль Бах (навуковец)|Міхаэль Бах|ru|Бах, Михаэль (учёный)}} (1808—1878) — нямецкі энтамолаг і батанік. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} cjmn1iq6k5l9d2osrajze12bi64517w 0 809582 5154872 2026-06-16T07:57:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Бах}} '''Наталля Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Наталля Аляксееўна Бах||ru|Бах, Наталия Алексеевна}} (1895—1979) — савецкі вучоны-хімік, прафесар МДУ. * {{нп5|Наталля Ільінічна Бах-Дубава|Наталля Ільінічна Бах|ru|Дубова, Наталья Ильинична}} (нар. 1948) — савецкая і расійс...» 5154872 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бах}} '''Наталля Бах''': <onlyinclude> * {{нп5|Наталля Аляксееўна Бах||ru|Бах, Наталия Алексеевна}} (1895—1979) — савецкі вучоны-хімік, прафесар МДУ. * {{нп5|Наталля Ільінічна Бах-Дубава|Наталля Ільінічна Бах|ru|Дубова, Наталья Ильинична}} (нар. 1948) — савецкая і расійская фігурыстка і трэнер. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} s9vv3hulknt8cxuxbkl8aa1e6ooowb7 0 809583 5154880 2026-06-16T08:28:32Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Лібехаў''' ({{lang-cs|Liběchov}}) — горад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэшскай Рэспублікі]]. Размешчаны ў [[Мельнік (раён)|раёне Мельнік]], на правым беразе ракі [[Эльба]], у вусці ручая Лібехаў.» 5154880 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лібехаў''' ({{lang-cs|Liběchov}}) — горад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэшскай Рэспублікі]]. Размешчаны ў [[Мельнік (раён)|раёне Мельнік]], на правым беразе ракі [[Эльба]], у вусці ручая Лібехаў. cqq5w7i3k3iq3vevivru36g4e2gxkz6 5154883 5154880 2026-06-16T08:29:54Z Autumndancer 168015 5154883 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лібехаў''' ({{lang-cs|Liběchov}}) — горад [[Сярэднячэшскі край|Сярэднячэшскага краю]] [[Чэхія|Чэшскай Рэспублікі]]. Размешчаны ў [[Мельнік (раён)|раёне Мельнік]], на правым беразе ракі [[Эльба]], у вусці ручая Лібехаў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] a43jrry4h6enijan0pvgw2la0br99l3 0 809584 5154893 2026-06-16T08:52:47Z DBatura 73587 Новая старонка: «[[File:Ghetto Peski (Masty District) 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Песках''' (лета 1941 — 2 лістапада 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] пасёлка [[Пескі (Мастоўскі раён)|Пескі]] Мастоў...» 5154893 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Peski (Masty District) 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Песках''' (лета 1941 — 2 лістапада 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] пасёлка [[Пескі (Мастоўскі раён)|Пескі]] [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёна]] [[Гродзенскі раён|Гродзенскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы Пескі з 3000 жыхароў 2000 былі габрэі{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736}}. Акупацыя доўжылася з чэрвеня 1941 года да 13 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=564}}. Гета ў Пясках было арганізавана неўзабаве пасля акупацыі{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}},а вясной 1942 года, за некалькі месяцаў да ліквідацыі, было абгароджана [[калючы дрот|калючым дротам]]{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736}}<ref name=autogenerated1>''Л. Смиловицкий.'' [http://berkovich-zametki.com/2016/Zametki/Nomer10/Smilovicky1.php Гетто Белоруссии — примеры геноцида (из книги «Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944 гг.»)] {{Wayback|url=http://berkovich-zametki.com/2016/Zametki/Nomer10/Smilovicky1.php |date=20170417154507 }}</ref>. У яго было сагнана больш за 2000 чалавек{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}, выкарыстоўваючы на прымусовых працах{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}. У тэрыторыю гета ўвайшлі яўрэйскія могілкі, сінагога і дамы побач з ёй. Немцы спецыяльна правялі межы так, каб рака [[Зэльвянка]] не праходзіла па гета, і крыніцай вады ў гета быў адзіны калодзеж. Смага, голад і хваробы забівалі вязняў{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}. 2 лістапада 1942 года вязняў (ад 1000{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}} — 1600{{sfn|Круглов|2025|с=152—153}} да 2000 чалавек) пачалі накіроўваць у Валкавыскае гета {{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}{{sfn|Круглов|2025|с=152—153}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736—737}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=192}}. Габрэяў гналі пешшу і везлі на калёсах, а тых, хто не мог перасоўвацца — слабых, хворых і старых — пакінулі ў мястэчку, паабяцаўшы, што іх перавязуць пазней. Гэтых пакінутых загналі ў драўляны дом каля габрэйскіх могілак і спалілі жыўцом. Згарэлі 20 мясцовых яўрэяў і 3 з Мастоў. Хто мог — спрабаваў выбрацца праз вокны і дзверы, але ахова страляла па іх<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168—169}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=737}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=168}}. Выратавацца ўдалося толькі некалькім маладым габрэям{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=737}}. == Памяць == Ахвярам генацыду яўрэяў у Песках усталяваны помнік<ref>[http://www.belarusmemorials.com/memorials/hrodna/peski/ Belarus Holocaust Memorials Project. Peski] {{Wayback|url=http://www.belarusmemorials.com/memorials/hrodna/peski/ |date=20160630235811 }}{{ref|en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://orda.of.by/.add/gallery.php?peski_most%2Fevr_graves |title=Пески, памятник на еврейском кладбище |access-date=2022-03-27 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527152405/https://orda.of.by/.add/gallery.php?peski_most%2Fevr_graves |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|А.Р. Кісялёў, Т.М. Мурына, А.У. Апалонік i iнш. (рэдкал.), А.С. Сабасцян (укладальнік). «Памяць. Мастоўскi раён». — Мн.: «Паліграфафармленне», 2002. — 590 с. — ISBN 985-6351-15-4.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Пескі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мастоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Пескі (Мастоўскі раён)]] tgr6qks7kq7ge4paaha28yaoikl7c3x 5154894 5154893 2026-06-16T08:53:07Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5154894 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Peski (Masty District) 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Песках''' (лета 1941 — 2 лістапада 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] пасёлка [[Пескі (Мастоўскі раён)|Пескі]] [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёна]] [[Гродзенскі раён|Гродзенскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы Пескі з 3000 жыхароў 2000 былі габрэі{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736}}. Акупацыя доўжылася з чэрвеня 1941 года да 13 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=564}}. Гета ў Песках было арганізавана неўзабаве пасля акупацыі{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}},а вясной 1942 года, за некалькі месяцаў да ліквідацыі, было абгароджана [[калючы дрот|калючым дротам]]{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736}}<ref name=autogenerated1>''Л. Смиловицкий.'' [http://berkovich-zametki.com/2016/Zametki/Nomer10/Smilovicky1.php Гетто Белоруссии — примеры геноцида (из книги «Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944 гг.»)] {{Wayback|url=http://berkovich-zametki.com/2016/Zametki/Nomer10/Smilovicky1.php |date=20170417154507 }}</ref>. У яго было сагнана больш за 2000 чалавек{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}, выкарыстоўваючы на прымусовых працах{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}. У тэрыторыю гета ўвайшлі яўрэйскія могілкі, сінагога і дамы побач з ёй. Немцы спецыяльна правялі межы так, каб рака [[Зэльвянка]] не праходзіла па гета, і крыніцай вады ў гета быў адзіны калодзеж. Смага, голад і хваробы забівалі вязняў{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}. 2 лістапада 1942 года вязняў (ад 1000{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}} — 1600{{sfn|Круглов|2025|с=152—153}} да 2000 чалавек) пачалі накіроўваць у Валкавыскае гета {{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}{{sfn|Круглов|2025|с=152—153}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736—737}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=192}}. Габрэяў гналі пешшу і везлі на калёсах, а тых, хто не мог перасоўвацца — слабых, хворых і старых — пакінулі ў мястэчку, паабяцаўшы, што іх перавязуць пазней. Гэтых пакінутых загналі ў драўляны дом каля габрэйскіх могілак і спалілі жыўцом. Згарэлі 20 мясцовых яўрэяў і 3 з Мастоў. Хто мог — спрабаваў выбрацца праз вокны і дзверы, але ахова страляла па іх<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168—169}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=737}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=168}}. Выратавацца ўдалося толькі некалькім маладым габрэям{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=737}}. == Памяць == Ахвярам генацыду яўрэяў у Песках усталяваны помнік<ref>[http://www.belarusmemorials.com/memorials/hrodna/peski/ Belarus Holocaust Memorials Project. Peski] {{Wayback|url=http://www.belarusmemorials.com/memorials/hrodna/peski/ |date=20160630235811 }}{{ref|en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://orda.of.by/.add/gallery.php?peski_most%2Fevr_graves |title=Пески, памятник на еврейском кладбище |access-date=2022-03-27 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527152405/https://orda.of.by/.add/gallery.php?peski_most%2Fevr_graves |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|А.Р. Кісялёў, Т.М. Мурына, А.У. Апалонік i iнш. (рэдкал.), А.С. Сабасцян (укладальнік). «Памяць. Мастоўскi раён». — Мн.: «Паліграфафармленне», 2002. — 590 с. — ISBN 985-6351-15-4.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Пескі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мастоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Пескі (Мастоўскі раён)]] k02v74uz9rmyas9ic2g2dv1ildvxcti 5154895 5154894 2026-06-16T08:53:16Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5154895 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Peski (Masty District) 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Песках''' (лета 1941 — 2 лістапада 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] пасёлка [[Пескі (Мастоўскі раён)|Пескі]] [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёна]] [[Гродзенскі раён|Гродзенскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы Пескі з 3000 жыхароў 2000 былі габрэі{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736}}. Акупацыя доўжылася з чэрвеня 1941 года да 13 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=564}}. Гета ў Песках было арганізавана неўзабаве пасля акупацыі{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}, а вясной 1942 года, за некалькі месяцаў да ліквідацыі, было абгароджана [[калючы дрот|калючым дротам]]{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736}}<ref name=autogenerated1>''Л. Смиловицкий.'' [http://berkovich-zametki.com/2016/Zametki/Nomer10/Smilovicky1.php Гетто Белоруссии — примеры геноцида (из книги «Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944 гг.»)] {{Wayback|url=http://berkovich-zametki.com/2016/Zametki/Nomer10/Smilovicky1.php |date=20170417154507 }}</ref>. У яго было сагнана больш за 2000 чалавек{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}, выкарыстоўваючы на прымусовых працах{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}. У тэрыторыю гета ўвайшлі яўрэйскія могілкі, сінагога і дамы побач з ёй. Немцы спецыяльна правялі межы так, каб рака [[Зэльвянка]] не праходзіла па гета, і крыніцай вады ў гета быў адзіны калодзеж. Смага, голад і хваробы забівалі вязняў{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}. 2 лістапада 1942 года вязняў (ад 1000{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}} — 1600{{sfn|Круглов|2025|с=152—153}} да 2000 чалавек) пачалі накіроўваць у Валкавыскае гета {{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}{{sfn|Круглов|2025|с=152—153}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736—737}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=192}}. Габрэяў гналі пешшу і везлі на калёсах, а тых, хто не мог перасоўвацца — слабых, хворых і старых — пакінулі ў мястэчку, паабяцаўшы, што іх перавязуць пазней. Гэтых пакінутых загналі ў драўляны дом каля габрэйскіх могілак і спалілі жыўцом. Згарэлі 20 мясцовых яўрэяў і 3 з Мастоў. Хто мог — спрабаваў выбрацца праз вокны і дзверы, але ахова страляла па іх<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168—169}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=737}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=168}}. Выратавацца ўдалося толькі некалькім маладым габрэям{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=737}}. == Памяць == Ахвярам генацыду яўрэяў у Песках усталяваны помнік<ref>[http://www.belarusmemorials.com/memorials/hrodna/peski/ Belarus Holocaust Memorials Project. Peski] {{Wayback|url=http://www.belarusmemorials.com/memorials/hrodna/peski/ |date=20160630235811 }}{{ref|en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://orda.of.by/.add/gallery.php?peski_most%2Fevr_graves |title=Пески, памятник на еврейском кладбище |access-date=2022-03-27 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527152405/https://orda.of.by/.add/gallery.php?peski_most%2Fevr_graves |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|А.Р. Кісялёў, Т.М. Мурына, А.У. Апалонік i iнш. (рэдкал.), А.С. Сабасцян (укладальнік). «Памяць. Мастоўскi раён». — Мн.: «Паліграфафармленне», 2002. — 590 с. — ISBN 985-6351-15-4.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Пескі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мастоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Пескі (Мастоўскі раён)]] lop7hauaoqsiyu52bplavhuprng5r5j 5154896 5154895 2026-06-16T08:53:51Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5154896 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Peski (Masty District) 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Песках''' (лета 1941 — 2 лістапада 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] пасёлка [[Пескі (Мастоўскі раён)|Пескі]] [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёна]] [[Гродзенскі раён|Гродзенскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы Пескі з 3000 жыхароў 2000 былі габрэі{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736}}. Акупацыя доўжылася з чэрвеня 1941 года да 13 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=564}}. Гета ў Песках было арганізавана неўзабаве пасля акупацыі{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}, а вясной 1942 года, за некалькі месяцаў да ліквідацыі, было абгароджана [[калючы дрот|калючым дротам]]{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736}}<ref name=autogenerated1>''Л. Смиловицкий.'' [http://berkovich-zametki.com/2016/Zametki/Nomer10/Smilovicky1.php Гетто Белоруссии — примеры геноцида (из книги «Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944 гг.»)] {{Wayback|url=http://berkovich-zametki.com/2016/Zametki/Nomer10/Smilovicky1.php |date=20170417154507 }}</ref>. У яго было сагнана больш за 2000 чалавек{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}, выкарыстоўваючы на прымусовых працах{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}. У тэрыторыю гета ўвайшлі яўрэйскія могілкі, сінагога і дамы побач з ёй. Немцы спецыяльна правялі межы так, каб рака [[Зэльвянка]] не праходзіла па гета, і крыніцай вады ў гета быў адзіны калодзеж. Смага, голад і хваробы забівалі вязняў{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}. 2 лістапада 1942 года вязняў (ад 1000{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}} — 1600{{sfn|Круглов|2025|с=152—153}} да 2000 чалавек) пачалі накіроўваць у Валкавыскае гета{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168}}{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}{{sfn|Круглов|2025|с=152—153}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=736—737}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=192}}. Габрэяў гналі пешшу і везлі на калёсах, а тых, хто не мог перасоўвацца — слабых, хворых і старых — пакінулі ў мястэчку, паабяцаўшы, што іх перавязуць пазней. Гэтых пакінутых загналі ў драўляны дом каля габрэйскіх могілак і спалілі жыўцом. Згарэлі 20 мясцовых яўрэяў і 3 з Мастоў. Хто мог — спрабаваў выбрацца праз вокны і дзверы, але ахова страляла па іх<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=43}}{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=168—169}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=737}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=168}}. Выратавацца ўдалося толькі некалькім маладым габрэям{{sfn|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|с=169}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=737}}. == Памяць == Ахвярам генацыду яўрэяў у Песках усталяваны помнік<ref>[http://www.belarusmemorials.com/memorials/hrodna/peski/ Belarus Holocaust Memorials Project. Peski] {{Wayback|url=http://www.belarusmemorials.com/memorials/hrodna/peski/ |date=20160630235811 }}{{ref|en}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://orda.of.by/.add/gallery.php?peski_most%2Fevr_graves |title=Пески, памятник на еврейском кладбище |access-date=2022-03-27 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527152405/https://orda.of.by/.add/gallery.php?peski_most%2Fevr_graves |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Мастоўскi раён»|2002|А.Р. Кісялёў, Т.М. Мурына, А.У. Апалонік i iнш. (рэдкал.), А.С. Сабасцян (укладальнік). «Памяць. Мастоўскi раён». — Мн.: «Паліграфафармленне», 2002. — 590 с. — ISBN 985-6351-15-4.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Пескі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мастоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Пескі (Мастоўскі раён)]] pijukx0gkzbrx90dkjpell1dem9dhmk 0 809585 5154900 2026-06-16T09:02:28Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)]] у [[Мемарыяльны музей Халакосту (ЗША)]]: Назва з памылкай правапісу 5154900 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мемарыяльны музей Халакосту (ЗША)]] o186zmrkwuch65h80enftywce0h1h7l 0 809586 5154913 2026-06-16T09:43:57Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Прыгажунчык Серж»''' ({{lang-fr|Le Beau Serge}}) — дэбютны мастацкі фільм [[Клод Шаброль|Клода Шаброля]], які выйшаў на экраны ў 1958 годзе. Стужка атрымала прыз за найлепшую рэжысуру на кінафестывалі ў Лакарна і Прэмію Жана Віго за найлепшы фільм. Некаторыя...» 5154913 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Прыгажунчык Серж»''' ({{lang-fr|Le Beau Serge}}) — дэбютны мастацкі фільм [[Клод Шаброль|Клода Шаброля]], які выйшаў на экраны ў 1958 годзе. Стужка атрымала прыз за найлепшую рэжысуру на кінафестывалі ў Лакарна і Прэмію Жана Віго за найлепшы фільм. Некаторыя спецыялісты лічаць гэты фільм адным з ключавых прадвеснікаў [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]]. == Сюжэт == Хворы на туберкулёз Франсуа (Жан-Клод Брыялі) вяртаецца са Швейцарыі ў родную французскую вёску пасля дзесяцігадовай адсутнасці. Ён сустракае старых знаёмцаў, у тым ліку і свайго даўняга прыяцеля Сержа (Жэрар Блен), які раней ажаніўся з Івонай. Пасля смерці свайго дзіцяці, якое нарадзілася з сіндромам Дауна, Серж моцна змяніўся, зрабіўся панурым і адмаўляецца глядзець у твар рэальнасці, топіць сваё гора ў віне. Франсуа ўсведамляе сваю адказнасць, што адбываецца, і ў яго ўзнікае жаданне дапамагчы Сержу. == У ролях == * [[Жэрар Блен]] — Серж * [[Жан-Клод Брыялі]] — Франсуа * Мішэль Мерыц — Івона * [[Бернадэт Лафон]] — Мары * [[Клод Серваль]] — святар * Жанна Перэс — мадам Шэнье * Андрэ Дзіна — доктар Мішэль * Эдмон Бішоп — Глома * Мішэль Крозэ — пекар * [[Клод Шаброль]] — Брымель ля Труф * [[Філіп дэ Брака]] — Жак-Рывет дэ ла Рызэ [[Катэгорыя:Фільмы 1958 года]] smukqsdbfb2ll14kfa38fdfkuvehw46 5154915 5154913 2026-06-16T09:45:10Z Autumndancer 168015 5154915 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Прыгажунчык Серж»''' ({{lang-fr|Le Beau Serge}}) — дэбютны мастацкі фільм [[Клод Шаброль|Клода Шаброля]], які выйшаў на экраны ў 1958 годзе. Стужка атрымала прыз за найлепшую рэжысуру на кінафестывалі ў Лакарна і Прэмію Жана Віго за найлепшы фільм. Некаторыя спецыялісты лічаць гэты фільм адным з ключавых прадвеснікаў [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]]. == Сюжэт == Хворы на туберкулёз Франсуа (Жан-Клод Брыялі) вяртаецца са Швейцарыі ў родную французскую вёску пасля дзесяцігадовай адсутнасці. Ён сустракае старых знаёмцаў, у тым ліку і свайго даўняга прыяцеля Сержа (Жэрар Блен), які раней ажаніўся з Івонай. Пасля смерці свайго дзіцяці, якое нарадзілася з сіндромам Дауна, Серж моцна змяніўся, зрабіўся панурым і адмаўляецца глядзець у твар рэальнасці, топіць сваё гора ў віне. Франсуа ўсведамляе сваю адказнасць, што адбываецца, і ў яго ўзнікае жаданне дапамагчы Сержу. == У ролях == * [[Жэрар Блен]] — Серж * [[Жан-Клод Брыялі]] — Франсуа * Мішэль Мерыц — Івона * [[Бернадэт Лафон]] — Мары * [[Клод Серваль]] — святар * Жанна Перэс — мадам Шэнье * Андрэ Дзіна — доктар Мішэль * Эдмон Бішоп — Глома * Мішэль Крозэ — пекар * [[Клод Шаброль]] — Брымель ля Труф * [[Філіп дэ Брака]] — Жак-Рывет дэ ла Рызэ {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1958 года]] d8a4jurkunze8yh4pftn0if4mlzqbqq 0 809587 5154921 2026-06-16T09:58:51Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Рамэа + Джульета»''' ({{lang-en|Romeo + Juliet}}) — амерыканская трагедыя 1996 года рэжысёра [[Баз Лурман|База Лурмана]] на аснове аднайменнай п’есы [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. У галоўных ролях [[Леанарда Дзі Капрыа]], [[Клэр Дэйнс]], [[Гаральд Перына]], ...» 5154921 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Рамэа + Джульета»''' ({{lang-en|Romeo + Juliet}}) — амерыканская трагедыя 1996 года рэжысёра [[Баз Лурман|База Лурмана]] на аснове аднайменнай п’есы [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. У галоўных ролях [[Леанарда Дзі Капрыа]], [[Клэр Дэйнс]], [[Гаральд Перына]], [[Джон Легуізама]]. Сюжэт апавядае пра каханне юнака і дзяўчыны з двух уплывовых варагуючых родаў — Мантэкі і Капулеці. На 47-м Берлінскім міжнародным кінафестывалі за выкананне ролі Рамэа Мантэкі Леанарда Дзі Капрыа атрымаў «Срэбнага мядзведзя» за «Найлепшую мужчынскую ролю», карціна была ўдастоена прэміі Альфрэда Баўэра за фільм, які "адкрывае новыя перспектывы ў кінематаграфічным мастацтве. На 69-й цырымоніі ўручэння прэміі «[[Оскар]]» Кэтрын Марцін і Брыджыт Брох былі намінаваныя на прэмію за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка. Фільм атрымаў сем намінацый на 51-й цырымоніі ўручэння ўзнагарод Брытанскай акадэміі кіно і тэлевізійных мастацтваў (BAFTA) і перамог у чатырох катэгорыях, уключаючы «Найлепшую рэжысуру», «Найлепшы адаптаваны сцэнарый», «Найлепшая арыгінальная музыка да фільма». «Рамэа + Джульета» — другі фільм у кар’еры База Лурмана і ўваходзіць, паводле аўтарскага вызначэння, у «Трылогію чырвонай заслоны» (Red Curtain Trilogy), да якой рэжысёр адносіць таксама карціны «Строга па правілах» (Strictly Ballroom, 1992) і «[[Мулен Руж!]]» (Moulin Rouge!, 2001), аб’яднаныя агульным тэатралізаваным стылем. [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] drs29cerduk77vqsoclpbeespoo82sn 5154924 5154921 2026-06-16T10:00:00Z Autumndancer 168015 5154924 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Рамэа + Джульета»''' ({{lang-en|Romeo + Juliet}}) — амерыканская трагедыя 1996 года рэжысёра [[Баз Лурман|База Лурмана]] на аснове аднайменнай п’есы [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. У галоўных ролях [[Леанарда Дзі Капрыа]], [[Клэр Дэйнс]], [[Гаральд Перына]], [[Джон Легуізама]]. Сюжэт апавядае пра каханне юнака і дзяўчыны з двух уплывовых варагуючых родаў — Мантэкі і Капулеці. На 47-м Берлінскім міжнародным кінафестывалі за выкананне ролі Рамэа Мантэкі Леанарда Дзі Капрыа атрымаў «Срэбнага мядзведзя» за «Найлепшую мужчынскую ролю», карціна была ўдастоена прэміі Альфрэда Баўэра за фільм, які "адкрывае новыя перспектывы ў кінематаграфічным мастацтве. На 69-й цырымоніі ўручэння прэміі «[[Оскар]]» Кэтрын Марцін і Брыджыт Брох былі намінаваныя на прэмію за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка. Фільм атрымаў сем намінацый на 51-й цырымоніі ўручэння ўзнагарод Брытанскай акадэміі кіно і тэлевізійных мастацтваў (BAFTA) і перамог у чатырох катэгорыях, уключаючы «Найлепшую рэжысуру», «Найлепшы адаптаваны сцэнарый», «Найлепшая арыгінальная музыка да фільма». «Рамэа + Джульета» — другі фільм у кар’еры База Лурмана і ўваходзіць, паводле аўтарскага вызначэння, у «Трылогію чырвонай заслоны» (Red Curtain Trilogy), да якой рэжысёр адносіць таксама карціны «Строга па правілах» (Strictly Ballroom, 1992) і «[[Мулен Руж!]]» (Moulin Rouge!, 2001), аб’яднаныя агульным тэатралізаваным стылем. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] 8byiwta9i6kxpwuhb7xoib80edg49qq 0 809588 5154931 2026-06-16T11:07:27Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Сэмюэл Маршал «Сэм» Рэймі''' {{lang-en|(Samuel Marshall «Sam» Raimi}}; нар. {{ДН|23|10|1959}}, Роял-Оўк, [[Мічыган (штат)|Мічыган]], [[ЗША]]) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, кінапрадзюсар і [[акцёр]]. У пачатку кар'еры праславіўся трылогіяй іранічных фільмаў...» 5154931 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Сэмюэл Маршал «Сэм» Рэймі''' {{lang-en|(Samuel Marshall «Sam» Raimi}}; нар. {{ДН|23|10|1959}}, Роял-Оўк, [[Мічыган (штат)|Мічыган]], [[ЗША]]) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, кінапрадзюсар і [[акцёр]]. У пачатку кар'еры праславіўся трылогіяй іранічных фільмаў жахаў "Злавесныя мерцвякі". Пазней заняўся буйнымі галівудскімі блокбастарамі і зняў трылогію «[[Чалавек-павук]]» і шэраг фільмаў у жанры фэнтэзі для студыі Disney. Адзін са стваральнікаў папулярных серыялаў "Зена - каралева воінаў" і "Эш супраць злавесных мерцвякоў". {{DEFAULTSORT:Рэймі}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] d7hnars8tfoee27hjn8bzips4h93xx7 5154932 5154931 2026-06-16T11:08:41Z Autumndancer 168015 5154932 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Сэмюэл Маршал «Сэм» Рэймі''' {{lang-en|(Samuel Marshall «Sam» Raimi}}; нар. {{ДН|23|10|1959}}, [[Роял-Оўк]], [[Мічыган]], [[ЗША]]) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, кінапрадзюсар і [[акцёр]]. У пачатку кар'еры праславіўся трылогіяй іранічных фільмаў жахаў "Злавесныя мерцвякі". Пазней заняўся буйнымі галівудскімі блокбастарамі і зняў трылогію «[[Чалавек-павук]]» і шэраг фільмаў у жанры фэнтэзі для студыі Disney. Адзін са стваральнікаў папулярных серыялаў "Зена - каралева воінаў" і "Эш супраць злавесных мерцвякоў". {{DEFAULTSORT:Рэймі}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] lm3t4azwu2hf58kjnciy0h7b3ro0wf0 0 809589 5154935 2026-06-16T11:12:01Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Роял-Оўк''' ({{lang-en|Royal Oak}}) — горад у акрузе Окленд у штаце [[Мічыган]] ([[ЗША]]). Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходнім Мічыгане, жылы прыгарад [[Дэтройт]]а. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Мічыгана]]» 5154935 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Роял-Оўк''' ({{lang-en|Royal Oak}}) — горад у акрузе Окленд у штаце [[Мічыган]] ([[ЗША]]). Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходнім Мічыгане, жылы прыгарад [[Дэтройт]]а. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Мічыгана]] 2rqp2ol9vvttg675aj016knqsyt2mq9 5154936 5154935 2026-06-16T11:13:20Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя ўраджэнцы і жыхары */ 5154936 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Роял-Оўк''' ({{lang-en|Royal Oak}}) — горад у акрузе Окленд у штаце [[Мічыган]] ([[ЗША]]). Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходнім Мічыгане, жылы прыгарад [[Дэтройт]]а. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Сэм Рэймі]], амерыканскі кінарэжысёр {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Мічыгана]] 34br0ukeowlgvy21qzjl29j4d3oa90u 5154937 5154936 2026-06-16T11:13:53Z Autumndancer 168015 5154937 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Роял-Оўк''' ({{lang-en|Royal Oak}}) — горад у акрузе Окленд у штаце [[Мічыган]] ([[ЗША]]). Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходнім Мічыгане, жылы прыгарад [[Дэтройт]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Сэм Рэймі]], амерыканскі кінарэжысёр {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Мічыгана]] 21vm65bqsfvylknf612j2wybmetey5j 5154939 5154937 2026-06-16T11:16:23Z Autumndancer 168015 вікіфікацыя 5154939 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Роял-Оўк''' ({{lang-en|Royal Oak}}) — горад у [[Окленд (акруга)|акрузе Окленд]] у штаце [[Мічыган]] ([[ЗША]]). Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходнім Мічыгане, жылы прыгарад [[Дэтройт]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Сэм Рэймі]], амерыканскі кінарэжысёр {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Мічыгана]] d3krjrvd0uiniay9ebtu79b96vs76b7 0 809590 5154946 2026-06-16T11:32:23Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага Манумент П...» 5154946 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=":1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. ==Камандзіры роты == Вядомыя імёны наступных камандзіраў: * старшы лейтэнант Канстанцін Вітальевіч Чарнецкі<ref name=milby/> (май 1995 — люты 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * Аляксандр Анатольевіч Пагуляйла (люты 1999 — люты 2002)<ref name=":1"/> * Мікалай Аляксандравіч Кураш (люты 2002 — люты 2004) < ref name=": 1"/> * Дзмітрый Віктаравіч Карповіч (люты 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капітан Павел Васільевіч Гур’янаў<ref name=Данилов>{{артыкул|спасылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|аўтар=Андрей Данилов|выданне=Во славу Родины|тып=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|чысло=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (з мая 2009<ref name=":1"/>) * старшы лейтэнант Канстанцін Пруднікаў (камандзір зводнай роты, 2016) <ref name=Кукса/> * Уладзіслаў Валер’евіч Шапялевіч (камандзір зводнай роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> і 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капітан Кірыл Ігаравіч Карчынскі<ref name=башня/> (камандзір 1-й роты ганаровай варты, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=Мир 24|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерэя == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]] на Мінскай [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]] ў 2012 годзе Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Уладзімір Пуцін і [[Аляксандр Лукашэнка]] праводзяць агляд ганаровай варты ў [[Мінск (аэрапорт)|аэрапорце Мінска]] ў 2012 годзе Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Прэзідэнт Азербайджана [[Ільхам Аліеў]] праводзіць агляд ганаровай варты на шляху ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палац Незалежнасці]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Ганаровая варта сустракае міністра абароны Расіі [[Сяргея Шайгу]] у штабе Міністэрства абароны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Міністэрства абароны Індыі|Міністр абароны Індыі]] [[Маліпудзі Мангапаці Палам Раджу]] праводзіць агляд ганаровай варты ў кастрычніку 2009 года </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]][[Катэгорыя:Ганаровая варта]] 7ref73vauru8pm9fl6fvtg39lc6uunl 5154947 5154946 2026-06-16T11:32:59Z DBatura 73587 /* Камандзіры роты */ 5154947 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=":1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. ==Камандзіры == Вядомыя імёны наступных камандзіраў: * старшы лейтэнант Канстанцін Вітальевіч Чарнецкі<ref name=milby/> (май 1995 — люты 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * Аляксандр Анатольевіч Пагуляйла (люты 1999 — люты 2002)<ref name=":1"/> * Мікалай Аляксандравіч Кураш (люты 2002 — люты 2004) < ref name=": 1"/> * Дзмітрый Віктаравіч Карповіч (люты 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капітан Павел Васільевіч Гур’янаў<ref name=Данилов>{{артыкул|спасылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|аўтар=Андрей Данилов|выданне=Во славу Родины|тып=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|чысло=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (з мая 2009<ref name=":1"/>) * старшы лейтэнант Канстанцін Пруднікаў (камандзір зводнай роты, 2016) <ref name=Кукса/> * Уладзіслаў Валер’евіч Шапялевіч (камандзір зводнай роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> і 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капітан Кірыл Ігаравіч Карчынскі<ref name=башня/> (камандзір 1-й роты ганаровай варты, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=Мир 24|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерэя == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]] на Мінскай [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]] ў 2012 годзе Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Уладзімір Пуцін і [[Аляксандр Лукашэнка]] праводзяць агляд ганаровай варты ў [[Мінск (аэрапорт)|аэрапорце Мінска]] ў 2012 годзе Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Прэзідэнт Азербайджана [[Ільхам Аліеў]] праводзіць агляд ганаровай варты на шляху ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палац Незалежнасці]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Ганаровая варта сустракае міністра абароны Расіі [[Сяргея Шайгу]] у штабе Міністэрства абароны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Міністэрства абароны Індыі|Міністр абароны Індыі]] [[Маліпудзі Мангапаці Палам Раджу]] праводзіць агляд ганаровай варты ў кастрычніку 2009 года </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]][[Катэгорыя:Ганаровая варта]] q0mmt7fw1lb514yw3ryi222d6gd6iqo 5154948 5154947 2026-06-16T11:36:05Z DBatura 73587 /* Галерэя */ 5154948 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=":1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. ==Камандзіры == Вядомыя імёны наступных камандзіраў: * старшы лейтэнант Канстанцін Вітальевіч Чарнецкі<ref name=milby/> (май 1995 — люты 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * Аляксандр Анатольевіч Пагуляйла (люты 1999 — люты 2002)<ref name=":1"/> * Мікалай Аляксандравіч Кураш (люты 2002 — люты 2004) < ref name=": 1"/> * Дзмітрый Віктаравіч Карповіч (люты 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капітан Павел Васільевіч Гур’янаў<ref name=Данилов>{{артыкул|спасылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|аўтар=Андрей Данилов|выданне=Во славу Родины|тып=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|чысло=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (з мая 2009<ref name=":1"/>) * старшы лейтэнант Канстанцін Пруднікаў (камандзір зводнай роты, 2016) <ref name=Кукса/> * Уладзіслаў Валер’евіч Шапялевіч (камандзір зводнай роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> і 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капітан Кірыл Ігаравіч Карчынскі<ref name=башня/> (камандзір 1-й роты ганаровай варты, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=Мир 24|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерэя == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]] на Мінскай [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]] ў 2012 годзе Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Уладзімір Пуцін і [[Аляксандр Лукашэнка]] праводзяць агляд ганаровай варты ў аэрапорце Мінска ў 2012 годзе Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Прэзідэнт Азербайджана [[Ільхам Аліеў]] праводзіць агляд ганаровай варты на шляху ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палац Незалежнасці]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Ганаровая варта сустракае міністра абароны Расіі [[Сяргея Шайгу]] у штабе Міністэрства абароны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Міністэрства абароны Індыі|Міністр абароны Індыі]] [[Маліпудзі Мангапаці Палам Раджу]] праводзіць агляд ганаровай варты ў кастрычніку 2009 года </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]][[Катэгорыя:Ганаровая варта]] i534uvjdj0ghdu5gya7a9n9d1z85o77 5154949 5154948 2026-06-16T11:37:16Z DBatura 73587 5154949 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | назва = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | выява = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=":1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. ==Камандзіры == Вядомыя імёны наступных камандзіраў: * старшы лейтэнант Канстанцін Вітальевіч Чарнецкі<ref name=milby/> (май 1995 — люты 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * Аляксандр Анатольевіч Пагуляйла (люты 1999 — люты 2002)<ref name=":1"/> * Мікалай Аляксандравіч Кураш (люты 2002 — люты 2004) < ref name=": 1"/> * Дзмітрый Віктаравіч Карповіч (люты 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капітан Павел Васільевіч Гур’янаў<ref name=Данилов>{{артыкул|спасылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|аўтар=Андрей Данилов|выданне=Во славу Родины|тып=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|чысло=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (з мая 2009<ref name=":1"/>) * старшы лейтэнант Канстанцін Пруднікаў (камандзір зводнай роты, 2016) <ref name=Кукса/> * Уладзіслаў Валер’евіч Шапялевіч (камандзір зводнай роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> і 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капітан Кірыл Ігаравіч Карчынскі<ref name=башня/> (камандзір 1-й роты ганаровай варты, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=Мир 24|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерэя == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]] на Мінскай [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]] ў 2012 годзе Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Уладзімір Пуцін і [[Аляксандр Лукашэнка]] праводзяць агляд ганаровай варты ў аэрапорце Мінска ў 2012 годзе Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Прэзідэнт Азербайджана [[Ільхам Аліеў]] праводзіць агляд ганаровай варты на шляху ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палац Незалежнасці]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Ганаровая варта сустракае міністра абароны Расіі [[Сяргея Шайгу]] у штабе Міністэрства абароны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Міністэрства абароны Індыі|Міністр абароны Індыі]] [[Маліпудзі Мангапаці Палам Раджу]] праводзіць агляд ганаровай варты ў кастрычніку 2009 года </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]][[Катэгорыя:Ганаровая варта]] ookke6pkfpw5njer6l2bv7w17z849fl 5154950 5154949 2026-06-16T11:38:42Z DBatura 73587 /* Галерэя */ 5154950 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | назва = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | выява = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=":1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. ==Камандзіры == Вядомыя імёны наступных камандзіраў: * старшы лейтэнант Канстанцін Вітальевіч Чарнецкі<ref name=milby/> (май 1995 — люты 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * Аляксандр Анатольевіч Пагуляйла (люты 1999 — люты 2002)<ref name=":1"/> * Мікалай Аляксандравіч Кураш (люты 2002 — люты 2004) < ref name=": 1"/> * Дзмітрый Віктаравіч Карповіч (люты 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капітан Павел Васільевіч Гур’янаў<ref name=Данилов>{{артыкул|спасылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|аўтар=Андрей Данилов|выданне=Во славу Родины|тып=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|чысло=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (з мая 2009<ref name=":1"/>) * старшы лейтэнант Канстанцін Пруднікаў (камандзір зводнай роты, 2016) <ref name=Кукса/> * Уладзіслаў Валер’евіч Шапялевіч (камандзір зводнай роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> і 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капітан Кірыл Ігаравіч Карчынскі<ref name=башня/> (камандзір 1-й роты ганаровай варты, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=Мир 24|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерэя == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]] на Мінскай [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]] ў 2012 годзе Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Уладзімір Пуцін і [[Аляксандр Лукашэнка]] праводзяць агляд ганаровай варты ў аэрапорце Мінска ў 2012 годзе Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Прэзідэнт Азербайджана [[Ільхам Аліеў]] праводзіць агляд ганаровай варты на шляху ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палац Незалежнасці]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Ганаровая варта сустракае міністра абароны Расіі [[Сяргей Шайгу|Сяргея Шайгу]] у штабе Міністэрства абароны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Міністэрства абароны Індыі|Міністр абароны Індыі]] [[Маліпудзі Мангапаці Палам Раджу]] праводзіць агляд ганаровай варты ў кастрычніку 2009 года </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]][[Катэгорыя:Ганаровая варта]] btdpo07upoyw1vsh3r3zpu8mkv1invd 5154951 5154950 2026-06-16T11:43:26Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Рота ганароваў варты (Беларусь)]] у [[Рота ганаровай варты (Беларусь)]] 5154950 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне | назва = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | выява = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры''' — цырыманіяльная [[воінская часць]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. Утворана 17 лютага 1995 года. Удзельнічае ў сустрэчах замежных дэлегацый на вышэйшым узроўні, пратакольных мерапрыемствах з удзелам першых асоб і іншых урачыстых мерапрыемствах (у тым ліку мерапрыемствах да Дня Перамогі і да Дня Незалежнасці). З’яўляецца адной з трох рот ганаровай варты ў Беларусі (разам з ротамі ганаровай варты [[Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|ўнутраных войск]] і [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]]). З 26 жніўня 2004 года ў Рэспубліцы Беларусь існуе і зводная рота ганаровай варты, у якую ўваходзяць прадстаўнікі арміі, пагранічнікаў і ўнутраных войск. == Утварэнне == Раней адпаведныя абавязкі пры прыёме высокіх гасцей, выстаўленні варты і ўскладанні вянкоў выконвала няштатная рота з ліку курсантаў Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча СПА<ref name=milby/>. Часам гэтыя абавязкі выконвалі і курсанты Мінскага вышэйшага ваеннага каманднага вучылішча (пазней на аснове гэтых двух вучылішчаў была ўтворана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]])<ref name=":1"/>. У складзе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь рота паштовай варты была ўтворана 17 лютага 1995 года, першым камандзірам роты стаў выпускнік Маскоўскага вышэйшае агульнавайсковае камандаванне вучылішча старшы лейтэнант Чарнецкі, які дагэтуль служыў у 339-м гвардзейскім мотастралковым палку 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі. Ён заняўся распрацоўкай праграмы навучання вайскоўцаў роты (у тым ліку методыкай страявой падрыхтоўкі)<ref name=milby/><ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 407 ад 26 жніўня 2004 года была ўтворана '''зводная рота ганаровай варты'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, якая фактычна можа лічыцца адным з падраздзяленняў-спадчыннікаў роты ганаровай варты Узброеных Сіл РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Яна камплектуецца з прадстаўнікоў узброеных сіл, [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта]] і ўнутраных войск МУС<ref name=Зелёнко/>. Яе першапачатковы склад налічваў 119 вайскоўцаў з УС РБ, 40 вайскоўцаў з Дзяржаўнага памежнага камітэта і 40 вайскоўцаў з унутраных войскаў МУС<ref name=указ/>. Дзякуючы гэтаму ўказу якая існавала пры МУС рота ганаровай варты здабыла афіцыйны статус і пачала сумесныя трэніроўкі з вайскоўцамі з ганаровай варты Узброеных Сіл<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Акрамя зводнай роты ганаровай варты, у цяперашні час у Рэспубліцы Беларусь існуюць тры роты ганаровай варты<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота ганаровай варты [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрства абароны]] пры ваеннай камендатуры УС РБ * Рота ганаровай варты Унутраных войск МУС РБ (у/ч 3214, Уручча<ref name=belarmy/> — [[3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння]])<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота ганаровай варты Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ (Сосны<ref name=belarmy/>, утворана ў снежні 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Абавязкі і мерапрыемствы == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Удзельнік ваенна-музычнага фестывалю «Спаская вежа» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота ганаровай варты на [[Ваенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|Парадзе Перамогі]] 24 чэрвеня 2020 года ў Маскве]] Салдаты роты ганаровай варты выконваюць наступныя абавязкі<ref name=milby/>: * сустрэча і праводзіны кіраўнікоў замежных дзяржаў і замежных дэлегацый, якія прыбываюць з афіцыйным візітам у Рэспубліку Беларусь<ref name=башня/>; * протакольныя мерапрыемствы з удзелам першых асоб дзяржавы; * воінскія рытуалы пры забеспячэнні ўрачыстых мерапрыемстваў (у тым ліку выстаўленне варты<ref name=milby/>, ускладанне вянкоў да помнікаў і мемарыялаў, адданне воінскіх ушанаванняў на пахаванні<ref name=башня/>); * удзел у ваенных парадах (выстаўленне лінейных на парадзе) і пляц-канцэртах (страявыя прыёмы са зброяй). Штогод роце даводзіцца прымаць удзел у больш чым 50 мерапрыемствах найвышэйшага ўзроўню-мерапрыемствах з удзелам прэзідэнта, сустрэчах кіраўнікоў замежных дзяржаў і галоўных дзяржаўных святах<ref name=":1"/>. Часам байцы могуць удзельнічаць у трох мерапрыемствах за дзень, якія праходзяць у розных кропках<ref name=belarmy/>.Найважнейшыя для салдат роты мерапрыемствы праводзяцца 23 лютага ў [[Дзень абаронцаў Айчыны]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 ліпеня ў [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] і 9 мая ў [[Дзень Перамогі]]. Таксама байцы роты ўдзельнічалі ў памятных мерапрыемствах у Брэсце з нагоды пачатку Вялікай Айчыннай вайны: адно такое мерапрыемства прайшло ў 2010 годзе, падчас прэм’еры фільма «[[Брэсцкая крэпасць (фільм)|Брэсцкая крэпасць]]»<ref name=belarmy/>. Рота ганаровай варты адзначана шэрагам узнагарод. У прыватнасці, у 2011 годзе яна была ўзнагароджана [[Венесуэла|венесуэльскім]] ордэнам «19 красавіка» пасля паказальнага выступлення<ref name=":1"/>, прымеркаванага да 200-годдзя [[Дзень незалежнасці Венесуэлы|незалежнасці гэтай рэспублікі]]. Тады байцы ў [[Каракас]]е прайшлі ўрачыстым маршам перад трыбунай і паказалі пляц-канцэрт, за што былі ўзнагароджаны імяннымі наручнымі гадзіннікамі з гравіроўкай «ад прэзідэнта РБ»<ref name=belarmy/>. 19 ліпеня 2014 года яна прыняла ўдзел у парадзе на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]], прымеркаваным да 100-годдзя з пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]: парад адкрыўся шэсцем знаменных груп шэрагу запрошаных ваенных дэлегацый, сярод якіх была і беларуская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. У 2015 годзе падчас [[Другое мінскае пагадненне|перамоў]] «[[нармандская чацвёрка|Нармандскай чацвёркі]]» ў Мінску, прысвечаных урэгуляванню [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|канфлікту на Данбасе]], байцы неслі службу ў Палацы Незалежнасці на працягу больш чым 16 гадзін, перыядычна змяняючы адзін аднаго на пастах, і толькі пасля завяршэння выканання задачы ганаровая варта вярнулася да абеду наступнага дня ў казарму<ref name=Зелёнко/>. У тым жа годзе рота прыняла ўдзел у [[Парад у Пекіне 3 верасня 2015 года|парадзе ў Пекіне]] на плошчы [[Цяньаньмэнь]], прысвечанаму 70-годдзю Перамогі ў Другой сусветнай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота ганаровай варты ўдзельнічае ў мерапрыемствах не толькі ў Рэспубліцы Беларусь, але і ў Расіі і іншых краінах свету. У прыватнасці, рота неаднаразова прымала ўдзел у штогадовым [[Спаская вежа (фестываль)|іжнародным ваенна-музычным фестывалі «Спаская вежа»]] у Маскве<ref name=башня/>. Знаменная група роты ганаровай варты ўдзельнічала ў [[ВВаенныя парады на Краснай плошчы ў 2020 годзе|парадзе 24 чэрвеня 2020 года]] на Краснай плошчы, прымеркаваным да 75-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Салдаты ўскладаюць вянок]] Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры складаецца з 180 вайскоўцаў, якія на ўрачыстых мерапрыемствах дэманструюць пад музыку сінхронныя страявыя прыёмы са зброяй<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=Фестиваль «Спасская башня»|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Зброя, з якой выконваюцца ўсе страявыя прыёмы — гэта карабіны [[самазарадны карабін Сіманава|СКС]]<ref name=Данилов/> і афіцэрскія шаблі. Хоць дадзеныя карабіны не выкарыстоўваюцца ў сучаснай беларускай арміі, яны засталіся на ўзбраенні роты ганаровай варты з дэкаратыўнай функцыяй ў якасці даніны традыцыі<ref name=":1"/>. Па словах намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння (ганаровай варты) па ідэалагічнай працы капітана Дзмітрыя Смірнова, у падраздзяленні ёсць трэніровачныя і парадныя карабіны<ref name=Зелёнко/>. Рота ганаровай варты таксама дзеліцца на спецыяльныя разлікі<ref name=Данилов/>: * ''знаменная група'' — выносіць сцяг на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''разлікі венкавых'' — ускладаюць вянкі (адзін з разлікаў заўсёды падбіраецца з двайнят ці людзей з падобнымі тварамі)<ref name=Данилов/>; * ''раслікі «кастравых»'' — стаяць на варце ля Вечнага агню; * ''«каробка»'' — стулены строй для праходжання ўрачыстым маршам; * ''«эскорт»'' — група салдат, якія ўдзельнічаюць у пахавальных працэсіях. Роту ганаровай варты на ўсіх значных выступах суправаджае '''аркестр ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, які валодае багатым рэпертуарам і выконваючы не толькі цырыманіяльную музыку і гімны краін, але і творы ваенна-патрыятычнай тэматыкі і лепшыя ўзоры сусветнай музыкі<ref name=Держанович/>. Аркестр неаднаразова ўдзельнічаў у ваенна-музычным фестывалі «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я і 2-я роты і аркестр ганаровай варты ўдастоены спецыяльнай прэміі Прэзідэнта дзеячам культуры і мастацтва з фармулёўкай «''за значныя дасягненні ў патрыятычным выхаванні моладзі, актыўны ўдзел у грамадска-палітычных і культурных мерапрыемствах''»<ref name=Держанович/>. == Асабовы склад == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Лінейны падчас Парада Перамогі 2015 года пры праходжанні музыкантаў аркестра ВПС ЗША]] Кандыдаты на месца ў роце ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры павінны мець рост не менш за 185 см, валодаць прыемнай знешнасцю і добрым целаскладам, найвышэйшым узроўнем здароўя, высокім узроўнем адукацыі і высокімі маральна-дзелавымі якасцямі<ref name=milby/> (у тым ліку не мець шкодных звычак)<ref name=МИР/>. Першасным патрабаваннем з’яўляецца менавіта рост<ref name=belarmy/> ад 185 да 195 см<ref name=minsknews/>, хоць у адным з узводаў служылі асобы ростам ад 183 да 185 см. Станам на 2012 год у роту ганаровай варты дапускаліся асобы з лёгкім скаліёзам і слабым зрокам (без ачкоў), але большую частку вайскоўцаў складалі асобы з першай групай здароўя<ref name=belarmy/>. Перавага аддаецца асобам са славянскай знешнасцю і правільнымі рысамі твару<ref name=Данилов/>. У кандыдатаў не павінна быць шнараў<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуіровак на тварах і адкрытых участках шыі, але дапушчальна наяўнасць малюнкаў на далонях або пальцах (татуіроўкі там хаваюць белыя пальчаткі, якія вайскоўцы апранаюць падчас урачыстых мерапрыемстваў)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. Па словах палкоўніка Мінскай ваеннай камендатуры Анатоля Грыцава, патрабаванні да кандыдатаў у роту ганаровай варты нават больш жорсткія, чым да кандыдатаў у [[Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь)|сілы спецыяльных аперацый]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: усё гэта звязана з тым, што кожны салдат ганаровай варты павінен вытрымліваць інтэнсіўныя заняткі на пляцы<ref name=":1"/>. Патрабаванні да байцоў РПК унутраных войск МУС РБ з’яўляюцца такімі ж жорсткімі, як і ў РПК Мінскай камендатуры: з 300 кандыдатаў камандаванне адбірае ў найлепшым выпадку 20-30 чалавек, часам заплюшчваючы вочы на недахоп росту пры наяўнасці шчырага жадання ў кандыдата служыць<ref name=Ружечка_Титов/>. Усе кандыдаты праходзяць спачатку медыцынскі агляд у медустановах па месцы жыхарства, а затым больш глыбокі медагляд у [[432-гі Галоўны ваенны клінічны медыцынскі цэнтр|432-м галоўным ваенным клінічным медыцынскім цэнтры Узброеных Сіл РБ]]<ref name=Данилов/>. Афіцэры з мэтай падрабязнага азнаямлення з кандыдатамі выязджаюць у рэгіёны, дзе маюць зносіны з мясцовымі ўладамі і супрацоўнікамі міліцыі, а таксама бацькамі кандыдатаў, школьнымі настаўнікамі і калегамі па працы<ref name=milby/>. Гутарка праводзіцца па-за залежнасці ад намінальных даных прызыўніка<ref name=":1"/>: біяграфія кожнага кандыдата павінна быць абсалютна ідэальнай<ref name=Кукса/>. Усе адабраныя кандыдаты накіроўваюцца на службу ў батальён Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=milby/> (так званы «каранцін»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а ўжо адтуль лепшых адбіраюць у ганаровую варту<ref name=milby/>. Асобы, якія не прайшлі адбор у ганаровую варту, звычайна адпраўляюцца ў роту каравульнай службы (на гаўптвахце) або патрульную роту (патруляванне па горадзе, ажыццяўленне салютаў на гарадскіх святах) пры Мінскай ваеннай камендатуры<ref name=belarmy/>. Асабовы склад роты камплектуецца выхадцамі з усіх рэгіёнаў рэспублікі. У ёй праходзілі службу ў розны час асобы з сярэдняй спецыяльнай і вышэйшай адукацыяй, сярод іх было нямала спартсменаў-разраднікаў і майстроў спорту<ref name=Данилов/>. Салдаты, якія звальняюцца з роты ганаровай варты, могуць у далейшым працягнуць службу ў любых сілавых структурах<ref name=Кукса/> — у тым ліку рэспубліканскім МУС, МНС або ўпраўленні аховы пасольстваў<ref name=":1"/>. Некаторым салдатам даюцца спецыяльныя рэкамендацыі камандзіра вайсковай часці і камандзіра роты ганаровай варты, якія дазваляюць паступіць у сярэднюю або вышэйшую спецыяльную навучальную ўстанову па-за конкурсам (пры наяўнасці мінімальнага бала на выпускным экзамене і бала ў атэстаце не ніжэй за 7)<ref name=Беларусь1/>. У дзень, калі салдат праводзяць у запас, па традыцыі ўвесь асабовы склад роты праходзіць урачыстым маршам перад дэмабілізаванымі, што выклікае ў іх моцныя эмоцыі. Штогод у дзень свята роты ганаровай варты да КПП прыходзяць былыя салдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Салдат роты ганаровай варты ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]]]] Парадная форма была распрацавана так, каб максімальна блізка адпавядаць па афармленні параднай форме УС Рэспублікі Беларусь<ref name=milby/>. У цяперашні час у кожнага байца ёсць свой парадны мундзір, пашыты ў Доме ваеннага адзення, і вырабленыя ўручную боты са скарочанай халявай, драўлянымі калкамі замест цвікоў і металічнымі набіванкамі для чаканкі кроку на абцас. Парадны касцюм салдата пасля яго звальнення ў запас не можа паўторна выкарыстоўвацца, таму ўтылізуецца, а для прызыўніка-зменшчыка шыюць новы<ref name=":1"/>. Байцы штодня самастойна сціраюць і выгладжваюць форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=Министерство внутренних дел Республики Беларусь|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; таксама ў абавязковым парадку яны гладзяць усе сцягі і сцягі перад кожным мерапрыемствам<ref name=Данилов/>. Парадная шынель на парадак цяжэй, чым трэніровачная форма, таму гэтую шынель апранаюць толькі на генеральных рэпетыцыях і на саміх выступах<ref name=МИР/>. == Падрыхтоўка == === Страявая === Каля 90% заняткаў у праграме падрыхтоўкі складае страявая падрыхтоўка. Салдаты роты рэгулярна падвяргаюцца сур’ёзным нагрузкам і праводзяць інтэнсіўныя трэніроўкі ў любую пару года і любое надвор’е, сістэматычна паўтараючы руху і завучваючы іх да аўтаматызму<ref name=Зелёнко/>. Стандартныя элементы кожнага пляц-параду, якія адпрацоўваюцца РГК пры падрыхтоўцы да ўрачыстых мерапрыемстваў і ўваходзяць у кожную праграму выступленняў — так званыя «даміно», «расчоска» і «кветка»<ref name=Ружечка_Титов/>. Па ўспамінах аднаго з вайскоўцаў, датаваных 2012 годам, трэніроўкі ў звычайныя дні доўжыліся 4 гадзіны, а пры падрыхтоўцы да параду — да 6-7 гадзін<ref name=belarmy/>. Па даных на 2020 год, у звычайныя дні трэніроўкі па страявой падрыхтоўцы доўжыліся па 6 гадзін у дзень, напярэдадні святаў — па 8 гадзін у дзень па-за залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=СТВ|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Паколькі салдаты пераносяць вялікія фізічныя нагрузкі, ім належыць больш багаты штодзённы рацыён, чым звычайным армейскім байцам<ref name=Кукса/>. Кожны з навабранцаў пачынае службу з адточвання страявога кроку, адлічваючы ўслых рытм і выцягваючы шкарпэтку, а афіцэры і сяржанты ўважліва сочаць за кожным крокам маладых салдат. Звычайна прызыўніку патрабуецца не менш за месяц штодзённых заняткаў, каб стаць паўнавартасным салдатам роты ганаровай варты<ref name=":1"/>. Для карэкціроўкі паставы салдаты выкарыстоўваюць спачатку драўляныя т-вобразныя прыстасаванні<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а ў далейшым і карабіны, якія нясуць на некаторых трэніроўках за сваімі спінамі паралельна зямлі<ref name=Данилов/>. Па сведчаннях аднаго з байцоў за 2012 год, сяржанты падтрымлівалі жорсткую дысцыпліну, караючы вайскоўцаў за дробныя правіннасці, калі тыя стаялі без справы: фактычна па казарме можна было перасоўвацца толькі бегам. За няправільныя і няўзгодненыя дзеянні на занятках вынікала маментальнае пакаранне (напрыклад, адцісканне, прысяданне або бег па кругах), якое распаўсюджвалася на ўсіх салдат<ref name=belarmy/>. Фактычна з-за найменшага недахопу, дапушчанага пры адпрацоўцы элемента, заняткі на пляцы могуць расцягвацца нават на некалькі гадзін<ref name=Ружечка_Титов/>. Кожны з карабінаў, якія выкарыстоўваюцца байцамі для выканання страявых прыёмаў, важыць па 4 кг, але часам яго абцяжарваюць за кошт начэпленых на яго дыскаў для штангі, каб развіць цягавітасць. Пры падрыхтоўцы да пляц-канцэрту даводзіцца мяняць або аддаваць у рамонт ад 30 да 50 карабінаў, у якіх можа зламацца штык-нож ці трэсне драўлянае ложа. Пры няправільнай адпрацоўцы прыёму існуе рызыка сур’ёзна параніцца штык-нажом, таму вопытныя вайскоўцы трэніруюцца з дня ў дзень нароўні з навабранцамі. Па асобнай праграме займаецца знаменная група, якая выносіць сцяг і сцяг на ўрачыстых мерапрыемствах. Самымі падрыхтаванымі байцамі, якія валодаюць у дасканаласці страявымі прыёмамі, з’яўляюцца прадстаўнікі груп «лінейных» і «венкавых»<ref name=Зелёнко/>. Вопытныя байцы могуць выконваць практыкаванне адразу з двума карабінамі<ref name=Данилов/>або здзейсніць 150 абаротаў запар аднаго карабіна<ref name=Кукса/>. === Баявая і фізічная === Баявая падрыхтоўка ўключае стральбу з карабінаў на палігоне і кіданне баявых гранат<ref name=Зелёнко/>. Фізічнай падрыхтоўцы таксама надаецца вялікая ўвага<ref name=belarmy/>: на трэніроўках асабісты склад заўсёды займаецца з адмысловымі ўцяжарвальнікам для ног, умацоўваючы такім чынам мышцы<ref name=Зелёнко/> — маса ўцяжарвальнікаў складае ад 2,5 да 5 кг<ref name=Кукса/>. Байцы адпрацоўваюць страявыя прыёмы з уцяжаранымі карабінамі, не забываючы пры гэтым працаваць над расцяжкай і каардынацыяй<ref name=Зелёнко/>. Для адпрацоўкі рухаў страявым крокам выкарыстоўваюцца таксама ўцяжарвальнікам для рук<ref name=Держанович/>. Байцы павінны ўмець падымаць нагу, утвараючы кут на 90 градусаў: у прыватнасці, гэта патрабуецца ад тых, хто ўскладае вянкі<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. Пры гэтым амаль кожны салдат роты ганаровай варты з лёгкасцю можа сесці на шпагат<ref name=milby/>. Байцы знамянной групы на трэніроўках нясуць не толькі шашкі, але і 20-кілаграмовы грыф штангі. Прадстаўнікі груп вянковых на трэніроўках замест звычайных вянкоў масай 15-20 кг нясуць жалезны каркас у два разы цяжэй: вядома, што аднойчы байцы падчас шэсця ад Кастрычніцкай плошчы неслі вянок масай 30 кг на працягу дыстанцыі ў паўкіламетра<ref name=Зелёнко/>. Усе байцы роты ганаровай варты павінны валодаць высокім узроўнем вынослівасці, паколькі ім даводзіцца знаходзіцца ў нерухомым стане гадзінамі (з улікам таго, што некаторыя мерапрыемствы могуць пачынацца з велізарным спазненнем — аж да 8 гадзін). У той жа час салдаты навучаны непрыкметна падаваць сігнал аб дрэнным самаадчуванні камандзіру або калегам, каб тыя змянілі якога-небудзь байца, а афіцэры трымаюць глядзельны кантакт з падначаленымі, каб быць у курсе сітуацыі<ref name=Зелёнко/>. === Удзел у мерапрыемствах === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Адпрацоўка прыёмаў са зброяй на рэпетыцыі парада да Дня Незалежнасці, 2019 год]] Для кожнага наступнага мерапрыемства рота ганаровай варты заўсёды рыхтуе новую праграму<ref name=МИР/>. Найвышэйшым гонарам для салдата любой ганаровай варты з’яўляецца ўдзел у пляц-парадзе з нагоды Дня Незалежнасці: у ім удзельнічаюць да 160 вайскоўцаў з Узброеных Сіл, памежных войскаў і ўнутраных войскаў (ад апошніх звычайна дэлегуюцца 45 чалавек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Працэс падрыхтоўкі да свята пачынаецца за 4 месяцы, у лютым — спачатку салдаты штодня займаюцца па 4-5 гадзін страявой падрыхтоўкай, навострываючы пабудову ў «каробку» і адпрацоўваючы стандартныя прыёмы «на варту» і «на плячо». Далей яны займаюцца адпрацоўкай зладжанасці і праводзяць сумесныя рэпетыцыі з іншымі ротамі ганаровай варты. Напярэдадеі парада рацыён салдата ўзрастае, паколькі кожны з салдат павінен быць падрыхтаваны да стрэсу і вялікім перагрузкам, іспытываемым падчас мерапрыемстваў<ref name=":1"/>. Некаторыя навацыі адпавядаюць прадстаўнікамі ўсіх трох існуючых рот ганаровай варты<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналагічную падрыхтоўку салдаты вядуць і да мерапрыемстваў з нагоды Дня Перамогі<ref name=Беларусь1/>. ==Камандзіры == Вядомыя імёны наступных камандзіраў: * старшы лейтэнант Канстанцін Вітальевіч Чарнецкі<ref name=milby/> (май 1995 — люты 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * Аляксандр Анатольевіч Пагуляйла (люты 1999 — люты 2002)<ref name=":1"/> * Мікалай Аляксандравіч Кураш (люты 2002 — люты 2004) < ref name=": 1"/> * Дзмітрый Віктаравіч Карповіч (люты 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капітан Павел Васільевіч Гур’янаў<ref name=Данилов>{{артыкул|спасылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|аўтар=Андрей Данилов|выданне=Во славу Родины|тып=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|чысло=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (з мая 2009<ref name=":1"/>) * старшы лейтэнант Канстанцін Пруднікаў (камандзір зводнай роты, 2016) <ref name=Кукса/> * Уладзіслаў Валер’евіч Шапялевіч (камандзір зводнай роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> і 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капітан Кірыл Ігаравіч Карчынскі<ref name=башня/> (камандзір 1-й роты ганаровай варты, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=Мир 24|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерэя == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]] на Мінскай [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]] ў 2012 годзе Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Уладзімір Пуцін і [[Аляксандр Лукашэнка]] праводзяць агляд ганаровай варты ў аэрапорце Мінска ў 2012 годзе Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Прэзідэнт Азербайджана [[Ільхам Аліеў]] праводзіць агляд ганаровай варты на шляху ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палац Незалежнасці]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Ганаровая варта сустракае міністра абароны Расіі [[Сяргей Шайгу|Сяргея Шайгу]] у штабе Міністэрства абароны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Міністэрства абароны Індыі|Міністр абароны Індыі]] [[Маліпудзі Мангапаці Палам Раджу]] праводзіць агляд ганаровай варты ў кастрычніку 2009 года </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]][[Катэгорыя:Ганаровая варта]] btdpo07upoyw1vsh3r3zpu8mkv1invd