Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk Ангорскі кот 0 1313 5155799 4828789 2026-06-19T05:40:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155799 wikitext text/x-wiki {{Парода кошак |name=Ангорскі кот |image=Odd-eyed_Turkish_Angora_cat_-_20080830.jpg |image_caption=Ангорскі кот |country = {{сцягафікацыя|Турцыя}} |year = 1973 |fifecategory = II - semi-longhair |fifenum = TUA |fifestd = http://www1.fifeweb.org/dnld/std/TUA.pdf |fifecategory2 = |fifenum2 = |fifestd2 = |wcfcategory = 2 - Semi-Longhair |wcfnum = TUA |wcfstd = http://www.wcf-online.de/WCF-EN/standard/semi-longhair/tuerkischangora.html |wcfcategory2 = |wcfnum2 = |wcfstd2 = |cfacategory = |cfanum = |cfastd = |cfacategory2 = |cfanum2 = |cfastd2 = |category = |commons = Turkish Angora }} '''Ангорскі кот''', або '''турэцкая ангора''' — парода хатніх напаўдаўгапоўсных [[кот свойскі|катоў]]. Атрымана ў [[Турцыя|Турцыі]], а назву атрымала дзякуючы гораду Ангоры (цяпер гэта [[Анкара]]). == Гісторыя == Турэцкія ангоры — нашчадкі прыручанага [[Лясны кот|дзікага афрыканскага ката]] (Felis silvestris lybica). З Усходняй Анатоліі, якая была на тэрыторыі сучаснай Турцыі, прыручаныя караткашэрсныя каты былі прывезены ў [[Егіпет]], дзе адбылося далейшае [[адамашненне]]. У гэтым рэгіёне адбылася [[мутацыя]] гена, які адказвае за даўжыню воўны, пасля чаго з’явіліся першыя даўгашэрсныя каты. Даўгашэрсныя каты былі завезены ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] і [[Францыя|Францыю]] з Візантыйскай Анкіры (сучасная Анкара), Сярэдняй Азіі, [[Персія|Персіі]] і Расіі ў канцы [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]]. Ёсць звесткі, што яны з’явіліся ў Еўропе ўжо ў [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзі]] ў перыяд [[Крыжовыя паходы|Крыжовых паходаў]]. Турэцкая ангора была прызнана самастойнай пародай у Еўропе ў пачатку XVII-га стагоддзя. У [[1917|1917 годзе]] ўрад Турцыі ў супрацоўніцтве з заапаркам Анкары распачаў праграму гадоўлі, каб захаваць нацыянальнае багацце — цалкам белую турэцкую ангору<ref name=":0">[http://www.cfainc.org/breeds/profiles/articles/turkish-angora01.html Breed Article: Turkish Angora] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070203181921/http://cfainc.org/breeds/profiles/articles/turkish-angora01.html |date=3 лютага 2007 }}</ref>. Гэтая праграма дзейнічае і сёння. У заапарку асабліва цэняцца цалкам белыя ангорскія каты з вачыма рознага колеру, у якіх адно вока блакітнае, а другое — жоўтае<ref name=":1">[http://www.petplace.com/cats/choosing-a-turkish-angora/page1.aspx Choosing a Turkish Angora] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150110153759/http://www.petplace.com/cats/choosing-a-turkish-angora/page1.aspx |date=10 студзеня 2015 }}</ref>. Турэцкія ангоры былі афіцыйна зарэгістраваныя ў [[1973]] годзе CFA. Аднак да [[1978]] года рэгістраваліся толькі цалкам белыя ангоры. На сённяшні дзень ангорскі кот прызнаны міжнароднымі [[Феліналогія|феліналагічнымі]] арганізацыямі, уключаючы [[Міжнародная федэрацыя катоў|Міжнародную федэрацыю катоў]] (FIFe). == Знешні выгляд == Поўсць напаўдоўгая, вакол галавы — даўжэйшая проці поўсці на целе і ўтварае каўнер. На хвасце гэтаксама поўсць доўгая, сам хвост — доўгі і шырокі, павужаецца ад пачатка да канца. Поўсць часцей за ўсё белая (гэткіх прыгажунь разводзяць у Еўропе). Аднак у Амерыцы эксперыментуюць з рознымі колерамі поўсці. Галава кароткая, шырокая, дадолу звужаецца і з-за гэтага нагадвае трохкутнік. Падбародак моцны, мыска сярэдняй даўжыні, дастаткова вузкая, плаўна акрэсленая<ref name=":1" />. Профіль з вельмі лёгкім пераходам, міндалепадобнымі, злёгку коса пастаўленымі вачыма. Вялікія адкрытыя вушу, якія завостраныя, высокія і даволі блізка адзін да аднаго. Вытанчаная шыя. Падоўжанае гнуткае цела. Высокія сухія канечнасці з невялікімі, амаль авальнымі лапкамі. Хвост доўгі, завастраецца, апушаны ў форме страусавага пяра. Могуць быць плямкі. Для катоў чорнага колеру характэрна рудаватае адценне і шэры падшэрстак у вобласці жывата. == Нораў == Ангорскія каты моцна любяць сваіх гаспадароў, часта лашчуцца да іх. Нораў у іх крыху флегматычны. Каты гэтай пароды інтэлектуальныя і вельмі дапытлівыя, звычайна вядуць актыўны лад жыцця. Яны заўсёды імкнуцца быць у цэнтры ўвагі, часта ўносяць свой «уклад» у гутарку людзей. Лёгка могуць навучыцца адкрываць дзверы або ўключаць святло<ref name=":0" />. Турэцкія ангоры звычайна не любяць заставацца надоўга ў адзіноце, затое з чалавекам могуць гуляць гадзінамі. Вельмі прыхілістыя, аддаюць перавагу аднаму гаспадару, любяць прыносіць яму прадметы. Маюць своеасаблівую манеру мовы, часта змяняюць звыклае чалавеку мяўканне на вантробныя гукі, падобныя да варкатання. == Догляд == Догляд ангорскіх катоў прасцейшы за догляд персідскіх. Сярэдняя працягласць жыцця ангорскіх катоў 12-15 гадоў, пры добрым дагляданні яны могуць дажыць да 20 гадоў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{ВТ-ЭСБЕ|Ангорская кошка}} * [https://web.archive.org/web/20040417124506/http://www.acfacat.com/breeds/standards/turkishangorastd.html Стандарт ACFA] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20040606153535/http://www.cfainc.org/breeds/profiles/turkish-angora.html Стандарт CFA] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20040417161056/http://www.cca-afc.com/turkishd.html Стандарт CCA] {{ref-en}} * [http://www.koshkidoma.ru/articles/tureczkaya-angora-ostrouxij-komochek-shersti/ Турецкая Ангора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307101535/https://koshkidoma.ru/articles/tureczkaya-angora-ostrouxij-komochek-shersti/ |date=7 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}} * [http://www.zooprice.ru/articles/detail.php?ID=448448 Турецкая ангорская кошка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121101191833/http://www.zooprice.ru/articles/detail.php?ID=448448 |date=1 лістапада 2012 }} {{ref-ru}} {{пароды котак (FIFe)}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пароды катоў]] md3zmeuw35ou3dwuq3aoqgysi58dold Заграб 0 3183 5155879 4846273 2026-06-19T08:51:05Z EUPBR 142515 5155879 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Заграб |арыгінальная назва = {{lang-hr|Zagreb}} |краіна = Харватыя |герб = Coat of arms of Zagreb.svg |сцяг = Flag of Zagreb.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = Zagreb_(29255640143).jpg | photo2a = Crkva sv. Marka, Zagreb.jpg | photo2b = National and University Library in Zagreb.jpg | photo3a = Umj-paviljon 01.jpg | photo3b = Hnk.jpg | photo5a = 2011-08-18 18-31-41 Croatia Zagreb Cathedral Square 6vl.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 275 }} |lat_deg= 45|lat_min= 48|lat_sec= |lon_deg= 15|lon_min= 57|lon_sec= |CoordAddon =type:city(779145) |CoordScale = |памер карты краіны = 200 |плошча = 640 |выгляд вышыні = вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП = 104—1035 |насельніцтва = 784 900 |год перапісу = 2007 |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = (+385)01 |аўтамабільны код = ZG |катэгорыя ў Commons = Zagreb |сайт = http://www.zagreb.hr/ |мова сайта = hr |мова сайта 2 = en }} '''За́граб''' ({{lang-hr|Zagreb}} {{IPA|[ˈzâːɡrɛb]}}) — сталіца і самы вялікі горад [[Харватыя|Харватыі]]. Насельніцтва — 784.900 чалавек (2007), плошча — 641,29 км². Горад размешчаны на [[Сава (рака)|рацэ Сава]], прытоку [[Дунай|Дуная]], на вышыні 104 метраў над узроўнем мора (найніжэйшая кропка) побач з горным масівам Мядзведніца. Горад Заграб з прыгарадамі мае статус асобнай жупаніі ў складзе Харватыі, кіраўніцтва горадам ажыццяўляе мэр, які выбіраецца гарадской асамблеяй. 31 мая 2009 года мэрам горада на чацвёрты тэрмін (трэці запар) быў абраны Мілан Бандзіч. == Клімат == Сярэдняя гадавая [[тэмпература паветра]] ў горадзе 11,4&nbsp;°C, сярэдняя [[тэмпература паветра]] ў [[студзень|студзені]] −0.1&nbsp;°C, а сярэднія тэмпература ў [[ліпень|ліпені]] складае 20,7&nbsp;°C. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; text-align: right;" ! style="background: #BBDDFF; text-align: right;" | Месяц ! style="background: #BBDDFF;" | 1 ! style="background: #BBDDFF;" | 2 ! style="background: #BBDDFF;" | 3 ! style="background: #BBDDFF;" | 4 ! style="background: #BBDDFF;" | 5 ! style="background: #BBDDFF;" | 6 ! style="background: #BBDDFF;" | 7 ! style="background: #BBDDFF;" | 8 ! style="background: #BBDDFF;" | 9 ! style="background: #BBDDFF;" | 10 ! style="background: #BBDDFF;" | 11 ! style="background: #BBDDFF;" | 12 ! style="background: #BBDDFF;" | Гадавая |- ! style="background: #BBDDFF; text-align: right;" |Сяр. макс. t (°C) | style="background: #FFFFCC;" | −0,1 | style="background: #FFFFCC;" | 6,1 | style="background: #FFFF99;" | 10,9 | style="background: #FFCC66;" | 15,7 | style="background: #FFCC66;" | 19,1 | style="background: #FFA500;" | 20,7 | style="background: #FFA500;" | 20,0 | style="background: #FFA500;" | 23,3 | style="background: #FFCC66;" | 16,0 | style="background: #FFFF99;" | 10,8 | style="background: #FFFFCC;" | 5,6 | style="background: #FFFFCC;" | 1,3 | style="background: #BBDDFF;" | '''11,4''' |- ! style="background: #BBDDFF; text-align: right;" | Сяр. колькасць<br />ападкаў (мм) | style="background: #6495ED;" | 63,7 | style="background: #B0E0E6;" | 47,6 | style="background: #87CEEB;" | 51,3 | style="background: #6495ED;" | 63,5 | style="background: #3A75C4;" | 77 | style="background: #003399; color:#FFF;" | 96,6 | style="background: #2A52BE; color:#FFF;" | 81,5 | style="background: #2A52BE; color:#FFF;" | 89,9 | style="background: #2A52BE; color:#FFF;" | 86,5 | style="background: #3A75C4;" | 74,1 | style="background: #2A52BE; color:#FFF;" | 82 | style="background: #6495ED;" | 63,7 | style="background: #BBDDFF;" | '''844''' |- |} Штогод, у агульным выпадае прыкладна каля 844 мм [[ападкі|ападкаў]]. На працягу ўсяго года дзьмуць, як правіла, слабыя вятры з паўночнага-ўсходу і паўднёвага-захаду. == Гісторыя == [[Файл:CroatiaGradZagreb.png|thumb|злева|200px|Заграб на карце Харватыі]] Самым старым паселішчам, размешчаным недалёка ад сучаснага Заграба, было рымскае паселішча Андаўтонія, якое існавала паміж I і V стагоддзямі нашай эры<ref>[https://web.archive.org/web/20081207040340/http://www.andautonia.com/eng/english.html «The Roman town of Andautonia»]. Andautonia Archaeological Park.</ref>. Першае зарэгістраванае з’яўленне назвы Заграб датуецца 1094 годам, калі горад існаваў як два розных паселішча: меншы, усходні [[Каптол]], населенае ў асноўным духавенствам, і большы, заходні [[Градзец]], населены ў асноўным рамеснікамі і гандлярамі. Градзец і Каптол аб’ядналіся толькі ў 1851 годзе, дзякуючы намаганням [[Ёсіп Елачыч|Ёсіпа Елачыча]]. Менавіта ў гонар гэтага выбітнага харвацкага дзяржаўнага дзеяча і названа галоўная плошча Заграба — [[плошча Ёсіпа Елачыча]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305010027/http://www.hrt.hr/arhiv/ndd/10listopad/1016%20Jelacic.html «Ban Josip Jelačić»]. Croatian Radiotelevision.</ref>. У перыяд існавання [[Сацыялістычная Федэрацыйная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]], Заграб заставаўся важным эканамічным цэнтрам краіны, і быў другім паводле велічыні горадам краіны. Пасля таго, як Харватыя абвясціла незалежнасць ад Югаславіі, Заграб быў абраны ў якасці сталіцы новаўтворанай краіны<ref>[http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1991_06_31_875.html «Deklaraciju o proglašenju suverene i samostalne Republike Hrvatske»]. narodne-novine.nn.hr.</ref>. === Старажытны Заграб === Гісторыя Заграба датуецца яшчэ 1094 годам, калі венгерскі кароль [[Ладзіслаў I Святы|Ладзіслаў]], вяртаючыся з паходу супраць Харватыі, заснаваў епіскапства. Нароўні з новым біскупскім паселішчам, якое атрымала назву Каптол, на суседнім узгорку паўстала ўмацаванае паселішча Градзец. Мяжой паміж населенымі пунктамі з’яўляўся ручай Медвешчак. На сёння раёны, якія месцяцца на месцы гэтых былых паселішчаў, з’яўляюцца аднымі з найбольш добра захавалых гарадскіх ядраў у Харватыі. Абодва паселішчы зведалі [[татары|татарскі]] напад у 1242 годзе. У знак удзячнасці за прадстаўлены прытулак падчас татарскай навалы харвацкі і венгерскі кароль [[Бела IV]] надзяліў Градзец залатой булай, якая надае грамадзянам гарадоў правы аўтаноміі, у тым ліку правы на заснаванне сваёй уласнай судовай сістэмы. === Ад 16 да 18 стагоддзяў === [[Файл:Kaptol s katedralom 1686.jpg|thumb|злева|250px|Каптол у 1686 годзе]] Не зважаючы на тое, што існавалі шматлікія як эканамічныя, гэтак і па палітычных сувязі паміж епархіяй Каптолу і вольным горадам Градзец, яны не былі вядомыя як адзіны інтэграваны горад, нават калі Градзец стаў палітычным цэнтрам Харватыі, [[Славонія|Славоніі]] і [[Далмацыя|Далмацыі]]. Места было абрана ў якасці рэзідэнцыі [[Нікала Франкапан|Нікалы Франкапана]], [[бан]]а Харватыі і Славоніі, ў 1621 годзе. Па запрашэнні харвацкага парламента [[езуіты]] прыехалі ў Заграб і пабудавалі першую гімназію, [[царква Святой Кацярыны (Заграб)|царкву Святой Кацярыны]] і кляштар. У 1669 годзе яны заснавалі акадэмію, дзе выкладалі [[філасофія|філасофію]], [[багаслоўе|тэалогію]] і закон. Гэтая акадэмія лічыцца папярэдніцай сучаснага [[Заграбскі ўніверсітэт|Заграбскага ўніверсітэта]]. На працягу XVII і XVIII стагоддзяў Заграб моцна пакутваў ад пажараў і [[чума|чумы]]. У 1776 годзе каралеўскае веча пераехала з [[Вараждзін]]а ў Заграб. А падчас панавання [[Іозеф II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Іозефа II]] Заграб стаў штаб-кватэрай агульнага камандвання Вараждзіна і [[Карлавац]]у<ref name="history">[https://web.archive.org/web/20070117124718/http://www.hrt.hr/arhiv/hrvati_u_svijetu/upoznajte_hrvatsku/03_glavni_grad_hrvatske/zagreb_eng.html «The city of Zagreb»]. Croatian Radiotelevision.</ref>. === 19 і 20 стагоддзі === У XIX стагоддзі Заграб стаў цэнтрам харвацкага нацыянальнага адраджэння і пабачыў узвядзенне важных культурных і гістарычных устаноў. У 1850 годзе Каптол і Градзец былі аб’яднаныя ў адзіны горад. Першым мерам стаў [[Янка Камаўф]]<ref name="history"/>. Першая чыгуначная лінія, якая злучыла Заграб з паселішчамі [[Зідані Мост]] і [[Сісак]], была адчынена ў 1862 годзе. У 1863 годзе ў горадзе быў адкрыты газавы завод. Вадаправод пачаў сваю працу ў Заграбе ў 1878 годзе. Пасля землетрасення ў 1880 годзе і да 1914 года горад працягнуў сваё развіццё. Першая конка з’явілася ў горадзе ў 1891 годзе. Будаўніцтва чыгуначных ліній дазволіла старым прыгарадам паступова зліцца ў Дольны Град, які характарызуецца будынкамі, якія пераважаюць у гарадох [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропы]]. Акрамя таго ў горадзе з’явіліся шмат вялікіх будынкаў, помнікаў і паркаў, а таксама мноства музеяў, тэатраў і кінатэатраў. Першая гарадская электрастанцыя была пабудавана ў 1907 годзе. З 1 студзеня 1877 года штодня з [[Вежа Лотршчак|Вежы Лотршчак]] страляе гармата, што адзначае надыход апоўдню. У першай палове XX стагоддзя адбылося значнае пашырэнне Заграба. Да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] горад пашырыўся новымі раёнамі [[Стара Пешчаніца]] на ўсходзе і [[Чрнаморац]] на захадзе. Пасля вайны, новыя працоўныя кварталы, як [[Трнье]], паўсталі паміж чыгункай і [[Сава (рака)|Савай]], у той час як будаўніцтва жылых раёнаў на пагорках паўднёвых схілаў [[Мядзведніца|Мядзведніцы]] было завершана паміж двума сусветнымі войнамі. У 1920-я гады насельніцтва Заграба павялічылася на 70 % — самы вялікі дэмаграфічны бум у гісторыі гораду. У 1926 годзе першая радыёстанцыя ў вобласці пачала сваю працу<ref name="history"/>. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1941-45 гг. Заграб стаў сталіцай [[Незалежная Дзяржава Харватыя|Незалежнай Дзяржавы Харватыя]], пры падтрымцы [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] і [[Італія|Італіі]]. Падчас гітлераўскай акупацыі цэнтр [[Рух Супраціўлення|Руху Супраціўлення]]. Ахвярамі рыжыму [[усташы|ўсташаў]] сталі тысячы людзей у горадзе і яго ваколіцах. Вызвалены [[8 мая]] [[1945]] года войскамі народна-вызваленчай арміі Югаславіі. === Сучаснасць === [[Файл:Zrtava fasizma.jpg|thumb|злева|250px|Плошча Ахвярам фашызму]] Вобласць паміж чыгункай і ракой Савай стала цэнтрам новага будаўнічага буму пасля Другой сусветнай вайны. У сярэдзіне 1950-х гадах пачалося будаўніцтва новых жылых раёнаў на поўдзень ад ракі, у выніку чаго горад быў павялічаны раёнам Новы Заграб, пад першапачатковай назвай Паўднёвы Заграб. На сёння Новы Заграб падзелены на дзве гарадскія акругі: Новы Заграб—Захад і Новы Заграб—Усход. Грузавы чыгуначны вузел і [[Міжнародны заграбскі аэрапорт]] былі пабудаваны на поўдзень ад ракі Савы. У 1987 годзе Заграб прымаў летнюю ўніверсіяду<ref name="history"/>. 25 чэрвеня 1991 года [[Харвацкі сабар|Сабар Харвацкай Рэспублікі]] абвясціў незалежнасць Харватыі, а Заграб стаў сталіцай незалежнай краіны. У 1991—1995 гадах падчас [[вайна Харватыі за незалежнасць|Харвацкай вайны за незалежнасць]] у горадзе назіраліся некаторыя спарадычныя баявыя дзеянні каля наваколляў казармаў югаслаўскага войска, аднак Заграб пазбег сур’ёзных пашкоджанняў. У маі 1995 года горад быў абстраляны сербскай рэактыўнай артылерыяй, у выніку чаго загінулі сем грамадзянскіх асоб. Апошнім часам Заграб добра звязаны з навакольнымі прадмесцямі [[Запрэшыч]], [[Самабар]], [[Дуга-Сяло]] і [[Веліка-Горыца]], у тым ліку дзякуючы [[заграбскі прыгарадны цягнік|заграбскаму прыгарадныму цягніку]]. == Насельніцтва == Па дадзеных перапіса насельніцтва ў 2001 г. у Заграбе пражывала 779 145 жыхароў. Сярэдні ўзрост насельніцтва складаў 39,7 гадоў. У адпаведнасці з структурай з 779 145 чалавек: 415153 жанчын і 363992 мужчын. Па дадзеных, большасць насельніцтва горада, з'яўляюцца носьбітамі [[харвацкая мова|харвацкай мовы]] (97,45 %). Затым, [[албанская мова|албанскай]] (0.40 %), [[славенская мова|славенскай]] (0.33 %), [[баснійская мова|баснійскай]] (0.31 %), [[сербская мова|сербскай]] (0,27 %), [[цыганская мова|цыганскай]] (0.18 %) і [[македонская мова|македонскай]] (0,15 %). У адпаведнасці з рэлігійнымі структурамі большасць насельніцтва складаюць хрысціяне, прадстаўнікі каталіцкай і праваслаўнай канфесій. З пратэстанцкіх хрысціянскіх канфесій вылучаюцца пяцідзесятнікі, адвентысты і баптысты. Значная частка насельніцтва адносіць сябе да атэістаў ці агностыкаў. Другой пасля хрысціянства рэлігіяй з'яўляецца [[іслам]]. == Адукацыя == [[Файл:Zageb_Croatian National Theater.jpg|thumb|250px|Заграбскі нацыянальны тэатр]] У Заграбе налічваецца 136 пачатковых школ і 100 сярэдніх школ, з якіх 31 ёсць гімназіямі. Акрамя таго, у Заграбе працуе 5 політэхнікумаў і 9 прыватных вышэйшых вучэбных устаноў. [[Заграбскі ўніверсітэт]] з'яўляецца другім найстарэйшым універсітэтам у Харватыі і адным з самых старых універсітэтаў у Еўропе, гэта значыць ён быў заснаваны ў 1669 годзе. Да 2009 года Заграбскі ўніверсітэт, скончыла больш за 200 тысяч студэнтаў, больш за 18 тысяч магістраў і дактароў [[філасофія|філасофіі]]. У 2018 годзе Заграбскі ўніверсітэт уваходзіў у спіс 1000 найлепшых універсітэтаў свету, колькасць студэнтаў скаладала 73465 чалавек<ref>[https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2018/world-ranking#!/page/0/length/25/name/zagreb/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats «World University Rankings 2018»]. The World University Rankings</ref>. У горадзе працуюць 22 інстытуты ў вобласці сацыяльных і натуральных навук. У Заграбе таксама знаходзіцца [[Харвацкая акадэмія навук і мастацтваў]], [[Заграбская абсерваторыя|астранамічная абсерваторыя]]. Таксама ў горадзе месцяцца два прыватныя ўніверсітэты, як [[Каталіцкі ўніверсітэт Харватыі]] і Міжнародны ўніверсітэт Лібертас. == Архітэктура == Гістарычнае ядро — раёны Каптол і Градзец, размешчаныя на ўзгорках (Верхні горад): рэшткі ўмацаванняў (13-18 стагоддзяў), [[Заграбскі сабор]] (13-19 стагоддзяў) і гатычная [[Царква Святога Марка (Заграб)|царква Святога Марка]] (14-19 стагоддзяў, у інтэр'еры работы скульптара І.Мештравіча), барочныя царква Святой Кацярыны (1620) і епіскапскі палац (каля 1730), у стылі класіцызму — палац Елачычаў (архітэктар Б.Фелбінгер). З другой паловы 19 стагоддзя на поўдні складваецца новы цэнтр з кварталамі, скверамі, параднымі пабудовамі з рысамі эклектывізму і неакласіцызму: [[Харвацкі нацыянальны тэатр]] (1894—1895), біржа (1923—1927), жылыя дамы ў стылі функцыялізму. З другой паловы 1940-х гадоў будаваліся грамадскія будынкі, новыя жылыя раёны, спартыўныя комплексы. == Музеі == * [[Музей горада Заграба]] * Музей мастацтваў і рамёстваў * Гарадская галерэя сучаснага мастацтва і Галерэя прымітывістаў * Археалагічны і этнаграфічны музей * [[Харвацкі гістарычны музей]] == Транспарт == Заграб знаходзіцца ў цэнтры разгалінаванай транспартнай сеткі. Буйныя сучасныя аўтамагістралі ідуць ад горада ў кірунку на ўсход, у бок [[Славонія|Славоніі]], [[Бялград]]а і [[Осіек]]а (A3); на паўночны ўсход, у бок Чакаўца, [[Вараждзін]]a і [[Венгрыя|Венгрыі]] (A4); на паўднёвы захад, у кірунку Карлаваца, [[Рыека]] і [[Спліт]]у (A1); на паўночны захад, у бок [[Славенія|Славеніі]] і [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] (A2); на захад, у кірунку Брэганы і [[Любляна|Любляны]] (A3). У напрамку [[Сісак]]а і Баня-Лукі на паўднёвы ўсход у цяперашні час будуецца аўтамагістраль (A11). Чыгунка звязвае Заграб з найбуйнейшымі гарадамі Харватыі і суседніх краін. У цэнтры горада размешчаны буйны аўтобусны і чыгуначны вакзалы. Аэрапорт Заграба знаходзіцца ў 17 кіламетрах ад горада. Прапускная здольнасць — 2 мільёны пасажыраў у 2007 годзе. Гарадскі транспарт прадстаўлены разгалінаванай сеткай [[Заграбскі трамвай|трамвайных]] і аўтобусных маршрутаў, а таксама [[фунікулёр]]най лініяй на Тамічавай вуліцы ў гістарычным цэнтры горада, якая злучае Верхні і Ніжні горад. Распрацаваны план будаўніцтва лёгкага метро. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == [[Файл:Slava Raskaj.jpg|thumb|Бюст [[Слава Рашкай|Славы Рашкай]] у Заграбе]] * [[Івана Брліч-Мажураніч]] (1974—1938) — дзіцячая [[пісьменніца]] * [[Іва Ёсіпавіч]] (нар. 1957) — палітычны дзеяч, прэзідэнт Харватыі ў 2010—2015 гг. * [[Уладзімір Мілайчыч]] (1918—1978) — [[археолаг]]. * [[Слава Рашкай]] (1877—1906) — харвацкая [[акварэліст]]ка. * [[Сідонія Рубіда]] (1819—1884) — [[Опера|оперная]] спявачка. * [[Аўгуст Цэсарац]] (1893—1941) — [[пісьменнік]], [[публіцыст]] і грамадскі дзеяч * [[Аўгуст Шэнаа]] (1838—1881) — [[празаік]], [[паэт]], літаратурны [[крытык]] і фельетаніст == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|||}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Жупаніі Харватыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Харватыі]] [[Катэгорыя:Сталіцы еўрапейскіх дзяржаў]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Заграб| ]] 8ecg4vf8av6ap8ccqb3z19pwb65vaas Мельбурн 0 3259 5155918 4926089 2026-06-19T10:29:03Z Autumndancer 168015 5155918 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мельбурн (значэнні)}} {{НП}} '''Ме́льбурн''' ({{lang-en|Melbourne}} /{{IPA|ˈmɛlbə(r)n}}/, мясцовае маўленне таксама [{{IPA|ˈmælbən, -bn̩}}]) — другі па велічыні горад у [[Аўстралія|Аўстраліі]], цэнтр [[Вікторыя (штат)|штата Вікторыя]], якая размясцілася вакол [[заліў Порт-Філіп|заліва Порт-Філіп]]. Колькасць насельніцтва з прыгарадамі складае каля 3,8 мільёна чалавек (па ацэнках на [[2007]])<ref name="2007pop">{{cite web | url = http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/3218.0Main%20Features32006-07?opendocument&tabname=Summary&prodno=3218.0&issue=2006-07&num=&view=#133428242927994956991334282429279950 | title = Regional Population Growth, Australia, 2006-07. | publisher = Australian Bureau of Statistics | accessdate = 2010-02-08 | lang = en }}</ref>. Горад лічыцца адным з асноўных камерцыйных, прамысловых і культурных цэнтраў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Мельбурн таксама часта завуць ''«спартыўнай і культурнай сталіцай»'' краіны, бо ў ім праходзяць шматлікія спартыўныя і культурныя падзеі ў жыцці [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref name="cgquote">{{cite web |url = http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/commonwealthgames/ |title = Commonwealth Games Melbourne 2006 |publisher = Australian Government. Culture and Recreation Portal |accessdate = 2010-02-08 |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/66WUsWPIM?url=http://australia.gov.au/about-australia/australian-story/commonwealth-games-2006 |archivedate = 29 сакавіка 2012 |url-status = dead }}</ref>. Горад знакаміты сваім спалучэннем [[Віктарыянская архітэктура|віктарыянскай]] і сучаснай [[Архітэктура|архітэктуры]], шматлікімі паркамі і садамі, шматаблічным і шматнацыянальным насельніцтвам. У [[1956]] годзе Мельбурн прымаў [[Летнія Алімпійскія гульні 1956|летнія Алімпійскія гульні]], а ў [[2006]] годзе — [[Гульні Садружнасці]]<ref name="cgquote" />. У [[1981]] годзе праходзіла сустрэча кіраўнікоў дзяржаў [[Садружнасць нацый|Брытанскай Садружнасці нацый]], а ў 2006 годзе — саміт [[Вялікая індустрыяльная дваццатка|G20]], у якім прынялі ўдзел кіраўнікі дзевятнаццаці найбольш развітых краін. Мельбурн быў заснаваны вольнымі пасяленцамі ў [[1835]] годзе як сельскагаспадарчае паселішча на беразе ракі [[Яра|Яры]] (гэта адбылося праз 47 гадоў пасля з’яўлення першага еўрапейскага паселішча ў [[Аўстралія|Аўстраліі]])<ref name="settlement">{{cite web |last = City of Melbourne. |url = http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=52&pg=703 |title = Settlement – foundation and surveying. |publisher = City of Melbourne |accessdate = 2010-02-08 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090116054250/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=52&pg=703 |archivedate = 16 студзеня 2009 |url-status = dead }}</ref>. Дзякуючы [[Залатая ліхаманка ў Вікторыі|залатой ліхаманцы]] ў [[Вікторыя (штат)|Вікторыі]] горад хутка ператварыўся ў [[Метраполія, цэнтр агламерацыі|метраполію]] і стаў да [[1865]] года самым буйным і найважнейшым горадам [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref name="largeby1865">{{cite web | last = Fassa | first = James Jupp. | url = http://www.atse.org.au/index.php?sectionid=289 | title = The Snowy Mountains Scheme and Multicultural Australia. | publisher = Australian Academy of Technological Sciences and Engineering. | accessdate = 2010-02-08 | lang = en }}</ref>. Але ўжо напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] ён саступіў пальму першынства [[Сідней|Сіднею]]<ref name="overtake">{{cite web | last = Lee | first = Robert. | url = http://www.environment.gov.au/heritage/ahc/publications/commission/books/linking-a-nation/chapter-6.html | title = Linking a Nation: Australia's Transport and Communications 1788 - 1970. | publisher = Australian Government. Australian Heritage Council. | accessdate = 2010-02-08 | lang = en }}</ref>. У перыяд з [[1901]] года, калі была ўтворана [[Аўстралія|Федэрацыя Аўстраліі]], і да [[1927]] года, калі сталіцай дзяржавы стаў горад [[Канбера]], у Мельбурне размяшчаліся аўстралійскія ўрадавыя ўстановы<ref name="capital_city">{{cite web |last = Otto |first = Kristin. |url = http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_4332.html |title = When Melbourne was Australia’s capital city. |publisher = The University of Melbourne/ |accessdate = 2010-02-08 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070626135624/http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_4332.html |archivedate = 26 чэрвеня 2007 |url-status = dead }}</ref>. == Адукацыя і культура == [[Файл:Federation Square (SBS Building).jpg|thumb|200px|Комплекс будынкаў на плошчы Федэрацыі — выдатны прыклад сучаснай архітэктуры]] [[Файл:Melbourne Princess Theatre Feb 2013.jpg|left|thumb|200px|Будынак тэатра Прынцэс-Сіэтэ]] Мельбурн — культурная і спартыўная сталіца [[Аўстралія|Аўстраліі]]. У горадзе праводзіцца вялікая колькасць штогадовых культурных мерапрыемстваў, тут размешчаны шматлікія найбуйнейшыя аўстралійскія музеі і выстаўкі. Унікальная і мясцовая [[архітэктура]]. Музычная культура мае глыбокія карані ў горадзе. Шматлікія вядомыя аўстралійскія музыканты з’яўляюцца выхадцамі з Мельбурна. У апошнія гады горад набыў папулярнасць у свеце як адзін з асноўных цэнтраў [[стрыт-арт]]у. Гэты від сучаснага гарадскога мастацтва стаў папулярны ў Мельбурне настолькі, што гэта знайшло адлюстраванне ў даведніках. Горад лічыцца адным з асноўных сусветных цэнтраў [[Віктарыянская архітэктура|віктарыянскай архітэктуры]] ([[1837]]—[[1901]]), у якім захавалася вялікая колькасць будынкаў гэтага стылю. Архітэктурнае аблічча горада таксама не магчыма ўявіць без выдатных узораў сучаснай [[Архітэктура|архітэктуры]], якія з’явіліся ў Мельбурне пачынаючы з сярэдзіны [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. Тэатральнае жыццё ў Мельбурне вельмі разнастайнае. Горад з’яўляецца домам для [[Нацыянальны балет Аўстраліі|Нацыянальнага балета Аўстраліі]]. [[Каралеўскі мельбурнскі філарманічны аркестр]] быў заснаваны ў горадзе ў [[1853]] годзе і з’яўляецца найстарэйшым прафесійным аркестрам [[Аўстралія|Аўстраліі]] і адзіным, якія носяць званне «Каралеўскі». У Мельбурне размешчана больш [[тэатр]]аў, чым у любым іншым горадзе [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Таксама горад з’яўляецца асноўным цэнтрам аўстралійскай моды. Тут штогод праходзіць [[Мельбурнскі фестываль моды]]. У горадзе працуе [[Мельбурнскі ўніверсітэт]], [[Тэхналагічны ўніверсітэт імя Дж. Суінберна]]. == Сродкі масавай інфармацыі == Найбуйнейшымі [[газета]]мі Мельбурна з’яўляюцца ''[[Herald Sun]]'', прыналежная [[Руперт Мёрдак|Руперту Мёрдаку]], і ''[[The Age, Мельбурн|The Age]]'', што належыць кампаніі ''[[Fairfax]]'', а таксама вячэрні [[таблоід]] ''[[mX, Мельбурн|mX]]'', які таксама выпускае [[Руперт Мёрдак|Мёрдак]]. Агульнанацыянальная газета ''[[The Australian]]'' выходзіць у Мельбурне ў выглядзе спецяльнага выпуску для [[Вікторыя (штат)|Вікторыі]]. Гэта газета таксама прыналежыць [[Руперт Мёрдак|Мёрдаку]]. Мёрдак Ньюс Груп выпускае некалькі штотыдневых часопісаў і валодае больш за 50 % акцый Fairfax, такім чынам, усе штодзенныя газеты, якія выходзяць у Мельбурне, уваходзяць у імперыю [[Руперт Мёрдак|Мёрдака]]. Самая буйная ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] муніцыпальная медыякампанія — ''Leader Newspapers'' — выпускае 33 мясцовых штотыднёвыя [[газета|газеты]], якія асвятляюць праблемы раёнаў і муніцыпалітэтаў Мельбурна. У Мельбурне выходзяць у эфір тры камерцыйных тэлеканала: ''Seven'', ''Nine'' і ''Ten'', а таксама тры грамадскіх: ''ABC'', ''SBS'' і муніцыпальны канал ''C31''. У Мельбурне вяшчаюць вялікая колькасць радыёстанцый, якія галоўным чынам належаць тром асноўным сеткам горада: ''DMG Radio Australia'', ''Austereo'' і ''Southern Cross Broadcasting''. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Турызм == [[Турызм]] з’яўляецца найважнейшай складальнікам эканомікі Мельбурна. Па даных на [[2004]] год горад наведала 7,6 мільёнаў аўстралійскіх [[турыст]]аў і 1,88 мільёнаў [[турыст]]аў з-за мяжы<ref>{{cite web |url=http://www.dpc.vic.gov.au/domino/Web_Notes/newmedia.nsf/bc348d5912436a9cca256cfc0082d800/55b1f13cef7b139cca256ed80081ebd6!OpenDocument |title=MELBOURNE AIRPORT PASSENGER FIGURES STRONGEST ON RECORD |work=Media Release: MINISTER FOR TOURISM |date=21 July 2004 |publisher=www.dpc.vic.gov.au |accessdate=2008-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502173159/http://www.dpc.vic.gov.au/domino/Web_Notes/newmedia.nsf/bc348d5912436a9cca256cfc0082d800/55b1f13cef7b139cca256ed80081ebd6%21OpenDocument |archivedate=2 мая 2008 |url-status=dead }}</ref>. Благодаря проведению в городе большого количества спортивных соревнований международного уровня здесь широко распространён спортивный туризм<ref>{{cite web |url=http://www.theage.com.au/news/news/now-sydney-loses-its-tourism-ascendancy/2008/05/16/1211049134065.html?page=fullpage#contentSwap1 |title=Now Sydney loses its tourism ascendancy |work=The Age |date=19 May 2008 |publisher=theage.com.au |accessdate=2008-07-18 }}</ref>. Сярод [[турыст]]ов, якія наведваюць горад, значную частку складаюць маладыя людзі, якія вандруюць як [[бэкпекер]]ы. Дзякуючы правядзенню ў горадзе вялікай колькасці спартыўных спаборніцтваў міжнароднага ўзроўня тут шырока распаўсюджаны [[спартыўны турызм]]. У [[2008]] годзе Мельбурн упершыню абагнаў [[Сідней]] па такім паказчыку, як колькасць грошай, патрачаная ў горадзе аўстралійскімі турыстамі<ref>[http://www.theage.com.au/news/news/now-sydney-loses-its-tourism-ascendancy/2008/05/16/1211049134065.html?page=fullpage Now Sydney loses its tourism ascendancy — News — Travel — theage.com.au<!-- Bot generated title -->]</ref> == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} === Асноўныя славутасці === [[Файл:Melbourne Royal Exhibition - East Buildings.jpg|thumb|200px|Каралеўскі выставачны цэнтр]] [[Файл:Melbourne Capt Cooks Cottage - outer00.jpg|thumb|200px|Катэдж капітана Джэймса Кука]] [[Файл:Yarra River.jpg|thumb|200px|Выгляд на паўднёвы бераг ракі [[Яра|Яры]] і небаскроб Эўрэка-Таўэр]] * [[Дзяржаўная бібліятэка штата Вікторыя, Мельбурн|Дзяржаўная бібліятэка Вікторыі]] — адна з найбуйнейшых бібліятэк у [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Будынак бібліятэкі ўяўляе сабой выдатны прыклад каланіяльнага [[класіцызм]]у. З’яўляецца не толькі кніжным сховішчам, але адначасова важным ачагом культурнага жыцця горада. Тут праходзяць шматлікія выстаўкі, канферэнцыі, сустрэчы з пісьменнікамі. * [[Вакзал Фліндэрс-Стрыт Стэйшн, Мельбурн|Будынак вакзала Фліндэрс-Стрыт Стэйшн]] — будынак вакзала, які размяшчаецца ў самым цэнтры горада, з’яўляецца своеасаблівай візітнай карткай горада. Яго выяву можна пабачыць на шматлікіх плакатах, паштоўках і значках, прысвечаных Мельбурну. Вакзал з’яўляецца найстарэйшай чыгуначнай станцыяй у Аўстраліі, у наш час лічыцца помнікам архітэктуры і знаходзіцца пад аховай урада Вікторыі. * [[Будынак Парламента штата Вікторыя, Мельбурн|Будынак Парламента Вікторыі]] — адзін з выдатных узораў грамадзянскай архітэктуры не толькі ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], але і ў свеце. У гэтым будынку ў перыяд з [[1901]] па [[1927]] гады размяшчаўся Федэральны [[Парламент Аўстраліі]]. * [[Каралеўскі выставачны цэнтр і Карлтанскія сады (Мельбурн)|Каралеўскі выставачны цэнтр]] — будынак размяшчаецца ў парку Карлтан-Гардэн, пабудаваны ў [[1880]] годзе. Выдатны прыклад [[Віктарыянская архітэктура|Віктарыянскай архітэктуры]]. Будынак першым у [[Аўстралія|Аўстраліі]] атрымала статус [[Сусветная спадчына|Сусветнай Спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]. У гэтым будынку праходзіла першае паседжанне [[Парламент Аўстраліі|Аўстралійскага парламента]] [[9 мая]] [[1901]] года, на якім была абвешчана незалежнасць [[Аўстралія|Аўстраліі]]. * [[Катэдж капітана Джэймса Кука]] — невялікі каменны катэдж, які належаў у мінулым сям’і капітана [[Джэймс Кук|Джэймса Кука]], перанесены ў Мельбурн з [[Англія|Англіі]] ў першай палове [[XX стагоддзе|XX-га]] стагоддзя. Гэты будынак з’яўляецца нацыянальнай святыняй [[Аўстралія|Аўстраліі]] і найважнейшай турыстычнай славутасцю горада. * [[Краўн Казіно, Мельбурн|Краўн Казіно]] * [[Акварыўм, Мельбурн|Мельбурнскі акварыўм]] — размешчаны ў самым цэнтры горада, на беразе ракі [[Яра]]. Валодае цікавай калекцыяй марскога і рачнога жыцця [[Аўстралія|Аўстраліі]], а таксама сумежных частак сусветнага акіяна. * [[Мельбурнскі музей]] — найбуйнейшы музей у [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]]. Экспазіцыі музея прысвечаны гісторыі [[Аўстралія|Аўстраліі]], штата [[Вікторыя (штат)|Вікторыя]] і непасрэдна горада Мельбурн. Будынак музея ўяўляе сабой цікавы экзэмпляр сучаснай архітэктуры. Апроч музейных экспазіцый, у будынку размешчаны глядзельная зала, тэатр, кінатэатр [[IMAX]]. * [[Манумент памяці, Мельбурн|Манумент памяці]] — адзін з найбуйнейшых у [[Аўстралія|Аўстраліі]] помнікаў воінам, удзельнікам усіх ваенных канфліктаў, у якіх брала ўдзел краіна. У якасці ідэі праекта асноўнага будынка выкарыстаны легендарны [[Маўзалей у Галікарнасе|Маўзалей у Гелікарнасе]], адно з [[сем цудаў свету|сямі цудаў свету]]. * [[Музей Іміграцыі, Мельбурн|Музей іміграцыі]] * [[Набярэжная Яры]] * [[Нацыянальная галерэя Вікторыі]] * [[Плошча Федэрацыі (Мельбурн)|Плошча Федэрацыі]] — адно з асноўных месцаў грамадскіх сходаў і мерапрыемстваў у цэнтральнай частцы горада. Знакамітая сваёй сучаснай і шмат у чым супярэчлівай архітэктурай. Тут размяшчаюцца шматлікія выставачныя памяшканні, кінатэатры, рэстараны, кафэ, бары. Вялікая адкрытая прастора плошчы злучае паміж сабой цэнтральную частку Мельбурна, набярэжную [[Яра|Яры]] і сумежныя паркі. * [[Рыялта Таўэр, Мельбурн|Рыялта Таўэр]] — адзін з самых высокіх будынкаў у горадзе і ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. На 55 паверсе будынка, на вышыні 234 метра, размяшчаецца назіральная пляцоўка, якая лічыцца адной з асноўных славутасцяў Мельбурна. * [[Рынак каралевы Вікторыі]] — найстарэйшы рынак размешчаны ў непасрэднай блізкасці ад цэнтра горада. Нараўне з чыста камерцыйным значэннем, мае важнае гістарычнае і турыстычнае значэнні. З’яўляецца адным з самых наведвальных месцаў горада. * [[Сабор Святога Паўла, Мельбурн|Сабор Святога Паўла]] — галоўны англіканскі сабор Мельбурна. Знаходзіцца ў самым цэнтры горада, утворачы архітэктурную вось цэнтральнай часткі Мельбурна. Знакаміты сваім [[арган]]ам і самым высокім шпілем, сярод [[Англіканская царква|англіканскіх цэркваў]], па-за межамі [[Англія|Англіі]]. * [[Сабор Святога Патрыка, Мельбурн|Сабор Святога Патрыка]] — найбуйнейшы [[Рымска-каталіцкая царква|каталіцкі]] сабор у горадзе. Уяўляе сабой выдатны прыклад [[Псеўдаготыка|неагатычнага стылю]]. Сабор з’яўляецца найбуйнейшым царкоўным збудаваннем пабудаваным у свеце ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]]. * [[Цэнтр мастацтваў Мельбурна]] * [[Eureka Tower|Эурека Тауэр]] [[Файл:Melbourne Docklands - Yarras Edge - marina panorama.jpg|center|thumb|800px|Выгляд на начны Мельбурн з боку новага раёна Доклендс]] [[Файл:Melbourne 1.jpg|thumb|center|640px|Панарама Мельбурна]] == Вядомыя асобы == * [[Ліза Джэрард]] * [[Кейт Бланшэт]] * [[Крыс Хемсварт]] * [[Ізабель Лукас]] * [[Кайлі Міноўг]] * [[Бен Сайманс]] — баскетбаліст == Гл. таксама == * [[Вежа Эўрыка]] * [[Мельбурнскі музей]] * [[Нацыянальная галерэя Вікторыі]] * [[Плошча Федэрацыі (Мельбурн)|Плошча Федэрацыі]] * [[План Ходла]] == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сталічныя гарады Аўстраліі}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мельбурн| ]] [[Катэгорыя:Былыя сталіцы]] [[Катэгорыя:Гарады Вікторыі]] rrqrm9t5vo3twtjra1ej2u31gxzniz1 5155920 5155918 2026-06-19T10:32:03Z Autumndancer 168015 /* Асноўныя славутасці */ 5155920 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мельбурн (значэнні)}} {{НП}} '''Ме́льбурн''' ({{lang-en|Melbourne}} /{{IPA|ˈmɛlbə(r)n}}/, мясцовае маўленне таксама [{{IPA|ˈmælbən, -bn̩}}]) — другі па велічыні горад у [[Аўстралія|Аўстраліі]], цэнтр [[Вікторыя (штат)|штата Вікторыя]], якая размясцілася вакол [[заліў Порт-Філіп|заліва Порт-Філіп]]. Колькасць насельніцтва з прыгарадамі складае каля 3,8 мільёна чалавек (па ацэнках на [[2007]])<ref name="2007pop">{{cite web | url = http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Lookup/3218.0Main%20Features32006-07?opendocument&tabname=Summary&prodno=3218.0&issue=2006-07&num=&view=#133428242927994956991334282429279950 | title = Regional Population Growth, Australia, 2006-07. | publisher = Australian Bureau of Statistics | accessdate = 2010-02-08 | lang = en }}</ref>. Горад лічыцца адным з асноўных камерцыйных, прамысловых і культурных цэнтраў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Мельбурн таксама часта завуць ''«спартыўнай і культурнай сталіцай»'' краіны, бо ў ім праходзяць шматлікія спартыўныя і культурныя падзеі ў жыцці [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref name="cgquote">{{cite web |url = http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/commonwealthgames/ |title = Commonwealth Games Melbourne 2006 |publisher = Australian Government. Culture and Recreation Portal |accessdate = 2010-02-08 |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/66WUsWPIM?url=http://australia.gov.au/about-australia/australian-story/commonwealth-games-2006 |archivedate = 29 сакавіка 2012 |url-status = dead }}</ref>. Горад знакаміты сваім спалучэннем [[Віктарыянская архітэктура|віктарыянскай]] і сучаснай [[Архітэктура|архітэктуры]], шматлікімі паркамі і садамі, шматаблічным і шматнацыянальным насельніцтвам. У [[1956]] годзе Мельбурн прымаў [[Летнія Алімпійскія гульні 1956|летнія Алімпійскія гульні]], а ў [[2006]] годзе — [[Гульні Садружнасці]]<ref name="cgquote" />. У [[1981]] годзе праходзіла сустрэча кіраўнікоў дзяржаў [[Садружнасць нацый|Брытанскай Садружнасці нацый]], а ў 2006 годзе — саміт [[Вялікая індустрыяльная дваццатка|G20]], у якім прынялі ўдзел кіраўнікі дзевятнаццаці найбольш развітых краін. Мельбурн быў заснаваны вольнымі пасяленцамі ў [[1835]] годзе як сельскагаспадарчае паселішча на беразе ракі [[Яра|Яры]] (гэта адбылося праз 47 гадоў пасля з’яўлення першага еўрапейскага паселішча ў [[Аўстралія|Аўстраліі]])<ref name="settlement">{{cite web |last = City of Melbourne. |url = http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=52&pg=703 |title = Settlement – foundation and surveying. |publisher = City of Melbourne |accessdate = 2010-02-08 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090116054250/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=52&pg=703 |archivedate = 16 студзеня 2009 |url-status = dead }}</ref>. Дзякуючы [[Залатая ліхаманка ў Вікторыі|залатой ліхаманцы]] ў [[Вікторыя (штат)|Вікторыі]] горад хутка ператварыўся ў [[Метраполія, цэнтр агламерацыі|метраполію]] і стаў да [[1865]] года самым буйным і найважнейшым горадам [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref name="largeby1865">{{cite web | last = Fassa | first = James Jupp. | url = http://www.atse.org.au/index.php?sectionid=289 | title = The Snowy Mountains Scheme and Multicultural Australia. | publisher = Australian Academy of Technological Sciences and Engineering. | accessdate = 2010-02-08 | lang = en }}</ref>. Але ўжо напачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] ён саступіў пальму першынства [[Сідней|Сіднею]]<ref name="overtake">{{cite web | last = Lee | first = Robert. | url = http://www.environment.gov.au/heritage/ahc/publications/commission/books/linking-a-nation/chapter-6.html | title = Linking a Nation: Australia's Transport and Communications 1788 - 1970. | publisher = Australian Government. Australian Heritage Council. | accessdate = 2010-02-08 | lang = en }}</ref>. У перыяд з [[1901]] года, калі была ўтворана [[Аўстралія|Федэрацыя Аўстраліі]], і да [[1927]] года, калі сталіцай дзяржавы стаў горад [[Канбера]], у Мельбурне размяшчаліся аўстралійскія ўрадавыя ўстановы<ref name="capital_city">{{cite web |last = Otto |first = Kristin. |url = http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_4332.html |title = When Melbourne was Australia’s capital city. |publisher = The University of Melbourne/ |accessdate = 2010-02-08 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070626135624/http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_4332.html |archivedate = 26 чэрвеня 2007 |url-status = dead }}</ref>. == Адукацыя і культура == [[Файл:Federation Square (SBS Building).jpg|thumb|200px|Комплекс будынкаў на плошчы Федэрацыі — выдатны прыклад сучаснай архітэктуры]] [[Файл:Melbourne Princess Theatre Feb 2013.jpg|left|thumb|200px|Будынак тэатра Прынцэс-Сіэтэ]] Мельбурн — культурная і спартыўная сталіца [[Аўстралія|Аўстраліі]]. У горадзе праводзіцца вялікая колькасць штогадовых культурных мерапрыемстваў, тут размешчаны шматлікія найбуйнейшыя аўстралійскія музеі і выстаўкі. Унікальная і мясцовая [[архітэктура]]. Музычная культура мае глыбокія карані ў горадзе. Шматлікія вядомыя аўстралійскія музыканты з’яўляюцца выхадцамі з Мельбурна. У апошнія гады горад набыў папулярнасць у свеце як адзін з асноўных цэнтраў [[стрыт-арт]]у. Гэты від сучаснага гарадскога мастацтва стаў папулярны ў Мельбурне настолькі, што гэта знайшло адлюстраванне ў даведніках. Горад лічыцца адным з асноўных сусветных цэнтраў [[Віктарыянская архітэктура|віктарыянскай архітэктуры]] ([[1837]]—[[1901]]), у якім захавалася вялікая колькасць будынкаў гэтага стылю. Архітэктурнае аблічча горада таксама не магчыма ўявіць без выдатных узораў сучаснай [[Архітэктура|архітэктуры]], якія з’явіліся ў Мельбурне пачынаючы з сярэдзіны [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. Тэатральнае жыццё ў Мельбурне вельмі разнастайнае. Горад з’яўляецца домам для [[Нацыянальны балет Аўстраліі|Нацыянальнага балета Аўстраліі]]. [[Каралеўскі мельбурнскі філарманічны аркестр]] быў заснаваны ў горадзе ў [[1853]] годзе і з’яўляецца найстарэйшым прафесійным аркестрам [[Аўстралія|Аўстраліі]] і адзіным, якія носяць званне «Каралеўскі». У Мельбурне размешчана больш [[тэатр]]аў, чым у любым іншым горадзе [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Таксама горад з’яўляецца асноўным цэнтрам аўстралійскай моды. Тут штогод праходзіць [[Мельбурнскі фестываль моды]]. У горадзе працуе [[Мельбурнскі ўніверсітэт]], [[Тэхналагічны ўніверсітэт імя Дж. Суінберна]]. == Сродкі масавай інфармацыі == Найбуйнейшымі [[газета]]мі Мельбурна з’яўляюцца ''[[Herald Sun]]'', прыналежная [[Руперт Мёрдак|Руперту Мёрдаку]], і ''[[The Age, Мельбурн|The Age]]'', што належыць кампаніі ''[[Fairfax]]'', а таксама вячэрні [[таблоід]] ''[[mX, Мельбурн|mX]]'', які таксама выпускае [[Руперт Мёрдак|Мёрдак]]. Агульнанацыянальная газета ''[[The Australian]]'' выходзіць у Мельбурне ў выглядзе спецяльнага выпуску для [[Вікторыя (штат)|Вікторыі]]. Гэта газета таксама прыналежыць [[Руперт Мёрдак|Мёрдаку]]. Мёрдак Ньюс Груп выпускае некалькі штотыдневых часопісаў і валодае больш за 50 % акцый Fairfax, такім чынам, усе штодзенныя газеты, якія выходзяць у Мельбурне, уваходзяць у імперыю [[Руперт Мёрдак|Мёрдака]]. Самая буйная ў [[Аўстралія|Аўстраліі]] муніцыпальная медыякампанія — ''Leader Newspapers'' — выпускае 33 мясцовых штотыднёвыя [[газета|газеты]], якія асвятляюць праблемы раёнаў і муніцыпалітэтаў Мельбурна. У Мельбурне выходзяць у эфір тры камерцыйных тэлеканала: ''Seven'', ''Nine'' і ''Ten'', а таксама тры грамадскіх: ''ABC'', ''SBS'' і муніцыпальны канал ''C31''. У Мельбурне вяшчаюць вялікая колькасць радыёстанцый, якія галоўным чынам належаць тром асноўным сеткам горада: ''DMG Radio Australia'', ''Austereo'' і ''Southern Cross Broadcasting''. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Турызм == [[Турызм]] з’яўляецца найважнейшай складальнікам эканомікі Мельбурна. Па даных на [[2004]] год горад наведала 7,6 мільёнаў аўстралійскіх [[турыст]]аў і 1,88 мільёнаў [[турыст]]аў з-за мяжы<ref>{{cite web |url=http://www.dpc.vic.gov.au/domino/Web_Notes/newmedia.nsf/bc348d5912436a9cca256cfc0082d800/55b1f13cef7b139cca256ed80081ebd6!OpenDocument |title=MELBOURNE AIRPORT PASSENGER FIGURES STRONGEST ON RECORD |work=Media Release: MINISTER FOR TOURISM |date=21 July 2004 |publisher=www.dpc.vic.gov.au |accessdate=2008-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502173159/http://www.dpc.vic.gov.au/domino/Web_Notes/newmedia.nsf/bc348d5912436a9cca256cfc0082d800/55b1f13cef7b139cca256ed80081ebd6%21OpenDocument |archivedate=2 мая 2008 |url-status=dead }}</ref>. Благодаря проведению в городе большого количества спортивных соревнований международного уровня здесь широко распространён спортивный туризм<ref>{{cite web |url=http://www.theage.com.au/news/news/now-sydney-loses-its-tourism-ascendancy/2008/05/16/1211049134065.html?page=fullpage#contentSwap1 |title=Now Sydney loses its tourism ascendancy |work=The Age |date=19 May 2008 |publisher=theage.com.au |accessdate=2008-07-18 }}</ref>. Сярод [[турыст]]ов, якія наведваюць горад, значную частку складаюць маладыя людзі, якія вандруюць як [[бэкпекер]]ы. Дзякуючы правядзенню ў горадзе вялікай колькасці спартыўных спаборніцтваў міжнароднага ўзроўня тут шырока распаўсюджаны [[спартыўны турызм]]. У [[2008]] годзе Мельбурн упершыню абагнаў [[Сідней]] па такім паказчыку, як колькасць грошай, патрачаная ў горадзе аўстралійскімі турыстамі<ref>[http://www.theage.com.au/news/news/now-sydney-loses-its-tourism-ascendancy/2008/05/16/1211049134065.html?page=fullpage Now Sydney loses its tourism ascendancy — News — Travel — theage.com.au<!-- Bot generated title -->]</ref> == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} === Асноўныя славутасці === [[Файл:Melbourne Royal Exhibition - East Buildings.jpg|thumb|200px|Каралеўскі выставачны цэнтр]] [[Файл:Melbourne Capt Cooks Cottage - outer00.jpg|thumb|200px|Катэдж капітана Джэймса Кука]] [[Файл:Yarra River.jpg|thumb|200px|Выгляд на паўднёвы бераг ракі [[Яра|Яры]] і небаскроб Эўрэка-Таўэр]] * [[Дзяржаўная бібліятэка штата Вікторыя, Мельбурн|Дзяржаўная бібліятэка Вікторыі]] — адна з найбуйнейшых бібліятэк у [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Будынак бібліятэкі ўяўляе сабой выдатны прыклад каланіяльнага [[класіцызм]]у. З’яўляецца не толькі кніжным сховішчам, але адначасова важным ачагом культурнага жыцця горада. Тут праходзяць шматлікія выстаўкі, канферэнцыі, сустрэчы з пісьменнікамі. * [[Вакзал Фліндэрс-Стрыт Стэйшн, Мельбурн|Будынак вакзала Фліндэрс-Стрыт Стэйшн]] — будынак вакзала, які размяшчаецца ў самым цэнтры горада, з’яўляецца своеасаблівай візітнай карткай горада. Яго выяву можна пабачыць на шматлікіх плакатах, паштоўках і значках, прысвечаных Мельбурну. Вакзал з’яўляецца найстарэйшай чыгуначнай станцыяй у Аўстраліі, у наш час лічыцца помнікам архітэктуры і знаходзіцца пад аховай урада Вікторыі. * [[Будынак Парламента штата Вікторыя, Мельбурн|Будынак Парламента Вікторыі]] — адзін з выдатных узораў грамадзянскай архітэктуры не толькі ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], але і ў свеце. У гэтым будынку ў перыяд з [[1901]] па [[1927]] гады размяшчаўся Федэральны [[Парламент Аўстраліі]]. * [[Каралеўскі выставачны цэнтр і Карлтанскія сады (Мельбурн)|Каралеўскі выставачны цэнтр]] — будынак размяшчаецца ў парку Карлтан-Гардэн, пабудаваны ў [[1880]] годзе. Выдатны прыклад [[Віктарыянская архітэктура|Віктарыянскай архітэктуры]]. Будынак першым у [[Аўстралія|Аўстраліі]] атрымала статус [[Сусветная спадчына|Сусветнай Спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]. У гэтым будынку праходзіла першае паседжанне [[Парламент Аўстраліі|Аўстралійскага парламента]] [[9 мая]] [[1901]] года, на якім была абвешчана незалежнасць [[Аўстралія|Аўстраліі]]. * [[Катэдж капітана Джэймса Кука]] — невялікі каменны катэдж, які належаў у мінулым сям’і капітана [[Джэймс Кук|Джэймса Кука]], перанесены ў Мельбурн з [[Англія|Англіі]] ў першай палове [[XX стагоддзе|XX-га]] стагоддзя. Гэты будынак з’яўляецца нацыянальнай святыняй [[Аўстралія|Аўстраліі]] і найважнейшай турыстычнай славутасцю горада. * [[Краўн Казіно, Мельбурн|Краўн Казіно]] * [[Акварыўм, Мельбурн|Мельбурнскі акварыўм]] — размешчаны ў самым цэнтры горада, на беразе ракі [[Яра]]. Валодае цікавай калекцыяй марскога і рачнога жыцця [[Аўстралія|Аўстраліі]], а таксама сумежных частак сусветнага акіяна. * [[Мельбурнскі музей]] — найбуйнейшы музей у [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]]. Экспазіцыі музея прысвечаны гісторыі [[Аўстралія|Аўстраліі]], штата [[Вікторыя (штат)|Вікторыя]] і непасрэдна горада Мельбурн. Будынак музея ўяўляе сабой цікавы экзэмпляр сучаснай архітэктуры. Апроч музейных экспазіцый, у будынку размешчаны глядзельная зала, тэатр, кінатэатр [[IMAX]]. * [[Манумент памяці, Мельбурн|Манумент памяці]] — адзін з найбуйнейшых у [[Аўстралія|Аўстраліі]] помнікаў воінам, удзельнікам усіх ваенных канфліктаў, у якіх брала ўдзел краіна. У якасці ідэі праекта асноўнага будынка выкарыстаны легендарны [[Маўзалей у Галікарнасе|Маўзалей у Гелікарнасе]], адно з [[сем цудаў свету|сямі цудаў свету]]. * [[Музей Іміграцыі, Мельбурн|Музей іміграцыі]] * [[Набярэжная Яры]] * [[Нацыянальная галерэя Вікторыі]] * [[Плошча Федэрацыі (Мельбурн)|Плошча Федэрацыі]] — адно з асноўных месцаў грамадскіх сходаў і мерапрыемстваў у цэнтральнай частцы горада. Знакамітая сваёй сучаснай і шмат у чым супярэчлівай архітэктурай. Тут размяшчаюцца шматлікія выставачныя памяшканні, кінатэатры, рэстараны, кафэ, бары. Вялікая адкрытая прастора плошчы злучае паміж сабой цэнтральную частку Мельбурна, набярэжную [[Яра|Яры]] і сумежныя паркі. * [[Рыялта Таўэр, Мельбурн|Рыялта Таўэр]] — адзін з самых высокіх будынкаў у горадзе і ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. На 55 паверсе будынка, на вышыні 234 метра, размяшчаецца назіральная пляцоўка, якая лічыцца адной з асноўных славутасцяў Мельбурна. * [[Рынак каралевы Вікторыі]] — найстарэйшы рынак размешчаны ў непасрэднай блізкасці ад цэнтра горада. Нараўне з чыста камерцыйным значэннем, мае важнае гістарычнае і турыстычнае значэнні. З’яўляецца адным з самых наведвальных месцаў горада. * [[Сабор Святога Паўла, Мельбурн|Сабор Святога Паўла]] — галоўны англіканскі сабор Мельбурна. Знаходзіцца ў самым цэнтры горада, утворачы архітэктурную вось цэнтральнай часткі Мельбурна. Знакаміты сваім [[арган]]ам і самым высокім шпілем, сярод [[Англіканская царква|англіканскіх цэркваў]], па-за межамі [[Англія|Англіі]]. * [[Сабор Святога Патрыка, Мельбурн|Сабор Святога Патрыка]] — найбуйнейшы [[Рымска-каталіцкая царква|каталіцкі]] сабор у горадзе. Уяўляе сабой выдатны прыклад [[Псеўдаготыка|неагатычнага стылю]]. Сабор з’яўляецца найбуйнейшым царкоўным збудаваннем пабудаваным у свеце ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]]. * [[Цэнтр мастацтваў Мельбурна]] * [[Eureka Tower]] [[Файл:Melbourne Docklands - Yarras Edge - marina panorama.jpg|center|thumb|800px|Выгляд на начны Мельбурн з боку новага раёна Доклендс]] [[Файл:Melbourne 1.jpg|thumb|center|640px|Панарама Мельбурна]] == Вядомыя асобы == * [[Ліза Джэрард]] * [[Кейт Бланшэт]] * [[Крыс Хемсварт]] * [[Ізабель Лукас]] * [[Кайлі Міноўг]] * [[Бен Сайманс]] — баскетбаліст == Гл. таксама == * [[Вежа Эўрыка]] * [[Мельбурнскі музей]] * [[Нацыянальная галерэя Вікторыі]] * [[Плошча Федэрацыі (Мельбурн)|Плошча Федэрацыі]] * [[План Ходла]] == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сталічныя гарады Аўстраліі}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мельбурн| ]] [[Катэгорыя:Былыя сталіцы]] [[Катэгорыя:Гарады Вікторыі]] ch9w4mjthbivfh56vv2skt2c4qs7112 Елаў-Рывер (Алабама, Фларыда) 0 10440 5155662 4879212 2026-06-18T12:57:33Z Autumndancer 168015 5155662 wikitext text/x-wiki {{рака2}} {{Значэнні|Спасылка=Елаў-Рывер}} '''Елаў-Рывер''' ({{lang-en|Yellow River}}, літар. Жоўтая рака) — [[рака]] ў штатах [[Алабама]] і [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]]. Даўжыня 161 км. Вытокі на ўсход ад г. Дожар (Алабама), цячэ на паўднёвы захад цераз паўночны захад Фларыды, упадае ў р.[[Блэкуотэр-Бэй]] (частка заліва Песакола), за 9,7 км ад г. Мільтан. Прытокі: [[рака Шоўл-Рывер|Шоўл-Рывер]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/КУКГ2000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Елаў-Рывер}} [[Катэгорыя:Рэкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэкі Алабамы]] [[Катэгорыя:Рэкі Фларыды]] 89icb9wube948xmsmd3act9zz71f00w Кейстут 0 16145 5155730 4475887 2026-06-18T20:16:33Z Redaktor GLAM 101782 Better quality version of image 5155730 wikitext text/x-wiki {{ДД | пасада = [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] | краіна = | імя = Кейстут | выява = Kiejstut.JPG | шырыня = 200px | апісанне выявы = | пачатак паўнамоцтваў = [[1381]] | каранацыя = | канчатак паўнамоцтваў = [[1382]] | папярэднік = [[Ягайла]] | пераемнік = [[Ягайла]] | дата нараджэння = 1297 | месца нараджэння = | дата смерці = 15.08.1382 | месца смерці = | у шлюбе = [[Бірута]] | дзеці = | род = [[Гедзімінавічы]] | бацька = [[Гедзімін]] | маці = | вікісховішча = Kiejstut }} '''Кейстут Гедзімінавіч''' (''Кестуть'' (1342, 1371), ''Кестутей'' (1345), ''Кистютий'' (1352), ''Kinstut rex'' (1356, 1382); ~[[1297]] — {{ДС|15|8|1382}}, [[Крэва]], цяпер у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]]) — князь троцка-жамойцкі, гарадзенскі (1341—1345), уладар троцкай паловы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (1345—1381), [[вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (1381—1382). Сын [[Гедзімін]]а ад другога шлюба, малодшы брат [[Альгерд]]а. == Імя == Імя Кейстут (Кенстут, Кенстуць, Кенстуцій) – аднаасноўнае, утворанае з дапамогай пашыральніка ''-ut-'', папулярнага ў старабалцкай (раннелітоўскай і старапрускай) антрапаніміі. Сярод утвораных такім чынам старапрускіх імёнаў, напрыклад, ''Algutte, Eisutte, Wargute'' і інш.<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 182.</ref> У раннелітоўскія часы, перад заняпадам насавога -''n''-, корань меў выгляд ''Kenst-'' (варыянт ''Kinst-''), ён звязаны з літ. ''kęsti'' (стараліт. ''kensti'') "трываць, цярпець; чакаць; любіць"<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 101, 102.</ref>. У сучаснай літоўскай антрапаніміі гэтая аснова ў чыстым выглядзе захавалася ў антрапонімах (былых імёнах) ''Kęstys, Kenstys''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 972, 980.</ref>. Яе карацейшая форма ''Kens-'' – у раннелітоўскім імені Кесгайла (стараліт. ''Kens-gaila''), ад якога паходзіў магнацкі род [[Кезгайлы|Кезгайлаў]]. Гэтая аснова ''Kens(t)-'' звязаная з асновай ''Kant-'' (ад літ. ''kantrus'' "цярплівы") і далей напрамую з індаеўрапейскім ''*k<sup>ṷ</sup>enth-'' "трываць; цярпець"<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 641.</ref>. У прусаў імя ''Kynste'' засведчанае ў 1354 г. (г.зн. у часы жыцця Кейстута), імя ''Kinstut'' - у першай палове XV стагоддзя (г.зн. пасля смерці Кейстута)<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 45.</ref>. Магчыма, менавіта з удзелам Кейстута ў паходах брата [[Альгерд|Альгерда]] на ўсход звязаны тапонім "Кистутово" (у [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]], паміж [[Удомля|Удамляй]] і [[Максаціха|Максаціхай]]). == Біяграфія == Кейстут быў адным з сыноў вялікага князя [[Гедзімін]]а. Дата нараджэння дакладна не вызначана. Паводле разлікаў спецыяліста па генеалогіі Яна Тэнгоўскага, Кейстут нарадзіўся каля 1308—1310 гадоў. Пра шлюб Кейстута захавалася легенда, паводле якой князю спадабалася дзяўчына-жрыца імем [[Бірута]], якая багам сваім паабяцала дзявоцтва захоўваць. Нягледзячы на тое, што дзяўчына яму адмовіла, Кейстут узяў яе ў жонкі сілаю. На вяселле сабраліся ягоныя браты. Паколькі сярод гасцей не было бацькі, мяркуецца, што шлюб адбыўся пасля смерці Гедзіміна. Па смерці бацькі (зіма 1341) і старэйшага брата [[Манівід Гедзімінавіч|Манівіда]] (1342) Альгерд з Кейстутам былі самыя старэйшыя пасля [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонта]] сярод [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]], а ў [[Вільнюс|Вільні]] сеў самы малодшы сын Гедзіміна — [[Яўнут Гедзімінавіч|Яўнут]], мала здольны да ўлады. Кожны з сыноў Гедзіміна пільнаваў свой удзел. Ва ўдзел Кейстута ўваходзілі [[Трокі|Старыя Трокі]] з [[Гродна|Горадняй]], [[Коўна|Коўнам]], [[Упіта]]й і [[Ліда]]й. 3 пазнейшых актаў вядома, што да ўладанняў Кейстута належала яшчэ [[Падляшша]] з [[Берасцейская зямля|Берасцейскай зямлёй]]. Пад канец 1344 года Кейстут з [[Тракай|Трокаў]] з войскам прыйшоў у Вільню і паланіў Яўнута. Нагодай да выступу стала смерць вялікай княгіні [[Еўна|Еўны]], маці Яўнута. Заспеты знянацку, Яўнут уцякаў, хаваўся, але быў затрыманы і пасаджаны пад варту. Кейстут паклікаў Альгерда і перадаў яму Вільню як старэйшаму, прызнаючы вярхоўную [[Улада|ўладу]] брата. Да таго як браты сягнулі па вышэйшую ўладу, яны ўжо не адзін год вялі самастойную замежную палітыку, якую ўзгаднялі паміж сабой, i часта дзейнічалі супольна (напр. дапамога Пскову, паход у [[Інфлянты]]). Альгерд з Кейстутам падзялілі ВКЛ на «''паловы''», Альгерд быў уладаром у Віленскай палове і меў тытул [[вялікі князь|вялікага князя]], Кейстут быў уладаром у Троцкай палове, і яму падпарадкоўваліся ўсе родзічы, якія мелі там удзелы. Браты асабіста вадзілі войскі ў паходы, пры сумесных выправах камандаваў той, хто лепш ведаў мясцовую сітуацыю: Кейстут — у Прусіі, Альгерд — на ўсходнеславянскіх землях. Спачатку яны дамовіліся дзяліць усе зноў здабытыя землі, але пасля, відаць, умовы дагавора змяніліся, і Альгерд не дзяліўся з Кейстутам далучанымі землямі. Яўнут нейкі час заставаўся вязнем Кейстута. Вядома, што ён ўцёк з-пад варты, накіраваўся на ўсход і дабраўся да [[Масква|Масквы]], дзе ў верасні 1345 г. прыняў праваслаўе пад імем Іван (вярнуўся каля 1347 г., атрымаў ва ўдзел [[Заслаўскае княства]]). Падчас замаху пакінуў Вільню і Нарымонт Гедымінавіч, які накіраваўся ў [[Залатая Арда|Арду]], а там ажаніўся з сястрой хана (вярнуўся з эміграцыі самае позняе ў 1346 г., атрымаў [[Пінскае княства]]). Пасля дзяржаўнага перавароту цэнтральная ўлада ўзмацнілася і магла ўжо кантраляваць усю краіну. Вялікі крыжовы паход на Літву ў пачатку 1345 г., у якім удзельнічалі, акрамя магістра Тэўтонскага ордэна, чэшскі кароль [[Ян Люксембургскі]], венгерскі кароль, граф Галандыі, герцаг Бурбон і іншыя, скончыўся правалам. Ліцвінскія аддзелы прайшлі агнём і мечам па ордэнскіх землях аж да [[Рыга|Рыгі]]. Затым перавага ў ордэнска-ліцвінскай вайне некалькі гадоў была на баку ліцвінаў. Але 2 лютага 1348 г. Літва пацярпела буйную ваенную паразу ад крыжакоў на сваёй тэрыторыі, у [[Аўкштота|Аўкштоце]], каля ракі Стрэве (правы прыток Нёмана). У бітве загінуў Нарымонт Гедзімінавіч. Параза ліцвінскага войска мела сур’ёзныя палітычныя наступствы. Кейстут дэклараваў сваю і братоў гатоўнасць прыняць [[хрысціянства]] паводле каталіцкага абраду. Арганізатарам справы быў польскі кароль [[Казімір III]]. У адказ на яго лісты Папы [[Клімент VI]] абяцаў аздобіць каралеўскай каронай Кейстута. Але справа хрышчэння-каранацыі скончылася нічым, паход Казіміра на ліцвінаў у 1349 г. паклаў ёй канец. Польская ваенная кампанія на Русі была даволі кароткай (між вераснем i снежнем), але паспяховай. Войскі Казіміра III занялі Галіччыну і амаль усю [[Валынь]], Кейстут страціў Падляшша і Берасце. Аднак хутка поспехі палякаў скончыліся. Ліцвіны вясной-летам 1350 г. пачалі вяртаць забраныя палякамі землі. Вынікам польска-венгерскага паразумення 1350 г. быў удзел венгерскіх войскаў у кампаніі 1351 г. Кароль [[Людовік Анжуйскі]] асабіста павёў войска ў вялікі паход супраць Літвы. Венгерска-польскае войска падышло пад ліцвінскую мяжу, да Кейстута Людовік выслаў на перамовы трох знатных паноў. Паслы засталіся ў ліцвінаў закладнікамі, а да караля прыбыў сам Кейстут. Храніст занатаваў што, калі Кейстут з’явіўся перад Людовікам, то «пакорна яму ва ўсім падпарадкаваўся, і падпісалі мір». 15 жніўня 1351 г. было заключана пагадненне, паводле ўмовы якога Кейстут меў прыняць каталіцкае хрышчэнне разам са сваімі братамі і падданымі. Венгерскі кароль накіраваўся з войскам дадому, забраўшы з сабой Кейстута. Аднак, праз тры дні Кейстут са сваімі ліцвінамі паціху, пасярод ночы, пакінуў лагер, вярнуўся да сябе і выпусціў венгерскіх закладнікаў. Пасля заключэння польска-ліцвінскага перамір’я восенню 1352 г. міжнародная сітуацыя ва Усходняй Еўропе пачала змяняцца на карысць ВКЛ. У лютым 1353 г. Альгерд з Кейстутам правялі чарговы рабаўнічы паход на Прусы і прывялі шматлікі палон. Да 1360 г. крыжацка-ліцвінскае змаганне не вызначалася асаблівай напругай. [[Выява:Kiejstut seal 1379 (72335005).png|thumb|Пячатка Кейстута]] Захавалася апісанне знешнасці Кейстута, зробленая крыжакамі ў 1361 годзе: ''«Кейстут быў высокі, статны, прамяністыя вочы гарэлі на бледным твары, доўгія валасы пакрывалі яго галаву, сівая барада спадала на грудзі. Скупыя былі яго вусны, але кожнае слова шмат значыла. Калі ён пагражаў, то на ілбе ўздуваліся вены. Увесь выгляд яго будзіў страх»''<ref>Аляксандр Краўцэвіч, «Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага»</ref> Па смерці Альгерда яго спадчыннікам быў [[Ягайла]], Кейстут як старэйшы лічыў у сябе больш правоў на вялікакняскі сталец, а Ягайла жадаў захаваць тыя ўмовы, што былі паміж Кейстутам і яго бацькам Альгердам. Ягайла склаў супраць Кейстута змову з Тэўтонскім ордэнам, але яна была выкрытая — Ягайла арыштаваны і зняволены ў [[Полацк|Полацку]], праз нейкі час вызвалены пад абяцанне прызнання вярхоўнай ўлады Кейстута. У хуткім часе Ягайла зноў склаў змову з ордэнам, яму падманам удалася паланіць і спачатку зняволіць Кейстута ў [[Крэўскі замак|Крэўскім замку]], дзе Кейстут быў задушаны. == Нашчадкі == * [[Войдат Кейстутавіч|Войдат]], * [[Бутаўт Кейстутавіч|Бутаўт-Генрык]], * [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўт]], * [[Таўцівіл Кейстутавіч|Таўцівіл]], * [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонт]] {{зноскі}} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Забітыя манархі]] [[Катэгорыя:Задушаныя]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Крэве]] 4gvzudcs9mq2n8b0dbyu3to5o3f5szy Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч 0 18619 5155699 5006591 2026-06-18T16:03:58Z 5155699 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} '''Алякса́ндр Уладзі́міравіч Мілінке́віч''' ({{ДН|25|7|1947}}, {{МН|Гродна||}}) — беларускі навуковец, грамадскі дзеяч і [[палітык]]. == Біяграфія == Скончыў фізіка-матэматычны факультэт [[Гродзенскі педагагічны інстытут|Гродзенскага педінстытута]]. Працаваў настаўнікам (Гродна). Пасля сканчэння аспірантуры [[Інстытут фізікі АН БССР|Інстытута фізікі АН БССР]] (1972) працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам. У 1976—1978 гадах працаваў інжынерам і старшым выкладчыкам Гродзенскага педінстытута. Стажыраваўся ва ўніверсітэце Манпелье ([[Францыя]], [[1980]]) і [[Каліфарнійскі ўніверсітэт|Каліфарнійскім універсітэце]] ([[ЗША]], 1998), прайшоў курс навучання ў Еўрапейскім цэнтры даследавання праблем бяспекі ў Гарміш-Партэнкірхене ([[ФРГ]], 2000). Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1976). У 1980—1984 гадах загадваў кафедрай Сеціфскага ўніверсітэта ([[Алжыр]]), быў дацэнтам [[Гродзенскі ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага ўніверсітэта]] (1978—1980, 1984—2000). Заснавальнік і кіраўнік грамадскай арганізацыі «Ратуша». Кіраўнік праграм «Фонду спрыяння лакальнаму развіццю». У 1996—1997 гадах прэзідэнт баскетбольнага клуба «[[Гродна-93]]». Кандыдатура Мілінкевіча ў 2014—2015 годзе разглядалася на пасаду рэктара [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]]<ref>''Пілецкі А.'' [http://euroradio.fm/u-yakasci-magchymaga-rektara-egu-abmyarkouvaecca-kandydatura-milinkevicha У якасці магчымага рэктара ЕГУ абмяркоўваецца кандыдатура Мілінкевіча?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711192557/http://euroradio.fm/u-yakasci-magchymaga-rektara-egu-abmyarkouvaecca-kandydatura-milinkevicha |date=11 ліпеня 2015 }} — euroradio.fm, 10.11.2014, 17:02</ref>. У красавіку 2015 года Мілінкевіч прайграў выбары рэктара амерыканцу Дэвіду Поліку, пасля чаго заявіў, што гэты ўніверсітэт «больш не будзе служыць Беларусі»<ref>{{Cite web |url=https://eurobelarus.info/news/society/2015/04/15/alexandr-milinkevich-egu-bol-she-ne-budet-sluzhit-belarusi.html |title=Архіўная копія |access-date=22 студзеня 2019 |archive-date=18 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818150613/https://eurobelarus.info/news/society/2015/04/15/alexandr-milinkevich-egu-bol-she-ne-budet-sluzhit-belarusi.html |url-status=dead }}</ref>. == Грамадска-палітычная дзейнасць == Намеснік старшыні Гродзенскага гарвыканкама (1990—1996) па пытаннях адукацыі, культуры, аховы здароўя, моладзі, спорту, СМІ, рэлігіі, міжнародных зносін і аховы гістарычнай спадчыны. Падчас кампаніі па выбарах прэзідэнта Беларусі ў 2001 годзе быў кіраўніком перадвыбарчага штаба [[Сямён Домаш|Сямёна Домаша]]. У 1996—2003 гадах старшыня гродзенскага абласнога грамадскага аб’яднання «Ратуша», ліквідаванага ўладамі. У 1999—2005 гадах старшыня Беларускай Асацыяцыі Рэсурсных Цэнтраў. У 2003—2005 гадах старшыня гродзенскага «[[Таварыства Беларускай Школы]]». Увосень 2004 года Мілінкевіч быў кандыдатам на парламенцкіх выбарах у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] — прайграў аднаму з памочнікаў [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref>https://belisrael.info/?p=5280</ref>. У кастрычніку 2005 года на Кангрэсе дэмакратычных сіл быў абраны «адзіным кандыдатам ад дэмакратычных сіл». Удзельнічаў у [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|выбарах прэзідэнта Беларусі]] ў 2006 годзе; паводле афіцыйных звестак, набраў 6 % галасоў выбаршчыкаў і заняў 2-е месца пасля Лукашэнкі. [[Файл:Alexander Milinkevich 03.JPG|thumb|left|Аляксандр Мілінкевіч у [[Варшава|Варшаве]], 5 ліпеня 2006]] У 2005—2007 гадах старшыня Рады Аб’яднаных дэмакратычных сіл. У сакавіку 2007 года, незадоўга да новага Кангрэса дэмакратычных сіл, на якім быў адхілены з пасады старшыні, называў сябе «прэзідэнтам дэмакратычнай часткі грамадства»<ref>https://nashaniva.by/?c=ar&i=7334</ref>. У 2012 годзе не быў зарэгістраваны ў якасці кандыдата на парламенцкіх выбарах<ref>http://dossier.bymedia.net/index.php?option=com_apressdb&view=publications&layout=entry&id=66102{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 2006—2016 узначальваў [[За Свабоду (рух)|Рух «За Свабоду»]], у 2008 Рух быў зарэгістраваны беларускімі ўладамі ў якасці праваабарончага грамадска-асветніцкага аб’яднання<ref>http://pyx.by/bel/ruh/dakumanty {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150320010357/http://pyx.by/bel/ruh/dakumanty |date=20 сакавіка 2015 }}</ref>. Заяўляў пра свой магчымы ўдзел у прэзідэнцкіх выбарах 2015 года<ref>http://news.tut.by/politics/420546.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141226174042/http://news.tut.by/politics/420546.html |date=26 снежня 2014 }}</ref>, хаця раней казаў пра тое, што на выбары павінен пайсці малады палітык<ref>http://news.tut.by/politics/373950.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705235456/http://news.tut.by/politics/373950.html |date=5 ліпеня 2015 }}</ref>. Урэшце не выставіў сваю кандыдатуру і не падтрымаў ніводнага з кандыдатаў. У 2007 годзе ў Еўрапарламенце казаў: «усё, магчыма, зараз будзе анексія Беларусі»<ref name=":0">https://novychas.by/palityka/aljaksandr-milinkevicz-kali-budze-intervencyja</ref>. У лістападзе 2010 года Мілінкевіч прагназаваў, што расійскае кіраўніцтва ў 2011—2012 прыкладзе намаганні, каб адхіліць Лукашэнку ад улады ў Беларусі: маўляў, Маскве патрэбны чалавек, які «цалкам аддасць Беларусь пад кантроль Расіі» і «спыніць любое збліжэнне з Еўропай»: «статус-кво не можа захавацца»<ref>https://news.tut.by/politics/204615.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201020203146/https://news.tut.by/politics/204615.html |date=20 кастрычніка 2020 }}</ref>. У студзені 2019 года, ужо як «канцлер Вольнага беларускага ўніверсітэта», разважаў аб тым, што «падчас кожных выбараў прэзідэнта Беларусі былі расійскія правакацыі»<ref name=":0" />. У верасні 2022 года прызначаны пазаштатным дарадцам [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] па пытаннях еўрапейскага выбару Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/eurapeyski-vybar-ci-gatovyya-da-yago-belarusy-efir-z-milinkevicham|title=Еўрапейскі выбар: ці гатовыя да яго беларусы — эфір з Мілінкевічам {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-09-21}}</ref>. == Навуковая і даследчыцкая дзейнасць == Кандыдацкая дысертацыя па тэме «Механізм генерацыі звышмагутных лазерных імпульсаў» (1976). Аўтар 65 навуковых прац і манаграфій па [[квантавая электроніка|квантавай электроніцы]], лазернай тэхніцы, гісторыі, культуры, адукацыі, архітэктуры Беларусі. Краязнавец. У канцы 1980-х знайшоў пахаванне апошняга караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ў [[Воўчын]]е, за што ўзнагароджаны ордэнам «За заслугі перад польскаю культурай», напісаў пра гэта ўспаміны. Арганізаваў рэстаўрацыю старажытнага [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя#Вежавы гадзіннік|вежавага гадзінніка]] на [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|Фарным касцёле]] ў [[Гродна|Гродне]]<ref>{{Cite web |url=http://vybary.belsat.eu/wp-content/themes/belsat_theme/assets/candidate_description.php?ID=907 |title=belsat.eu |access-date=27 лістапада 2016 |archive-date=27 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327114013/http://vybary.belsat.eu/wp-content/themes/belsat_theme/assets/candidate_description.php?ID=907 |url-status=dead }}</ref>. == Ацэнкі == Паводле пісьменніцы [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]], Аляксандр Мілінкевіч з’яўляецца прыкладам ''беларуска-польскага інтэлігента''<ref>{{Кніга|аўтар = пад рэд. [[Валер Булгакаў|Валера Булгакава]]|загаловак = Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт|спасылка = http://kamunikat.org/?pubid=1750|месца = [[Варшава]]|выдавецтва = Выдавецтва ARCHE|год = 2006|старонкі = 124-125|старонак = 258|isbn = 83-89406-77-2|archive-date = 17 ліпеня 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190717220855/http://kamunikat.org/?pubid=1750}}</ref>. == Прэміі і ўзнагароды == 26 кастрычніка 2006 года ўзнагароджаны [[Еўрапарламент]]ам [[прэмія імя Андрэя Сахарава|прэміяй імя Андрэя Сахарава]] «За свабоду думкі». Лаўрэат польскай прэміі «Рыцар свабоды», якую арганізуе Фонд імя Казіміра Пулаўскага (2007)<ref>[https://svb1234.azureedge.net/a/31489300.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211002124935/https://svb1234.azureedge.net/a/31489300.html |date=2 кастрычніка 2021 }}</ref>. Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://belarusprofile.com/be/profile/milinkevich-alyaksandr-uladzimiravich/ Старонка на праекце BelarusProfile.] {{Прэмія Сахарава}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі (2006)]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Кандыдаты фізіка-матэматычных навук]] 9d5fjeq8i3hgp754rsobogzowqxvcqt Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук 0 21411 5155703 5132751 2026-06-18T16:39:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155703 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Навуковая сфера = [[гісторыя]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|гістарычных навук}} | Навуковае званне ={{Навуковае званне||0}} | Навуковы кіраўнік = [[Міхаіл Восіпавіч Біч]] | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук''', '''Алесь Смалянчук''' ({{ДН|23|5|1959}}, {{МН|Казлоўшчына||}}) — беларускі [[гісторык]], [[доктар гістарычных навук]], [[прафесар]]. == Біяграфія == [[File:Alaksandr Smalanchuk in Warsaw video 2.ogv|thumb|Аляксандр Смалянчук падчас сустрэчы ў Collegium Civitas у [[Варшава|Варшаве]], 5 верасня 2013 года]] Скончыў [[Гродзенскі ўніверсітэт імя Купалы|Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы]] ([[1981]]), аспірантуру (завочна) [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[НАН Беларусі]], стажыраваўся ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім]] і [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім]] універсітэтах ([[Польшча]]). Працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдняй школе, навуковым супрацоўнікам [[Рэспубліканскі музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскага музея гісторыі рэлігіі]] і [[Гродзенскі абласны гістарычна-археалагічны музей|Гродзенскага абласнога гістарычна-археалагічнага музея]], у [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы]]. У 2002 г. абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Польскі грамадска-палітычны рух на беларускіх і літоўскіх землях у 1864—1917 гг.». [[Манаграфія]] «Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй…» перамагла ў конкурсе [[Беларускае гістарычнае таварыства|Беларускага гістарычнага таварыства]] на лепшую навуковую кнігу па гісторыі Беларусі за 2001—2002 гг. З 2006 г. — прафесар [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] (Вільнюс). З 2007 г. — дырэктар Інстытута гістарычных даследаванняў (ЕГУ). Асноўныя тэмы даследаванняў: гісторыя польскага руху ў Беларусі і Літве ў XIX — пачатку XX ст., гісторыя беларускага нацыянальнага руху, палітычная гісторыя Беларусі XIX—XX ст. і яе адлюстраванне ў памяці жыхароў Беларусі (вусная гісторыя), краязнаўства. == Узнагароды == Лаўрэат [[Прэмія імя Льва Сапегі|прэміі імя Льва Сапегі]] (2015)<ref name="nc2018">{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/aljaksandr-fjaduta-atrymae-polskuju-premiju-imja-l|title=Аляксандр Фядута атрымае польскую прэмію імя Льва Сапегі|publisher=Новы Час|date=3 сакавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Бібліяграфія == * Палякі Беларусі і Літвы ў рэвалюцыі 1905—1907 гг. / А. Смалянчук. — Гародня : Ратуша, 2000. — 204 с. * Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864—1917 г. / А. Смалянчук ; пад рэд. С. Куль-Сяльверставай. — Гродна : ГрДУ, 2001. — 322 с. ISBN 985-417-345-1. * Жыццё і смерць Рамана Скірмунта (паводле вусных успамінаў жыхароў Піншчыны) / А. Смалянчук // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — (Białystok). — 2002. — T. 18. — S. 214—222. * Беларускія палякі або палякі ў Беларусі? / А. Смалянчук // Pogranicza języków. Pogranicza kultur. Studia ofiarowane Elżbiecie Smułkowej / Pod red. Anny Engelking i Romualda Huszczy. — Warszawa, 2003. — S. 326—334. * Паміж краёвасцю і нацыянальнай гісторыяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1865 г. / А.Ф. Смалянчук. — Санкт-Пецярбург : Неўскі прасцяг, 2004. — 402 с. * Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах. Канец XVIII — пачатак ХХ ст. / Укладальнік і навуковы рэдактар А.Ф. Смалянчук. — Вільня : ЕГУ, 2007. — 302 с. * Литвинство, западноруссизм и белорусская идея. 19 – начало 20 в. / А. Смалянчук // Перекрёстки. — (Вильнюс). — 2007. — Nr 1—2. — С. 5—16. * Белорусы: нация Пограничья / А. Кравцевич, А. Смоленчук, С. Токть. — Вильнюс : ЕГУ, 2011. — 212 с. * Асоба Каліноўскага як даследчая праблема / А. Смалянчук // Кастусь Каліноўскі і яго эпоха ў дакументах і культурнай традыцыі / Навуковы рэдактар А.Смалянчук. — Мінск : Беларускае гістарычнае таварыства, 2011. — С. 9—25. * Беларуская гісторыя: знайсці чалавека / А. Ф. Смалянчук. — Мінск : Логвінаў, 2013. — 156 с. * [http://kamunikat.org/download.php?item=43185-1.pdf&pubref=43185 «Краёвая ідэя» ў беларускай гісторыі: зборнік навуковых артыкулаў]{{Недаступная спасылка}} / Аляксандр Смалянчук. — Мінск : Зміцер Колас, 2017. — 460 с. {{таксама|*}}: [https://web.archive.org/web/20040121151512/http://starbel.narod.ru/bh/smalianchuk.htm Бібліяграфія]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://www.svaboda.org/a/30167047.html Прафэсар Алесь Смалянчук: 1939 год — драма беларусаў і палякаў, але іншых шанцаў аб’яднацца ў Беларусі не было] // svaboda.org 16 верасня 2019 * [http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/Смалянчук_A.Ф..html Смалянчук A.Ф.] // на [[pawet.net]] {{прэмія імя Францішка Багушэвіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Смалянчук Аляксандр Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] 66jssxpkjnb9s58oocppekmm5wt9un2 Міхаіл Пліс 0 26268 5155629 5145142 2026-06-18T11:59:05Z Bahusia 150630 ілюстрацыя 5155629 wikitext text/x-wiki {{рэлігійны дзеяч}} '''Міхаіл Пліс''' ({{ДН|27|8|1858|15|8}}, [[Гродзенская губерня]] — {{ДС|29|4|1924}}, [[Вільня]]) — праваслаўны святар, грамадска-культурны дзеяч, педагог. == Біяграфія == Скончыў Віленскую духоўную праваслаўную семінарыю (1879), рукапаложаны ў сан святара. З 1879 г. настаяцель праваслаўнага прыхода ў Ашмянскім павеце і ў Вільні. З 1.9.1903 выкладаў царкоўнаславянскую мову ў Віленскім жаночым вучылішчы духоўнага ведамства. Працаваў законавучыцелем Узорнай царкоўна-прыходскай школы пры жаночым вучылішчы. У 1903—1907 г. — старшыня праўлення Дапамогавай касы праваслаўнага духавенства Літоўскай епархіі. 21.9.1907 на з’ездзе пры выбарах праўлення Дапамогавай касы абраны яе старшынёй на 1908—1912 г. Удзельнік беларускага хрысціянскага і культурна-асветнага руху. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) знаходзіўся ў Маскве. У час працы Маскоўскага царкоўнага сабора (1917—1918) быў даверанай асобай будучага патрыярха [[Ціхан, патрыярх маскоўскі|Ціхана]]. З вясны 1919 г. — у Вільні, сябра Віленскай духоўнай праваслаўнай кансісторыі, ключар Віленскага кафедральнага сабора. У 1919—1920 г. уваходзіў у склад [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны]], Віленскага беларускага нацыянальнага камітэта. У 1919—1923 г. — выкладчык [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], выкладаў Закон Божы на беларускай мове. Адзін з ініцыятараў стварэння ў 1921 г. у Вільні Святатроіцкага беларускага праваслаўнага таварыства. Быў у ліку заснавальнікаў [[Таварыства беларускай школы]]. У 1923 г. удзельнічаў у 1-м з’ездзе выкладчыкаў заходнебеларускіх гімназій. У міжваенны час выступаў за беларусізацыю праваслаўнай царквы ў Заходняй Беларусі. У справе беларусізацыі царкоўна-рэлігійнага жыцця супрацоўнічаў з беларускім праваслаўным святаром [[Міхаіл Галянкевіч|М. Галянкевічам]]. Аўтар працы па гісторыі праваслаўнай царквы (захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі Акадэміі навук Літвы). == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="2"> File:The grave of Michail Plis at the St. Euphrosyne Cemetery (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Магіла Міхаіла Пліса на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках File:Memorial plaque on the grave of Michail Plis at the St. Euphrosyne Cemetery (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Мемарыяльная шыльда на магіле Міхаіла Пліса на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3 ** LMABRS, ф. 21, спр.465; ** Литовские епархиальные ведомости (Вільня). 1907. № 1, 19-20; ** Krynica (Вільня). 1921. № 29; ** Сын Беларуса (Вільня). 1924. № 16; ** ЭГБ, т.5. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пліс Міхаіл}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] hwvnwnpjkxxbczjt5rlxklu69y0x5z0 5155630 5155629 2026-06-18T11:59:30Z Bahusia 150630 /* Галерэя */ 5155630 wikitext text/x-wiki {{рэлігійны дзеяч}} '''Міхаіл Пліс''' ({{ДН|27|8|1858|15|8}}, [[Гродзенская губерня]] — {{ДС|29|4|1924}}, [[Вільня]]) — праваслаўны святар, грамадска-культурны дзеяч, педагог. == Біяграфія == Скончыў Віленскую духоўную праваслаўную семінарыю (1879), рукапаложаны ў сан святара. З 1879 г. настаяцель праваслаўнага прыхода ў Ашмянскім павеце і ў Вільні. З 1.9.1903 выкладаў царкоўнаславянскую мову ў Віленскім жаночым вучылішчы духоўнага ведамства. Працаваў законавучыцелем Узорнай царкоўна-прыходскай школы пры жаночым вучылішчы. У 1903—1907 г. — старшыня праўлення Дапамогавай касы праваслаўнага духавенства Літоўскай епархіі. 21.9.1907 на з’ездзе пры выбарах праўлення Дапамогавай касы абраны яе старшынёй на 1908—1912 г. Удзельнік беларускага хрысціянскага і культурна-асветнага руху. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) знаходзіўся ў Маскве. У час працы Маскоўскага царкоўнага сабора (1917—1918) быў даверанай асобай будучага патрыярха [[Ціхан, патрыярх маскоўскі|Ціхана]]. З вясны 1919 г. — у Вільні, сябра Віленскай духоўнай праваслаўнай кансісторыі, ключар Віленскага кафедральнага сабора. У 1919—1920 г. уваходзіў у склад [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны]], Віленскага беларускага нацыянальнага камітэта. У 1919—1923 г. — выкладчык [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], выкладаў Закон Божы на беларускай мове. Адзін з ініцыятараў стварэння ў 1921 г. у Вільні Святатроіцкага беларускага праваслаўнага таварыства. Быў у ліку заснавальнікаў [[Таварыства беларускай школы]]. У 1923 г. удзельнічаў у 1-м з’ездзе выкладчыкаў заходнебеларускіх гімназій. У міжваенны час выступаў за беларусізацыю праваслаўнай царквы ў Заходняй Беларусі. У справе беларусізацыі царкоўна-рэлігійнага жыцця супрацоўнічаў з беларускім праваслаўным святаром [[Міхаіл Галянкевіч|М. Галянкевічам]]. Аўтар працы па гісторыі праваслаўнай царквы (захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі Акадэміі навук Літвы). == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="2"> File:The grave of Michail Plis at the St. Euphrosyne Cemetery (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Магіла Міхаіла Пліса на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках File:Memorial plaque on the grave of Michail Plis at the St. Euphrosyne Cemetery (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Мемарыяльная шыльда на магіле </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3 ** LMABRS, ф. 21, спр.465; ** Литовские епархиальные ведомости (Вільня). 1907. № 1, 19-20; ** Krynica (Вільня). 1921. № 29; ** Сын Беларуса (Вільня). 1924. № 16; ** ЭГБ, т.5. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пліс Міхаіл}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] 18tie8tqp2cma422v8cb8anjgqt2v48 Анджэй Снядэцкі 0 26575 5155804 5127077 2026-06-19T05:49:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155804 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Снядэцкі}} {{вучоны | імя = Анджэй Снядэцкі | арыгінал_імя = Jędrzej Śniadecki | партрэт = [[File:Aleksander Sleńdziński Jędrzej Śniadecki.jpg|thumb]] | памер = | подпіс = | апісанне = | імя пры нараджэнні = | род дзейнасці = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = | падданства = | дата смерці = | месца смерці = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | узнагароды і прэміі = | сайт = | Commons = | Rodovid = }}'''Анджэй''' або '''Енджэй Снядэцкі''' ({{lang-pl|Jędrzej Śniadecki}}; псеўданімы ў [[Таварыства шубраўцаў|Таварыстве шубраўцаў]] — ''Sotwaros'' і ''Bogumił Uważnicki''; {{ДН|30|10|1768}}, мястэчка Жнін, Гнезненскае ваяводства, [[Рэч Паспалітая]] — {{ДС|11|5|1838}}) — польскі і літоўскі [[хімік]], лекар, [[філосаф]] і асветнік. Брат [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 30 кастрычніка 1768 года ў мястэчку Жнін Гнезненскага ваяводства (цяпер горад у Куяўска-Паморскім ваяводстве [[Польшча|Польшчы]]). Вывучаў медыцыну ў [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскім універсітэце]] ў [[Кракаў|Кракаве]]. Удасканальваў веды ў [[Павія|Павіі]], [[Вена|Вене]], [[Эдынбург]]у. У [[Эдынбургскі ўніверсітэт|Эдынбургскім універсітэце]], навучаючыся ў прафесара [[Джозеф Блэк|Джозэфа Блэка]] (1728—1799), зацікавіўся [[хімія]]й. У 1797—1822 гадах — прафесар хіміі, у 1826—1832 гадах — медыцыны ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], з 1832 года — прафесар Медыка-хірургічнай акадэміі ў [[Вільня|Вільні]]. У галоўнай працы «Тэорыя арганічных істот» (''«Teoria jestestw organicznych»'', т. 1—2, 1804—11) развіў ідэю эпігенезу. Прапагандаваў прынцыпы сацыяльнай гігіены. Аўтар першага падручніка хіміі на польскай мове «Пачаткі хіміі» («''Początki chemii''») (1800). У 1805—1806 гадах рэдагаваў часопіс «[[Dziennik Wileński|Dzennik Wileński]]», у 1816—1822 гадах — «[[Wiadomości Brukowe]]». Адзін з актыўных сяброў, а з траўня 1819 да ліпеня 1822 — прэзідэнт [[Таварыства шубраўцаў]] (меў псеўданім ''Sotwaros'', паводле адной з версій, бог быдла, паводле іншай — Сонца і дзённага святла, у [[Літоўская міфалогія|літоўскай міфалогіі]])<ref>Dobrosława Świerczyńska. Pseudonimy «Wiadomości Brukowych» // Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza 7, 1972. S. 137—166.</ref>. У 1806 годзе Снядэцкі набыў маёнтак [[Болтуп]]. З жонкай Канстанцыяй Мікулоўскай меў траіх дзяцей. Памёр 11 мая 1838 года. Пахаваны ў [[Гароднікі|Гародніках]] паблізу Болтупа (цяпер [[Ашмянскі раён]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]) на [[Капліца Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гароднікі)|сямейных могілках]]. == Навуковыя дасягненні == Снядэцкі распрацаваў асновы польскай хімічнай тэрміналогіі і напісаў першы польскі падручнік па хіміі («Пачаткі хіміі», таксама пад назвай «Кароткі нарыс хіміі»)<ref>''Bibliografia Literatury Polskiej — Nowy Korbut'', T. 6, cz. 1, ''Oświecenie'', Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 302.</ref>. Менавіта ён прыдумаў словы «[[кісларод]]» і «[[вадарод]]», якія, парадаксальна, хаця і былі замененыя ў польскай мове іншымі словамі, прыжыліся ў рускай мове (а таксама ў беларускай і ўкраінскай). Сістэматычна аналізуючы плаціну, ён выявіў невядомы раней метал, які назваў вестыем (''vestium''), ад назвы адкрытай у 1807 годзе малой планеты [[(4) Веста|Весты]]. У 1808 годзе паведаміў пра гэта ў Пецярбургскую Акадэмію навук і прачытаў пра гэта публічны даклад у Віленскім універсітэце. Аднак у 1808 годзе французскі Інстытут навукі заявіў, што такога металу не існуе. Пазней высветлілася, што апісаныя Анджэем Снядзецкім уласцівасці «вестыя» супадаюць з уласцівасцямі [[Рутэній|рутэнія]], паўторна адкрытага ў 1844 годзе прафесарам [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага ўніверсітэта]] К. К. Клаўсам (1796—1864)<ref>{{Cite web|url=https://www.webelements.com/ruthenium/history.html|title=WebElements Periodic Table » Ruthenium » historical information|website=www.webelements.com|access-date=2025-12-21}}</ref>. Снядэцкі першым здагадаўся, што прычына [[рахіт]]у гэта перад усім нястача сонечнага святла, і ў 1822 годзе апісаў метад лячэння рахіту павелічэннем уздзеяння сонечнага святла (што, паводле сучасных ведаў, выклікае эндагенную выпрацоўку [[Вітамін D|вітаміна D]] у скуры). == Памяць == Аддзяленне медыцынскіх навук Польскай акадэміі навук штогод надае прэмію імя Анджэя Снядэцкага, заснаваную ў 1972 годзе. Прэмія надаецца асобным навукоўцам і групам навукоўцаў за найбольш выдатныя дасягненні ў развіцці медыцынскіх навук. З 1979 года прэмія надаецца разам з бронзавым медалём Анджэя Снядэцкага.<ref name=":0">{{cite web|author=|last=|first=|author-link=|coauthors=|datepublished=2003-12-09|url=http://miasta.gazeta.pl/lodz/1,35153,1817141.html|title=Nagroda im. Śniadeckiego dla łodzian|work=Gazeta.pl Łódź|publisher=Agora SA|access-date=2009-02-10|lang=pl|description=|archive-url=https://www.webcitation.org/61Av3uFny?url=http://wiadomosci.gazeta.pl/kraj/1,34309,1817141.html|archive-date=2011-08-24|url-status=live}}</ref> Узнагарода, разам з прэміямі Фонду польскай навукі, належыць да найбольш прэстыжных навуковых узнагарод Польшчы.<ref name=":0" /> Імем Снядэцкага названы ліцэі ў Быдгашчы, Кельцах, Лодзі, Ольштыне і іншых гарадах Польшчы.<ref>{{cite web|author=|last=|first=|author-link=|coauthors=|datepublished=2008-11-26|url=http://www.vu.lt/lt/naujienos/p:5/1432/|title=Atidaroma chemiko A. Sniadeckio auditorija|format=|work=Naujienos|publisher=Vilniaus universitetas|access-date=2009-02-10|lang=lt|description=|archive-url=https://www.webcitation.org/61Av56KUS?url=http://naujienos.vu.lt/?page=5|archive-date=2011-08-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=|last=|first=|author-link=|coauthors=|datepublished=2008-11-28|url=http://www.vilnensis.vu.lt/fakultetuose/36-fakultetuose/444-chemijos-fakultete-atidaroma-andriaus-sniadeckio-auditorija|title=Chemijos fakultete atidaroma Andriaus Sniadeckio auditorija|format=|work=Universitas Vilnensis|publisher=Vilniaus universitetas|access-date=2009-02-10|lang=lt|description=|archive-url=https://www.webcitation.org/61Av6aOGS?url=http://naujienos.vu.lt/component/content/article/444|archive-date=2011-08-24|url-status=live}}</ref> У лістападзе 2008 года на хімічным факультэце Віленскага ўніверсітэта па вуліцы Наўгардука (Naugarduko g. 24) адкрыта спецыяльна абсталяваная аўдыторыя Анджэя Снядэцкага<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=http://www.vilnensis.vu.lt/fakultetuose/36-fakultetuose/444-chemijos-fakultete-atidaroma-andriaus-sniadeckio-auditorija|title=Chemijos fakultete atidaroma Andriaus Sniadeckio auditorija|first=Liana|last=Binkauskienė|website=www.vilnensis.vu.lt|access-date=2025-12-21|archive-date=21 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251221190638/https://www.vilnensis.vu.lt/fakultetuose/36-fakultetuose/444-chemijos-fakultete-atidaroma-andriaus-sniadeckio-auditorija|url-status=dead}}</ref>. Імем Анджэя Снядэцкага названа вуліца ў Ашмянах. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Снядэцкі Анджэй (Енджэй)||72}} == Спасылкі == * [http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:217 «Początki chemii. t.2»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171206074613/http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:217 |date=6 снежня 2017 }} * [http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:283 «M. Baliński, Życie Jędrzeja Śniadeckiego, Leszno i Gniezno, 1840»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190201013214/http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:283 |date=1 лютага 2019 }} {{Эпоха Асветніцтва}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Снядэцкі Анджэй}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Біёлагі Польшчы]] [[Катэгорыя:Філосафы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Ашмянскім раёне]] rxyrymuo2jxjafymu3t1z3swrh5o425 Анатоль Пятровіч Грыцкевіч 0 32193 5155787 4692899 2026-06-19T04:24:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155787 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Грыцкевіч}} {{Навуковец |Імя = Анатоль Грыцкевіч |Арыгінал імя = Анатоль Пятровіч Грыцкевіч |Фота = |Вікікрыніцы = }} '''Анато́ль Пятро́віч Грыцке́віч''' ([[31 студзеня]] [[1929]], [[Мінск|Менск]] — [[20 студзеня]] [[2015]]) — беларускі [[гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]] (1986), прафесар (1987). Акадэмік [[Міжнародная Акадэмія Навук Еўразіі|Міжнароднай АН Еўразіі]] (1999). Даследчык гісторыі Беларусі перыяду [[феадалізм]]у. == Біяграфія == У 1950 годзе скончыў [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]]. У 1955 годзе — [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў]], у 1958 годзе — [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]. Працаваў лекарам<ref>{{Крыніцы/ЭГБ|3|Грыцкевіч Анатоль Пятровіч||165}}</ref>. З 1959 года ў [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі]] [[АН БССР]]. З 1975 года — загадчык кафедры [[Мінскі інстытут культуры|Мінскага інстытута культуры]] (з 1993 года — Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры). Адначасова ў 1996—2000 гадах дырэктар [[НДІ Цэнтральнай і Усходняй Еўропы]] (у Мінску). Член Савета заснавальнікаў Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «[[Беларуская перспектыва]]»<ref name=":02">[https://vytoki.net/content/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%B2%D0%B01.pdf Грамадскі навукова-аналітычны цэнтр «Беларуская перспектыва»]</ref>. У 2001—2005 гадах быў прэзідэнтам [[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|МГА Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»]], пасля ганаровым старшынёй «Бацькаўшчыны». Памёр [[20 студзеня]] [[2015]] года<ref name="nn">[http://nn.by/?c=ar&i=142680 Памёр гісторык Анатоль Грыцкевіч]</ref> ў Мінску. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/26837692.html Анатоль Грыцкевіч, ваяр і лекар]</ref> == Працы == У манаграфіях «Частновладельческие города Белоруссии в XVI—XVIII вв.» (1975), «Социальная борьба горожан Белоруссии в XVI—XVIII вв.» (1979) вызначыў колькасць прыватнаўласніцкіх гарадоў, іх тыпы, узровень эканамічнага развіцця, сістэму кіравання, іх ролю як ваеннай апоры, грунтоўна прааналізваў [[Магдэбургскае права]]<ref>Белазаровіч В. А. Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я.Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. С. 277.</ref>. Аўтар публікацый па гісторыі [[шляхта|шляхецкага стану]], генеалогіі [[шляхта|шляхты]] і выбранцаў. У 2013 годзе выйшла яго кніга «Выбранае» ў «Кнігазборы», а ўвосень 2014 г. «Сцягі Оршы», прысвечаная 500-годдзю бітвы пад Оршай<ref name="nn"/>. == Публікацыі == * «Древний город на Случи». — Мн.: Полымя, 1985. 158 ст. * Вакол «Слуцкага паўстання» (Барацьба з контррэвалюцыяй у Беларусі ў апошні перыяд грамадзянскай вайны). — Мн., 1987. — 64 с. * Якой быць беларускай гістарычнай навуцы // Полымя. — 1992. — № 5. — С. 202—228. * Бітва пад Оршай 8 верасня 1514 г. // Спадчына, 1992. — № 6. * Шляхта Вялікага княства Літоўскага да Люблінскай уніі 1569 году // Годнасьць. — 1993. — № 1. — С. 16—27. * Грыцкевіч А. Слуцкае паўстанне 1920 г. — збройны чын у барацьбе за незалежнасць Беларусі // Спадчына. — 1993. — № 2. — С. 2-1. * Як выйсці з крызісу // Беларускі гістарычны часопіс. — 1993. — № 4. — С. 117—119. * Погляды Усевалада Ігнатоўскага на гісторыю Беларусі феадальнага перыяду // Беларусика = Albaruthenika: Кн. 3: Нацыянальныя і рэгіянальныя культуры, іх узаемадзеянне. — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. — С. 64—70. * Актуальныя праблемы беларускай гістарычнай навукі і адукацыі // Наш Радавод. — Кн. 6. — Ч.1. — Гродна, 1994. — С. 7—21. * Сённяшнія клопаты беларускай гістарыяграфіі // Белорусский сб. — Вып. 1. — СПб., 1998. — С. 7—15. * Заняпад беларускай мовы ў Беларуска-Літоўскім гаспадарстве ў XVIII стагоддзі // [http://knihi.com/mova/aniamiennie/aniamiennie1.html Аняменне. З кронікі знішчэння беларускай мовы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080719185010/http://knihi.com/mova/aniamiennie/aniamiennie1.html |date=19 ліпеня 2008 }} — Вільня: Gudas, 2000. * Каранацыя Міндоўга як дзяржаўны акт // Даклад на круглым стале «Каранацыя Міндоўга на караля і ўтварэнне новай дзяржавы на тэрыторыі Беларусі» / Скарынаўскі Цэнтр, 27 чэрвеня 2003. * Дзень беларускай вайсковай славы // Наша слова. — 2003. — 3 верасня. * [http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/orsha-battle-1514.html Аршанская бітва 1514 года і яе ўдзельнікі] // Наша слова. — 2005. — 31 жніўня. * [http://budzma.org/projects/booksreview/anatol-hryckyevich-staronki-nashay-minwshchyny.html Старонкі нашай мінуўшчыны] — Мн.: Кнігазбор, 2009. — 468 с. * [http://kamunikat.org/download.php?item=14912-1.pdf&pubref=14912 Грунвальд напамін, што мы нацыя рыцараў і асілкаў]{{Недаступная спасылка}} // «[[Брылёўскі летапіс]]» — № 15, травень 2010. — стар. 2-3. === Артыкулы ў слоўніках, даведніках і энцыклапедыях === * {{Крыніцы/ЭГБ|2|Бельскі прывілей|Грыцкевіч А. П.|10}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=Бельскі прывілей 1564|аўтар=Грыцкевіч А.|старонкі=310}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Белазаровіч Гістарыяграфія}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Грыцке́віч Анатоль Пятровіч|254}} * Грицкевич Анатолий (Петрович) // Кто есть кто в Беларуси. — Москва: Книжный дом «Университет». 1999.{{ref-ru }} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130433|Грыцкевіч Анатоль Пятровіч}} * {{bis.nlb.by|171896|Грыцкевіч Анатоль Пятровіч, доктар гістарычных навук}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грыцкевіч Анатоль Пятровіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] 4phoohgamh5zxaaf4vq668fill9gmxm Павел Севярынец 0 43556 5155729 5137304 2026-06-18T20:16:08Z 5155729 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Севярынец}} {{Асоба}} '''Па́вел Канстанці́навіч Севяры́нец''' (нар. {{ДН|30|12|1976}}, [[Орша]]) — беларускі палітык, пісьменнік і публіцыст, адзін з заснавальнікаў «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]». == Біяграфія == === Раннія гады. Пачатак палітычнай дзейнасці === Нарадзіўся ў [[Орша|Оршы]] ў сям’і журналіста і школьнай настаўніцы. Скончыў школу з залатым медалём (1994), геаграфічны факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (2000). У 1994—1999 гадах працаваў журналістам у шэрагу выданняў. З 1998 года друкуецца ў незалежнай прэсе як публіцыст<ref>[http://bchd.info/sieviarynets.html Павел Севярынец — Біяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150209113152/http://bchd.info/sieviarynets.html |date=9 лютага 2015 }}</ref>. У 1995 годзе Севярынец уступіў у [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ «Адраджэньне»]]. У лютым 1997 года ён узначаліў Мінскую маладзёвую фракцыю БНФ. У верасні 1997 года на Устаноўчым сойме быў абраны сустаршынёй «Маладога Фронту», у лютым 1999 года — старшынёй (заставаўся ім да 2004 года). У 1997—2004 годах Павел Севярынец стаў вядомы як удзельнік і арганізатар масавых вулічных выступаў моладзі супраць палітыкі прэзідэнта [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. 2 красавіка 1998 года арыштаваны ў часе апазіцыйнай маніфестацыі ў Мінску і за «зрыў канцэрту, прысвечанага аб’яднанню Расіі і Беларусі», змешчаны ў следчы ізалятар. Праз два месяцы пад ціскам беларускай і міжнароднай грамадскасці вызвалены і адпраўлены пад падпіску аб нявыездзе ў Віцебск. Крымінальная справа закрытая ў лістападзе 1998 годзе без тлумачэнняў. У рамках сваёй дзейнасці ў «Маладым Фронце» Павел Севярынец быў заснавальнікам асветніцкага праекту «Шоў Беларушчыны», курсаў «Ды-джэяў Адраджэння», ініцыятарам стварэння кааліцыі беларускіх дэмакратычных маладзёвых арганізацыяў «Перамен!», а таксама міжканфесійнай супольнасці «Хрысціянская ініцыятыва». У 1999—2003 гадах Павел Севярынец быў намеснікам старшыні [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]. Севярынец быў адным з арганізатараў I Кангрэсу Беларускай Моладзі (ліпень 2001), абароны [[Курапаты|Курапатаў]] (верасень 2001 — чэрвень 2002), нацыянальнай кампаніі «Беларусь у Еўропу!» (вясна 2002), перадвыбарчага блоку «Маладая Беларусь» (2004). === Першае абмежаванне волі === У 2005 годзе Павел Севярынец быў абвінавачаны ў арганізацыі акцый пратэсту супраць балатавання Аляксандра Лукашэнкі на трэці прэзідэнцкі тэрмін, што адбываліся ў Мінску пасля рэферэндуму 2004 года. Быў асуджаны да 3-х гадоў абмежавання волі. Пакаранне ён адбываў на лесанарыхтоўках у вёсцы [[Малое Сітна]] ([[Полацкі раён]]). Там напісаў кнігу «Лісты з лесу» (паводле апытання «Нашай Нівы» прызнаная найлепшай беларускай кнігай 2007 года). У 2006 годзе міжнародная арганізацыя [[Amnesty International]] прызнала Паўла Севярынца [[Вязень сумлення|вязнем сумлення]]<ref>[http://www.amnesty.org.ru/pages/ruseur490022006 Беларусь: узмацненьне ціску на іншадумцаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070405054619/http://www.amnesty.org.ru/pages/ruseur490022006 |date=5 красавіка 2007 }}</ref>. З улікам амністыі тэрмін зняволення быў скарочаны да двух гадоў, у 2007 годзе Севярынец быў вызвалены. === Прэзідэнцкія выбары 2010 года. Другое абмежаванне волі === [[Файл:Pavel Sieviaryniets.jpg|250px|міні|Павел Севярынец у 2010 г.]] Павел Севярынец у часе [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]] кіраваў выбарчым штабам кандыдата на пасаду кіраўніка дзяржавы ад [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|БХД]] [[Віталь Анатольевіч Рымашэўскі|Віталя Рымашэўскага]]. Арыштаваны пасля акцый пратэсту ў ноч на 20 снежня 2010 года. Пяць месяцаў пасля арышту Севярынец правёў у следчым ізалятары КДБ. У траўні 2011 года суд Заводскага раёна Мінска прызнаў яго вінаватым на падставе ч. 1 арт. 342 Крымінальнага кодэкса «''арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак, або актыўны ўдзел у іх''» і прыгаварыў да трох гадоў абмежавання волі ў куплінскай спецкамендатуры № 7. Ва ўмоўна-датэрміновым вызваленні і амністыі Севярынцу было адмоўлена. Міжнародныя праваабарончыя арганізацыі прызналі Паўла Севярынца палітычным зняволеным. Яго вызвалення патрабавалі Еўрасаюз і ЗША<ref name="news.21.by">[http://news.21.by/society/2014/06/12/941821.html Павел Севярынец прэзентаваў «Беларускую глыбіню»]</ref>. Міжнародная арганізацыя [[Amnesty International]] прызнала яго вязнем сумлення<ref>[https://amnesty.org.ru/node/1677/ Беларусь призывают освободить узников совести, задержанных в связи с протестами после выборов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170418012459/https://amnesty.org.ru/node/1677/ |date=18 красавіка 2017 }}</ref>. Вызвалены ў ноч на 19 кастрычніка 2013 года<ref>{{Cite web |url=https://palitviazni.info/viazen/pawal-siewiaryniec |title=Павел Севярынец |access-date=3 мая 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912103117/http://palitviazni.info/viazen/pawal-siewiaryniec |archive-date=12 верасня 2016 |url-status=dead }}</ref>. === Перыяд 2014—2019 гадоў === Працуе над адраджэннем палітычнай партыі [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]], з’яўляецца сустаршынёй яе арганізацыйнага камітэта. У БХД адказны за ідэалогію, рэгіёны, інфармацыю і культуру. Рэдактар абедзвюх партыйных праграм — 2009 года і 2015 года («Народная партыя з хрысціянскім сэрцам»). Ініцыятар партыйных кампаній «Люблю Беларусь», «Хваля салідарнасці», «У абарону касцёла Святога Язэпа», «Урад для народа», «100 гадоў БХД» і іншых. Як прадстаўнік БХД сустракаўся з [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнтам ЗША]] [[Джордж Уокер Буш|Джорджам Бушам-малодшым]], [[дзяржсакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Кандаліза Райс|Кандалізай Райс]], [[старшыня Еўрапарламента|старшынямі Еўрапарламента]] [[Ганс-Герт Пётэрынг|Хансам-Гертам Пётэрынгам]] і [[Ежы Бузек]]ам, старшынёй Еўрапейскай Народнай партыі Жозефам Долем. Кніга Паўла Севярынца «Беларусалім. Золак» была прызнана кнігай 2017 года паводле галасавання чытачоў на беларускім конкурсе «Кніга года»<ref>https://pen-centre.by/2019/05/10/startavala-chytackae-galasavanne-za-najlepshuju-kngu-2018-godu.html</ref>. Заснавальнік і прадзюсар серыі музычных альбомаў беларускамоўнай хрысціянскай музыкі «Беларускі Хрысьціянскі Хіт» (2008—2015, выйшла 7 альбомаў). Разам з Максімам Гацакам і Анатолем Шырвелем у 2014 годзе заснаваў хрысціянскі інфармацыйны партал «[[Крыніца.інфо]]». Ініцыятар стварэння «Беларускага камітэту салідарнасці з Украінай» (2014), «Камітэту абароны прадпрымальніцтва» (2016), адзін з каардынатараў стала дзеючага форума «Свабоду палітвязням!» (2015). У 2017 годзе Павел Севярынец завочна аштрафаваны [[суд Фрунзенскага раёна Мінска|судом Фрунзенскага раёна Мінска]] на 50 базавых велічынь (1150 рублёў) за ўдзел у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|Маршы абураных беларусаў]] 17 лютага<ref>[http://belsat.eu/news/sevyaryntsa-znou-ashtrafavali-tsyaper-za-aktsyyu-17-lyutaga/ Севярынца зноў аштрафавалі — цяпер за акцыю 17 лютага ]</ref>. За ўдзел у мітынгах у [[Курапаты|Курапатах]] 3 сакавіка Севярынец прызнаны вінаватым па ч. 3 арт. 23.34 КаАП. [[суд Савецкага раёна Мінска|Савецкім судом Мінска]] 31 сакавіка 2017 года асуджаны на 10 сутак<ref>{{cite web|url=http://spring96.org/be/news/86580|title=Паўла Севярынца за Курапаты пасадзілі на 10 сутак|website=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. За ўдзел у мітынгу 12 сакавіка ў Оршы ў «[[Пратэсты ў Беларусі (2017)|Маршы недармаедаў]]» Севярынец быў асуджаны Аршанскім судом на 15 сутак арышту<ref>[http://orshatut.by/obshhestvo/pavel-sevyarynec-prezentava%D1%9E-%D1%9E-orshy-svae-knigi/ Павел Севярынец прэзентаваў ў Оршы свае кнігі]</ref>. За ўдзел у пратэсце ў Курапатах<ref>[https://charter97.org/ru/news/2017/3/3/242684/ Минске прошел митинг в защиту Куропат]</ref> і першамайскай дэманстрацыі суддзя [[суд Цэнтральнага раёна г. Мінска|суда Цэнтральнага раёна Мінска]] Вікторыя Шабуня пакарала Севярынца арыштам на 15 сутак<ref>[http://belsat.eu/news/syonnya-sud-nad-paulam-sevyaryntsam-strym/ «Беззаконне. Але жыве Беларусь!». Севярынцу далі 15 содняў]</ref>. Быў прыняты ў [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускі ПЭН-Цэнтр]] за кнігу «Лісты з лесу» ў 2007 годзе. З 2014 года не плаціў сяброўскія ўнёскі, аргументуючы гэта тым, што ён хрысціянін і не бачыць для сябе магчымасці падтрымліваць, у тым ліку фінансава, мерапрыемствы, звязаныя з прапагандай [[Гомасексуальнасць|гомасексуальнага]] ладу жыцця пад эгідай арганізацыі. У 2019 годзе выключаны з арганізацыі за нясплату ўнёскаў — паводле старшыні Беларускага ПЭН-Цэнтра, гэта адбылося 15 студзеня, але паведамлена пра выключэнне Паўлу Севярынцу было ў красавіку<ref>https://belisrael.info/?p=19212</ref>. Севярынец унёскі заплаціў, і на агульным сходзе арганізацыі 26 кастрычніка рашэнне пра выключэнне было скасаванае. Напярэдадні сходу Павел Севярынец апублікаваў ліст, у якім абвінаваціў «''гей-лобі і марксістаў''» у радзе беларускага ПЭНу ў тым, што яны «''на дух не пераносяць хрысціян''». Новаабраная старшыня рады ПЭНу [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святлана Алексіевіч]] назвала выказванні Паўла Севярынца «''маральным сярэднявеччам''». 29 кастрычніка яна прапанавала прыпыніць рашэнне з’езду аб прыёме Севярынца, [[Скандал з выключэннем Паўла Севярынца з Беларускага ПЭН-цэнтра|у выніку рада прыняла рашэнне выключыць Паўла Севярынца з ПЭНу]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/30242343.html|title=Паўла Севярынца выключылі з ПЭН-цэнтру|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. Павел Севярынец — ініцыятар і арганізатар масавых акцый супраць інтэграцыі з [[Расія]]й, што праходзілі ў Мінску ў снежні 2019 года. За тры дні да апошняй акцыі, 26 снежня, Севярынец быў арыштаваны на 15 сутак, а таксама пакараны штрафам, 9 студзеня 2020 года палітыка завочна зноў пакаралі буйным штрафам. 10 студзеня суд пакараў Паўла Севярынца яшчэ 15 суткамі арышту за акцыю ў абарону незалежнасці 20 снежня і 15 суткамі за акцыю 21 снежня<ref>[https://belsat.eu/news/paula-sevyaryntsa-znou-pakarali-aryshtam-yon-prabyu-na-svabodze-tolki-nekalki-gadzinau/ belsat.eu]</ref>. === Прэзідэнцкія выбары 2020 года === У часе [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] ўдзельнічаў у пікетах па зборы подпісаў [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]. Быў затрыманы супрацоўнікамі міліцыі 7 чэрвеня па дарозе дадому. Пасля гэтага ў дачыненні да яго было вынесена, як мінімум, тры пастановы аб адміністрацыйных арыштах па 15 сутак кожная за ўдзел у перадвыбарчых пікетах і заклікі да ўдзелу ў масавых мерапрыемствах. Таксама ў Паўла Севярынца на той час заставаліся неадбытымі 30 сутак арышту за акцыі супраць інтэграцыі з Расіяй<ref>{{cite web|url = http://spring96.org/be/news/49510|title = Спіс палітычных вязняў|website = [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200703171056/http://spring96.org/be/news/49510|archive-date = 3-7-2020|access-date = 3-7-2020}}</ref>. Міжнародная арганізацыя «[[Amnesty International]]» прызнала яго вязнем сумлення<ref>{{cite web|url = https://eurasia.amnesty.org/2020/07/02/belorusskogo-uznika-sovesti-pavla-severincza-derzhat-v-odinochke-v-uzhasnyh-usloviyah-pomogite-nam-ego-osvobodit/|title = Белорусского узника совести Павла Северинца держат в одиночке в ужасных условиях. Помогите нам его освободить!|publisher = eurasia.amnesty.org|language = ru|access-date = 30 студзеня 2022|archive-date = 19 ліпеня 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200719195700/https://eurasia.amnesty.org/2020/07/02/belorusskogo-uznika-sovesti-pavla-severincza-derzhat-v-odinochke-v-uzhasnyh-usloviyah-pomogite-nam-ego-osvobodit/|url-status = dead}}</ref>. Меркавалася, што ён выйдзе на волю 21 жніўня, па адбыцці 75 сутак. Але са Следчага камітэта паведамілі, што ёсць непасрэдна ўзніклае падазрэнне ў здзяйсненні злачынства, што Павел Севярынец затрыманы на 72 гадзіны і знаходзіцца ў ІЧУ на Акрэсціна<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/257513|title=Паўла Севярынца не выпусцяць, заведзена крымінальная справа|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 20 жніўня на палітвязня завялі крымінальную справу «за падрыхтоўку масавых беспарадкаў», ён застаўся пад вартай<ref>{{Cite journal|issue=42 (931)|access-date=2020-10-16|date=2020-10-16|title=«Цяпер бачу поўную карціну Берасця»|journal=[[Брестская газета]]|language=be, ru|pages=18}}</ref>. Суд над ім і шэрагам іншых палітычных актывістаў праходзіў у 2021 годзе ў [[Магілёў|Магілёве]], у закрытым рэжыме. 25 мая Паўлу Севярынцу прысудзілі 7 гадоў зняволення ў калоніі ўзмоцненага рэжыму за «арганізацыю масавых беспарадкаў». Аналагічны прысуд быў вынесены ў дачыненні да [[Андрэй Войніч|Андрэя Войніча]] і [[Яўген Афнагель|Яўгена Афнагеля]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/273470|title=Паўла Севярынца не выпусцяць, заведзена крымінальная справа|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Доўгі час Павел Севярынец утрымліваўся ў [[Гродзенская турма|гродзенскай турме]]. === Вызваленне і дзейнасць у эміграцыі === 13 снежня 2025 года з групай 123 палітычных зняволеных [[Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024)|вызвалены]] ў выніку сустрэчы [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнка]] з прадстаўніком [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] [[Джон Коўл|Джонам Коўлам]], [[Прымусовая дэпартацыя з Беларусі|прымусова дэпартаваны]] на тэрыторыю [[Украіна|Украіны]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/amp/be/383456|title=На волі Марыя Калеснікава, Віктар Бабарыка, Марына Золатава, Алесь Бяляцкі, Максім Знак! Агулам вызвалены 123 палітвязні|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date=2025-12-15}}</ref>. Разам з іншымі былымі палітвязнямі быў прымусова дэпартаваны на тэрыторыю Украіны, адкуль пазней пераехаў у Вільню<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/amp/be/383456|title=На волі Марыя Калеснікава, Віктар Бабарыка, Марына Золатава, Алесь Бяляцкі, Максім Знак! Агулам вызвалены 123 палітвязні|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date=2025-12-15}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383817|title=Вызваленыя палітвязні прыехалі ў Вільню|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. У лютым 2024 года, пакуль Павел Севярынец быў у зняволенні, частка партыі БХД, якую ўзначальваў [[Георгій Дзмітрук]], правяла з’езд, на якім Севярынец быў абвешчаны «адзіным лідарам»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/336065|title=БХД прызнала Севярынца адзіным лідарам партыі, а Рымашэўскага, Кавалькову і Садоўскага выключылі|date=2024-02-12|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2026-02-15}}</ref>. У лютым 2025 года стала вядома, што адзін з лідараў гэтай групы, [[Яўген Дудкін]], быў шматгадовым агентам КДБ<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/361678|title=БХД: Адзін з лідараў партыі Яўген Дудкін прызнаўся, што з'яўляецца даўнім агентам КДБ|date=2025-02-14|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Каментуючы гэтую сітуацыю пасля вызвалення, Севярынец адзначыў, што для людзей, якія супрацоўнічалі са спецслужбамі, ёсць толькі два сумленныя шляхі: неадкладнае публічнае раскрыццё або поўны выхад з палітыкі<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/384729|title=Павел Севярынец расказаў, што думае пра агента КДБ у шэрагах сваёй партыі Яўгена Дудкіна|date=2026-01-04|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2026-02-15}}</ref>. == Погляды == Павел Севярынец ёсць адным з найбольш вядомых прадстаўнікоў хрысціянска-кансерватыўнага крыла беларускай палітыкі. Яго погляды часта выклікалі шырокі грамадскі рэзананс. === Стаўленне да ЛГБТ і фемінізму === Севярынец паслядоўна выступаў з крытыкай [[Правы ЛГБТ у Беларусі|ЛГБТ-руху]] і [[фемінізм]]у. У 2002 годзе ў заяве «Маладога Фронту» гомасексуальнасць была названа «грахом, годным смерці і вычварэнствам»<ref>{{cite web|url=https://be.wikipedia.org/wiki/Правы_ЛГБТ_у_Беларусі#cite_note-36|title=Правы ЛГБТ у Беларусі|publisher=Вікіпедыя}}</ref>. У 2016 годзе ў інтэрв’ю [[Радыё Свабода]] ён назваў [[гомасексуальнасць]] хваробай, а фемінізм — праявай няшчасця<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/paval-sieviaryniec/27782779.html|title=Павал Севярынец: Вельмі шкада людзей, якія хварэюць на гомасэксуалізм, займаюцца фэмінізмам|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2016-06-06|accessdate=2026-02-15}}</ref>. У 2019 годзе, падчас скандалу з выключэннем з [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]], абвінаваціў кіраўніцтва арганізацыі ў прасоўванні «[[гей-лобі]], [[Левакі|левакоў]], феміністак і [[Масоны|масонаў]]»<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/ru/gey-lobbi-levaki-feministki-i-masony-chto-pishut-ob-otkrytom-pisme-severinca|title=Гей-лобби, леваки, феминистки и масоны: что пишут об открытом письме Северинца|publisher=euroradio.fm|date=2019-10-23|accessdate=2026-02-15|lang=ru}}</ref>. У 2020 годзе пацвердзіў, што ставіў подпіс пад петыцыяй аб увядзенні крымінальнай адказнасці за «[[ЛГБТ-прапаганда|ЛГБТ-прапаганду]]»<ref>{{cite web|url=https://mspring.media/sever-orientation/|title=Магчымы кандыдат у прэзідэнты Павел Севярынец: «Так, я ставіў подпіс пад петыцыяй аб забароне ЛГБТ-прапаганды»|publisher=mspring.media|date=2020-03-04|accessdate=2026-02-15}}</ref>. Пасля вызвалення ў 2025 годзе яго пазіцыя змянілася. У інтэрв’ю «Белсату» ён адмовіўся каментаваць тэму ЛГБТ, заявіўшы, што «празмерная ўвага да гэтай тэмы лье ваду на млын [[Расійская прапаганда|расійскай прапаганды]]». Адначасова ён прызнаў, што яго стаўленне да ролі жанчын кардынальна змянілася пасля падзей 2020 года: «Мая жонка, іншыя жанчыны, [[Святлана Ціханоўская]] і [[Маша Калеснікава]] — я зразумеў, што жанчыны могуць рухаць Беларусь, кіраваць дзяржаваю»<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90878400/pavel-sevyarynec|title=«Я аднойчы злавіў сябе на тым, што ў галаве няма ніводнай думкі». Павел Севярынец – пра турму, веру і вяртанне дадому|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|access-date=2026-02-15}}</ref>. === Нацыянальная ідэя і хрысціянская дэмакратыя === Цэнтральнае месца ў светапоглядзе Севярынца займае [[хрысціянства]]. Ён фармулюе беларускую нацыянальную ідэю як «[[Ісус Хрыстос]], які размаўляе [[Беларуская мова|па-беларуску]]»<ref name=":0" />. На яго думку, [[хрысціянская дэмакратыя]] ёсць натуральнай і гістарычна абумоўленай формай кіравання для Беларусі, а перыяд, калі «600 гадоў хрысціянская дэмакратыя кіравала Беларуссю», быў «залатым векам». Гэтыя погляды выклікалі крытыку з боку іншых грамадскіх дзеячаў. Архітэктар і блогер [[Уладзіслаў Чаховіч]] назваў яго ўяўленні пра «хрысціянскую Беларусь» «фэнтэзійным светам», які не адпавядае рэчаіснасці ў пераважна секулярным беларускім грамадстве<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/385116|title=Чаховіч адказаў Севярынцу: Гамафобія — прадукт лагернага мыслення homo sovieticus, а не хрысціянская каштоўнасць|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-01-06|accessdate=2026-02-15}}</ref>. == Сям’я == Жанаты. Жонка — Вольга Севярынец (Шылак)<ref>{{Cite web |url=http://mfront.net/sionnia-abvianczalisia-paviel-sieviaryniec-i-volha-szylak.html |title=Сёння абвянчаліся Павел Севярынец і Вольга Шылак. |access-date=3 мая 2017 |archive-date=4 мая 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504120013/http://mfront.net/sionnia-abvianczalisia-paviel-sieviaryniec-i-volha-szylak.html |url-status=dead }}</ref>. У шлюбе мае сына Францішка, названага ў гонар Папы Рымскага [[Францыск (Папа Рымскі)|Францішка]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/274510|title=«Ад мамы Францішка Севярынца Папу Францішку». Вольга Севярынец напісала ліст папу|website=Наша Ніва|date=2021-06-15|access-date=2026-02-15}}</ref>. Першае дзіця сям’і, сын Янка, нарадзіўся ў 2014 годзе з [[Сіндром Патау|сіндромам Патау]] — цяжкім генетычным захворваннем. Нягледзячы на ціск з боку медыкаў, якія настойвалі на перарыванні цяжарнасці, Павел і Вольга Севярынцы прынялі рашэнне захаваць жыццё дзіцяці. Павел Севярынец тады заявіў: «ніякі аборт мы рабіць не будзем». Янка пражыў восем дзён<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/177860|title=Янка. Гісторыя аднаго маленькага жыцця. Вольга і Павел Севярынцы расказалі, як у іх нарадзілася дзіця з сіндромам Патау|date=2016-09-26|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2026-02-15}}</ref>. == Бібліяграфія == * «Ды-джэй Адраджэння» (1998) * «Пакаленне Маладога Фронту» (2002) * «Нацыянальная ідэя» (2005) * «Лісты з лесу» (2007) * «Брату» (2007) * «Люблю Беларусь. 200 феноменаў нацыянальнай ідэі» (2008; у чэрвені 2024 г. кніга была абвешчана «экстрэмісцкай» судом Кастрычніцкага раёна г. Мінска) * «Маладафронтаўцы» (2009) — сумесна з Настай Палажанкай * «Беларуская глыбіня» (2014)<ref name="news.21.by"/> * «Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя: 1917—2017» (2017) * «Сто асоб беларускай хрысціянскай дэмакратыі» (2017; адзін з аўтараў, укладальнік) * «Беларусалім. Золак» (2017) * «Каменнае сэрца» (2018; у чэрвені 2024 г. кніга была абвешчана «экстрэмісцкай» судом Кастрычніцкага раёна г. Мінска) * «Беларусалім. Сэрца святла» (2020; у чэрвені 2024 г. кніга была абвешчана «экстрэмісцкай» судом Кастрычніцкага раёна г. Мінска) * «Беларусь — гэта святое» (2026)<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/prezentatsyya-knigi-sevyaryntsa.html|title=У Вільні адбудзецца прэзентацыя першай пасля турмы кнігі Паўла Севярынца|website=Будзьма беларусамі!|date=2026-06-18}}</ref> == Узнагароды == Павел Севярынец — лаўрэат літаратурнай [[прэмія імя Алеся Адамовіча|прэміі Беларускага ПЭН-цэнтру імя Алеся Адамовіча]] і [[прэмія імя Францішка Аляхновіча|прэміі імя Францішка Аляхновіча]]. Уганараваны [[прэмія імя Васіля Быкава|прэміяй «За свабоду думкі» імя Васіля Быкава]] ([[2008]])<ref>{{cite web|url=http://www.svaboda.org/a/24239091.html|title=У Бычкі на ўгодкі Васіля Быкава|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. Узнагароджаны [[Медаль да стагоддзя БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29838254.html|title=Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. У лістападзе 2020 года стаў лаўрэатам народнай прэміі «За асабістую мужнасць»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/264863|title=Беларусы замежжа прысудзілі Паўлу Севярынцу прэмію «За асабістую мужнасць»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. {{зноскі|2}} == Літаратура == * [[Аляксандр Леанідавіч Тамковіч|Тамковіч, А.]] Найноўшая гісторыя ў асобах. — Смаленск : Смоленская городская типография, 2013. — С. 579—584. — ББК 84, УДК 823. С. 651—656. * Хто ёсць хто ў Беларусі / укл. Л. А. Андросік, В. Ф. Голубеў і інш. —Вільня , 2007. — 256 с. (ст.183-184). * Верым! Можам! Пераможам!: падзеі Менскай вясны — 2006: Кроніка, дакументы, сведчаньні /укл. М.Савушкіна, А.Лапцёнак. — Менск, 2006. — 184 стар. / ст.96. С.92-93. * {{Кніга|загаловак=Historical Dictionary of Belarus (Historical Dictionaries of Europe) |last2=Silitski|first2=Vitali|last=Ioffe|first=Grigory|выдавецтва={{нп3|Rowman & Littlefield|Rowman & Littlefield|pl|Rowman & Littlefield}}|год=2018|isbn=978-1538117057|старонак=476|старонкі= 294|мова=en|месца= Lanham |аўтар = Grigory Ioffe, [[Віталь Вячаслававіч Сіліцкі|Vitali Silitski Jr.]]|частка=SEVIARYNETS, PAVAL (1976–)|цытата=SEVIARYNETS, PAVAL (1976-). National activist, political and youth leader. In 1995, he joined the Belarusian Popular Front; in 1996, he founded Young Front (Malady Front), an opposition youth movement in Belarus. In 2000, he graduated from the Belarusian State University with a specialization in geography. A restless organizer, Seviarynets was a primary force behind the resistance of part of the youth to the government of President Alyaksandr Lukashenka. He organized and inspired numerous initiatives promoting Belarusian national revival and political participation among the youth. In 1997-2003, he was deputy chairman of the Belarusian Popular Front. Seviarynets was repeatedly arrested for his antigovernment activities.}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://ps.knihi.tilda.ws/ Аўтарскі сайт Паўла Севярынца] * [http://www.bchd.info/ Афіцыйны сайт БХД] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071123201535/http://bchd.info/ |date=23 лістапада 2007 }} * [http://mfront.net/ Малады Фронт] * [http://slounik.org/80259.html Біяграфія Паўла Севярынца на Slounik.org] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Севярынец Павел}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Маладога Фронту]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя вязнямі сумлення арганізацыяй Amnesty International у Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага ПЭН-цэнтра]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] n452v9qod4mrwwtfiflmzmxt5fjmmyn Аляксандр Сяргеевіч Патупа 0 44414 5155688 4832217 2026-06-18T15:24:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155688 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Аляксандр Сяргеевіч Патупа | Арыгінал імя = | Выява = PotupaAS.jpg | Шырыня = | Апісанне выявы = | Месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Севастопаль|у Севастопалі}}, [[Расія]] | Месца смерці = | Навуковая сфера = | Месца працы = | Альма-матэр = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М.&nbsp;В.&nbsp;Ламаносава]] | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = http://potupa.iatp.by/ }} '''Аляксандр Сяргеевіч Патупа''' ({{ДН|21|3|1945}}, {{МН|Севастопаль||}}, [[РСФСР]] — {{ДС|1|6|2009}}) — фізік, філосаф, пісьменнік, папулярызатар навукі. == Біяграфія == Жыў і вучыўся ў г. [[Ейск]]у [[Краснадарскі край|Краснадарскага края]]. Кандыдат у майстры спорту па [[шахматы|шахматах]]. У [[Мінск]]у з [[1961]] г. Скончыў фізічны факультэт МДУ імя М. В. Ламаносава (кафедра квантавай тэорыі, 1967). Кандыдат фізіка-матэматычных навук (тэарэтычная фізіка, 1970). Каля 50 публікацый і 30 выступаў на міжнародных, усесаюзных і рэспубліканскіх канферэнцыях у вобласці квантавай тэорыі, фізікі высокіх энергій, касмалогіі, электрадынамікі. Даследчая праца ў Інстытуце фізікі АН БССР, Белдзяржуніверсітэце. З 1992 г. дырэктар Цэнтра даследаванняў будучыні (прагнастычныя і сацыялагічныя даследаванні). Больш 15 комплексных рэпрэзентатыўных і экспертных сацыялагічных апытанняў. Больш 100 публікацый у зборніках і перыёдыцы і 60 выступаў на міжнародных і рэспубліканскіх канферэнцыях па праблемах прагназавання, сацыялогіі, паліталогіі, эканомікі, правы. Доктар філасофіі (стратэгічнае прагназаванне і інфармацыйныя тэхналогіі, 1995), прафесар, сапраўдны член IAIPT(Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій), IALBA (Міжнароднай акадэміі лідараў бізнесу і адміністрацыі), NYAS (Нью-ёркскай акадэміі навук), IIS (Міжнароднага інстытута сацыялогіі), WFS (Міжнароднага грамадства «Свет будучыні»), AAAS (Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі), NGS (Нацыянальнага геаграфічнага таварыства ЗША), член Савета РАТТ (Беларускай асацыяцыі Фабрыкаў Думкі). Навуковыя, навукова-папулярныя і навукова-мастацкія кнігі (фізіка элементарных часціц, касмалогія, гісторыя навукі, прагностыка): «Бег за бесконечностью» (1977, сер. «Еўрыка», пер. у Балгарыі, Венгрыі), «Контакт, или Несколько мыслей и диалогов, подслушанных долгим зимним вечером XXI века» (1990), «Открытие Вселенной — прошлое, настоящее, будущее» (1991), тры ротапрынтных выданні Інстытута фізікі АН БССР (1968—1971). Мастацкія кнігі: «Фантакрим-CCI»(1989), «Ловушка в цейтноте»(1990), «Нечто невообразимое» (1992), два мікравыданні (1989); публікацыі ў літаратурных часопісах і зборніках. Член IPC (Міжнароднага ПЭН-Клуба). Публіцыстычная дзейнасць: больш 300 артыкулаў у газетах і часопісах; член BAJ (Беларускай асацыяцыі журналістаў). Выкладчыцкая дзейнасць: курсы статыстычнай фізікі, фізікі высокіх энергій, фізікі атамнага ядра, квантавай хіміі і хімічнай кінетыкі, вышэйшай матэматыкі, гісторыі прадпрымальніцтва, адмысловыя лекцыі на міжнародных школах маладых вучоных. Выдавецкая дзейнасць (1989—1996): арганізатар і генеральны дырэктар выдавецка-паліграфічнай кампаніі «Эридан», найстарэйшага прыватнага выдавецтва Беларусі, які выпускае кнігі (больш 26 млн экз.), газеты, часопісы. ВПК «Эридан» першай у РБ узнагароджана «Факелам Бірмінгема» ў 1995 г. Грамадская дзейнасць: старшыня Назіральнага камітэта Беларускай Праваабарончай Канвенцыі і Назіральнага Сойма «Хельсінкі-CCI», прэзідэнт Беларускага Саюза прадпрымальнікаў (2001—2007), Ганаровы Старшыня БСП (2008), віцэ-старшыня Беларускай Канфедэрацыі прамыслоўцаў і прадпрымальнікаў, (2001—2007) член Савета Беларускай Еўра-Атлантычнай Асацыяцыі; праца па фарміраванні палітыка-прававой прасторы рыначных рэформ, стратэгіі глабальнай і еўрапейскай інтэграцыі, эвалюцыі 3-га сектары, праваабарончая дзейнасць. У партыях ніколі не знаходзіўся. Медалі: International Man of the Year (1997-98, Cambridge), Outstanding People of the 20th Century (1999, Cambridge), За высокія дасягненні ў навуцы (2004, IAIT, Мінск), За высокія дасягненні ў навуцы (залатая, 2005, IAIT, Мінск) == Сям'я == Жонка, Патупа Любоў Нілаўна, [[1955]] г.н., менеджар; дачка, Алена, [[1975]] г.н., юрыст, МBА, Інтэрнэт-«Оскар»-2005 Golden Link Award; сын, Андрэй, [[1976]] г.н., юрыст, журналіст; унук, Антон, [[2002]] г.р. {{зноскі}} == Спасылкі == * http://potupa.iatp.by/index.html{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071208110931/http://potupa.iatp.by/index.html |date=8 снежня 2007 }} * http://www.potupa.com/ * http://www.wowdolls.com/asp/ru/main.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110718115656/http://www.wowdolls.com/asp/ru/main.htm |date=18 ліпеня 2011 }} * http://aspotupa.narod.ru/ {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Патупа Аляксандр Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] [[Катэгорыя:Фізікі Расіі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі фізічнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Беларусі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Аўтары навукова-папулярнай літаратуры]] f5wqsrv6u2sqv6vt9wyfanfjqc2l2j3 Мікалай Максімавіч Чырык 0 47409 5155830 4760378 2026-06-19T07:05:38Z Autumndancer 168015 5155830 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Асоба}} '''Мікалай Максімавіч Чырык''' ({{ДН|19|12|1936}} — {{ДС|25|4|2005}}) — дыктар [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Беларусі|Беларускага Радыё]] на працягу больш за 40 гадоў. [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]].<ref>{{cite article|title=На Красной, 4|url=https://mk.by/2010/05/07/19600/|date=2010-05-07|lang=ru|access-date=21 красавіка 2022|archive-date=11 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111111043834/http://mk.by/2010/05/07/19600/|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://mk.by/2010/05/07/19600/ |title=Архіўная копія |access-date=11 лістапада 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111043834/http://mk.by/2010/05/07/19600/ |archivedate=11 лістапада 2011 |url-status= }}</ref> == Творчасць == Аўтар літаратурных зборнікаў «Па дарозе на кірмаш» і «На блізкай вярсце: Вершы» (1996). На яго вершы напісаны дзясятак песень. == Сям'я == Жонка — Вера Андрэеўна Чырык. Дзеці: Андрэй (1961), Алена (1964), Наталля (1967), Максім (1971), Ганна (1974). {{Зноскі}} {{DEFAULTSORT:Чырык Мікалай Максімавіч}} [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай культуры]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дыктары радыё]] [[Катэгорыя:Радыёвядучыя Беларусі]] oep0b8fu2p9ial64m82bdy92psz5bnx 5155869 5155830 2026-06-19T08:45:05Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя 5155869 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Асоба}} '''Мікалай Максімавіч Чырык''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дыктар [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Беларусі|Беларускага радыё]] на працягу больш за 40 гадоў. [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]].<ref>{{cite article|title=На Красной, 4|url=https://mk.by/2010/05/07/19600/|date=2010-05-07|lang=ru|access-date=21 красавіка 2022|archive-date=11 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111111043834/http://mk.by/2010/05/07/19600/|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://mk.by/2010/05/07/19600/ |title=Архіўная копія |access-date=11 лістапада 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111043834/http://mk.by/2010/05/07/19600/ |archivedate=11 лістапада 2011 |url-status= }}</ref> == Творчасць == Аўтар літаратурных зборнікаў «Па дарозе на кірмаш» і «На блізкай вярсце: Вершы» (1996). На яго вершы напісаны дзясятак песень. == Сям’я == Жонка — Вера Андрэеўна Чырык. Дзеці: Андрэй (1961), Алена (1964), Наталля (1967), Максім (1971), Ганна (1974). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Чырык Мікалай Максімавіч}} [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай культуры]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дыктары радыё]] [[Катэгорыя:Радыёвядучыя Беларусі]] pmto1ng4k6s3hu895ej2f18ufg52otj Rattus colletti 0 51801 5155685 4744778 2026-06-18T15:12:20Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1904 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155685 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Жывёлы | rang = Від | parent = Rattus | latin = Rattus colletti | author = [[Thomas]], 1904 | wikispecies = Rattus colletti | commons = Category:Rattus colletti | iucn = 19326 | iucnstatus = LC | itis = 585516 | ncbi = 71422 | eol = 1179364 }} '''Rattus colletti''' — від [[пацук]]оў, сямейства [[мышы]]ных. Выяўлены толькі ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. == Літаратура == * [http://www.iucnredlist.org/details/19326/0 Rattus colletti]. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Red List of Threatened Species. ] Downloaded on 20 July 2007. * Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. pp.&nbsp;894–1531 ''in'' Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore. [[Катэгорыя:Пацукі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1904 годзе]] 3cfbplfrax24w5f3ekte6lczmv5z7ad Анатоль Іванавіч Ярмоленка 0 52805 5155770 5129079 2026-06-19T02:05:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155770 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ярмоленка}} {{Музыкант}} '''Анатоль Іванавіч Ярмоленка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі спявак (лірычны [[тэнар]]), мастацкі кіраўнік гурту «[[Сябры (гурт)|Сябры]]», [[Народны артыст Беларусі]] (2003). == Біяграфія == Нарадзіўся [[15 лістапада]] [[1947]] года ў [[Казятын]]е [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]]. Дзед будучага спевака быў святаром<ref name="kp">[https://www.belarus.kp.ru/daily/28350.5/4497431/ Умерла Раиса Ярмоленко — жена Анатолия Ярмоленко, руководителя ансамбля «Сябры». Вместе они прожили более полувека]</ref>, меў трох дачок, якіх назваў Верай, Надзеяй і Любоўю. Маці Надзея Анікееўна працавала прадаўцом у аддзеле чыгуначнага забеспячэння, а брат працаваў чыгуначнікам. Маміна праца была мабільнай, і сям’я часта пераязджала. Бацьку Анатоль Іванавіч не ведае<ref>[https://kratkoebio.ru/anatolij-yarmolenko-biografiya-i-lichnaya-zhizn/ Анатолий Ярмоленко: биография и личная жизнь]{{Недаступная спасылка}}</ref>. З будучай жонкай Раісай пазнаёміўся ў 1969 годзе ў [[Бабруйск]]у, дзе яна працавала цырульніцай, а 17 кастрычніка 1970 года маладыя зладзілі вяселле<ref name="eg">[https://www.eg.ru/showbusiness/759698-jaleyu-chto-byl-chastyu-etoy-semi-8212-priznaetsya-byvshiy-zyat-anatoliya-yarmolenko-055686/ «Жалею, что был частью этой семьи!» — признаётся бывший зять Анатолия Ярмоленко]</ref>. Неўзабаве ў сям’і нарадзіліся дачка Вольга і сын Святаслаў, якія, як і жонка А. Ярмоленкі, уладкаваліся на працу ў ансамбль «Сябры». З [[1969]] года — артыст Гомельскай абласной філармоніі. У [[1969]]—[[1971]] гадах выступаў у складзе ВІА «[[Сувенир]]» (у якім працавалі [[Аляксандр Градскі]] і [[Аляксандр Буйноў]]). У [[1971]]—[[1973]] гадах у складзе ВІА «[[Песни над Сожем]]». З [[1974]] года — кіраўнік гурта «[[Сябры (гурт)|Сябры]]». У [[1976]] годзе скончыў [[Гомельскае музычнае вучылішча імя Н. Ф. Сакалоўскага]]. Жыў з сям’ёй у Гомелі, аднак праз некалькі гадоў пасля [[Чарнобыльская катастрофа|чарнобыльскай катастрофы]] ўрачы знайшлі ў жонкі злаякасную пухліну шчытападобнай залозы і ў 1990 годзе сям’я пераехала ў Мінск<ref name="eg"/>. Валодае багатым на тэмбральныя афарбоўкі голасам. Для яго выканання ўласцівыя яркая індывідуальнасць, сцэнічная прывабнасць. Першым выканаў песні шматлікіх папулярных беларускіх кампазітараў ([[Яўген Глебаў|Яўгена Глебава]], [[Ігар Лучанок|Ігара Лучанка]], [[Мікалай Сацура|Мікалая Сацуры]], [[Эдуард Ханок|Эдуарда Ханка]]). Анатоль Ярмоленка — выканаўца такіх папулярных песень, як «Лягу-прылягу», «Гуляць дык гуляць», «Каханая», «Піце піва, мужыкі», «Полька беларуская», «[[Усе мы родам з дзяцінства (песня)|Усе мы родам з дзяцінства]]», «Жаўраначка», «Чарнобыль», «Перажывём». == Фільмаграфія == * 2008 — «Анатоль» (дакументальны фільм, РУП «Беларускі відэацэнтр», рэж. Валерый Скварцоў) == Сям’я == * Раіса Іванаўна Ярмоленка (пам. 2021) — жонка<ref name="kp"/>. * [[Алеся (спявачка)|Вольга Анатолеўна Ярмоленка]] (нар. 1975) — дачка, беларуская эстрадная спявачка. * Святаслаў Анатолевіч Ярмоленка — сын, артыст ансамбля «Сябры». == Зноскі == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|Ярмоленка Анатоль Іванавіч}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Ярмоленка Анатоль Іванавіч}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францыска Скарыны]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска]] [[Катэгорыя:Сябры (гурт)]] p79z4sci79wdscmsdq8i09g0pt7qeut Ліга чэмпіёнаў УЕФА 0 54775 5155948 5148962 2026-06-19T11:31:46Z S-O-iMi-O-S 101593 /* Пераможцы */ 5155948 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Ліга чэмпіёнаў}} {{Картка футбольнага турніру |назва = Ліга чэмпіёнаў УЕФА |арыгінальнае = UEFA Champions League |лагатып = |памер = 300px |краіна = [[Еўропа]] ([[УЕФА]]) |кол-ць каманд = 32 (групавы этап)<br />79 (усяго) |заснаваны = [[1955]] |рэарганізаваны = [[1992]] |дзеючы чэмпіён = {{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] (2 тытулы) |найбольш тытулаваны = {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]] (15 тытулаў) |сайт = [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ uefa.com/uefachampionsleague] |бягучы сезон = [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2025/2026]] }} '''Ліга чэмпіёнаў УЕФА''' ({{lang-en|UEFA Champions League}}) — штогадовае [[футбол]]ьнае спаборніцтва паміж вядучымі еўрапейскімі клубамі пад эгідай [[УЕФА]]. Са свайго першага сезона [[Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў 1955/1956|1955/1956]] і да сезона [[Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў 1991/1992|1991/1992]] спаборніцтва называлася '''Кубкам еўрапейскіх чэмпіёнаў''' ({{lang-en|European Champion Clubs’ Cup}}). З сезона [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 1992/1993|1992/1993]] спаборніцтва атрымала сваю цяперашную назву і змяніла фармат, адступіўшыся ад [[алімпійская сістэма|алімпійскай сістэмы]] на карысць групавога этапу. Цяпер спаборніцтвы ў Лізе чэмпіёнаў уключаюць 4 кваліфікацыйныя раўнды, групавы этап (8 груп па 4 каманды, з якіх у наступную стадыю выходзяць першыя дзве, а каманда, якая заняла трэцяе месца, трапляе ў 1/16 фіналу [[Кубак УЕФА|Лігі Еўропы УЕФА]]) і, пачынаючы са стадыі 1/8 фіналу, гульню па сістэме [[плэй-оф]] з матчамі на сваім і на чужым [[стадыён]]е з заканчэннем у выглядзе фіналу з аднаго матча на нейтральным стадыёне. Пераможцамі турніру станавіліся 23 клубы, 13 з іх выйгравалі турнір больш за адзін раз. Іспанскія клубы атрымлівалі ў турніры 18 перамог. Рэкардсменам па колькасці выйграных тытулаў з’яўляецца іспанскі «[[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]]», які перамагаў 14 разоў. Дзеючым чэмпіёнам з’яўляецца французскі клуб «[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]», які 30 мая 2026 года ў фінале ў [[Будапешт|Будапешце]] перамог англійскі «[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]» з [[Лондан]]а лікам 2:1 (у серыі пенальці 4:3). == Гісторыя == Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў быў заснаваны ў [[1955]] годзе па прапанове французскага спартыўнага журналіста і рэдактара «L'Équipe» [[Габрыэль Ано|Габрыэля Ано]]. Ідэя аб кантынентальным футбольным турніры наведала Ано пасля заяваў англійскай прэсы аб тым, што «[[ФК Вулверхэмптан Уондэрэрс|Вулверхэмптан Уондэрэрс]]», які перамог восенню 1954 года «[[ФК Спартак Масква|Спартак]]» і «[[ФК Гонвед Будапешт|Гонвед]]», з’яўляецца наймацнейшым клубам свету. У сваёй газеце Ано адказаў, што для выяўлення наймацнейшага клуба трэба правесці спаборніцтва, якое ўключае ў сябе і хатнія, і гасцявыя матчы. Ужо на наступны дзень Ано апублікаваў магчымы праект турніру, а ў студзені 1955 года прайшоў першы Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў. У перыяд з 1960 па 2004 гады ўладальнік Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў ўдзельнічаў у цяпер адмененым [[Міжкантынентальны кубак|Міжкантынентальным кубку]] супраць ўладальніка [[Паўднёвая Амерыка|паўднёваамерыканскага]] [[Кубак Лібертадорэс|Кубка Лібертадорэс]]. Зараз пераможца Лігі чэмпіёнаў удзельнічае ў [[Клубны чэмпіянат свету па футболе|клубным чэмпіянаце свету]] — турніры пад эгідай [[ФІФА]]. == Фундатары == У момант заснавання Лігі было вырашана, што фундатарам турніру не могуць быць больш за 8 кампаній. Па ўмовах пагаднення гэтыя кампаніі атрымліваюць 4 рэкламных шчыты па перыметры поля, пэўную колькасць квіткоў на кожны матч і прысутнасць лагатыпаў кампаній на перадматчавых і пасляматчавых інтэрв’ю. Таксама гэтыя кампаніі атрымліваюць рэкламны час у перапынках паміж таймамі матчаў Лігі чэмпіёнаў. У цяперашні час афіцыйнымі фундатарамі Лігі чэмпіёнаў з’яўляюцца: * [[Nissan]] * [[Heineken]] * [[MasterCard]] * [[Sony Computer Entertainment]] * [[UniCredit]] * [[Газпрам|Gazprom]] * [[PepsiCo]] * [[PlayStation]] Таксама з турнірам супрацоўнічаюць: * [[Adidas]] (па кантракце з [[УЕФА]], як пастаўшчык [[Футбольны мяч|мячоў]] на ўсе спаборніцтвы пад яе эгідай) * [[Konami]] (як стваральнік афіцыйнай [[Камп’ютарная гульня|відэагульні]] Лігі чэмпіёнаў) == Статыстыка == === Камандная === ==== Пераможцы ==== {{main|Спіс фіналаў Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў і Лігі чэмпіёнаў УЕФА}} Спіс найлепшых клубаў у гэтым турніры ўзначальвае іспанскі «[[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]]», які атрымліваў перамогу ў Лізе чэмпіёнаў (уключна з перамогай у Кубку чэмпіёнаў) 15 разоў. Сем разоў турнір выйграваў італьянскі «[[ФК Мілан|Мілан]]», 6 разоў — англійскі «[[ФК Ліверпул|Ліверпул]]» і мюнхенская «[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыя]]», 5 разоў — іспанская «[[ФК Барселона|Барселона]]», 4 разы — нідэрландскі «[[ФК Аякс Амстэрдам|Аякс]]» з [[Амстэрдам]]а. {| class="wikitable sortable" style=font-size:80% |- ! style="width:150px;"|Клуб ! {{Comment|П|Пераможца}} ! {{Comment|Ф|Фіналіст}} ! {{Comment|КФ|Колькасць фіналаў}} ! style="width:300px;"|Выйграныя фіналы ! style="width:300px;"|Прайграныя фіналы |- bgcolor= | {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]] | align = «center» |15 | align = «center» |3 | align = «center» |18 | align = «center» |1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, 1998, 2000, 2002, 2014, 2016, 2017, 2018, 2022, 2024 | align = «center» |1962, 1964, 1981 |- bgcolor= | {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Мілан|Мілан]] | align = «center» |7 | align = «center» |4 | align = «center» |11 | align = «center» |1963, 1969, 1989, 1990, 1994, 2003, 2007 | align = «center» |1958, 1993, 1995, 2005 |- bgcolor= | {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыя]] | align = «center» |6 | align = «center» |5 | align = «center» |11 | align = «center» |1974, 1975, 1976, 2001, 2013, 2020 | align = «center» |1982, 1987, 1999, 2010, 2012 |- bgcolor= | {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Ліверпул|Ліверпул]] | align = «center» |6 | align = «center» |4 | align = «center» |10 | align = «center» |1977, 1978, 1981, 1984, 2005, 2019 | align = «center» |1985, 2007, 2018, 2022 |- bgcolor= | {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона|Барселона]] | align = «center» |5 | align = «center» |3 | align = «center» |8 | align = «center» |1992, 2006, 2009, 2011, 2015 | align = «center» |1961, 1986, 1994 |- bgcolor= | {{Сцяг|Нідэрланды||20px}} [[ФК Аякс Амстэрдам|Аякс]] | align = «center» |4 | align = «center» |2 | align = «center» |6 | align = «center» |1971, 1972, 1973, 1995 | align = «center» |1969, 1996 |- bgcolor= | {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Інтэрнацыянале|Інтэрнацыянале]] | align = «center» |3 | align = «center» |4 | align = «center» |7 | align = «center» |1964, 1965, 2010 | align = «center» |1967, 1972, 2023, 2025 |- bgcolor= | {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Манчэстэр Юнайтэд|Манчэстэр Юнайтэд]] | align = «center» |3 | align = «center» |2 | align = «center» |5 | align = «center» |1968, 1999, 2008 | align = «center» |2009, 2011 |- bgcolor= | {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Ювентус|Ювентус]] | align = «center» |2 | align = «center» |7 | align = «center» |9 | align = «center» |1985, 1996 | align = «center» |1973, 1983, 1997, 1998, 2003, 2015, 2017 |- bgcolor= | {{Сцяг|Партугалія||20px}} [[ФК Бенфіка Лісабон|Бенфіка]] | align = «center» |2 | align = «center» |5 | align = «center» |7 | align = «center» |1961, 1962 | align = «center» |1963, 1965, 1968, 1988, 1990 |- bgcolor= | {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Чэлсі|Чэлсі]] | align = «center» |2 | align = «center» |1 | align = «center» |3 | align = «center» |2012, 2021 | align = «center» |2008 |- bgcolor= | {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Нотынгем Форэст|Нотынгем Форэст]] | align = «center» |2 | align = «center» |0 | align = «center» |2 | align = «center» |1979, 1980 | align = «center» | - |- bgcolor= | {{Сцяг|Партугалія||20px}} [[ФК Порту|Порту]] | align = «center» |2 | align = «center» |0 | align = «center» |2 | align = «center» |1987, 2004 | align = «center» | - |- bgcolor="" | {{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] | align="«center»" |2 | align="«center»" |1 | align="«center»" |3 | align="«center»" | 2025, 2026 | align="«center»" |2020 |- bgcolor= | {{Сцяг|Шатландыя||20px}} [[ФК Сэлтык|Сэлтык]] | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» |2 | align = «center» |1967 | align = «center» |1970 |- bgcolor= | {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Гамбург|Гамбург]] | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» |2 | align = «center» |1983 | align = «center» |1980 |- bgcolor= | {{Сцяг|Румынія||20px}} [[ФК Сцяўа Бухарэст|Сцяўа]] | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» |2 | align = «center» |1986 | align = «center» |1989 |- bgcolor= | {{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Алімпік Марсель|Марсель]] | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» |2 | align = «center» |1993 | align = «center» |1991 |- bgcolor= | {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Барусія Дортмунд|Барусія Дортмунд]] | align = «center» |1 | align = «center» |2 | align = «center» |3 | align = «center» |1997 | align = «center» |2013, 2024 |- bgcolor= | {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Манчэстэр Сіці|Манчэстэр Сіці]] | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» |2 | align = «center» |2023 | align = «center» |2021 |- bgcolor= | {{Сцяг|Нідэрланды||20px}} [[ФК Феенорд|Феенорд]] | align = «center» |1 | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1970 | align = «center» | - |- bgcolor= | {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Астан Віла|Астан Віла]] | align = «center» |1 | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1982 | align = «center» | - |- bgcolor= | {{Сцяг|Нідэрланды||20px}} [[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ Эйндхавен]] | align = «center» |1 | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1988 | align = «center» | - |- bgcolor= | {{Сцяг|Югаславія||20px}} [[ФК Црвена Звезда Бялград|Црвена Звезда]] | align = «center» |1 | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1991 | align = «center» | - |- bgcolor= | {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Атлетыка Мадрыд|Атлетыка Мадрыд]] | align = «center» |0 | align = «center» |3 | align = «center» |3 | align = «center» | - | align = «center» |1974, 2014, 2016 |- bgcolor= | {{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Рэймс|Рэймс]] | align = «center» |0 | align = «center» |2 | align = «center» |2 | align = «center» | - | align = «center» |1956, 1959 |- bgcolor= | {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Валенсія|Валенсія]] | align = «center» |0 | align = «center» |2 | align = «center» |2 | align = «center» | - | align = «center» |2000, 2001 |- bgcolor="" | {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]] | align="«center»" |0 | align="«center»" |2 | align="«center»" |2 | align="«center»" | - | align="«center»" |2006, 2026 |- bgcolor= | {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Фіярэнціна|Фіярэнціна]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1957 |- bgcolor= | {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахт]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1960 |- bgcolor= | {{Сцяг|Югаславія||20px}} [[ФК Партызан Бялград|Партызан]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1966 |- bgcolor= | {{Сцяг|Грэцыя||20px}} [[ФК Панатынаікос|Панатынаікос]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1971 |- bgcolor= | {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Лідс Юнайтэд|Лідс Юнайтэд]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1975 |- bgcolor= | {{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Сент-Эцьен|Сент-Эцьен]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1976 |- bgcolor= | {{Сцяг|ФРГ||20px}} [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1977 |- bgcolor= | {{Сцяг|Бельгія||20px}} [[ФК Бругэ|Бругэ]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1978 |- bgcolor= | {{Сцяг|Швецыя||20px}} [[ФК Мальмё|Мальмё]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1979 |- bgcolor= | {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Рома|Рома]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1984 |- bgcolor= | {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Сампдорыя Генуя|Сампдорыя]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |1992 |- bgcolor= | {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер Леверкузен]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |2001 |- bgcolor= | {{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Манака|Манака]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |2004 |- bgcolor= | {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Тотэнхэм Хотспур|Тотэнхэм Хотспур]] | align = «center» |0 | align = «center» |1 | align = «center» |1 | align = «center» | - | align = «center» |2019 |} === Асабістая === ==== Бамбардзіры ==== {{main|Спіс найлепшых бамбардзіраў Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў і Лігі чэмпіёнаў УЕФА}} {| class="wikitable sortable" style=font-size:80% |- ! style="width:20px;"|{{Comment|№|Месца ў рэйтынгу}} ! style="width:150px;"|{{Comment|Імя|Імя і грамадзянства}} ! {{Comment|Г|Галы}} ! {{Comment|М|Матчы}} ! style="width:20px;"|{{Comment|ГГ|Галоў за гульню}} ! style="width:50px;"|Гады ! style="width:300px;"|Клубы |- bgcolor= | align=center |1 | {{Сцяг|Партугалія||20px}} '''[[Крыштыяну Раналду]]''' | align=center |'''140''' | align=center |183 | align=center |0.77 | align=center |2003—2022 | align=left |{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Манчэстэр Юнайтэд|Манчэстэр Юнайтэд]], {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]], {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Ювентус|Ювентус]] |- bgcolor= | align=center |2 | {{Сцяг|Аргенціна||20px}} '''[[Ліянель Месі]]''' | align=center |129 | align=center |163 | align=center |0.79 | align=center |2005—2023 | align=left |{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона|Барселона]], {{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] |- bgcolor= | align=center |3 | {{Сцяг|Польшча||20px}} '''[[Роберт Левандоўскі]]''' | align=center |91 | align=center |111 | align=center |0.82 | align=center |2011—… | align=left |{{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Барусія Дортмунд|Барусія (Дортмунд)]], {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыя]], {{Сцяг|Іспанія||20px}} '''[[ФК Барселона|Барселона]]''' |- bgcolor= | align=center |4 | {{Сцяг|Францыя||20px}} '''[[Карым Бензема]]''' | align=center |90 | align=center |152 | align=center |0.59 | align=center |2006—2023 | align=left |{{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Алімпік Ліён|Алімпік Ліён]], {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]] |- bgcolor= | align = «center» |4 | {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[Рауль Гансалес]] | align=center |71 | align=center |142 | align=center |0.50 | align=center |1995—2011 | align=left |{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]], {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Шальке 04|Шальке 04]] |} ==== Па колькасці гульняў ==== {| class="wikitable sortable" style=font-size:80% |- ! style="width:20px;"|{{Comment|№|Месца ў рэйтынгу}} ! style="width:150px;"|{{Comment|Імя|Імя і грамадзянства}} ! {{Comment|М|Матчы}} ! style="width:400px;"|Клубы |- bgcolor= | align=center |1 | {{Сцяг|Партугалія||20px}} '''[[Крыштыяну Раналду]]''' | align=center |'''183''' | align=left |{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Манчэстэр Юнайтэд|Манчэстэр Юнайтэд]], {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]], {{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Ювентус|Ювентус]] |- bgcolor= | align=center |2 | {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[Ікер Касільяс]] | align=center |177 | align=left |{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]], {{Сцяг|Партугалія||20px}} [[ФК Порту|Порту]] |- bgcolor= | align=center |3 | {{Сцяг|Аргенціна||20px}} '''[[Ліянель Месі]]''' | align=center |163 | align=left |{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона|Барселона]], {{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] |- bgcolor= | align=center |4 | {{Сцяг|Францыя||20px}} '''[[Карым Бензема]]''' | align=center |152 | align=left |{{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Алімпік Ліён|Алімпік Ліён]], {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Мадрыд|Рэал Мадрыд]] |- bgcolor= | align=center |5 | {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[Хаві]] | align=center |151 | align=left |{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона|Барселона]] |} == Спасылкі == {{commonscat|UEFA Champions League}} * [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ Афіцыйны сайт] {{ref-en}} * [https://euroradio.fm/liga-chempiyonau Навіны Лігі Чэмпіёнаў] * {{Cite web|url=http://ru.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html|title=Гісторыя Лігі чэмпіёнаў УЕФА|publisher=''[[УЕФА]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110902004332/http://ru.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html|archivedate=2 верасня 2011|accessdate=30 снежня 2011|url-status=dead}} {{ref-ru}} * {{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/240459.pdf|title=50 гадоў Кубку еўрапейскіх чэмпіёнаў|publisher=''[[УЕФА]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110805011729/http://www.uefa.com/newsfiles/240459.pdf|archivedate=5 жніўня 2011|accessdate=30 снежня 2011|url-status=dead}} {{ref-en}} * {{Cite web|url=http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html|title=Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў і Ліга чэмпіёнаў УЕФА|publisher=''RSSSF''|archiveurl=https://www.webcitation.org/618r2bM5U?url=http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html|archivedate=23 жніўня 2011|accessdate=30 снежня 2011|url-status=live}} {{ref-en}} {{Турніры УЕФА}} {{Сезоны Лігі чэмпіёнаў УЕФА}} {{Пераможцы Лігі чэмпіёнаў УЕФА}} {{Ліга чэмпіёнаў УЕФА}} [[Катэгорыя:Ліга чэмпіёнаў УЕФА| ]] laougsfislepj1sj7xoyjw731hpayye Джым Морысан 0 55736 5155657 4349295 2026-06-18T12:52:03Z Autumndancer 168015 5155657 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Морысан}} {{Асоба}} '''Джэймс Дуглас Морысан''' ({{lang-en|James Douglas "Jim" Morrison}}; {{ДН|8|12|1943}}, [[Мельберн (Фларыда)|Мельбурн]] — {{ДС|3|7|1971}}) — амерыканскі спявак, аўтар песень, [[паэт]], [[пісьменнік]] і рэжысёр. Больш вядомы як спявак і аўтар тэкстаў гурта [[The Doors]]. Лічыцца адным з найбольш харызматычных лідараў у [[Рок-музыка|рок-музыцы]]. Апроч таго, ён быў аўтарам некалькіх кніг вершаў і рэжысёрам дакументальных і кароткіх фільмаў. Нягледзячы на тое, што Морысан быў вядомы сваім барытонам, шмат прыхільнікаў, навукоўцаў і журналістаў вылучаюць ягоны сцэнічны вобраз, самазабойны стыль жыцця і яго паэтычныя творы.<ref>[http://www.biography.com/search/article.do?id=9415576 Біяграфія Джыма Морысана.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090108183254/http://www.biography.com/search/article.do?id=9415576 |date=8 студзеня 2009 }}</ref> Ён вызначаны як 47 у спісе часопісу «[[Rolling Stone, часопіс|Rolling Stone]]» «100 найлепшых спевакоў усіх часоў» <ref>[http://www.rollingstone.com/news/coverstory/greatestsingers/page/47 100 лепшых спевакоў усіх часоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100401233836/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/greatestsingers/page/47 |date=1 красавіка 2010 }}</ref> {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Jim Morrison}} * [http://prajdzisvet.org/authors/46-morysan-dzhejms-duhlas.html Джэймс Дуглас Морысан] на [[ПрайдзіСвет|ПрайдзіСвеце]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Морысан Дж}} oknho8hnerqcf4zonsb93ivg13taxdn 5155658 5155657 2026-06-18T12:52:24Z Autumndancer 168015 5155658 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Морысан}} {{Асоба}} '''Джэймс Дуглас Морысан''' ({{lang-en|James Douglas "Jim" Morrison}}; {{ДН|8|12|1943}}, [[Мельбурн (Фларыда)|Мельбурн]] — {{ДС|3|7|1971}}) — амерыканскі спявак, аўтар песень, [[паэт]], [[пісьменнік]] і рэжысёр. Больш вядомы як спявак і аўтар тэкстаў гурта [[The Doors]]. Лічыцца адным з найбольш харызматычных лідараў у [[Рок-музыка|рок-музыцы]]. Апроч таго, ён быў аўтарам некалькіх кніг вершаў і рэжысёрам дакументальных і кароткіх фільмаў. Нягледзячы на тое, што Морысан быў вядомы сваім барытонам, шмат прыхільнікаў, навукоўцаў і журналістаў вылучаюць ягоны сцэнічны вобраз, самазабойны стыль жыцця і яго паэтычныя творы.<ref>[http://www.biography.com/search/article.do?id=9415576 Біяграфія Джыма Морысана.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090108183254/http://www.biography.com/search/article.do?id=9415576 |date=8 студзеня 2009 }}</ref> Ён вызначаны як 47 у спісе часопісу «[[Rolling Stone, часопіс|Rolling Stone]]» «100 найлепшых спевакоў усіх часоў» <ref>[http://www.rollingstone.com/news/coverstory/greatestsingers/page/47 100 лепшых спевакоў усіх часоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100401233836/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/greatestsingers/page/47 |date=1 красавіка 2010 }}</ref> {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Jim Morrison}} * [http://prajdzisvet.org/authors/46-morysan-dzhejms-duhlas.html Джэймс Дуглас Морысан] на [[ПрайдзіСвет|ПрайдзіСвеце]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Морысан Дж}} mjtbai2yg1ko6vlo8m3yawxhs9vave6 5155807 5155658 2026-06-19T06:03:47Z Pabojnia 135280 афармленне 5155807 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Морысан}} {{Асоба}} '''Джэймс Дуглас Морысан''' ({{lang-en|James Douglas "Jim" Morrison}}; {{ДН|8|12|1943}}, [[Мельбурн (Фларыда)|Мельбурн]] — {{ДС|3|7|1971}}) — амерыканскі спявак, аўтар песень, [[паэт]], [[пісьменнік]] і рэжысёр. Больш вядомы як спявак і аўтар тэкстаў гурта [[The Doors]]. Лічыцца адным з найбольш харызматычных лідараў у [[Рок-музыка|рок-музыцы]]. Апроч таго, ён быў аўтарам некалькіх кніг вершаў і рэжысёрам дакументальных і кароткіх фільмаў. Нягледзячы на тое, што Морысан быў вядомы сваім барытонам, шмат прыхільнікаў, навукоўцаў і журналістаў вылучаюць ягоны сцэнічны вобраз, самазабойны стыль жыцця і яго паэтычныя творы.<ref>[http://www.biography.com/search/article.do?id=9415576 Біяграфія Джыма Морысана.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090108183254/http://www.biography.com/search/article.do?id=9415576 |date=8 студзеня 2009 }}</ref> Ён вызначаны як 47 у спісе часопісу «[[Rolling Stone, часопіс|Rolling Stone]]» «100 найлепшых спевакоў усіх часоў» <ref>[http://www.rollingstone.com/news/coverstory/greatestsingers/page/47 100 лепшых спевакоў усіх часоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100401233836/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/greatestsingers/page/47 |date=1 красавіка 2010 }}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Jim Morrison}} * [http://prajdzisvet.org/authors/46-morysan-dzhejms-duhlas.html Джэймс Дуглас Морысан] на [[ПрайдзіСвет|ПрайдзіСвеце]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Морысан Дж}} jfi0r5wmgdotld6qtbwto9vy7g13qef Ілінойс 0 65142 5155810 5155612 2026-06-19T06:06:40Z Pabojnia 135280 афармленне 5155810 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Ілінойс (значэнні)}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ілінойс''' ({{lang-en|Illinois}}) — [[штаты ЗША|штат]] на [[Сярэдні Захад|Сярэднім Захадзе]] ЗША. Плошча — 140&nbsp;998 км². Насельніцтва — 12&nbsp;910&nbsp;409 чалавек (2009), пяты па колькасці жыхароў штат. Сталіца — [[Спрынгфілд (Ілінойс)|горад Спрынгфілд]], найбуйнейшы горад — [[Чыкага]]. Іншыя буйныя гарады: [[Арора (Ілінойс)|Арора]], [[Рокфард (Ілінойс)|Рокфард]], [[Джоліет (Ілінойс)|Джоліет]]. Афіцыйная мянушка — «Зямля Лінкальна» ({{lang-en|Land of Lincoln}}), а таксама «Штат у прэрыі» ({{lang-en|Prairie State}}). Афіцыйны дэвіз — «Незалежнасць штата, нацыянальны саюз» ({{lang-en|State sovereignty, national union}}). Назва паходзіць ад наймення [[Ілінойс (індзейцы)|аб’яднання індзейскіх плямён]]. На амерыканскім дыялекце англійскай мовы «Illinois» вымаўляецца на французскі манер — без апошняга гуку «s» (ˌ ɪlɨnɔɪ). == Геаграфія і клімат == Штат размешчаны на Цэнтральных раўнінах, і 60 % яго тэрыторыі займаюць прэрыі, астатняя частка занятая ўзгоркамі. На поўначы мяжуе са штатам [[Вісконсін]], з паўночнага ўсходу абмежаваны возерам [[Мічыган (возера)|Мічыган]], мяжуе са штатам [[Індыяна]] на ўсходзе і паўднёвым усходзе, з [[Кентукі]] — на поўдні, з [[Аява]]й і [[Місуры (штат)|Місуры]] на захадзе. Паўднёвая мяжа праходзіць па рацэ [[Агая (рака)|Агая]], заходняя і паўднёва-заходняя — па рацэ [[Місісіпі]]. Значная частка паўднёвага ўчастка мяжы з Індыянай праходзіць па рацэ [[Уобаш (рака)|Уобаш]]. У штаце — больш за 500 рэк (найбуйнейшая — [[Ілінойс (рака)|Ілінойс]]), злучаная суднаходным каналам з возерам Мічыган) і 950 азёр. [[Умерана кантынентальны клімат]]. Штат багаты [[Карысныя выкапні|карыснымі выкапнямі]], сярод якіх — вугаль, [[нафта]], [[прыродны газ]], [[цынк]], [[пясчанік]]. == Вядомыя асобы == * [[Карл Сэндберг]] (1878—1967) — амерыканскі [[паэт]], [[гісторык]], [[празаік]] і [[фалькларыст]]. * [[Роберт Уодлаў]] (1918—1940) — паводле [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігі рэкордаў Гінэса]], самы высокі чалавек у сусветнай гісторыі. * [[Рэй Брэдберы]] (1920—2012) — амерыканскі пісьменнік-[[фантаст]]. * [[Марлі Мэтлін]] (нар. 1965) — амерыканская [[актрыса]]. * [[Альфрэд Сцёртэвант]] (1891—1970) — амерыканскі [[генетык]], адзін з заснавальнікаў храмасомнай тэорыі спадчыннасці. == Гл. таксама == * [[Ілінойскі вугальны басейн]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Ілінойс||}} {{Адміністрацыйныя адзінкі ЗША}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Штаты ЗША]] [[Катэгорыя:Ілінойс| ]] exbd4a07fl7sxqknytz1s5em58liddl Анатоль Емяльянавіч Гурыновіч 0 68558 5155779 4564585 2026-06-19T03:20:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155779 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Гурыновіч}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Анатоль Емяльянавіч Гурыновіч | арыгінальнае імя = | выява = Анатоль Емяльянавіч Гурыновіч.png | шырыня партрэта = 200 | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Міністр замежных спраў Беларусі|Міністр замежных спраў Беларускай ССР]] | парадак = 2 | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = Flag of Byelorussian SSR.svg | перыядпачатак = [[14 мая]] [[1966]] | перыядканец = [[17 ліпеня]] [[1990]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Кузьма Венедыктавіч Кісялёў|Кузьма Кісялёў]] | пераемнік = [[Пётр Кузьміч Краўчанка|Пётр Краўчанка]] | прэм'ер = [[Ціхан Якаўлевіч Кісялёў|Ціхан Кісялёў]]<br/>[[Аляксандр Нічыпаравіч Аксёнаў|Аляксандр Аксёнаў]]<br/>[[Уладзімір Ігнатавіч Бровікаў|Уладзімір Бровікаў]]<br/>[[Міхаіл Васілевіч Кавалёў|Міхаіл Кавалёў]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = Емяльян Фаміч | маці = Васіліса Васілеўна | муж = | жонка = Сцепаніда Іванаўна | у шлюбе = | дзеці = сын Сяргей | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Айчыннай вайны II ступені}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Дружбы народаў}} {{!!}} {{Медаль Партызану Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!!}} {{Медаль За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Анато́ль Емялья́навіч Гурыно́віч''' ({{ДН|9|9|1924}} — {{ДС|9|4|1999}}) — беларускі і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол ([[1968]]). == Біяграфія == У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] браў удзел у [[Партызанскі рух у Беларусі|партызанскім руху ў Беларусі]]. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі]] (1949), затым [[Вышэйшая Дыпламатычная Школа МЗС СССР|Вышэйшую Дыпламатычную Школу МЗС СССР]]. * 1951—1957 гг. — супрацоўнік апарата МЗС [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. * 1957—1961 гг. — супрацоўнік пастаяннага прадстаўніцтва БССР пры [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. * 1961—1966 гг. — намеснік міністра замежных спраў Беларускай ССР. * 14 мая 1966 — 17 ліпеня 1990 года — міністр замежных спраў Беларускай ССР. Член [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КПБ]] (1971—1990). Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] (1967—1990). == Узнагароды == * [[Ордэн Айчыннай вайны]] 2-й ступені * [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (тройчы) * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''Корнилович'' ''Э.'' [http://m.litread.me/read/404478/448000-449000?page=1 Дипломат своего времени]{{Недаступная спасылка}} // «Неман», № 3. 2011. — С. 204—211; {{Міністры замежных спраў Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Гурыновіч Анатоль Емяльянавіч}} [[Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў БССР]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Намеснікі міністраў БССР]] nc7fxlvq0puy5piwitk69s5xcxe8b8m Вормс 0 69333 5155811 5078415 2026-06-19T06:21:09Z Autumndancer 168015 5155811 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Вормс''' ({{lang-de|Worms}}) — [[горад]] акруговага падпарадкавання на паўднёвым захадзе [[Германія|Германіі]], на тэрыторыі федэральнай зямлі [[Рэйнланд-Пфальц]]. Гэты горад атрымаў сусветную вядомасць дзякуючы сярэднявечнаму эпасу «Песня пра Нібелунгаў», у якім распавядаецца аб каралеўскай дынастыі Нібелунгаў, якая жыла ў Вормсе. == Геаграфія == Горад размешчаны на левым беразе [[Рэйн]]а. == Культура == Штогод у жніўні ў Вормсе праходзіць Фестываль Нібелунгаў ({{lang-de|Nibelungenfestspiele}}), галоўным дзеяннем якога з’яўляецца сучасная тэатральная пастаноўка сярэднявечнай германскай эпічнай паэмы «Песня пра Нібелунгаў» ({{lang-de|Das Nibelungenlied}}). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} {{зноскі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Рэйнланд-Пфальца]] [[Катэгорыя:Вормс| ]] [[Катэгорыя:Гарады на Рэйне]] 010jla8gqr4od3eocihavda3pk04b86 5155939 5155811 2026-06-19T11:23:29Z M.L.Bot 261 афармленне 5155939 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Вормс''' ({{lang-de|Worms}}) — [[горад]] акруговага падпарадкавання на паўднёвым захадзе [[Германія|Германіі]], на тэрыторыі федэральнай зямлі [[Рэйнланд-Пфальц]]. Гэты горад атрымаў сусветную вядомасць дзякуючы сярэднявечнаму эпасу «Песня пра Нібелунгаў», у якім распавядаецца аб каралеўскай дынастыі Нібелунгаў, якая жыла ў Вормсе. == Геаграфія == Горад размешчаны на левым беразе [[Рэйн]]а. == Культура == Штогод у жніўні ў Вормсе праходзіць Фестываль Нібелунгаў ({{lang-de|Nibelungenfestspiele}}), галоўным дзеяннем якога з’яўляецца сучасная тэатральная пастаноўка сярэднявечнай германскай эпічнай паэмы «Песня пра Нібелунгаў» ({{lang-de|Das Nibelungenlied}}). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Рэйнланд-Пфальца]] [[Катэгорыя:Вормс| ]] [[Катэгорыя:Гарады на Рэйне]] t62g92fro2ma3lwhwv1pod8rg6u2p55 Іван Андрэевіч Берман 0 70003 5155642 5145146 2026-06-18T12:28:16Z Bahusia 150630 ілюстрацыя 5155642 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{Цёзкі2|Берман}} '''Іаан''', свецкае імя '''Іван Андрэевіч Берман''' (каля {{ДН|||1830}}, [[Вільня]] — {{ДС|16|1|1893}}) — праваслаўны [[святар]], [[этнограф]], [[краязнавец]], збіральнік беларускага [[фальклор]]у. == Біяграфія == [[File:Tombstone on the grave of Ivan Bierman at the St. Euphrosyne Cemetery (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Надгробак на магіле Івана Бермана на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках]] Скончыў у [[1857]] годзе [[Літоўская духоўная семінарыя|Літоўскую духоўную семінарыю]]. Па сканчэнні семінарыі прызначаны другім святаром царквы св. Параскевы ў [[Валожын]]е ([[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскі павет]]), адначасова прызначаны законавучыцелем мясцовага прыходскага вучылішча. У [[1867]] года з Валожына быў накіраваны да царквы ў [[Антопаль|Антопалі]] ([[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскі павет]]), да свайго цесця, протаіерэя Ф. Гарбацэвіча. У [[1868]] годзе з Антопаля накіраваны на месца святара пры Прычысценскім кафедральным саборы г. Вільні. У [[1876]] г. прызначаны штатным законавучыцелем Марыінскага вышэйшага жаночага вучылішча і настаяцелем дамовай царквы вучылішча. Таксама быў законавучыцелем Віленскай 2-й гімназіі. Член [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускага геаграфічнага таварыства]]. Вывучаў беларускія народныя абрады, прыкметы, вераванні, забабоны; збіраў матэрыялы пра народны каляндар і метэаралогію беларусаў. Ад заснавання «Віленскага календара» загадваў у выданні царкоўна-рэлігійным раздзелам. Меў сыноў Сяргея і Аляксея. Пахаваны І. Берман на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільнюс)|Еўфрасіннеўскіх могілк]]ах у Вільні, побач багадзельні, помнік — каменныя [[ківот]] і [[аналой]] з мармуровым Евангеллем, у ківоце абраз Уваскрэсення. З дазволу расійскага імператара і [[Свяцейшы ўрадаўнічы сінод|Сінода]], удава і дзеці І. Бермана з 6.2.1894 змянілі прозвішча на '''Мядзведзеў'''. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="3"> </gallery></center> == Бібліяграфія == * Календарь по народным преданиям, в Воложинском приходе Виленской губернии, Ошмянского уезда / Свящ. Иоанн Берман. — 1-е изд.: Записки Русского императорского географического общества, 1873; — 2-е изд.: Спб.: Тип. Майкова, 1874; * Касательно жгучих вопросов современного пастырства // Литовские епархиальные ведомости. 1880. № 6, 9, 13, 15. * Наблюдения нашего северо-западного крестьянства относительтно погоды и урожая // [[Kurier Wileński (1840)|Виленский вестник]]. 1870. № 130, 132. * Порядок народного времяисчисления и праздничные обычаи в Северо-Западной Руси // [[Kurier Wileński (1840)|Виленский вестник]]. 1869. № 6, 7, 12, 19, 34, 39. * Чаровники и знахари западно-русского простонародья // [[Kurier Wileński (1840)|Виленский вестник]]. 1903. № 152, 158, 160, 164. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Берман Іван Андрэевіч}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Берман Іван Андрэевіч|старонкі=113}} * Беларускі фальклор: энцыклапедыя. Т. 1: А — К. — Мінск, 2005. * ''[[Уладзімір Аляксандравіч Васілевіч|Васілевіч У. А.]]'' Іаан Андрэевіч Берман // Беларуская фалькларыстыка. — Мн.: 1989. С. 73—82. * ''Васілевіч У. А.'' Збіральнікі: Оскар Кольберг, [[Зыгмунт Глогер]], Іван Берман, Аляксандр Троіцкі, Аляксандр Пшчолка, Эма Яленская-Дмахоўская, Бірута, Уладзіслаў Вярыга, Чэслаў Пяткевіч, Казімір Машынскі / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Навук. рэд. А. С. Фядосік — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. ISBN 5-343-00674-4 * Литовские епархиальные ведомости. * ''Савицкий Л.'' Православное кладбище гор. Вильно. — Вильно, 1938. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Берман Іван Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] 2748i0alk3sbypnkicnwalwbkfk9kzp Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс 0 71162 5155681 4469167 2026-06-18T14:55:52Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155681 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс''' (нідэрл. Johannes Diderik van der Waals, {{ДН|23|11|1837}}, [[Лейдэн]] — {{ДС|8|3|1923}}, [[Амстэрдам]]) — галандскі фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1910). == Дасягненні == Большая частка прац Ван-дэр-Ваальса адносіцца да галіны тэарэтычнай [[малекулярная фізіка|малекулярнай фізікі]]. Ён даследаваў паводзіны малекул і займаўся тэорыямі, якія апісваюць станы матэрыі. У 1869 годзе ён адкрыў сілы ўзаемадзеяння паміж малекуламі, якія пасля былі названы яго імем — сілы Ван-дэр-Ваальса. У 1873 годзе ў сваёй дысертацыі ён развіў мадэль, якая аднастайна апісвае газападобныя і вадкія фазы рэчыва. На аснове гэтай мадэлі ён вывеў ураўненне стану, якое паказала, што пры некаторай тэмпературы знікаюць адрозненні ў фізічных уласцівасцях вадкасці і яе пара, якія знаходзяцца ў раўнавазе. Пры такой тэмпературы, званай [[Крытычная тэмпература|крытычнай]], шчыльнасць вадкасці і яе насычанай пары становяцца аднолькавымі і знікае бачная мяжа паміж імі. За гэта дасягненне Ван-дэр-Ваальса атрымаў ў 1910 г. Нобелеўскую прэмію па фізіцы «за працу над ураўненнем стану газаў і вадкасцей». == Працы == * Die Kontinuität des flüssigen und gasförmigen Zustands (1873) * Lehrbuch der Thermodynamik (zwei Bände, 1908—1912) {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Нобелеўская прэмія/фізіка 1901-1925}} {{DEFAULTSORT:Ван-дэр-Ваальс}} [[Катэгорыя:Фізікі Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] [[Катэгорыя:Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс]] r053z18uw5kd2ormvh8plhp8s225v4f Нью-Ёрк Нікс 0 74034 5155839 5154360 2026-06-19T07:54:14Z JerzyKundrat 174 5155839 wikitext text/x-wiki {{Баскетбольны клуб |назва = Нью-Ёрк Нікс |арыгінальная назва = |колеры = {{color box|#006BB6}}{{color box|#F58426}}{{color box|#ffffff}}{{color box|#006BB6}} |лагатып = Лагатып Нью-Ёрк Нікс.svg |канферэнцыя = [[Усходняя канферэнцыя (НБА)|Усходняя]] |дывізіён = [[Атлантычны дывізіён (НБА)|Атлантычны]] |год заснавання = 1946 |арэна = «[[Мэдысан Сквер Гардэн]]» |горад = [[Нью-Ёрк]] |колеры клуба = блакітны, аранжавы, срэбны, чорны, белы<br>{{color box|#006BB6}} {{color box|#F58426}} {{color box|#BEC0C2}} {{color box|#000000}} {{color box|#FFFFFF}} }} [[Файл:Madison Square Garden court.jpg|thumb|Хатні стадыён]] '''Нью-Ёрк Нікс''' ({{lang-en|New York Knicks}}) — прафесійны [[баскетбол]]ьны клуб, які выступае ў [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]]. Каманда заснаваная ў [[1946]] годзе. Клуб базіруецца ў горадзе [[Нью-Ёрк]], [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]]. Чэмпіёны НБА ў 1970, 1973 і 2026 гадах. 14 чэрвеня 2026 года «Нью-Ёрк Нікс» з лікам 4:1 завяршылі фінальную серыю супраць «[[Сан-Антоніа Спёрс]]» і ўпершыню выйгралі чэмпіёнскі тытул у XXI стагоддзі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:New York Knicks|выгляд=міні}} * [http://www.nba.com/knicks/ Афіцыйная старонка] {{НБА}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Клубы НБА]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя клубы ЗША]] hn151uiikca0ta24ztu8kum21w2n9k0 Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі 0 76837 5155668 5040194 2026-06-18T13:30:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155668 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Васілеўскі}} {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |партрэт = Marshal of the USSR 1980 CPA 5117.jpg |подпіс = Паштовая марка СССР |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг|Расійская імперыя}}<br />{{Сцяг|РСФСР|1918}}<br />{{Сцяг|СССР|}} |гады службы = [[1915]]—[[1977]] |званне = {{СССР, Маршал Савецкага Саюза}} Начальнік [[Генеральны штаб|Генеральнага штаба]]; [[Міністр абароны СССР]] |род войскаў = |камандаваў = [[Фронт|франтамі]], [[Ваенная акруга|ваеннымі акругамі]] |частка = |бітвы = [[Першая сусветная вайна]], <br/> [[Грамадзянская вайна ў Расіі]], <br/>[[Другая сусветная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Медаль Залатая Зорка}}{{!!}}{{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}}style="background: transparent" {{!}}colspan="2"{{!}}{{Ордэн Перамога}}{{!!}}colspan="2"{{!}}{{Ордэн Перамога}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!!}}{{Ордэн Суворава 1 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}}{{!!}}{{Ордэн За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР 3 ступені}}{{!!}}{{Медаль «У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»}}{{!!}}{{Медаль За абарону Масквы}} {{!}}- {{!}}{{Медаль За абарону Сталінграда}}{{!}}{{!}}{{Медаль За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}}{{!!}}{{Медаль «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»}}{{!!}}{{Медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»}} {{!}}- {{!}}{{Медаль За перамогу над Японіяй}}{{!!}}{{Медаль За ўзяцце Кенігсберга}}{{!!}}{{Медаль XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі}}{{!!}}{{Медаль 30 гадоў Савецкай Арміі і Флоту}} {{!}}- {{!}}{{Медаль 40 гадоў Узброеных Сіл СССР}}{{!!}}{{Медаль 50 гадоў Узброеных Сіл СССР}}{{!!}}{{Медаль У памяць 800-годдзя Масквы}} {{!}}} '''Замежныя ўзнагароды''' {{{!}}style="background: transparent" {{!}}{{Ордэн Адраджэння Польшчы 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Адраджэння Польшчы 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн За воінскую доблесць 1 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Крыж Грунвальда 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Легіён Пашаны ступені Галоўнакамандуючага}}{{!!}}{{Залаты ордэн Партызанскай Зоркі}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Брытанскай імперыі|ваенны|GBE}}{{!!}}{{Вялікі афіцэр ордэна Ганаровага легіёна}}{{!!}}{{Ваенны Крыж 1939-1945, Францыя}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Нацыянальнага вызвалення}}{{!!}}{{Ордэн Белага льва}}{{!!}}{{Ордэн Белага льва За Перамогу 1 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Чэхаславацкі Ваенны крыж 1939}}{{!!}}{{Ордэн Нацыянальнага сцяга 1 ступені}}{{!!}}{{Медаль «Кітайска-савецкай дружбы»}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Ордэн Карла Маркса}}{{!!}}{{Ордэн Сухэ-Батара}}{{!!}}{{Ордэн Сухэ-Батара}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга, Манголія}} {{!}}} |Commons = Aleksandr Vasilevsky |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі''' ({{ДН|30|9|1895|18}}, с. [[Вічуга|Гальчыха]], [[Кінешамскі павет]], [[Кастрамская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|5|12|1977}}, {{МС|Масква}}) — савецкі военачальнік, [[Маршал Савецкага Саюза]] ([[1943]]), начальнік Генштаба, член Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на пасадзе начальніка [[Генеральны штаб|Генеральнага штаба]] ([[1942]]—[[1945]]) прымаў дзейны ўдзел у распрацоўцы і ажыццяўленні практычна ўсіх буйных аперацый на савецка-германскім фронце. З лютага [[1945]] года камандаваў [[Трэці Беларускі фронт|3-м Беларускім фронтам]], кіраваў штурмам [[Калінінград|Кёнігсберга]]. У [[1945]] галоўнакамандуючы савецкімі войскамі на Далёкім Усходзе ў [[Савецка-японская вайна|вайне з Японіяй]]. Адзін з найбуйнейшых палкаводцаў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У [[1949]]—[[1953]] гадах — [[Кіраўнікі ваеннага ведамства СССР|Міністр узброеных сіл і Ваенны міністр СССР]]. Двойчы [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1944]], [[1945]]), кавалер двух [[Ордэн «Перамога»|ордэнаў «Перамога»]] ([[1944]], [[1945]]). == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Нарадзіўся, згодна з метрычнай кнігай (стары стыль), 16 верасня 1895 года. Сам А. М. Васілеўскі лічыў, што нарадзіўся 17 верасня, у адзін дзень са сваёй маці ў [[Вера, Надзея, Любоў і іх маці Сафія|хрысціянскае свята Веры, Надзеі, Любові]], які па новым стылі святкуецца 30 верасня (гэта дата нараджэння «замацавана» ў мемуарах Васілеўскага «Справа ўсяго жыцця», а таксама ў датах узнагароджання юбілейнымі пасляваеннымі ўзнагародамі, прымеркаваных да дня нараджэння). Нарадзіўся Аляксандр Васілеўскі ў [[сяло|сяле]] [[Новая Гальчыха]] [[Кінешамскі павет|Кінешамскага павета]] (цяпер увайшло ў склад горада [[Вічуга]] [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]]) у сям’і [[царкоўны рэгент|царкоўнага рэгента]] і [[псаломшчык]]а<ref>псаломшчык — найніжэйшы чын царкоўнаслужыцеляў</ref> Нікольскага [[Адзінавер’е|адзінаверскага]] храма Міхаіла Аляксандравіча Васілеўскага (1866—1953). Маці — Надзея Іванаўна Васілеўская (30.09.1872 — 7.8.1939), у дзявоцтве Сакалова, дачка псаломшчыка вёскі [[Мікольская царква, Углец|Углец]] Кінешамскага павета. І маці, і бацька былі «праваслаўнага веравызнання па [[Адзінавер’е|адзінаверству]]» (так запісана ў метрычнай кнізе Мікольскай царкве в. Новая Гальчыха). Аляксандр быў чацвёртым па старшынстве з васьмі братоў і сясцёр. [[Файл:Orden-Pobeda-Marshal Vasilevsky.jpg|thumb]] У [[1897]] годзе з сям’ёй пераехаў у сяло [[Узнясенская царква ў Новапакроўскім, Кінешамскі раён|Новапакроўскае]], дзе бацька Васілеўскага стаў служыць святаром у толькі што пабудаваным (пры апякунстве новагальчыхінскага фабрыканта [[Род Марокіных|Д. Ф. Марокіна]]) каменным [[Узнясенская царква ў Новапакроўскім, Кінешамскі раён|Вазнясенскім адзінавескім храме]]. Пазней Аляксандр Васілеўскі пачаў навучанне ў [[царкоўна-прыходская школа|царкоўна-прыходскай школе]] пры гэтым храме. У [[1909]] годзе скончыў Кінешамскае [[духоўнае вучылішча]] і паступіў у [[Кастрамская духоўная семінарыя|Кастрамскую духоўную семінарыю]], [[дыплом]] пра заканчэнне якой дазваляў працягнуць адукацыю ў свецкай навучальнай установе. У выніку ўдзелу ў тым жа годзе ва ўсерасійскай [[стачка|стачцы]] семінарыстаў, якая была пратэстам супраць забароны паступаць ва ўніверсітэты і інстытуты, Васілеўскі быў выправаджаны з [[Кастрама|Кастрамы]] ўладамі і вярнуўся ў семінарыю толькі праз некалькі месяцаў, пасля частковага задавальнення патрабаванняў семінарыстаў. === Першая сусветная і Грамадзянская вайна === Аляксандр марыў стаць [[аграном]]ам або [[каморнік]]ам, але якая пачалася [[Першая сусветная вайна]] змяніла яго планы. Перад апошнім класам семінарыі Васілеўскі з некалькімі аднакласнікамі трымаў экзамены экстэрнам, а ў лютым пачаў навучанне ў [[Аляксееўскае ваеннае вучылішча|Аляксееўскім ваенным вучылішчы]]. У маі [[1915]] года скончыў паскораны курс навучання (4 месяца) і ў чыне [[прапаршчык]]а быў накіраваны на фронт. З чэрвеня па верасень пабываў у шэрагу запасных частак і нарэшце апынуўся на [[Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўднёва-Заходнім фронце]], дзе ўступіў у пасаду паўротнага камандзіра роты [[409-ы Новахапёрскі полк|409-га Новахапёрскага палка]] [[103-я пяхотная дывізія|103-й пяхотнай дывізіі]] [[9-я армія (Расійская імперыя)|9-й арміі]]. Увесну [[1916]] года прызначаны камандзірам роты, праз некаторы час прызнанай адной з лепшых у паліцу. У гэтай пасадзе ўдзельнічаў у маі [[1916]] года ў знакамітым [[Брусілаўскі прарыў|Брусілаўскім прарыве]]. У выніку вялікіх страт афіцэрскага складу апынуўся камандзірам батальёна таго ж 409-га палка. Атрымаў чын [[штабс-капітан]]а. Вестка пра [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] заспела Васілеўскага пад [[Аджуд-Ноў]], у [[Румынія|Румыніі]], дзе ён прымае рашэнне пакінуць вайсковую службу і ў лістападзе [[1917]] звальняецца ў адпачынак. [[Файл:Vasilevski1928.jpg|thumb|Васілеўскі [[1 жніўня]] [[1928]] года]] Знаходзячыся на радзіме, у канцы снежня [[1917]] года Васілеўскі атрымлівае вестку пра тое, што салдаты 409-га палка абралі яго камандзірам у адпаведнасці з дзеючым тады прынцыпам выбарнасці камандзіраў. У той час 409-ы полк знаходзіўся ў складзе [[Румынскі фронт|Румынскага фронту]] пад камандаваннем генерала [[Дзмітрый Рыгоравіч Шчарбачоў|Шчарбачова]], які, у сваю чаргу, з’яўляўся саюзнікам [[Цэнтральная рада УНР|Цэнтральнай Рады]], якая абвясціла незалежнасць [[Украіна|Украіны]] ад [[Саветы|Саветаў]]. Кінешамскі [[ваенны аддзел]] парэкамендаваў Васілеўскаму не выязджаць у полк. Рушыўшы ўслед радзе, «прабыў на ўтрыманні бацькоў да чэрвеня [[1918]] года, займаючыся сельскай гаспадаркай». З чэрвеня па жнівень [[1918]] года працаваў сотняў інструктарам [[усеабуч]]а пры Углецкай воласці Кінешамскага павета Кастрамской губерні. З верасня [[1918]] года працаваў настаўнікам у пачатковых школах сёл Вярхоўе і Пад’якаўлева Галунскай воласці Навасільскага павета Тульскай губерні. У красавіку [[1919]] года прызваны ў [[РСЧА|Чырвоную Армію]] і накіраваны ў 4-ы запасны батальён, на пасаду ўзводнага інструктара (памочніка камандзіра ўзвода). Праз месяц быў адпраўлены ў якасці камандзіра атрада са 100 чалавек у Ступінскую воласць Яфрэмаўскага павета Тульскай губерні для аказання дапамогі ў ажыццяўленні [[харчразвёрстка|харчразвёрскі]] і барацьбы з [[бандытызм|бандамі]]. Улетку [[1919]] года батальён пераводзіцца ў [[Тула|Тулу]] для фарміравання 1-й Тульскай стралковай дывізіі напярэдадні набліжэння [[Паўднёвы фронт, Грамадзянская вайна|Паўднёвага фронту]] і войскаў генерала [[Антон Іванавіч Дзянікін|Дзянікіна]]. Васілеўскі прызначаецца спачатку камандзірам роты, затым камандзірам ізноў сфарміраванага батальёна. У пачатку кастрычніка ўступае ў камандаванне 5-м стралковым палком Тульскай стралковай дывізіі, які займае сектар умацаванага раёна на паўднёвы захад ад Тулы. Палку не давялося ўдзельнічаць у баявых дзеяннях супраць дзянікінцаў, паколькі Паўднёвы фронт у канцы кастрычніка спыніўся пад [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Кромы|Кромамі]]. У снежні [[1919]] года Тульская дывізія адпраўляецца на [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходні фронт]] для [[Замежная ваенная інтэрвенцыя ў Расіі|барацьбы з інтэрвентамі]]. Васілеўскі па ўласнай просьбе быў пераведзены на пасаду памочніка камандзіра палка. На фронце, у выніку рэарганізацыі, Васілеўскі прызначаны памочнікам камандзіра 96-га палка 32-й брыгады [[11-я стралковая дывізія|11-й дывізіі]]. У складзе 15-й арміі Васілеўскі змагаецца ў [[савецка-польская вайна|вайне з Польшчай]]. У канцы ліпеня 1920 Васілеўскага пераводзяць у 427-ы полк 48-й стралковай дывізіі, дзе ён служыў раней. Да сярэдзіны жніўня знаходзіцца ў [[Вільнюс|Вільні]], дзе дывізія нясе [[гарнізонная служба|гарнізонную службу]], затым вядзе баявыя дзеянні супраць палякаў у раёне [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]]. Тут у Васілеўскага ўзнікае канфлікт з камбрыгам [[Оскар Юр'евіч Калнін|О. Ю. Калніным]]. Калнін загадвае ўступіць у камандаванне адступіць у беспарадку 427-м палком. Дакладнае месцазнаходжанне палка нікому не вядома, а тэрміны, якія ўстанаўліваюцца Калніным, здаюцца Васілеўскаму недастатковымі. Васілеўскі дакладвае, што не можа выканаць загад. Калнін спачатку адпраўляе Васілеўскага пад [[трыбунал]], затым на паўдарогі вяртае яго і ссоўвае з пасады памочніка камандзіра палка на пасаду камандзіра ўзвода. Пасля, у выніку расследавання, начальнік 48-й дывізіі адмяняе загад камбрыга, а Васілеўскі часова прызначаецца камандзірам асобнага батальёна. === Перыяд паміж войнамі === [[Файл:Osoaviakhim Tver.jpg|thumb|right|290px|Актыў [[Таварыства садзейнічання абароне, авіяцыйнаму і хімічнаму будаўніцтву]] горада Цвер. У трэцім радзе трэці злева А. М. Васілеўскі, [[1926]] год.]] Пасля вайны Васілеўскі прымаў удзел у барацьбе з атрадам [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Булак-Балаховіча]] на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], да жніўня [[1921]] года змагаўся з бандытамі ў Смаленскай губерні. У наступныя 10 гадоў камандаваў усімі трыма палкамі 48-й Цвярской стралковай дывізіі, узначальваў дывізіённую школу малодшых камандзіраў. У [[1927]] годзе скончыў стралкова-тактычныя курсы ўдасканалення камсаставу РСЧА імя III Камінтэрна «[[Стрэл, курсы камсаставу|Стрэл]]». У чэрвені [[1928]] года 143-ці полк асабліва выдзелены інспектарскай групай на вучэннях. Увосень [[1930]] года 144-ы полк, які лічыўся да прыняцця камандавання Васілеўскім найбольш слаба падрыхтаваным у дывізіі, заняў першае месца і атрымаў выдатную ацэнку на акруговых манеўрах. Верагодна, поспехі Васілеўскага абумовілі яго перавод на штабную працу, пра што яму паведамляе [[Уладзімір Кірыакавіч Трыандафілаў|У. К. Трыандафілаў]] непасрэдна пасля заканчэння манеўраў. Каб не адкладаць у чарговы раз уступленне ў [[ВКП(б)|партыю]] ў сувязі са зменай месца службы, Васілеўскі падае заяву ў партбюро палка. Заява была задаволена, і Васілеўскі прыняты кандыдатам у члены партыі. У сувязі з [[Партыйная чыстка|партыйнай чысткай]], якая праходзіла ў [[1933]]—[[1936]] гадах, знаходжанне ў кандыдатах некалькі зацягваецца, і Васілеўскага прымаюць у партыю толькі ў [[1938]] годзе, ужо падчас службы ў [[Генеральны штаб|Генеральным штабе]]. Васілеўскі ў аўтабіяграфіі [[1938]] года сцвярджаў, што «сувязь з бацькамі асабістая і пісьмовае страчаная з [[1924]] года». Адносіны былі адноўлены ў [[1940]] годзе па прапанове [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]]. З мая [[1931]] года Васілеўскі працуе ва [[Упраўленне баявой падрыхтоўкі РСЧА|Упраўленні баявой падрыхтоўкі РСЧА]], рэдагуе «Бюлетэнь баявой падрыхтоўкі», які выпускаўся кіраваннем, і аказвае дапамогу рэдакцыі часопіса «Ваенны веснік». Удзельнічае ў стварэнні «Інструкцыі па вядзенні глыбокага агульнавайсковага бою», «Інструкцыі па ўзаемадзеянні пяхоты, артылерыі, танкаў і авіяцыі ў сучасным агульнавайсковым баі», а таксама «Настаўленні па службе ваенных штабоў»<ref name="stav">канд.ист. н. И. Ставицкий. Дело всей жизни. К 90-летию со дня рождения Маршала Советского Союза А. М. Василевского // «Красная звезда» от 28 сентября 1985</ref>. У [[1934]]—[[1936]] гадах быў начальнікам аддзела баявой падрыхтоўкі [[Прыволжская ваенная акруга|Прыволжскай ваеннай акругі]]<ref name="stav"/>. У [[1936]] годзе, пасля ўвядзення ў РСЧА персанальных воінскіх званняў, прысвоена званне [[палкоўнік]]. У [[1937]] годзе з адзнакай скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба]] і прызначаны начальнікам кафедры тылу акадэміі<ref name="stav"/>. У кастрычніку [[1937]] года рушыла ўслед новае прызначэнне — начальнікам 10-га аддзялення (аператыўнай падрыхтоўкі каманднага складу) 1-га аддзела Генштаба. 16 жніўня [[1938]] года прысвоена чарговае воінскае званне [[камбрыг]]. У гэты час ён прымае ўдзел у працы камісіі па аналізе дзеянняў РСЧА падчас [[Хасанскія баі, 1938|баявых дзеянняў ля возера Хасан]]<ref name="stav"/>. У [[1939]] годзе прызначаны намеснікам начальніка Аператыўнага ўпраўлення Генштаба, з выкананнем па сумяшчальніцтве абавязкаў па старой пасадзе. Удзельнічае ў распрацоўцы першапачатковага варыянту плана вайны з Фінляндыяй, пазней адрынутага Сталінам. З пачаткам [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінскай вайны]] выконвае абавязкі камандзіраванага на фронт першага намесніка начальніка Генштаба [[Іван Васільевіч Смародзінаў|І. В. Смародзінава]]. Увесну [[1940]] года ўзначальвае ўрадавую камісію па [[дэмаркацыя|дэмаркацыі]] новай савецка-фінскай мяжы, удзельнічае ў перамовах і падпісанні [[Маскоўскі дагавор, 1940|мірнага дагавора з Фінляндыяй]]<ref name="stav"/>. У маі [[1940]] года, у выніку кадравых перастановак па выніках вайны ў апараце [[народны камісарыят абароны|Наркамата абароны]] і Генштаба, прызначаны першым намеснікам начальніка Аператыўнага кіравання з прысваеннем воінскага звання [[камдыў]]. Прымае ўдзел у распрацоўцы аператыўных планаў стратэгічнага разгортвання РСЧА на паўночным, паўночна-заходнім і заходнім напрамках у выпадку пачатку баявых дзеянняў з [[Германія]]й<ref name="stav"/>. 9 лістапада здзейсніў у складзе савецкай дэлегацыі пад кіраўніцтвам [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|В. М. Молатава]] паездку ў [[Берлін]] для [[Перадгісторыя Вялікай Айчыннай вайны#Перадгісторыя вайны. СССР|перамоў з Германіяй]]. === Вялікая Айчынная вайна === {| |{{пачатак цытаты}} Вялікая Айчынная вайна заспела мяне на службе ў Генеральным штабе, на пасадзе намесніка начальніка аператыўнага кіравання, у званні генерал-маёра. 1 жніўня 1941 года рашэннем ЦК партыі я быў прызначаны начальнікам аператыўнага кіравання і намеснікам начальніка Генеральнага штаба {{oq|ru|Великая Отечественная война застала меня на службе в Генеральном штабе, в должности заместителя начальника оперативного управления, в звании генерал-майора. 1 августа 1941 года решением ЦК партии я был назначен начальником оперативного управления и заместителем начальника Генерального штаба}} {{канец цытаты|крыніца=''Василевский А. М.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/vasilevsky/pre.html Дело всей жизни.]}} |} Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першага дня. [[1 жніўня]] [[1941]] года [[генерал-маёр]] Васілеўскі прызначаны намеснікам начальніка Генштаба — начальнікам Аператыўнага кіравання. Падчас [[Бітва за Маскву|Бітвы за Маскву]] з [[5 кастрычніка|5]] па [[10 кастрычніка]] ўваходзіць у групу прадстаўнікоў [[Дзяржаўны камітэт абароны|ДКА]], якія забяспечваюць больш хуткую адпраўку на [[Мажайская лінія абароны|Мажайскі абарончы рубеж]] войскаў, якія адыходзяць ці ўжо выйшлі з акружэння. [[Файл:Vasilevsky Budenny.jpg|thumb|А. М. Васілеўскі і [[Сямён Міхайлавіч Будзённы|С. М. Будзённы]] ў Данбасе, 1943]] Васілеўскі сыграў адну з ключавых роляў у арганізацыі абароны Масквы і контрнаступленні, якое рушыла за ёю. У самыя крытычныя дні пад Масквой, з 16 кастрычніка да канца лістапада<ref>«Генеральный штаб во главе с Б. М. Шапошниковым возвратился ещё в 20-х числах ноября» (Василевский А. М., «Дело всей жизни» — М.: 2002, стр. 148)</ref>, калі Генштаб быў эвакуіраваны, ён узначальваў у Маскве аператыўную групу (першы эшалон Генштаба<ref>Василевский А. М., «Дело всей жизни» — М.: 2002, стр. 143</ref>) для абслугоўвання [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі]]. У кола асноўных абавязкаў опергрупы, якая складалася з 10 чалавек, уваходзіла: ''«усебакова ведаць і правільна ацэньваць падзеі на фронце; пастаянна і дакладна, але без залішняй дробязнасці, інфармаваць пра іх Стаўку; у сувязі са зменамі ў франтавой абстаноўцы своечасова і правільна выпрацоўваць і дакладваць Вярхоўнаму Галоўнакамандаванню свае прапановы; у адпаведнасці з рашэннямі Стаўкі аператыўна — стратэгічнымі рашэннямі хутка і дакладна распрацоўваць планы і дырэктывы; весці строгі і бесперапынны кантроль за выкананнем усіх рашэнняў Стаўкі, а таксама за боегатоўнасцю і баяздольнасцю войскаў, фарміраваннем і падрыхтоўкай рэзерваў, матэрыяльна-баявым забеспячэннем войскаў»''<ref>Василевский А. М., «Дело всей жизни» — М.: 2002, стр. 143—144</ref>. [[28 кастрычніка]] дзейнасць опергрупы была высока ацэненая Сталіным — чацвярым было прысвоена чарговае званне: Васілеўскаму — званне [[генерал-лейтэнант]]а, а тром іншым — званні генерал-маёраў. З [[29 лістапада]] да 10-х лічбаў снежня 1941<ref>З 29 лістапада па 5 снежня дырэктывы Стаўкі замест Шапашнікава падпісваў Васілеўскі (Русский архив: Великая отечественная: Ставка ВГК. Документы и материалы. 1941. Т.16 (5-1), М., 1996, стр.312-323). 12 снежня, па ўспамінам Васілеўскага, Шапашнікаў ужо ачуняў (Василевский А. М., «Дело всей жизни», М., 2002, стр. 152).</ref>, у сувязі з хваробай Шапашнікава<ref>[http://www.otvoyna.ru/statya54.htm «Напряжённая работа начальником Генштаба, частое недосыпание — в результате крайнее переутомление в конце ноября 1941 г., привели к болезни Бориса Михайловича, ему пришлось прервать работу почти на две недели»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131021034755/http://www.otvoyna.ru/statya54.htm |date=21 кастрычніка 2013 }} {{ref-ru}}</ref>, Васілеўскі выконваў абавязкі начальніка Генштаба<ref>«У канцы лістапада захварэў Б. М. Шапашнікаў, і абавязкі начальніка Генеральнага штаба былі часова ўскладзены Стаўкай на мяне» (Василевский А. М., «Дело всей жизни», М., 2002, стр. 150)</ref>. Увесь цяжар падрыхтоўкі контрнаступлення пад Масквой лёг на плечы А. Васілеўскага. Контрнаступленне пачалося войскамі Калінінскага фронту 5 снежня 1941 года. Паколькі «Стаўка была вельмі заклапочаная забеспячэннем дакладнага выканання загаду» аб контрнаступленні з боку Конева<ref name=DVZ>''Василевский А. М.'' «Дело всей жизни», М., 2002, стр. 151</ref>, Васілеўскі ў ноч на 5 снежня прыбыў у штаб Калінінскага фронту, каб «асабіста перадаць камандуючаму фронтам дырэктыву на пераход у контрнаступленне і растлумачыць яму ўсё патрабаванні па ёй»<ref name=DVZ />. З сярэдзіны красавіка па [[8 мая]] [[1942]] года ў якасці прадстаўніка Стаўкі знаходзіўся на [[Паўночна-Заходні фронт (Чырвоная Армія)|Паўночна-Заходнім фронце]], дзе аказваў садзейнічанне спробе ліквідацыі [[Дземянская аперацыя, 1942|Дземянскага плацдарма]]. З [[24 красавіка]] ў сувязі з хваробай [[Барыс Міхайлавіч Шапашнікаў|Шапашнікава]] выконваў абавязкі начальніка Генштаба, [[26 красавіка]] Васілеўскаму было прысвоена званне [[генерал-палкоўнік]]. [[9 мая]] ў сувязі з прарывам немцамі [[Крымскі фронт|Крымскага фронту]] адкліканы Стаўкай у Маскву. Пасля таго як у чэрвені [[1942]] года ў акружэнне пад [[Ленінград]]ам патрапіла [[2-я ўдарная армія]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|Уласава]], накіраваны разам з камандуючым [[Волхаўскі фронт|Волхаўскага фронту]] [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|Мерацковым]] у [[Малая Вішэра|Малую Вішэру]] для арганізацыі вываду войскаў з акружэння. [[26 чэрвеня]] [[1942]] года прызначаны начальнікам Генштаба, а з кастрычніка быў адначасова намеснікам наркама абароны СССР. З [[23 ліпеня]] па [[26 жніўня]] — прадстаўнік Стаўкі на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім фронце]], накіроўваў сумесныя дзеянні франтоў у ходзе абарончага перыяду [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітвы]]. Унёс вялікі ўклад у развіццё савецкага ваеннага мастацтва, спланаваў і падрыхтаваў контрнаступленне пад [[Сталінград]]ам. Стаўкай Васілеўскаму была даручана каардынацыя контрнаступлення (Жукаў у гэты час быў накіраваны на [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходні фронт]]). Пасля паспяховага контрнаступлення Васілеўскі да сярэдзіны снежня праводзіў ліквідацыю групоўкі суперніка ў [[Сталінградскі кацёл|Сталінградскім катле]], аднак да яе завяршэння быў перакінуты на паўднёвы захад для садзейнічання ў адлюстраванні дэблакуючай групы [[Эрых фон Манштэйн|Манштейна]], якая дзейнічала на Кацельнікаўскім кірунку. З [[2 студзеня]] [[1943]] года на [[Варонежскі фронт|Варонежскім]] і затым на [[Бранскі фронт|Бранскім фронце]] каардынаваў наступ савецкіх войскаў на Верхнім Доне. [[16 лютага]] [[1943]] года А. М. Васілеўскаму было прысвоена воінскае званне [[Маршал Савецкага Саюза]]. Гэта было вельмі незвычайна, паколькі ўсяго 29 дзён таму яму было прысвоена званне [[Генерал арміі (СССР)|генерала арміі]]. [[Файл:1944 kapitulation witebsk vasilevsky chernyakovski gollwitzer.jpg|thumb|А. М. Васілеўскі прымае капітуляцыю генерал-маёра Альфона Хітэра. [[Віцебск]], 28 чэрвеня 1944 года]] Па даручэнні Стаўкі ВГК Васілеўскі каардынаваў дзеянні [[Варонежскі фронт|Варонежскага]] і [[Стэпавы фронт|Стэпавага франтоў]] у [[Курская бітва|Курскай бітве]]. Кіраваў планаваннем і правядзеннем аперацый па вызваленні [[Данбас, рэгіён|Данбаса]], аперацыі па вызваленні правабярэжнай [[Украіна|Украіны]] і [[Крым]]а. [[10 красавіка]], у дзень вызвалення [[Адэса|Адэсы]], узнагароджаны [[Ордэн «Перамога»|ордэнам «Перамога»]]. Гэты ордэн быў другім па ліку з моманту заснавання (першы — у Жукава). Пасля ўзяцця [[Севастопаль|Севастопаля]], Васілеўскі прыняў рашэнне як мага хутчэй агледзець вызвалены горад. У выніку яго машына пры пераездзе праз нямецкую траншэю трапіла на міну. Для Васілеўскага інцыдэнт абыйшоўся ўдарам галавы і пасечаным асколкамі ветравога шкла тварам. Яго шафёру выбухам пашкодзіла нагу. Пасля гэтага Васілеўскі яшчэ некаторы час па патрабаванні лекараў трымаўся пасцельнага рэжыму. Падчас [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай аперацыі]] Васілеўскі каардынаваў дзеянні [[1-ы Прыбалтыйскі фронт|1-га Прыбалтыйскага]] і [[3-ці Беларускі фронт|3-га Беларускага]] франтоў. З [[10 ліпеня]] да іх дадаўся яшчэ і [[2-і Прыбалтыйскі фронт]]. Васілеўскі каардынаваў дзеянні франтоў таксама пры [[Прыбалтыйская аперацыя, 1944|вызваленні Прыбалтыкі]]. З [[29 ліпеня]] ажыццяўляў не толькі каардынацыю, але і непасрэднае кіраўніцтва надыходам у Прыбалтыцы. Званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медалі «Залатая Зорка»]] Аляксандру Міхайлавічу Васілеўскаму прысвоена [[29 ліпеня]] [[1944]] года за ўзорнае выкананне заданняў ВГК. Планаванне і кіраўніцтва пачаткам [[Усходне-Пруская аперацыя (1945)|Усходне-Прускай аперацыі]] ажыццяўляў асабіста [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталін]], Васілеўскі ў гэты час быў заняты ў Прыбалтыцы. Аднак, у сувязі з адбыццём Сталіна, а таксама намесніка начальніка Генштаба [[Аляксей Інакенцьевіч Антонаў|А. І. Антонава]] на [[Ялцінская канферэнцыя|Ялцінскую канферэнцыю]], Васілеўскі вярнуўся да выканання абавязкаў начальніка Генштаба і намесніка наркама абароны, кіраўніцтву Усходне-Прускай аперацыяй. У ноч на [[18 лютага]], падчас размовы са Сталіным, які вярнуўся з Ялты, у адказ на прапанову Сталіна выехаць ва Усходнюю Прусію для дапамогі камандуючым франтамі Васілеўскі папрасіў вызваліць яго ад пасады начальніка Генштаба ў сувязі з тым, што ён большую частку свайго часу праводзіць на фронце. А днём 18 лютага прыйшла вестка пра гібель камандуючага 3-м Беларускім фронтам [[Іван Данілавіч Чарняхоўскі|Чарняхоўскага]]. У сувязі з гэтым Сталін хутка прыняў рашэнне прызначыць Васілеўскага камандуючым 3-м Беларускім фронтам, а акрамя таго, увесці Васілеўскага ў склад [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання]]. На пасадзе камандуючага фронтам Васілеўскі кіраваў [[Штурм Кенігсберга|штурмам Кенігсберга]] — аперацыяй, якая стала хрэстаматыйнай. === Вайна з Японіяй === Яшчэ летам [[1944]] года, пасля заканчэння Беларускай аперацыі, Сталін паведаміў Васілеўскаму аб планах прызначыць яго галоўнакамандуючым савецкіх войскаў на Далёкім Усходзе пасля заканчэння вайны з Германіяй. Васілеўскі ўключыўся ў распрацоўку плана [[Савецка-японская вайна|вайны з Японіяй]] [[27 красавіка]] [[1945]] года, па заканчэнні Усходне-Прускай аперацыі, хоць чарнавыя накіды плана былі зроблены яшчэ восенню [[1944]] года. Пад яго кіраўніцтвам да [[27 чэрвеня]] быў падрыхтаваны план [[Маньчжурская аперацыя|маньчжурскай стратэгічнай наступальнай аперацыі]], які быў ухвалены Стаўкай і Дзяржаўным Камітэтам Абароны. [[5 ліпеня]] [[1945]] года, пераапрануты ў форму генерал-палкоўніка, з дакументамі на імя Васільева, Васілеўскі прыбыў у [[Чыта|Чыту]]. [[30 ліпеня]] дырэктывай ДКА быў прызначаны галоўнакамандуючым савецкімі войскамі на [[Далёкі Усход Расіі|Далёкім Усходзе]]. У ходзе падрыхтоўкі наступу Васілеўскі наведаў зыходныя пазіцыі войскаў, пазнаёміўся з войскамі [[Забайкальскі фронт|Забайкальскага]], [[1-ы Далёкаўсходні фронт|1-га]] і [[2-і Далёкаўсходні фронт|2-га]] Далёкаўсходніх франтоў, абмеркаваў становішча з камандуючым войскамі і карпусамі. Пры гэтым былі ўдакладнены і скарочаны тэрміны выканання асноўных задач, у прыватнасці выхаду на Маньчжурскую раўніну. На досвітку [[9 жніўня]] 1945, з пераходам у наступ, кіраваў дзеяннямі савецкіх войскаў. Усяго 24 дня спатрэбілася савецкім і мангольскім войскам пад камандаваннем А. М. Васілеўскага, каб разграміць у [[Манчжурыя|Манчжурыі]] мільённую [[Квантунская армія|Квантунскую армію]] [[Японія|Японіі]]. Другім медалём «Залатая Зорка» Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі быў ганараваны [[8 верасня]] [[1945]] года за ўмелае кіраўніцтва савецкімі войскамі на Далёкім Усходзе падчас [[Савецка-японская вайна|вайны з Японіяй]]. === Пасляваенны перыяд жыцця === Пасля заканчэння вайны, з 22 сакавіка 1946 г. па лістапад 1948 года, — начальнік Генеральнага штаба ВС СССР і намеснік міністра Узброеных сіл СССР. З 1948 — першы намеснік міністра Узброеных сіл. З 24 сакавіка 1949 па 26 лютага 1950 г. — міністр Узброеных сіл СССР, затым — Ваенны міністр СССР (па 16 сакавіка 1953 г.). Пасля смерці Сталіна ваенная кар’ера А. М. Васілеўскага рэзка змянілася. У перыяд з [[16 сакавіка]] [[1953]] г. па [[15 сакавіка]] [[1956]] г. ён быў першым намеснікам міністра абароны СССР<ref name="stav"/>, але 15 сакавіка 1956 г. яго вызваляюць ад займаемай пасады па асабістай просьбе. [[14 жніўня]] [[1956]] г. становіцца намеснікам міністра абароны СССР па пытаннях ваеннай навукі. У снежні 1957 г. звольнены ў адстаўку па хваробе з правам нашэння ваеннай формы<ref name="stav"/>. У студзені 1959 прызначаны генеральным інспектарам [[Група генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР|Групы генеральных інспектараў МА СССР]] (па 5 снежня 1977 года)<ref name="stav"/>. На XIX і XX з’ездах абіраўся членам [[ЦК КПСС]] (1952 г. — 1961 г.). Абіраўся дэпутатам [[Вярхоўны савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР 2-4 скліканняў]] (1946 г. — 1958 г.). У 1956—1958 гады з’яўляўся першым старшынёй Савецкага камітэта ветэранаў вайны, у далейшым прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці арганізацый ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны<ref name="stav"/>. Памёр [[5 снежня]] [[1977]] года. Урну з прахам Аляксандра Міхайлавіча Васілеўскага замуравалі [[Некропаль каля Крамлёўскай сцяны|ў Крамлёўскай сцяне]] на Краснай плошчы ў Маскве. == Прысваенне воінскіх званняў == * [[Прапаршчык]] — май [[1915]] * [[Штабс-капітан]] — [[1916]] * [[Палкоўнік]] — [[1936]] * [[Камбрыг]] — [[16 жніўня]] [[1938]] * [[Камдыў]] — [[5 красавіка]] [[1940]] * [[Генерал-маёр]] — [[4 чэрвеня]] [[1940]] * [[Генерал-лейтэнант]] — [[28 кастрычніка]] [[1941]] * [[Генерал-палкоўнік]] — [[21 мая]] [[1942]] * [[Генерал арміі (СССР)|Генерал арміі]] — [[18 студзеня]] [[1943]] * [[Маршал Савецкага Саюза]] — [[16 лютага]] [[1943]] == Узнагароды == === Герой Савецкага Саюза === * 2 [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медалі «Залатая Зорка»]] ([[29 ліпеня]] [[1944]], [[8 верасня]] [[1945]]) === Ордэны === * 8 [[ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] ([[21 мая]] [[1942]], [[29 ліпеня]] [[1944]], [[21 лютага]] [[1945]], [[29 верасня]] [[1945]], [[29 верасня]] [[1955]], [[29 верасня]] [[1965]], [[29 верасня]] [[1970]], [[29 верасня]] [[1975]]) * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] ([[22 лютага]] [[1968]]) * 2 [[Ордэн «Перамога»|ордэна «Перамогі»]] (№ 2 і № 7) ([[10 красавіка]] [[1944]], [[19 красавіка]] [[1945]]) * 2 [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]] ([[3 лістапада]] [[1944]], [[20 чэрвеня]] [[1949]]) * [[Ордэн Суворава|Ордэн Суворава 1-й ступені]] ([[28 студня]] [[1943]]) * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] ([[1939]]) * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені ([[30 красавіка]] [[1975]]) === Медалі === * «[[Медаль «У адзнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|За воінскую доблесць. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна]]» * «[[Медаль «XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі»|XX гадоў РККА]]» (1938) * «[[Медаль «За абарону Масквы»|За абарону Масквы]]» * «[[Медаль «За абарону Сталінграда»|За абарону Сталінграда]]» * «[[Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»|За ўзяцце Кёнігсберга]]» * «[[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»|За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]» * «[[Медаль «За перамогу над Японіяй»|За перамогу над Японіяй]]» * «[[Медаль «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»|Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]» * «[[Медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»|Трыццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]» * «[[Медаль «У памяць 800-годдзя Масквы»|У памяць 800-годдзя Масквы]]» * «[[Медаль «30 гадоў Савецкай Арміі і Флоту»|30 гадоў Савецкай Арміі і Флоту]]» * «[[Медаль «40 гадоў Узброеных Сіл СССР»|40 гадоў Узброеных Сіл СССР]]» * «[[Медаль «50 гадоў Узброеных Сіл СССР»|50 гадоў Узброеных Сіл СССР]]» === Ганаровая зброя === * [[Ганаровая зброя з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР]] (1968) === Замежныя ўзнагароды === [[Файл:Bust of Vasilevsky in Vichuga.jpg|thumb|Бюст маршала Васілеўскага ў Вічуге, 2006 г.]] * 2 ордэна Сухэ-Батара ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 1966, 1971) * Ордэн Баявога Чырвонага Сцяга (МНР, 1945) * Ордэн «Народная Рэспубліка Балгарыя» I ступені ([[НРБ]], 1974) * [[Ордэн Карла Маркса]] ([[ГДР]], 1975) * [[Ордэн Белага льва]] I класа ([[ЧССР]], 1955) * Ордэн Белага льва «За Перамогу» I ступені (ЧССР, 1945) * Ордэн «[[Ордэн «За воінскую доблесць», Польшча|Віртуці Мілітары]]» I класа ([[ПНР]], 1946) * Ордэн [[Polonia Restituta|Адраджэння Польшчы]] II і III класа (ПНР, 1968, 1973) * [[Ордэн « Крыж Грунвальду»|Ордэн Грунвальдскага крыжа]] I ступені (ПНР, 1946) * Вялікі афіцэр [[Ордэн Ганаровага легіёну|ордэна Ганаровага легіёну]] ([[Францыя]], 1944) * Ордэн «Легіён Пашаны» ступені Галоўнакамандуючага ([[ЗША]], 1944) * Ганаровы Рыцар Вялікага крыжа [[Ордэн Брытанскай імперыі|ордэна Брытанскай Імперыі]] ([[Вялікабрытанія]], 1943) * Ордэн «Партызанская зорка» I ступені ([[СФРЮ]], 1946) * Ордэн Нацыянальнага вызвалення (СФРЮ, 1946) * [[Ордэн Дзяржаўнага сцяга, КНДР]] I ступені (1948) * Ордэн Каштоўнай чашы I ступені ([[Кітай]], 1946) * Ваенны крыж 1939 (ЧССР, 1943) * Ваенны крыж (Францыя, 1944) * [[Медаль «Кітайска-савецкай дружбы»]] ([[КНР]]) * 6 медалёў МНР, па адным медалі НРБ, ГДР, ЧССР, КНДР Усяго ўзнагароджаны 31 замежнай дзяржаўнай узнагародай. == Помнікі і мемарыяльныя дошкі == [[Файл:Aleksandr Vasilevsky Kostroma.JPG|thumb|Мемарыяльная дошка на будынку [[Кастрамскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. А. Някрасава|Кастрамскога дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. А. Някрасава]]]] * Бронзавы бюст двойчы Героя Савецкага Саюза (сквер імя А. М. Васілеўскага) ў [[Кінешма|Кінешме]] [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]] (1949, ск. Вучэціч). * Помнік маршалу А. М. Васілеўскаму ў [[Калінінград]]зе на плошчы яго імя (2000). * Бюст маршала А. М. Васілеўскага на радзіме, у [[Вічуга|Вічузе]] Іванаўскай вобласці (алея Славы, адкрыты 8 мая 2006 г., ск. А. А. Смірноў і С. Ю. Бычкоў, арх. І. А. Васілеўскі). * Мемарыяльная дошка па месцы нараджэння маршала (вул. Васілеўскага, 13) у Вічузе Іванаўскай вобласці. * Мемарыяльная дошка на будынку былой Кастрамской духоўнай семінарыі (цяпер корпус [[Кастрамскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. А. Някрасава|Кастрамскога дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. А. Някрасава]] па адрасе: г. [[Кастрама]], вул. 1 Мая, 14) * Мемарыяльная дошка (вул. Васілеўскага, 4) у [[Іванава (Расія)|Іванаве]] (2005). * Мемарыяльная дошка (вул. Васілеўскага, 2) у [[Валгаград]]зе (2007 — у рамках года памяці Маршала Перамогі А. М. Васілеўскага)<ref>[http://volgogradguide.ru/vasilevskij-a-m/ Василевский А. М.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140820083211/http://volgogradguide.ru/vasilevskij-a-m/ |date=20 жніўня 2014 }} {{ref-ru}}</ref> * Мемарыяльная дошка (вул. Васілеўскага, 25) у [[мікрараён]]е Сахарава, [[Цвер]]. * Памятны знак у вёсцы [[Смародзіна, Вальнянскі раён|Смародзіна]] Запарожскай вобласці<ref>[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?id=18159 Герой Советского Союза Желтов Алексей Сергеевич :: Герои страны] {{ref-ru}}</ref> == Памяць == [[Файл:MarshalVasilevskiy1986a.jpg|thumb|250px|Карабель «Маршал Васілеўскі»]] * Імем маршала названы пасёлак Васілеўскага (былая вёска Wesselhöfen) у Маршальскім сельскім пасяленні [[Гур'еўскі раён Калінінградскай вобласці|Гур’еўскага раёна]] [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]]. * Імем маршала Васілеўскага названая плошча ў [[Калінінград]]зе. * Імем маршала Васілеўскага названы вуліцы ў гарадах: # Расіі: [[Вічуга]], [[Валгаград]], [[Кінешма]] (вуліца і сквер), [[Вуліца Маршала Васілеўскага, Масква|Масква]], [[Цвер]], [[Іванава]], [[Чалябінск]], [[Энгельс (горад)|Энгельс]] ([[Саратаўская вобласць]]); # Украіны: [[Краснадон]], [[Крывы Рог]] (бульвар), [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласц)|Мікалаеў]], [[Сімферопаль]], [[Славянск]]. * Вялікі супрацьлодачны карабель «Маршал Васілеўскі» (у [[Севераморск]]у, у студзені [[2007]] года ўтылізаваны). * Ваенная акадэмія ваеннай супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі імя Маршала Савецкага Саюза А. М. Васілеўскага (г. Смаленск)<ref>Імя прысвоена [[11 мая]] [[2007]] года (распараджэнне Урада РФ (ад 11.05.2007 г. N 593-р), зацверджанага распараджэннем Урада РФ ад 04.11. [[2004]] N 1404-р) у рамках года памяці Маршала Перамогі А. М. Васілеўскага, арганізаванага рэдакцыяй федэральнага часопіса «Сенатар».</ref>. * [[Танкер]] «Маршал Васілеўскі» (порт прыпіскі — Новарасійск). * Гатунак бэзу «Маршал Васілеўскі», выведзены ў [[1963]] годзе селекцыянерам Л. А. Калеснікавым. * Пік «Маршал Васілеўскі»<ref>(да 1961 года — пік Рэўваенсавету, вышыня 6330 метраў, размешчаны ў [[Таджыкістан]]е)</ref> і [[ледавік]] «Маршал Васілеўскі» на [[Памір]]ы<ref>[http://www.senat.org/vasilevsky/marshal-star.html КАРТА НАШЕЙ ПАМЯТИ Поразительно: как получилось, что до сих пор этому великому полководцу Великой Отечественной войны в Москве памятник не установлен?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080501193650/http://www.senat.org/vasilevsky/marshal-star.html |date=1 мая 2008 }} {{ref-ru}}</ref>. * Ваенная акадэмія ваеннай супрацьпаветранай абароны Сухапутных войскаў імя Маршала Савецкага Саюза А. М. Васілеўскага (г. Кіеў)<ref>Заснавана 20 чэрвеня 1977. У лютым 1978 акадэміі было прысвоена імя выбітнага савецкага палкаводца двойчы Героя Савецкага Саюза, Маршала Савецкага Саюза Васілеўскага Аляксандра Міхайлавіча. У чэрвені 1992 года, у сувязі з пераходам акадэміі пад юрысдыкцыю Украіны, акадэмія правяла 100-ы, апошні, выпуск слухачоў і спыніла сваё існаванне як Ваенная акадэмія СПА Сухапутных войскаў імя Маршала Савецкага Саюза А. М. Васілеўскага.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == === Мемуары, кнігі, артыкулы А. М. Васілеўскага === * [http://militera.lib.ru/memo/russian/vasilevsky/index.html ''Василевский А. М.'' Дело всей жизни]. — 6-е изд. — М.: Политиздат, 1989, 320 с ISBN 5-250-00657-4 * ''Василевский А. М.'' О дисциплине и воинском воспитании. — М.: Воениздат. 1987. (пяць артыкулаў з гэтай кнігі перадрукаваныя ў кнізе «Маршал А. М. Васілеўскі — стратэг, палкаводзец, чалавек» (гл. ніжэй)). === Літаратура пра маршала А. М. Васілеўскага === * ''Ставицкий И. В.'' (сост.), Фотоальбом «А. М. Василевский». — М.: Планета,1991, 200 стр. * ''Басов А., Гаврилов Л. (сост.)'' Маршал А. М. Василевский — стратег, полководец, человек. — М.: Совет ветеранов книгоиздания, 2000, 624 стр. (аналитика, биография, статьи, интервью, воспоминания). * ''Штеменко С. М.'' Генеральный штаб в годы войны. — 2-е изд. — М.: Воениздат, 1989. [http://militera.lib.ru/memo/russian/shtemenko/index.html] * ''Симонов К.'' Из бесед с Маршалом Советского Союза А. М. Василевским. (в книге ''Симонов К.'' Глазами человека моего поколения. — М.: Правда, 1990; перепечатано в книге «Маршал А. М. Василевский — стратег, полководец, человек»). * ''Песков В. М.'' Беседа с А. М. Василевским (в книге ''Песков В. М.'' Война и люди. — М.: Молодая гвардия, 1979; перепечатано в книге «Маршал А. М. Василевский — стратег, полководец, человек»). * Кавалеры ордена «Победа» (под ред. ''Лобова В. Н''.). — М: Московское военно-историческое общество; Логос, 2000 (глава «Александр Михайлович Василевский», стр. 46-77). * ''Баграмян И. Х.'' Великого народа сыновья. — М.: Воениздат, 1984 (глава «А. М. Василевский», стр.43-84). * ''Грибков А. И.'' Исповедь лейтенанта. Встречи с полководцами. Операция «Анадырь», М: Мысль, 1999 (глава «Александр Михайлович Василевский», стр. 126—143). * ''Гареев М. А.'' Полководцы Победы и их военное наследие. — М.: Инсан, 2003. * ''Василевский Ю. А.'' Поверить в судьбу (воспоминания старшего сына маршала в книге ''Василевский А. М.'' Дело всей жизни. — М: ОЛМА-ПРЕСС, 2002, стр. 556—581). * ''Василевский И. А.'' Стратег Победы (воспоминания младшего сына маршала в книге ''Василевский А. М.'' Дело всей жизни. — М: ОЛМА-ПРЕСС, 2002, стр. 582—589). * ''Белов П. Ф.'' Тернии и звёзды. Повествование о Василевских. — Иваново: Талка, 1997 (вторая часть книги о родственниках маршала). * ''Золоторубов А. М.'' Василевский: Жезл маршала (роман), — М.: Астрель, 2002. === Іншая літаратура (мемуары, гісторыя, аналітыка) === * ''Рокоссовский К К.'' Солдатский долг. — 5-е изд. — М.: Воениздат, 1988, 367 с.: 8 л, ил. ISBN 5-203-00489-7 [http://militera.lib.ru/memo/russian/rokossovsky/index.html] * ''Межирицкий П. Я.'' Читая маршала Жукова. — Philadelphia.: Libas Consulting, 2002. Издание 2-е, исправленное и дополненное. Первое издание вышло в 1996 г. [http://militera.lib.ru/research/mezhiritsky/index.html] * ''Суворов В.'' Тень победы. — М.:АСТ, 2002 [http://militera.lib.ru/research/suvorov7/index.html] * ''Хрущёв Н. С.'' Время. Люди. Власть. (Воспоминания). Книга I. — М.: ИИК «Московские Новости», 1999 [http://militera.lib.ru/memo/russian/khruschev1/] * ''Бивор Э.'' Сталинград. — Смоленск.: Русич, 1999 [http://militera.lib.ru/h/beevor/index.html] * ''Ляш О.'' Так пал Кёнигсберг — Москва, 1991 // Lasch v. O. So fiel Konigsberg: Kampf und Untergang von Ostpreussens Hauptstadt. — Munich: Gräfe n.d, 1958 [http://militera.lib.ru/memo/german/lasch] * ''Александров А. А.'' Великая победа на Дальнем Востоке. Август 1945 года: от Забайкалья до Кореи. — М.: Вече, 2004. === Фильмы === * «Забытая Победа» / [http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/7DokFilms.html '''Battlefield. Manchuria — The Forgotten Victoria'''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131028231842/http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/7DokFilms.html |date=28 кастрычніка 2013 }}. Документальный фильм о Маньчжурской наступательной стратегической операции под командованием А. М. Василевского. * «[[Гістарычныя хронікі]]» — 1943 г. Маршал Василевский. == Спасылкі == {{Warheroes|id=569}} * [http://museam22.3dn.ru/hero_ivn.pdf Герои Советского Союза, Ивановская область]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/index.html Вся правда о Великом Полководце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110514214410/http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/index.html |date=14 мая 2011 }} * [http://www.marshals-victory.senat.org/index.html Маршал Советского Союза А. М. Василевский — персона Фонда «Маршалы Победы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140325112259/http://www.marshals-victory.senat.org/index.html |date=25 сакавіка 2014 }} * [http://www.marshals-victory.senat.org/BiblioFund/Chief-Adviser.html В. Успенский — «Тайный советник вождя»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131009130458/http://www.marshals-victory.senat.org/BiblioFund/Chief-Adviser.html |date=9 кастрычніка 2013 }} * [http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/Journal_Time.html О статье в журнале «TIME» (с портретом маршала на обложке) от 5.07.1943 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131028180029/http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/Journal_Time.html |date=28 кастрычніка 2013 }} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{Начальнікі Генштаба Расіі}} {{Маршалы Савецкага Саюза}} {{Кавалеры ордэна «Перамога»}} {{Камандуючыя франтамі РСЧА ў Другой сусветнай вайне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Васілеўскі}} [[Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі]] [[Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровай зброяй з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР]] [[Катэгорыя:Маршалы Савецкага Саюза]] [[Катэгорыя:Міністры ўзброеных сіл СССР]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Штабс-капітаны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў некропалі каля Крамлёўскай сцяны]] [[Катэгорыя:Начальнікі Генеральнага штаба Савецкай арміі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Народнай Рэспублікі Балгарыя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Іванаўскай вобласці]] ahw023lrm7dihzpuj6drycjqakbqkeb 5155955 5155668 2026-06-19T11:54:07Z StarDeg 16311 5155955 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Васілеўскі}} {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |партрэт = Marshal of the USSR 1980 CPA 5117.jpg |подпіс = Паштовая марка СССР |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг|Расійская імперыя}}<br />{{Сцяг|РСФСР|1918}}<br />{{Сцяг|СССР|}} |гады службы = [[1915]]—[[1977]] |званне = {{СССР, Маршал Савецкага Саюза}} Начальнік [[Генеральны штаб|Генеральнага штаба]]; [[Міністр абароны СССР]] |род войскаў = |камандаваў = [[Фронт|франтамі]], [[Ваенная акруга|ваеннымі акругамі]] |частка = |бітвы = [[Першая сусветная вайна]], <br/> [[Грамадзянская вайна ў Расіі]], <br/>[[Другая сусветная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Медаль Залатая Зорка}}{{!!}}{{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}}style="background: transparent" {{!}}colspan="2"{{!}}{{Ордэн Перамога}}{{!!}}colspan="2"{{!}}{{Ордэн Перамога}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Ордэн Леніна}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!!}}{{Ордэн Суворава 1 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}}{{!!}}{{Ордэн За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР 3 ступені}}{{!!}}{{Медаль «У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»}}{{!!}}{{Медаль За абарону Масквы}} {{!}}- {{!}}{{Медаль За абарону Сталінграда}}{{!}}{{!}}{{Медаль За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.}}{{!!}}{{Медаль «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»}}{{!!}}{{Медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»}} {{!}}- {{!}}{{Медаль За перамогу над Японіяй}}{{!!}}{{Медаль За ўзяцце Кенігсберга}}{{!!}}{{Медаль XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі}}{{!!}}{{Медаль 30 гадоў Савецкай Арміі і Флоту}} {{!}}- {{!}}{{Медаль 40 гадоў Узброеных Сіл СССР}}{{!!}}{{Медаль 50 гадоў Узброеных Сіл СССР}}{{!!}}{{Медаль У памяць 800-годдзя Масквы}} {{!}}} '''Замежныя ўзнагароды''' {{{!}}style="background: transparent" {{!}}{{Ордэн Адраджэння Польшчы 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Адраджэння Польшчы 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн За воінскую доблесць 1 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Крыж Грунвальда 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Легіён Пашаны ступені Галоўнакамандуючага}}{{!!}}{{Залаты ордэн Партызанскай Зоркі}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Брытанскай імперыі|ваенны|GBE}}{{!!}}{{Вялікі афіцэр ордэна Ганаровага легіёна}}{{!!}}{{Ваенны Крыж 1939-1945, Францыя}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Нацыянальнага вызвалення}}{{!!}}{{Ордэн Белага льва}}{{!!}}{{Ордэн Белага льва За Перамогу 1 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Чэхаславацкі Ваенны крыж 1939}}{{!!}}{{Ордэн Нацыянальнага сцяга 1 ступені}}{{!!}}{{Медаль «Кітайска-савецкай дружбы»}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Ордэн Карла Маркса}}{{!!}}{{Ордэн Сухэ-Батара}}{{!!}}{{Ордэн Сухэ-Батара}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга, Манголія}} {{!}}} |Commons = Aleksandr Vasilevsky |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі''' ({{ДН|30|9|1895|18}}, с. [[Вічуга|Гальчыха]], [[Кінешамскі павет]], [[Кастрамская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|5|12|1977}}, {{МС|Масква}}) — савецкі военачальнік, [[Маршал Савецкага Саюза]] ([[1943]]), начальнік Генштаба, член Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на пасадзе начальніка [[Генеральны штаб|Генеральнага штаба]] ([[1942]]—[[1945]]) прымаў дзейны ўдзел у распрацоўцы і ажыццяўленні практычна ўсіх буйных аперацый на савецка-германскім фронце. З лютага [[1945]] года камандаваў [[Трэці Беларускі фронт|3-м Беларускім фронтам]], кіраваў штурмам [[Калінінград|Кёнігсберга]]. У [[1945]] галоўнакамандуючы савецкімі войскамі на Далёкім Усходзе ў [[Савецка-японская вайна|вайне з Японіяй]]. Адзін з найбуйнейшых палкаводцаў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У [[1949]]—[[1953]] гадах — [[Кіраўнікі ваеннага ведамства СССР|Міністр узброеных сіл і Ваенны міністр СССР]]. Двойчы [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1944]], [[1945]]), кавалер двух [[Ордэн «Перамога»|ордэнаў «Перамога»]] ([[1944]], [[1945]]). == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Нарадзіўся, згодна з метрычнай кнігай (стары стыль), 16 верасня 1895 года. Сам А. М. Васілеўскі лічыў, што нарадзіўся 17 верасня, у адзін дзень са сваёй маці ў [[Вера, Надзея, Любоў і іх маці Сафія|хрысціянскае свята Веры, Надзеі, Любові]], які па новым стылі святкуецца 30 верасня (гэта дата нараджэння «замацавана» ў мемуарах Васілеўскага «Справа ўсяго жыцця», а таксама ў датах узнагароджання юбілейнымі пасляваеннымі ўзнагародамі, прымеркаваных да дня нараджэння). Нарадзіўся Аляксандр Васілеўскі ў [[сяло|сяле]] [[Новая Гальчыха]] [[Кінешамскі павет|Кінешамскага павета]] (цяпер увайшло ў склад горада [[Вічуга]] [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]]) у сям’і [[царкоўны рэгент|царкоўнага рэгента]] і [[псаломшчык]]а<ref>псаломшчык — найніжэйшы чын царкоўнаслужыцеляў</ref> Нікольскага [[Адзінавер’е|адзінаверскага]] храма Міхаіла Аляксандравіча Васілеўскага (1866—1953). Маці — Надзея Іванаўна Васілеўская (30.09.1872 — 7.8.1939), у дзявоцтве Сакалова, дачка псаломшчыка вёскі [[Мікольская царква, Углец|Углец]] Кінешамскага павета. І маці, і бацька былі «праваслаўнага веравызнання па [[Адзінавер’е|адзінаверству]]» (так запісана ў метрычнай кнізе Мікольскай царкве в. Новая Гальчыха). Аляксандр быў чацвёртым па старшынстве з васьмі братоў і сясцёр. У [[1897]] годзе з сям’ёй пераехаў у сяло [[Узнясенская царква ў Новапакроўскім, Кінешамскі раён|Новапакроўскае]], дзе бацька Васілеўскага стаў служыць святаром у толькі што пабудаваным (пры апякунстве новагальчыхінскага фабрыканта [[Род Марокіных|Д. Ф. Марокіна]]) каменным [[Узнясенская царква ў Новапакроўскім, Кінешамскі раён|Вазнясенскім адзінавескім храме]]. Пазней Аляксандр Васілеўскі пачаў навучанне ў [[царкоўна-прыходская школа|царкоўна-прыходскай школе]] пры гэтым храме. У [[1909]] годзе скончыў Кінешамскае [[духоўнае вучылішча]] і паступіў у [[Кастрамская духоўная семінарыя|Кастрамскую духоўную семінарыю]], [[дыплом]] пра заканчэнне якой дазваляў працягнуць адукацыю ў свецкай навучальнай установе. У выніку ўдзелу ў тым жа годзе ва ўсерасійскай [[стачка|стачцы]] семінарыстаў, якая была пратэстам супраць забароны паступаць ва ўніверсітэты і інстытуты, Васілеўскі быў выправаджаны з [[Кастрама|Кастрамы]] ўладамі і вярнуўся ў семінарыю толькі праз некалькі месяцаў, пасля частковага задавальнення патрабаванняў семінарыстаў. === Першая сусветная і Грамадзянская вайна === Аляксандр марыў стаць [[аграном]]ам або [[каморнік]]ам, але якая пачалася [[Першая сусветная вайна]] змяніла яго планы. Перад апошнім класам семінарыі Васілеўскі з некалькімі аднакласнікамі трымаў экзамены экстэрнам, а ў лютым пачаў навучанне ў [[Аляксееўскае ваеннае вучылішча|Аляксееўскім ваенным вучылішчы]]. У маі [[1915]] года скончыў паскораны курс навучання (4 месяца) і ў чыне [[прапаршчык]]а быў накіраваны на фронт. З чэрвеня па верасень пабываў у шэрагу запасных частак і нарэшце апынуўся на [[Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўднёва-Заходнім фронце]], дзе ўступіў у пасаду паўротнага камандзіра роты [[409-ы Новахапёрскі полк|409-га Новахапёрскага палка]] [[103-я пяхотная дывізія|103-й пяхотнай дывізіі]] [[9-я армія (Расійская імперыя)|9-й арміі]]. Увесну [[1916]] года прызначаны камандзірам роты, праз некаторы час прызнанай адной з лепшых у паліцу. У гэтай пасадзе ўдзельнічаў у маі [[1916]] года ў знакамітым [[Брусілаўскі прарыў|Брусілаўскім прарыве]]. У выніку вялікіх страт афіцэрскага складу апынуўся камандзірам батальёна таго ж 409-га палка. Атрымаў чын [[штабс-капітан]]а. Вестка пра [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] заспела Васілеўскага пад [[Аджуд-Ноў]], у [[Румынія|Румыніі]], дзе ён прымае рашэнне пакінуць вайсковую службу і ў лістападзе [[1917]] звальняецца ў адпачынак. [[Файл:Vasilevski1928.jpg|thumb|Васілеўскі [[1 жніўня]] [[1928]] года]] Знаходзячыся на радзіме, у канцы снежня [[1917]] года Васілеўскі атрымлівае вестку пра тое, што салдаты 409-га палка абралі яго камандзірам у адпаведнасці з дзеючым тады прынцыпам выбарнасці камандзіраў. У той час 409-ы полк знаходзіўся ў складзе [[Румынскі фронт|Румынскага фронту]] пад камандаваннем генерала [[Дзмітрый Рыгоравіч Шчарбачоў|Шчарбачова]], які, у сваю чаргу, з’яўляўся саюзнікам [[Цэнтральная рада УНР|Цэнтральнай Рады]], якая абвясціла незалежнасць [[Украіна|Украіны]] ад [[Саветы|Саветаў]]. Кінешамскі [[ваенны аддзел]] парэкамендаваў Васілеўскаму не выязджаць у полк. Рушыўшы ўслед радзе, «прабыў на ўтрыманні бацькоў да чэрвеня [[1918]] года, займаючыся сельскай гаспадаркай». З чэрвеня па жнівень [[1918]] года працаваў сотняў інструктарам [[усеабуч]]а пры Углецкай воласці Кінешамскага павета Кастрамской губерні. З верасня [[1918]] года працаваў настаўнікам у пачатковых школах сёл Вярхоўе і Пад’якаўлева Галунскай воласці Навасільскага павета Тульскай губерні. У красавіку [[1919]] года прызваны ў [[РСЧА|Чырвоную Армію]] і накіраваны ў 4-ы запасны батальён, на пасаду ўзводнага інструктара (памочніка камандзіра ўзвода). Праз месяц быў адпраўлены ў якасці камандзіра атрада са 100 чалавек у Ступінскую воласць Яфрэмаўскага павета Тульскай губерні для аказання дапамогі ў ажыццяўленні [[харчразвёрстка|харчразвёрскі]] і барацьбы з [[бандытызм|бандамі]]. Улетку [[1919]] года батальён пераводзіцца ў [[Тула|Тулу]] для фарміравання 1-й Тульскай стралковай дывізіі напярэдадні набліжэння [[Паўднёвы фронт, Грамадзянская вайна|Паўднёвага фронту]] і войскаў генерала [[Антон Іванавіч Дзянікін|Дзянікіна]]. Васілеўскі прызначаецца спачатку камандзірам роты, затым камандзірам ізноў сфарміраванага батальёна. У пачатку кастрычніка ўступае ў камандаванне 5-м стралковым палком Тульскай стралковай дывізіі, які займае сектар умацаванага раёна на паўднёвы захад ад Тулы. Палку не давялося ўдзельнічаць у баявых дзеяннях супраць дзянікінцаў, паколькі Паўднёвы фронт у канцы кастрычніка спыніўся пад [[Арол (горад)|Арлом]] і [[Кромы|Кромамі]]. У снежні [[1919]] года Тульская дывізія адпраўляецца на [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходні фронт]] для [[Замежная ваенная інтэрвенцыя ў Расіі|барацьбы з інтэрвентамі]]. Васілеўскі па ўласнай просьбе быў пераведзены на пасаду памочніка камандзіра палка. На фронце, у выніку рэарганізацыі, Васілеўскі прызначаны памочнікам камандзіра 96-га палка 32-й брыгады [[11-я стралковая дывізія|11-й дывізіі]]. У складзе 15-й арміі Васілеўскі змагаецца ў [[савецка-польская вайна|вайне з Польшчай]]. У канцы ліпеня 1920 Васілеўскага пераводзяць у 427-ы полк 48-й стралковай дывізіі, дзе ён служыў раней. Да сярэдзіны жніўня знаходзіцца ў [[Вільнюс|Вільні]], дзе дывізія нясе [[гарнізонная служба|гарнізонную службу]], затым вядзе баявыя дзеянні супраць палякаў у раёне [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]]. Тут у Васілеўскага ўзнікае канфлікт з камбрыгам [[Оскар Юр'евіч Калнін|О. Ю. Калніным]]. Калнін загадвае ўступіць у камандаванне адступіць у беспарадку 427-м палком. Дакладнае месцазнаходжанне палка нікому не вядома, а тэрміны, якія ўстанаўліваюцца Калніным, здаюцца Васілеўскаму недастатковымі. Васілеўскі дакладвае, што не можа выканаць загад. Калнін спачатку адпраўляе Васілеўскага пад [[трыбунал]], затым на паўдарогі вяртае яго і ссоўвае з пасады памочніка камандзіра палка на пасаду камандзіра ўзвода. Пасля, у выніку расследавання, начальнік 48-й дывізіі адмяняе загад камбрыга, а Васілеўскі часова прызначаецца камандзірам асобнага батальёна. === Перыяд паміж войнамі === [[Файл:Osoaviakhim Tver.jpg|thumb|right|290px|Актыў [[Таварыства садзейнічання абароне, авіяцыйнаму і хімічнаму будаўніцтву]] горада Цвер. У трэцім радзе трэці злева А. М. Васілеўскі, [[1926]] год.]] Пасля вайны Васілеўскі прымаў удзел у барацьбе з атрадам [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Булак-Балаховіча]] на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], да жніўня [[1921]] года змагаўся з бандытамі ў Смаленскай губерні. У наступныя 10 гадоў камандаваў усімі трыма палкамі 48-й Цвярской стралковай дывізіі, узначальваў дывізіённую школу малодшых камандзіраў. У [[1927]] годзе скончыў стралкова-тактычныя курсы ўдасканалення камсаставу РСЧА імя III Камінтэрна «[[Стрэл, курсы камсаставу|Стрэл]]». У чэрвені [[1928]] года 143-ці полк асабліва выдзелены інспектарскай групай на вучэннях. Увосень [[1930]] года 144-ы полк, які лічыўся да прыняцця камандавання Васілеўскім найбольш слаба падрыхтаваным у дывізіі, заняў першае месца і атрымаў выдатную ацэнку на акруговых манеўрах. Верагодна, поспехі Васілеўскага абумовілі яго перавод на штабную працу, пра што яму паведамляе [[Уладзімір Кірыакавіч Трыандафілаў|У. К. Трыандафілаў]] непасрэдна пасля заканчэння манеўраў. Каб не адкладаць у чарговы раз уступленне ў [[ВКП(б)|партыю]] ў сувязі са зменай месца службы, Васілеўскі падае заяву ў партбюро палка. Заява была задаволена, і Васілеўскі прыняты кандыдатам у члены партыі. У сувязі з [[Партыйная чыстка|партыйнай чысткай]], якая праходзіла ў [[1933]]—[[1936]] гадах, знаходжанне ў кандыдатах некалькі зацягваецца, і Васілеўскага прымаюць у партыю толькі ў [[1938]] годзе, ужо падчас службы ў [[Генеральны штаб|Генеральным штабе]]. Васілеўскі ў аўтабіяграфіі [[1938]] года сцвярджаў, што «сувязь з бацькамі асабістая і пісьмовае страчаная з [[1924]] года». Адносіны былі адноўлены ў [[1940]] годзе па прапанове [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]]. З мая [[1931]] года Васілеўскі працуе ва [[Упраўленне баявой падрыхтоўкі РСЧА|Упраўленні баявой падрыхтоўкі РСЧА]], рэдагуе «Бюлетэнь баявой падрыхтоўкі», які выпускаўся кіраваннем, і аказвае дапамогу рэдакцыі часопіса «Ваенны веснік». Удзельнічае ў стварэнні «Інструкцыі па вядзенні глыбокага агульнавайсковага бою», «Інструкцыі па ўзаемадзеянні пяхоты, артылерыі, танкаў і авіяцыі ў сучасным агульнавайсковым баі», а таксама «Настаўленні па службе ваенных штабоў»<ref name="stav">канд.ист. н. И. Ставицкий. Дело всей жизни. К 90-летию со дня рождения Маршала Советского Союза А. М. Василевского // «Красная звезда» от 28 сентября 1985</ref>. У [[1934]]—[[1936]] гадах быў начальнікам аддзела баявой падрыхтоўкі [[Прыволжская ваенная акруга|Прыволжскай ваеннай акругі]]<ref name="stav"/>. У [[1936]] годзе, пасля ўвядзення ў РСЧА персанальных воінскіх званняў, прысвоена званне [[палкоўнік]]. У [[1937]] годзе з адзнакай скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба]] і прызначаны начальнікам кафедры тылу акадэміі<ref name="stav"/>. У кастрычніку [[1937]] года рушыла ўслед новае прызначэнне — начальнікам 10-га аддзялення (аператыўнай падрыхтоўкі каманднага складу) 1-га аддзела Генштаба. 16 жніўня [[1938]] года прысвоена чарговае воінскае званне [[камбрыг]]. У гэты час ён прымае ўдзел у працы камісіі па аналізе дзеянняў РСЧА падчас [[Хасанскія баі, 1938|баявых дзеянняў ля возера Хасан]]<ref name="stav"/>. У [[1939]] годзе прызначаны намеснікам начальніка Аператыўнага ўпраўлення Генштаба, з выкананнем па сумяшчальніцтве абавязкаў па старой пасадзе. Удзельнічае ў распрацоўцы першапачатковага варыянту плана вайны з Фінляндыяй, пазней адрынутага Сталінам. З пачаткам [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінскай вайны]] выконвае абавязкі камандзіраванага на фронт першага намесніка начальніка Генштаба [[Іван Васільевіч Смародзінаў|І. В. Смародзінава]]. Увесну [[1940]] года ўзначальвае ўрадавую камісію па [[дэмаркацыя|дэмаркацыі]] новай савецка-фінскай мяжы, удзельнічае ў перамовах і падпісанні [[Маскоўскі дагавор, 1940|мірнага дагавора з Фінляндыяй]]<ref name="stav"/>. У маі [[1940]] года, у выніку кадравых перастановак па выніках вайны ў апараце [[народны камісарыят абароны|Наркамата абароны]] і Генштаба, прызначаны першым намеснікам начальніка Аператыўнага кіравання з прысваеннем воінскага звання [[камдыў]]. Прымае ўдзел у распрацоўцы аператыўных планаў стратэгічнага разгортвання РСЧА на паўночным, паўночна-заходнім і заходнім напрамках у выпадку пачатку баявых дзеянняў з [[Германія]]й<ref name="stav"/>. 9 лістапада здзейсніў у складзе савецкай дэлегацыі пад кіраўніцтвам [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|В. М. Молатава]] паездку ў [[Берлін]] для [[Перадгісторыя Вялікай Айчыннай вайны#Перадгісторыя вайны. СССР|перамоў з Германіяй]]. === Вялікая Айчынная вайна === {| |{{пачатак цытаты}} Вялікая Айчынная вайна заспела мяне на службе ў Генеральным штабе, на пасадзе намесніка начальніка аператыўнага кіравання, у званні генерал-маёра. 1 жніўня 1941 года рашэннем ЦК партыі я быў прызначаны начальнікам аператыўнага кіравання і намеснікам начальніка Генеральнага штаба {{oq|ru|Великая Отечественная война застала меня на службе в Генеральном штабе, в должности заместителя начальника оперативного управления, в звании генерал-майора. 1 августа 1941 года решением ЦК партии я был назначен начальником оперативного управления и заместителем начальника Генерального штаба}} {{канец цытаты|крыніца=''Василевский А. М.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/vasilevsky/pre.html Дело всей жизни.]}} |} Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з першага дня. [[1 жніўня]] [[1941]] года [[генерал-маёр]] Васілеўскі прызначаны намеснікам начальніка Генштаба — начальнікам Аператыўнага кіравання. Падчас [[Бітва за Маскву|Бітвы за Маскву]] з [[5 кастрычніка|5]] па [[10 кастрычніка]] ўваходзіць у групу прадстаўнікоў [[Дзяржаўны камітэт абароны|ДКА]], якія забяспечваюць больш хуткую адпраўку на [[Мажайская лінія абароны|Мажайскі абарончы рубеж]] войскаў, якія адыходзяць ці ўжо выйшлі з акружэння. [[Файл:Vasilevsky Budenny.jpg|thumb|А. М. Васілеўскі і [[Сямён Міхайлавіч Будзённы|С. М. Будзённы]] ў Данбасе, 1943]] Васілеўскі сыграў адну з ключавых роляў у арганізацыі абароны Масквы і контрнаступленні, якое рушыла за ёю. У самыя крытычныя дні пад Масквой, з 16 кастрычніка да канца лістапада<ref>«Генеральный штаб во главе с Б. М. Шапошниковым возвратился ещё в 20-х числах ноября» (Василевский А. М., «Дело всей жизни» — М.: 2002, стр. 148)</ref>, калі Генштаб быў эвакуіраваны, ён узначальваў у Маскве аператыўную групу (першы эшалон Генштаба<ref>Василевский А. М., «Дело всей жизни» — М.: 2002, стр. 143</ref>) для абслугоўвання [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі]]. У кола асноўных абавязкаў опергрупы, якая складалася з 10 чалавек, уваходзіла: ''«усебакова ведаць і правільна ацэньваць падзеі на фронце; пастаянна і дакладна, але без залішняй дробязнасці, інфармаваць пра іх Стаўку; у сувязі са зменамі ў франтавой абстаноўцы своечасова і правільна выпрацоўваць і дакладваць Вярхоўнаму Галоўнакамандаванню свае прапановы; у адпаведнасці з рашэннямі Стаўкі аператыўна — стратэгічнымі рашэннямі хутка і дакладна распрацоўваць планы і дырэктывы; весці строгі і бесперапынны кантроль за выкананнем усіх рашэнняў Стаўкі, а таксама за боегатоўнасцю і баяздольнасцю войскаў, фарміраваннем і падрыхтоўкай рэзерваў, матэрыяльна-баявым забеспячэннем войскаў»''<ref>Василевский А. М., «Дело всей жизни» — М.: 2002, стр. 143—144</ref>. [[28 кастрычніка]] дзейнасць опергрупы была высока ацэненая Сталіным — чацвярым было прысвоена чарговае званне: Васілеўскаму — званне [[генерал-лейтэнант]]а, а тром іншым — званні генерал-маёраў. З [[29 лістапада]] да 10-х лічбаў снежня 1941<ref>З 29 лістапада па 5 снежня дырэктывы Стаўкі замест Шапашнікава падпісваў Васілеўскі (Русский архив: Великая отечественная: Ставка ВГК. Документы и материалы. 1941. Т.16 (5-1), М., 1996, стр.312-323). 12 снежня, па ўспамінам Васілеўскага, Шапашнікаў ужо ачуняў (Василевский А. М., «Дело всей жизни», М., 2002, стр. 152).</ref>, у сувязі з хваробай Шапашнікава<ref>[http://www.otvoyna.ru/statya54.htm «Напряжённая работа начальником Генштаба, частое недосыпание — в результате крайнее переутомление в конце ноября 1941 г., привели к болезни Бориса Михайловича, ему пришлось прервать работу почти на две недели»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131021034755/http://www.otvoyna.ru/statya54.htm |date=21 кастрычніка 2013 }} {{ref-ru}}</ref>, Васілеўскі выконваў абавязкі начальніка Генштаба<ref>«У канцы лістапада захварэў Б. М. Шапашнікаў, і абавязкі начальніка Генеральнага штаба былі часова ўскладзены Стаўкай на мяне» (Василевский А. М., «Дело всей жизни», М., 2002, стр. 150)</ref>. Увесь цяжар падрыхтоўкі контрнаступлення пад Масквой лёг на плечы А. Васілеўскага. Контрнаступленне пачалося войскамі Калінінскага фронту 5 снежня 1941 года. Паколькі «Стаўка была вельмі заклапочаная забеспячэннем дакладнага выканання загаду» аб контрнаступленні з боку Конева<ref name=DVZ>''Василевский А. М.'' «Дело всей жизни», М., 2002, стр. 151</ref>, Васілеўскі ў ноч на 5 снежня прыбыў у штаб Калінінскага фронту, каб «асабіста перадаць камандуючаму фронтам дырэктыву на пераход у контрнаступленне і растлумачыць яму ўсё патрабаванні па ёй»<ref name=DVZ />. З сярэдзіны красавіка па [[8 мая]] [[1942]] года ў якасці прадстаўніка Стаўкі знаходзіўся на [[Паўночна-Заходні фронт (Чырвоная Армія)|Паўночна-Заходнім фронце]], дзе аказваў садзейнічанне спробе ліквідацыі [[Дземянская аперацыя, 1942|Дземянскага плацдарма]]. З [[24 красавіка]] ў сувязі з хваробай [[Барыс Міхайлавіч Шапашнікаў|Шапашнікава]] выконваў абавязкі начальніка Генштаба, [[26 красавіка]] Васілеўскаму было прысвоена званне [[генерал-палкоўнік]]. [[9 мая]] ў сувязі з прарывам немцамі [[Крымскі фронт|Крымскага фронту]] адкліканы Стаўкай у Маскву. Пасля таго як у чэрвені [[1942]] года ў акружэнне пад [[Ленінград]]ам патрапіла [[2-я ўдарная армія]] генерала [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|Уласава]], накіраваны разам з камандуючым [[Волхаўскі фронт|Волхаўскага фронту]] [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|Мерацковым]] у [[Малая Вішэра|Малую Вішэру]] для арганізацыі вываду войскаў з акружэння. [[26 чэрвеня]] [[1942]] года прызначаны начальнікам Генштаба, а з кастрычніка быў адначасова намеснікам наркама абароны СССР. З [[23 ліпеня]] па [[26 жніўня]] — прадстаўнік Стаўкі на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім фронце]], накіроўваў сумесныя дзеянні франтоў у ходзе абарончага перыяду [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітвы]]. Унёс вялікі ўклад у развіццё савецкага ваеннага мастацтва, спланаваў і падрыхтаваў контрнаступленне пад [[Сталінград]]ам. Стаўкай Васілеўскаму была даручана каардынацыя контрнаступлення (Жукаў у гэты час быў накіраваны на [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходні фронт]]). Пасля паспяховага контрнаступлення Васілеўскі да сярэдзіны снежня праводзіў ліквідацыю групоўкі суперніка ў [[Сталінградскі кацёл|Сталінградскім катле]], аднак да яе завяршэння быў перакінуты на паўднёвы захад для садзейнічання ў адлюстраванні дэблакуючай групы [[Эрых фон Манштэйн|Манштейна]], якая дзейнічала на Кацельнікаўскім кірунку. З [[2 студзеня]] [[1943]] года на [[Варонежскі фронт|Варонежскім]] і затым на [[Бранскі фронт|Бранскім фронце]] каардынаваў наступ савецкіх войскаў на Верхнім Доне. [[16 лютага]] [[1943]] года А. М. Васілеўскаму было прысвоена воінскае званне [[Маршал Савецкага Саюза]]. Гэта было вельмі незвычайна, паколькі ўсяго 29 дзён таму яму было прысвоена званне [[Генерал арміі (СССР)|генерала арміі]]. [[Файл:1944 kapitulation witebsk vasilevsky chernyakovski gollwitzer.jpg|thumb|А. М. Васілеўскі прымае капітуляцыю генерал-маёра Альфона Хітэра. [[Віцебск]], 28 чэрвеня 1944 года]] Па даручэнні Стаўкі ВГК Васілеўскі каардынаваў дзеянні [[Варонежскі фронт|Варонежскага]] і [[Стэпавы фронт|Стэпавага франтоў]] у [[Курская бітва|Курскай бітве]]. Кіраваў планаваннем і правядзеннем аперацый па вызваленні [[Данбас, рэгіён|Данбаса]], аперацыі па вызваленні правабярэжнай [[Украіна|Украіны]] і [[Крым]]а. [[10 красавіка]], у дзень вызвалення [[Адэса|Адэсы]], узнагароджаны [[Ордэн «Перамога»|ордэнам «Перамога»]]. Гэты ордэн быў другім па ліку з моманту заснавання (першы — у Жукава). Пасля ўзяцця [[Севастопаль|Севастопаля]], Васілеўскі прыняў рашэнне як мага хутчэй агледзець вызвалены горад. У выніку яго машына пры пераездзе праз нямецкую траншэю трапіла на міну. Для Васілеўскага інцыдэнт абыйшоўся ўдарам галавы і пасечаным асколкамі ветравога шкла тварам. Яго шафёру выбухам пашкодзіла нагу. Пасля гэтага Васілеўскі яшчэ некаторы час па патрабаванні лекараў трымаўся пасцельнага рэжыму. Падчас [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай аперацыі]] Васілеўскі каардынаваў дзеянні [[1-ы Прыбалтыйскі фронт|1-га Прыбалтыйскага]] і [[3-ці Беларускі фронт|3-га Беларускага]] франтоў. З [[10 ліпеня]] да іх дадаўся яшчэ і [[2-і Прыбалтыйскі фронт]]. Васілеўскі каардынаваў дзеянні франтоў таксама пры [[Прыбалтыйская аперацыя, 1944|вызваленні Прыбалтыкі]]. З [[29 ліпеня]] ажыццяўляў не толькі каардынацыю, але і непасрэднае кіраўніцтва надыходам у Прыбалтыцы. Званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медалі «Залатая Зорка»]] Аляксандру Міхайлавічу Васілеўскаму прысвоена [[29 ліпеня]] [[1944]] года за ўзорнае выкананне заданняў ВГК. Планаванне і кіраўніцтва пачаткам [[Усходне-Пруская аперацыя (1945)|Усходне-Прускай аперацыі]] ажыццяўляў асабіста [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталін]], Васілеўскі ў гэты час быў заняты ў Прыбалтыцы. Аднак, у сувязі з адбыццём Сталіна, а таксама намесніка начальніка Генштаба [[Аляксей Інакенцьевіч Антонаў|А. І. Антонава]] на [[Ялцінская канферэнцыя|Ялцінскую канферэнцыю]], Васілеўскі вярнуўся да выканання абавязкаў начальніка Генштаба і намесніка наркама абароны, кіраўніцтву Усходне-Прускай аперацыяй. У ноч на [[18 лютага]], падчас размовы са Сталіным, які вярнуўся з Ялты, у адказ на прапанову Сталіна выехаць ва Усходнюю Прусію для дапамогі камандуючым франтамі Васілеўскі папрасіў вызваліць яго ад пасады начальніка Генштаба ў сувязі з тым, што ён большую частку свайго часу праводзіць на фронце. А днём 18 лютага прыйшла вестка пра гібель камандуючага 3-м Беларускім фронтам [[Іван Данілавіч Чарняхоўскі|Чарняхоўскага]]. У сувязі з гэтым Сталін хутка прыняў рашэнне прызначыць Васілеўскага камандуючым 3-м Беларускім фронтам, а акрамя таго, увесці Васілеўскага ў склад [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання]]. На пасадзе камандуючага фронтам Васілеўскі кіраваў [[Штурм Кенігсберга|штурмам Кенігсберга]] — аперацыяй, якая стала хрэстаматыйнай. === Вайна з Японіяй === Яшчэ летам [[1944]] года, пасля заканчэння Беларускай аперацыі, Сталін паведаміў Васілеўскаму аб планах прызначыць яго галоўнакамандуючым савецкіх войскаў на Далёкім Усходзе пасля заканчэння вайны з Германіяй. Васілеўскі ўключыўся ў распрацоўку плана [[Савецка-японская вайна|вайны з Японіяй]] [[27 красавіка]] [[1945]] года, па заканчэнні Усходне-Прускай аперацыі, хоць чарнавыя накіды плана былі зроблены яшчэ восенню [[1944]] года. Пад яго кіраўніцтвам да [[27 чэрвеня]] быў падрыхтаваны план [[Маньчжурская аперацыя|маньчжурскай стратэгічнай наступальнай аперацыі]], які быў ухвалены Стаўкай і Дзяржаўным Камітэтам Абароны. [[5 ліпеня]] [[1945]] года, пераапрануты ў форму генерал-палкоўніка, з дакументамі на імя Васільева, Васілеўскі прыбыў у [[Чыта|Чыту]]. [[30 ліпеня]] дырэктывай ДКА быў прызначаны галоўнакамандуючым савецкімі войскамі на [[Далёкі Усход Расіі|Далёкім Усходзе]]. У ходзе падрыхтоўкі наступу Васілеўскі наведаў зыходныя пазіцыі войскаў, пазнаёміўся з войскамі [[Забайкальскі фронт|Забайкальскага]], [[1-ы Далёкаўсходні фронт|1-га]] і [[2-і Далёкаўсходні фронт|2-га]] Далёкаўсходніх франтоў, абмеркаваў становішча з камандуючым войскамі і карпусамі. Пры гэтым былі ўдакладнены і скарочаны тэрміны выканання асноўных задач, у прыватнасці выхаду на Маньчжурскую раўніну. На досвітку [[9 жніўня]] 1945, з пераходам у наступ, кіраваў дзеяннямі савецкіх войскаў. Усяго 24 дня спатрэбілася савецкім і мангольскім войскам пад камандаваннем А. М. Васілеўскага, каб разграміць у [[Манчжурыя|Манчжурыі]] мільённую [[Квантунская армія|Квантунскую армію]] [[Японія|Японіі]]. Другім медалём «Залатая Зорка» Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі быў ганараваны [[8 верасня]] [[1945]] года за ўмелае кіраўніцтва савецкімі войскамі на Далёкім Усходзе падчас [[Савецка-японская вайна|вайны з Японіяй]]. === Пасляваенны перыяд жыцця === Пасля заканчэння вайны, з 22 сакавіка 1946 г. па лістапад 1948 года, — начальнік Генеральнага штаба ВС СССР і намеснік міністра Узброеных сіл СССР. З 1948 — першы намеснік міністра Узброеных сіл. З 24 сакавіка 1949 па 26 лютага 1950 г. — міністр Узброеных сіл СССР, затым — Ваенны міністр СССР (па 16 сакавіка 1953 г.). Пасля смерці Сталіна ваенная кар’ера А. М. Васілеўскага рэзка змянілася. У перыяд з [[16 сакавіка]] [[1953]] г. па [[15 сакавіка]] [[1956]] г. ён быў першым намеснікам міністра абароны СССР<ref name="stav"/>, але 15 сакавіка 1956 г. яго вызваляюць ад займаемай пасады па асабістай просьбе. [[14 жніўня]] [[1956]] г. становіцца намеснікам міністра абароны СССР па пытаннях ваеннай навукі. У снежні 1957 г. звольнены ў адстаўку па хваробе з правам нашэння ваеннай формы<ref name="stav"/>. У студзені 1959 прызначаны генеральным інспектарам [[Група генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР|Групы генеральных інспектараў МА СССР]] (па 5 снежня 1977 года)<ref name="stav"/>. На XIX і XX з’ездах абіраўся членам [[ЦК КПСС]] (1952 г. — 1961 г.). Абіраўся дэпутатам [[Вярхоўны савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР 2-4 скліканняў]] (1946 г. — 1958 г.). У 1956—1958 гады з’яўляўся першым старшынёй Савецкага камітэта ветэранаў вайны, у далейшым прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці арганізацый ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны<ref name="stav"/>. Памёр [[5 снежня]] [[1977]] года. Урну з прахам Аляксандра Міхайлавіча Васілеўскага замуравалі [[Некропаль каля Крамлёўскай сцяны|ў Крамлёўскай сцяне]] на Краснай плошчы ў Маскве. == Прысваенне воінскіх званняў == * [[Прапаршчык]] — май [[1915]] * [[Штабс-капітан]] — [[1916]] * [[Палкоўнік]] — [[1936]] * [[Камбрыг]] — [[16 жніўня]] [[1938]] * [[Камдыў]] — [[5 красавіка]] [[1940]] * [[Генерал-маёр]] — [[4 чэрвеня]] [[1940]] * [[Генерал-лейтэнант]] — [[28 кастрычніка]] [[1941]] * [[Генерал-палкоўнік]] — [[21 мая]] [[1942]] * [[Генерал арміі (СССР)|Генерал арміі]] — [[18 студзеня]] [[1943]] * [[Маршал Савецкага Саюза]] — [[16 лютага]] [[1943]] == Узнагароды == === Герой Савецкага Саюза === * 2 [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медалі «Залатая Зорка»]] ([[29 ліпеня]] [[1944]], [[8 верасня]] [[1945]]) === Ордэны === * 8 [[ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] ([[21 мая]] [[1942]], [[29 ліпеня]] [[1944]], [[21 лютага]] [[1945]], [[29 верасня]] [[1945]], [[29 верасня]] [[1955]], [[29 верасня]] [[1965]], [[29 верасня]] [[1970]], [[29 верасня]] [[1975]]) * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] ([[22 лютага]] [[1968]]) * 2 [[Ордэн «Перамога»|ордэна «Перамогі»]] (№ 2 і № 7) ([[10 красавіка]] [[1944]], [[19 красавіка]] [[1945]]) * 2 [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэна Чырвонага Сцяга]] ([[3 лістапада]] [[1944]], [[20 чэрвеня]] [[1949]]) * [[Ордэн Суворава|Ордэн Суворава 1-й ступені]] ([[28 студня]] [[1943]]) * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] ([[1939]]) * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені ([[30 красавіка]] [[1975]]) === Медалі === * «[[Медаль «У адзнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|За воінскую доблесць. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна]]» * «[[Медаль «XX гадоў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі»|XX гадоў РККА]]» (1938) * «[[Медаль «За абарону Масквы»|За абарону Масквы]]» * «[[Медаль «За абарону Сталінграда»|За абарону Сталінграда]]» * «[[Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»|За ўзяцце Кёнігсберга]]» * «[[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»|За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]» * «[[Медаль «За перамогу над Японіяй»|За перамогу над Японіяй]]» * «[[Медаль «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»|Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]» * «[[Медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»|Трыццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]» * «[[Медаль «У памяць 800-годдзя Масквы»|У памяць 800-годдзя Масквы]]» * «[[Медаль «30 гадоў Савецкай Арміі і Флоту»|30 гадоў Савецкай Арміі і Флоту]]» * «[[Медаль «40 гадоў Узброеных Сіл СССР»|40 гадоў Узброеных Сіл СССР]]» * «[[Медаль «50 гадоў Узброеных Сіл СССР»|50 гадоў Узброеных Сіл СССР]]» === Ганаровая зброя === * [[Ганаровая зброя з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР]] (1968) === Замежныя ўзнагароды === [[Файл:Bust of Vasilevsky in Vichuga.jpg|thumb|Бюст маршала Васілеўскага ў Вічуге, 2006 г.]] * 2 ордэна Сухэ-Батара ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 1966, 1971) * Ордэн Баявога Чырвонага Сцяга (МНР, 1945) * Ордэн «Народная Рэспубліка Балгарыя» I ступені ([[НРБ]], 1974) * [[Ордэн Карла Маркса]] ([[ГДР]], 1975) * [[Ордэн Белага льва]] I класа ([[ЧССР]], 1955) * Ордэн Белага льва «За Перамогу» I ступені (ЧССР, 1945) * Ордэн «[[Ордэн «За воінскую доблесць», Польшча|Віртуці Мілітары]]» I класа ([[ПНР]], 1946) * Ордэн [[Polonia Restituta|Адраджэння Польшчы]] II і III класа (ПНР, 1968, 1973) * [[Ордэн « Крыж Грунвальду»|Ордэн Грунвальдскага крыжа]] I ступені (ПНР, 1946) * Вялікі афіцэр [[Ордэн Ганаровага легіёну|ордэна Ганаровага легіёну]] ([[Францыя]], 1944) * Ордэн «Легіён Пашаны» ступені Галоўнакамандуючага ([[ЗША]], 1944) * Ганаровы Рыцар Вялікага крыжа [[Ордэн Брытанскай імперыі|ордэна Брытанскай Імперыі]] ([[Вялікабрытанія]], 1943) * Ордэн «Партызанская зорка» I ступені ([[СФРЮ]], 1946) * Ордэн Нацыянальнага вызвалення (СФРЮ, 1946) * [[Ордэн Дзяржаўнага сцяга, КНДР]] I ступені (1948) * Ордэн Каштоўнай чашы I ступені ([[Кітай]], 1946) * Ваенны крыж 1939 (ЧССР, 1943) * Ваенны крыж (Францыя, 1944) * [[Медаль «Кітайска-савецкай дружбы»]] ([[КНР]]) * 6 медалёў МНР, па адным медалі НРБ, ГДР, ЧССР, КНДР Усяго ўзнагароджаны 31 замежнай дзяржаўнай узнагародай. == Помнікі і мемарыяльныя дошкі == [[Файл:Aleksandr Vasilevsky Kostroma.JPG|thumb|Мемарыяльная дошка на будынку [[Кастрамскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. А. Някрасава|Кастрамскога дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. А. Някрасава]]]] * Бронзавы бюст двойчы Героя Савецкага Саюза (сквер імя А. М. Васілеўскага) ў [[Кінешма|Кінешме]] [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]] (1949, ск. Вучэціч). * Помнік маршалу А. М. Васілеўскаму ў [[Калінінград]]зе на плошчы яго імя (2000). * Бюст маршала А. М. Васілеўскага на радзіме, у [[Вічуга|Вічузе]] Іванаўскай вобласці (алея Славы, адкрыты 8 мая 2006 г., ск. А. А. Смірноў і С. Ю. Бычкоў, арх. І. А. Васілеўскі). * Мемарыяльная дошка па месцы нараджэння маршала (вул. Васілеўскага, 13) у Вічузе Іванаўскай вобласці. * Мемарыяльная дошка на будынку былой Кастрамской духоўнай семінарыі (цяпер корпус [[Кастрамскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. А. Някрасава|Кастрамскога дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. А. Някрасава]] па адрасе: г. [[Кастрама]], вул. 1 Мая, 14) * Мемарыяльная дошка (вул. Васілеўскага, 4) у [[Іванава (Расія)|Іванаве]] (2005). * Мемарыяльная дошка (вул. Васілеўскага, 2) у [[Валгаград]]зе (2007 — у рамках года памяці Маршала Перамогі А. М. Васілеўскага)<ref>[http://volgogradguide.ru/vasilevskij-a-m/ Василевский А. М.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140820083211/http://volgogradguide.ru/vasilevskij-a-m/ |date=20 жніўня 2014 }} {{ref-ru}}</ref> * Мемарыяльная дошка (вул. Васілеўскага, 25) у [[мікрараён]]е Сахарава, [[Цвер]]. * Памятны знак у вёсцы [[Смародзіна, Вальнянскі раён|Смародзіна]] Запарожскай вобласці<ref>[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?id=18159 Герой Советского Союза Желтов Алексей Сергеевич :: Герои страны] {{ref-ru}}</ref> == Памяць == [[Файл:MarshalVasilevskiy1986a.jpg|thumb|250px|Карабель «Маршал Васілеўскі»]] * Імем маршала названы пасёлак Васілеўскага (былая вёска Wesselhöfen) у Маршальскім сельскім пасяленні [[Гур'еўскі раён Калінінградскай вобласці|Гур’еўскага раёна]] [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]]. * Імем маршала Васілеўскага названая плошча ў [[Калінінград]]зе. * Імем маршала Васілеўскага названы вуліцы ў гарадах: # Расіі: [[Вічуга]], [[Валгаград]], [[Кінешма]] (вуліца і сквер), [[Вуліца Маршала Васілеўскага, Масква|Масква]], [[Цвер]], [[Іванава]], [[Чалябінск]], [[Энгельс (горад)|Энгельс]] ([[Саратаўская вобласць]]); # Украіны: [[Краснадон]], [[Крывы Рог]] (бульвар), [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласц)|Мікалаеў]], [[Сімферопаль]], [[Славянск]]. * Вялікі супрацьлодачны карабель «Маршал Васілеўскі» (у [[Севераморск]]у, у студзені [[2007]] года ўтылізаваны). * Ваенная акадэмія ваеннай супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі імя Маршала Савецкага Саюза А. М. Васілеўскага (г. Смаленск)<ref>Імя прысвоена [[11 мая]] [[2007]] года (распараджэнне Урада РФ (ад 11.05.2007 г. N 593-р), зацверджанага распараджэннем Урада РФ ад 04.11. [[2004]] N 1404-р) у рамках года памяці Маршала Перамогі А. М. Васілеўскага, арганізаванага рэдакцыяй федэральнага часопіса «Сенатар».</ref>. * [[Танкер]] «Маршал Васілеўскі» (порт прыпіскі — Новарасійск). * Гатунак бэзу «Маршал Васілеўскі», выведзены ў [[1963]] годзе селекцыянерам Л. А. Калеснікавым. * Пік «Маршал Васілеўскі»<ref>(да 1961 года — пік Рэўваенсавету, вышыня 6330 метраў, размешчаны ў [[Таджыкістан]]е)</ref> і [[ледавік]] «Маршал Васілеўскі» на [[Памір]]ы<ref>[http://www.senat.org/vasilevsky/marshal-star.html КАРТА НАШЕЙ ПАМЯТИ Поразительно: как получилось, что до сих пор этому великому полководцу Великой Отечественной войны в Москве памятник не установлен?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080501193650/http://www.senat.org/vasilevsky/marshal-star.html |date=1 мая 2008 }} {{ref-ru}}</ref>. * Ваенная акадэмія ваеннай супрацьпаветранай абароны Сухапутных войскаў імя Маршала Савецкага Саюза А. М. Васілеўскага (г. Кіеў)<ref>Заснавана 20 чэрвеня 1977. У лютым 1978 акадэміі было прысвоена імя выбітнага савецкага палкаводца двойчы Героя Савецкага Саюза, Маршала Савецкага Саюза Васілеўскага Аляксандра Міхайлавіча. У чэрвені 1992 года, у сувязі з пераходам акадэміі пад юрысдыкцыю Украіны, акадэмія правяла 100-ы, апошні, выпуск слухачоў і спыніла сваё існаванне як Ваенная акадэмія СПА Сухапутных войскаў імя Маршала Савецкага Саюза А. М. Васілеўскага.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == === Мемуары, кнігі, артыкулы А. М. Васілеўскага === * [http://militera.lib.ru/memo/russian/vasilevsky/index.html ''Василевский А. М.'' Дело всей жизни]. — 6-е изд. — М.: Политиздат, 1989, 320 с ISBN 5-250-00657-4 * ''Василевский А. М.'' О дисциплине и воинском воспитании. — М.: Воениздат. 1987. (пяць артыкулаў з гэтай кнігі перадрукаваныя ў кнізе «Маршал А. М. Васілеўскі — стратэг, палкаводзец, чалавек» (гл. ніжэй)). === Літаратура пра маршала А. М. Васілеўскага === * ''Ставицкий И. В.'' (сост.), Фотоальбом «А. М. Василевский». — М.: Планета,1991, 200 стр. * ''Басов А., Гаврилов Л. (сост.)'' Маршал А. М. Василевский — стратег, полководец, человек. — М.: Совет ветеранов книгоиздания, 2000, 624 стр. (аналитика, биография, статьи, интервью, воспоминания). * ''Штеменко С. М.'' Генеральный штаб в годы войны. — 2-е изд. — М.: Воениздат, 1989. [http://militera.lib.ru/memo/russian/shtemenko/index.html] * ''Симонов К.'' Из бесед с Маршалом Советского Союза А. М. Василевским. (в книге ''Симонов К.'' Глазами человека моего поколения. — М.: Правда, 1990; перепечатано в книге «Маршал А. М. Василевский — стратег, полководец, человек»). * ''Песков В. М.'' Беседа с А. М. Василевским (в книге ''Песков В. М.'' Война и люди. — М.: Молодая гвардия, 1979; перепечатано в книге «Маршал А. М. Василевский — стратег, полководец, человек»). * Кавалеры ордена «Победа» (под ред. ''Лобова В. Н''.). — М: Московское военно-историческое общество; Логос, 2000 (глава «Александр Михайлович Василевский», стр. 46-77). * ''Баграмян И. Х.'' Великого народа сыновья. — М.: Воениздат, 1984 (глава «А. М. Василевский», стр.43-84). * ''Грибков А. И.'' Исповедь лейтенанта. Встречи с полководцами. Операция «Анадырь», М: Мысль, 1999 (глава «Александр Михайлович Василевский», стр. 126—143). * ''Гареев М. А.'' Полководцы Победы и их военное наследие. — М.: Инсан, 2003. * ''Василевский Ю. А.'' Поверить в судьбу (воспоминания старшего сына маршала в книге ''Василевский А. М.'' Дело всей жизни. — М: ОЛМА-ПРЕСС, 2002, стр. 556—581). * ''Василевский И. А.'' Стратег Победы (воспоминания младшего сына маршала в книге ''Василевский А. М.'' Дело всей жизни. — М: ОЛМА-ПРЕСС, 2002, стр. 582—589). * ''Белов П. Ф.'' Тернии и звёзды. Повествование о Василевских. — Иваново: Талка, 1997 (вторая часть книги о родственниках маршала). * ''Золоторубов А. М.'' Василевский: Жезл маршала (роман), — М.: Астрель, 2002. === Іншая літаратура (мемуары, гісторыя, аналітыка) === * ''Рокоссовский К К.'' Солдатский долг. — 5-е изд. — М.: Воениздат, 1988, 367 с.: 8 л, ил. ISBN 5-203-00489-7 [http://militera.lib.ru/memo/russian/rokossovsky/index.html] * ''Межирицкий П. Я.'' Читая маршала Жукова. — Philadelphia.: Libas Consulting, 2002. Издание 2-е, исправленное и дополненное. Первое издание вышло в 1996 г. [http://militera.lib.ru/research/mezhiritsky/index.html] * ''Суворов В.'' Тень победы. — М.:АСТ, 2002 [http://militera.lib.ru/research/suvorov7/index.html] * ''Хрущёв Н. С.'' Время. Люди. Власть. (Воспоминания). Книга I. — М.: ИИК «Московские Новости», 1999 [http://militera.lib.ru/memo/russian/khruschev1/] * ''Бивор Э.'' Сталинград. — Смоленск.: Русич, 1999 [http://militera.lib.ru/h/beevor/index.html] * ''Ляш О.'' Так пал Кёнигсберг — Москва, 1991 // Lasch v. O. So fiel Konigsberg: Kampf und Untergang von Ostpreussens Hauptstadt. — Munich: Gräfe n.d, 1958 [http://militera.lib.ru/memo/german/lasch] * ''Александров А. А.'' Великая победа на Дальнем Востоке. Август 1945 года: от Забайкалья до Кореи. — М.: Вече, 2004. === Фильмы === * «Забытая Победа» / [http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/7DokFilms.html '''Battlefield. Manchuria — The Forgotten Victoria'''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131028231842/http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/7DokFilms.html |date=28 кастрычніка 2013 }}. Документальный фильм о Маньчжурской наступательной стратегической операции под командованием А. М. Василевского. * «[[Гістарычныя хронікі]]» — 1943 г. Маршал Василевский. == Спасылкі == {{Warheroes|id=569}} * [http://museam22.3dn.ru/hero_ivn.pdf Герои Советского Союза, Ивановская область]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/index.html Вся правда о Великом Полководце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110514214410/http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/index.html |date=14 мая 2011 }} * [http://www.marshals-victory.senat.org/index.html Маршал Советского Союза А. М. Василевский — персона Фонда «Маршалы Победы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140325112259/http://www.marshals-victory.senat.org/index.html |date=25 сакавіка 2014 }} * [http://www.marshals-victory.senat.org/BiblioFund/Chief-Adviser.html В. Успенский — «Тайный советник вождя»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131009130458/http://www.marshals-victory.senat.org/BiblioFund/Chief-Adviser.html |date=9 кастрычніка 2013 }} * [http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/Journal_Time.html О статье в журнале «TIME» (с портретом маршала на обложке) от 5.07.1943 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131028180029/http://www.marshals-victory.senat.org/amvasilevsky/Journal_Time.html |date=28 кастрычніка 2013 }} {{Кіраўнікі Ваенных ведамстваў Расіі}} {{Начальнікі Генштаба Расіі}} {{Маршалы Савецкага Саюза}} {{Кавалеры ордэна «Перамога»}} {{Камандуючыя франтамі РСЧА ў Другой сусветнай вайне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Васілеўскі}} [[Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі]] [[Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровай зброяй з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР]] [[Катэгорыя:Маршалы Савецкага Саюза]] [[Катэгорыя:Міністры ўзброеных сіл СССР]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Штабс-капітаны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў некропалі каля Крамлёўскай сцяны]] [[Катэгорыя:Начальнікі Генеральнага штаба Савецкай арміі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Народнай Рэспублікі Балгарыя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Іванаўскай вобласці]] nmv0g4dosghnd60o6hzkqqbbl4fh3m0 Амімітль 0 80563 5155754 4584695 2026-06-19T00:17:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155754 wikitext text/x-wiki '''Амімітль''' ({{lang-es|Amimitl}}) — ацтэкскі бог [[возера|азёраў]] і рыбакоў. Імя перакладаецца як «вадзяная страла» або «вадзяная дзіда». Паводле «Індзейскай манархіі» храніста Хуана дэ Таркемады асабліва шанаваўся ў Куітлаўаке (''Cuitlahuac''). Паводле той жа крыніцы, насылаў на людзей, якія заслужылі яго незадавальненне, хваробы накшталт [[вадзянка|вадзянкі]]. [[Францыск-Ксаверый Клавіхера|Ф.-К. Клавіхера]] ідэнтыфікаваў яго з богам [[Апачтлі]]{{слова?}}, хутчэй за ўсё, памылкова.<ref>[http://www.sacred-texts.com/nam/aztec/rva/rva10.htm Internet Sacred Texts Archive]</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130315220634/http://mesoamerica.narod.ru/mifaztpant.html Старажытная Мезаамерыка] [[Катэгорыя:Багі ацтэкаў]] [[Катэгорыя:Багі]] [[en:Amimitl]] mieat3z4wo34e5zzsrv80a8wct72eyg Андрыс Бэрзіньш (прэм’ер-міністр) 0 82473 5155808 4141994 2026-06-19T06:04:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155808 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Андрыс Бэрзіньш |арыгінал імя = {{lang-lv|Andris Bērziņš}} |выява = Flickr - Saeima - 9.Saeimas deputāts Andris Bērziņš (LPP-LC).jpg | шырыня = 200 |апісанне выявы = |пасада = [[Прэм'ер-міністр Латвіі]] |парадак = 23 |сцяг = Flag of the Prime Minister of Latvia.svg |прэзідэнт = [[Вайра Віке-Фрэйбэрга]] |перыядпачатак = [[5 мая]] [[2000]] |перыядканец = [[7 лістапада]] [[2002]] |папярэднік = [[Андрыс Шкэлэ]] |пераемнік = [[Эйнарс Рэпшэ]] | пасада_2 = Мэр [[Рыга|Рыгі]] | парадак_2 = 11 | сцяг_2 = Flag_of_Riga.svg | перыядпачатак_2 = [[1997]] | перыядканец_2 = [[5 мая]] [[2000]] | папярэднік_2 = [[Марыс Пургайліс]] | пераемнік_2 = [[Андрыс Аргаліс]] |адукацыя = |прафесія = |партыя = [[Латвійскі шлях]] |дата нараджэння = 4.08.1951 |месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Рыга}}, [[Латвія]] |дата смерці = |месца смерці = |у шлюбе = |дзеці = |пахаваны = |нацыянальнасць = [[латыш]] |веравызнанне = |бацька = |маці = |узнагароды = |commons = Category:Andris Bērziņš (Prime minister) }} {{Цёзкі2|Бэрзіньш}} '''А́ндрыс Бэ́рзіньш''' ({{lang-lv|Andris Bērziņš}}; нар. {{ДН|4|8|1951}}, {{МН|Рыга|ў Рызе}}) — [[Латвія|латвійскі]] палітык («Латвійскі шлях»). У 1994—1995 гадах — Міністр дабрабыту, у 1993—1994 і 1995—1997 гадах — Дзяржаўны міністр працы ў падначаленні міністра дабрабыту, у 1997—2000 гадах — Мэр [[Рыга|Рыгі]]. У 2000—2002 гадах — Прэм'ер-міністр Латвіі. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.gramata21.lv/users/berzins_andris/ Біяграфія да 2002 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304044519/http://www.gramata21.lv/users/berzins_andris/ |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-lv}} {{Нарматыўны кантроль}} {{Прэм’ер-міністры Латвіі}} {{DEFAULTSORT:Бэрзіньш Андрыс (прэм'ер-міністр)}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзявятага Сейма Латвіі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзясятага Сейма Латвіі]] [[Катэгорыя:Міністры дабрабыту Латвіі]] [[Катэгорыя:Міністры працы Латвіі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Латвіі]] de82o7mx7d9ku1k1w3nzpgi5gm8iqgt Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка 4 90386 5155671 5154422 2026-06-18T13:48:57Z JerzyKundrat 174 абнаўленне звестак 5155671 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] ci7iktg7schnxys1z87fm1vzdm7y446 Шаблон:Ці ведаеце вы 10 90741 5155672 5149116 2026-06-18T13:50:08Z JerzyKundrat 174 абнаўленне звестак 5155672 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Калі ласка, новыя элементы дадавайце зверху, пасля папярэдняга абмеркавання --> <!-- паказ залежыць ад каляндарнай даты --> <!-- 0 — самы новы збор фактаў --> <br /></noinclude> {{#switch: {{ #expr: {{CURRENTDAY}} mod 10 | }} |0 = * Вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых часціцах і [[малекула]]х [[паветра]] з’яўляецца '''[[смуга (надвор’е)|смуга]]'''. * [[Папа Рымскі]] '''[[Віталіян]]''' у 666 годзе ўвёў у літургічны ўжытак [[арган]]. * Упершыню [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкія войскі]] '''[[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|ўвайшлі ў Афганістан]]''' у 1929 годзе. * Для працы над сцэнарам '''[[Мець і не мець (фільм)|фільма]]''', намінальна заснаванага на [[Мець і не мець|рамане]] [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэста Хэмінгуэя]], быў прыцягнуты іншы [[Уільям Катберт Фолкнер|нобелеўскі лаўрэат]]. * На тэрыторыі стадыёна '''«[[Лакаматыў (стадыён, Гомель)|Лакаматыў]]»''' у [[Гомель|Гомелі]] існавала першая ў [[БССР]] [[Дзіцячая чыгунка (Гомель)|Дзіцячая чыгунка]]. * Жыхары [[Мінск]]а могуць назіраць за жывой прыродай у '''[[Лебядзіны (заказнік)|заказніку]]''' ў межах горада. * Адна са '''[[Святая Марыя (станцыя метро)|станцый метро]]''' ў [[Тэгеран]]е ўпрыгожана выявамі і скульптурамі з хрысціянскімі вобразамі. |1 = * [[Вавілон]]яне перанялі ў [[шумер]]аў '''[[Шасцідзесятковая сістэма злічэння|сістэму злічэння]]''' з асновай 60 і паклалі яе ў аснову сваёй [[Вавілонская астраномія|астраноміі]]. * Афіцыйнай мяжой [[Масква|Масквы]] да 1960 года была '''[[Малое кальцо Маскоўскай чыгункі|кальцавая чыгунка]]'''. * Пасля ўстанаўлення пабрацімскіх адносін з горадам [[Кіёта]] ў [[Кіеў|Кіеве]] быў закладзены '''[[Парк Кіёта (Кіеў)|парк]]''', аформлены ў [[Японскі сад|японскім стылі]]. * [[Кракадзіл]] стаў прычынай '''[[Катастрофа Let L-410 у Бандунду|авіякатастрофы]]''' ў [[ДР Конга]]. * Пункт дыслакацыі '''[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане|расійскіх міратворцаў]]''' у [[Паўднёвы Судан|Паўднёвым Судане]] быў празваны Міхайлаўкай. * Штогод у першую суботу [[май|мая]] [[садоўнік]]і ўсяго свету '''[[Сусветны дзень голага садоўніка|яднаюцца з прыродай]]'''. |2 = * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. * '''[[Балтыйская града]]''' цягнецца ад [[Данія|Даніі]] на захадзе да [[Дзвіна|Дзвіны]] на ўсходзе. * У анамальна засушлівае і гарачае лета з [[Дзвіна|Дзвіны]] ўдалося дастаць '''[[Барысаў камень (Друя)|Барысаў камень]]''', які лічыўся страчаным. * Пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] з [[Афганістан]]а ў краіне заставалася група '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|ваенных спецыялістаў]]'''. * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. * '''[[Пустынныя ваўкі|Калумбійскіх наймітаў]]''' на [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|вайну ў Судане]] вербавалі падманам. * Сэрвіс '''[[Discord]]''' быў папулярызаваны [[геймер]]амі. |3 = * Самым далёкі ад [[Зямля|Зямлі]] '''[[(486958) Аракат|аб’ект]]''', які наведаў [[New Horizons|касмічны зонд]], знаходзіцца на адлегласці 6,5&nbsp;млрд&nbsp;км. * '''[[Звычайны лапатанос]]''' найлепш сярод [[асятровыя|асятровых]] адаптаваўся да жыцця ў рэках з моцнай плынню. * Толькі '''[[Віцебскі звон (1605)|адзіны звон]]''' [[Віцебск]]а перажыў пакаранне за забойства [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]]. * Пры '''[[Парафіяльныя спісы (1857—1858)|спробе вызначыць]]''' этнічны склад [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]] выявілі '''[[Чарнарусы|чарнарусаў]]''', '''[[Бужане (этнаграфічная група)|бужан]]''', [[яцвягі|яцвягаў]] ды [[Крывічы|крывічоў]]. * '''[[Верфольф (апалчэнне)|Нацысцкае падполле]]''' выкарыстоўвала пераклад дапаможніка [[Савецкі партызанскі рух (1941—1944)|савецкіх партызан]]. * У творчасці [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]] асабліва часта сустракаецца вобраз '''[[Акуліна Андрэеўна Барадуліна|маці]]'''. |4 = * Да [[Блакітная крыніца|Блакітнай крыніцы]], што паблізу [[Слаўгарад]]а, здзяйсняецца '''[[Паломніцтва і пакланенне «Блакітнай крыніцы»|пілігрымка]]'''. * '''[[Спаская царква (Вільня)|Спаская царква]]''' з’яўлялася важным элементам усходнехрысціянскай тапаграфіі старажытнай [[Вільня|Вільні]]. * Гістарычна тэрыторыя [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] падзялялася на «[[Вялікаросы|вялікарускую]]» і '''«[[беларусы на Смаленшчыне|беларускую]]»''' часткі. * Першая на [[Беларусь|Беларусі]] '''[[Паўднёва-Беларуская гідралагічная станцыя|гідралагічная станцыя]]''' працавала на вадазборы ракі [[Ведрыч (рака)|Ведрыч]]. * Мексіканская мастачка [[Фрыда Кало]] намалявала на адным палатне адразу '''[[Дзве Фрыды|дзве версіі]]''' [[аўтапартрэт]]а. * У [[Скірмантава|Скірмантаве]] на Міншчыне штогод '''«[[ката пячы|пякуць ката]]»'''. |5 = * '''[[Я|Апошняя літара]]''' [[Беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]] абазначае нелабіялізаваны [[галосныя|галосны]] [[гук (мова)|гук]] сярэдняга рада ніжняга пад’ёму. * Паводле адной з версій, правобразам [[Пагоня|герба «Пагоня»]] сталі выявы бога '''[[Пяркунас]]а''', які скакаў па небе. * Перакананне аўтарытэтных астраномоў аб тым, што [[астэроід]]аў існуе толькі чатыры, развянчаў '''[[Карл Людвіг Хенке|аматар]]'''. * '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Савецкія вайскоўцы]]''' ў [[Ангола|Анголе]] дамагаліся паразумення з саюзнікамі праз святы. * Спрэчны характар '''[[Смерць Джэфры Эпштэйна|смерці]]''' [[Джэфры Эпштэйн]]а спарадзіў [[інтэрнэт-мем]]. * '''[[Абу Лулу|Суданскі генерал]]''' выхваляўся [[Разня ў Эль-Фашыры (2025)|масавымі забойствамі]] на прамой трансляцыі ў [[TikTok]]. * '''[[Гродзенскія вербы]]''' ў адрозненне ад '''[[Віленскія вербы|віленскіх]]''' маюць характэрную плоскую форму. |6 = * Пераламляльную здольнасць [[аптычная сістэма|аптычнай сістэмы]] характарызуе '''[[аптычная сіла]]'''. * Ананімнае '''«[[Пасланне да латын з іх жа кніг]]»''' накіравана супраць [[каталіцызм]]у і яго прапаведнікаў. * '''[[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)|Мемарыяльны музей Халакоста]]''' ў [[Вашынгтон]]е з’яўляецца самым наведвальным гістарычным музеем свету. * Некаторы час на '''[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|базе ВМФ Расіі]]''' ў [[Сірыя|сірыйскім]] [[Тартус]]е знаходзіўся толькі грамадзянскі персанал. * Напярэдадні буйных мерапрыемстваў у [[Рыа-дэ-Жанэйра]] звычайна праводзяцца '''[[Аперацыя «Стрымліванне»|паліцэйскія аперацыі]]'''. * Cучасныя '''[[чат-бот]]ы''' могуць выкарыстоўваць сістэмы [[Генератыўны штучны інтэлект|генератыўнага штучнага інтэлекту]], каб падтрымліваць размову. |7 = * Аўтарам першай вядомай [[Геліяцэнтрычная сістэма свету|геліяцэнтрычнай мадэлі]] быў '''[[Арыстарх Самоскі]]'''. * '''[[Дубовыя лясы]]''' ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] ўтварае [[дуб чырвоны]]. *'''[[Насір ад-Дзін Тусі]]''' пабудаваў у горадзе [[Мераге|Марага]] найбуйнейшую астранамічную абсерваторыю свайго часу. * Лічыцца, што першая камерцыйна паспяховая '''[[пішучая машынка]]''' была сканструявана ў [[ЗША]] ў 1867 годзе. * Брытанскі '''[[Марш палкоўніка Боўгі|вайсковы марш]]''' 1914 года стаў вельмі папулярны ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] дзякуючы яго жартаўлівай версіі. * Адметныя рысы '''[[беларускі арнамент|беларускага арнаменту]]''' ў [[Вышыўка|вышыўцы]] і [[Ткацтва|ткацтве]] — упарадкаванасць формы і [[чырвоны колер|чырвона]]-[[чорны колер|чорная]] каляровая гама на [[белы колер|белым]] фоне. |8 = * '''[[Доказ (логіка)|Доказ]]''' у [[логіка|логіцы]] не стварае ісціннасці выказвання, а з’яўляецца спосабам яе выяўлення. * [[Касмалогія|Касмолагі]] мяркуюць, што '''[[цёпла-гарачае міжгалактычнае асяроддзе|разрэджаная плазма]]''' запаўняе прастору паміж [[Галактыка|галактыкамі]]. * У [[Беларусь|Беларусі]] сустракаецца толькі адзін '''[[кароўка дваццацічатырохкропкавая|раслінаедны від]]''' [[божыя кароўкі|божых каровак]]. * Першая '''[[Агатка, або Прыезд пана|прафесійная опера]]''', галоўнымі героямі якой сталі беларусы, была паказана ў 1784 годзе ў [[Нясвіж]]ы. * Зборнік [[Шляхецкая гавэнда|шляхецкіх гавэндаў]] аўтарства [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]] лічыцца '''[[Успаміны Сапліцы|эталонным узорам]]''' гэтага жанру. * Пасля выхада фільма '''«[[І бог стварыў жанчыну]]»''' актрыса [[Брыжыт Бардо]] набыла вядомасць. * '''«[[Вялікі слоўнік беларускай мовы]]»''' змяшчае каля 223 тысяч [[слова|слоў]]. |9 = * [[Палеаліт|Самую старажытную эпоху]] ў гісторыі чалавецтва адкрыў '''[[Жак Бушэ дэ Перт|французскі археолаг]]'''. * На [[хрысціянства|хрысціянскіх]] надмагіллях часта сустракаецца '''[[Deo Optimo Maximo|лацінскае выслоўе]]''', напачатку адрасаванае [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэру]]. * Назва '''[[пінгвін Адэлі|пінгвінаў Адэлі]]''' ўзыходзіць да імя жонкі [[Жуль Себасцьен Сезар Дзюмон-Дзюрвіль|французскага мараплаўцы]]. * Літаратурная [[Ганкураўская прэмія]] можа быць прысуджана аўтару толькі адзін раз, але '''[[Рамэн Гары]]''' атрымаў яе двойчы. * У часткі [[пацыент]]аў, якія перанеслі аперацыю пратэзавання [[сэрца|сардэчных клапанаў]], развіваецца '''[[сіндром Скуміна|памежнае псіхічнае захворванне]]'''. * Шматтомная '''«[[Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі]]»''' ўключае больш за пятнаццаць тысяч артыкулаў. }}<noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка|Падрыхтоўка]] · [[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> 1cgr61r2aheczpkgpmnazqtl9bap3w2 Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў 4 90742 5155670 5148383 2026-06-18T13:47:46Z JerzyKundrat 174 дапаўненне 5155670 wikitext text/x-wiki <noinclude> == 18 чэрвеня 2026 года == * Вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых часціцах і [[малекула]]х [[паветра]] з’яўляецца '''[[смуга (надвор’е)|смуга]]'''. * [[Папа Рымскі]] '''[[Віталіян]]''' у 666 годзе ўвёў у літургічны ўжытак [[арган]]. * Упершыню [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкія войскі]] '''[[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|ўвайшлі ў Афганістан]]''' у 1929 годзе. * Для працы над сцэнарам '''[[Мець і не мець (фільм)|фільма]]''', намінальна заснаванага на [[Мець і не мець|рамане]] [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэста Хэмінгуэя]], быў прыцягнуты іншы [[Уільям Катберт Фолкнер|нобелеўскі лаўрэат]]. * На тэрыторыі стадыёна '''«[[Лакаматыў (стадыён, Гомель)|Лакаматыў]]»''' у [[Гомель|Гомелі]] існавала першая ў [[БССР]] [[Дзіцячая чыгунка (Гомель)|Дзіцячая чыгунка]]. * Жыхары [[Мінск]]а могуць назіраць за жывой прыродай у '''[[Лебядзіны (заказнік)|заказніку]]''' ў межах горада. * Адна са '''[[Святая Марыя (станцыя метро)|станцый метро]]''' ў [[Тэгеран]]е ўпрыгожана выявамі і скульптурамі з хрысціянскімі вобразамі. == 29 мая 2026 года == * [[Вавілон]]яне перанялі ў [[шумер]]аў '''[[Шасцідзесятковая сістэма злічэння|сістэму злічэння]]''' з асновай 60 і паклалі яе ў аснову сваёй [[Вавілонская астраномія|астраноміі]]. * Афіцыйнай мяжой [[Масква|Масквы]] да 1960 года была '''[[Малое кальцо Маскоўскай чыгункі|кальцавая чыгунка]]'''. * Пасля ўстанаўлення пабрацімскіх адносін з горадам [[Кіёта]] ў [[Кіеў|Кіеве]] быў закладзены '''[[Парк Кіёта (Кіеў)|парк]]''', аформлены ў [[Японскі сад|японскім стылі]]. * [[Кракадзіл]] стаў прычынай '''[[Катастрофа Let L-410 у Бандунду|авіякатастрофы]]''' ў [[ДР Конга]]. * Пункт дыслакацыі '''[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане|расійскіх міратворцаў]]''' у [[Паўднёвы Судан|Паўднёвым Судане]] быў празваны Міхайлаўкай. * Штогод у першую суботу [[май|мая]] [[садоўнік]]і ўсяго свету '''[[Сусветны дзень голага садоўніка|яднаюцца з прыродай]]'''. == 8 мая 2026 года == * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. * '''[[Балтыйская града]]''' цягнецца ад [[Данія|Даніі]] на захадзе да [[Дзвіна|Дзвіны]] на ўсходзе. * У анамальна засушлівае і гарачае лета з [[Дзвіна|Дзвіны]] ўдалося дастаць '''[[Барысаў камень (Друя)|Барысаў камень]]''', які лічыўся страчаным. * Пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] з [[Афганістан]]а ў краіне заставалася група '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|ваенных спецыялістаў]]'''. * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. * '''[[Пустынныя ваўкі|Калумбійскіх наймітаў]]''' на [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|вайну ў Судане]] вербавалі падманам. * Сэрвіс '''[[Discord]]''' быў папулярызаваны [[геймер]]амі. == 19 сакавіка 2026 года == * Самым далёкі ад [[Зямля|Зямлі]] '''[[(486958) Аракат|аб’ект]]''', які наведаў [[New Horizons|касмічны зонд]], знаходзіцца на адлегласці 6,5&nbsp;млрд&nbsp;км. * '''[[Звычайны лапатанос]]''' найлепш сярод [[асятровыя|асятровых]] адаптаваўся да жыцця ў рэках з моцнай плынню. * Толькі '''[[Віцебскі звон (1605)|адзіны звон]]''' [[Віцебск]]а перажыў пакаранне за забойства [[Іасафат Кунцэвіч|Іасафата Кунцэвіча]]. * Пры '''[[Парафіяльныя спісы (1857—1858)|спробе вызначыць]]''' этнічны склад [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]] выявілі '''[[Чарнарусы|чарнарусаў]]''', '''[[Бужане (этнаграфічная група)|бужан]]''', [[яцвягі|яцвягаў]] ды [[Крывічы|крывічоў]]. * '''[[Верфольф (апалчэнне)|Нацысцкае падполле]]''' выкарыстоўвала пераклад дапаможніка [[Савецкі партызанскі рух (1941—1944)|савецкіх партызан]]. * У творчасці [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]] асабліва часта сустракаецца вобраз '''[[Акуліна Андрэеўна Барадуліна|маці]]'''. == 11 сакавіка 2026 года == * Да [[Блакітная крыніца|Блакітнай крыніцы]], што паблізу [[Слаўгарад]]а, здзяйсняецца '''[[Паломніцтва і пакланенне «Блакітнай крыніцы»|пілігрымка]]'''. * '''[[Спаская царква (Вільня)|Спаская царква]]''' з’яўлялася важным элементам усходнехрысціянскай тапаграфіі старажытнай [[Вільня|Вільні]]. * Гістарычна тэрыторыя [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] падзялялася на «[[Вялікаросы|вялікарускую]]» і '''«[[беларусы на Смаленшчыне|беларускую]]»''' часткі. * Першая на [[Беларусь|Беларусі]] '''[[Паўднёва-Беларуская гідралагічная станцыя|гідралагічная станцыя]]''' працавала на вадазборы ракі [[Ведрыч]]. * Мексіканская мастачка [[Фрыда Кало]] намалявала на адным палатне адразу '''[[Дзве Фрыды|дзве версіі]]''' [[аўтапартрэт]]а. * У [[Скірмантава|Скірмантаве]] на Міншчыне штогод '''«[[ката пячы|пякуць ката]]»'''. == 8 сакавіка 2026 года == * '''[[Я|Апошняя літара]]''' [[Беларускі алфавіт|беларускага алфавіта]] абазначае нелабіялізаваны [[галосныя|галосны]] [[гук (мова)|гук]] сярэдняга рада ніжняга пад’ёму. * Паводле адной з версій, правобразам [[Пагоня|герба «Пагоня»]] сталі выявы бога '''[[Пяркунас]]а''', які скакаў па небе. * Перакананне аўтарытэтных астраномоў аб тым, што [[астэроід]]аў існуе толькі чатыры, развянчаў '''[[Карл Людвіг Хенке|аматар]]'''. * '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Савецкія вайскоўцы]]''' ў [[Ангола|Анголе]] дамагаліся паразумення з саюзнікамі праз святы. * Спрэчны характар '''[[Смерць Джэфры Эпштэйна|смерці]]''' [[Джэфры Эпштэйн]]а спарадзіў [[інтэрнэт-мем]]. * '''[[Абу Лулу|Суданскі генерал]]''' выхваляўся [[Разня ў Эль-Фашыры (2025)|масавымі забойствамі]] на прамой трансляцыі ў [[TikTok]]. * '''[[Гродзенскія вербы]]''' ў адрозненне ад '''[[Віленскія вербы|віленскіх]]''' маюць характэрную плоскую форму. == 9 лютага 2026 года == * Пераламляльную здольнасць [[аптычная сістэма|аптычнай сістэмы]] характарызуе '''[[аптычная сіла]]'''. * Ананімнае '''«[[Пасланне да латын з іх жа кніг]]»''' накіравана супраць [[каталіцызм]]у і яго прапаведнікаў. * '''[[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)|Мемарыяльны музей Халакоста]]''' ў [[Вашынгтон]]е з’яўляецца самым наведвальным гістарычным музеем свету. * Некаторы час на '''[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|базе ВМФ Расіі]]''' ў [[Сірыя|сірыйскім]] [[Тартус]]е знаходзіўся толькі грамадзянскі персанал. * Напярэдадні буйных мерапрыемстваў у [[Рыа-дэ-Жанэйра]] звычайна праводзяцца '''[[Аперацыя «Стрымліванне»|паліцэйскія аперацыі]]'''. * Cучасныя '''[[чат-бот]]ы''' могуць выкарыстоўваць сістэмы [[Генератыўны штучны інтэлект|генератыўнага штучнага інтэлекту]], каб падтрымліваць размову. == 8 студзеня 2026 года == * Аўтарам першай вядомай [[Геліяцэнтрычная сістэма свету|геліяцэнтрычнай мадэлі]] быў '''[[Арыстарх Самоскі]]'''. * '''[[Дубовыя лясы]]''' ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] ўтварае [[дуб чырвоны]]. * '''[[Насір ад-Дзін Тусі]]''' пабудаваў у горадзе [[Мераге|Марага]] найбуйнейшую астранамічную абсерваторыю свайго часу. * Лічыцца, што першая камерцыйна паспяховая '''[[пішучая машынка]]''' была сканструявана ў [[ЗША]] ў 1867 годзе. * Брытанскі '''[[Марш палкоўніка Боўгі|вайсковы марш]]''' 1914 года стаў вельмі папулярны ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] дзякуючы яго жартаўлівай версіі. * Адметныя рысы '''[[беларускі арнамент|беларускага арнаменту]]''' ў [[Вышыўка|вышыўцы]] і [[Ткацтва|ткацтве]] — упарадкаванасць формы і [[чырвоны колер|чырвона]]-[[чорны колер|чорная]] каляровая гама на [[белы колер|белым]] фоне. == 4 студзеня 2026 года == * '''[[Доказ (логіка)|Доказ]]''' у [[логіка|логіцы]] не стварае ісціннасці выказвання, а з’яўляецца спосабам яе выяўлення. * [[Касмалогія|Касмолагі]] мяркуюць, што '''[[цёпла-гарачае міжгалактычнае асяроддзе|разрэджаная плазма]]''' запаўняе прастору паміж [[Галактыка|галактыкамі]]. * У [[Беларусь|Беларусі]] сустракаецца толькі адзін '''[[кароўка дваццацічатырохкропкавая|раслінаедны від]]''' [[божыя кароўкі|божых каровак]]. * Першая '''[[Агатка, або Прыезд пана|прафесійная опера]]''', галоўнымі героямі якой сталі беларусы, была паказана ў 1784 годзе ў [[Нясвіж]]ы. * Зборнік [[Шляхецкая гавэнда|шляхецкіх гавэндаў]] аўтарства [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]] лічыцца '''[[Успаміны Сапліцы|эталонным узорам]]''' гэтага жанру. * Пасля выхада фільма '''«[[І бог стварыў жанчыну]]»''' актрыса [[Брыжыт Бардо]] набыла вядомасць. * '''«[[Вялікі слоўнік беларускай мовы]]»''' змяшчае каля 223 тысяч [[слова|слоў]]. == 17 снежня 2025 года == * [[Палеаліт|Самую старажытную эпоху]] ў гісторыі чалавецтва адкрыў '''[[Жак Бушэ дэ Перт|французскі археолаг]]'''. * На [[хрысціянства|хрысціянскіх]] надмагіллях часта сустракаецца '''[[Deo Optimo Maximo|лацінскае выслоўе]]''', напачатку адрасаванае [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэру]]. * Назва '''[[пінгвін Адэлі|пінгвінаў Адэлі]]''' ўзыходзіць да імя жонкі [[Жуль Себасцьен Сезар Дзюмон-Дзюрвіль|французскага мараплаўцы]]. * Літаратурная [[Ганкураўская прэмія]] можа быць прысуджана аўтару толькі адзін раз, але '''[[Рамэн Гары]]''' атрымаў яе двойчы. * У часткі [[пацыент]]аў, якія перанеслі аперацыю пратэзавання [[сэрца|сардэчных клапанаў]], развіваецца '''[[сіндром Скуміна|памежнае псіхічнае захворванне]]'''. * Шматтомная '''«[[Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі]]»''' ўключае больш за пятнаццаць тысяч артыкулаў. == 20 лістапада 2025 года == * [[Камета]] '''[[3I/ATLAS]]''' валодае самым вялікім [[Эксцэнтрысітэт арбіты|эксцэнтрысітэтам арбіты]] з усіх адкрытых міжзоркавых аб’ектаў. * '''[[Град]]''' выпадае з магутных [[кучава-дажджавыя воблакі|кучава-дажджавых воблакаў]]. * '''[[Грыбная скала]]''' ў [[Мальтыйскі архіпелаг|Мальтыйскім архіпелагу]] насамарэч назвай не звязана [[грыбы|грыбамі]]. * Імкненне грэчаскіх дзяржаў вызваліцца ад гегемоніі [[Спарта|Спарты]] выклікала '''[[Карынфская вайна|Карынфскую вайну]]'''. * '''[[Беларускія гаворкі ў Літве|Рэгіянальныя гаворкі]]''' на [[Віленшчына|Віленшчыне]] захавалі шмат старажытных рыс [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. * Бясконцая паводле задумы [[відэагульня]] '''«[[Pac-Man]]»''' з-за праграмнай памылкі абрываецца на 256 узроўні. * У [[2018]] годзе камандай з двух лётчыкаў быў здзейснены '''[[першы беларускі кругасветны пералёт]]'''. == 27 кастрычніка 2025 года == * Найбольшая тоўшча [[сапрапель|сапрапелю]] на [[Беларусь|Беларусі]] '''[[Судаблеўскае радовішча сапрапелю|назапасілася]]''' ў возеры [[Судабле]]. * Стомлены кавальскай працай '''[[Хадльгрымюр П’етурсан|ісландзец]]''' на вуліцы [[Глюкштат|нямецкага горада]] слаў праклёны на [[ісландская мова|роднай мове]], але дзякуючы гэтаму стаў затым паважаным прапаведнікам. * Самай вядомай '''[[эўкатастрофа]]й''' у творах [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Р. Р. Толкіна]] з’яўляецца развязка рамана «[[Валадар Пярсцёнкаў]]». * Самая вялікая колькасць [[кавер-версія|кавер-версій]] у гісторыі была зроблена на песню '''«[[Yesterday]]»''' гурта «[[The Beatles]]». * Побач з [[Кёльнскі сабор|Кёльнскім саборам]] знаходзіцца адзін з найбольш значных '''[[Музей Людвіга|музейных збораў]]''' сучаснага мастацтва. * Яшчэ да пачатку [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|афіцыйнага ўдзелу]] ў [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|сірыйскім канфлікце]] ля берагоў [[Сірыя|Сірыі]] дзейнічаў '''[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|расійскі флот]]'''. == 23 кастрычніка 2025 года == * У выніку не­ка­ва­лент­ных узаемадзеянняў [[бялкі|бялкоў]] і [[нуклеінавыя кіслоты|нуклеінавых кіслот]] утвараюцца '''[[нуклеапратэіды]]'''. * Рака '''[[Купер-Крык (Аўстралія)|Купер-Крык]]''' у [[Аўстралія|Аўстраліі]] ў час па­водак дасягае бяссцёкавага возера [[Эйр (возера)|Эйр]]. * '''[[Махаяна]]''' разглядае мэту стаць [[Буда (тытул)|Будай]] як магчымую для кожнага. * '''[[Ашэр са Століна]]''' заснаваў найбуйнейшую [[хасідызм|хасідскую]] дынастыю на Палессі. * '''[[Барыс Леанідавіч Пастарнак|Барыс Пастарнак]]''' у канцы [[раман]]а {{нп3|Доктар Жывага|«Доктар Жывага»|ru|Доктор Живаго}} змясціў [[верш]]ы галоўнага героя. * Заснавальнікі кампаніі '''«[[Prada]]»''' пачыналі з гандлю ў [[Мілан]]е імпартаванымі з [[Англія|Англіі]] вырабамі. * У канструкцыях, якія не [[зварка|зварваюцца]] або не дапускаюць награвання, можна прымяніць '''[[заклёпачнае злучэнне]]'''. == 19 кастрычніка 2025 года == * У [[каменнавугальны перыяд]] прадстаўнікі класа '''[[палушнікавыя (клас)|палушнікавых]]''' складалі асноўны раслінны покрыў планеты. * Сярэднявечны '''[[Шэнь Куо|кітайскі навукоўца]]''' па шматграннасці супастаўляецца з выдатнымі [[Універсальны чалавек|ўніверсалістамі]] [[Рэнесанс]]у. * У многіх [[жывапіс]]ных творах '''[[Хасэ дэ Рыбера]]''' падкрэсліваў перамогу волі над фізічнымі пакутамі. * '''[[Анры Жыфар]]''' стварыў першы ў свеце [[дырыжабль]] з [[Парасілавая ўстаноўка|паравым рухавіком]]. * Паўстанцкі атрад [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі|Козел-Паклеўскага]] фактычна перастаў існаваць пасля '''[[Бой пад Уладыкамі|бою пад Уладыкамі]]'''. * Фундатарам '''[[Касцёл Усіх Святых (Свянцяны)|каталіцкага храма]]''' ў [[Свянцяны|Свянцянах]] быў [[Казімір Чаховіч|афіцэр расійскай арміі]]. * У [[музыка|музыцы]] '''[[тэмп (музыка)|тэмп]]''' можа абазначацца спалучэннем тэрміналагічных і метранамічных паказчыкаў. == 8 кастрычніка 2025 года == * Першасную структуру '''[[Рыбануклеінавыя кіслоты|РНК]]''' вызначае паслядоўнасць размяшчэння [[нуклеатыды|монануклеатыдаў]] у поліпептыдным ланцугу. * На лясных абшарах [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] ў [[Архаічны перыяд у Паўночнай Амерыцы|Архаічны перыяд]] існаваў самастойны '''[[Усходні сельскагаспадарчы комплекс|цэнтр узнікнення]]''' [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]] і [[Культурныя расліны|культурных раслін]]. * Адным з асноўных відаў ежы [[інкі|інкаў]] нароўні з [[кукуруза]]й і [[бульба]]й было '''[[кіноа]]'''. * '''[[Вераніка Остэн-Сакен|Віленская арыстакратка]]''' з’ехала да ссыльнага жанатага [[Адам Рымша|шляхціча]] ў [[Вяцкая губерня|Вяцкую губерню]] і таемна абвянчалася з ім. * [[Максім Багдановіч]] асабліва адзначаў '''[[А. Новіч|празаіка]]''', які ўпершыню паспрабаваў напісаць вялікую рэч па-беларуску. * Пасля завяршэння праграмы [[Спейс шатл]]аў '''[[Выратавальны карабель НАСА|выратавальныя караблі]]''' [[НАСА]] апынуліся без работы. * [[Інвестыцыя|Інвестарам]] пры аналізе цэн на [[Акцыя (фінансы)|акцыі]] дапамагае '''[[фондавы індэкс]]'''. == 9 чэрвеня 2025 года == * Пры генетычным аналізе з дапамогай '''[[анеўплаідыя|анеўплаідыі]]''' можна вызначыць лакалізацыю [[ген]]аў у [[храмасома]]х. * У [[Жанчына|жанчыны]] са з’яўленнем [[дзіця]]ці складваецца '''[[Сузор’е мацярынства|асаблівы стан]]''' [[Свядомасць|свядомасці]]. * Паводле ірландскага фальклору, '''[[лепрыкон]]ы''' жывуць адасоблена, займаюцца вырабам [[абутак|абутку]], і іх прысутнасць выдае стук [[малаток|малатка]]. * Адзін з '''[[Маці Божая Ружанцовая|марыйных тытулаў і заклікаў]]''', які выкарыстоўваюць [[каталікі]], звязаны з [[малітва]]й і ружанцовай пабожнасцю. * Да з’яўлення твораў '''[[Марыя Французская|франкамоўнай пісьменніцы]]''' літаратура Францыі стваралася пераважна на [[Лацінская мова|лаціне]]. * '''[[Пётр Сцыпіён дэль Кампа|Каралеўскі сакратар]]''' [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]] паводле афіцыйнай версіі быў нашчадкам рымскіх [[Сцыпіён]]аў. * '''[[Дэбет і крэдыт]]''' — асноўныя паняцці двайнога бухгалтарскага запісу, які выкарыстоўваецца ў [[бухгалтарскі ўлік|бухгалтарскім уліку]]. == 16 мая 2025 года == * [[Алелі]] могуць распаўсюджвацца '''[[Генетычны аўтастоп|аўтастопам]]'''. * [[Від, біялогія|Від]] '''[[Bagheera kiplingi|павукоў-вегетарыянцаў]]''' быў названы ў гонар [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|пісьменніка]] і {{нп3|Багіра|выдуманай|en|Bagheera}} [[пантэры]]. * Сярод фігур манумента «'''[[Тысячагоддзе Расіі]]'''» ёсць чацвёра [[Вялікі князь літоўскі|вялікіх князёў літоўскіх]]. * Ля вытокаў [[Сацыяльная псіхалогія|сацыяльнай]] і карэкцыйнай псіхалогіі ў [[Бразілія|Бразіліі]] стаяла '''[[Алена Уладзіміраўна Анціпава|ўраджэнка Гродна]]'''. * У выніку '''[[Паводка на Хуанхэ 1938 года|найбуйнейшага акту экалагічнай вайны ў гісторыі]]''' загінула прынамсі пяцьсот тысяч чалавек. * Асновай '''[[кейнсіянства]]''' з’яўляецца ідэя, што рынкі не заўсёды здольныя самастойна забяспечыць [[Поўная занятасць|поўную занятасць]] і стабільны эканамічны рост. * У [[Рэспубліка Карэя|Паўднёвай Карэі]] арганізавалі '''[[Кампанія па зборы золата|кампанію па зборы]]''' [[золата]] дзеля пераадолення {{нп3|Азіяцкі фінансавы крызіс|фінансавага крызісу|en|1997 Asian financial crisis}}. == 15 мая 2025 года == * Ёсць меркаванне, што бацькам [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]] быў '''[[Альбер Прэцыозі|лётчык]]''' палка «[[Нармандыя-Нёман|Нармандыя—Нёман]]». * Песню «'''[[Сігма Бой]]'''» абвінавацілі адначасова і ў прапагандзе, і ў падрыве традыцыйных [[патрыярхат|патрыярхальных]] каштоўнасцей. * На выбар: ** У перадсвяточны вечар Новага года беларусы глядзяць '''[[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай|два звароты]]'''. ** '''[[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай|Навагодні зварот]]''' лідаркі беларускай апазіцыі стаў прычынай адключэння [[YouTube]] ва ўсёй краіне. ** Феноменам беларускай палітыкі сталі '''[[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай|навагоднія звароты]]''' двух лідараў краіны. == 18 студзеня 2025 года == * Ствалы [[хвоя звычайная|хвоі]] часта ўкрывае лішайнік '''[[гіпагімнія ўздутая]]'''. * '''[[Кроква (геральдыка)|Геральдычная фігура]]''', што служыла абазначэннем [[Раненне|ранення]], стала знакам, які надаваўся будаўнікам [[Фартэцыя|фартэцый]]. * Каб абыйсці забарону на пераклад [[Каран]]а, мінскі імам назваў свой '''[[Мінскі тафсір|манускрыпт]]''' каментаром. * '''[[Лінкальнскі ўніверсітэт (Новая Зеландыя)|Лінкальнскі ўніверсітэт]]''' у [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] — найстарэйшая [[Сельская гаспадарка|сельскагаспадарчая]] навучальная ўстанова [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвага паўшар’я]]. * '''[[Бой за Тынзауатэн|Бой на алжырска-малійскай мяжы]]''' прывёў да разрыву дыпламатычных адносін [[Малі]] і [[Нігер]]а з [[Украіна]]й. * Да свайго юбілею [[Каталіцкая царква]] прадставіла '''[[Лючэ (талісман)|мульцяшнага маскота]]''', падобнага на персанажаў [[анімэ]]. == 19 снежня 2024 года == * У [[венд]]скі перыяд '''[[Валына-Аршанскі прагін|марскі басейн]]''' ахопліваў больш за 80&nbsp;% тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]. * У апытанні на любімую кветку ў [[Вялікабрытанія|Брытаніі]] '''[[Hyacinthoides non-scripta|адзін варыянт]]''' быў выключаны са спісу, паколькі паўсюль перамагаў. * Хан [[Залатая Арда|Залатой Арды]] '''[[Менгу-Цімур]]''' у знак самастойнасці ад [[Мангольская імперыя|Мангольскай імперыі]] чаканіў на манетах уласнае імя. * Этнакультурную сітуацыю ў '''[[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскім памежжы]]''' характарызуюць, як «плавільны кацёл». * У [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] ёсць зала, прысвечаная '''[[воіны-інтэрнацыяналісты ў Беларусі|воінам-інтэрнацыяналістам]]'''. * Самым доўгім [[пасажырскі самалёт|пасажырскім самалётам]] у свеце з’яўляецца '''«[[Boeing 747-8]]»'''. * [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Кіраўніцтву справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] належыць '''[[Беларусь (санаторый, Місхор)|санаторый у Крыме]]'''. == 9 лістапада 2024 года == * '''[[Тэарэма Паскаля]]''' ўстанаўлівае важныя праектыўныя ўласцівасці [[канічнае сячэнне|канічных сячэнняў]]. * '''[[Гідрастатычны парадокс]]''' заключаецца ў несупадзенні [[вага|вагі]] [[вадкасць|вадкасці]], налітай у пасудзіну, з сілай [[ціск]]у на дно гэтай пасудзіны. * У генах [[Эўгленавыя водарасці|эўгленавых пратыстаў]] знойдзены '''[[інтроны III групы]]'''. * На '''[[З’езд у Луцку|з’езд еўрапейскіх манархаў]]''' у [[Луцк]] прыбыло ў некалькі разоў больш людзей, чым насельніцтва горада. * Пілігрымы прынеслі да '''[[Абраз Маці Божай Чэнстахоўскай|абраза Маці Божай Чэнстахоўскай]]''' шматлікія ахвяраванні і дары. * Тастамент '''[[Ян Уладзіслаў Саламярэцкі|апошняга з роду]]''' князёў [[Саламярэцкія|Саламярэцкіх]] быў прызнаны несапраўдным. * '''[[Ваенна-паветраныя сілы Катангі]]''' выкарыстоўвалі самаробныя авіябомбы з гранат і бутэлек. == 20 верасня 2024 года == * На [[фазавая дыяграма|дыяграме стану]] [[рэчыва]] існуе '''[[трайны пункт|пункт]]''', дзе ў раўнавазе знаходзяцца адразу тры яго [[Фазавы пераход|фазы]]. * '''[[Rickettsia prowazekii|Узбуджальнік]]''' [[Эпідэмічны сыпны тыф|эпідэмічнага сыпнога тыфу]] з’яўляецца найбліжэйшым родзічам [[Мітахондрыя|мітахондрый]]. * Некаторыя '''[[Costasiella kuroshimae|марскія малюскі]]''' здольныя [[Клептапластыя|ўскосна выконваць]] працэс [[фотасінтэз]]у. * У '''[[траецкія песні|траецкіх песнях]]''' асабліва персаніфікаваны вобраз [[бяроза|бярозы]]. * У Сярэднявеччы '''[[Познань]]''' была адной з галоўных рэзідэнцый польскіх князёў. * '''[[Станіслаў Свяневіч|Польскі прафесар]]''' даваў паказанні камісіі [[Кангрэс ЗША|Кангрэса ЗША]] па расследаванні [[Катынскі расстрэл|Катынскага расстрэлу]] ў масцы з меркаванняў бяспекі. * Самы поўны ў свеце '''[[Ethnologue|каталог моў]]''' выдае амерыканская [[Евангельскія хрысціяне|евангельская]] хрысціянская арганізацыя. == 9 жніўня 2024 года == * [[Біялюмінесцэнцыя]] з’яўляецца асобным выпадкам '''[[хемілюмінесцэнцыя|хемілюмінесцэнцыі]]'''. * [[Неандэрталец|Неандэртальцы]] валодалі тэхнікай '''[[Ручное прадзенне|прадзення]]'''. * У [[Ведычная рэлігія|ведыйскай рэлігіі]] '''[[Адзіці]]''' выступае ўвасабленнем жаночага пачатку і мацярынства. * Фламандскі картограф [[Герард Меркатар]] назваў свой '''[[геаграфічны атлас|збор карт]]''' у гонар міфічнага караля Лівіі. * Пахавальная працэсія '''[[Жуань Лін’юй|актрысы нямога кіно]]''' сабрала трыста тысяч чалавек. * Часовы рабоча-сялянскі ўрад Украіны да пачатку 1919 года размяшчаўся ў '''[[Суджа|Суджы]]'''. * [[ЗША]] праз [[Балгарыя|Балгарыю]] ў [[Беларусь|Беларусі]] набывалі '''[[Timber Sycamore|супрацьтанкавыя ракеты]]''' для [[Сірыйская апазіцыя|сірыйскіх паўстанцаў]]. == 20 ліпеня 2024 года == * '''[[Мас-спектраметрыя]]''' заснавана на вызначэнні масы часціц, што ўтвараюцца пры [[іанізацыя|іанізацыі]] малекул. * Для рыб [[атрад, біялогія|атрада]] '''[[гімнотападобныя|гімнотападобных]]''' характэрна наяўнасць электрычных органаў. * У XIX стагоддзі выявілася, што '''[[аксіёма Архімеда]]''' выконваецца не заўсёды. * Адным з самых вядомых выпадкаў {{нп5|Літаратурная інквізіцыя|літаратурнай інквізіцыі|d|Q1203086}} стала пакаранне нашчадкаў і цела '''[[Люй Люлян|кітайскага паэта]]'''. * Гарадскія ўлады [[Сан-Францыска]] аплачвалі жыллё для '''[[Нортан I|самаабвешчанага імператара]]''' [[ЗША|Злучаных Штатаў]]. * Першым эстонскім нацыянальным балетам стаў '''«[[Дамавік (балет)|Дамавік]]»'''. * У фантастычным фільме «[[Назад у будучыню]]» пад машыну часу быў мадыфікаваны '''[[DeLorean DMC-12|аўтамабіль]]'''. == 12 чэрвеня 2024 года == * Мерай таго, наколькі моцна [[аптычная сістэма]] збірае або рассейвае [[святло]], з’яўляецца '''[[фокусная адлегласць]]'''. * '''[[Тапаграфічныя ўмоўныя знакі]]''' на [[тапаграфічная карта|картах]] рознага [[маштаб]]у маюць адзіную аснову паводле малюнка, колеру і шрыфтоў. * '''[[Абсалютная вільготнасць паветра]]''' на [[Беларусь|Беларусі]] летам значна большая, чым зімой. * Чукоцкае [[пісьмо]], створанае '''[[Тэневіль|Тэневілем]]''', выступае прыкладам зараджэння пісьмовый традыцыі пры мінімальным уздзеянні звонку. * '''[[Бібліятэка Вільнюскага ўніверсітэта]]''' найстарэйшая і адна з самых буйных у [[Літва|Літве]]. * '''[[Другаснае закісанне (віна)|Другаснае закісанне]]''' [[віно|віна]] мае адбывацца ў іншым посудзе, а не ў тым, які выкарыстоўваўся для пачатку працэсу. * Для візуальнай праверкі якасці [[яйка (харчовы прадукт)|яек]] выкарыстоўваецца '''[[аваскоп]]'''. == 24 мая 2024 года == * Прасторавае размяшчэнне [[атам]]аў [[вуглярод]]у ў малекуле '''[[адамантан]]а''' паўтарае размяшчэнне атамаў у [[крышталічная рашотка|крышталічнай рашотцы]] [[алмаз]]а. * [[Жывёлы]] '''[[абісаль|абісальнай зоны]]''' акіяна часта валодаюць [[біялюмінесцэнцыя]]й. * Карэйскі мастак '''[[Чон Сон]]''' адмовіўся ад канонаў [[Кітайскі жывапіс|кітайскага стылю жывапісу]] і набыў шматлікіх паслядоўнікаў. * '''[[Абсерваторыя Вільнюскага ўніверсітэта|Астранамічная абсерваторыя]]''', заснаваная ў [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]] ў 1753 годзе, стала чацвёртай па ліку ў Еўропе. * [[Вялікабрытанія]], каб прадухіліць уступленне [[Іспанія|Іспаніі]] ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], падкупіла '''[[Валянцін Галарса Марантэ|асабістага сябра]]''' [[Франсіска Франка]]. * '''[[Ульрых Шнафт|Былы вайсковец]]''' [[Вафен-СС]] даслужыўся да афіцэра ў арміі [[Ізраіль|Ізраіля]], выдаючы сябе за [[яўрэі|яўрэя]]. * '''[[Пары-Ла-Дэфанс Арэна|Найбуйнейшая канцэртная зала]]''' [[Еўропа|Еўропы]] знаходзіцца ў французскім [[Нантэр]]ы. == 28 красавіка 2024 года == * '''[[Талочныя песні]]''' суправаджалі працу беларускага [[земляроб]]а і на сяўбе, і на [[Жніво|жніве]]. * '''[[Сібусава Эіці|Бацька японскага капіталізму]]''' прымаў удзел у стварэнні звыш ста кампаній і каля трыццаці каледжаў і ўніверсітэтаў. * Першы нацыянальны манумент у [[ЗША]], прысвечаны не прэзідэнту, быў адкрыты ў гонар '''[[Джордж Вашынгтан Карвер|вучонага-батаніка]]'''. * '''[[Чжэн Цзасінь|Заснавальніку]]''' сучаснай кітайскай [[Арніталогія|арніталогіі]] паступіць ва ўніверсітэт дапамог [[Тамат звычайны|памідор]]. * '''[[Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой|Замежныя камандзіроўкі]]''' [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецоў]] спрыялі іх кар’ернаму росту ва [[Узброеныя сілы СССР|Узброеных сілах СССР]]. * Папулярнасці [[Локшына хуткага прыгатавання|локшыны хуткага прыгатавання]] ў [[Японія|Японіі]] спрыялі '''[[Інцыдэнт Асама-Санса|захоп закладніцы]]''' і яго асвятленне ў [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]]. == 20 красавіка 2024 года == * '''[[Засуха 2100-х гадоў да н.э.]]''' была адной з найбольш цяжкіх, па выкліканых ёю сацыяльных узрушэннях, кліматычных падзей [[галацэн]]у. * '''[[Тамборская мова]]''' з інданезійскага вострава [[Сумбава]] цалкам загінула падчас вывяржэння [[Тамбора|вулкана]]. * [[Ацтэкі]] лячылі жываты і сэрцы '''[[Chiranthodendron|рукамі д’ябла]]'''. * Першы ў гісторыі начны паветраны таран здзейснены на самалёце '''[[І-15]]'''. * Апошні прысуд па справе аб '''[[Хатынская трагедыя|знішчэнні Хатыні]]''' вынесены ў 2024 годзе. * У амерыканскім '''[[Карбандэйл (Ілінойс)|Карбандэйле]]''' можна было назіраць два поўных [[сонечнае зацьменне|сонечных зацьменні]] з інтэрвалам у сем гадоў. * '''[[Уінсарскі ўніверсітэт]]''' з’яўляецца самым паўднёвым у [[Канада|Канадзе]]. == 3 красавіка 2024 года == * Адзіны ў свеце падводны '''[[Psathyrella aquatica|пласціністы грыб]]''' расце ў верхнім басейне ракі [[Роўг (рака)|Роўг]] у [[ЗША]]. * Паводле генетычных даследаванняў сучасная [[Свойскі бык|буйная рагатая жывёла]] паходзіць ад васьмідзесяці '''[[Тур (жывёла)|тураў]]''', {{нп5|Прыручэнне|прыручаных||Tame animal}} у [[Анатолія|Анатоліі]] і [[Сірыя|Сірыі]]. * У многіх раёнах [[Аўстралія|Аўстраліі]] сустракаюцца '''[[Брамбі|здзічэлыя коні]]'''. * Пасля далучэння зямель Беларусі да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пачаліся масавыя '''[[падараванні сялян]]''' чыноўнікам. * '''[[Ліда (аэрадром)|Лідскі аэрадром]]''' з’яўляецца адным з найстарэйшых у свеце. * Беларускія спецслужбы дапамаглі літоўскім уладам затрымаць кіраўніка '''[[Камуністычная партыя Літвы|Камуністычнай партыі Літвы]]'''. * Ужыванне '''[[Трусінае малако|трусінага малака]]''' можа дапамагчы людзям пасля [[Трансплантацыя|трансплантацыі]]. == 14 сакавіка 2024 года == * Паблізу [[Лафатэнскія астравы|Лафатэнскіх астравоў]] у [[Нарвежскае мора|Нарвежскім моры]] фарміруецца сістэма '''[[Маскстрэумен|магутных віроў]]'''. * Спосаб, якім японскія [[рыбак]]і запісвалі ўлоў, стаў самастойным '''[[Гётаку|відам мастацтва]]'''. * '''[[Абарона Смаргоні]]''' ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] працягвалася васямсот дзесяць дзён. * '''[[Ян Фрыцавіч Фабрыцыус|Першы кавалер]]''' чатырох [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнаў Чырвонага Сцяга]] два з іх атрымаў у час [[савецка-польская вайна|савецка-польскай вайны]] на тэрыторыі Беларусі. * '''[[Ада Блэкджэк|Маладая жанчына]]''' была пакінута на [[Востраў Урангеля|востраве Урангеля]] і здолела выжываць там амаль два гады разам з [[Кот свойскі|коткай]]. * Двухтысячагадовую гісторыю [[Чанша|Чаншы]] знішчыў '''[[Пажар у Чаншы (1938)|пажар]]''', учынены людзьмі, якія хацелі зберагчы горад ад захопу. * На '''[[Спецыяльная Алімпіяда|Спецыяльнай Алімпіядзе]]''' няма мэты выявіць наймацнейшага і зафіксаваць спартыўныя рэкорды. == 29 лютага 2024 года == * '''[[Эктапічная рэкамбінацыя]]''' часта прыводзіць да храмасомнай перабудовы. * На паўднёвым захадзе [[Мадагаскар]]а ўтварыўся ўнікальны '''[[Мадагаскарскія калючыя зараснікі|калючы лес]]'''. * '''[[Мангольскае заваяванне Харэзма|Заваяванне Харэзма]]''' [[Мангольская імперыя|манголамі]] пачалося з '''[[Атрарская катастрофа|аблогі]]''' гарнізонаў і ўмацаванняў на рацэ [[Сырдар’я|Сырдар’і]]. * Літара '''[[Ŭ]]''' была першы раз выкарыстана ў беларускамоўных дыялогах герояў кнігі [[Габрыэль Асоўскі|Габрыэля Асоўскага]]. * '''[[Земская рэформа]]''' ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] прадугледжвала стварэнне органаў [[Мясцовае самакіраванне|мясцовага самакіравання]] ў сельскай мясцовасці. * Дачка '''[[Цілсан Харысан|канадскага лекара]]''' засведчыла, што ён быў прататыпам [[Індыяна Джонс|Індыяны Джонса]]. * У '''[[Эл Ортэр|чатырохразовага алімпійскага чэмпіёна]]''' па [[Кіданне дыска|кіданні дыска]] на працягу ўсёй кар’еры не было трэнера. == 20 лютага 2024 года == * Некалькі '''[[Падзеі Міяке|скачкоў]]''' канцэнтрацыі ізатопу [[Вуглярод-14|вугляроду-14]] у [[атмасфера Зямлі|атмасферы]] дапамагаюць датаваць падзеі мінулага. * '''[[Hippomane mancinella|Самае атрутнае]]''' дрэва ў свеце мае [[Плод|плады]] вельмі падобныя на звычайныя [[яблык]]і. * З [[Гемалімфа|гемалімфы]] '''[[Мечахвосты|мечахвостаў]]''' атрымліваюць рэактыў для праверкі [[Стэрылізацыя|стэрыльнасці]] медыцынскіх прэпаратаў. * '''[[Вайна шымпанзэ Гомбе|Чатырохгадовы канфлікт]]''' у [[Танзанія|Танзаніі]] стаў першай зарэгістраванай вайной [[Малпы|малпаў]]. * За часамі кіравання імператара [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]] у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] праводзілася '''[[інвентарная рэформа]]'''. * У гісторыю [[Казахстан]]а '''[[Фаціма Зайнулінаўна Габітава|Фаціма Габітава]]''' ўвайшла як жонка і муза трох выбітных асоб. * '''[[Нью-Мексіканскі высакагорны ўніверсітэт]]''' мае галоўны кампус у [[Лас-Вегас (Нью-Мексіка)|Лас-Вегасе]]. == 9 лютага 2024 года == * '''[[Cosmos atrosanguineus|Кветкавая расліна]]''' сямейства [[Астравыя|астравых]] знікла ў прыродзе, бо пахла [[шакалад]]ам. * Некаторыя '''[[Regimbartia|жукі]]''' здольныя жыўцом праходзіць праз [[Страўнікава-кішачны тракт|стрававальную сістэму]] [[Звычайныя жабы|жаб]]. * Адно з найбольш значных '''[[галацэнавае выміранне|масавых выміранняў]]''' з’яўляецца амаль выключна вынікам чалавечай дзейнасці. * [[Лабары|Зборшчыкі]] ахвяраванняў для цэркваў з [[Іванава]] мелі сваю '''[[Лабарская гаворка|сакрэтную гаворку]]'''. * '''[[Олівер Голдэн|Сын]]''' былога [[Афраамерыканцы|афраамерыканскага]] раба стаяў ля вытокаў развіцця навуковага [[бавоўніцтва]] ва [[Узбекістан]]е. * Вынікам мядовага месяца '''[[Джэні Дарлінгтан|амерыканскай даследчыцы]]''' сталі першая жаночая зімоўка і цяжарнасць у [[Антарктыда|Антарктыдзе]]. * Самая высакагорная '''[[Каракарумская шаша|міжнародная шаша]]''' ў свеце злучае [[Пакістан]] і [[Кітай]]. == 27 студзеня 2024 года == * Найбольш распаўсюджаным тыпам [[галактыка|зорных сістэм]] з’яўляюцца '''[[дыскавая галактыка|дыскавыя галактыкі]]'''. * Самкі '''[[Eresidae|некаторых павукоў]]''' кормяць дзіцянят уласнымі вантробамі. * '''[[Капраліт з Лойд-банка|Самы вялікі]]''' з захаваных [[капраліты|калцеш]] знойдзены на паселішча [[Вікінгі|вікінгаў]] у [[Англія|Англіі]]. * Арнамент німба на іконе '''«[[Маці Божая Адзігітрыя (Слуцкі раён)|Маці Божая Адзігітрыя]]»''' са [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] ўласцівы італа-крыцкай школе жывапісу. * '''[[Гродзенскі гадзіннік]]''' на вежы [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|касцёла Святога Францыска Ксаверыя]] лічыцца самым старым у [[Еўропа|Еўропе]] з тых, чый механізм працуе па сёння. * '''[[Сельскі стараста]]''' быў галоўнай апорай улады на вёсцы ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пасля 1861 года. * Для аднаўлення месца свайго дзяцінства '''[[Себасцьян Салгаду|фатограф]]''' з жонкай арганізавалі высадку двух з паловай мільёнаў дрэў. == 10 студзеня 2024 года == * Знакам князёў старажытнай [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]] з уладарнага роду [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]] быў '''[[Трызуб (геральдыка)|трызуб]]'''. * На пачатку XVII стагоддзя [[менск]]і магістрат абураўся, што кальвінская грамада збудавала сваю '''«[[Кальвінскі збор (Мінск)|царкву]]»''', а павіннасцей на карысць горада не нясе. * Кошт маёмасці '''[[Хэшэнь|найвялікшага карупцыянера]]''' ў [[Гісторыя Кітая|гісторыі Кітая]] быў супастаўны з даходамі дзяржавы за восем гадоў. * Першым савецкім аўтамабілем, удастоеным дзяржаўнага знака якасці, стаў '''[[БелАЗ-540А]]'''. * Упершыню паспяховую пасадку на [[Марс]] здзейсніў амерыканскі касмічны апарат '''«[[Вікінг-1]]»'''. * Рэсурсы [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] ў час '''[[Другая кангалезская вайна|Другой кангалезскай вайны]]''' эксплуатаваліся іншымі афрыканскімі краінамі. == 20 снежня 2023‎ года == * '''[[Школа Тоса]]''' развіла традыцыі японскага сярэднявечнага жывапісу [[Ямато-э]]. * Адным з камандуючых «'''[[Атака мерцвякоў|атакі мерцвякоў]]'''» у [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] быў [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|польска-беларускі мастак]]. * '''[[Ён Рабэ|Нямецкі прадпрымальнік]]''' дзякуючы членству ў [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|НСДАП]] здолеў [[Нанкінская разня|выратаваць ад гібелі]] дзвесце тысяч чалавек. * Пасаду міністра знешняга гандлю [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] займала '''[[Андрэ Касонга Ілунга|выдуманая асоба]]'''. * [[Венесуэла]] прэтэндуе на '''[[Гаянска-венесуэльскі крызіс (2023)|большую частку тэрыторыі]]''' [[Гаяны]]. * Горад '''[[Чэнду]]''' з’яўляецца сусветным цэнтрам даследавання і аховы [[вялікая панда|вялікіх панд]]. * '''[[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў]]''' мае мэтай пашырэнне прасторы [[Беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] ў свеце. == 30 лістапада 2023‎ года == * Ураган '''«[[Оціс (ураган)|Оціс]]»''', што абрынуўся на [[Мексіка|Мексіку]], лічыцца самым моцным [[трапічны цыклон|трапічным цыклонам]] у [[Заходняе паўшар’е|Заходнім паўшар’і]] з пачатку метэаназіранняў. * У год першай згадкі [[Маладзечна]] ў '''[[Бітва пры Буйр-Нууры|бітве пры Буйр-Нууры]]''' ў палон захапілі звыш 70 тысяч чалавек і ўдвая больш свойскай жывёлы * '''[[Джозеф Баерлі|Бацька]]''' аднаго з паслоў [[ЗША]] ў [[Расія|Расіі]] служыў і ў [[Армія ЗША|амерыканскай]], і ў [[РСЧА|савецкай]] арміях. * Студэнты з [[ГДР]], якія '''[[Беларуска-ўсходнегерманскія адносіны|вывучалі]]''' [[руская мова|рускую мову]] ў [[БССР]], ужывалі [[беларусізмы]]. * '''[[A23a|Самы вялікі ў свеце]]''' [[айсберг]] адкалоўся ад [[Шэльфавы ледавік Фільхнера|шэльфавага ледавіка Фільхнера]] ў [[Антарктыка|Антарктыцы]]. * Аргенцінец '''[[Ліянель Месі]]''' восем разоў атрымоўваў [[футбол]]ьны «[[Залаты мяч]]». * У [[Нідэрланды|нідэрландскім]] [[Хардэрвейк]]у дарогу могуць пераходзіць '''[[Акведук Велювемеер|судны]]'''. * '''[[Now and Then (песня The Beatles)|Апошняя песня]]''' «[[The Beatles]]» была створана пры дапамозе [[штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. == 19 лістапада 2023‎ года == * '''[[Астраўная экалогія|Відаўтварэнне на астравах]]''' адбываецца хутчэй, чым на мацерыках. * Першай краінай [[Еўропа|Еўропы]], дзе жанчыны атрымалі [[жаночае выбарчае права|выбарчае права]], стала '''[[Вялікае Княства Фінляндскае]]'''. * [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулю]] заахвоціў пісаць па-беларуску '''[[Вульф Сосенскі|збіральнік яўрэйскага фальклору]]''' з [[Даўгінава]]. * Каўказская '''[[Каўказская Краёвая Беларуская Рада|Беларуская Рада]]''' адну з галоўных сваіх задач бачыла ў эвакуацыі беларусаў на радзіму. * Падчас '''[[Кумульскае паўстанне|Кумульскага паўстання]]''' чырвонаармейцы і белаэмігранты змагаліся на адным баку. * Званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] '''[[Іван Паўлавіч Серада|армейскі кухар]]''' атрымаў за тое, што з [[сякера]]й і [[вінтоўка]]й паланіў экіпаж нямецкага танка. * '''[[Маямскі ўніверсітэт]]''' знаходзіцца ў горадзе [[Оксфард (Агая)|Оксфард]], а назвай звязаны з [[Маямі (народ)|племем індзейцаў]]. == 20 кастрычніка 2023‎ года == * '''[[Модуль сцёку]]''' вылічваецца шляхам дзялення расходу вады на плошчу [[вадазбор]]у. * Даследчыкі эвалюцыйных, біягеаграфічных і экалагічных працэсаў даказалі, што часамі '''[[заснавальнік забірае ўсё]]'''. * Прыхільнікі '''[[Індахецкая гіпотэза|індахецкай гіпотэзы]]''' мяркуюць, што [[анаталійскія мовы]] аддзяліліся ад астатніх [[індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх]] задоўга да з’яўлення [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай мовы]]. * '''[[Рускія добраахвотніцкія атрады ў Югаславіі|Рускія добраахвотнікі]]''', якія прымалі ўдзел у канфліктах падчас [[Распад Югаславіі|распаду Югаславіі]], выкарыстоўвалі манархічныя сімвалы. * Аховай амерыканскіх баз у [[Ірак]]у займаліся '''[[Прыватныя ваенныя кампаніі ў Іракскай вайне|прыватныя ваенныя кампаніі]]'''. * '''[[Міслаў Калакушыч|Дэпутат]]''' [[Еўрапарламент]]а ад [[Харватыя|Харватыі]] патрабаваў прызнаць [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] тэрарыстычнай арганізацыяй. * '''[[Раз’яднальнік]]і''' [[электрычны ланцуг|электрычных ланцугоў]] высокага напружання часта прыводзяцца ў дзеянне [[электрычны рухавік|электрычнымі рухавікамі]]. == 9 кастрычніка 2023‎ года == * Калі [[выпадковая велічыня]] мае аднолькавы шанец прыняць кожнае з канечнага набору значэнняў, узнікае '''[[раўнамернае дыскрэтнае размеркаванне|раўнамернае дыскрэтнае]]''' [[размеркаванне імавернасцей]]. * У [[Старажытныя Афіны|Старажытных Афінах]] перад народным сходам штогод ставілася пытанне аб '''[[астракізм|выгнанні з горада]]''' асобных грамадзян. * '''[[Аль-Акса|Адна з галоўных святынь]]''' [[іслам]]а ў [[Іерусалім]]е неаднаразова разбуралася землетрасеннямі і аднаўлялася. * Супраць '''[[Вайна за незалежнасць Алжыра|алжырскіх партызан]]''' французы будавалі загараджальныя лініі. * '''[[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Былыя дарфурскія паўстанцы]]''' выступілі міратворцамі ў [[Канфлікт у Судане (2023)|канфлікце]] двух суданскіх генералаў. * Для пераўтварэння [[Пераменны ток|пераменнага току]] ў [[Пастаянны ток|пастаянны]] выкарыстоўваецца '''[[дыёдны мост]]'''. * '''[[Палац (фільм)|Апошні фільм]]''' [[Раман Паланскі|лаўрэата прэстыжных кінапрэмій]] сусветная крытыка назвала безгустоўным. == 1 кастрычніка 2023‎ года == * Самае старажытнае знойдзенае '''[[Збудаванне Каламба|драўлянае збудаванне]]''' папярэднічае з’яўленню ''[[Homo sapiens]]'' на сто тысяч гадоў. * Гісторык '''[[Бартальд Георг Нібур]]''' прапанаваў тэорыю пра паходжанне [[патрыцыі|патрыцыяў]] і [[плебеі|плебеяў]] у выніку заваявання рымскімі царамі лацінскіх пасяленняў. * '''[[Сокі цаліны|Першы беларускамоўны раман]]''' пісаўся на працягу 1914—1929 гадоў. * Пасля закрыцця '''[[Навагрудская чыгунка|чыгункі]]''' станцыю ў [[Навагрудак|Навагрудку]] перапрафілявалі ў аўтамабільную. * Ад буйнога [[нафта]]- і [[прыродны газ|газаноснага]] басейна, што знаходзіцца сярод адкладаў [[пермскі перыяд|пермскага перыяду]], атрымаў назву '''[[Тэхаскі ўніверсітэт Пермскага басейна|ўніверсітэт]]''' у [[Тэхас]]е. * '''[[Біл Шумейкер|Амерыканскі жакей]]''' дваццаць дзевяць гадоў валодаў сусветным рэкордам па колькасці прафесійных перамог у скачках. * Пераважная колькасць ахвяр [[Даніэль (шторм)|цыклона «Даніэль»]] загінула ад '''[[Абвальванне плацін у Дэрне|абвальвання дзвюх плацін]]'''. == 20 верасня 2023‎ года == * '''[[Platanthera obtusata|Адзін з відаў чараўнікоў]]''' прываблівае крывасмокаў водарам, падобным на пах чалавечага цела. * Рыбы сямейства '''[[панцырнікавыя|панцырнікавых]]''' здольны выкарыстоўваць для дыхання атмасферны кісларод. * Прозвішча '''[[Радзівілы|Радзівілаў]]''' паходзіць ад старабалцкага двухасноўнага імя. * Працэдура асвячэння '''[[Мядзельская Кальварыя|Мядзельскай Кальварыі]]''' доўжылася чатыры дні. * '''[[Гамбійскі полк]]''' Каралеўскіх заходнеафрыканскіх пагранічных сіл [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] пачаў і скончыў сваю гісторыю як [[рота]]. * Звяржэнню [[Манархія|манархіі]] ў [[Эфіопія|Эфіопіі]] паспрыяў '''[[Вайна за незалежнасць Эрытрэі|эрытрэйскі сепаратызм]]'''. * '''[[Гульнявы рухавік|Гульнявыя рухавікі]]''' звычайна ўключаюць адпаведныя [[Бібліятэка (праграмаванне)|бібліятэкі]] і выкарыстоўваюцца для іншых відаў інтэрактыўных праграм. == 19 жніўня 2023‎ года == * Апынуўшыся ў безабаронным горадзе, '''[[Чжугэ Лян|кітайскі палкаводзец]]''' перамог ворага, адкрыўшы перад ім вароты. * '''[[Патсдамскі эдыкт]]''' заклікаў [[Пратэстанцтва|пратэстантаў]] пераехаць у [[Брандэнбург]]. * '''[[Ян Зумбах|Польскі лётчык]]''' узначальваў [[ваенна-паветраныя сілы]] двух самаабвешчаных дзяржаў у [[Афрыка|Афрыцы]]. * '''[[Міністэрства энергетыкі ЗША]]''' было створана як рэакцыя на [[нафтавы крызіс 1973 года]]. * '''[[Марсаход]]ы''' дэманструюць шэраг пераваг перад стацыянарнымі [[Пасадачны модуль|пасадачнымі апаратамі]]. * У назве папулярнай '''[[MySQL|сістэмы кіравання]]''' [[база даных|базамі даных]] спалучаецца імя дачкі распрацоўшчыка і назва [[SQL|мовы запытаў]]. * Фармат выявы '''[[16:9]]''' стаў найбольш распаўсюджаным варыянтам суадносін бакоў для [[Тэлебачанне|тэлевізараў]] і [[Манітор (прылада)|камп’ютэрных манітораў]]. == 9 жніўня 2023‎ года == * У лясах [[Барнеа]] вядомы '''[[Pinanga subterranea|від пальм]]''', які цвіце і плоданасіць пад зямлёй. * Рэцэпт {{нп5|Качка па-пекінску|качкі па-пекінску|en|Peking duck}} з’явіўся ў сярэднявечным дыетычным настаўленні, напісаным '''[[Ху Сыхуэй|прыдворным медыкам]]'''. * «Альгамбрскі дэкрэт» прадпісваў [[яўрэі|яўрэям]] [[Іспанія|Іспаніі]] або перайсці ў [[хрысціянства]], або '''[[Выгнанне яўрэяў з Іспаніі|пакінуць краіну]]'''. * Папярэднік '''[[Алабамскі дзяржаўны ўніверсітэт|Алабамскага ўніверсітэта]]''' стаў першай у [[ЗША]] навучальнай установай для [[афраамерыканцы|афраамерыканцаў]], фінансаванай дзяржавай. * На мяжы [[Егіпет|Егіпта]] і [[Судан]]а ляжыць '''[[Бір Тавіль|тэрыторыя]]''', на якую ніводная з гэтых дзяржаў не прэтэндуе. * Першы [[патэнт]] на '''[[Судна на падводных крылах|судна з падводнымі крыламі]]''' быў выдадзены ў [[Францыя|Францыі]]. * '''[[Клептакацяня Дасці|«Клептакацяня» Дасці]]''' прынесла дадому больш за 600 рэчаў пасля сваіх начных вылазак. == 30 ліпеня 2023‎ года == * Адным з першых стаў прымяняць каардынатную сетку на картах «'''[[Пей Сю|бацька]]'''» кітайскай традыцыйнай [[Картаграфія|картаграфіі]]. * Здольнасць '''[[Physarum polycephalum|прасцейшага арганізма]]''' выбіраць самы кароткі шлях прапануюць выкарыстоўваць для пошуку яшчэ не адкрытых [[Рымскія дарогі|рымскіх дарог]]. * '''[[Цяа Вэйюэ|Вынаходнік]]''' першага ў свеце [[шлюз]]а сучаснага тыпу працаваў на [[Вялікі канал Кітая|Вялікім канале Кітая]]. * '''[[Адольф Уунона|Цёзка]]''' [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] выступаў супраць [[апартэід]]у і перамог на мясцовых выбарах у [[Намібія|Намібіі]]. * '''[[Партызанскае садоўніцтва]]''' звычайна прадугледжвае неардынарны падыход да [[азеляненне|азелянення]]. * Кінатрылогія '''«[[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Уладар пярсцёнкаў]]»''' уваходзіць у лік самых касавых фільмаў усіх часоў. == 19 ліпеня 2023‎ года == * У бразільскіх штатах [[Амазонас]] і [[Рандонія]] сустракаюцца '''[[Coccoloba gigantifolia|дрэвы]]''' з паўтараметровым [[лісце]]м. * Некаторыя '''[[Elysia marginata|бруханогія малюскі]]''' здольныя аддзяліць [[галава|галаву]] і вырасціць новае цела. * Адна з самых кравапралітных '''[[Бітва пры Чанпіне|бітваў]]''' у гісторыі адбылася ў Старажытным Кітаі дваццаць тры стагоддзі таму. * Канкурэнцыя '''[[Людвік Міхал Пац|Людвіка Паца]]''' з [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адамам Чартарыйскім]] за руку і сэрца дзяўчыны мела палітычны падтэкст. * Апошняя завершаная карціна '''[[Густаў Клімт|Густава Клімта]]''' была прададзена на лонданскім аўкцыёне за рэкордную для Еўропы суму. * Першая легальная '''[[Executive Outcomes|прыватная ваенная кампанія]]''' стваралася для абыходу міжнароднага эмбарга супраць [[апартэід]]у. * В’етнамскія жанчыны на святочных мерапрыемствах носяць '''[[аазай]]'''. == 11 ліпеня 2023‎ года == * Адным з галоўных фактараў фарміравання [[Зямная кара|зямной кары]] з’яўляецца '''[[магматызм]]'''. * '''[[Жоўцевыя кіслоты]]''' належаць да класа [[стэроіды|стэроідаў]]. * Высаджванне шматлікіх [[Вярба|вербаў]] дапамагло стварыць адно з найбуйнейшых '''[[Вярбовы палісад|фартыфікацыйных збудаванняў]]''' у гісторыі. * На '''[[Закарпацкая нізіна|Закарпацкай нізіне]]''' для барацьбы з [[паводка]]мі ўздож рэк узведзены дамбы. * Пасля смерці [[Чынгісхан]]а была складзена '''«[[Тайная гісторыя манголаў]]»'''. * Праз высокую патрабавальнасць да сваіх твораў '''[[Мілан Ракіч|пачынальнік]]''' сербскай літаратуры ХХ стагоддзя надрукаваў толькі дзве кнігі. * «'''[[Паляўнічыя на ІДІЛ]]'''» большую частку страт панеслі ад амерыканскай авіяцыі. == 4 ліпеня 2023‎ года == * '''[[Метад выпадковага лесу]]''' заключаецца ў выкарыстанні ансамбля дрэў рашэнняў. * У [[Новае царства (Егіпет)|Старажытным Егіпце]] за вайсковую доблесць узнагароджвалі '''[[Залатыя мухі (узнагарода)|залатымі мухамі]]'''. * Адначасовае '''[[Цзінканскі інцыдэнт|выкраданне двух імператараў]]''' паўплывала на прозвішчы, эканоміку і сексуальныя нормы Старажытнага Кітая. * '''[[Пудзелі|Сабакі-пудзелі]]''' атрымалі сваю назву таму, што выкарыстоўваліся ў паляванні на [[вадаплаўныя птушкі|вадаплаўных птушак]]. * Слова «'''[[манкурт]]'''» упершыню з’явілася ў рамане кіргізскага пісьменніка [[Чынгіз Тарэкулавіч Айтматаў|Чынгіза Айтматава]], перакладзенага ў [[1987]] годзе на беларускую мову. * Вытворчасць [[піва]] і [[гарэлка|гарэлкі]] ў [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральна-Афрыканскай Рэспубліцы]] трапіла пад кантроль '''[[Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР|расійскіх наймітаў]]'''. * Сербскі [[тэніс]]іст '''[[Новак Джокавіч]]''' здабыў рэкордныя дваццаць тры тытулы [[Вялікі шлем|Вялікага шлема]]. == 25 чэрвеня 2023 года == * За чатырохтысячагадовую [[гісторыя Кітая|гісторыю Кітая]] толькі '''[[У Цзэцянь|адзіная жанчына]]''' валодала вярхоўным тытулам імператара. * '''[[Пяць паверхаў|Мастацкая стужка]]''', у якой адбыўся акцёрскі дэбют [[Юрый Віктаравіч Тарыч|заснавальніка]] беларускай кінематаграфіі, была закапана ў зямлю і згінула. * Першая кітайская '''[[Лінь Хуэінь|жанчына-архітэктар]]''' была музай [[Сюй Чжымо|паэта]], іграла ў спектаклі для [[Рабіндранат Тагор|нобелеўскага лаўрэата]], пісала літаратурныя творы і выявіла найстарэйшы драўляны будынак. * '''[[Паштовая адміністрацыя ААН]]''' выпускае [[Паштовая марка|маркі]] з пазнакай [[намінал]]у ў [[Долар ЗША|доларах]] для офіса ў [[Нью-Ёрк]]у, [[Швейцарскі франк|швейцарскіх франках]] для офіса ў [[Жэнева|Жэневе]] і [[еўра]] — у [[Вена|Вене]]. * Класіфікацыя [[воблакі|воблакаў]] '''[[Asperitas|была дапоўнена]]''' дзякуючы ўдзелу [[Грамадзянская навука|грамадзянскай навукі]] і добраахвотных непрафесійных памочнікаў. * Іспанскі [[тэніс]]іст '''[[Карлас Алькарас]]''' стаў самым маладым лідарам сусветнага рэйтынга ў гісторыі. == 14 чэрвеня 2023 года == * Самы вялікі '''[[Ду (востраў)|востраў]]''' [[Беларусь|Беларусі]] знаходзіцца на [[Асвейскае|Асвейскім возеры]]. * У назве горада '''[[Барысаў#Назва|Барысава]]''' можна адшукаць [[балцкія мовы|балцкія]] карані. * Слова «'''[[грубіян]]'''» паходзіць ад імя персанажа нямецкага фальклору. * '''[[Бішэр Амін Халіль аль-Раві|Інфарматар]]''' брытанскай [[Сакрэтная разведвальная служба|сакрэтнай разведкі]] трапіў у зняволенні ў [[Сакрэтныя турмы ЦРУ|сакрэтныя турмы]] амерыканскага [[ЦРУ]]. * [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] мае адразу '''[[Спіс краін з некалькімі сталіцамі|тры афіцыйныя сталіцы]]'''. * Рэкорд па перамогах на этапах Кубка свету па [[гарналыжны спорт|гарналыжным спорце]] належыць амерыканцы '''[[Мікаэла Шыфрын|Мікаэле Шыфрын]]'''. * У '''[[палатно|палатнянай тканіне]]''' ніткі [[Аснова (ткацтва)|асновы]] і [[Уток|ўтка]] чаргуюцца ў шахматным парадку. == 26 мая 2023 года == * Непасрэдных сведчанняў існавання '''[[праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскай мовы]]''' няма, але навуковая супольнасць пераканана ў гэтым. * [[Зменная велічыня|Зменныя велічыні]] ў матэматычным мадэляванні і [[Эксперымент|эксперыментальных навуках]] могуць быць '''[[Залежныя і незалежныя зменныя|залежныя ці незалежныя]]'''. * '''[[Фізаліс сунічны|Сунічны фізаліс]]''' шырока ўжываюць у кулінарыі. * Некаторыя '''[[Gorgone macarea|матылі]]''' сілкуюцца [[слёзы|слязамі]] птушак. * Стыль '''[[Цянь-цуй|старадаўняга кітайскага мастацтва]]''' з пёрамі [[зімародкавыя|зімародка]] спрыяў багаццю [[Кхмерская імперыя|Кхмерскай дзяржавы]], але давёў да гібелі шэраг [[від, біялогія|відаў]]. * Тэрмін «'''[[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове|Беларусія]]'''» ўпершыню ўжыў паплечнік [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]. * [[Фінляндыя]] стала трыццаць першым членам '''[[НАТА]]'''. == 19 красавіка 2023 года == * '''[[Ураўненне Бернулі]]''' звязвае [[скорасць]] і [[ціск]] у патоку вадкасці пры ўстойлівым цячэнні. * Рагавыя паясы і шчыты '''[[браняносцы|браняносцаў]]''' змацаваныя [[злучальная тканка|злучальнай тканкай]], што забяспечвае рухомасць іх панцыра. * '''[[Васіль Васілевіч Шахновіч|Нашчадак]]''' слуцкіх [[выбранцы|выбранцаў]] заклаў асновы армій [[Ангола|Анголы]] і [[Самалі]]. * На працягу тыдня на [[Каморскія Астравы|Каморскіх астравах]] '''[[Аперацыя «Азалі»|кіравалі]]''' замежныя найміты. * У [[Беларусь|Беларусі]] каляровую шкалу ўзроўня небяспекі ў [[Прагноз надвор’я|прагнозы надвор’я]] ўключылі пасля '''[[Хаўер (цыклон)|цыклона «Хаўер»]]'''. == 18 сакавіка 2023 года == * Паколькі [[Кветка|кветкі]] розных [[Травяністыя расліны|травяністых раслін]] распускаюцца і закрываюцца ў пэўны час [[суткі|сутак]], можна стварыць '''[[кветкавы гадзіннік]]'''. * Карміць птушанят па{{націск}}ры '''[[сініца-апалоўнік|сініц-апалоўнікаў]]''' дапамагаюць асобіны, якія не размнажаліся. * Вядомая з XVIII стагоддзя папулярная '''[[Каток — скок на платок|польская дзіцячая песня]]''' часта прыпісваецца беларускаму паэту [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіславу Сыракомлю]]. * Нарвежскі палярны даследчык і дзяржаўны дзеяч [[Фрыцьёф Нансен]] ажыццявіў ідэю выдачы '''[[пашпарт Нансена|замежных пашпартоў]]''' уцекачам. * Цэнтральнае тэлеграфнае агенцтва [[КНДР]] адзначыла паспяховае супрацоўніцтва з [[ЗША]] ў '''[[Інцыдэнт з суднам «Дай Хун Дан»|вызваленні судна]]''', захопленага піратамі. == 18 лютага 2023 года == * Неад’емнай уласцівасцю [[вадкасць|вадкасці]] ў стане спакою з’яўляецца '''[[паверхневае нацяжэнне]]'''. * Знойдзеная ў [[Брэтань|Брэтані]] каменная '''[[пліта Сен-Белек]]''' адлюстроўвае, як лічаць, прастору ўладарства [[бронзавы век|бронзавага веку]] і прызнаецца самай ранняй картай у Еўропе. * Галоўным храмам [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]] з’яўляецца '''[[Успенскі сабор (Кіева-Пячэрская лаўра)|Успенскі сабор]]''', месца пахавання [[Вялікія князі кіеўскія|вялікіх князёў кіеўскіх]]. * Манах-[[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|базыльянін]] з [[Баруны (Ашмянскі раён)|Барунаў]] захаваў у рукапісе '''[[Барунскія вершы|беларускія камічныя маналогі]]''' XVIII стагоддзя. * [[Эфіопа-эрытрэйскі канфлікт|Пагранічная вайна]] 1998—2000 гадоў паміж [[Эфіопія]]й і [[Эрытрэя]]й завяршылася '''[[Алжырскае пагадненне (2000)|Алжырскім мірным пагадненнем]]'''. == 18 студзеня 2023 года == * Насенне '''[[Ceratocaryum argenteum|паўднёваафрыканскай расліны]]''' [[мімікрыя|падобнае]] на [[Кал|экскрыменты]] [[Антылопы|антылоп]], чым падманвае жукоў-гнаевікоў. * '''[[Найміты ў Анголе|Наймітаў]]''' на [[грамадзянская вайна ў Анголе|вайну]] ў [[Ангола|Анголе]] набіралі праз аб’явы ў [[часопіс]]е. * Верш [[Янка Купала|Янкі Купалы]] '''«[[А хто там ідзе?]]»''' перакладзены на сто адну мову свету. * '''[[Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў]]''' аб’ядноўвае больш за мільён членаў. * Для ацэнкі адпаведнасці паверхняў вертыкальнай ці гарызантальнай плоскасці выкарыстоўваецца '''[[грунтвага]]'''. == 18 снежня 2022 года == * Галоўная функцыя [[лялька|лялькі]] '''[[Берагіня|Берагіні]]''' быць заступніцай і абаронцай ад злых духаў і суроку, прыносіць дастатак. * '''[[Мсціслаўскі гісторыка-археалагічны музей]]''' — адзіны ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], значная частка экспанатаў якога атрымана падчас раскопак. * Брытанскія адмыслоўцы назвалі найвялікшым '''[[Фантан (Дзюшан)|творам]]''' дваццатага стагоддзя [[пісуар]], створаны [[Марсель Дзюшан|франка-амерыканскім мастаком]]. * Колькасць праглядаў песні '''«''[[Despacito]]''»''' большая, чым [[насельніцтва Зямлі]]. * '''[[Хакатон]]''' ладзіцца, каб сумесна і згуртавана вырашыць складаную задачу за кароткі час. == 12 лістапада 2022 года == * Сплаў [[рэдказямельныя элементы|рэдказямельных элементаў]] называюць '''[[мішметал]]ам'''. * Насавыя адтуліны ў '''[[кітападобныя|кітападобных]]''' размешчаны на цемені. * Першая ў еўрапейскай навуцы пра мову сістэматычная [[граматыка]] з’явілася дзякуючы '''[[Дыянісій Фракійскі|Дыянісію Фракійскаму]]'''. * Пісьменніца Людвіка Сівіцкая ў '''[[Зоська Верас|псеўданіме]]''' зашыфравала дзень уласнага нараджэння. * Першая беларуская сетка [[фаст-фуд]]у ў [[Мінск]]у насіла назву '''«[[Хутка-смачна]]»'''. == 4 кастрычніка 2022 года == * Невялікі [[астэроід]] '''[[(243) Іда|Іда]]''' мае ўласны [[спадарожнік астэроіда|спадарожнік]]. * [[Дзяржынская (гара)|Найвышэйшы пункт]] [[Беларусь|Беларусі]] знаходзіцца на '''[[Івянецкае ўзвышша|Івянецкім узвышшы]]'''. * Паводле легенды, велічны храм, які меў з’явіцца ў горадзе [[Дубна (Украіна)]], быў з-за памылкі '''[[Свята-Мікалаеўская царква (Дубна)|ўзведзены]]''' ў аднайменнай [[Дубна (Мастоўскі раён)|беларускай вёсцы]]. * У '''[[Бой пры Сесеньі і Эсківіясе|адным баі]]''' ўпершыню прыменены танк [[Т-26]], адбыўся [[танкавы таран]] і здзейсніў подзвіг першы [[Герой Савецкага Саюза]] з Беларусі. * '''[[Помнік Уладзіміру Караткевічу (Кіеў)|Помнік]]''' [[Уладзімір Караткевіч|аўтару]] «[[Зямля пад белымі крыламі|Зямлі пад белымі крыламі]]» ў [[Кіеў|Кіеве]] быў выраблены коштам Беларусі, а ўсталяваны дзякуючы ўкраінскім мецэнатам. == 4 верасня 2022 года == * Даліна [[Прыпяць|Прыпяці]] ў межах '''[[Лунінецкая нізіна|Лунінецкай нізіны]]''' ў шырыню перасягае семдзесят кіламетраў. * На '''[[Царскія вароты з Ялова|беларускім абразе XVI стагоддзя]]''' рэзалі хлеб і сала — менавіта гэта і дапамагло яго выявіць. * Грамадзяне [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|даваеннай Польшчы]] з ліку '''[[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|ўдзельнікаў]]''' [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|вайны ў Іспаніі]] былі пазбаўлены польскага [[грамадзянства]], але атрымалі ганаровае іспанскае. * '''[[Сяргей Аляксандравіч Астроўскі|Ураджэнец]]''' [[Баранавічы|Баранавічаў]] узначальваў [[6-я асобная механізаваная брыгада (Украіна)|украінскую механізаваную брыгаду]] ў [[Ірак]]у. * [[Беларусь]] стала першай краінай, якая '''[[Дэкрэт аб развіцці лічбавай эканомікі|юрыдычна ўзаконіла]]''' [[смарт-кантракт]]ы. == 5 жніўня 2022 года == * Падчас [[Апошні ледавіковы максімум|апошняга ледавіковага максімуму]] найбольшым па плошчы [[біём]]ам Зямлі быў '''[[тундрастэп]]'''. * Першая амерыканская друкаваная кніга [[верш]]аў апублікавана '''[[Эн Брэдстрыт|жанчынай]]'''. * '''[[Міхал Стафан Аскерка|Шляхціц з Беларусі]]''' напісаў эканамічны трактат пра асваенне пусткавых земляў у [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбургскай марцы]]. * Музыку да пастаноўкі «[[Паўлінка|Паўлінкі]]», якую ў 1913 годзе зладзіў [[Беларускі навукова-літаратурны гурток]] студэнтаў у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], стварыў '''[[Стасіс Шымкус|літоўскі кампазітар]]'''. * [[Ісландыя]], не маючы ўласных [[Узброеныя сілы Ісландыі|узброеных сіл]], '''[[Атрад рэагавання на крызісныя сітуацыі|прыняла ўдзел]]''' у некалькіх місіях [[Міратворчыя сілы ААН|міратворчых сіл ААН]] і [[НАТА]]. * '''[[Паўночна-Усходні Грэнландскі нацыянальны парк|Самы вялікі]]''' [[нацыянальны парк]] свету размяшчаецца на [[Грэнландыя|Грэнландыі]]. == 5 ліпеня 2022 года == * Найвышэйшыя нерухомыя [[Дзюна|дзюны]] на Зямлі знаходзяцца ў пустыні '''[[Бадын-Джаран]]''' у [[Кітай|Кітаі]]. * Згодна легендзе, [[Ангкор|сталіца]] '''[[Кхмерская імперыя|Кхмерскай імперыі]]''' была заснавана непадалёк [[Танлесап|возера]] на месцы, дзе спыніўся [[слон]] манарха. * Княгіня '''[[Алогія]]''', жонка [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра Святаславіча]], мела асобны двор у [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарадзе]] і [[Дружына|дружыну]], роўную княжацкай. * З развіццём [[артылерыя|артылерыі]] на змену сярэднявечнай фартыфікацыі прыйшла '''[[бастыённая сістэма ўмацаванняў]]'''. * Беларускіх літаратараў на чужыне па [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] задзіночыла аб’яднанне '''«[[Шыпшына (літаратурнае аб’яднанне)|Шыпшына]]»'''. == 5 чэрвеня 2022 года == * Адзіным узорам дагістарычнага наскальнага мастацтва на тэрыторыі [[Грузія|Грузіі]] з’яўляюцца '''[[Трыялецкія петрогліфы]]'''. * На [[Тыбет|Тыбеце]] распаўсюджана асаблівая '''[[Тыбецкі будызм|форма практыкі]]''' [[Будызм|будысцкай рэлігіі]]. * '''[[Уверцюра]]''' ўзнікла ў [[Італія|Італіі]] XVII стагоддзя як уступ да [[опера|оперы]]. * У [[Стамбул]]е знаходзіцца '''[[Музей Адама Міцкевіча (Стамбул)|Музей Адама Міцкевіча]]''' з [[кенатаф|сімвалічнай магілай]] паэта. * Падчас [[эфіопа-эрытрэйскі канфлікт|эфіопа-эрытрэйскага канфлікту]] супрацьстаялі '''[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі|расійскія]]''' і '''[[Група ўкраінскіх ваенных спецыялістаў у Эрытрэі|ўкраінскія]]''' вайскоўцы. * '''[[Клён ясенялісты]]''', завезены з [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], сфарміраваў у [[Еўразія|Еўразіі]] другасны арэал і праяўляе інвазійныя ўласцівасці. == 3 мая 2022 года == * У выніку спалучэння старажытных культаў [[Тыбецкая мова|тыбецкіх]] народаў з [[будызм]]ам узнікла '''[[Бон (рэлігія)|сінкрэтычная рэлігія]]'''. * '''[[Новая Швецыя]]''' з’явілася на берагах ракі [[Дэлавэр (рака)|Дэлавэр]] на тэрыторыі сучасных амерыканскіх штатаў [[Дэлавэр]], [[Нью-Джэрсі]] і [[Пенсільванія]]. * [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Каралеўства Італія]] было абвешчана на чале з апошнім '''[[Сардзінскае каралеўства|сардзінскім]]''' каралём. * Адзіная '''[[Пратэст на Розенштрасэ|масавая дэманстрацыя немцаў]]''' у [[Трэці рэйх|Трэцім рэйху]] супраць дэпартацыі [[яўрэі|яўрэяў]] дамаглася выканання сваіх патрабаванняў. * Чалавечыя [[Кал|фекаліі]] ў бляшанцы былі прададзены на аўкцыёне за 220 тыс. еўра як '''[[Гаўно мастака|твор мастацтва]]'''. == 2 красавіка 2022 года == * [[Лічынка|Лічынкі]]-лептацэфалы '''[[вугрападобныя|вугрападобных]]''' марфалагічна вельмі адрозніваецца ад дарослых рыб. * '''[[Acta diurna|Пліты]]''' з напісанымі на іх паведамленнямі, якія штодзённа выстаўляліся на [[Рымскі форум|Рымскім форуме]], былі папярэднікамі [[Газета|газет]]. * Разам са Святым Мікалаем у дні [[Нараджэнне Хрыстова|Раства]] да благіх дзяцей прыходзіць '''[[Крампус|адмоўны персанаж]]''', каб пакараць іх за паводзіны. * Горад '''[[Отэпя]]''' носіць неафіцыйны тытул «зімовай сталіцы» [[Эстонія|Эстоніі]]. * '''[[Парашутны спорт]]''' уключае між іншым скачкі на дакладнасць прызямлення. == 20 студзеня 2022 года == * '''[[Сент-Чарльз (мыс)|Самы ўсходні пункт]]''' мацерыка [[Паўночная Амерыка]] знаходзіцца на паўвостраве [[Лабрадор (паўвостраў)|Лабрадор]]. * Некаторыя віды '''[[браканіды|наезнікаў-браканідаў]]''' выкарыстоўваюцца ў біялагічнай барацьбе са шкоднымі насякомымі. * Разбойнік Бармалей з казак [[Карней Іванавіч Чукоўскі|Карнея Чукоўскага]] атрымаў імя сугучнае назве '''[[Бармалеева вуліца|вуліцы]]''' ў [[Санкт-Пецярбург]]у. * Дыснееўскі [[Папялушка (мультфільм, 1950)|мультфільм]] 1950 года пра Папялушку стаў асновай рамантычнага фэнтэзійнага '''[[Папялушка (фільм, 2015)|рэмэйка]]''', агучанага і па-беларуску. * У вызваленні '''[[Вячаслаў Міхайлавіч Качура|беларуса]]''' з лівійскага палону ўдзельнічаў [[Рамзан Ахматавіч Кадыраў|кіраўнік]] [[Чачня|Чачэнскай Рэспублікі]]. == 27 лістапада 2021 года == * '''[[Choanoflagellate|Тып]]''' аднаклетачных жгуціканосцаў разглядаецца як сястрынскі [[таксон]] да шматклетачных [[жывёлы|жывёл]]. * У [[самец|самцоў]] мушак '''[[дразафілы|дразафілаў]]''' шлюбныя паводзіны ўключаюць тан­цы і «пес­ні». * '''[[Радзівілаўская карта]]''' зямель [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] выдзяляецца незвычайнай для свайго часу дакладнасцю і багаццем дэталей. * Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] амерыканскі '''[[Віктар Гаральд Крулак|марскі пехацінец]]''' паабяцаў бутэльку [[віскі]] [[Джон Фіцджэральд Кенэдзі|Джону Кенэдзі]], а выканаў сваё абяцанне, калі той ужо быў [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнтам]]. * Чэмпіёнам '''[[УЕХЛ у сезоне 1995/1996|першага сезона]]''' [[Усходне-еўрапейская хакейная ліга|Усходне-Еўрапейскай хакейнай лігі]] стаў клуб «[[ХК Нёман Гродна|Нёман]]» з [[Гродна]]. == 19 кастрычніка 2021 года == * Сярод [[карпавыя|карпавых]] рыб ёсць '''[[жэрах|адзіны]]''' тыповы [[драпежнік]]. * '''[[Глыбоцкія скамарохі-мядзведнікі|Глыбоцкія скамарохі]]''' прывучалі танцаваць [[буры мядзведзь|мядзведзяў]], перад тым абуваючы іх. * Беларуская памешчыца прайграла ў карты шмат грошай рускаму афіцэру і аддала замуж за яго сваю '''[[Аляксандра Свечына|дачку]]''', а завяршылася гісторыя пабудовай [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вярэйкі)|касцёла]] ў вёсцы [[Вярэйкі]]. * Пераход у [[праваслаўе]] і заручыны з губернатарскай дачкой не выратавалі '''[[Аляксандр Біспінг|беларускага памешчыка]]''' ад рэпрэсій. * Суд заняў бок '''[[Ян Каміль Біспінг|барона]]''', які забіў князя і беларускіх сялян. == 19 верасня 2021 года == * '''[[Фаралонавы астравы]]''', што ляжаць на захад ад [[Сан-Францыска]], з’яўляюцца месцам навуковых даследаванняў. * У гонар багіні [[Гера|Геры]] кожныя чатыры гады ладзіліся '''[[Герайскія гульні|спартыўныя спаборніцтвы]]''' ў бегу сярод дзяўчат. * Вядомы ліст [[Запарожская Сеч|запарожцаў]] турэцкаму султану па легендзе быў напісаны кашавым атаманам '''[[Іван Сірко|Іванам Сірко]]'''. * Каб не атрымаць статусу аса, '''[[Роберт Олдс|амерыканскі лётчык]]''' спецыяльна не збіваў варожыя самалёты. * У '''[[беларуска-літвінскія шахматы|беларуска-літвінскіх шахматах]]''' выкарыстоўваецца дошка памерам дзевяць на дзевяць клетак, а дадатковай фігурай стаў княжыч. == 13 жніўня 2021 года == * У '''[[Спіс ключоў Кансі|сістэме сімвалаў]]''' [[кітайскае пісьмо|кітайскага пісьма]] знакі расстаўлены ў парадку павелічэння колькасці [[рыса ў іерагліфіцы|рыс]]. * Вылучэнне '''[[перыяд фарміравання|перыяду фарміравання]]''' ў амерыканскай археалогіі з’яўляецца альтэрнатывай традыцыйнай перыядызацыі [[археалагічная культура|археалагічных культур]]. * Астравы '''[[Трындады-э-Марцін-Вас]]''' са складу бразільскага штата [[Эспірыту-Санту]] знаходзяцца ў акіяне больш як за 1100 км ад яго [[Віторыя (Бразілія)|сталіцы]]. * '''[[Гродзенскі палац Тызенгаўза|Палац Тызенгаўза]]''', які быў кампазіцыйным цэнтрам [[Гарадніца|Гарадніцы]], разбурылі ў 1915 годзе. * У былой '''[[Ваўчынае логава|сакрэтнай штаб-кватэры]]''' [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] зараз знаходзіцца музейная ўстанова. == 8 ліпеня 2021 года == * Навучэнцамі '''[[Шклоўская балетная школа|Шклоўскай балетнай школы]]''' былі прыгонныя з навакольных вёсак і мясцовыя кадэты. * '''[[Пуанты]]''' ўпершыню скарыстала італьянская балерына [[Марыя Тальёні]]. * '''[[Славамір Равіч|Беларускі падарожнік]]''' сустрэў у [[Гімалаі|Гімалаях]] {{нп5|снежны чалавек|снежнага чалавека|en|Yeti}}, аднак страціў жонку. * Жонка '''[[Флойд Джэймс Томпсан|амерыканскага афіцэра]]''', які трапіў у [[Амерыканскія ваеннапалонныя падчас вайны ў В’етнаме|в’етнамскі палон]], палічыла мужа нябожчыкам і знайшла сабе іншага. * '''[[Юань Лунпін|Кітайскага вучонага]]''' называюць «бацькам» гібрыднага [[рыс]]у. * Брат беларускага рэжысёра [[Валерый Яўгенавіч Мазынскі|Валерыя Мазынскага]] загінуў у '''[[Расстрэлы ў Сане (2013)|тэракце ў Емене]]'''. == 8 чэрвеня 2021 года == * '''[[Шасціпрамянёвыя каралы]]''' ў выкапнёвым стане вядомы з [[ардовікскі перыяд|ардовікскага перыяду]], а, магчыма, і раней. * Вандроўныя '''[[павукі-ваўкі]]''' не будуюць лоўчых сетак, а здабычу даганяюць скачкамі. * Месца пахавання '''[[Выкраданне расійскіх дыпламатаў у Іраку|выкрадзеных расійскіх дыпламатаў]]''' шукалі амаль шэсць гадоў. * Прадстаўнікі бакоў [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)|грамадзянскай вайны ў Лівіі]] неаднаразова '''[[Напады на пасольства Лівіі ў Мінску|ўступалі ў сутыкненні]]''' ў [[Мінск]]у. * Беларускія ўлады мэтанакіравана знішчаюць '''[[Дзік у Беларусі|папуляцыю]]''' [[дзік]]оў у краіне. == 28 сакавіка 2021 года == * Спелымі пладамі '''[[люфа|люфы]]''' карыстаюцца як мачалкамі. * Наскальны малюнак [[бабіруса|свінні-бабірусы]] ў '''[[Карставыя пячоры ў Маросе і Панкепе|карставых пячорах]]''' вострава [[Сулавесі (востраў)|Сулавесі]] прызнаны найстаражытнейшым узорам выяўленчага мастацтва. * '''[[Эліэзер Бэн-Егуда|Адраджальнік іўрыта]]''' нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]. * '''[[Абу Тахсін Аль-Салхі|Вядомы іракскі снайпер]]''', які змагаўся з [[ІДІЛ]], у маладосці наведаў [[БССР]]. * '''[[Ход каралевы (міні-серыял)|Найпапулярнейшы міні-серыял]]''' у гісторыі стрымінгавай платформы [[Netflix]] пра [[шахматы]]. == 7 лютага 2021 года == * У прыродзе вядомы '''[[глаўкацысціс|прыклад]]''' цеснага сімбіёзу бясколернай і [[сіне-зялёныя водарасці|сіне-зялёнай]] водарасцей. * У кіраўніцтва '''[[Арганізацыя вызвалення Палесціны|Арганізацыі вызвалення Палесціны]]''' ўваходзіў '''[[Ілан Галеві|яўрэй]]'''. * Па колькасці ахвяр '''[[Бхапальская катастрофа]]''' пераўзыходзіць [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскую]]. * Пошукі [[хімічная зброя|хімічнай зброі]] для '''[[Польскі вайсковы кантынгент у Іраку|польскага кантынгента]]''' ў [[Ірак]]у скончыліся выяўленнем французскіх ракет. * Лік 39 у [[Афганістан]]е '''[[Боязь ліку 39|асацыюецца]]''' з [[прастытуцыя]]й. * У двух [[курды|курдскіх]] аўтаномных рэгіёнаў склаліся '''[[Адносіны паміж Іракскім Курдыстанам і Сірыйскім Курдыстанам|няпростыя адносіны]]'''. * '''[[Польскае Радыё]]''' вяшчае таксама і на [[беларуская мова|беларускай мове]]. == 15 снежня 2020 года == * '''[[Геня Жытамірскі|Яўрэйскі хлопчык]]''', які загінуў у канцэнтрацыйным лагеры падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], меў свой профіль у [[Facebook]]. * '''[[Джон Абізаід|Амерыканец]]''' напісаў навуковую працу аб [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]], а праз шмат гадоў стаў паслом [[ЗША]] у гэтай краіне. * [[Футбол]]ьны клуб '''«[[ФК Рывер Плэйт|Рывер Плэйт]]»''' трыццаць пяць разоў станавіўся чэмпіёнам [[Аргенціна|Аргенціны]]. * У '''[[Мяне клічуць Чырвоны|рамане]]''' турэцкага пісьменніка [[Архан Памук|Архана Памука]] апавяданне вядуць труп, намаляваная манета і [[чырвоны колер]]. * У 2008 годзе адну з цэнтральных '''[[Вуліца Леніна (Полацк)|вуліц]]''' [[Полацк|самага старажытнага горада Беларусі]] перайменавалі ў гонар [[Ленін]]а. * Узнагароджанне [[Сі Цзіньпін|кітайскага лідара]] '''[[Ордэн «За ўмацаванне міру і дружбы»|беларускім ордэнам]]''' адбылося за паўгода да яго заснавання. == 15 лістапада 2020 года == * На [[Беларусь|Беларусі]] сустракаюцца прадстаўнікі дваццаці [[род, біялогія|родаў]] '''[[Спіс карапузікаў Беларусі|карапузікаў]]'''. * '''[[Аперацыя «Катэдж»|Вызваленне]]''' цалкам пустога ад ворага [[Кыска|вострава]] забрала жыцці трохсот амерыканскіх [[Ваенны|байцоў]]. * '''«[[Саліван Рой|Чалавек-грамаадвод]]»''' перажыў сем удараў [[Маланка|маланкі]]. * '''[[Акадэмічны асяродак|Беларускія дысідэнты]]''' ажыццяўлялі дзейнасць між іншым у [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук БССР]]. * Заснавальнікам [[Сірыя|сірыйскіх]] «[[Белыя каскі|Белых касак]]» стаў '''[[Джэймс Ле Мезур’е|брытанец французскага паходжання]]''' з [[Сінгапур]]а. * Афіцыйным гарадскім святам [[Мінск]]а з’яўляецца '''[[Дзень танкіста (фестываль)|фестываль аматараў]]''' камп’ютарнай гульні «[[World of Tanks]]». == 11 кастрычніка 2020 года == * Ірландцы [[Патрык Куінлан]] і [[Майкл Хоар]] '''[[Аблога Жадавіля|змагаліся]]''' супраць адзін аднаго ў далёкім афрыканскім [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Конга]]. * '''[[Васіль Шаўчэнка|Атамана з Магілёўшчыны]]''' савецкія ўлады знішчылі толькі на пяты год. * Самы доўгі '''[[Дар Паможа|парусны карабель]]''' у свеце стаіць на прычале ў [[Гдыня|Гдыні]]. * П’еса '''«[[Белая хвароба (п’еса)|Белая хвароба]]»''' [[Карэл Чапек|Карэла Чапека]] прадказала і [[Пратэктарат Багеміі і Маравіі|акупацыю Чэхаславакіі]], і [[Пандэмія COVID-19|пандэмію каранавіруса]]. * Беларускі '''[[Анатоль Нарцысавіч Занеўскі|графічны дызайнер]]''' стаў сааўтарам [[Герб Таджыкістана|герба]] і [[Сцяг Таджыкістана|сцяга]] [[Таджыкістан]]а. * '''[[Уладзімір Уладзіміравіч Парфяновіч|Трохразовы алімпійскі чэмпіён]]''' удзельнічаў у галадоўцы, каб дамагчыся разгляду ў [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|беларускім парламенце]] змяненняў у выбарчы кодэкс. == 14 ліпеня 2020 года == * '''[[Камчацкі краб]]''' мае масу да 7 кг. * '''[[Рыба-нож]]''' здольная заплываць ва ўкрыцці «заднім ходам». * '''[[Ліпічанская пушча]]''' атрымала назву ад колішняга [[Ліпічна|двара Чацвярцінскіх]]. * Заблукалыя [[Перапіс насельніцтва|перапісчыкі]] паслужылі падставай да '''[[Агашэрская вайна|ваеннага канфлікту]]''' паміж [[Малі]] і [[Буркіна-Фасо]]. * На '''[[падляшская мікрамова|падляшскім дыялекце]]''' беларускай мовы адбываюцца тэатральныя паказы. * '''[[Паца-Ваца|Папулярны вядучы]]''' тэлеканала [[Беларусь 1|БТ]] згодна з легендай выпадкова трапіў на [[зямля (планета)|Зямлю]] і адкрыў для сабе свет [[Мультыплікацыя|анімацыі]]. == 14 чэрвеня 2020 года == * '''[[Хмызняковы смоўж]]''' улоўлівае пах корму на адлегласпі да 1,5—2 м. * Сярод усіх вандроўных [[жывёлы|жывёл]] cамыя далёкія міграцыі робіць '''[[крачка палярная|палярная крачка]]'''. * Доказам віны '''[[Антон Прушынскі|пачынальніка беларускай фатаграфіі]]''', высланага ў [[Сібір]] пасля [[Паўстанне 1863 года|паўстання 1863 года]], было [[крэсла]]. * '''[[VI летнія Алімпійскія гульні]]''' не былі праведзены з-за выбуху [[Першая сусветная вайна|вайны]]. * Практычна ўся [[нафта]] і прадукты з яе, што вырабляюцца ў [[ЗША]], праходзяць праз інфраструктуру горада '''[[Кушынг (Аклахома)|Кушынга]]'''. * [[Камета]] '''[[C/2019 Y4 (ATLAS)]]''' магла стаць адным з самых яркіх аб’ектаў на небасхіле ў маі 2020 года, калі б не разбурылася ў красавіку. == 29 красавіка 2020 года == * '''[[Нільская гусь]]''' уваходзіць у спіс самых небяспечных відаў-інтрадуцэнтаў у [[Еўропа|Еўропе]]. * Статус '''[[Пагірай (Воранаўскі раён)|колішняга эксклава]]''' [[Літва|Літвы]] на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] дакладна не вызначаны. * Сярод [[беларусы ЗША|беларусаў ЗША]] мелася спроба стварэння '''[[Беларуская праваслаўна-каталіцкая субожня|альтэрнатыўнай царквы]]''', арыентаванай на яднанне [[праваслаўе|праваслаўных]] і [[каталіцызм|католікаў]]. * '''[[Украінскія міратворцы ў Іраку|Украінскія міратворцы]]''' ў [[Ірак]]у зараблялі менш за іншых [[Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку|членаў кааліцыі]] і пры гэтым мелі самыя працяглыя камандзіроўкі. * Цэнтральнай сілай для пабудовы дэмакратычнай дзяржавы ў [[Туніс]]е пасля [[Рэвалюцыя ў Тунісе (2010—2011)|рэвалюцыі]] стала група з '''[[Квартэт нацыянальнага дыялогу ў Тунісе|чатырох арганізацый]]'''. * '''[[Гістарычны слоўнік беларускай мовы|Гістарычны слоўнік]]''' [[беларуская мова|беларускай мовы]] ўключае 37 выпускаў, якія выходзілі на працягу 35 гадоў. == 19 сакавіка 2020 года == * Самыя старыя '''[[дасонечныя зярняты|цвёрдыя рэчывы]]''' на [[планета Зямля|Зямлі]] паводле ўзросту пераўзыходзяць [[Сонечная сістэма|Сонечную сістэму]]. * [[Грыбы]] '''[[Драпежныя грыбы|палююць]]''' на [[Нематоды|жывёл]] не толькі ў [[Фантастыка|фантастычных кнігах]]. * Часам '''[[Гульня ненапраўду|такія дзеянні]]''', як '''[[Бабкі (гульня з пяском)|гульня з пяском]]''', лічаць формай зносін з духамі ці д’ябламі. * '''[[Старажытныя пуэбла]]''' — адна з найбольш славутых дакалумбавых [[археалагічная культура|археалагічных культур]] [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]]. * Варыяцыя «[[герб «Пагоня»|Пагоні]]», калі яздок трымае дзіду ўперавес, вядома толькі на '''[[герб Ліпнішак|гарадскім гербе]]''' [[Ліпнішкі|Ліпнішак]]. * '''[[Квакіютль|Яскравых прадстаўнікоў]]''' дыянісійскага тыпу культуры антраполаг [[Рут Бенедыкт]] знайшла ў [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]]. * Яўрэяў-стваральнікаў '''[[Яма (мемарыял)|помніка ахвярам]]''' [[Мінскае гета|Мінскага гета]] саслалі за яго ў [[ГУЛАГ]]. == 16 лютага 2020 года == * Можна арганізаваць кіраваную [[Тэрмаядзерная рэакцыя|тэрмаядзерную рэакцыю]] ў '''[[Фузар Фарнсуорта — Хірша|хатніх умовах]]'''. * У атачэнні '''[[Галактыка Андрамеды|Туманнасці Андрамеды]]''' выяўлены дзясятак карлікавых [[галактыка|галактык]]-спадарожнікаў. * '''[[Юравіцкае ўзвышша]]''' аддзялілася ад [[Мазырская града|Мазырскай грады]] ў выніку прарыву яе водамі ракі [[рака Прыпяць|Прыпяць]]. * З’яўленне ў '''[[імхі|імхоў]]''' [[тканка|тканак]] — гэта вынік іх прыстасавання да наземнага спосабу жыцця. * Адна з найбуйнейшых '''[[кітайскі весланос|прэснаводнах рыб]]''' у свеце была прызнана вымерлай. * [[Вуліца Камісара Крылова (Віцебск)|Вуліца]] ў цэнтры [[Віцебск]]а названая ў гонар '''[[Сямён Мікалаевіч Крылоў|камісара]]''', які дабіваўся, каб [[Віцебская губерня|Віцебшчына]] выйшла са складу [[ССРБ|Беларусі]]. == 17 студзеня 2020 года == * Адрозніваецца каля 1600 [[від, біялогія|відаў]] '''[[бягонія|бягоній]]'''. * На [[меданосная пчала|меданосных пчол]] палюе '''[[пчаліны воўк]]'''. * '''[[Стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі|Стары будынак]]''' [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]] цяпер займае [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савет Рэспублікі]]. * Самы выніковы [[ЗША|амерыканскі]] [[снайпер]] '''[[Крыс Кайл]]''' атрымаў сваю першую вінтоўку ў падарунак ад бацькі ва ўзросце васьмі гадоў. == 19 снежня 2019 года == * На '''[[Ксавер’еўскія могілкі|полацкіх могілках]]''' пахаваныя два баварскія генералы. * Амерыканскі прафесар матэматыкі '''[[Стэфан Варшаўскі]]''' нарадзіўся ў беларускім горадзе [[Ліда]]. * У гонар [[Бялыніцкі абраз Божай Маці|Бялыніцкага абраза Божай Маці]] быў пабудаваны '''[[Царква ў гонар Іконы Бялыніцкай Божай Маці|праваслаўны храм]]'''. * Песня «[[Бу-бу]]» належыць творчасці рок-гурта '''«[[Ы.Ы.Ы.]]»''' == 7 лістапада 2019 года == * Расліны не толькі [[Геатрапізм|накіроўваюць]] і '''[[каранёвы чахольчык|абараняюць]]''' свае [[корань расліны|карані]] ад механічных пашкоджванняў, але і змазваюць іх для лепшага прасоўвання ў [[глеба|глебе]]. * У хроніцы «[[Дзеянні данаў]]» апісваецца '''[[захоп Полацка Фродзі І|легендарная падзея]]''', калі дзякуючы ваеннай хітрасці быў захоплены [[Полацк]]. * Доўгі час [[Бывайце здаровы|песню]] [[Адам Герасімавіч Русак|беларускага аўтара]] лічылі ці то народнай, ці то прыпісвалі '''[[Міхаіл Васільевіч Ісакоўскі|рускаму паэту]]'''. * У 1950-х гадах у [[Косіна (Лагойскі раён)|вёсцы]] пад [[Лагойск]]ам хадзіў '''[[Косінскі тралейбус|тралейбус]]'''. == 12 верасня 2019 года == * '''[[Масляк летні|Летнія грыбы-маслякі]]''' не маюць характэрнага кольца на ножцы. * У XVIII стагоддзі '''[[Налібоцкая шкляная мануфактура]]''' была па-за канкурэнцыяй у [[ВКЛ]] ды прадавала свае вырабы за мяжу. * '''[[Джон Мішук|Першы хакеіст]]''' з [[Беларусь|Беларусі]] дэбютаваў у [[НХЛ]] у 1961 годзе. * З 1969 па 1972 год у межах праграмы «[[Апалон (касмічная праграма)|Апалон]]» на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] высаджваліся '''[[Спіс людзей, якія пабывалі на Месяцы|12 астранаўтаў]]''' [[ЗША]]. * '''[[Дхарахара|Галоўная славутасць]]''' [[Катманду]] была ў 2015 годзе разбурана [[землетрасенне]]м. == 2 ліпеня 2019 года == * Для барацьбы з [[тлі|тлямі]] ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] былі інтрадукаваны '''[[кароўка сямікропкавая|божыя кароўкі]]'''. * '''[[Цытадэль Брэсцкай крэпасці|Цытадэль]]''' [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]] размешчана на месцы вакольнага горада летапіснага [[Берасце|Берасця]]. * Прэзідэнт [[Чылі]] [[Сальвадор Альендэ]] пазнаёміўся з '''[[Артэнсія Бусі дэ Альендэ|будучай жонкай]]''' падчас землятрусу ў [[Сант’яга]]. * [[Гродна|Гродзенскія]] [[хіпі]] правялі ўнікальную для [[БССР]] '''[[Дэманстрацыя хіпі ў Гродне|акцыю грамадзянскага непадпарадкавання]]'''. == 20 мая 2019 года == * У [[стракозы|стракоз]] '''[[прыгажуня-дзяўчына|прыгажунь-дзяўчын]]''' [[самец|самцы]] сіняга колеру. * Свойскія '''[[палескія коні]]''' паходзяць ад [[тарпан]]аў. * '''[[Даньян-Куньшаньскі віядук|Самы доўгі мост]]''' свету ўзведзены як частка высакахуткаснай чыгункі ў [[Кітай|Кітаі]]. * [[Евангельскія хрысціяне]] [[Украіна|Украіны]] маюць уласную '''[[Львоўская багаслоўская семінарыя|вышэйшую навучальную ўстанову]]'''. == 9 красавіка 2019 года == * '''[[Сыраежка шэрая|Шэрыя сыраежкі]]''' растуць пераважна ў сухіх хвойных лясах. * Плады '''[[манстэра прывабная|манстэры прывабнай]]''' можна ўжываць у ежу. * Лічынкі насякомых '''''[[Helaeomyia petrolei]]''''' здольныя жыць у нафтавых лужынах і праглынаць у вялікай колькасці [[Нафта|нафту]] і [[асфальт]]. * У жыцці '''[[Давыд Львовіч Глінскі|ваеннага ўрача]]''' аб’ядналіся семінарыя, вопыты з сабакамі [[Іван Пятровіч Паўлаў|Паўлава]], кавалерыя і падарожжы па Індыі і Эфіопіі. == 21 лютага 2019 года == * Характэрнай асаблівасцю [[клетка|клетак]] водарасці '''[[зігнема|зігнемы]]''' з’яўляюцца буйныя, зоркападобныя [[хларапласт]]ы. * Першая ў гісторыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] '''[[Саламея Русецкая|жанчына-лекарка]]''' працавала пры гарэме турэцкага султана, расійскім і аўстрыйскім імператарскіх дварах. * Салістка [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]] '''[[Барбара Вержбаловіч]]''' жыла з 1944 года ў эміграцыі. * У 2018 годзе адбылася першая цырымонія ўзнагароджання [[кінематограф|кінематаграфістаў]] '''«[[I Рэспубліканскі конкурс «Нацыянальная кінапрэмія Беларусі»|беларускім Оскарам]]»'''. == 8 студзеня 2019 года == * [[Ганконг (востраў)|Востраў Ганконг]] — '''[[Лантау|не самы вялікі]]''' востраў [[Ганконг|раёна Ганконг]]. * Старажытныя індусы '''[[Індыйская каліграфія|прыгожа пісалі]]''' і на [[Калоны Ашокі|калонах]], і на бяросце, і на пальмавым лісці. * Супрацоўнік у [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|беларускім аддзеле радыёстанцыі «Свабода»]] '''[[Сымон Кандыбовіч]]''' быў раней членам ЦК КП(б)Б. * [[Архан Памук|Пісьменнік]] атрымаў [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|адну]] прэмію дзякуючы пошуку душы [[Стамбул|роднага горада]], а [[:en:Prix Médicis|іншую]] — за '''[[Снег (раман)|раман]]''' пра няродны яму [[Карс|горад]]. * '''[[Кабус бен Саід|Султан Амана]]''' два гады праслужыў у брытанскiм пяхотным батальёне. == 4 снежня 2018 года == * Вядомая '''[[Аціках бінт Язід|толькі адзіная жанчына]]''', якая была ў сваяцкіх адносінах адразу з 12 халіфамі. * У '''«[[Скарбніца таямніц|Скарбніцы таямніц]]»''' [[Нізамі Гянджэві|Нізамі]] раскрыў містыку водару [[ружа|ружы]]. * Беларускае біблейскае таварыства было заснавана ў [[1816]] годзе '''[[Роберт Пінкертон|англійскім місіянерам]]'''. * Эмігрант '''[[Юрый Жывіца]]''' заснаваў у [[Германія|Германіі]] '''[[Беларускі музей (Ляймен)|беларускі музей]]''' і ўсталяваў помнік загінулым у 1939—1945 беларусам. * Сям’я '''[[Аслан Аліевіч Масхадаў|Аслана Масхадава]]''' цяпер жыве ў [[Фінляндыя|Фінляндыі]], там жа жыве [[Мікаэль Стуршо|галоўны спонсар]] '''«[[Каўказ-цэнтр|Каўказ-Цэнтра]]»'''. * Стары аўтамабіль «Пежо», няспраўны халадзільнік, тры гітары і чатыры веласіпеды — уся ўласная маёмасць '''[[Томас Санкарэ|першага прэзiдэнта Буркіна-Фасо]]'''. == 4 лістапада 2018 года == * '''[[Серабрыстыя воблакі]]''' з’яўляюцца ў верхняй частцы [[мезасфера|мезасферы]] на вышыні больш за 70 км. * [[Лічынка|Лічынкі]] '''[[дрывасек-скурнік|дрывасека-скурніка]]''' аддаюць перавагу драўніне [[дуб]]а і [[граб]]а. * Для [[археалогія|археолагаў]] і [[Палеанталогія|палеантолагаў]] сляды сур’ёзных захворванняў на {{нп3|Захаванне і аднаўленне чалавечых астанкаў|касцявых парэштках||Conservation and restoration of human remains}} '''[[Астэалагічны парадокс|могуць быць сведчаннем]]''' выдатнага [[імунітэт]]у і выключнага [[Здароўе|здароўя]] і наадварот. * Больш за два стагоддзі вядзецца спрэчка аб тым, дзе знаходзіцца '''[[геаграфічны цэнтр Еўропы]]'''. == 5 жніўня 2018 года == * Для стварэння [[каламбур]]аў, [[эпіграма|эпіграм]] і жартаў часта выкарыстоўваецца '''[[амонім|аманімія]]'''. * '''[[Папяровая фабрыка Дзяржзнака]]''' [[Беларусь|Беларусі]] знаходзіцца ў горадзе [[Барысаў|Барысаве]]. * '''[[XII Рэспубліканскі фестываль нацыянальных культур|Рэспубліканскі фестываль]]''' паказвае, што сярод [[Насельніцтва Беларусі|жыхароў Беларусі]] налічваецца больш за 40 нацыянальнасцей. * [[Нігерыя]] на сёняшні дзень першая краіна [[Афрыка|Афрыкі]] па памерах '''[[эканоміка Нігерыі|гаспадаркі]]'''. == 24 чэрвеня 2018 года == * Рыба '''[[анабас]]''' поўзае па сушы, дыхае атмасферным паветрам, а ў сухі сезон упадае ў спячку. * '''[[Нетапыр-карлік|Самы дробны від]]''' [[рукакрылыя|рукакрылых]] Беларусі на зімоўку адлятае ў Цэнтральную Еўропу і Закарпацце. * Узамен драўляных фігур святых, забраных з '''[[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Квасоўка)|касцёла]]''' ў [[Квасоўка|Квасоўцы]] ў [[Гродзенскі музея гісторыі рэлігіі|гродзенскі музей]], былі выкананы новыя. * Да праваабарончай дзейнасці '''[[Таццяна Сяргееўна Процька|першы старшыня]]''' [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|БХК]] ішла праз [[фізіка|фізіку]] і [[філасофія|філасофію]]. == 22 мая 2018 года == * [[Вока|Вочы]] '''[[вертуны|жукоў-вертуноў]]''' падзелены на дзве палавіны, каб бачыць і над вадой, і пад вадой. * Пачатак [[прамянёвапёрыя рыбы|прамянёвапёрым рыбам]], магчыма, далі прымітыўныя '''[[акантоды]]'''. * На '''[[Мсцібаўскае гарадзішча|Мсцібаўскім гарадзішчы]]''' ў сярэднявеччы існаваў [[замак]]. * Пабудова, якую называюць '''«[[Сядзібна-паркавы комплекс Вадэйкаў (Галавічполе)|домам Вадэйкаў]]»''' у [[Галавічполе|Галавічполі]], насамрэч належала [[Ежы Іваноўскі|Ежы Іваноўскаму]]. * У нямецкіх [[канцлагер]]ах трымалі ў тым ліку членаў '''[[Род Вітэльсбахаў|каралеўскага дому]]''', які выступаў супраць [[нацысты|нацысцкага рэжыму]]. == 22 красавіка 2018 года == * [[Куст]]ы '''[[жаўталоз]]у''' выкарыстоўваюцца для жывых агароджаў, прут ідзе па тонкае пляценне. * Калі '''[[касцёл Святога Юрыя (Беліца)|касцёл Святога Юрыя]]''' ў [[Беліца (Лідскі раён)|Беліцы]] быў забраны пад праваслаўную царкву, функцыю каталіцкай святыні выконвала '''[[капліца Маці Божай Ружанцовай (Беліца)|капліца Маці Божай Ружанцовай]]'''. * [[Іван Люцыянавіч Неслухоўскі|Іван Неслухоўскі]] ў вітальным слове трупе '''[[Міхаіл Пятровіч Старыцкі|ўкраінскага рэжысёра]]''' ўпершыню падпісаўся [[Янка Лучына|псеўданімам]], з якім увайшоў у гісторыю беларускай літаратуры. * '''[[Вайна за незалежнасць Мазамбіка|Вайна за незалежнасць]]''' [[Мазамбік]]а насiла партызанскі характар. == 24 сакавіка 2018 года == * '''[[Склепавы павук|Склепавыя павукі]]''' селяцца ў трубцы з павуціны, а перад уваходамі раскідваюць лоўчыя сеці. * '''[[Шумеры|Вынаходнікі]]''' [[Ганчарства|ганчарнага]] кола, [[плуг]]а, [[арка|аркі]] і [[купал]]а жылі ў [[Старажытная Месапатамія|Старажытнай Месапатаміі]]. * [[Сілі|Астравы]] ля [[Корнуал]]а і [[Нідэрланды]] '''[[Трохсоттрыццаціпяцігадовая вайна|«ваявалі» 335 гадоў]]'''. * '''[[Камерунская кампанія]]''' [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] часам перакідвалася на тэрыторыю суседняй [[Нігерыя|Нігерыі]]. == 24 лютага 2018 года == * Калі хочаце, каб сорак дзён зліліся ў адзін, паспрабуйце напісаць '''[[Кніга Дзімы|кнігу]]'''. * '''[[B-мезон]]ы''' складаюцца з [[b-кварк|b-антыкварка]] і [[u-кварк|верхняга]], [[d-кварк|ніжняга]], [[s-кварк|дзіўнага]] ці [[c-кварк|чароўнага]] [[кварк]]а. * У індыйскага '''[[шкляны акунь|шклянога акуня]]''' скрозь празрыстае цела бачны [[пазваночнік]] і [[плавальны пузыр]]. * '''[[Кумдах|Прапрабацька]]''' сучаснай {{нп3|Супервокладка|супервокладкі|ru|Суперобложка}} з’явіўся болей за тысячагоддзе таму, багата ўпрыгожваўся, мог насіцца на поясе або шыі і прыносіў выгоды. == 15 студзеня 2018 года == * Часам добра складзены '''[[Ліндская храмавая хроніка|спіс падарункаў]]''' становіцца больш каштоўным, чым самі падарункі. * '''[[Шклянніцы|Матылі-шклянніцы]]''' вельмі падобныя да джалячых [[перапончатакрылыя|перапончатакрылых]]. * [[Мядзведзь белы|Белыя мядзведзі]], якія адседзелі свой тэрмін у '''[[Турма для белых мядзведзяў|турме]]''', могуць праляцець на [[Верталёт|верталёце]] над [[Гудзонаў заліў|Гудзонавым залівам]]. * Савецкі навуковец лічыў, што [[Нізамі Гянджэві|сярэдневяковы паэт]] '''[[Іскандэр-намэ|прадказаў]]''' з’яўленне [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. * Цяперашні '''[[Сааранбай Шарыпавіч Жаэнбекаў|Прэзідэнт]]''' [[Кыргызстан]]а стаў аўтарам Інтэрнэт-мема. * '''[[Курт Расел|Амерыканскага акцёра]]''' для ролі ў '''[[Вартавыя Галактыкі 2|фільме 2017 года]]''' камп’ютарна амаладзілі выкарыстаннем кадраў з '''[[Ужываныя аўтамабілі|фільма 1980 года]]'''. * У 2017 годзе ў [[Абу-Дабі|сталіцы]] [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] адкрыўся '''[[Луўр Абу-Дабі|свой Луўр]]'''. == 15 снежня 2017 года == * '''[[Варацішын крыж|Адзін]]''' з [[Барысавы камяні|Барысавых камянёў]] цяпер знаходзіцца ў прыватным двары. * '''[[Дывановая старонка|Дыванамі]]''' можна ўпрыгожыць не толькі сцены і падлогу, але і старонкі кніг. * '''[[Маргіналіі|Чытацкія паметы]]''' [[Вальтэр]]а былі надрукаваныя асобным выданнем у некалькі тамоў. * Найбуйнейшы нямецкі '''[[Tirpitz (1939)|лінкар]]''' часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] (''на фота'') не здзейсніў ніводнага выстралу па суднах праціўніка. * Да 200-годдзя смерці [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] '''[[Помнік Тадэвушу Касцюшку (Золатурн)|помнік яму]]''' быў усталяваны ў [[Швейцарыя|швейцарскім]] [[Золатурн]]е. == 17 лістапада 2017 года == * У '''[[юкагірская мова|юкагірскай мове]]''' адсутнічаюць [[прыметнік]]і. * Дрэвы ўмеюць '''[[Сарамлівасць кроны|саромецца]]'''. * [[Лісце]] '''[[арэх шэры|шэрага арэха]]''' дасягае паўметровай даўжыні. * Шыпы '''[[хвастаколавыя|скатаў-хвастаколаў]]''' небяспечныя для чалавека. * [[камсамол|Маладыя камуністы]] [[беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|беларускага ВНУ]] зладзілі першы ў [[саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|краіне]] '''[[першы фестываль біт-ансамбляў Мінска|рок-фестываль]]'''. == 17 кастрычніка 2017 года == * Самыя старажытныя '''[[страматаліты|арганічныя рэшткі]]''' на [[Планета Зямля|Зямлі]] — прадукты жыццядзейнасці [[сіне-зялёныя водарасці|сіне-зялёных водарасцей]]. * '''[[Цукровыя грыбы]]''' маюць вялікае практычнае значэнне. * [[Янка Купала]] прысвяціў адзін з вершаў '''[[Карзюкі|вёсцы]]''' ў сучасных межах [[Горад Мінск|Мінска]]. * П’яны вадзіцель грузавіка збіў '''[[Дрэва Тэнерэ|самае самотнае дрэва]]''' на Зямлі. == 19 жніўня 2017 года == * Згодна [[Беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] '''[[Папараць-кветка|чароўная расліна]]''', што з’яўляецца ў [[Купалле|купальскую ноч]], надае [[чалавек]]у здольнасць разумець мову [[жывёлы|жывёл]] і [[дрэва|дрэў]] * На поўдні [[Бразілія|Бразіліі]] сустракаецца '''[[Regnellidium diphyllum|земнаводная папараць]]''', якая мае толькі два лісткі * Першым даследчыкам [[беларускае народнае мастацтва|беларускага народнага мастацтва]] стаў '''[[Альберт Іпель|нямецкі археолаг]]''' * '''[[Лявон Белы|Два]] [[Міхась Белы|пляменнікі]]''' [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] былі асуджаны да лагераў за выступленні супраць [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі Беларусі]] * '''[[Б’ярні Бенедыктсан (1970)|Дзеючы прэм’ер-міністр]]''' [[Ісландыя|Ісландыі]] нарадзіўся ў [[1970|год]] смерці свайго '''[[Б’ярні Бенедыктсан (1908—1970)|поўнага цёзкі]]''', які займаў [[Прэм’ер-міністр Ісландыі|тую ж пасаду]] == 17 чэрвеня 2017 года == * У [[Індыя|Індыі]] і [[Бірма|Бірме]] водзяцца '''[[лябіёза|рыбы]]''', у якіх [[блакітны колер|блакітныя]] плаўнікі маюць [[самка|самкі]], а чырванаватыя — [[самец|самцы]]. * Ад старажытнай [[Вялікая Маравія|славянскай дзяржавы]] засталася толькі '''[[Царква Святой Маргарыты Антыяхійскай, Копчаны|цэркаўка]]'''. * Да 1000-годдзя [[Полацкая епархія|Полацкай епархіі]] была рэканструявана '''[[Брама-званіца Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра|брама-званіца]]''' [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра]]. * '''[[Галодная зіма 1944 года, Нідэрланды|Масавы голад]]''' у [[Нідэрланды|высакаразвітай еўрапейскай краіне]] зрабіў вялікі ўнёсак у медыцынскія даследаванні. * '''[[Подых навальніцы, фільм|Навальніца]]''' [[Віктар Цімафеевіч Тураў|народнага артыста]] амаль не адрозніваецца ад навальніцы [[Іван Паўлавіч Мележ|народнага пісьменніка]]. == 15 мая 2017 года == * Бляск '''[[пераменная зорка|некаторых зорак]]''' перыядычна змяняецца. * З пункту погляду '''[[пазнанне|пазнання]]''' [[любоў]] сцвярджае каштоўнасць таго, на каго накіравана гэта пачуццё. * '''[[Егішэ Чарэнц|Класік]]''' [[Армянская літаратура|армянскай літаратуры]] назваў свой раман пра жыццё армянскага народа ў гонар '''[[Наіры, народ|урарцкага племя]]'''. * '''[[Пачакун|Скульптура сучаснай галандскай мастачкі]]''' стала ўвасабленнем усеагульнага застою і згалення ў краінах [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]. * '''[[Армянская сакрэтная армія вызвалення Арменіі|Тэрарыстычная арганізацыя]]''' каля 20 гадоў змагалася за прызнанне [[Турцыя]]й факту [[Генацыд армян|генацыду армян]]. == 15 красавіка 2017 года == * Рэліктавая '''[[глейная рыба]]''' з [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] можа дыхаць атмасферным паветрам. * Шчотачка на канцы языка дапамагае '''[[лоры|папугаям лоры]]''' збіраць з кветак [[пылок]] і [[нектар, цукрысты сок|нектар]]. * '''[[Роберт Гвіскар|Правадыр]]''' [[нарманы|нарманаў]] у сярэдзіне XI ст. валодаў Паўднёвай Італіяй і [[Сіцылія]]й. * '''[[Браты Райт|Вынаходнікі]]''' [[самалёт]]а пачыналі з вытворчасці [[ровар]]аў. * Каб атрымаць сусветную вядомасць '''[[Аляксандра Аляксандраўна Белінг|опернай спявачцы]]''', давялося пагуляцца ў лялькі. == 9 лютага 2017 года == * '''[[Зааспоры|Споры]]''' [[водарасці|водарасцей]] і некаторых [[грыбы|грыбоў]] перамяшчаюцца ў вадзе з дапамогай жгуцікаў. * Існуе гістарычная '''[[Армянская сістэма злічэння|сістэма злічэння]]''', створаная з выкарыстаннем [[маюскул|вялікіх літар]] '''[[армянскі алфавіт|армянскага алфавіта]]'''. * '''[[Замкавая царква, Мінск|Першы храм]]''' [[Мінск|сталіцы Беларусі]] так і не быў дабудаваны. * '''[[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Сар'я|Неагатычны касцёл]]''' у [[Аграгарадок Сар'я|Сар’і]] быў канфіскаваны ўладамі з фармулёўкай «за хараство». * У акваторыі [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]], на [[экватар]]ы, каля [[Востраў Кірыцімаці|вострава Калядаў]] размяшчаецца '''[[Марскі старт|плавучы касмадром]]'''. == 9 студзеня 2017 года == * Імёны ахвярадаўцаў, на сродкі якіх быў узведзены '''[[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла, Старыя Васілішкі|каталіцкі храм]]''' у вёсцы [[Старыя Васілішкі]] на Гродзеншчыне, пасля замазалі [[цэмент]]ам. * Штаб-кватэра '''[[Расійская фашысцкая партыя|расійскіх фашыстаў]]''' размяшчалася за {{нп5|Горад Маньчжурыя|3 км|ru|Маньчжурия (город)}} па іншы бок ад савецка-кітайскай граніцы. * Перыяд кіравання венгерскага '''[[Янаш Кадар|палітычнага дзеяча]]''' называлі {{нп5|Кадарызм|гуляш-камунізмам|ru|Кадаризм}}. * '''[[Людзі на балоце, фільм|Беларускі фільм]]''' пра [[Палессе]] быў зняты ў [[Горад Ялта|Крыме]] і на [[Вёска Домжарыцы|Віцебшчыне]]. == 9 снежня 2016 года == * Меркаванне, што на [[Беларусь|Беларусі]] жывуць '''[[вожык звычайны|звычайныя вожыкі]]''', аспрэчваецца апошнімі навуковымі дадзенымі. * '''[[Ганна Давія Бернуцці|Італьянская оперная спявачка]]''' выступала ў [[Слонімскі тэатр Агінскага|Слоніме]], [[Тэатр Антонія Тызенгаўза|Гродне]] і [[Горад Магілёў|Магілёве]], акруціла {{нп3|Аляксандр Андрэевіч Безбародка|рускага князя|ru|Безбородко, Александр Андреевич}} і была выслана з [[Расійская імперыя|Расіі]]. * Пасля закрыцця на [[Лідскі павет|Лідчыне]] царскімі ўладамі кляштара [[дамініканцы|дамініканцаў]] заняпала і знікла '''[[Урочышча Ельня, Лідскі раён|прылеглае паселішча]]'''. * Загадка знікнення '''[[Марцін Борман|нацысцкага злачынца]]''' 50 гадоў была прадметам для спрэчак. == 31 жніўня 2016 года == * [[Шарль Кулон|Французскі вучоны]] ўстанавіў '''[[закон Кулона|залежнасць]]''' сіл электрычнага ўзаемадзеяння цел з дапамогай вынайдзеных ім [[круцільныя вагі|адмысловых шаляў]]. * Найбольш проста арганізаваная '''[[рыніяфіты|група вышэйшых раслін]]''' не мела [[лісце|лісця]] і [[корань расліны|каранёў]]. * '''[[Эчміядзінскі кафедральны сабор|Галоўны храм]]''' [[Армянская апостальская царква|Армянскай апостальскай царквы]] лічыцца адным з самых старажытных [[хрысціянства|хрысціянскіх]] храмаў у свеце. * Адзін з [[Томас Джэферсан|заснавальнікаў]] [[ЗША|дзяржавы ў Паўночнай Амерыцы]] памёр роўна праз 50 год пасля прыняцця [[Дэкларацыя незалежнасці ЗША|Дэкларацыі аб незалежнасці]]. * У [[горад Смаргонь|беларускім горадзе]] ўпершыню пачалі рабіць папулярны '''[[Абаранкі|хлебабулачны выраб]]''' і стварылі '''[[Смаргонская акадэмія|школу дрэсіроўкі мядзведзяў]]'''. * '''[[Генрых Мхітаран|Прадстаўнік армянскай футбольнай дынастыі]]''' з’яўляецца лепшым бамбардзірам [[Украінская Прэм'ер-ліга|чэмпіянату Украіны па футболе]]. == 26 мая 2016 года == * У асяроддзях з рэзка выражанымі неаднароднасцямі назіраецца '''[[дыфракцыя|з’ява адхілення хваль]]'''. * Спеў '''[[чаротаўка балотная|балотнай чаротаўкі]]''' ўключае мноства імітацый іншых [[біялагічны від|відаў]]. * '''[[Дабрылава Евангелле|Кніга XII стагоддзя]]''', пакінуўшы [[бібліятэка Івана Грознага|бібліятэку Івана Грознага]], праз 250 гадоў знайшлася ў [[горад Гомель|Гомелі]]. * Дом '''[[Валянцін Бакфарк|найвялікшага лютніста]]''' свайго часу ў [[Горад Вільнюс|Вільні]] быў знесены за яго [[шпіянаж]] на карысць [[Герцагства Прусія|прускага герцага]]. * '''[[Емяльян Іванавіч Пугачоў|Адзін з самых вядомых рускіх бунтаўшчыкоў]]''', рыхтуючы [[паўстанне Пугачова|паўстанне]], заязджаў маліцца ў '''[[Ільінская царква, Гомель|гомельскую царкву]]'''. * '''[[Чыгуначны мост цераз Енісей, Краснаярск|Сенсацыя]]''' [[Сусветная выстаўка, 1900|Сусветнай выстаўкі]] канца [[XIX]] стагоддзя ў [[Расія|сучаснай Расіі]] пайшла на металалом. * Паводле думак некаторых даследчыкаў, '''[[Міхаіл Аляксандравіч, сын Аляксандра III|апошні расійскі імператар]]''' правіў [[Адрачэнне Міхаіла Аляксандравіча|адзін дзень]]. * Заснавальнікам [[Славакія|славацкай]] [[геалогія|геалогіі]] быў '''[[Дзмітрый Андрусаў|рускі ўнук]]''' [[Генрых Шліман|першаадкрывальніка]] [[Троя|Троі]]. == 20 красавіка 2016 года == * [[Джэймс Максвел|Брытанскі фізік]] вывеў '''[[Размеркаванне Максвела|заканамернасць]]''' размеркавання па скарасцях [[малекула|малекул]] газу. * Усе '''[[метэаралагічная станцыя|метэастанцыі]]''' абсталёўваюцца стандартнай апаратурай і праводзяць назіранні ў вызначаныя тэрміны. * Сінтэз [[бялкі|бялкоў]] і [[вугляводы|вугляводаў]] у [[клетка]]х жывых арганізмаў адбываецца на '''[[эндаплазматычная сетка|эндаплазматычнай сетцы]]'''. * У лясах і садах растуць '''[[Кілішак, грыб|кілішкі]]''', а ў падземных вадаёмах [[Мексіка|Мексікі]] жыве '''[[сляпая рыба]]'''. * '''[[Храм вялебнай Параскевы Полацкай|Адзіны дзеючы]]''' [[Уніяцтва|ўніяцкі]] храм у [[Беларусь|Беларусі]] названы ў гонар [[Параскева Полацкая|полацкай князёўны]] (якой, магчыма, не існавала). * '''[[Аляксандр Васільевіч Калчак|Вярхоўны кіраўнік Расіі]]''' быў удзельнікам '''[[Руская палярная экспедыцыя|трох]] [[Палярная экспедыцыя А. В. Калчака|арктычных]] [[Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна, 1910—1915|экспедыцый]]''', '''[[Палярная экспедыцыя А. В. Калчака|адну]]''' з якіх узначальваў. * Самы прыбытковы ў нацыянальным пракаце '''[[ГараШ|беларускі фільм]]''' распавядае аб падзеях у мінскім раёне [[Шабаны, мікрараён|Шабаны]]. == 1 сакавіка 2016 года == * '''[[Рэчыцкае радовішча нафты|Першую крыніцу]]''' «[[нафта|чорнага золата]]» ў [[Беларусь|Беларусі]] адкрылі ў [[1964]] годзе. * '''[[Аспергіл|Палівачкавы грыб]]''' найлепш развіваецца пры тэмпературы вышэй 30 °C. * У [[кішэчнік]]у чалавека можа пасяліцца трохметровы '''[[Свіны цэпень|паразітычны чарвяк]]''', узброены кручкамі і прысоскамі. * У возеры [[возера Нарач|Нарач]] трапляецца '''[[Чашачка рачная|рачная чашачка]]''' з вачыма ля асновы шчупальцаў. * Песня '''[[салавей звычайны|найлепшых спевакоў]]''' сярод [[птушкі|птушак]] налічвае да дванаццаці кален. * Першая згадка пра '''[[Царква Святой Марыі, Берлін|найстаражытнейшую з дзеючых цэркваў]]''' [[Берлін]]а датуецца [[1292]] годам. * На востраве ля сутокаў [[Рака Дзісна|Дзісны]] і [[Рака Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]] ў XIV—XVIII стагоддзях існаваў '''[[Дзісенскі замак|замак]]'''. * '''[[Міхаіл Аляксандравіч, сын Аляксандра III|Рускі князь]]''' гаварыў на [[Англійская мова|англійскай мове]] лепш за свайго '''[[Мікалай Мікалаевіч Джонсан|сакратара-англічаніна]]'''. == 2 лютага 2016 года == * Птушкі са '''[[Медумскія гусі|старажытнаегіпецкага шэдэўра]]''' ўжо чатыры з паловай тысячагоддзі пасвяцца на сцяне грабніцы '''[[Нефермаат|егіпецкага прынца]]'''. * '''[[Рускі Сцэвала|Сюжэт]]''' пра [[членашкодніцтва]] быў такім папулярным у [[Расійская імперыя|Расіі]] падчас [[Вайна 1812 года|вайны 1812 года]], што трапіў нават на чайны сервіз. * Гісторыя кахання і смерці '''[[Людвік Шпіцнагель|вундэркінда-паліглота]]''' натхніла [[Юльюш Славацкі|польскага паэта]] і '''[[Крык рабіны|драматурга]]'''. * '''[[Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі|Ураджэнец Снова]]''', які сябраваў з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], стаў першым аўтарам працы пра творчасць [[Шата Руставелі|класіка]] {{нп3|Грузінская літаратура|грузінскай літаратуры|ru|Грузинская литература}} на адной з еўрапейскіх моў. * '''[[Антон Іванавіч Дзянікін|Адзін з галоўных кіраўнікоў]]''' [[Белы рух|Белага руху]] '''[[Быхаўскае сядзенне|сядзеў у турме]]''' ў [[Горад Быхаў|Быхаве]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * Гісторыя [[Джон Дэвісан Ракфелер|амерыканскага мільярдэра]] стала часткай сюжэта '''[[BioShock|камп’ютарнай гульні]]'''. == 8 студзеня 2016 года == * '''[[Martialis heureka|Знаходку з Марса]]''' можна сустрэць у [[Горад Манаус|марскім порце]], які знаходзіцца за паўтары тысячы кіламетраў ад мора. * У '''[[Першазвяры|найбольш старажытных]]''' з сучасных [[млекакормячыя|млекакормячых]] адсутнічаюць [[губы]]. * Нумізматычная калекцыя цэнтральнага '''[[Дзяржаўны гістарычны музей, Масква|дзяржаўнага музея]]''' гісторыі [[Расія|Расіі]] налічвае каля 1,5 млн адзінак. * Пісьменнік [[Алан Аляксандр Мілн|Алан Мілн]] сцвярджаў, што любімыя заняткі '''[[Віні-Пух|плюшавага мішкі]]''' яго сына — складаць вершы і есці [[мёд]]. * '''[[Катастрофа A321 над Сінайскім паўвостравам|Найбуйнейшая авіякатастрофа]]''' ў [[Егіпет|Егіпце]] адбылася роўна праз 16 гадоў пасля [[Катастрофа Boeing 767 пад Нантакетам|папярэдняй]]. == 2 снежня 2015 года == * '''[[Лопу Суарыш ды Албергарыя|Партугальскі мараплавец]]''' падчас экспедыцыі [[1504]] года [[Партугалія|на радзіму]] вярнуўся з большай колькасцю караблёў, чым меў пры адплыцці. * На '''[[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|акадэмічнай канферэнцыі]]''' ў [[Мінск]]у ў [[1926]] годзе сутыкнуліся думкі прыхільнікаў радыкальнай рэформы [[беларуская мова|беларускай мовы]] і паслядоўнікаў памяркоўнага вырашэння праблем. * Адбудове [[БАПЦ|Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы]] ў пасляваеннай Германіі садзейнічаў '''[[Сергій (Ахатэнка)|украінскі епіскап]]'''. * [[Гальшаны]] сталі першай вёскай у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], якая атрымала '''[[герб Гальшан|свой герб]]'''. * За [[секс]] з непаўналетнімі вучнямі '''[[Джэніфер Фіхтэр|амерыканскую настаўніцу]]''' пасадзілі ў турму на 22 гады. * '''[[Ту Юю|Спецыяліст у галіне традыцыйнай кітайскай медыцыны]]''' стала лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі]]. == 7 кастрычніка 2015 года == * Хаця [[Фізічная антрапалогія|антрапалогія]] і [[культура]] '''[[меланезійцы|меланезійцаў]]''' вывучаюцца ўжо другое стагоддзе, пытанне аб іх паходжанні застаецца дыскусійным * '''[[Звеніслава Барысаўна|Стрыечная сястра]]''' [[Ефрасіння Полацкая|Ефрасінні Полацкай]] свае грошы і каштоўнасці, што прызначаліся на пасаг, перадала ў казну [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|манастыра]] * Імем '''[[Міхаіл Васільевіч Фрунзэ|першага начальніка]]''' [[мінск]]ай міліцыі была названа [[горад Фрунзэ|сталіца]] [[Кіргізская ССР|Савецкай Кіргізіі]] * '''[[Надзея Рыгораўна Грэкава|Першаму старшыні]]''' [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] на момант абрання было ўсяго 28 гадоў * Два [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскія лаўрэаты]] па фізіцы ('''[[Макс Планк]]''' і '''[[Альберт Эйнштэйн]]''') пасварыліся з-за стаўлення да [[нацызм]]у * Сярод кандыдатаў на пасаду кіраўніка '''«[[Укрнафта|Укрнафты]]»''' быў '''[[Яўген Аляксандравіч Чычваркін|расійскі бізнесмен-эмігрант]]''' * '''[[Гімн Вануату|Гімн]]''' [[Вануату|адной з ціхаакіянскіх дзяржаў]] пачынаецца словамі «Юмі, юмі, юмі…» == 24 ліпеня 2015 года == * '''[[Гара Замкавая, Пуцэвічы|Найвышэйшы пункт]]''' [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] размяшчаецца на захад ад [[Навагрудак|Навагрудка]] * У [[возера|азёрах]] [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]], як заносная або рэліктавая, знойдзена '''[[гідрыла|расліна]]''', пашыраная ў трапічных раёнах * У [[акіян]]е адкрыта '''[[Loricifera|група беспазваночных]]''', якія пастаянна могуць існаваць у цалкам [[анаэробныя арганізмы|анаэробных]] умовах * Да сярэдзіны XIX ст. на [[Пінскія балоты|Пінскіх балотах]] гнездавалася '''[[Коўпіца|птушка]]''' сямейства [[ібісавыя|ібісавых]] * '''[[Нарвежская арктычная экспедыцыя, 1898—1902|Нарвежская палярная экспедыцыя 1898—1902 гадоў]]''' праходзіла на тэрыторыі [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага арктычнага архіпелага]] == 14 чэрвеня 2015 года == * Цэнтральнае месца на выстаўцы да 750-годдзя каранацыі [[Міндоўг]]а займаў '''[[Пячатка Міндоўга|артэфакт]]''' з адзінай прыжыццёвай выявай манарха. * Існуе '''[[Шэкспіраўскае пытанне|праблема]]''' аўтарства твораў, якія прыпісваюцца [[Уільям Шэкспір|Уільяму Шэкспіру]]. * Першай у Антарктыцы зазімавала '''[[Экспедыцыя на «Паўднёвым Крыжы»|брытанская экспедыцыя]]''', якой кіраваў '''[[Карстэн Борхгрэвінк|нарвежац]]'''. * [[Джэф Брыджэс]] у фільме «'''[[Трон: Спадчына]]'''» — першы акцёр кіно, які з’яўляецца на экране камп’ютарна амалоджаным. * Раз у чатыры гады праводзіцца '''[[Джамбары|сусветны скаўцкі злёт]]'''. == 30 красавіка 2015 года == * [[Дрыбін]]скія [[Шапавальства|шапавалы]], каб трымаць у сакрэце тое, пра што гавораць, карысталіся '''[[Катрушніцкі лемезень|адмысловай моваю]]'''. * У мінскім жылым раёне '''[[Жылы раён Паўднёвы Захад, Мінск|Паўднёвы Захад]]''' захаваўся [[курган]], які датуецца [[XI стагоддзе|XI ст]]. <!--Курган быў абследаваны ў [[1978]] і [[1980]] гадах.--> * Да '''[[Помнік Гедзіміну, Вільнюс|літоўскага помніка]]''' [[Гедзімін|заснавальніку]] [[Вільнюс|Вільні]] маюць дачыненне [[Беларусь]] і [[Украіна]]. * '''[[Стывен Чу|Фізік-лаўрэат Нобелеўскай прэміі]]''' ўзначальвае [[міністр энергетыкі ЗША|Міністэрства энергетыкі ЗША]]. * '''[[Хіндустані|Адна]]''' з самых распаўсюджаных моў [[Індыя|Індыі]] мае '''[[хіндзі|індуісцкі]]''' і '''[[урду|мусульманскі]]''' варыянт. * Толькі [[самка|самкі]] '''[[камар звычайны|звычайных камароў]]''' з’яўляюцца крывасмокамі, [[самец|самцы]] ж кормяцца сокам і нектарам раслін. == 7 сакавіка 2015 года == * У паходах за [[кукалка]]мі будучых «рабоў» удзельнічае да дзвюх тысяч '''[[мурашка-амазонка|мурашак-амазонак]]'''. * '''[[Пячора Кра-Маньён|Пячора]]''' на паўднёвым захадзе [[Францыя|Францыі]] дала назву [[Краманьёнец|людзям]] эпохі верхняга [[палеаліт]]у. * У вёсцы [[Вёска Юравічы, Калінкавіцкі раён|Юравічы]] ([[Калінкавіцкі раён]]) захаваўся '''[[Касцёл і калегіум езуітаў, Юравічы|сакральны комплекс]]''', узведзены [[езуіты|езуітамі]]. * Прататыпам для першых '''«[[Тыпавыя серыі жылых дамоў|хрушчовак]]»''' сталі {{нп3|Plattenbau|блокавыя будынкі|de|Plattenbau}} ў [[Берлін]]е і [[Дрэздэн]]е, якія будаваліся з [[1920-я|1920-x]] гадоў. * Першая чарга '''[[Мінскі тралейбус|тралейбуснай лініі]]''' ў [[Мінск]]у была запушчана ў эксплуатацыю [[19 верасня]] [[1952]] г., яна звязвала [[Мінскі чыгуначны вакзал|чыгуначны вакзал]] з [[Плошча Перамогі, Мінск|Круглай плошчай]]. * '''[[Tokyo Sky Tree|Другі па вышыні будынак у свеце]]''' знаходзіцца ў [[Токіа|сталіцы Японіі]]. == 17 студзеня 2015 года == * Доступ у '''[[Элія Капіталіна|рымскі горад]]''', пабудаваны на месцы [[Іерусалім]]а, быў забаронены ўсім [[абразанне|абрэзаным]] мужчынам, а першым парушыў гэта правіла [[Філіп Араб|імператар]]. * У [[1928]] г. была распрацавана першая ў свеце ўстаноўка сінхроннага перакладу для VI кангрэсу [[Камінтэрн]]а ў [[Масква|Маскве]], якая выкарыстоўвала '''[[правадное вяшчанне]]'''. * '''[[Канстанцін Васілевіч Герчык|Жыхар Слуцкага раёна]]''' здолеў застацца жывым у час {{нп3|Катастрофа на Байкануры, 1960|катастрофы|ru|Катастрофа на Байконуре (1960)}} з выбухам ракеты {{нп3|Р-16||ru|Р-16}}, хоць і знаходзіўся ў непасрэднай блізкасці каля яе. * За ўвесь час вытворчасці (з [[1970]] па [[1988]] гады) [[АўтаВАЗ|ВАЗ]] вырабіў 4,85 млн аўтамабіляў '''[[ВАЗ-2101]]''' усіх мадыфікацый з кузавам [[седан]]. * [[Ватыкан]] не з’яўляецца самастойнай [[дзяржава]]й, а толькі суверэннай тэрыторыяй '''[[Святы Прастол|Святога Прастола]]'''. == 4 снежня 2014 года == * На '''[[Планета Нептун|восьмай]]''' [[Планета|планеце]] [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] цяплей, чым на '''[[Планета Уран|сёмай]]'''. * Найстаражытнейшая вядомая па дакументах '''[[Сафала|гавань]]''' [[Паўднёвае паўшар'е|Паўднёвага паўшар’я]], верагодна, з’яўляецца радзімай [[біблія|біблейскай]] [[Царыца Саўская|царыцы]]. * Тэхналогія [[Bluetooth]] названа ў гонар '''[[Харальд I Сінязубы|караля]]''', які аб’яднаў народы на тэрыторыі сучасных [[Данія|Даніі]] і [[Сконэ]]. * Традыцыя біць у званы апоўдні ўзнікла '''[[Аблога Бялграда, 1456|пасля цудоўнага вызвалення]]''' [[Каралеўства Венгрыя|венграмі]] ад [[Асманская імперыя|асманскай]] аблогі [[Бялград|сучаснай сербскай сталіцы]]. * Насельніцтва '''[[горад Мантпіліер|самай маленькай са сталіц штатаў ЗША]]''' складае 7855 чалавек. * Перад смерцю [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] была зачынена '''[[Нясвіжскі дзяржаўны каледж імя Якуба Коласа|навучальная ўстанова яго імя]]''', зноў адкрыта ў [[1984]] годзе, а імя вернута ў [[2008]] годзе. == 6 кастрычніка 2014 года == * [[Самец]] '''[[колюшка дзевяцііголкавая|рыбы]]''' з сямейства [[Колюшкападобныя|колюшкавых]] будуе гняздо сярод водных раслін спачатку для ікрынак, а потым — для малявак. * '''[[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга БССР|Першы беларускі ордэн]]''' з’явіўся яшчэ ў [[1924]] годзе. * На тэрыторыі [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі, 1949—1990|Заходняй Германіі]] да [[1998]] года дзейнічала '''[[Фракцыя Чырвонай Арміі|камуністычная тэрарыстычная арганізацыя]]'''. * [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] адкрыта перашкаджаюць дзейнасці '''[[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]]'''. * '''[[RT|Расійскі ўрадавы тэлеканал]]''' мае самы папулярны канал навін на [[YouTube]]. == 22 жніўня 2014 года == * '''[[Махавік паразітны|Адзіны паразітны грыб]]''' сярод сямейства [[балетавыя|балетавых]] сустракаецца ў [[шыракалістыя лясы|шыракалістых лясах]] * [[Шаблон:Чалавек года (Time) 1927-1950|Чалавек года]] ў [[1931]], '''[[П'ер Лаваль|французскі прэм’ер]]''', сацыяліст і пацыфіст, вядомы за антыгерманскія погляды, быў расстраляны за супрацоўніцтва з [[рэжым Вішы|нацыстамі]] * Упершыню выраз '''«[[халодная вайна]]»''' ўжыў [[Джордж Оруэл|самы вядомы пісьменнік-антыўтапіст]] * У [[2012]] годзе [[Рэспубліка Беларусь]] змяніла '''[[сцяг Беларусі|дзяржаўны сцяг]]''' * У [[2014]] годзе [[Зборная Германіі па футболу|еўрапейская зборная]] ўпершыню ў гісторыі выйграла '''[[Чэмпіянат свету па футболу 2014|чэмпіянат свету]]''' па [[футбол]]у на тэрыторыі [[Амерыка|Амерыкі]] == 15 ліпеня 2014 года == * Пад '''[[сцяг Ліберыі|сцягам]]''' [[Ліберыя|старэйшай афрыканскай рэспублікі]] ходзіць самы вялікі гандлёвы флот у свеце * Структура [[земляробства|галоўнага]] з '''[[Гаспадарчыя заняткі беларусаў|гаспадарчых заняткаў]]''' [[беларусы|беларусаў]] на працягу стагодзяў істотна не мянялася * У [[Балгарыя|Балгарыі]] '''[[Найдзен Вылчаў|Чык Чырык]]''' атрымаў {{нп3|Ордэн «Святыя Роўнаапостальныя Кірыл і Мяфодзій»|другую па значнасці дзяржаўную ўзнагароду|bg|Св. св. Кирил и Методий (орден)}} * У '''[[Інданезія|Інданезіі]]''' знялі '''[[Рэйд, фільм|фільм]]''', які [[крытык]]і прызнаюць адным з лепшых баевікоў дзесяцігоддзя * У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] жыве '''[[ірландцы|ірландцаў]]''' больш за [[Ірландыя|абедзве]] [[Паўночная Ірландыя|Ірландыі]] разам == 3 чэрвеня 2014 года == * '''[[Мэнская мова]]''' была адноўленая, калі яе носьбітаў заставалася ўсяго некалькі чалавек * [[Крысціян X|Ісландскі кароль]] віншаваў сваю краіну з '''[[Рэферэндум у Ісландыі, 1944|усталяваннем рэспублікі]]''' * '''[[Джані Радары|Аўтар «Прыгод Чыпаліна»]]''' і '''[[Гульельма Марконі|вынаходнік радыё]]''' былі членамі фашысцкай партыі * '''[[Паўночнаафрыканскі слон|Афрыканскія жывёлы]]''' (''гл. іл.''), якія спусціліся з [[Альпы|Альпаў]], наганялі жах на [[Старажытны Рым]] * Прадстаўнікам '''[[Савойскі дом|старажытнага роду]]''', пад уладай якіх была [[Рысарджымента|аб’яднана]] [[Італія]], [[Канстытуцыя Італіі|канстытуцыяй]] забаронены ўезд на яе тэрыторыю * '''[[Замак герцагаў Урбінскіх|Няскончаны герцагскі палац]]''' лічыўся ідэальнай рэзідэнцыяй для [[Асветніцтва|асвечанага]] [[манарх]]а * Месцам пахавання '''[[Патрыярх Канстанцінопальскі|Канстанцінопальскіх патрыярхаў]]''' з’яўляецца '''[[Храм Жываноснай Крыніцы|жаночы манастыр]]''' == 17 красавіка 2014 года == * Для падтрымкі гістарычных моў і моў нацыянальных меншасцей у [[1992]] годзе была прынята спецыяльная '''[[Еўрапейская хартыя рэгіянальных моў|еўрапейская хартыя]]''' * Самы вялікі [[дыван]] у свеце знаходзіцца ў '''[[Мячэць шэйха Зайда|галоўным храме Абу-Дабі]]''' * Першую [[энцыклапедыя|энцыклапедыю]] надрукаваў '''[[Іаган Авенцін|баварскі гісторык]]''' * Першым мастацкім кіраўніком [[БДТ-2]] быў '''[[Сурэн Ільіч Хачатуран|старэйшы брат]]''' аднаго з [[Арам Хачатуран|найбуйнейшых кампазітараў XX стагоддзя]] * '''[[Сям'я Януш|Даваенны беларускі фільм]]''' зняў '''[[Сігізмунд Францавіч Наўроцкі|былы мінскі пракурор]]''' == 20 сакавіка 2014 года == * Найбольш вядомая [[Чэшская мова|чэха]]-[[Славацкая мова|славацкая]] '''[[Strč prst skrz krk|скорагаворка]]''' не мае [[галосныя|галосных]] * Існуе '''[[Графіс|род лішайнікаў]]''', пладовыя целы якога ўтвараюць малюнак, што нагадвае невядомыя старажытныя пісьмёны * '''[[Андрэя скальная|Адзіны прадстаўнік]]''' старажытай '''[[андрэевыя імхі|групы імхоў]]''' на [[Беларусь|Беларусі]] сутракаецца толькі ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] * '''[[Дыяцэзія Хельсінкі, каталіцкая|Адзіная каталіцкая дыцэзія]]''' [[Фінляндыя|Фінляндыі]] была вылучана са складу [[Магілёўская архідыяцэзія|Магілёўскай архідыяцэзіі]]. * У [[Фінляндыя|Фінляндыі]] можна пакаштаваць '''[[Калакука|калакуку]]''' == 5 лютага 2014 года == * '''[[Архілох|Першы еўрапейскі лірык]]''' нарадзіўся на [[Парас|невялічкім востраве]] ў [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] * Напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] рускае камандаванне завербавала '''[[Альфрэд Рэдль|кіраўніка аўстрыйскай контрразведкі]]''', пагражаючы раскрыць яго [[гомасексуальнасць|нетрадыцыйную сексуальную арыентацыю]] * У Беларусі з [[1949]] года гадуюць '''[[Ньюфаўндленд, парода сабак|чатырохногіх выратавальнікаў]]''' * Зона выпрабаванняў [[ядзерная зброя|ядзернай зброі]] на '''[[атол Бікіні|ціхаакіянскім атоле]]''' ўнесена ў спіс [[сусветная спадчына|сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] * '''[[Віктар Ніканавіч Вінаградаў|Беларускі матэматык]]''' напісаў кнігу, перакладзеную на 20 моў свету * [[Брыжыт Бардо|Французская мадэль]] зрабіла '''[[Бікіні, вопратка|адкрыты купальны строй]]''' абавязковай рэччу ў арсенале еўрапейскіх модніц == 24 снежня 2013 года == * '''[[Карона Святога Іштвана|Карона]]''', якой каранавалася 55 [[Каралі Венгрыі|венгерскіх манархаў]], і сёння лічыцца свяшчэннай. * Самым надзейным у свеце сховішчам лічыцца '''[[Форт-Нокс|амерыканская ваенная база]]'''. * Галоўным прапагандыстам [[Арабскія лічбы|арабскай сістэмы лічбаў]] стаў '''[[Сільвестр II|Папа Рымскі]]''', якому прыпісвалі сувязь з [[д'ябал|д’яблам]]. * На [[Планета Марс|Марсе]] ёсць чатыры вялізныя гары: [[Алімп (гара, Марс)|Алімп]], '''[[Гара Аскрыйская|Аскрыйская]]''', '''[[Гара Паўліна|Паўліна]]''' і '''[[Гара Арсія|Арсія]]'''. * Самы папулярны ў свеце '''[[Boeing 737|лайнер]]''' 110 разоў захопліваўся [[тэрарызм|тэрарыстамі]]. == 2 снежня 2013 года == * Навакол [[Сонечныя плямы|сонечных плям]] існуюць '''[[Сонечны факел|факелы]]'''. * Беларусы ўваходзяць у топ-10 '''[[Посткросінг|міжнароднага праекта]]''', які ахоплівае 218 краін свету. * '''[[Гэльская ліга]]''' больш за 100 год займаецца захаваннем [[ірландская мова|ірландскай мовы]]. * [[Крымскія татары|Татарын]]-[[парашут]]ыст '''[[Мухашат Хусяінавіч Шаіпаў|паставіў]]''' у [[Мінскі аэраклуб|Мінскім аэраклубе]] 12 сусветных рэкордаў. * У [[1869]] годзе амерыканскі дантыст запатэнтаваў '''[[Жавальная гумка|кулінарны выраб]]''' з неядомай эластычнай асновы, смакавых і араматычных дадаткаў. * [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускі]] '''[[БелАЗ-75710|кар’ерны самазвал]]''' — самы вялікі ў свеце. == 24 кастрычніка 2013 года == * [[Піфагор|Старажытнагрэчаскі матэматык]] заснаваў філасофскую школу, '''[[Піфагарызм|вучэнне]]''' якой засяродзіла ўвагу на значэнні [[лік]]аў. * '''[[Маніфест Кіра|Маніфест]]''' [[Кір Вялікі|цара]] [[Старажытная Персія|Старажытнай Персіі]], запісаны на гліняным [[цыліндр]]ы, стаў першай у гісторыі «[[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|дэкларацыяй]] [[правы чалавека|правоў чалавека]]». * У '''[[фаўна Беларусі|фаўне Беларусі]]''' найбольшай відавой разнастайнасцю вызначаюцца [[насякомыя]]. * Каб пабудаваць '''[[Горад Хум|самы маленькі ў свеце горад]]''', спатрэбілася некалькі [[волат]]аў. * Адзіны ў гісторыі [[танкавы таран]] [[бронецягнік]]а быў здзейснены '''[[Міхаіл Арцёмавіч Бухтуеў|ўраджэнцам Тувы]]''' ля [[Вёска Чорныя Брады|беларускай вёскі]]. * '''[[Горад Кавасакі|Японскі горад]]''' вядомы '''[[Канамара-мацуры|фестывалем жалезных пенісаў]]'''. == 19 верасня 2013 года == * '''[[Эргасфера|Вобласць прасторы-часу]]''', размешчаная паблізу [[Чорная дзірка|чорнай дзіркі]], круціцца разам з ёй. * Сучасны '''[[герб Аўстрыі]]''' ўпрыгожваюць серп і молат. * '''[[Возера Чхонджы|Нябеснае возера]]''' занесена ў [[Кніга рэкордаў Гінеса|Кнігу рэкордаў Гінеса]] * '''[[Калібры|Самыя дробныя птушкі на Зямлі]]''' могуць завісаць у паветры і даваць задні ход. * Хоць [[пратон]] доўгі час лічыўся абсалютна стабільнай часціцай, відаць, не існуе фундаментальнага закона [[фізіка|фізікі]], які забараняў бы яго '''[[распад пратона|распад]]'''. == 29 ліпеня 2013 года == * [[Мінск|Сталіца Беларусі]] — дзясяты горад [[Еўропа|Еўропы]] '''[[Спіс гарадоў-мільянераў Еўропы|паводле колькасці насельніцтва]]'''. * На [[Месяц, спадарожнік Зямлі|Месяцы]] пахаваны адзін з '''[[Юджын Шумейкер|першаадкрывальнікаў]]''' '''[[Камета Шумейкераў — Леві 9|каметы]]''', якая сутыкнулася з [[планета Юпітэр|Юпітэрам]]. * 25500 [[граніт]]ных блокаў '''[[Трыўмфальная арка, Пхеньян|помніка]]''' [[КНДР|ўсходнеазіяцкай краіны]] сімвалізуюць колькасць дзён жыцця яе [[Кім Ір Сен|лідара]]. * '''[[Каралеўства Венгрыя, 1920—1944|Каралеўствам без караля]]''' кіраваў '''[[Міклаш Хорці|адмірал без флоту]]'''. * На [[дрэва]]х можна сустрэць '''[[вярблюдкі|насякомых]]''', сілуэт цела якіх вельмі нагадвае [[вярблюд]]а. * '''[[Фундаментальная бібліятэка БДУ|Першая навуковая бібліятэка Беларусі]]''' вядзе сваю гісторыю з [[1921]] года. * У перыяд [[Каляды|Каляд]] у [[Фінляндыя|Фінляндыі]], [[Швецыя|Швецыі]] і [[Эстонія|Эстоніі]] ўжываюць '''[[глёг|гарачы напой]]''' з чырвонага [[віно|віна]] з даданнем рэзкіх прыпраў. == 14 чэрвеня 2013 года == * [[Жан-Мішэль Жар]] прысвяціў тры песні '''[[Каліпса, карабель|караблю Ж.-І. Кусто]]''' * '''[[Гіперыён, дрэва|Самае высокае дрэва на Зямлі]]''' дасягае ў вышыню 115,5 метраў * '''[[Нацыянальны атлас Беларусі|Беларускі фаліянт XXI стагоддзя]]''' вагой 5 кілаграм стваралі 450 спецыялістаў з 60 арганізацый * '''[[Італьянская энцыклапедыя]]''' выходзіла пры непасрэдным удзеле [[Беніта Мусаліні]] * У [[Віцебск|горадзе першага беларускага трамвая]] ў [[1915]] годзе вырабілі першыя '''[[кансервы]]''' * Бацькі '''[[Шэлдан Лі Глэшау|фізіка]]''', які ўвёў у навуковы ўжытак чацвёрты тып [[кварк]]аў, паходзілі з [[Бабруйск]]а == 29 красавіка 2013 года == * '''[[Касачы, карціна ван Гога|Вясёлкавыя кветкі]]''' былі прададзены за 53.900.000 [[долар ЗША|долараў ЗША]] * Адзін з першых падручнікаў па [[Дыферэнцыяльная геаметрыя|дыферэнцыяльнай геаметрыі]] на [[беларуская мова|беларускай мове]] напісаў '''[[Цэлясцін Лявонавіч Бурстын|выпускнік]]''' [[Венскі ўніверсітэт|Венскага ўніверсітэта]] * '''[[Франц Феліксавіч Блус|Царскаму агітатару]]''' супраць [[Паўстанне ў Польшчы, Літве і Беларусі, 1863—1864|паўстання Кастуся Каліноўскага]] «аддзячылі» высылкай у [[Бузулук]] і звальненнем * '''[[Транспланталогія ў Беларусі|Беларускія медыкі]]''' першыя ў свеце ажыццявілі '''[[Ксенатрансплантацыя|міжвідавую перасадку]]''' тканкі [[шчытападобная залоза|шчытападобнай залозы]] * Адну з [[Ірландская мова|кельцкіх моў]], [[Брадвейскі тэатр|вуліцу ў Нью-Ёрку]] і [[Мікалай Мікалаевіч Пінігін|беларускага рэжысёра]] аб’ядналі «'''[[Translations|Пераклады]]'''» * Зрок [[Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў|Мендзялееву]] вярнуў '''[[Ерафей Васілевіч Касценіч|хірург з Беларусі]]''' * Рэцэптуру сучасных '''[[сасіска|сасісак]]''' вынайшаў '''[[Іаган Георг Ланер|венскі мяснік]]''' * '''[[S/2003 J 12|Самы маленькі спадарожнік]]''' у [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэме]] мае дыяметр не большы за кіламетр == 26 сакавіка 2013 года == * Больш за ўсё гэты '''[[Piaractus brachypomus|сваяк піранняў]]''' любіць [[арэхі]] * '''[[Якаў Барысавіч Зяльдовіч|Сын мінскага адваката]]''' быў адным са стваральнікаў '''[[Тэрмаядзерная зброя|вадароднай бомбы]]''' * У сучаснай [[беларуская мова|беларускай мове]] '''10''' '''[[Знакі прыпынку|знакаў прыпынку]]''' * '''[[Вёска Маляцічы|Вёску на Крычаўшчыне]]''' да прыходу [[бальшавікі|бальшавікоў]] упрыгожвала '''[[Касцёл Святога Станіслава, Маляцічы|копія]]''' [[Сабор Святога Пятра|Сабора Святога Пятра]] ў [[Горад Рым|Рыме]] * Адзін з [[Другі пачатак тэрмадынамікі|законаў тэрмадынамікі]] можа стаць прычынай [[Энтрапія#Энтрапія, як прычына цеплавой смерці Сусвету|цеплавой смерці Сусвету]] * [[Іўрыт|Афіцыйная мова]] гэтай [[Ізраіль|сучаснай дзяржавы]] была [[Мёртвая мова|мёртвай]] больш за 1000 гадоў == 25 лютага 2013 года == * '''[[Максімільян Станіслаў Рыла|Шляхціц з Ваўкавыскага павета]]''' стаў першым, хто даследаваў руіны старажытнага [[Вавілон]]а * '''[[Амар аль-Башыр|Прэзідэнт]]''' [[Судан|паўночнаафрыканскай краіны]] з’яўляецца першым дзеючым кіраўніком дзяржавы, на арышт якога [[Міжнародны крымінальны суд]] выдаў ордар * На схіле '''[[Гара Рашмор|гары «шасці прабацькоў»]]''' высечаны партрэты чатырох [[ЗША|амерыканскіх]] [[Спіс прэзідэнтаў ЗША|прэзідэнтаў]] * '''[[Трыдакна гіганцкая|Самыя вялікія малюскі]]''' «гадуюць» самыя '''[[Жамчужына Лаа-Цзы|вялікія жамчужыны]]''' * '''[[Святы Хрыстафор|Святы заступнік]]''' [[Вільня|Вільні]] меў [[кінацэфалы|галаву сабакі]] * Існуе '''[[Карбаранавая кіслата|кіслата]]''' ў мільёны разоў мацнейшая за канцэнтраваную [[серная кіслата|серную кіслату]] * У [[Мінск|беларускай сталіцы]] «'''[[Ля Траецкага|Эйфелева вежа]]'''» налічвае толькі 25 паверхаў * '''[[Ісус Хрыстос|Заснавальнік]]''' [[Хрысціянства|сусветнай рэлігіі]] таксама прызнаецца паслядоўнікамі [[іслам|іншай сусветнай рэлігіі]], і ў іх [[Каран|галоўнай кнізе]] згадваецца нават часцей за [[Мухамед|ўласнага заснавальніка]] == 2 лютага 2013 года == * '''[[Даніэл Карлтан Гайдузек|Амерыканскі вірусолаг і эпідэміёлаг]]''', жывучы сярод абарыгенаў [[Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], адкрыў невядомыя раней механізмы паходжання і распаўсюджвання інфекцыйных захворванняў і стаў лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі]]. * [[Асвейская града]] на [[Беларусь|Беларусі]] лічыцца ўсходнім адгор’ем '''[[Латгальскае ўзвышша|узвышша]]''', асноўная частка якога знаходзіцца ў межах [[Латвія|Латвіі]]. * '''[[Зоф'я Налкоўская|Польская пісьменніца]]''' ў [[1926]] годзе прысвяціла [[эсэ]] [[Гродна]], а ў [[1934]] — [[Нёман]]у. * На тэрыторыі савецкага ваеннага гарадка ў [[Шчучын]]е знаходзіўся сапраўдны '''[[Шчучынскі палац|панскі палац]]'''. * У [[1981]] годзе з-за актыўнасці мясцовага [[вулкан]]а насельніцтва '''[[востраў Паган|невялікага Ціхаакіянскага вострава]]''' было эвакуіравана, з таго часу востраў незаселены. * '''[[Марцін Мікалай Кароль Радзівіл|Адзін]]''' са [[слуцк]]іх [[Радзівіл]]аў займаўся [[алхімія]]й, меў [[гарэм]] і збіраўся перайсці ў [[іўдаізм]]. == 5 студзеня 2013 года == * '''[[Даніла Галіцкі|Першы кароль Русі]]''' адбудаваў [[Галіцка-Валынскае княства|дзяржаву]], мяжа якой праходзіла па [[Карпаты|Карпатах]], [[Дняпро|Дняпры]] і [[Дунай|Дунаі]] * [[Мірскі замак]] быў выяўлены на срэбранай '''[[Памятная манета «Мірскі замак»|манеце]]''' * '''[[Кантрабас|Найбуйнейшы са струнных смычковых інструментаў]]''' даў назву раману [[Патрык Зюскінд|нямецкага пісьменніка]] * Малую колькасць ападкаў на заходнім узбярэжжы [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] абумоўлівае халоднае '''[[Перуанскае цячэнне|марское цячэнне]]''' * На месцы '''[[Сярэдненёманская нізіна|нізіны]]''' ў басейне [[Нёман]]а некалькі тысяч год назад існавалі вялікія прыледавіковыя [[возера|азёры]] * Асноўнае насельніцтва індыйскага штата [[Карнатака]] складае '''[[Канада, народ|народ дравідыйскага паходжання]]''' == 3 снежня 2012 года == * [[Янка Купала|Беларускі пясняр]] завяршыў у 1913 годзе ‎'''[[Магіла льва, паэма|паэму]]''', што стала разгадкай крыўд і бедаў народа напярэдадні рэвалюцыйных падзей * У XII стагоддзі ў [[Гродна|Гродне]] існавала самабытная '''[[Гродзенская школа дойлідства|архітэктурная школа]]''' * Некаторыя '''[[паруснікавыя|рыбы]]''' могуць развіваць хуткасць да 130 км/гадз. * Амерыканскія [[эсперантыст]]ы кожныя тры гады арганізуюць '''[[Усеамерыканскі кангрэс эсперанта|кангрэс]]''' * [[Панамскі канал|Лацінаамерыканская водная артэрыя]] дала назву '''[[Панама, капялюш|нацыянальнаму галаўному ўбору Эквадора]]''' * [[Беларусь]] з’яўляецца адзінай краінай у [[Еўропа|Еўропе]] і [[СНД]], дзе практыкуецца '''[[Смяротная кара ў Беларусі|смяротная кара]]''' == 12 лістапада 2012 года == * Назвы '''[[Mars Exploration Rover|амерыканскім марсаходам]]''' дала дзевяцігадовая дзяўчынка-сібірачка * Продкі [[Іван Грозны|Івана Грознага]] ў '''[[Кулікоўская бітва|бітве]]''' паміж [[русь|рускімі княствамі]] і [[Залатая Арда|ардынцамі]] ўзначальвалі абодва войскі * '''[[Буда Вясенняга Храма|Самая вялікая статуя]]''' ў свеце знаходзіцца ў кітайскай [[правінцыя Хэнань|правінцыі Хэнань]] * '''[[Касцёл Святога Варфаламея, Вільнюс|Храм]]''' у '''[[Ужупіс|старажытным раёне]]''' [[Вільнюс|літоўскай сталіцы]] ў [[1997]] годзе быў перададзены [[беларусы|беларусам]]-каталікам * За выратаванне [[Горад Мінск|Мінска]] ад вясновай паводкі гарадскі галава '''[[Плябанскія млыны|быў засуджаны і зняты з пасады]]''' мінскім архіепіскапам * '''[[Каміла Марцінкевіч|Дачку]]''' [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|заснавальніка беларускай драматургіі]] за выпады супраць [[самадзяржаўе|самадзяржаўя]] змясцілі ў псіхіятрычную бальніцу * На '''[[Старадворскі валун|паўночнабеларускім валуне]]''' прысутнічае люстраная выява [[Сузор'е Вялікая Мядзведзіца|сузор’я]], якой больш за 2000 год * Гэты '''[[Канстанцін Заслонаў, п'еса|лаўрэат Дзяржаўнай прэміі]]''' аб’яднаў [[Саламон Міхайлавіч Міхоэлс|арганізатара яўрэйскага нацыянальнага тэатра]] і [[Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў|беларускага падпольшчыка]] * Бандыты хацелі знішчыць цэлы '''[[Горад Слюдзянка|горад]]''' з насельніцтвам у 20 тысяч чалавек дзеля 11 мільёнаў [[Савецкі рубель|рублёў]] == 16 кастрычніка 2012 года == * На апошніх '''[[Парламенцкія выбары ў Беларусі, 2012|парламенцкіх выбарах]]''' у [[Беларусь|Беларусі]] цалкам спраўдзіўся прагноз адной з [[Наша ніва (1991)|найстарэйшых газет]] краіны * Больш намінацый на [[Оскар|прэмію Оскар]], чым у '''[[Джон Таўнер Уільямс|гэтага амерыканскага кінакампазітара]]''', мае толькі [[Уолт Дысней]] * '''[[Нявіннасць мусульман]]''' стала прычынай [[Напады на дыпламатычныя місіі ЗША, 2012|забойства]] [[ЗША|амерыканскага]] [[Крыстафер Стывенс|пасла]] і хваляванняў у [[Арабскі свет|арабскім свеце]] * Невялікая [[Прыбалтыка|прыбалтыйская]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|краіна]] мела сваю '''[[Востраў Джэймс, Гамбія|калонію]]''' ў [[Афрыка|Афрыцы]] * '''[[Караль Бжастоўскі|Стваральнік]]''' [[Штабінская рэспубліка|рэспублікі]] на польска-беларускай мяжы быў відным рэфарматарам, але '''[[Virtuti Militari|самы ганаровы польскі ваенны ордэн]]''' ён атрымаў не за гэта * [[Літва|Літоўскае]] сяло яшчэ ў XVIII стагоддзі займела '''[[Паўлаўская рэспубліка|дзвюхпалатны парламент]]''' * З-за памылкі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|рэдактара]] на вокладцы '''[[Жалейка, зборнік|першага зборніка]]''' [[Янка Купала|маладога паэта]] з’явіўся ўсім знаёмы псеўданім == 25 верасня 2012 года == * Каб адвесці ад [[Данія|Даніі]] [[Бог|Божую]] кару за забойства '''[[Кнуд IV Святы|караля]]''' ў царкве, '''[[Олаф I, кароль Даніі|іншы кароль]]''' прынёс сябе ў ахвяру. * Праз [[Гібралтарская скала|адзін]] з [[Геркулесавы слупы|Геркулесавых слупоў]] '''[[Пячора Святога Міхаіла|можна спусціцца]]''' ў [[пекла]], а ўзлезшы '''[[Гара Ача|на іншы]]''' — патрапіць у манастыр. * Майстрыхі гэтага '''[[Аршанская фабрыка мастацкіх вырабаў|паўночнабеларускага прадпрыемства]]''' саткалі васьміметровы абрус для [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], а таксама расшылі золатам сталовую бялізну для рэзідэнцыі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. * '''[[Фядосій Арцёмавіч Смалячкоў|Беларускі снайпер]]''' быў ініцыятарам стварэння спецыяльнай школы ў [[Блакада Ленінграда|блакадным Ленінградзе]], а яго памяці [[Пятрусь Броўка]] прысвяціў паэму. * '''[[Алена Лукрэцыя Карнара Піскапія|Першая жанчына-доктар навук]]''' скончыла той жа '''[[Падуанскі ўніверсітэт|ўніверсітэт]]''', што і [[Францыск Скарына|беларускі першадрукар]]. == 4 верасня 2012 года == * '''[[Іван Кандратавіч Бялькевіч|Складальнік]]''' абласнога слоўніка налічыў на [[Магілёўская вобласць|Магілёўшчыне]] каля 20 тысяч беларускіх словаў. * Выпускнікамі беларускага '''[[Равеснік|дзіцячага музычнага калектыву]]''', які заснавала '''[[Марына Мікалаеўна Бяльзацкая|масквічка]]''', можна амаль чатыры разы засяліць [[Горад Дзісна|самы маленькі горад]] Беларусі. * Ядомасць '''[[Пецыца ярка-чырвоная|бабуліных вушэй]]''' пакуль не вызначана, але парашком з іх можна спыніць [[кроў]]. * [[Елізавета II|Брытанскі манарх]] можа наведаць '''[[Сіці, Лондан|цэнтр]]''' [[Горад Лондан|Лондана]] толькі з дазволу лорда-мэра. * '''[[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Першы дырэктар]]''' [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]] скончыў [[Бернскі ўніверсітэт]]. * '''[[Карлуш I|Муж]]''' і '''[[Луіш Філіпэ, герцаг Браганса|старэйшы сын]]''' былі '''[[Партугальскае царазабойства|застрэлены тэрарыстамі]]''', але '''[[Мануэл II|малодшага]]''' гэта '''[[Амелія Арлеанская|адважная жанчына]]''' ўратавала, адбіваючыся [[букет]]ам. * [[4 ліпеня]] [[2012]] '''[[Jodel D11|самалёт]]''' са [[Швецыя|Швецыі]] бамбардзіраваў [[Горад Мінск|Мінск]] плюшавымі [[цацка]]мі. == 10 жніўня 2012 года == * Дамы, пабудаваныя '''[[New Line Cinema|Фрэдзі]]''' і '''[[Atlantic Records|Рут]]''', знакаміты зусім не сваёй архітэктурай. * Найбольшую колькасць узнагарод прэстыжнай '''[[BRIT Awards|брытанскай прэміі]]''' ў вобласці [[Поп-музыка|поп-музыкі]] мае «'''[[Робі Уільямс|Фрэнк Сінатра XXI стагоддзя]]'''». * Для [[Парнаграфія|порнастужак]] існуе свая '''[[AVN Awards|прэмія «Оскар»]]'''. * '''[[World of Tanks|Беларуская камп’ютарная гульня]]''' патрапіла ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]], паставіўшы рэкорд па адначасовым знаходжанні ігракоў на [[сервер]]ы. * '''[[Касцёл Святых Пятра і Паўла, Вільнюс|Віленскі касцёл]]''' па багаццю аздаблення [[інтэр'ер]]у не мае сабе роўных на прасторы былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * '''[[Вялікі Камень|Самы вялікі валун Беларусі]]''' важыць амаль як тры [[141 R|амерыканскія паравозы]]. * На '''[[Святы камень Сянежыцкі|адным і тым жа месцы]]''' пакінулі свае сляды і [[Багародзіца]] і [[чорт]]. * «{{нп3|Найпрыгажэйшая кніга свету|Найпрыгажэйшай кнігай свету|de|Schönste Bücher aus aller Welt}}» ў 1968 стала выданне «[[Новая зямля, паэма|энцыклапедыі жыцця беларускага сялянства]]» з ілюстрацыямі '''[[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|беларускага акадэміка]]'''. * Для '''[[Codex Gigas|адной з самых вялікіх кніг чалавецтва]]''' (яе вага складае 75 кг) у XIII стагоддзі спатрэбілася 160 асліных скур. == 15 ліпеня 2012 года == * У [[Млечны Шлях|нашай галактыкі]] ёсць уласны '''[[Спіральная галактыка з перамычкай|бар]]'''. * [[Беларусь]] займае '''[[Спіс краін паводле колькасці самагубстваў|4-е месца па колькасці самагубстваў у свеце]]''' на 100 тыс. чалавек. * Да таго як стаць першым [[бібліятэкар]]ам [[Ватыканская апостальская бібліятэка|апостальскай бібліятэкі]], '''[[Барталамеа Плаціна|італьянскі філосаф]]''' быў асуджаны за пагрозы ў адрас [[Папы Рымскія|Папы]]. * Большасць артыстаў адной з першых [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|паваенных]] '''[[Алеся, опера|оперных пастановак]]''' былі апранутыя ва ўласныя касцюмы, у якіх яны [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|партызанілі]]. * '''[[Пакт Рэрыха|Пакт]]''', распрацаваны [[Мікалай Канстанцінавіч Рэрых|вядомым мастаком і падарожнікам]], забараняў чыніць шкоду аб’ектам культурнай спадчыны нават пры ваеннай неабходнасці. * '''[[Ганна Адамаўна Барысевіч|Самая старая жанчына і адначасовы самы стары апераваны пацыент]]''' не была занесеная ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінеса]] з-за спазнення. == 22 чэрвеня 2012 года == * У '''[[Санта-Марыя-ін-Віа-Лата|рымскай царкве]]''', дзе [[апостал Павел]] пісаў свае пасланні, пахаваны [[Жазеф Банапарт|два]] [[Люсьен Банапарт|браты]] [[Напалеон I Банапарт|Банапарта]]. * Дзякуючы '''[[Юльюш Клос|гэтаму чалавеку]]''' беларускаму [[Браслаў|курорту]] далі мянушку Паўночная [[Ніца]]. * Для '''[[Сусветная выстаўка, 1851|першай Сусветнай выстаўкі]]''' быў пабудаваны '''[[Крыштальны палац]]''', а для '''[[Сусветная выстаўка, 1889|дзясятай]]''' — [[Эйфелева вежа]] (''на іл.'') * Першым на [[Антарктыда|Антарктыду]] ступіў '''[[Карстэн Борхгрэвінк|нарвежац]]''' пад [[Брытанская імперыя|брытанскім сцягам]]. * '''[[Аляксандр Ільіч Гінцбург|Беларускі рэжысёр]]''' за фільм «Яго клічуць Сухэ-Батар» атрымаў мангольскі ордэн «Палярная зорка». * '''[[Антон Адамавіч Аляхновіч|Лётчык]]''' са [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]] стаў адзіным лётчыкам у [[Авіяцыя далёкага дзеяння СССР|АДД]], які ўсю вайну пралятаў на адным і тым жа далёкім бамбардзіроўшчыку [[Іл-4]] і з адным і тым жа экіпажам. * За крадзеж кніг з '''[[Эскарыял|бібліятэкі гэтага палаца]]''' было прадугледжана адлучэнне ад [[Рымска-каталіцкі Касцёл|царквы]]. * Праз '''[[Катэгат|каціную дзірку]]''' цяжка правесці карабель. == 8 мая 2012 года == * У чылійскім Сан-Антоніа нарадзіўся '''[[Сяргей Альбертавіч Картэс|беларускі кампазітар]]''', які напісаў араторыю на словы [[Янка Купала|Я. Купалы]] і балет «Апошні інка» * Акрамя «ветэрынарнага кодэкса БССР» '''[[Яўген Піліпавіч Алонаў|віцебскі ўрач]]''' стварыў '''[[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|унікальны інстытут]]''', а таксама батанічны сад, музей анатоміі, арніталогіі і энтамалогіі * Губернатарам [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] з’яўляецца '''[[Валерый Паўлавіч Сердзюкоў|ўраджэнец Гомельскага Палесся]]''' * Ініцыятарам '''[[Венецыянскі кінафестываль|найстарэйшага кінафестывалю]]''' быў [[Беніта Мусаліні|італьянскі дыктатар]] * Рэкорд [[Акіянія|Акіяніі]] па скачках у вышыню (5,95 м) усталяваў '''[[Дзмітрый Маркаў|беларус]]''' * '''[[Ісер Харэль|Адзін з першых кіраўнікоў]]''' службаў разведкі і бяспекі Ізраіля паходзіў з [[Горад Віцебск|віцебскіх]] [[яўрэі|яўрэяў]] == 21 красавіка 2012 года == * Першым дэсантнікам у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] быў '''[[Васіль Піліпавіч Маргелаў|беларус]]''' з [[Горад Днепрапятроўск|Днепрапятроўска]]. * '''[[Сяргей Барысавіч Іваноў|Цяперашні кіраўнік]]''' Адміністрацыі [[Прэзідэнт РФ|Прэзідэнта РФ]] вучыўся на [[Вышэйшыя курсы КДБ|вышэйшых курсах КДБ]] у [[Горад Мінск|Мінску]]. * Рэкорд хуткасці на Зямлі (10 325 км/г) ўсталявалі '''[[ракетныя сані|санкі]]'''. * З-за [[Данія|дацкага]] '''[[Карыкатурны скандал 2005—2006 гадоў|карыкатурнага скандала]]''' больш за ўсіх пацярпеў [[Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў|беларус]]: яго газету зачынілі, а самога асудзілі на 3 гады строга рэжыму. * Чэмпіёнам Іспаніі па [[гандбол]]е ў складзе каманды «Тэка» два гады запар быў '''[[Міхаіл Іванавіч Якімовіч|беларускі алімпійскі чэмпіён]]'''. * Заснавальнікам [[акушэрства]] ў [[Расія|Расіі]] з’яўляецца '''[[Эдуард-Антон Якаўлевіч Красоўскі|ўраджэнец Слуцка]]'''. * Першынства па [[шахматы|шахматах]] у '''[[Кафэ дэ ля Рэжанс|парыжскім кафэ]]''' атрымаў '''[[Давід Маркелавіч Яноўскі|журналіст з Ваўкавыску]]'''. == 23 сакавіка 2012 года == * '''[[Аляксандра Іванаўна Александровіч|Сястра]]''' [[Андрэй Іванавіч Александровіч|паэта]] паспела і ў хоры [[Уладзімір Васільевіч Тэраўскі|вядомага кампазітара]] для [[Янка Купала|класіка]] паспяваць, і галоўную ролю ў '''[[На Купалле|спектаклі]]''' на [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|сцэне]] адыграць, і падручнікі з чытанкамі скласці. * '''[[Мікалай Мікалаевіч Аляксандраў|Былы ваенны медык]]''' прыехаў у Мінск змагацца з [[Анкалогія|ракам]], а заснаваў [[Аграгарадок Лясны|пасёлак]] * Прыжыццёвае выданне «[[Новая зямля, паэма|Новай зямлі]]» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] афармляў '''[[Алексантэры Ахола-Вало|фінскі мастак]]''', які працаваў у [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульце]] * '''[[Царква Санта-Стэфана|Венецыянская царква]]''' за 250 гадоў сваёй гісторыі была шэсць разоў асвечана нанова з-за крыві, якая пралівалася ў яе сценах. * '''[[Апаладор Дамаскі|Вядомы архітэктар і канструктар]]''' [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] быў пазбаўлены жыцця за крытыку чарцяжоў [[Адрыян|імператара]] == 10 сакавіка 2012 года == * На гэтым '''[[Берынгія|мосце]]''' тэарэтычна маглі адначасова сустрэцца [[маманты]] і [[вярблюды]], [[Леў|львы]] і [[Буры мядзведзь|мядзведзі]] * '''[[Белае распяцце|Карціна]]''', напісаная ў 1938 годзе, стала прадчуваннем [[Масавае знішчэнне яўрэйскага насельніцтва, 1933-1945|Халакосту]] * '''[[Міцкевіч на скале Аю-Даг|Партрэт]]''' [[Адам Міцкевіч|вядомага польскага паэта]] беларускага паходжання набыў значэнне маніфесту [[рамантызм]]у ў беларускім [[жывапіс]]е (на іл.) * '''[[Джозеф Кітынгер|Афіцэр]]''' [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]] з '''[[горад Тампа|горада Тампа]]''' здзейсніў самы высокі ў гісторыі скачок з [[парашут]]ам (31300 метраў) * '''[[Уітні Х'юстан|Амерыканская спявачка і былая фотамадэль]]''' з’яўляецца артысткай з самай вялікай колькасцю ўзнагарод * У '''[[Вёска Вялікія Лётцы|вясковы батанічны сад]]''' пад Віцебскам насенне дастаўлялася з [[Горад Санкт-Пецярбург|Пецярбурга]], [[Горад Варшава|Варшавы]], [[Горад Парыж|Парыжа]], [[Горад Жэнева|Жэневы]] і іншых месцаў == 27 лютага 2012 года == * '''[[Жоўтагаловы каралёк|Самая маленькая птушка Беларусі]]''' з’яўляецца нацыянальным сімвалам [[Люксембург]]а * Аркуш '''[[Біблія Гутэнберга|не самай рэдкай інкунабулы]]''' з [[Майнц]]а каштуе 80 тысяч [[долар ЗША|долараў ЗША]] * Сімвалам [[Мадагаскар]]а з’яўляецца '''[[дрэва падарожнікаў]]''' * Сын прапаведніка з [[штат Алабама|Алабамы]] стаў «'''[[Уільям Крыстафер Хэндзі|бацькам блюза]]'''», а дачка фермера — «'''[[Ціна Цёрнер|каралевай рок-н-ролу]]'''» * Да [[1975]] года ў [[Фінляндыя|Фінляндыі]] магчыма было пабачыць '''[[Vr1|жалезных курыц]]''' * Колькасць '''[[Volkswagen Käfer|металакрылых жукоў]]''' складае звыш 20 мільёнаў == 7 лютага 2012 года == * '''[[Горад Брэдфард|Горад]]''' у '''[[Графства Заходні Іаркшыр|Заходнім Іаркшыры]]''' з’яўляецца сусветнай сталіцай гандлю [[воўна|ваўняным]] [[тэкстыль|тэкстылем]]. * У [[Ліван]]е размяшчаецца адзіны пераважна [[Каталіцкая царква|каталіцкі]] '''[[Горад Захле|горад]]''' на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] * '''[[Антыгітлераўская кааліцыя|Саюзнікі]]''', якія цалкам знішчылі культурны [[Горад Дрэздэн|Дрэздэн]], па памылцы '''[[Бамбардзіроўка Прагі|разбамбілі і Прагу]]''' * '''[[Nestlé|Швейцарская кампанія]]''' адным махам пазбавілася ад птушаняці * '''[[Мініяцюра|Маленькія мастацкія творы]]''' атрымалі назву ад чырвонай фарбы * '''[[Валянцін Мікалаевіч Аўдзееў|Вынаходнік без сістэматычнай адукацыі]]''' стаў членам-карэспандэнтам [[АН СССР]] * '''[[Панамерыканская шаша|Найбуйнейшая ў свеце шаша]]''' аб’ядноўвае нацыянальныя сеткі дарог [[Амерыка|двух кантынентаў]] == 25 студзеня 2012 года == * '''[[Антаніна Іванаўна Абрамава|Жыхарка Барысава]]''' перанесла на в{{*|а}}зы і «[[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкую крэпасць]]», і «юбілейны салют» * У '''[[Вёска Паланечка|вёсцы пад Баранавічамі]]''' адразу 3 гістарычныя каштоўнасці: '''[[Юр'еўскі касцёл, Паланечка|неагатычны мадэрновы касцёл]]''' (на выяве), [[Свята-Антоніеўская царква, Паланечка|царква пачатка XIX стагоддзя]] і [[Палац Радзівілаў, Паланечка|Палац Радзівілаў]] * Вызваленне [[Горад Віцебск|Віцебска]] пачалося з вышыні ля '''[[Вёска Шульцава|спаленай фашыстамі вёскі]]''' * '''[[Осаму Тэдзука|Японскі доктар медыцыны]]''' стаў культавым аўтарам [[Манга, мастацтва|мангі]] і [[анімэ]] * Сімвалам [[штат Аляска|Аляскі]] з’яўляецца '''[[Аляскінскі маламут|ездавы сабака]]''', а іншыя '''[[Грэнландскі сабака|чатырохлапыя сябры чалавека]]''' дапамаглі [[Руаль Амундсен|Руалю Амундсену]] прыйсці першым на [[Паўднёвы полюс]] == 20 студзеня 2012 года == * У перыяд распаду [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] ўзнік новы '''[[Неаплатанізм|кірунак антычнай філасофіі]]''' * Багаццем і разнастайнасцю '''[[Бібліятэка Полацкай езуіцкай акадэміі|бібліятэкі Полацкай езуіцкай акадэміі]]''' быў узрушаны імператар [[Аляксандр I, імператар расійскі|Аляксандр І]] * Лічыцца, што карціна '''«[[Дама з гарнастаем]]»''' належыць пэндзлю [[Леанарда да Вінчы]], а выяўлена на ёй '''[[Чэчылія Галерані]]''' * '''[[Уолтэр Брунінг|Найстарэйшы чыгуначнік ЗША]]''' пражыў больш за 114 год * '''[[Эрнест Сетан-Томпсан|Канадскі пісьменнік-натураліст]]''' сам ілюстраваў свае кнігі * '''[[Марскія сланы|Найбольш буйныя драпежныя звяры]]''' сваёй назвай абавязаны хобатападобнаму носу самцоў * '''[[Нільс Улаф|Пярнаты рыцар]]''' з’яўляецца талісманам '''«[[Каралеўская гвардыя Нарвегіі|Чорных д’яблаў]]»''' * '''[[Трасуха|Назва вядомага беларускага танца]]''' паходзіць ад {{Не перакладзена 3|Ліхаманка, міфалогія|ліхаманкі|ru|Лихорадка (мифология)}} == 6 студзеня 2012 года == * Паводле '''[[Парменід|Парменіда з Элеі]]''', крыніцай праўдзівых ведаў аб свеце можа быць толькі розум, а пачуцці прыводзяць да непраўдзівых і супярэчлівых меркаванняў * [[Арганізацыя ААН па пытаннях адукацыі, навукі і культуры (ЮНЕСКА)|ЮНЕСКА]] ўнесла ў [[2007]] годзе '''[[Рыг-Веда|помнік старажытнаіндыйскай літаратуры]]''' ў «Памяць свету» * Каля 50 сюжэтных тыпаў '''[[Беларускія казкі|беларускіх казак]]''' не маюць аналагаў у {{Не перакладзена 3|Паказальнік сюжэтаў фальклорнай казкі|фальклоры іншых народаў|ru|Указатель сюжетов фольклорной сказки}} * [[Крывіцкае (Беларускае) навуковае таварыства]] ў [[Нью-Ёрк]]у выдавала ўласны '''[[Веда (1951)|навукова-літаратурны часопіс]]''' * '''[[Анджэй Цеханавецкі|Польскі навуковец-беларусіст]]''' прысвяціў кнігу [[Міхал Казімір Агінскі|Міхалу Агінскаму]] і яго «сядзібе музаў» у [[Слонім]]е * За пераклад «[[Боская камедыя|Боскай камедыі]]» [[Дантэ]] '''[[Уладзімір Скарынкін|беларускі паэт]]''' атрымаў Нацыянальную прэмію [[Італія|Італіі]] * '''[[Ласла Пап]]''', '''[[Фелікс Савон]]''', '''[[Тэафіла Стывенсан]]''' з’яўляюцца трохразовымі алімпійскімі чэмпіёнамі па [[бокс]]е * Прычынай смерці '''[[Аляксандр I, кароль Грэцыі|грэчаскага манарха]]''' стала [[малпа]] == 2 студзеня 2012 года == * «[[Горад Прага|Маці ўсіх гарадоў]]» мае, верагодна, '''[[Страгаўскі стадыён|найбуйнейшы па плошчы стадыён]]''' у свеце. * '''[[Самец|Мужчынскі пол]]''' [[арганізм]]а вызначаецца толькі адной '''[[Y-храмасома|храмасомай]]'''. * '''[[Нёшатэль, сыр|Самы старажытны сыр Нармандыі]]''' робіцца ў '''[[Горад Нёшатэль-ан-Брэ|Нёшатэль-ан-Брэ]]'''. * '''[[TF1|Прыватны французскі тэлеканал]]''' з’яўляецца найбуйнейшым у [[Еўропа|Еўропе]] паводле аўдыторыі. * '''[[Johnson & Johnson|Буйная касметалагічная кампанія]]''' стала аб’ектам {{Не перакладзена 3|Чыкагскі атрутнік|шантажу атрутніка|ru|Чикагский отравитель}}, ад рукі якога загінула 7 чалавек, а сам ён не знойдзены дагэтуль. * Вады ў '''[[Возера Лак-дзю-Буржэ|самым вялікім і глыбокім возеры Францыі]]''' хопіць, каб паіць усіх французаў цэлы год. * '''[[Артэйха|Невялікі галісійскі муніцыпалітэт]]''' з’яўляецца домам сусветна вядомай '''[[Zara|моднай гандлёвай маркі]]'''. == 23 снежня 2011 года == * Больш за 30 гадоў у [[Горад Лондан|Лондане]] выдаваўся '''[[The Journal of Byelorussian Studies|часопіс беларускіх даследаванняў]]''' * Больш за 40 гадоў да назвы '''[[Горад Фероль|гэтага горада]]''' дадавалі эпітэт-напамін пра яго [[Франсіска Франка|самага вядомага ўраджэнца]] * '''[[Рыяс Ла-Карунья|Самы брудны вадаём Еўропы]]''' падобны на [[фіёрд]], але адносіцца да зусім '''[[Рыяс|іншага тыпу заліваў]]''' * Адну з '''[[Рыяс Альтас|частак]]''' турыстычнага [[Іспанія|іспанскага]] '''[[узбярэжжа|ўзбярэжжа]]''' называюць '''«[[Бераг смерці|Берагам смерці]]»''' * Самы паўночны пункт Іспаніі — мыс {{Не перакладзена 3|Мыс Артэгаль|Артэгаль|es|Cabo Ortegal}} — знаходзіцца ў '''[[Правінцыя Ла-Карунья|гэтай правінцыі]]''' * У невялікім '''[[Горад Ла-Карунья|галісійскім горадзе]]''' сярод іншага знаходзяцца '''[[Вежа Геркулеса|самы стары ў свеце маяк]]''', {{Не перакладзена 3|Марская набярэжная Ла-Каруньі|самая доўгая ў свеце набярэжная|gl|Paseo marítimo da Coruña}} і {{Не перакладзена 3|Дом-музей Пікаса|Дом-музей Пікаса|gl|Casa Museo Picasso}}. == 7 снежня 2011 года == * Аховай і абаронай фундаментальных прынцыпаў мовы [[эсперанта]] займаецца спецыяльная '''[[Акадэмія эсперанта|моўная ўстанова]]''' * У [[Лондан]]е знаходзяцца '''[[Беларуская бібліятэка і музей імя Францыска Скарыны|бібліятэка і музей]]''', якія афіцыйна з’яўляюцца «ўласнасцю ўсіх беларусаў» * '''[[Руперт Брук|Англійскі паэт]]''' у 1912 г. напісаў п’есу «Літва», падзеі якой адбываюцца ў сялянскай хаце каля [[Магілёў|Магілёва]] * Беларускі Памір знаходзіцца ля '''[[Вёска Сюлкі|вёскі]]''' ў [[Камянецкі раён|Камянецкім раёне]] * '''[[Малайскі архіпелаг|Найбуйнейшы архіпелаг на Зямлі]]''' размяшчаецца між [[Азія]]й і [[Аўстралія]]й * Даўжыня '''[[апатазаўр|брантазаўра]]''' магла дасягаць 20—23 метраў * Вершы '''[[Рудакі|заснавальніка паэзіі на мове фарсі]]''' на беларускую мову пераклаў [[Сяргей Грахоўскі]] == 1 снежня 2011 года == * Існуюць '''[[слізевікі|арганізмы]]''', падобныя на [[грыбы]] і на [[жывёлы|жывёл]] адначасова * '''[[Сулейманавы горы]]''' знаходзяцца большай часткай у [[Пакістан]]е * '''[[Джамі|Выдатны персідскі і таджыкскі паэт]]''', настаўнік [[Наваі|Алішэра Наваі]] ўсё дарослае жыццё пражыў у горадзе [[Герат (горад)|Гераце]] * У 1935 годзе ў вадаёмы [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] быў завезены '''[[Сомік амерыканскі|амерыканскі сомік]]''' * '''[[Тунэль Холанда]]''' ў [[Нью-Ёрк]]у стаў першым у свеце падводным тунэлем для аўтамабіляў * [[Браніслаў Тарашкевіч]] «уваскрасае» на [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|коласаўскай сцэне]] дзякуючы '''[[Валянцін Мікалаевіч Салаўёў|гэтаму акцёру]]''' * '''[[Carcharhinus longimanus|Трапічныя акулы]]''' здольныя ўлоўліваць і дыферэнцаваць [[пах]]і ў [[Паветра|паветры]] == 16 лістапада 2011 года == * '''[[Антон Іосіфавіч Гурын|Капітан 1-га рангу Паўночнага флоту, беларус па паходжанні]]''', атрымаў узнагароду [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] «Марскі Крыж» за эскорт саюзных палярных канвояў у гады [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайны]] * Адной з каштоўнасцяў Навуковай бібліятэкі Літвы з’яўляецца '''[[Жыровіцкае Евангелле|беларускі рукапісны помнік XV стагоддзя]]''' з дарчым подпісам [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Сапегі]], зробленым [[беларуская мова|па-беларуску]] * '''[[Альжбета Астрожская|Княгіня з роду Астрожскіх]]''' з дзяцінства была адзіным нашчадкам велізарнай маёмасці, што і вызначыла яе трагічны лёс * '''[[Бялыніцкі абраз Божай Маці]]''' атрымаў дазвол на каранацыю ад [[Бенедыкт XIV, Папа Рымскі|Бенедыкта XIV]], але шануецца не толькі каталікамі, але і праваслаўнымі [[Магілёўская вобласць|Магілёўшчыны]] і [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]] * [[Горад Гейдэльберг|Гейдэльберг]] славіцца не толькі [[Гейдэльбергскі ўніверсітэт|старадаўнім універсітэтам]], але і '''[[Гейдэльбергская бочка|самай вялікай бочкай]]''' для [[віно|віна]] * '''[[Слуцкае Евангелле|Помнік беларускай пісьменнасці]]''' знік у пачатку [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайны]], а праз паўстагоддзя быў падараваны мінскаму святару простай прыхаджанкай * '''[[Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П.В.Сухога|Адзін з гомельскіх універсітэтаў]]''' носіць імя [[Павел Восіпавіч Сухі|выбітнага беларускага канструктара]] == 7 лістапада 2011 года == * '''[[Паруснік, рыба|Марскі рэкардсмен па хуткасці]]''' мае цёзак сярод '''[[паруснікі, матылі|лускакрылых]]''', адзін з іх — '''[[Bhutanitis lidderdalii|слава краіны грымотнага дракона]]''' * '''[[Bugatti Veyron|Самы хуткі аўтамабіль для дарог агульнага карыстання]]''' названы ў гонар '''[[П'ер Вейрон|французскага гоншчыка]]''' * '''[[Юрый Маркавіч Шульман|Нацыянальны чэмпіён Беларусі па шахматах]]''' стаў у [[2008]] годзе чэмпіёнам ЗША * У Міжнароднай Зале Славы гімнастыкі ёсць імя '''[[Святлана Леанідаўна Багінская|пяціразовай чэмпіёнкі свету з Беларусі]]''' * '''«[[Фаіна Іпацьеўна Вахрава|Маці тайваньскай нацыі]]»''' нарадзілася ў сям’і пуцявога абходчыка пад [[Горад Орша|Оршай]] * '''[[Беларус, карціна|Беларус Сідар Шавура]]''' «прапісаўся» ў '''[[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім музеі]]''' [[Горад Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбурга]] і ў наступным годзе будзе адзначаць 120-гадовы юбілей == 1 лістапада 2011 года == * '''[[Блюшчык плюшчападобны|Гэтая атрутная расліна]]''' можа забіць каня, але здаўна была прафілактычным сродкам супраць '''[[Атручванне свінцом|атручванняў свінцом]]''' * [[хакейная шайба|Шайба]] '''[[Уладзімір Мікалаевіч Копаць|беларускага хакеіста]]''' ў браму [[Томі Сала]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2002|Алімпіядзе ў Солт-Лэйк-Сіці]] прынесла сенсацыйную перамогу '''[[Нацыянальная зборная Беларусі па хакеі з шайбай|айчыннай зборнай]]''' над шведскімі хакеістамі * '''[[Крысціян Матрас|Выхадзец]]''' з [[востраў Віёй|маленькага вострава ў Атлантычным акіяне]] быў першым [[прафесар]]ам сярод [[фарэрцы|фарэрцаў]] і ўзначальваў з дня заснавання адзін з факультэтаў ва [[універсітэт Фарэрскіх астравоў|ўніверсітэце Фарэрскіх астравоў]] * '''[[Зямля, карціна Фердынанда Рушчыца|Карціна-сімвал Беларусі]]''' захоўваецца ў '''[[Нацыянальны музей у Варшаве|варшаўскім музеі]]''' * Маці '''[[Ральф Лорэн|Легенды моды]]''' і аднаго самых багатых людзей свету паходзіла з [[Горад Гродна|Гродна]], а бацька — з [[Горад Пінск|Пінска]] * '''[[Ландсхуцкае вяселле|Вяселле]]''' '''[[Георг Багаты|баварскага герцага]]''' і '''[[Ядзвіга Ягелонка, герцагіня Ландсхут-Баварская|літоўскай князёўны]]''' ўвайшло ў гісторыю як самае раскошнае свята позняга [[Сярэднявечча]] == 24 кастрычніка 2011 года == * Камандзірам '''[[Міраслаў Гермашэўскі|першага польскага касманаўта]]''' на караблі «[[Саюз-30]]» быў [[Пётр Ілліч Клімук|беларус]], а на арбітальнай станцыі «Салют-6» іх чакаў яшчэ адзін [[Уладзімір Васільевіч Кавалёнак|наш выбітны суайчыннік]]. * Канкурэнтам '''[[Аль Капонэ]]''' з’яўляўся '''[[Меір Ланскі|гангстар з Гродна]]''', які кантраляваў гульнявы бізнес на [[Куба|востраве Свабоды]] * '''[[Валерый Пятровіч Шарый|Спартсмен з Чэрвеня]]''' ўсталяваў 13 рэкордаў свету ў [[цяжкая атлетыка|цяжкай атлетыцы]] * '''[[Ісай Шур|Матэматык з Магілёва]]''' ў 1919 годзе зрабіўся [[прафесар]]ам [[Бонскі ўніверсітэт|Бонскага ўніверсітэта]] * '''[[Misumena vatia|Гэтыя павукі]]''' мяняюць колер ад [[Белы колер|белага]] да [[Жоўты колер|жоўтага]] за 10-25 і наадварот за 6 дзён * Акцёр [[Герберт Бірбом Тры]] ў [[1904]] годзе заснаваў '''[[Каралеўская Акадэмія драматычнага мастацтва|Каралеўскую Акадэмію драматычнага мастацтва]]''' * Самы вялікі вадкакрышталічны экран у [[Еўропа|Еўропе]] ўсталяваны на '''[[Плошча Рэмбранта|былым Алейным рынку]]''' [[Горад Амстэрдам|Амстэрдама]] == 18 кастрычніка 2011 года == * '''[[Капіталійскія музеі|Першы ў свеце публічны музей]]''' быў адкрыты па ініцыятыве [[Сікст IV, Папа Рымскі|Папы Рымскага]], як дарунак «народу [[Горад Рым|Рыма]]» * '''[[Кардыльера Дамейка|Чылійскі горны хрыбет]]''', які названы ў гонар [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|беларуса]], з’яўляецца горнай сістэмай з самай нізкай [[Вільготнасць|вільготнасцю]] ў свеце * Каб выказаць пратэст супраць забароны [[Каталонская мова|сваёй роднай мовы]], '''[[Жуан Міро|адзін з «бацькоў»]]''' [[авангард]]у шматкроць адлюстраваў '''[[Галава каталонскага селяніна|галаву селяніна]]''' * '''[[Хай-Лайн|Парк у Манхэтэне]]''' раскінуўся на закінутых рэйках надземнай чыгункі (на іл.). * Беларускія вуліцы ёсць у '''[[Беларуская вуліца, Санкт Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]''', '''[[Беларуская вуліца, Ліпецк|Ліпецку]]''' і башкірскім '''[[Беларуская вуліца (Стэрлітамак)|Стэрлітамаку]]'''. * '''[[Кірк Дуглас|Галівудскі акцёр]]''', якога Амерыканскі Інстытут Кіно прызнаў адным з лепшых за ўсе часы, паходзіць з [[Горад Гомель|гомельскіх]] [[яўрэі|яўрэяў]]. == 15 кастрычніка 2011 года == * '''[[Старая ратуша, Бамберг|Ратуша]]''' [[Горад Бамберг|баварскага горада]] была пабудавана пасярод '''[[рака Рэгніц|ракі]]''' з-за тэрытарыяльных спрэчак. * '''[[La Marquise|Самы стары дзеючы аўтамабіль]]''', пабудаваны ў [[1884]] годзе, прададзены сёлета за 4 мільёны 620 тысяч [[долар ЗША|долараў ЗША]]. * Вышыня '''[[Жэнеўскі фантан|фантана ў сталіцы Швейцарыі]]''' складае 140 м. Хуткасць патоку — 500 літраў у секунду, а хуткасць бруі складае 200 км/гадз. * '''[[Астравыя|Другое па колькасці відаў]]''' сямейства [[Кветкавыя|кветкавых раслін]] названа ў гонар [[Зорка|зоркі]] і аб’яднала [[тапінамбур|караняплод]], '''[[латук|салату]]''', '''[[цыкорыя|заменнік кавы]]''', [[Стэвія|саладосць]] і '''[[Taraxacum kok-saghyz|каўчуканос]]'''. * '''[[Вадаспады Ігуасу|Горла Д’ябла]]''' занесена ў Спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай Спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] і ўтварае мяжу паміж [[Аргенціна]]й і [[Бразілія]]й. * '''[[Жазі Бартэль|Гэты легкаатлет]]''' да цяперашняга часу застаецца адзіным [[люксембург]]скім алімпійскім чэмпіёнам, а з [[1993]] года '''[[Жазі Бартэль, стадыён|галоўны стадыён герцагства]]''' носіць яго імя. * '''[[Горад Сале|Мараканскі горад]]''' доўгі час быў цэнтрам своеасаблівай пірацкай рэспублікі. == 5 кастрычніка 2011 года == * '''[[Анатоль Андрэевіч Грамыка|Ганаровы доктар]]''' [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскага ўніверсітэта]], вучоны-афрыканіст з’яўляецца, як і [[Андрэй Грамыка|яго бацька — міністр замежных спраў СССР]], [[беларусы|беларусам]] * Да сярэдзіны ХХ стагоддзя студэнты-медыкі вывучалі параўнальную анатомію па падручніку, напісанаму '''[[Георг Бюхнер|гэтым нямецкім паэтам]]''' * Топмадэль [[Алек Век]] і прэзідэнт [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]] [[Салва Кіір Маярдзіт]] з’яўляюцца прадстаўнікамі гэтага '''[[Дзінка|афрыканскага народа]]''' * Самы вялікі царкоўны [[арган]] знаходзіцца ў '''[[Кафедральны сабор Святога Стэфана, Пасау|саборы Пасау]]''' * '''[[Сельская гаспадарка Беларусі]]''' — другая ў свеце па агульных зборах [[трыцікале]], чацвёртая — па зборах [[жыта]], дзясятая — па зборах [[бульба|бульбы]] * У '''[[Горад Шум|маўрытанскім горадзе]]''' знаходзіца «афрыканскі помнік еўрапейскай дурасці» * [[Како Шанэль]] лічыла калені самай агіднай часткай жаночага цела, і гэта паўплывала на даўжыню '''[[маленькая чорная сукенка|жаночага адзення]]''' ў [[1926]] годзе == 25 верасня 2011 года == * Дзе жыве '''[[кускус]]''' і дзе ядуць '''[[кус-кус]]''' * На двухкіламетровай паласе ўзбярэжжа [[Алжыр]]а ёсць '''[[Рокнія|некропаль]]''', дзе [[дальмен]]аў амаль у паўтара разы больш, чым ва ўсёй [[Францыя|Францыі]]. * '''[[Свяцілішча Святога Ігнація Лаёлы|Дом Ігнація Лаёлы]]''' быў спачатку пад прымусам перададзены [[езуіты|езуітам]], а пасля іх выгнання з [[Іспанія|краіны]] яшчэ 5 разоў пераходзіў ад свецкіх улад да духоўных. * Найбуйнейшая за апошнія 100 гадоў '''[[Паводка ў Еўропе, 2002|паводка]]''' закранула 8 [[Цэнтральная Еўропа|цэнтральнаеўрапейскіх краін]]. * Гэтая '''[[Асліннік двухгадовы|госця з Паўночнай Амерыкі]]''' выкарыстоўваецца ў Еўропе як меданосная, кармавая, харчовая, лекавая, алейная і дэкаратыўная расліна. * '''[[Кітайскі чайны дамок, Сан-Сусі|Абрысы садовага павільёна]]''' ў парку летняга палаца '''[[Сан-Сусі]]''' ў [[Патсдам]]е нагадваюць лісце [[канюшына|канюшыны]] * '''[[Павел Іванавіч Ягужынскі|1-ы генерал-пракурор Расіі і паплечнік]]''' [[Пётр I, імператар расійскі|Пятра I]] быў выхадцам з [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]] * Узброеныя сілы '''[[Германская Усходняя Афрыка|адной з калоній]]''' сталі адзіным фарміраваннем '''[[Германская імперыя|Германіі]]''', якое не здалося ворагу і пасля заканчэння [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] * '''[[Гара Кайлас|Гару]]''' на тэрыторыі [[Кітай|КНР]] спрабаваў пакарыць альпініст [[Райнхольд Меснер]], але яна так і засталася непакорнай да нашага часу * '''[[Віла Фарнезіна|Вілу]]''' аднаго '''[[Агасціна Кіджы|італьянскага банкіра]]''' ўпрыгожвалі [[Рафаэль]] і [[Джуліа Рамана]] == 16 верасня 2011 года == * '''[[Nitraria retusa|Гэтая]]''' далёкая сваячка [[клён]]аў валодае слабым [[Наркотык|наркатычным дзеяннем]] і ў некаторых [[Арабскі свет|арабскіх краінах]] выкарыстоўваюцца ў ежу * '''[[Латэранская базіліка|Кафедральны сабор горада Рыма]]''' <!--з’яўляецца маці і главой усіх каталіцкіх цэркваў і--> стаіць у іерархіі вышэй за [[Сабор Святога Пятра|Сабор Св. Пятра]] * '''[[Статуя Атланта, Нью-Ёрк|Статуя Атланта]]''' ў [[Нью-Ёрк]]у выклікала пратэсты, бо вельмі нагадвала [[Беніта Мусаліні|італьянскага дыктатара]] * У шахцёрскім музеі '''[[Горад Рожнява|славацкага горада]]''' знаходзіцца самы стары ў свеце паравы каток * Момант разбурэння '''[[Кампаніла сабора Святога Марка|адной венецыянскай славутасці]]''' быў зафіксаваны ўдачлівым фатографам ''(на іл.)'' * '''[[Сядзіба Грудзінаўка|Cядзіба родных Талстога]]''' размяшчаецца ў '''[[Вёска Грудзінаўка|вёсцы]]''' на [[Магілёўская вобласць|Магілёўшчыне]] * '''[[Голад ва Усходняй Афрыцы, 2011|Катастрофа]]''', выкліканая «наймацнейшай [[засуха]]й за апошнія 60 гадоў», пагражае каля 11,5 мільёнам афрыканцаў * '''[[Горад Фужэр|Маленькі французскі гарадок]]''' быў у свой час прытулкам для [[Гюстаў Флабер|Флабера]] і [[Віктор Гюго|Гюго]] * У [[1920-я]] гады прапанавалася злучыць [[Еўропа|Еўропу]] з [[Афрыка]]й у '''[[Атлантропа|адзін мацярык]]''' t2682ollqezttrc5hblfnaaexer7z2q Аляксей Рыгоравіч Арлоў 0 93149 5155740 4724483 2026-06-18T21:18:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155740 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Аляксей Рыгоравіч Арлоў-Чэсменскі |выява = Orlov-Chesmenskiy.jpg |шырыня = 200px |апісанне = |род дзейнасці = |дата нараджэння = 5.10.1737 (24.9) |месца нараджэння = |падданства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |дата смерці = 5.1.1808 (24.12.1807) |месца смерці = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |род =[[Арловы]] |узнагароды = {{{!}} {{!}}{{Ордэн Андрэя Першазванага}}{{!!}} {{Ордэн Святога Аляксандра Неўскага}}{{!!}} {{Ордэн Святога Георгія 1 ступені}} {{!}} {{!}}} }} {{Цёзкі2|Арлоў}} '''Аляксей Рыгоравіч Арлоў-Чэсменскі'''<ref name=pr>Напісанне імя і прозвішча '''Аляксей Рыгоравіч Арлоў''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.1., Мн., 1996, С.483.</ref> ({{lang-ru|Алексе́й Григо́рьевич Орло́в-Чесменский}}; 24 верасня ([[5 кастрычніка]]) [[1737]] - 24 снежня 1807 ([[5 студзеня]] [[1808]])) — рускі вайсковы і дзяржаўны дзеяч, генерал-аншэф (1769), граф (1762), паплечнік [[Кацярына II|Кацярыны II]], брат яе фаварыта [[Рыгор Рыгоравіч Арлоў|Рыгора Рыгоравіча Арлова]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat|Alexey Orlov-Chesmensky}} * [http://www.rulex.ru/xPol/pages/17/322.htm Орлов-Чесменский Алексей Григорьевич (граф, генерал — аншеф)] // Русский биографический словарь: В 25 т. / под наблюдением А. А. Половцова. 1896—1918. * [http://slovari.yandex.ru/dict/rges/article/rg2/rg2-2412.htm Орлов-Чесменский, Алексей Григорьевич // Российский гуманитарный энциклопедический словарь]{{Недаступная спасылка}} * [http://vash2008.mylivepage.ru/wiki/1306/514_%D0%A8%D0%B8%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%92._%C2%AB%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%98._%D0%A0%D0%AB%D0%A1%D0%90%D0%9A%C2%BB_%D0%98%D0%9B%D0%98_%C2%AB%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4_%D0%9E%D0%A0%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%95%D0%94%D0%95%D0%A2_%D0%9D%D0%90_%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%95%C2%BB Шишанов В. «Сани. Рысак» или граф Орлов едет на Барсе // Витебский проспект. 2006. № 13]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120405090537/http://vash2008.mylivepage.ru/wiki/1306/514_%D0%A8%D0%B8%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%92._%C2%AB%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%98._%D0%A0%D0%AB%D0%A1%D0%90%D0%9A%C2%BB_%D0%98%D0%9B%D0%98_%C2%AB%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4_%D0%9E%D0%A0%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%95%D0%94%D0%95%D0%A2_%D0%9D%D0%90_%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%95%C2%BB |date=5 красавіка 2012 }} * [http://barocco2006.narod.ru/smilianskije.htm И. М. Смилянская, Е. Б. Смилянская. Человек барокко в эпоху классицизма (А. Г. Орлов и греческая идея).]{{Недаступная спасылка}} * [http://memoirs.ru/texts/Almanah_RA94k2v6.htm Альманах привилегированного Стрелковаго Общества в Карлсбаде. 1711-1801 гг. Извлечения // Русский архив, 1894. - Кн. 2. - Вып. 6. - С. 258-267. - Под загл.: Граф Орлов-Чесменский в Карлсбаде.] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Арлоў, Аляксей}} [[Катэгорыя:Арловы|Аляксей Рыгоравіч]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1768—1774]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Сямігадовай вайны]] ecpjjpj5u6wdi17wrkwccwp2n95p52f Анатоль Андрэевіч Грамыка 0 93158 5155774 4033776 2026-06-19T02:43:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155774 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Анатоль Андрэевіч Грамыка |арыгінал імя = |партрэт = RIAN archive 634702 Anatoly A. Gromyko.jpg |памер = |подпіс = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = 15.4.1932 |месца нараджэння = |грамадзянства = |дата смерці = 25.9.2017 |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Дзяржаўная прэмія СССР|1980}} {{!}}} |сайт = |рознае = |Commons = }} {{Цёзкі2|Грамыка}} '''Анатоль Андрэевіч Грамыка''' (нар. {{ДН|15|4|1932}}, {{МН|Барысаў||Горад Барысаў}}, [[Беларуская ССР]] — [[25 верасня]] [[2017]], [[Масква]]) — расійскі навуковец беларускага паходжання, спецыяліст у пытаннях [[амерыканістыка|амерыканістыкі]], [[афрыканістыка|афрыканістыкі]], міжнародных адносін. Кандыдат юрыдычных навук, доктар гістарычных навук, [[прафесар]]. Член-карэспандэнт АН СССР (1981). Надзвычайны і паўнамоцны пасланнік I класа. Член Саюза мастакоў Расіі. == Біяграфія == Скончыў з адзнакай Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (1954). 1-ы сакратар Пасольства СССР у Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі (1961—1965). Загадчык сектара Інстытута Афрыкі АН СССР (1966—1969), загадчык секцыяй АН СССР (1969—1976), дырэктар Інстытута Афрыкі АН СССР (1976—1991). Працаваў на Кіпры (з 1992). Прэзідэнт Цэнтра ацэнак палітыкі Інстытута Афрыкі РАН. == Узнагароды і званні == * Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1980). * лаўрэат прэміі італьянскай Акадэміі «Симба» (1982), лаўрэат прэміі імя Зладзейскага (1985) * член Малагасийской акадэміі навук (востраў Мадагаскар), член каралеўскай Акадэміі (Марока) * член акадэміі палітычных навук Расіі * ганаровы доктар [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскага ўніверсітэта]] == Сям’я == Бацька — міністр замежных спраў СССР [[Андрэй Андрэевіч Грамыка]]. Маці — Лідзія Дзмітрыеўна (у дзявоцтве Грыневіч, 1911—2004). Жонка — Валянціна Алегаўна. Дзеці: Ігар Анатольевіч — саветнік-пасланнік пасольства РФ у Арменіі (з 2003); Аляксей Анатольевіч Грамыка — кіраўнік Цэнтра брытанскіх даследаванняў РАН; Ганна Анатольеўна. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Супрацоўнік РАН|2507|Анатоля Андрэевіча Грамыка}} * [http://gromyko.ru/Russian/AboutUs/anatoliy.htm Анатоль Андрэевіч Грамыка ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100722015218/http://www.gromyko.ru/Russian/AboutUs/anatoliy.htm |date=22 ліпеня 2010 }} * [http://www.pseudology.org/MID/Gromyko_Anatoly.htm Анатоль Грамыка на сайце pseudology.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230826191857/https://www.pseudology.org/MID/Gromyko_Anatoly.htm |date=26 жніўня 2023 }} * [http://www.mastera.tv/masters/gromyko/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101122003650/http://www.mastera.tv/masters/gromyko/ |date=22 лістапада 2010 }} {{DEFAULTSORT:Грамыка, Анатоль}} [[Катэгорыя:Дыпламаты СССР]] [[Катэгорыя:Афрыканісты Расіі]] [[Катэгорыя:Амерыканісты СССР]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] dybia4lqoyey1tp7iqcf1oln0wzjuif Аліша Кіз 0 104497 5155749 4848371 2026-06-18T22:51:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155749 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кіз}} {{Музыкант | Імя = Аліша Кіз | Сучаснасць_імя = Alicia J. Augello-Cook | Гады = [[2001]] — цяпер. час | Супрацоўніцтва = Krucial Brothers, Jimmy Cozier, [[Ашэр Рэйманд|Usher]], John Mayer, Linda Perry, [[Jay-Z]] | Лэйбл = [[Columbia Records]], <br />[[Sony Music Entertainment|Arista Records]] (2000), <br />[[J Records]]<br /> (2000—2011), <br />[[RCA Records]]<br />(2011 — па цяперашні час) }} '''Аліша Кіз''' (таксама Аліша Кіс, Alicia Keys, сапр. імя: Alicia J. Augello-Cook, {{ДН|25|1|1981}}, {{МН|Нью-Ёрк||}}) — амерыканская {{спявачка|ЗША}}, [[Піяніст|піяністка]], {{кампазітар|ЗША}}, [[паэт-спеўнік]], {{актрыса|ЗША}}, {{прадзюсар|ЗША}}, [[Філантроп|філантрапіст]], [[рэжысёр]]<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2011/03/29/project-five-jennifer-aniston_n_842136.html 'Project Five': Jennifer Aniston, Alicia Keys, Demi Moore Directing Film For 'Lifetime']</ref>, якая выступае ў стылях рытм-энд-блюз, соўл і неасоўл, лаўрэат чатырнаццаці ўзнагарод «[[Грэмі]]» == Дыскаграфія == === Альбомы === <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Спіс студыйных і канцэртных альбомаў</div> <div class="NavContent"> {| class="wikitable" !width="80" rowspan="2"|Год !width="150" rowspan="2"|Альбом* !colspan="10"| Верхнія пазіцыі ў сусветных чартах !colspan="1" rowspan="2"| [[Сертыфікацыя]] <br />[[RIAA]]<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&artist=Alicia%20Keys&sort=Artist&perPage=25 RIAA — Gold & Platinum]. Recording Industry Association of America</ref> !width="40"| Прададзена дзід у свеце,<br />млн.<ref>[http://www.metro.co.uk/fame/article.html?in_article_id=112579&in_page_id=7 Alicia adds tour dates] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200404082729/http://www.metro.co.uk/fame/article.html?in_article_id=112579&in_page_id=7 |date=4 красавіка 2020 }}. Metro. Associated Newspapers</ref><ref>[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article2819353.ece The ascent of Alicia Keys] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080516200257/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article2819353.ece |date=16 мая 2008 }}. The Times</ref><ref>[http://www.nme.com/news/alicia-keys/36357 Alicia Keys to find backing singer via Myspace]. NME</ref> |- !width="35"|{{Сцяг|ЗША}}<br /><small>[[Billboard 200]]</small><ref>[http://www.billboard.com/#/artist/alicia-keys/chart-history/433721?f=305&g=Albums Alicia Keys Album & Song Chart History]. Billboard</ref> !width="35"|{{Сцяг|ЗША}}<br /><small>[[Top R&B/Hip-Hop Albums|Top R&B]]</small><ref>[http://www.billboard.com/artist/alicia-keys/chart-history/433721#/artist/alicia-keys/chart-history/433721?f=333&g=Albums Alicia Keys R&B Hip-Hop Albums Chart History]. Billboard</ref> !width="35"|{{Сцяг|Аўстралія}}<ref name="Discography Alicia Keys">[http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Alicia+Keys Discography Alicia Keys]. australian-charts.com</ref> !width="35"|{{Сцяг|Канада}}<ref>[http://www.allmusic.com/artist/alicia-keys-p469431/charts-awards/billboard-albums Alicia Keys — Charts & Awards — Billboard Albums]. Allmusic</ref> !width="35"|{{Сцяг|Францыя}}<ref>[http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Alicia+Keys Discographie Alicia Keys]. lescharts.com</ref> !width="35"|{{Сцяг|Ірландыя}}<ref name="irish-charts.com">[http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Alicia+Keys Discography Alicia Keys]. irish-charts.com</ref> !width="35"|{{Сцяг|Нідэрланды}}<ref name="Discografie Alicia Keys">[http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Alicia+Keys Discografie Alicia Keys]. dutchcharts.nl</ref> !width="35"|{{Сцяг|Новая Зеландыя}}<ref name="charts.org.nz">[http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Alicia+Keys Discography Alicia Keys] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171118232014/http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Alicia+Keys |date=18 лістапада 2017 }}. charts.org.nz</ref> !width="35"|{{Сцяг|Швейцарыя}}<ref name="Discographie Alicia Keys">[http://hitparade.ch/showinterpret.asp?interpret=Alicia+Keys Discographie Alicia Keys]. hitparade.ch</ref> !width="35"|{{Сцяг|Вялікабрытанія}}<ref name="Chart Stats - Alicia Keys">[https://web.archive.org/web/20121019141106/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=64 Chart Stats — Alicia Keys]. chartstats.com</ref> !width="35"|<small>Усяго</small> |- |[[2001]]<br /><small>[[5 чэрвеня]]</small> |'''Songs in A Minor'''<br /><small>1-й студыйны альбом</small> |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|3 |align="center"|2 |align="center"|12 |align="center"|5 |align="center"|1 |align="center"|4 |align="center"|3 |align="center"|6 |align="center"|6x Плацінавы |align="center"|12 |- |[[2003]]<br /><small>[[1 снежня]]</small> |'''The Diary of Alicia Keys'''<br /><small>2-й студыйны альбом</small> |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|22 |align="center"|— |align="center"|5 |align="center"|37 |align="center"|2 |align="center"|25 |align="center"|1 |align="center"|13 |align="center"|4х Плацінавы |align="center"|9 |- |[[2005]]<br /><small>[[7 кастрычніка]]</small> |'''Unplugged'''<br /><small>1-й канцэртны альбом</small> |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|33 |align="center"|— |align="center"|20 |align="center"|49 |align="center"|2 |align="center"|28 |align="center"|7 |align="center"|52 |align="center"|Плацінавы |align="center"|2 |- |[[2007]]<br /><small>[[9 лістапада]]</small> |'''[[As I Am]] '''<br /><small>3-й студыйны альбом</small> |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|3 |align="center"|2 |align="center"|5 |align="center"|15 |align="center"|2 |align="center"|5 |align="center"|1 |align="center"|11 |align="center"|3х Плацінавы |align="center"|6 |- |[[2009]]<br /><small>[[11 снежня]]</small> |'''The Element of Freedom'''<br /><small>4-й студыйны альбом</small> |align="center"|2 |align="center"|1 |align="center"|19 |align="center"|5 |align="center"|13 |align="center"|9 |align="center"|2 |align="center"|22 |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|Плацінавы |align="center"|4 |- |[[2012]]<br /> |5-й студыйны альбом |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |align="center"| |- | colspan="15" style="text-align:center; font-size:90%;"|«—» пазначае адсутнасць альбома ў чарце, паколькі альбом не быў выпушчаны ў гэтай краіне ці не патрапіў у чарт.<br /> «*» першыя 4 студыйных альбома і першы канцэртны альбом былі выпушчаны на [[J Records]]. |} </div> </div> ==== Кампіляцыі і бокс-сэты ==== * 2010: ''The Platinum Collection'' (бокс-сэт уключае першыя тры студыйных альбома) ==== Альбомы рэміксаў ==== * 2002: ''Remixed & Unplugged in A Minor'' * 2008: ''Remixed'' ==== Перавыданні ==== * 2011: ''Songs in A Minor — 10th Anniversary Edition'' === Сінглы === <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Спіс сінглаў з пазіцыямі ў сусветных чартах</div> <div class="NavContent"> {|class="wikitable" !rowspan="2"|Год !rowspan="2"|Сінгл !colspan="10"|Верхнія пазіцыі !rowspan="2"|Альбом |- !width="35"|<small>{{сцяг|ЗША}}[[Hot 100]]</small><ref>[http://www.billboard.com/#/artist/alicia-keys/chart-history/433721 Alicia Keys Album & Song Chart History — Hot 100]. Billboard</ref> !width="35"|<small>{{сцяг|ЗША}}Hot R&B</small><ref>[http://www.billboard.com/artist/alicia-keys/chart-history/433721#/artist/alicia-keys/chart-history/433721?f=367&g=Singles Alicia Keys Hot R&B/Hip-Hop Songs Chart History]. Billboard</ref> !width="35"|<small>{{Сцяг|Аўстралія}}<ref name="Discography Alicia Keys"/> !width="35"|<small>{{Сцяг|Канада}}</small><ref>[http://www.allmusic.com/artist/alicia-keys-p469431/charts-awards/billboard-singles Alicia Keys > Charts & Awards > Billboard Singles]. Allmusic</ref> !width="35"|<small>{{Сцяг|Ірландыя}}</small><ref name="irish-charts.com"/> !width="35"|<small>{{Сцяг|Нідэрланды}}</small><ref name="Discografie Alicia Keys"/> !width="35"|<small>{{Сцяг|Новая Зеландыя}}</small><ref name="charts.org.nz"/> !width="35"|<small>{{Сцяг|Швецыя}}</small><ref>[http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Alicia+Keys Discography Alicia Keys]. swedishcharts.com</ref> !width="35"|<small>{{Сцяг|Швейцарыя}}</small><ref name="Discographie Alicia Keys"/> !width="35"|<small>{{Сцяг|Вялікабрытанія}}</small><ref name="Chart Stats - Alicia Keys"/><ref>[http://www.zobbel.de/cluk/CLUK2008.HTM Chart Log UK — 2008 — Special Single-File Version]. zobbel.de</ref> |- | rowspan="2"|2001 | «Fallin'» | align="center"|1 | align="center"|1 | align="center"|7 | align="center"|24 | align="center"|3 | align="center"|1 | align="center"|1 | align="center"|7 | align="center"|2 | align="center"|3 | rowspan="4"|''Songs in A Minor'' |- | «A Woman's Worth» | align="center"|7 | align="center"|3 | align="center"|16 | align="center"|— | align="center"|25 | align="center"|22 | align="center"|5 | align="center"|31 | align="center"|32 | align="center"|18 |- | rowspan="2"|2002 | «How Come You Don't Call Me» | align="center"|59 | align="center"|30 | align="center"|29 | align="center"|— | align="center"|32 | align="center"|73 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|60 | align="center"|26 |- | «Girlfriend» | align="center"|— | align="center"|82 | align="center"|13 | align="center"|— | align="center"|40 | align="center"|18 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|24 |- | rowspan="1"|2003 | «You Don't Know My Name» | align="center"|3 | align="center"|1 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|33 | align="center"|20 | align="center"|— | align="center"|54 | align="center"|26 | align="center"|19 | rowspan="4"|''The Diary of Alicia Keys'' |- | rowspan="3"|2004 |«If I Ain't Got You» | align="center"|4 | align="center"|1 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|44 | align="center"|11 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|35 | align="center"|18 |- |«Diary» <br /><small>(пры ўдзеле [[Tony! Toni! Tone!]])</small> | align="center"|8 | align="center"|2 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— |- |«Karma» | align="center"|20 | align="center"|17 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|40 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|71 | align="center"|— |- | rowspan="1"|2005 | «Unbreakable» | align="center"|34 | align="center"|4 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|45 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | rowspan="2"|''Unplugged'' |- | rowspan="1"|2006 | «Every Little Bit Hurts» | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— |- | rowspan="1"|2007 | «No One» | align="center"|1 | align="center"|1 | align="center"|3 | align="center"|2 | align="center"|8 | align="center"|4 | align="center"|2 | align="center"|5 | align="center"|1 | align="center"|6 | rowspan="4"|''[[As I Am]]'' |- | rowspan="3"|2008 | «Like You'll Never See Me Again» | align="center"|12 | align="center"|1 | align="center"|77 | align="center"|— | align="center"|48 | align="center"|84 | align="center"|— | align="center"|57 | align="center"|— | align="center"|53 |- |«Teenage Love Affair» | align="center"|54 | align="center"|3 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|21 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|199 |- |«Superwoman» | align="center"|82 | align="center"|12 | align="center"|57 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|75 | align="center"|— | align="center"|32 | align="center"|48 | align="center"|128 |- | rowspan="2"|2009 | «Doesn't Mean Anything» | align="center"|60 | align="center"|14 | align="center"|96 | align="center"|66 | align="center"|34 | align="center"|43 | align="center"|22 | align="center"|— | align="center"|5 | align="center"|8 | rowspan="6"|''The Element of Freedom'' |- |«Try Sleeping with a Broken Heart» | align="center"|27 | align="center"|2 | align="center"|— | align="center"|37 | align="center"|22 | align="center"|44 | align="center"|12 | align="center"|10 | align="center"|21 | align="center"|7 |- | rowspan="4"|2010 | «Put It in a Love Song» <br /><small>(пры ўдзеле [[Беёнсэ]])</small> | align="center"|— | align="center"|60 | align="center"|18 | align="center"|71 | align="center"|26 | align="center"|— | align="center"|24 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— |- |«Empire State of Mind (Part II) Broken Down» | align="center"|55 | align="center"|76 | align="center"|61 | align="center"|40 | align="center"|8 | align="center"|6 | align="center"|— | align="center"|59 | align="center"|19 | align="center"|4 |- |«Un-Thinkable (I'm Ready)» | align="center"|21 | align="center"|1 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— |- |«Wait Til You See My Smile» | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— |- | rowspan="1"|2011 | «Speechless» <small>(з [[Верб, спявачка|Eve]])</small> | align="center"|— | align="center"|76 | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | align="center"|— | rowspan="1"|Сінгл без альбома |- | rowspan="1"|2012 |— | align="center"| | align="center"| | align="center"| | align="center"| | align="center"| | align="center"| | align="center"| | align="center"| | align="center"| | align="center"| | rowspan="1"|Пяты студыйны альбом |- | colspan="15" style="text-align:center; font-size:90%;"|«—» пазначае адсутнасць сінгла ў чарце, паколькі сінгл не быў выпушчаны ў гэтай краіне ці не патрапіў у чарт. |} </div> </div> === Відэаальбомы === * 2003: ''From Start to Stardom'' * 2004: ''The Diary Of Alicia Keys'' * 2005: ''Unplugged'' == Турнэ == * 2001/2002: ''Songs in A Minor Tour'' * 2004: ''Verizon Ladies First Tour'' * 2005: ''The Diary Tour'' * 2008: ''As I Am Tour'' * 2010: ''The Freedom Tour'' * 2011: ''Piano & I: A One Night Only Event With Alicia Keys'' (прома-тур) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Alicia Keys}} * [http://www.aliciakeys.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091212185036/http://www.aliciakeys.com/ |date=12 снежня 2009 }}{{ref-en}} * {{twitter|aliciakeys|Аліша Кіз}} * [http://youtube.com/AliciaKeys Аліша Кіз] на [[YouTube]]{{ref-en}} * {{imdb name|id=1006024|name=Alicia Keys}} * [http://www.allmusicguide.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:dvfexq8kld0e Alicia Keys]{{ref-en}} на сайце [[AllMusic|All Music Guide]] * [http://www.rollingstone.com/artists/aliciakeys Alicia Keys] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060509205553/http://www.rollingstone.com/artists/aliciakeys |date=9 мая 2006 }}{{ref-en}} на сайце [[Rolling Stone]] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кіз Аліша}} [[Катэгорыя:Поп-музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Выканаўцы рытм-н-блюза]] [[Катэгорыя:Піяністы ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] kz17drzs6xnn2lv9ednzswlyas7ubjq Агая (рака) 0 107353 5155873 5155617 2026-06-19T08:46:48Z Autumndancer 168015 /* Гідралогія */ дапаўненне 5155873 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{Рака |Назва = Агая |Нацыянальная назва = en/Ohio River |Выява = Ohio River.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 2102 |Плошча вадазбору = 528,1 тыс. |Расход вады = 7973 |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = |Вышыня вытока = |Каардынаты вытока = |Вусце = |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Агая''' ({{lang-en|Ohio River}}) — [[рака]] на ўсходзе [[ЗША]], левы і самы паўнаводны прыток [[Місісіпі]]. == Гідралогія == Жыўленне змяшанае. Плошча басейна 528,1 тыс. км². Высокія паводкі ў халодны час года, нізкая летне-асенняя межань з мінімумам у жніўні — верасні. Сярэдні расход вады ля г. Метраполіс каля 8000 м³/сек, гадавы сцёк каля 250 км³. Найбольшыя ўздымы вады ў [[Пітсбург]]у (10-12 м), у [[Цынцынаты]] (17-20 м), у вусці (14-16 м). Перыядычна назіраюцца моцныя паводкі; ў 1887, 1913, 1927, 1937 яны мелі катастрафічны характар. Воды Агая забруджаныя сцёкамі прамысловых прадпрыемстваў. Прытокі: [[Грын-Рывер (прыток Агая)|Грын-Рывер]], [[Кентукі (рака)|Кентукі]], [[Тэнесі (рака)|Тэнесі]], [[Алегейні (рака)|Алегейні]], [[Уобаш (рака)|Уобаш]], [[Маскінгум (рака)|Маскінгум]]. {{Няма крыніц|дата=2022-06-22}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Заходняй Вірджыніі]] [[Катэгорыя:Рэкі Ілінойса]] [[Катэгорыя:Рэкі Індыяны]] [[Катэгорыя:Рэкі Кентукі]] [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] [[Катэгорыя:Рэкі Пенсільваніі]] [[Катэгорыя:Прытокі Місісіпі]] t0pqhs1cwbg1wtfuahrrhm15co8sy7a Тамара Рыгораўна Шашкіна 0 109351 5155841 4090650 2026-06-19T07:55:51Z Дэно 12897 5155841 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Тамара Рыгораўна Шашкіна''' (нар.[[31 кастрычніка]] [[1931]], вёска Ніжняя Алешня, Ражскі раён, [[Маскоўская вобласць]] — {{ДС|18|6|2017}}) — беларуская [[актрыса]]. Заслужаная артыстка Беларусі (1968). == Біяграфія == Скончыла [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]]. З 1959 працавала ў [[Гродзенскі абласны драматычны тэатр|Гродзенскім абласным драматычным тэатры]]. З [[1964]] года працавала ў [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа]]. == Ролі ў тэатры == * Нюра («У дзень вяселля» В. Розава), * Фінея («Дурнічка» Лопэ дэ Вегі), * Таісія Пятроўна («Стары дом» А. Казанцава), * Маці («Непаразуменне» А. Камю), * Эугенія («І паміраючы дрэвы стаяць» А. Касоны), * Жонка («Пісьменныя» М. Чокэ), * Місіс Уайр («Дакрануцца вуснамі да нябёсаў» Т. Уільямса), * Віялета Харытонаўна («Адэлаіда» Ж. Унгарда), * Клеапатра Пятроўна («Плошча Перамогі» А. Паповай), * Вагабундава («І смех, і слёзы, і Любоў…» паводле У. Набокава), * Берта («Памінальная малітва» Р. Горына), * Лідзія Васільеўна («Старамодная камедыя» А. Арбузава), * Паўліна Эйнштэйн («Прывітанне, Альберт!» Ю. Сохара). Памерла 18 чэрвеня 2017 года <ref>{{cite web| author =| date = 2017-06-10| url =https://kolastheatre.by/be/news/syshla-z-zhyccya-zasluzhanaya-artystka-respubliki-belarus-tamara-shashkina | title =Сышла з жыцця заслужаная актрыса Рэспублікі Беларусь Тамара Шашкіна |publisher =[[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа]]| accessdate = 2026-06-19 }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Тамара Рыгораўна Шашкіна // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 531. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шашкіна}} [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы Беларусі]] 1w5eji7ln76h5kgo5wlb7y5xexeef4w 5155842 5155841 2026-06-19T07:56:53Z Дэно 12897 5155842 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Тамара Рыгораўна Шашкіна''' (нар.[[31 кастрычніка]] [[1931]], вёска Ніжняя Алешня, Ражскі раён, [[Маскоўская вобласць]] — {{ДС|18|6|2017}}) — беларуская [[актрыса]]. Заслужаная артыстка Беларусі (1968). == Біяграфія == Скончыла [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]]. З 1959 працавала ў [[Гродзенскі абласны драматычны тэатр|Гродзенскім абласным драматычным тэатры]]. З [[1964]] года працавала ў [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускім нацыянальным драматычным акадэмічным тэатры імя Якуба Коласа]]. Памерла 18 чэрвеня 2017 года <ref>{{cite web| author =| date = 2017-06-10| url =https://kolastheatre.by/be/news/syshla-z-zhyccya-zasluzhanaya-artystka-respubliki-belarus-tamara-shashkina | title =Сышла з жыцця заслужаная актрыса Рэспублікі Беларусь Тамара Шашкіна |publisher =[[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа]]| accessdate = 2026-06-19 }}</ref>. == Ролі ў тэатры == * Нюра («У дзень вяселля» В. Розава), * Фінея («Дурнічка» Лопэ дэ Вегі), * Таісія Пятроўна («Стары дом» А. Казанцава), * Маці («Непаразуменне» А. Камю), * Эугенія («І паміраючы дрэвы стаяць» А. Касоны), * Жонка («Пісьменныя» М. Чокэ), * Місіс Уайр («Дакрануцца вуснамі да нябёсаў» Т. Уільямса), * Віялета Харытонаўна («Адэлаіда» Ж. Унгарда), * Клеапатра Пятроўна («Плошча Перамогі» А. Паповай), * Вагабундава («І смех, і слёзы, і Любоў…» паводле У. Набокава), * Берта («Памінальная малітва» Р. Горына), * Лідзія Васільеўна («Старамодная камедыя» А. Арбузава), * Паўліна Эйнштэйн («Прывітанне, Альберт!» Ю. Сохара). {{зноскі}} == Літаратура == * Тамара Рыгораўна Шашкіна // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 531. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шашкіна}} [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы Беларусі]] 2f1hddhop89y9s0oyzk5snadnd7i23w Андрэа Сакі 0 113828 5155812 3486875 2026-06-19T06:21:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155812 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Андрэа Сакі | арыгінальнае імя = {{lang-it|Andrea Sacchi}} | імя пры нараджэнні = | партрэт =Maratta Portrait of Sacchi.jpg | шырыня = | загаловак =''Андрэа Сакі'', партрэт працы Карла [[Карла Марата|Мараты]] | дата нараджэння =30.10.1599 | месца нараджэння = | дата смерці = 21.6.1661 | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства ={{сцягафікацыя|Італія}} | жанр = [[жывапіс]] | вучоба = | стыль = [[барока]] | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча =Andrea Sacchi }} '''Андрэа Сакі''' (італ. Andrea Sacchi, [[30 лістапада]] [[1599]], Нетуна, каля [[Рым]]а - [[21 чэрвеня]] [[1661]], там жа) — італьянскі мастак. == Біяграфія і творчасць == [[Выява:Andrea Sacchi.jpg|left|thumb|Андрэа Сакі ''Пра трох Магдалін'', [[1634]], палацца Барберыні, [[Рым]] ]] Нарадзіўся ў сям'і мастака, вучыўся ў [[Франчэска Альбані]]. У 1621 прыехаў у [[Рым]], дзе і працаваў ўсё жыццё. Яго заступнікам быў кардынал [[Антоніа Барберыні]]. У маладосці працаваў на П'етра ды Картона (1627-1629), пасля супернічаў з ім. У публічных дэбатах пра лішкі ў жывапісе, якія вяліся ў гільдыі Святога Лукі і ў якіх Сакі папракаў П'етра ды Картона, на бок Сакі ўсталі яго сябры і аднадумцы [[Алесандра Альгардзі]] і [[Нікаля Пусэн]]. Там самым Сакі стаў адным з майстроў, пазначыўшы класічную лінію ў развіцці еўрапейскай жывапісу. {{зноскі}} == Літаратура == * Posse H. Der römische Maler Andrea Sacchi; ein Beitrag zur Geschichte der klassizistischen Bewegung im Baroc. Leipzig: E.A. Seemann, 1925 * Andrea Sacchi: complete edition of the paintings with a critical catalogue/Ann Sutherland Harris, ed. Princeton: Princeton UP, 1977 * D'Avossa A. Andrea Sacchi. Roma: Edizioni Kappa, 1985 == Спасылкі == {{Commonscat|Andrea Sacchi}} * [http://www.artrenewal.org/asp/database/art.asp?aid=3576 Andrea Sacchi // Art Renewal Center]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/sacchi_andrea.html Працы] ў музеях свету * [http://www.bibliotekar.ru/slovar-impr3/280.htm Біяграфія] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1599 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1661 годзе]] [[Катэгорыя:Мастакі барока]] {{DEFAULTSORT:Сакі Андрэа}} 78ryd5g3edhzk8jf2sqk10tgxar6w27 Ан-2 0 114410 5155755 5023133 2026-06-19T00:28:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155755 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА | назва= Ан-2 | выява= Antonov An-2 OK-HFL amk (cropped).jpg | подпіс= Ан-2 | тып= лёгкі шматмэтавы самалёт | вытворца= [[ДКБ-153|ДКБ А.К.Антонава]] | распрацоўшчык=[[Алег Канстанцінавіч Антонаў|Алег Антонаў]] | канструктар = | першы палёт=[[31 жніўня]] [[1947]] |пачатак эксплуатацыі= | статус=у вытворчасці ([[Кітай]]) | асноўны эксплуатант=[[Аэрафлот]] | іншыя эксплуатанты=[[ВПС СССР]]<br />[[ВПС КНДР]]<br />Шматлікія іншыя | гады вытворчасці=[[1947]]—[[1971]] ([[СССР]])<br />[[1957]] — наш час ([[Кітай]])<br />[[1960]] — [[2002]] ([[Польшча]]) | выпушчана адзінак=17 тыс. | кошт адзінкі=каля 75 тыс. дол.<ref>[http://www.an2plane.ru/3/moderniz/ Мадэрнізацыя Ан-2]</ref> (па даных на [[2009]]) | базавая мадэль= | варыянты з асобнымі артыкуламі= [[Ан-2М]], [[Ан-2СХ]], [[Ан-3]], [[Ан-4]], [[Ан-6]] | катэгорыя на Вікісховішчы = Antonov An-2 }} '''Ан-2''' (па кадыфікацыі [[НАТА]]: '''Colt''' — «Жарабя», разм. — «Кукурузнік») — савецкі лёгкі транспартны [[самалёт]], поршневы аднарухавіковы [[біплан]] з расчалачным крылом. Самы вялікі ў свеце аднаматорны біплан за ўсю гісторыю авіяцыі (да з’яўлення самалёта [[Ан-3]]). Абсталяваны рухавіком АШ-62ІР Швяцова магутнасцю 1000 к. с. і [[паветраны вінт|вінтом]] АВ-2. Намінальная палётная вага самалёта — 5250 кг. == Гісторыя стварэння == Спроба рэалізацыі ідэі лёгкага самалёта для сельскагаспадарчых патрэбаў была прадпрынята яшчэ ў 1937 годзе, калі першы палёт здзейсніў біплан [[СХ-1]] (ён жа ЛІГ-10) канструкцыі Анатоля Бедунковіча. СХ-1 расшыфроўвалася як «самалёт сельскагаспадарчы, першая мадэль» ({{lang-ru|самолет сельскохозяйственный}}), машына першапачаткова меркавалася да выкарыстання ў якасці апыляльніка палёў. Але СХ-1 у серыйную вытворчасць не пайшоў, па адной версіі, з-за таго, што многія сельскагаспадарчыя работы, якія павінен быў рабіць СХ-1, можна было зрабіць больш танным біпланам [[По-2 (біплан)|У-2]].<ref>{{Cite web|url=https://histrf.ru/read/articles/an-2-vezdelet-olega-antonova-pobedivshiy-vremya|title=Ан-2. «Везделет» Олега Антонова, победивший время|website=histrf.ru|access-date=2025-07-19}}</ref> Прыкладна ў той жа час група Алега Антонава, вядучага інжынера ВКБ ім. Аляксандра Якаўлева, прапануе стварыць самалёт, які б стаў далейшым развіццём ідэй СХ-1, пад індэксам «самалёт № 4». Аднак [[Другая сусветная вайна|вайна]] адклала перспектыву выпуску новага сельскагаспадарчага біплана. У 1944 годзе тагачасны кіраўнік [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]] [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|Мікіта Хрушчоў]] загаварыў аб тым, што гаспадарка рэспублікі, якая аднаўляецца пасля разбурэнняў вайны, мае патрэбу ў спецыялізаваных самалётах. Успомнілі пра «Самалёт № 4», які патрэбна было перапраектаваць з чыста сельскагаспадарчага ў шматмэтавы. [[6 сакавіка]] 1946 года ў Новасібірску на Новасібірскім авіяцыйным заводзе імя Чкалава было створана ВКБ-153 па грамадзянскіх і транспартных самалётах. Яго галоўным канструктарам стаў Алег Канстанцінавіч Антонаў. Першым заданнем ВКБ і стаў сельскагаспадарчы самалёт СХА-1, пазней пераназваны ў Ан-2. Вельмі хутка Міністэрства авіяпрамысловасці СССР выпусціла загад, у якім фармуляваліся патрабаванні да новай машыны. 31 жніўня 1947 года лётчык-выпрабавальнік П. Валодзін на аэрадроме Яльцоўка ([[Новасібірск]]) упершыню падняў у неба першы прататып Ан-2. Самалёт выканаў два вялікія кругі на вышыні 1200 метраў і пасля 30 хвілін палёту здзейсніў пасадку. === Паступленне ў эксплуатацыю === [[Файл:Northwest Air Base (Avialesookhrana) Antonov (PZL-Mielec) An-2TP Dvurekov-3.jpg|міні|275x275пкс|Ан-2TP авіялесаховы ([[Расія]])]] У снежні 1947 у НДІ ВПС пачаліся дзяржаўныя выпрабаванні, якія працягваліся да сакавіка 1948 года. [[23 жніўня]] [[1948]] года самалёт пад пазначэннем Ан-2 быў прыняты на ўзбраенне ВПС і для патрэб грамадзянскай авіяцыі. Серыйная вытворчасць была арганізавана на заводзе № 473 у Кіеве. Першыя серыйныя самалёты Ан-2 паступілі ў распараджэнне Міністэрства геалогіі СССР. Пасля імі сталі камплектаваць лётныя атрады грамадзянскага паветранага флоту. З чэрвеня 1950 года Ан-2 пачаў паступаць у МУС і авіяцыю памежных войск, з чэрвеня 1951 года — у ДТСААФ (першыя пяць самалётаў атрымаў Цэнтральны аэраклуб ім. Чкалава ў Маскве).<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://sharzrosto.com/stati/samolet-an-2-nebesnyiy-dolgozhitel|title=Самолет Ан-2 — небесный долгожитель — АО "Шахтинский авиационно-ремонтный завод ДОСААФ"|access-date=2025-07-21|archive-date=13 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513135811/http://sharzrosto.com/stati/samolet-an-2-nebesnyiy-dolgozhitel|url-status=dead}}</ref> У 1952 годзе першыя самалёты атрымалі штабныя эскадрыллі ВПС і ВМФ. У лютым 1959 года Ан-2 сталі ўжываць для лётнай і парашутнай падрыхтоўкі курсантаў. == Эксплуатацыя == [[Файл:AN-2 (446942164).jpg|міні|275x275пкс|Ан-2 кампаніі Аэрафлот]] У СССР самалёт вельмі шырока эксплуатаваўся на мясцовых паветраных лініях для перавозкі пасажыраў і грузаў (часта на лініях, якія злучалі абласныя цэнтры з раённымі, а таксама з сёламі і пасёлкамі), выканання розных народнагаспадарчых (напрыклад, калі трэба было аператыўна перавезці невялікі груз і некалькі чалавек), у прыватнасці, авіяцыйных хімічных работ. Прымяняўся таксама ў [[Добраахвотнае таварыства садзейнічання арміі, авіяцыі і флоту|ДТСААФ]], для дэсантавання парашутыстаў-аматараў. == Далейшая эксплуатацыя і замена == З-за састарэння канструкцыі, імкнення да павышэння бяспекі і эканамічнасці, на пачатак 1990-х гадоў у Расіі ўзнікла патрэба знайсці замену для Ан-2. Аднак знайсці добрую замену аказалася вельмі цяжка. Так на авіясалоне МАКС-1997 дэманстраваўся лёгкі шматмэтавы самалёт [[Т-101 «Грак»]] ({{lang-ru|Грач}}), аднак з-за шэрагу праблем было пабудавана толькі некалькі адзінак. [[Файл:Light multi-purpose aircraft LMS-901 Baikal.png|міні|275x275пкс|[[ЛМС-901 «Байкал»]]]] Да 1998 года быў адроджаны мелкасерыйны выпуск самалётаў [[Ан-3]], які прадстаўляў сабой перароблены пад турбавінтавы рухавік і дапрацаваны Ан-2. Але ў 2012 годзе выпуск Ан-3 быў спынены. У 2017 годзе на авіясалоне МАКС-2017 быў прадстаўлены самалёт [[ЛМС-9]]. Аднак па стане на 2019 Міністэрства прамысловасці Расіі адмовілася ад вытворчасці вуглепластыкавага ЛМС-9 з-за вялікай колькасці камплектуючых не расійскай вытворчасці.<ref>{{Cite web|url=https://www.aviaport.ru/news/729063/|title=Первый полет "Везделета": как писалась история Ан-2 // АвиаПорт.Новости|website=www.aviaport.ru|access-date=2025-07-21}}</ref> У 2019 годзе стала вядома, што быў распачаты праект самалёта [[ЛМС-901 «Байкал»]]. Ён быў прадстаўлены на авіясалоне МАКС-2021. Першы палёт адбыўся ў 2022 годзе (аднак для масавай вытворчасці патрабавалася замяніць рухавік General Electric H80-100 расійскім аналагам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rtvi.com/news/vseh-pouvolnyat-chto-zavelo-v-tupik-rabotu-nad-samoletom-bajkal/|title=«Всех поувольнять»: что завело в тупик работу над самолетом «Байкал»|first=Борис|last=Шибанов|website=Главные новости в России и мире - RTVI|date=2025-05-14|access-date=2025-07-21|last2=Лепехина|first2=Елена}}</ref>). У лютым 2025 года з’явілася інфармацыя, што ў самалёта выяўленыя канструктыўныя праблемы, на ліквідацыю якіх можа спатрэбіцца некалькі гадоў. == Помнікі ці экспанаты == === Беларусь === * [[Лінія Сталіна (гісторыка-культурны комплекс)]] — Ан-2Т серыйны № 160-08<ref name=":0">{{Cite web|url=https://russianplanes.net/planelist/Antonov/An-2|title=russianplanes.net|website=russianplanes.net}}</ref> (1961 года пабудовы) * [[Музей авіяцыйнай тэхнікі]] (Мінск) — Ан-2Т серыйны № 160-54<ref name=":0" /> (1975 года пабудовы, завод PZL-Mielec) * [[Нацыянальны аэрапорт Мінск]] — Ан-2Р серыйны № 214-16<ref name=":0" /> (1985 года пабудовы, завод PZL-Mielec) * [[Рэчыца]] — усталяваны ў парке Перамогі (2025)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://primenews.by/archives/57679|title=В Речице в Парке Победы установили экспонат самолета Ан-2 (репортаж) - Prime News|website=primenews.by|date=2025-05-05|access-date=2025-07-19}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Antonov An-2}} * [http://www.an2plane.ru/ Сайт пра самалёт Ан-2, лётныя інструкцыі, чарцяжы самалёта Ан-2] * [http://aviation-safety.net/database/dblist.php?field=typecode&var=04H%&cat=%1&sorteer=datekey&page=1 Спіс страчаных самалётаў Ан-2 (з 1958 года)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130602051632/http://aviation-safety.net/database/dblist.php?field=typecode&var=04H%&cat=%1&sorteer=datekey&page=1 |date=2 чэрвеня 2013 }} * [http://www.marzrosto.ru/news/photo.php?PAGE_NAME=section&SECTION_ID=20 Фотаальбом пра выпрабаванні Ан-2В на пластыкавых паплаўках] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815174111/http://www.marzrosto.ru/news/photo.php?PAGE_NAME=section&SECTION_ID=20 |date=15 жніўня 2014 }} * [http://avia.biz.ua/content/view/189/68/ Ан-2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110818152650/http://avia.biz.ua/content/view/189/68/ |date=18 жніўня 2011 }} на сайце «Сэрвіс і Тэхналогіі» {{Самалёты ВКБ Антонава}}{{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Самалёты Антонава]] [[Катэгорыя:Самалёты СССР]] [[Катэгорыя:Пасажырскія самалёты]] [[Катэгорыя:Самалёты Карэйскай вайны]] [[Катэгорыя:Самалёты В’етнамскай вайны]] abcr96hirjd0ztfa0ih6u6owo20hiwa Анатоль Андрэевіч Ананьеў 0 114743 5155773 4891535 2026-06-19T02:42:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155773 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Ананьеў}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Анатоль Андрэевіч Ананьеў | арыгінальнае імя = | партрэт = Анатоль Андрэевіч Ананьеў.png | шырыня партрэта = 150пкс | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Другі сакратар ЦК КП(б)Б]] | сцяг = Symbol-hammer-and-sickle.svg | парадак = 7 | перыядпачатак = [[30 сакавіка]] [[1938]] | перыядканец = [[3 кастрычніка]] [[1938]] | папярэднік = [[Аляксей Міхайлавіч Лявіцкі|Аляксей Лявіцкі]] | пераемнік = [[Пётр Аляксеевіч Кальцоў|Пётр Кальцоў]] | тытул_2 = [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Першы сакратар Віцебскага абкама КП(б)Б]] | сцяг_2 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | парадак_2 = 1 | перыядпачатак_2 = [[11 сакавіка]] [[1938]] | перыядканец_2 = [[31 мая]] [[1938]] | папярэднік_2 = ''пасада заснаваная'' | пераемнік_2 = [[Іван Андрэевіч Стулаў|Іван Стулаў]] | тытул_3 = Намеснік [[Савет Народных Камісараў БССР|Старшыні СНК Беларускай ССР]] | сцяг_3 = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1937–1951).svg | парадак_3 = | перыядпачатак_3 = [[8 верасня]] [[1937]] | перыядканец_3 = красавік [[1938]] | прэм'ер_3 = [[Даніла Іванавіч Валковіч|Даніла Валковіч]] <br/>[[Апанас Фёдаравіч Кавалёў|Апанас Кавалёў]] | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = | тытул_4 = Сакратар Мазырскага акружкама КП(б)Б | сцяг_4 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | парадак_4 = 1 | перыядпачатак_4 = жнівень [[1935]] | перыядканец_4 = верасень [[1937]] | дата нараджэння = 18.8.1900 (31) | месца нараджэння = | дата смерці = 25.5.1942 | месца смерці = | партыя = [[КПСС]] | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} | аўтограф = | Commons = }} '''Анато́ль Андрэ́евіч Ана́ньеў''' ({{ДН|18|8|1900|31}}, станіца Варэнікаўская Таманскай акругі, цяпер [[Крымскі раён]] {{МН|Краснадарскага края|ў Краснадарскім краі|Краснадарскі край}} — {{ДС|25|5|1942}}, [[ГУЛАГ]]) — дзяржаўны і партыйны дзеяч БССР. Член ВКП(б) з [[1919]] г. == Біяграфія == У [[1918]]—[[1933]] у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], удзельнік Грамадзянскай вайны<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Ананьев Анатолий Андреевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 19 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}.</ref>; прайшоў шлях ад радавога да намесніка начальніка палітаддзела дывізіі. З [[1934]] г. працаваў начальнікам палітаддзела МТС на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]]. Са жніўня [[1935]] г. 1-ы сакратар [[Мазырская акруга|Мазырскага]] [[Акруговы камітэт КПСС|акруговага камітэта]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]]. З 8 верасня [[1937]]<ref>О назначении тов. Ананьева А. А. заместителем Председателя Совета Народных Комиссаров БССР : постановление Центрального Исполнительного Комитета БССР от 8 сентября 1937 г. // Збор законаў i распараджэнняў Рабоча-сялянскага ўрада Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі. — 1938. — № 1. — С. 162</ref> па красавіка [[1938]] гг. намеснік старшыні [[СНК БССР]]. У чэрвені — кастрычніку [[1938]] г. [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|2-і сакратар ЦК КП(б)Б]]. У кастрычніку [[1938]] г. адкліканы аддзелам кіруючых партыйных органаў ЦК ВКП(б), пасля чаго сляды яго губляюцца. Член [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК]] у [[1936]]—[[1938]] і член [[Бюро Цэнтральнага камітэта КПБ|Бюро ЦК КП(б)Б]] у [[1937]]—[[1938]] гг. Член [[ЦВК БССР]] у [[1935]]—[[1938]] гг. У [[1940]] г. Ананьеў незаконна рэпрэсіраваны, асуджаны на 20 год зняволення. У [[1954]] г. пасмяротна рэабілітаваны. {{зноскі}} == Літаратура == * Анатоль Андрэевіч Ананьеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 116. — ISBN 5-85700-074-2. * ''Григорьев Г.'' Участник «мозырского дела» // Вечерний Минск. — 1993. — 21 мая; == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=26859 АНАНЬЕЎ Анатоль Андрэевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305020344/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=26859 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Першыя сакратары Віцебскага абкама КПБ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ананьеў Анатоль Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Другія сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены ЦВК БССР]] [[Катэгорыя:Намеснікі Старшыні СНК БССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання]] jxxduj0fyrmj4ik3nf2v3h1ayg3son8 Анатоль Фёдаравіч Кавалёў 0 117088 5155791 5017865 2026-06-19T05:03:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155791 wikitext text/x-wiki {{навуковец |Подпіс = Анатоль Кавалёў пад час святкавання Дня Перамогі ў Віцебску, 9 мая 2011 г. }} {{Цёзкі2|Кавалёў}} '''Анатоль Фёдаравіч Кавалёў''' ({{ДН|10|5|1926}}, вёска [[Даўгаполле]], {{МН|Гарадоцкі раён|у Гарадоцкім раёне|Гарадоцкі раён}} — {{ДС|20|1|2015}}, {{МС|Віцебск||Горад Віцебск}}) — беларускі [[мастацтвазнавец]], [[жывапісец]], [[дызайнер]]. Кандыдат мастацтвазнаўства ([[1973 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1973]]), [[прафесар]] ([[1992 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1992]]). == Біяграфія == Скончыў [[Ленінградскае вышэйшае мастацка-прамысловае вучылішча імя В. Мухінай]] ([[1958 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1958]]). 3 [[1963 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1963]] года працаваў у [[ВДУ|Віцебскім дзяржаўным універсітэце]]. У [[1965 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1965]]—[[1976 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1976]] гадах загадваў кафедрай дэкаратыўнага мастацтва, у [[1977 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1977]]—[[1980 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1980]] гг. — кафедрай малюнка і методыкі выяўленчага мастацтва. Даследаваў тэорыю і практыку дызайну. Навуковую і вучэбна-метадычную дзейнасць спалучаў з творчасцю. Распрацаваў эмблему Ульянаўскага аўтазавода, шэраг юбілейных медалёў. Напісаў 3 кнігі (2 у сааўтарстве) і каля 60 артыкулаў па пытаннях выяўленчага мастацтва, дызайну і эстэтычнага выхавання. У [[1977 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1977]] годзе яму было прысвоена навуковае званне [[дацэнт]], а ў [[1992 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1992]] годзе — званне [[прафесар]]. Акрамя метадычнай і навуковай работы, А. Ф. Кавалёў шмат часу аддаваў творчасці. Творы мастака экспанаваліся на міжнародных, усесаюзных, рэспубліканскіх і абласных мастацкіх выставах. Яго работы знаходзяцца ў [[Эрмітаж]]ы, [[Ульянаўскі мастацкі музей|Ульянаўскім мастацкім музеі]], у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі]] ў Мінску, у [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскім абласным краязнаўчым музеі]] і інш. Мастак працаваў у розных жанрах, аднак любімым жанрам лічыў [[пейзаж]]. Сярод жывапісных работ: «[[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Бацька Мінай]]» ([[1980 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1980]]), «Бацькава хата», «3 вогненнай вёскі» (абедзве [[1986 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1986]]), «[[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафія Полацкая]]» ([[1987 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1987]]), «Позняя восень», «Вёска Даўгаполле» (абедзве [[1988 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1988]]), «Дарога да Пушкіна» ([[1992 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1992]]), «Віцебская даўніна», «Зімовая казка» і трыпціх «Гімн старому Віцебску» (усе [[1996 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1996]]). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Чырвонай Зоркі]], [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] I ступені, медалямі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кавалёў Анатоль Фёдаравіч||394}} == Спасылкі == * ''Сяржук Серабро''. [http://haradok.info/bel/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/1580/ Пайшоў з жыцця наш зямляк — мастак і ветэран Другой сусветнай вайны Анатоль Кавалёў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304222407/http://haradok.info/bel/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/1580/ |date=4 сакавіка 2016 }} * ''Сяржук Серабро''. [http://news.vitebsk.cc/2015/01/20/ushel-iz-zhizni-hudozhnik-i-veteran-vtoroy-mirovoy-voynyi-anatoliy-kovalev/ Ушел из жизни художник и ветеран Второй мировой войны Анатолий Ковалев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150628104511/http://news.vitebsk.cc/2015/01/20/ushel-iz-zhizni-hudozhnik-i-veteran-vtoroy-mirovoy-voynyi-anatoliy-kovalev/ |date=28 чэрвеня 2015 }}{{ref-ru}} * [http://painters.vlib.by/by/portfolio/78-portfolio/zhivopis-grafika/kovaliov-anatoly Кавалёў Анатоль] [Электронны рэсурс] // Мастакі Віцебшчыны = Художники Витебщины = Artists of Vitebsk Region. {{DEFAULTSORT:Кавалёў, Анатоль}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты мастацтвазнаўства]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны I ступені]] 5istrrm4e0au5uyoeb0oxfntucc8lli Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5155694 5155355 2026-06-18T15:50:58Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5155694 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Алег Уладзіміравіч Мельнічэнка|2026-06-18T04:37:45Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Пётр Булгак|2026-06-17T18:20:50Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Аляксандр Уладзіміравіч Федаровіч|2026-06-17T16:34:04Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Людміла Аляксееўна Чурсіна|2026-06-17T12:01:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Георгій (Архіепіскап Кіпрскі)|2026-06-17T05:06:15Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Луі Сільверс|2026-06-17T04:52:32Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Патрыкей Нарымунтавіч|2026-06-16T22:03:16Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Міхаіл Яўнутавіч|2026-06-16T21:24:07Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Алесь Дзянісаў|2026-06-16T21:05:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сямён Яўнутавіч|2026-06-16T21:04:29Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Сэм Рэймі|2026-06-16T11:07:27Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Наталля Бах|2026-06-16T07:57:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Міхаэль Бах|2026-06-16T07:57:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Марыя Бах (значэнні)|2026-06-16T07:57:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Карл Бах|2026-06-16T07:56:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Канстанцін Бах|2026-06-16T07:56:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вільгельм Бах|2026-06-16T07:55:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аўгуст Бах|2026-06-16T07:55:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ёган Крысціян Бах|2026-06-16T07:55:09Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Бах|2026-06-16T07:54:48Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 8l1totpq2lvw28eg1rm75hays1lhw5a Вікіпедыя:Да перайменавання 4 131069 5155711 5155429 2026-06-18T17:23:31Z MocnyDuham 99818 /* Akademія WSB у Варшаве → Акадэмія ВСБ у Варшаве, Акадэмія WSB → Акадэмія ВСБ */ +1 5155711 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:47, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] h0ja57us3obgcrj5rmb9fkq4b7ila4e Ананій Іванавіч Дзякаў 0 132081 5155759 5133716 2026-06-19T00:48:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155759 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Дзякаў}} {{Асоба | партрэт = Ананій Іванавіч Дзякаў.jpg }} '''Ананій Іванавіч Дзякаў''' ({{ДН|1|10|1896}}, в. [[Багданаўка (Хіславіцкі раён)|Багданаўка]] [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]], цяпер [[Хіславіцкі раён]], [[Смаленская вобласць]]<ref name="БДУ">[https://time.bsu.by/ru/rectors/782-ananij-ivanavich-dzyaka.html Ананий Иванович Дьяков] {{ref-ru}}{{Праверана|10.5.2023}} // Сайт БДУ</ref> — {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]], турма НКУС) — [[дзяржаўны дзеяч]], [[педагог]], рэктар [[БДУ]]. == Біяграфія == Паходзіў з сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую школу. Удзельнічаў у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. За мужнасць у баях атрымаў афіцэрскае званне. У 1918 годзе ўступіў у [[ВКП(б)]], узначаліў Вяземскі зямельны аддзел. У 1919—1923 гадах служыў у [[РСЧА|Чырвонай Арміі]] (камандзір роты). З 1923 года — намеснік старшыні Мсціслаўскага павятовага выканкама. У 1924 годзе прызначаны намеснікам старшыні (потым старшынёй) Магілёўскага акруговага выканкама. У ліпені 1928 года накіраваны на вучобу ў Прамысловую акадэмію ў [[Масква|Маскву]], але вучыцца не давялося — быў пры­значаны намеснікам старшыні (пазней старшынёй) Віцебскага выканкама. У 1930—1934 гадах вучыўся ў Маскве ў [[Інстытут чырвонай прафесуры|Інстытуце чырвонай прафесуры]]. З лютага 1934 года — намеснік рэктара, рэктар [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Быў жанаты, гадаваў двое дзяцей. З восені 1935 года загадчык аддзела [[ЦВК БССР]]. У ліпені 1936 прызначаны [[Народны камісарыят асветы БССР|наркамам асветы БССР]]. Арыштаваны [[11 мая]] [[1937]] года ў Менску па адрасе: [[Трэці Дом Саветаў|вул. Горкага, д. 21/52]], кв. 24. Асуджаны пазасудовым органам НКВД [[28 кастрычніка]] [[1937]] года як «член нацыянал-фашысцкай арганізацыі, які праводзіў шкодніцкую работу ў галіне народнай асве­ты» да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны [[29 кастрычніка]] [[1937]] года. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 3 красавіка 1957 года. Асабістая справа Д. № 10175-с захоўваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]. == Гл. таксама == * [[Спіс рэктараў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] * [[Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|||307}} == Спасылкі == * [https://time.bsu.by/ru/rectors/782-ananij-ivanavich-dzyaka.html Ананий Иванович Дьяков] {{ref-ru}}{{Праверана|10.5.2023}} // Сайт БДУ * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25711 Леанід Маракоў «Ахвяры і Карнікі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012736/http://www.marakou.by/ru/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25711 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Рэктары БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзякаў Ананій Іванавіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Рэктары БДУ]] [[Катэгорыя:Народныя камісары асветы БССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хіславіцкім раёне]] tai56b6vvs1yphbssomn1gquq5skp1b Павел Іосіфавіч Каруза 0 140000 5155654 5143329 2026-06-18T12:50:34Z Bahusia 150630 ілюстрацыя 5155654 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Каруза}} {{навуковец}} '''Павел Іосіфавіч Каруза''' ({{ДН|25|2|1906}}, в. [[Ваўкалатка]], [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскі павет]], [[Віленская губерня]] — {{ДС|20|2|1988}}, [[Вільнюс|Вільня]]) — беларускі [[фалькларыст]], [[этнамузыколаг]], [[кампазітар]], грамадска-палітычны дзеяч. == Біяграфія == Паводле некаторых звестак род Карузаў перасяліўся ў [[Беларусь]] з [[Італія|Італіі]]. У 1924 годзе Павел скончыў школу ў [[Браслаў|Браславе]], у 1928 [[Віленская кансерваторыя|Віленскую кансерваторыю]] па класе тэорыі і кампазіцыі. У 1924—1926 гадах вольны слухач [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. З 1925 года ўдзельнік грамадска-палітычнага і культурнага жыцця ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. У 1927 старшыня ЦК [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя, 1927|Беларускай хрысціянска-дэмакратычнае партыі]] (БХД) і галоўны рэдактар перыядычнага органа БХД газеты «[[Biełaruskaja krynica]]». Як рэдактар газеты неаднаразова прыцягваўся польскай адміністрацыяй да судовай адказнасці. Пад уплывам фалькларыста і кампазітара [[Антон Грыневіч|Антона Грыневіча]] пачаў збіраць беларускі мелас, апрацоўкі якога плённа выкарыстоўваў у выканаўчай практыцы як харавод хору Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры. У 1928 годзе ад БХД і [[Беларускі сялянскі саюз|Беларускага сялянскага саюза]] абраны выбаршчыкамі [[Свянцянскі павет, Польская Рэспубліка|Свянцянскага павета]] ў сойм [[Польшча|Польшчы]]. Пасля разгону сойма [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] летам 1930 — беспрацоўны. У 1934 годзе праз абяцанні надрукаваць яго аўтарскія творы і фальклорныя зборы падманным шляхам вывезены праз [[Гдыня|Гдыню]] ў [[Мінск|Менск]]. Арыштаваны і сасланы на [[Салаўкі]]. [[File:Grave of Paviel Karuza at the St. Euphrosyne Cemetery (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Магіла Паўла Карузы на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках]] Вярнуўся ў [[Беларусь]] у 1947 годзе пасля 13-гадовага зняволення. У 1947—1948 гадах працаваў у Доме творчасці ў [[Маладзечна|Маладзечне]]<ref name="РГ">Паўліна Мядзёлка. Ліст да Міколы Ермаловіча і Генадзя Каханоўскага //«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 10 сакавіка 2000 г., № 10 (255)</ref>. У 1949 годзе паўторна арыштаваны і высланы ў [[Нарыльск]]. Вызвалены ў 1955 годзе, рэабілітаваны ў 1957 годзе. Вярнуўся ў Вільню. Памёр 20 лютага 1988 года. Пахаваны на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільнюс)|Еўфрасіннеўскіх могілках]]. == Дзейнасць == Працаваў як хормайстар і кампазітар у Дзяржаўным ансамблі польскае песні і танцу [[Літоўская ССР|Літоўскае ССР]]. Супрацоўнічаў з фалькларыстамі ІМЭФ [[НАН Беларусі|АН БССР]], друкаваўся ў часопісе «[[Мастацтва Беларусі]]», газеце «[[ЛіМ]]». Падрыхтаваў да выдання музычныя запісы беларускага фальклору Антона Грыневіча. Напісаў «Камеpную сімфонію», пабудаваную на беларускім меласе, песні на тэксты [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]], [[Ларыса Геніюш|Ларысы Геніюш]], [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]] і іншых беларускіх паэтаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Луцкевіч, Лявон. [https://archive.org/details/bv-13-el-1994-01-28_202503/BV_16_EL_1994_02_18.jpg Павел Каруза // Беларус Віленшчыны. № 16. (У змесце газеты «Эхо Литвы», 1994, 18 лютага, № 33. С. 4.)] * Барыс, С. На вёску — па песні : [успаміны аб удзеле ў навуковых экспедыцыях па збіранні беларускага фальклору ў пачатку 1970-х гг. і выданні кнігі «Вясельныя песні» (2022) у суаўтарстве з Паўлам Карузам] // Краязнаўчая газета. — 2023. — Сак. (№ 10). — С. 10. == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19533.html Каруза Павел у даведніку Маракова] * [http://hlybokaje.narod.ru/index.files/karuza.htm Павел Іосіфавіч Каруза] * [https://archive.org/details/vopis-archivu-vilenskaha-bielaruskaha-muzeju-2023/page/25/mode/1up Архіў Паўла Карузы ў Віленскім Беларускім Музеі імя Івана Луцкевіча] {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Каруза Павел}} [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай хрысціянскай дэмакратыі, Заходняя Беларусь]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] 5ilupqh9mbu3q4dgsephxt8y4xvhh51 Юрый Юр’евіч Осцік 0 143534 5155888 5047799 2026-06-19T09:19:15Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5155888 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Юрый Осцік''' (каля [[1530]] — {{ДС|||1579}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] дзяржаўны дзеяч. Першы [[ваявода мсціслаўскі]] (1566—1578), [[ваявода смаленскі]] (1578—1579); староста [[браслаў]]скі (з 1558), дзяржаўца [[Упіта|ўпіцкі]] (1-я палова 1560-х). == Біяграфія == З роду [[Осцікі|Осцікаў]] герба «[[Трубы (герб)|Трубы]]», сын [[Юрый Рыгоравіч Осцік|Юрыя Рыгоравіча]] і яго другой жонкі Марыны з [[Мсціслаўскія|Мсціслаўскіх]]. Меў братоў [[Мікалай Юр'евіч Осцік|Мікалая]], [[Ян Юр'евіч Осцік|Яна]] і [[Рыгор Юр’евіч Осцік|Рыгора]]. Кальвініст. Удзельнік [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайны 1558—1582 гадоў]]. Пасля смерці [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] (1572) выступаў за абранне на сталец [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] царэвіча [[Фёдар Іванавіч|Фёдара Іванавіча]], падпісаў элекцыю [[Генрых III Валуа|Генрыка Валезага]]. Пасля ўцёкаў Генрыка ў 1574 годзе выступаў супраць абрання на каралеўскі сталец маскоўнага цара [[Іван Грозны|Івана Васілевіча]]. Не быў жанаты і не пакінуў нашчадкаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=380|артыкул=Осцікі|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} == Спасылкі == * [http://mariusz.eu.pn/genealogia/rody/ostikowie01.html Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130921135531/http://mariusz.eu.pn/genealogia/rody/ostikowie01.html |date=21 верасня 2013 }} {{Род Осцікаў}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Осцік Юрый Юр'евіч}} [[Катэгорыя:Осцікі|Юрый Юр’евіч]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Ваяводы смаленскія]] [[Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія]] [[Катэгорыя:Старосты ўпіцкія]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] mt89wycf8kea2k9vvhhx4h4x033ud9v Таліда 0 144307 5155800 4715443 2026-06-19T05:41:04Z Autumndancer 168015 5155800 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Талі́да'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-en|Toledo}}) — [[горад]] у штаце [[Агая]], [[ЗША]]. Размяшчаецца ў паўночна-заходняй частцы Агая ў памежнай са штатам [[Мічыган]] тэрыторыі. Цэнтр метраполіі [[Лукас (акруга, Агая)|акругі Лукас]] з агульнай колькасцю насельніцтва дасягае 650 тыс. чалавек. [[Порт]] на заходнім беразе возера [[Эры (возера)|Эры]] каля вусця ракі [[Момі (рака)|Момі]]. Вузел чыгунак і аўтамабільных дарог. Дзейнічае аэрапорт. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Арт Тэйтум]] (1909—1956) — [[джаз]]авы віртуоз == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Талі́да||402}} * {{ВСЭ3|Толи́до|том=26|старонкі=46}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Толи́до|482}} * [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_001336965?page=373&rotate=0&theme=white Толи́до] // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 369. — 459 с. — 70 000 экз.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://edits.nationalmap.gov/apps/gaz-domestic/public/summary/1067015 Toledo // // U.S. Geological Survey Geographic Names Information System]{{ref-en}} {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] [[Катэгорыя:Гарады на Вялікіх азёрах]] j8x8gs308s6tg4kbeskax0r9p07efc8 Аляксандр Леанідавіч Шэманскі 0 154100 5155637 4580997 2026-06-18T12:21:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155637 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Алякса́ндр Леанідавіч Шэма́нскі''' ({{ДН|11|5|1900}}, {{МН|Іркуцк||}} — {{ДС|1|4|1976}}, {{МС|Лос-Анджэлес||}}) — артыст оперы ([[тэнар]]) і драматычны акцёр. {{external media | topic = | subtopic = | width = | image1 = [https://www.wikireading.ru/img/389734_3__16.png Аляксандр Шэманскі ў ролі Каніё ў оперы "Паяцы". Русская опера пры Чыгуначным сходзе. Харбін, 1920-я.] | audio1 = | video1 = }} Вучыўся ў Іркуцкім кадэцкім корпусе, у Грамадзянскую вайну служыў падпаручнікам на Усходнім фронце. Эміграваў у [[Харбін]], займаўся вакалам у Осіпавай-Заржэўскай. У эміграцыі быў салістам Харбінскай оперы пры Чыгуначным Сходзе, гастраліраваў з італьянскай опернай трупай «Капры» у Азіяцкіх краінах. У Харбіне ў 1936 годзе выконваў канцэрт сумесна з [[Фёдар Іванавіч Шаляпін|Ф. І. Шаляпіным]]. У 1960-х гадах пераехаў у [[ЗША]], выкладаў вакал у [[Лос-Анджэлес]]е. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hrono.ru/biograf/bio_sh/she.php Біяграфічны паказальнік] {{ru icon}} * [http://rosgenea.ru/?alf=25&serchcatal=%D8%E5%EC%E0%ED%F1%EA%E8%E9&r=4 Цэнтр генеалагічных даследаванняў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130215060629/http://rosgenea.ru/?alf=25 |date=15 лютага 2013 }} {{ru icon}} * [http://family-names.findthedata.org/l/112847/Shemansky Alexander Shemansky]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250908234806/http://family-names.findthedata.org/l/112847/Shemansky |date=8 верасня 2025 }} {{en icon}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шэманскі Аляксандр Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэнары]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] 3njz6tqzq1e4lt4j3s5xy1bbbv2wmsf Вустэр (значэнні) 0 166463 5155909 4677338 2026-06-19T09:58:57Z Autumndancer 168015 /* ЗША */ 5155909 wikitext text/x-wiki '''Вустэр''' — назва населеных пунктаў. == Англія == * [[Вустэр|Горад Вустэр]], горад у Англіі == ЗША == * [[Вустэр (Агая)]] * [[Вустэр (акруга, Масачусетс)]] * [[Вустэр (Масачусетс)|Горад Вустэр, Масачусетс]] == ПАР == * [[Вустэр (ПАР)|Горад Вустэр, ПАР]] {{неадназначнасць}} en13bus6agehfyqezslgy0wxziax5oq Шаблон:Апошнія навіны 10 175189 5155843 5154349 2026-06-19T07:57:26Z JerzyKundrat 174 абнаўленне звестак 5155843 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Баскетбалісты '''«[[Нью-Ёрк Нікс]]»''' сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. <small>''(14&nbsp;чэрвеня)''</small> * Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка '''[[Ілан Маск|Ілана Маска]]''' першым доларавым трыльянерам. <small>''(12&nbsp;чэрвеня)''</small> * Стартаваў фінальны турнір '''[[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]]''' па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[Канада|Канадзе]] і [[ЗША]]. <small>''(11&nbsp;чэрвеня)''</small> * У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма '''[[Саграда Фамілія]]'''. <small>''(10&nbsp;чэрвеня)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> ku0n7vyim613kqywz0lokrfa6gosbl8 Спіс кансорт-каралеў Венгрыі 0 178425 5155745 5049870 2026-06-18T21:52:21Z Redaktor GLAM 101782 Higher resolution version of image 5155745 wikitext text/x-wiki Спіс '''каралеў Венгрыі''', жонка [[Кароль Венгрыі|венгерскіх каралёў]]. Пасля спынення [[Арпады|дынастыі Арпадаў]] і [[Анжуйская дынастыя|дынастыі Анжу]], тытул Караля Венгрыі галоўным чынам належаў замежным манархам. Пасля 1526 года тытул Каралевы Венгрыі належаў жонкам [[Габсбургі|Габсбургаў]], якія валодалі тытулам Караля Венгрыі. Таксама пасля [[1526]] года Каралевы Венгрыі валодалі тытуламі Імператрыц [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] (пазней [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай]] імператрыцы) і Кансорт-каралевы [[каралеўства Багемія|Багеміі]]. Пачынаючы з [[Леапольд II Габсбург|Леапольда II]] усе каралі Венгрыі выкарыстоўвалі тытул [[Апасталічны кароль|Апасталічнага караля]] Венгрыі (першапачаткова быў прысвоены [[Іштван I Святы|Іштвану I]] Папам Рымскім), іх жонкі адпаведна насілі тытул Апасталічнай каралевы. Тытул праіснаваў трохі больш за дзевяць стагоддзяў (з 1000 па 1918 гг.). Да таго ж у гісторыі Венгрыі існавалі дзве [[Кіруючая каралева|кіруючыя каралевы]], якіх каранавалі як Каралёў: [[Марыя (каралева Венгрыі)|Марыя I]] і [[Марыя Тэрэзія]]. == Вялікія княгіні Венгерскія == {| width=95% class="wikitable" !Імя !Бацька !Дата нараджэння !Краіна !Рэлігія !У шлюбе з !Гады кіравання !Смерць !Муж |- |align=center| [[Шаралт]] ||align="center"| <small>[[Дзьюла II]]</small> ||align=center| c. 950 ||align="center"| [[Трансільванія]] ||align="center"| [[Праваслаўе]] ||align="center"| да 972 года ||align="center"| да 972 – каля 995 гг.||align="center"| пасля 997 г. ||align="center"| [[Геза]] |- |align=center| [[Гізела Баварская|Гізела]] ||align=center| <small>[[Генрых II Сварлівы|Генрых II Баварскі]]</small> ||align=center| каля 985 ||align="center"| [[Баварыя]] ||align="center"| [[Каталіцтва]] ||align="center"|каля 995 ||align="center"| 995 – 25 снежня 1000/ 1 студзеня 1001 гг.||align="center"| 7 мая 1933/ 1065 гг.||align="center"| [[Іштван I Святы]] |- |} == Каралевы Венгрыі == === [[Арпады|Дынастыя Арпадаў]], 1000–1038 гг. === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Giselle of Bavaria.jpg|75px]] |align="center"| [[Гізела Баварская]] <ref name=Passau>[http://wwws.phil.uni-passau.de/histhw/stadtgeschichte/english/Gisela.html "Saint Gisela – the first Queen of Hungary", University of Passau] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141020214659/http://wwws.phil.uni-passau.de/histhw/stadtgeschichte/english/Gisela.html |date=20 кастрычніка 2014 }}</ref> |align="center"| <small>[[Генрых II Сварлівы|Генрых II Баварскі]]<br /> ([[Саксонская дынастыя]]) </small> |align="center"| 985 |align="center"| 995 |align="center"| 25 снежня 1000/ 1 студзеня 1001 гг.<br>''каранацыя мужа'' |align="center"| 15 жніўня 1038<br>''смерць мужа'' |align="center"| 7 мая 1033/65 |align="center"| [[Іштван I Святы]] |- |} === Дынастыя Арсеола, 1038/44–1041/46 гг. === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| |align="center"| ''Тута'' |align="center" colspan="6"| '''невядома'''<br>Некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што яе імя было Тута, згадваецца як «Каралева Тута» ў сувязі з заснаваннем Абацтва Субен, але крыніц, якія даказваюць, што яна была жонкай [[Пётр Арсеола|караля Петэра Арсеола]], няма. |align="center" rowspan="2"| [[Пётр Арсеола|Петэр Арсеола]] |- |align="center"| [[File:Bretislav1 Jitka.jpg|80px]] |align="center"| [[Юдыт фон Швейнфурт]] |align="center"| <small>[[Генрых фон Швайнфурт]]<br />([[Бабенбергі|Дынастыя Бабенберг]])</small> |align="center" colspan="5"| ''дакладных звестак няма''<br>(да 1003 – 2 жніўня 1058) |- |} === Дынастыя Аба, 1041–1044 гг. === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| |align="center"| няма звестак |align="center"| <small>[[Геза]]<br />(Дынастыя [[Арпады|Арпадаў]])</small> |align="center" colspan="5"| невядома |align="center"| [[Самуіл Аба]] |- |} === [[Арпады|Дынастыя Арпадаў]], 1046–1301 гг. === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Anastasia_of_Kiev.jpg|80px]] |align="center"| [[Анастасія Яраслаўна]] |align="center"| <small>[[Яраслаў Уладзіміравіч Мудры|Яраслаў Мудры]]<br />([[Рурыкавічы]])</small> |align="center"| 1023 |align="center"| 1039 |align="center"| 1046<br>''уступленне мужа на трон'' |align="center"| да 6 снежня 1060<br>''смерць мужа'' |align="center"| 1074/96 |align="center"| [[Андраш I]] |- |align="center"| |align="center"| Рыхеза Польская |align="center"| <small>[[Мешка II]]<br /> ([[Пясты]])</small> |align="center"| 1018 |align="center"| 1039–43 |align="center"| каля 1060<br>''уступленне мужа на трон'' |align="center"| 11 верасня 1063<br>''смерць мужа'' |align="center"| пасля 1059 |align="center"| [[Бела I]] |- |align="center"| |align="center"| [[Юдыт Нямецкая]] |align="center"| <small>[[Генрых III Чорны|Генрых III, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]]<br />([[Саксонская дынастыя]])</small> |align="center"| 9 красавіка 1054 |align="center" colspan="2"| верасень 1063 |align="center"| жнівень 1074<br> |align="center"| 14 сакавіка 1093/96 |align="center"| [[Шаламон]] |- |align="center"| |align="center"| Сінадэнэ |align="center"| <small>[[Туадулас Сінадэнас]]</small> |align="center"| &ndash; |align="center" colspan="2"| 1075 |align="center"| 25 красавіка 1077<br />''смерць мужа'' |align="center"| пасля 1079 |align="center"| [[Геза I]] |- |align="center"| |align="center"| Адэлаіда Рэйнфельдэнская |align="center"| <small>[[Рудольф, герцаг Швабіі|Рудольф Швабскі]]<br />(Рэйнфельдэнская дынастыя)</small> |align="center"| 1067/70 |align="center"| 1077 ці пазней |align="center"| 25 красавіка 1077<br> ''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 29 ліпеня 1095<br>''смерць мужа'' |align="center"| 3 мая 1090 |align="center"| [[Ласла I Святы]] |- |align="center"| |align="center"| [[Феліцыя Сіцылійская]] |align="center"| <small>[[Ражэр I, граф Сіцыліі]]<br />([[Готвіль]])</small> |align="center"| 1078 |align="center" colspan="2"| 1097 |align="center" colspan="2"| 1102 |align="center" rowspan="2"| [[Кальман I Кніжнік|Кальман I]] |- |align="center"| |align="center"| [[Еўфімія Уладзіміраўна]] |align="center"| <small>[[Уладзімір Манамах]]<br />([[Рурыкавічы]])</small> |align="center"| &ndash; |align="center" colspan="2"| 1104/12 |align="center"| 1113<br>''развод'' |align="center"| 4 красавіка 1139 |- |align="center"| |align="center"| Крысціяна [[княства Капуя|Капуйская]] |align="center"| <small>[[Роберт I, князь Капуі]]<br />(дынастыя Дрэнга)</small> |align="center"| &ndash; |align="center" colspan="2"| 1120 |align="center" colspan="2"| да 1121 |align="center" rowspan="2"| [[Іштван II]] |- |align="center"| |align="center"| Адэлаіда Рыдэнбургская |align="center"| <small>Штэфан Рыдэнбургскі</small> |align="center"| &ndash; |align="center" colspan="2"| пасля 1121 |align="center"| 1 сакавіка 1131<br>''смерць мужа'' |align="center"| пасля 1131 |- |align="center"| [[File:HelenaofSerbien.jpg|80px]] |align="center"| [[Ілона Сербская]] |align="center"| <small>Ураш Сербскі <br /> ([[Ваіслаўлевічы]])</small> |align="center"| пасля 1109 |align="center"| 28 жніўня 1127 |align="center"| 1 сакавіка 1131<br> ''узыходжанне мужа на трон'' |align="center"| 13 лютага 1141<br>''смерць мужа'' |align="center"| пасля 1146 |align="center"| [[Бела II]] |- |align="center"| |align="center"| [[Ефрасіння Мсціслаўна]] |align="center"| <small>[[Мсціслаў Уладзіміравіч Вялікі|Мсціслаў Уладзіміравіч]]<br />([[Рурыкавічы]])</small> |align="center"| 1130 |align="center" colspan="2"| 1146 |align="center"| 31 мая 1162<br>''смерць мужа'' |align="center"| 1186–1193 |align="center"| [[Геза II]] |- |align="center"| |align="center"| князёўна Галіцкая |align="center"| <small>[[Яраслаў Асмамысл]]<br />([[Рурыкавічы]])</small> |align="center"| &ndash; |align="center" colspan="2"| 1167 |align="center"| 1168<br />''развод'' |align="center"| &ndash; |align="center" rowspan="2"| [[Іштван III]] |- |align="center"| |align="center"| [[Агнэса Аўстрыйская, 1154–1182|Агнэса Аўстрыйская]] |align="center"| <small>[[Генрых II Язаміргот|Генрых II]]<br /> ([[Бабенбергі|дынастыя Бабенберг]])</small> |align="center"| 1154 |align="center" colspan="2"| 1168 |align="center"| 4 сакавіка 1172<br>''смерць мужа'' |align="center"| 13 студзеня 1182 |- |align="center"| |align="center"| Марыя Камніна |align="center"| <small>[[Ісак Камнін, сын Іаана II|Ісак Камнін]]<br />([[Камніны]])</small> |align="center"| 1144 |align="center"| 1157 |align="center"| 14 студзеня 1163<br> ''уступленне мужа на трон'' |align="center"| 11 красавік 1165<br>''смерць мужа'' |align="center"| 1190 |align="center"| [[Іштван IV]] |- |align="center"| |align="center"| [[Агнэса Антыяхійская]] |align="center"| <small>[[Рэно дэ Шацільён]]</small> |align="center"| 1154 |align="center"| 1170 |align="center"| 4 сакавіка 1172<br> ''уступленне мужа на трон'' |align="center" colspan="2"| 1184 |align="center" rowspan="2"| [[Бела III]] |- |align="center"| [[File:Margaret of France (1197).jpg|80px]] |align="center"| [[Маргарыта Французская, каралева Венгрыі|Маргарыта Французская]] |align="center"| <small>[[Людовік VII Малады|Людовік VII]]<br /> ([[Капетынгі]])</small> |align="center"| лістапад 1157 |align="center" colspan="2"| 1185/86 |align="center"| 23 April 1196<br>''смерць мужа'' |align="center"| жнівень/верасень 1197 |- |align="center"| [[File:KonstancieAragonska Uhry.jpg|80px]] |align="center"| [[Канстанцыя Арагонская]] |align="center"| <small>[[Альфонса II Цнатлівы|Альфонса II]]<br />([[Барселонскі дом]])</small> |align="center"| 1179 |align="center" colspan="2"| 1198 |align="center"| 30 верасня/30 лістапада 1204<br>''смерць мужа'' |align="center"| 23 чэрвеня 1222 |align="center"| [[Імрэ, кароль Венгрыі|Імрэ]] |- |align="center"|[[File:GertrudaMeranskaHedviky.jpg|80px]] |align="center"| [[Гертруда Меранская]] |align="center"| <small>[[Бертольд IV, герцаг Меранскі|Бертольд IV]]<br />([[Андэкская дынастыя]])</small> |align="center"| 1185 |align="center"| да 1203 |align="center"| 7 мая 1205<br> ''уступленне мужа на прастол'' |align="center" colspan="2"| 24 верасня 1213 |align="center" rowspan="3"| [[Андраш II]] |- |align="center"| [[File:Blason maison fr de Courtenay.svg|80px]] |align="center"| [[Іаланда дэ Куртэнэ]] |align="center"| <small>[[П'ер II дэ Куртэнэ]]<br /> ([[Дом Куртэнэ]])</small> |align="center"| 1200 |align="center" colspan="2"| люты 1215 |align="center" colspan="2"| 1233 |- |align="center"| [[File:Coat of arms of the House of Este (1239).svg|80px]] |align="center"| [[Беатрыса д'Эстэ, каралева Венгрыі|Беатрыса д'Эстэ]] |align="center"| <small>Альдабрандзіна д'Эстэ<br />([[Дом Эстэ]])</small> |align="center"| 1215 |align="center" colspan="2"| 14 мая 1234 |align="center"| 21 верасня 1235<br>''смерць мужа'' |align="center"| 1245, да 8 мая |- |align="center"| [[File:Lascaris-Arms.svg|80px]] |align="center"| [[Марыя Ласкарына]] |align="center"| <small>[[Феадор I Ласкарыс]]<br />([[Ласкарысы]])</small> |align="center"| 1206 |align="center"| 1218 |align="center"| 21 верасня 1235<br>''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 3 мая 1270<br>''смерць мужа'' |align="center"| 16 ліпеня ці 24 чэрвеня 1270 |align="center"| [[Бела IV]] |- |align="center"| [[File:AlzbetaKumanska kralovna.jpg|80px]] |align="center"| [[Елізавета Куманская]] |align="center"| <small>[[Кацян Сутоевіч]]</small> |align="center"| 1240 |align="center"| каля 1253 |align="center"| 3 мая 1270<br>''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 6 жніўня 1272<br>''смерць мужа'' |align="center"| пасля 1290 |align="center"| [[Іштван V]] |- |align="center"| [[File:Image-Blason Sicile Péninsulaire.svg|80px]] |align="center"| [[Елізавета Сіцылійская]] |align="center"| <small>[[Карл I Анжуйскі]]<br />([[Анжу-Сіцылійскі дом|Анжуйская дынастыя Капетынгаў]])</small> |align="center"| 1261 |align="center" colspan="2"| 5 верасня 1272 |align="center"| 10 ліпеня 1290<br>''смерць мужа'' |align="center"| каля 1300 |align="center"| [[Ласла IV Кун|Ласла IV]] |- |align="center"| [[File:Fenenna Inowroclawska seal 1291 (16839773).png|80px]] |align="center"| Фенена |align="center"| <small>[[Зімаміт Пяставіч]]<br />([[Пясты|дынастыя Пястаў]])</small> |align="center"| 1261 |align="center" colspan="2"| верасень–лістапад 1290 |align="center" colspan="2"| 1295 |align="center" rowspan="2"| [[Андраш III]] |- |align="center"| [[File:Anezka.jpg|80px]] |align="center"| [[Агнэса Аўстрыйская, 1281–1364|Агнэса Аўстрыйская]] |align="center"| <small>[[Альбрэхт I (кароль Германіі)|Альбрэхт I]]<br />([[Габсбургі]])</small> |align="center"| 18 мая 1281 |align="center" colspan="2"| 13 лютага 1296 |align="center"| 14 студзеня 1301<br>''смерць мужа'' |align="center"| 10 чэрвеня 1364 |- |} === [[Пржэмысловічы|Дынастыя Пржэмысловічаў]], 1301–1305 === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:POL Przemysł II 1295 COA.svg|80px]] |align="center"| [[Віёла Цешынская]] |align="center"| <small>[[Мешка I Цешынскі]]<br />([[Пясты|дынастыя Пястаў]])</small> |align="center"| 1290 |align="center" colspan="2"| 5 кастрычнік 1305 |align="center"| 6 снежня 1305<br>''муж адмовіўся ад кароны'' |align="center"| 21 верасня 1317 |align="center"| [[Вацлаў III]] |- |} === [[Вітэльсбахі|Дынастыя Вітэльсбахаў]], 1305–1308 === Жонка пераемніка [[Вацлаў III|Вацлава III]] [[Атон III (герцаг Баварыі)|Атона III]] Катарына памерла за 23 года да яго ўступлення на венгерскі трон. У другі шлюб з Агнэсай Глогау ён уступіў праз два гады пасля таго, як страціў трон. === [[Анжу-Сіцылійскі дом|Анжуйская дынастыя Капетынгаў]], 1308–1395 === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:MarieBytomska.jpg|80px]] |align="center"| [[Марыя Бытамская]] |align="center"| <small>[[Казімір II Бытамскі]]<br />([[Пясты|дынастыя Пястаў]])</small> |align="center"| 1280–90 |align="center" colspan="2"| 1306 |align="center" colspan="2"| 15 снежня 1317 |align="center" rowspan="3"| [[Карл Роберт]] |- |align="center"| [[File:Armoiries Comtes de Luxembourg superseding.svg|80px]] |align="center"| [[Беатрыса Люксембургская]] |align="center"| <small>[[Генрых VII Люксембургскі|Генрых VII]]<br />([[Люксембургі]])</small> |align="center"| 1305 |align="center" colspan="2"| 24 чэрвеня/верасень 1318 |align="center" colspan="2"| 11 лістапада 1319 |- |align="center"| [[File:Elisabeth Poland.jpg|80px]] |align="center"| [[Елізавета Польская]] |align="center"| <small>[[Уладзіслаў I Лакеток]]<br />([[Пясты|дынастыя Пястаў]])</small> |align="center"| 1305 |align="center" colspan="2"| 6 ліпеня 1320 |align="center"| 16 ліпеня 1342<br>''смерць мужа'' |align="center"| 29 снежня 1380 |- |align="center"| [[File:Armoiries Comtes de Luxembourg superseding.svg|80px]] |align="center"| Маргарыта Багемская |align="center"| <small>[[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]] <br />([[Люксембургі]])</small> |align="center"| 24 мая 1335 |align="center"| 3 жніўня 1342 |align="center"| 16 ліпеня 1342<br>''уступленне мужа на прастол'' |align="center" colspan="2"| раней кастрычніка 1349 |align="center" rowspan="2"| [[Людовік I Вялікі]] |- |align="center"| [[File:Erzsébet és Mária királynők Nagy Lajos sírjánál.jpg|80px]] |align="center"| [[Елізавета Баснійская]] |align="center"| <small>[[Стэфан II Катраманіч|Сцяпан II, бан Босніі]]<br />([[Катраманічы]])</small> |align="center"| 1340 |align="center" colspan="2"| 20 чэрвеня 1353 |align="center"| 10 верасня 1382<br>''смерць мужа'' |align="center"| да 16 студзеня 1387 |- |align="center"| [[File:Arms of Jean de Durazzo.svg|80px]] |align="center"| Маргарыта Дураца |align="center"| <small>[[Карл, герцаг Дураца]]<br />(Дураца)</small> |align="center"| 28 ліпеня 1347 |align="center"| 24 студзеня 1369/70 |align="center"| 31 снежня 1385<br>''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 24 лютага 1386<br>''смерць мужа'' |align="center"| 6 жніўня 1412 |align="center"| [[Карл III (кароль Неапаля)|Карл II]] |- |} === [[Люксембургі|Дынастыя Люксембургаў]], 1395–1437 === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Barbara-von-Cilli.jpg|75px]] |align="center"| [[Барбара Цылі|Барбара Цэле]] |align="center"| <small>[[Герман II, граф Цэле]]<br />([[Графы Цэльскія|Цэльская дынастыя]])</small> |align="center"| 1390/95 |align="center" colspan="2"| 1406 |align="center"| 9 December 1437<br>''смерць мужа'' |align="center"| 11 ліпеня 1451 |align="center"| [[Сігізмунд I Люксембургскі|Жыгімонт, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]] |- |} === [[Габсбургі|Дынастыя Габсбургаў]], 1437–1439 === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Elisabeth-Boehmen.jpg|80px]] |align="center"| [[Елізавета Люксембургская]] |align="center"| <small>[[Сігізмунд I Люксембургскі|Жыгімонт, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]]<br />([[Люксембургі]])</small> |align="center"| 7 кастрычніка 1409 |align="center"| 28 верасня 1421 |align="center"| 9 снежня 1437<br>''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 27 кастрычніка 1439<br>''смерць мужа'' |align="center"| 19 снежня 1442 |align="center"| [[Альбрэхт II (кароль Германіі)|Альбрэхт I]] |- |} [[File:Ladislas the Posthumous 002.jpg|175px|thumb|[[Ладзіслаў Постум]] і яго нявеста Магдалена Валуа]] === [[Ягелоны|Дынастыя Ягелонаў]], 1440–1444 === У караля Уласла I не было дзяцей і ён не быў жанаты. Пасля яго смерці яго пераемнікам у Венгрыі стаў былы супернік [[Ладзіслаў Постум]]. === [[Габсбургі|Дынастыя Габсбургаў]], 1440/44–1457 === [[Ладзіслаў Постум]] нечакана памёр у Празе 23 лістапада 1457 года падчас падрыхтоўкі да вяселля з дачкой [[Карл VII (кароль Францыі)|Карла VII]] Магдаленай Валуа. === [[Хуньядзі|Дынастыя Хуньядзі]], 1458–1490 === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Věnceslav Černý - Odchod Kateřiny, dcery Jiříkovy, z domova do Uher.jpg|80px]] |align="center"| [[Кацярына Падэбрад]] |align="center"| <small>[[Іржы з Падэбрадаў]]<br />([[Падэбрады]])</small> |align="center"| 11 лістапада 1449 |align="center" colspan="2"| 1 мая 1461 |align="center" colspan="2"| 8 сакавіка 1464 |align="center" rowspan="2"| [[Мацьяш I Корвін|Мацвей I Корвін]] |- |align="center"| [[File:Beatrix de Nápoles.jpg|80px]] |align="center"| [[Беатрыса Арагонская]] |align="center"| <small>[[Фердынанд I, кароль Неапаля]]<br />([[Трастамара|Дынастыя Трастамара]])</small> |align="center"| 16 лістапада 1457 |align="center" colspan="2"| 15 снежня 1476 |align="center"| 6 красавіка 1490<br>''смерць мужа'' |align="center"| 23 верасня 1508 |- |} === [[Ягелоны|Дынастыя Ягелонаў]], 1490–1526 === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Wappen Mark Brandenburg.png|80px]] |align="center"| [[Барбара Брадэнбургская]] |align="center"| <small>[[Альбрэхт III, курфюрст Брандэнбурга]]<br />([[Гогенцолерны]])</small> |align="center"| 30 мая 1464 |align="center"| 20 жніўня 1476 |align="center"| 18 верасня 1490<br>''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 1491<br>''развод'' |align="center"| 4 верасня 1515 |align="center" rowspan="3"| [[Уласла II]] |- |align="center"| [[File:Beatrix de Nápoles.jpg|80px]] |align="center"| [[Беатрыса Арагонская]] |align="center"| <small>[[Фердынанд I, кароль Неапаля]]<br />([[Трастамара|Дынастыя Трастамара]])</small> |align="center"| 16 лістапада 1457 |align="center" colspan="2"| 4 кастрычніка 1490 |align="center"| 7 красавіка 1500<br>''шлюб ануляваны [[Аляксандр VI|Папам Аляксандрам VI]]'' |align="center"| 23 верасня 1508 |- |align="center"| [[File:Anne de Foix-cut.jpg|80px]] |align="center"| [[Ганна дэ Фуа]] |align="center"| <small>[[Гастон дэ Фуа, граф Кандаль]]<br />(Дынастыя Фуа)</small> |align="center"| 1484 |align="center" colspan="2"| 29 верасня 1502 |align="center" colspan="2"| 26 ліпеня 1506 |- |align="center"| [[File:Krell, Hans - Mary of Habsburg - Bayerische Staatsgemäldesammlungen.jpg|80px]] |align="center"| [[Марыя Аўстрыйская]] |align="center"| <small>[[Філіп I Прыгожы|Філіп I (герцаг Бургундскі)]]<br />([[Габсбургі]])</small> |align="center"| 18 верасня 1505 |align="center" colspan="2"| 13 студзеня 1522 |align="center"| 29 жніўня 1526<br>''смерць мужа'' |align="center"| 18 кастрычніка 1558 |align="center"| [[Людовік II Ягелончык|Лаяш II]] |- |} === Дынастыя Запальяі, 1526–1570 === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Isabella Jagiellon.jpeg|80px]] |align="center"| [[Ізабела Ягелонка]] |align="center"| <small>[[Жыгімонт I]]<br />([[Ягелоны]])</small> |align="center"| 18 студзеня 1519 |align="center" colspan="2"| 23 лютага 1539 |align="center"| 22 ліпеня 1540<br>''смерць мужа'' |align="center"| 15 верасня 1559 |align="center"| [[Янаш I Запальяі]] |- |} === [[Габсбургі|Дынастыя Габсбургаў]], 1526–1780 === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Annajagiello.jpg|80px]] |align="center"| [[Ганна Ягелонка (каралева Чэхіі)|Ганна Ягелонка]] |align="center"| <small>[[Уласла II]]<br />([[Ягелоны]])</small> |align="center"| 23 ліпеня 1503 |align="center"| 25 мая 1521 |align="center"| 29 жніўня 1526<br>''уступленне мужа на прастол'' |align="center" colspan="2"| 27 студзеня 1547 |align="center"| [[Фердынанд I Габсбург|Фердынанд I]] |- |align="center"| [[File:Maria of Spain 1557.jpg|80px]] |align="center"| [[Марыя Іспанская]] |align="center"| <small>[[Карл V Габсбург|Карл V, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]]<br />([[Габсбургі|дынастыя Габсбургаў]])</small> |align="center"| 21 чэрвеня 1528 |align="center"| 13 верасня 1548 |align="center"| верасень 1563 <br/>''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 12 кастрычніка 1576<br/>''смерць мужа'' |align="center"| 26 лютага 1603 |align="center"| [[Максіміліян II Габсбург|Максіміліян II]] |- |align="center"| [[File:Frans Pourbus d. J. 002.jpg|80px]] |align="center"| [[Ганна Цірольская]] |align="center"| <small>[[Фердынанд II, эрцгерцаг Аўстрыйскі|Фердынанд II]]<br />([[Габсбургі|дынастыя Габсбургаў]])</small> |align="center"| 4 кастрычніка 1585 |align="center" colspan="2"| 4 снежня 1611 |align="center" colspan="2"| 14 снежня 1618 |align="center"| [[Маціяс Габсбург|Мацьяш II]] |- |align="center"| [[File:Justus Sustermans 001.jpg|80px]] |align="center"| [[Элеанора Ганзага, 1598—1655|Элеанора Ганзага]] |align="center"| <small>[[Вінчэнца I Ганзага]]<br /> ([[Ганзага]])</small> |align="center"| 23 верасня 1598 |align="center" colspan="2"| 4 лютага 1622 |align="center"| 15 лютага 1637<br/>''смерць мужа'' |align="center"| 27 чэрвеня 1655 |align="center"| [[Фердынанд II Габсбург|Фердынанд II]] |- |align="center"| [[File:Diego Velázquez - Maria Anna of Spain - Prado.jpg|80px]] |align="center"| [[Марыя Ганна Іспанская]] |align="center"| <small>[[Філіп III Іспанскі|Філіп III]]<br /> ([[Габсбургі|дынастыя Габсбургаў]])</small> |align="center"| 18 жніўня 1606 |align="center" colspan="2"| 20 лютага 1631 |align="center" colspan="2"| 13 мая 1646 |align="center" rowspan="3"| [[Фердынанд III Габсбург|Фердынанд III]] |- |align="center"| [[File:Lorenzo Lippi 005.jpg|80px]] |align="center"| [[Марыя Леапальдзіна Аўстрыйская, жонка Фердынанда III|Марыя Леапальдзіна]] |align="center"| <small>[[Леапольд V Аўстрыйскі]]<br /> ([[Габсбургі|дынастыя Габсбургаў]])</small> |align="center"| 6 красавіка 1632 |align="center" colspan="2"| 2 ліпеня 1648 |align="center" colspan="2"| 7 жніўня 1649 |- |align="center"| [[File:Frans Luycx - Eleonora Gonzaga as Diana, Holy Empress, 3rd wife of Ferdinand III.jpg|80px]] |align="center"| [[Элеанора Ганзага (1630—1686)|Элеанора Ганзага]] |align="center"| <small>[[Карл II Ганзага]]<br /> ([[Ганзага]])</small> |align="center"| 18 лістапада 1630 |align="center" colspan="2"| 30 красавіка 1651 |align="center"| 2 красавіка 1657 <br/>''смерць мужа '' |align="center"| 6 снежня 1686 |- |align="center"| [[File:Margarita Teresa of Spain Mourningdress.jpg|80px]] |align="center"| [[Маргарыта Тэрэза Іспанская]] |align="center"| <small>[[Філіп IV (кароль Іспаніі)|Філіп IV]]<br /> ([[Габсбургі|дынастыя Габсбургаў]])</small> |align="center"| 12 ліпеня 1651 |align="center" colspan="2"| 12 снежня 1666 |align="center" colspan="2"| 12 сакавіка 1673 |align="center" rowspan="3"| [[Леапольд I Габсбург|Леапольд I]] |- |align="center"| [[File:Giovanni Maria Morandi 001.jpg|80px]] |align="center"| [[Клаўдзія Фелісіта Аўстрыйская]] |align="center"| <small>[[Фердынанд Карл Аўстрыйскі]]<br /> ([[Габсбургі|дынастыя Габсбургаў]])</small> |align="center"| 30 мая 1653 |align="center" colspan="2"| 15 кастрычніка 1673 |align="center" colspan="2"| 8 красавіка 1676 |- |align="center"| [[File:Eleonore of Pfalz Neuburg.jpg|80px]] |align="center"| [[Элеанора Нойбургская]] |align="center"| <small>[[Філіп Вільгельм, курфюрст Пфальца]]<br /> ([[Вітэльсбахі|Дынастыя Вітэльсбах]])</small> |align="center"| 6 студзеня 1655 |align="center" colspan="2"| 14 снежня 1676 |align="center"| 5 мая 1705<br/>''смерць мужа'' |align="center"| 19 студзеня 1720 |- |align="center"| [[File:Amalia Wilhelmine von Braunschweig.jpg|80px]] |align="center"| [[Вільгельміна Браўншвайг-Люнебургская]] |align="center"| <small>Іаган Фрэдэрык, герцаг Браўншвайг-Люнебургскі<br />([[Вельфы|Дынастыя Вельф]])</small> |align="center"| 21 красавіка 1673 |align="center" colspan="2"| 24 лютага 1699 |align="center"| 17 красавіка 1711<br/>''смерць мужа'' |align="center"| 10 красавіка 1742 |align="center"| [[Іосіф I Габсбург|Іосіф I]] |- |align="center"| [[File:Elisabeth Christine von Braunschweig (1691-1750) im Jagdrock.jpg|80px]] |align="center"| [[Елізавета Крысціна Браўншвайг-Вольфенбютэльская]] |align="center"| <small>[[Людвіг Рудольф Браўншвайг-Вольфенбютэльскі]]<br />([[Вельфы|Дынастыя Вельф]])</small> |align="center"| 28 жніўня 1691 |align="center"| 1 жніўня 1708 |align="center"| 17 жніўня 1711<br/>''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 20 кастрычніка 1740<br/>''смерць мужа'' |align="center"| 21 снежня 1750 |align="center"| [[Карл VI Габсбург|Карл VI]] |- |} === [[Латарынгскі дом|Латарынгская дынастыя Габсбургаў]] === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Mengs, Anton Raphael - Maria Luisa di Borbone Spagna, granduchessa di Toscana - 1770 - Prado.jpg|80px]] |align="center"| [[Марыя Луіза Іспанская]] |align="center"| <small>[[Карл III (кароль Іспаніі)|Карл III, кароль Іспаніі]]<br />([[Бурбоны|дынастыя Бурбон]])</small> |align="center"| 24 лістапада 1745 |align="center"| 16 лютага 1764 |align="center"| 20 лютага 1790<br>''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 1 сакавіка 1792<br>''смерць мужа'' |align="center"| 15 мая 1792 |align="center"| [[Леапольд II Габсбург|Леапольд II]] |- |align="center"| [[File:Maria Teresa di Borbone-Napoli.jpg|80px]] |align="center"| [[Марыя Тэрэза Бурбон-Неапалітанская]] |align="center"| <small>[[Фердынанд I (кароль Абедзвюх Сіцылій)|Фердынанд I]]<br />([[Неапалітанскія Бурбоны|дынастыя Бурбон]])</small> |align="center"| 6 чэрвеня 1772 |align="center"| 15 жніўня 1790 |align="center"| 1 сакавіка 1792<br>''уступленне мужа на прастол'' |align="center" colspan="2"| 13 красавіка 1807 |align="center" rowspan="3"| [[Франц II|Франц I]] |- |align="center"| [[File:Maria Ludovica Beatrice Modena Austria 1787 1816.jpg|80px]] |align="center"| [[Марыя Людовіка Модэнская]] |align="center"| <small>[[Фердынанд Аўстрыйскі, 1754—1806|Фердынанд Аўстрыйскі]]<br />([[Латарынгскі дом|Габсбург]]-[[Дом Эстэ|Эстэ]])</small> |align="center"| 14 снежня 1787 |align="center" colspan="2"| 6 студзеня 1808 |align="center" colspan="2"| 7 красавіка 1816 |- |align="center"| [[File:Karoline Auguste von Bayern.jpg|80px]] |align="center"| [[Караліна Аўгуста Баварская]] |align="center"| <small>[[Максіміліян I Іосіф Вітэльсбах|Максіміліян I, кароль Баварыі]]<br />([[Вітэльсбахі|дынастыя Вітэльсбах]])</small> |align="center"| 8 лютага 1792 |align="center" colspan="2"| 29 кастрычніка 1816 |align="center"| 28 верасня 1830<br/>''каралём стаў пасерб'' |align="center"| 9 лютага 1873 |- |align="center"| [[File:Johann Nepomuk Ender 002.jpg|80px]] |align="center"| [[Марыя Ганна Савойская]] |align="center"| <small>[[Віктар Эмануіл I]]<br />([[Савойскі дом|Савойская дынастыя]])</small> |align="center"| 19 верасня 1803 |align="center" colspan="2"| 12 лютага 1831 |align="center"| 2 снежня 1848<br/>''адмова мужа ад улады'' |align="center"| 4 мая 1884 |align="center"| [[Фердынанд I (імператар Аўстрыі)|Фердынанд V]] |- |align="center"| [[File:Georg Raab - Kaiserin Elisabeth im ungarischen Krönungsornat.jpg|80px]] |align="center"| [[Лізавета Баварская (імператрыца Аўстрыі)|Елізавета Баварская]] |align="center"| <small>[[Максіміліян, герцаг Баварскі]]<br />([[Вітэльсбахі|дынастыя Вітэльсбах]])</small> |align="center"| 24 снежня 1837 |align="center" colspan="2"| 24 красавіка 1854 |align="center" colspan="2"| 10 верасня 1898 |align="center"| [[Франц Іосіф I]] |- |align="center"| [[File:Kaiserin Zita.jpg|80px]] |align="center"| [[Цыта Бурбон-Пармская]] |align="center"| <small>[[Роберт I, герцаг Пармскі]]<br />([[Пармскія Бурбоны|Пармская дынастыя Бурбонаў]])</small> |align="center"| 9 мая 1892 |align="center"| 13 чэрвеня 1911 |align="center"| 21 лістапада 1916<br/>''уступленне мужа на прастол'' |align="center"| 11 лістапада 1918<br/>''адрачэнне мужа'' |align="center"| 14 сакавіка 1989 |align="center"| [[Карл I Габсбург|Карл IV]] |- |} == Тытулярныя кансорт-каралевы Венгрыі == === [[Латарынгскі дом|Латарынгская дынастыя Габсбургаў]] (з 1918 г.) === {| width=95% class="wikitable" !width = "6%" | Выява !width = "10%" | Імя !width = "9%" | Бацька !width = "10%" | Дата нараджэння !width = "9%" | У шлюбе з !width = "9%" | Дата прысуджэння тытула !width = "9%" | Дата здымання тытула !width = "9%" | Смерць !width = "6%" | [[Каралі Венгрыі|Муж]] |- |align="center"| [[File:Kaiserin Zita.jpg|80px]] |align="center"| [[Цыта Бурбон-Пармская]] |align="center"| <small>[[Роберт I, герцаг Пармскі]]<br />([[Пармскія Бурбоны|Пармская дынастыя Бурбонаў]])</small> |align="center"| 9 мая 1892 |align="center"| 13 чэрвеня 1911 |align="center"| 11 лістапада 1918<br/>''адмена манархіі'' |align="center"| 1 красавіка 1922<br/>''смерць мужа'' |align="center"| 14 сакавіка 1989 |align="center"| [[Карл I Габсбург|Карл IV]] |- |align="center"| |align="center"| [[Рэгіна Саксен-Мейнінгенская|прынцэса Рэгіна Саксен-Мейнінгенская]] |align="center"| <small>[[Георг, прынц Саксен-Мейнінгенскі]]<br />([[Саксен-Мейнінген|Дынастыя Саксен-Мейнінген]])</small> |align="center"| 6 студзеня 1925 |colspan=2|<center> 10 мая 1951 |align="center" colspan="2"| 3 лютага 2010 |align="center"| [[кронпрынц]] [[Ота фон Габсбург]] |- |align="center"| [[File:Vienna 2012-05-26 - Europe for Tibet Solidarity Rally 112 Francesca von Habsburg.jpg|80px]] |align="center"| [[Франчэска Габсбург-Латарынген|баранэса Франчэска Тысен-Барнеміса]] |align="center"| <small>[[Ханс Тысен-Барнеміса|барон Ханс Хайнрых Тысен-Барнеміса]]<br />([[:en:Thyssen Family|Тысен-Барнеміса]])</small> |align="center"| 7 чэрвеня 1958 |align="center"| 31 студзеня 1993 |align="center"| 4 ліпеня 2011<br/>''атрыманне ў спадчыну тытула мужам'' |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| [[Карл Габсбург-Латарынген|Карл фон Габсбург]] |} {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Каралевы венгерскія|*]] [[Катэгорыя:Спісы:Венгрыя]] bv9a6kir0ux23i88al2om7uvzc3x0j9 Заработная плата 0 182186 5155674 4679430 2026-06-18T14:02:41Z Pryhoža 169928 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5155674 wikitext text/x-wiki '''Заработная плата''' (зарплата, заробак, аплата працы працоўнага) — узнагарода за працу, якую наймальнік абавязаны выплаціць працоўнаму за выкананую працу ў залежнасці ад яе складанасці, колькасці, якасці, умоваў працы і кваліфікацыі працоўнага з улікам фактычна адпрацаванага часу, а таксама за перыяды, якія ўключаюцца ў працоўны час. (артыкул № 57 Працоўнага Кодэкса Рэспублікі Беларусь) '''Заработная плата''' (разм. ''зарплата, заробак'') — [[Грошы|грашовая]] кампенсацыя, якую працоўны атрымлівае ў абмен на сваю працу з пазіцыі працоўнага, і артыкул выдаткаў, які ўключаецца ў [[сабекошт]] прадукцыі для наймальніка. == Сутнасць зарплаты == Узровень заработнай платы залежыць ад узроўню прадукцыйнасці працы, які характарызуе эфектыўнасць вытворчасці тавараў і паслуг. Згодна фундаментальнаму эканамічнаму закону тэмп прыросту зарплаты не павінен апярэджваць тэмп прыросту прадукцыйнасці працы, што азначае забарону на выдачу не заробленай фактычнымі вынікамі працы заработнай платы. Часта здараецца ў сучаснай эканамічнай практыцы Рэспублікі Беларусь, што дадзенае правіла не выконваецца з-за розных чыннікаў, у тым ліку і папулісцкіх. Прадукцыйнасць працы залежыць ад камбінацыі [[фактары вытворчасці|фактараў вытворчасці]], да якіх варта аднесці чалавечы, прыродны, фізічны і інстытуцыйны капіталы, таму і памер заработнай платы залежыць ад наяўнасці і ступені эфектыўнасці ўжывання вышэйпералічаных фактараў. Зарплата ўдзельнічае ў пераразмеркаванні і ўжыванні даходу, выконвае функцыі праходжання эканамічных працэсаў, якія абумоўліваюць змены сацыяльна-эканамічных працэсаў ці сацыяльна-эканамічнага асяродку, стан якога, у сваю чаргу, адлюстроўваецца аплатай працы ўлікам фактараў, што вызначаюцца гэтым асяродкам і фармуюць узровень зарплаты. Заработную плату і яе [[Пакупніцкая здольнасць|пакупніцкую здольнасць]] часам лічаць паказчыкам дабрабыту насельніцтва краіны. == Агульныя тлумачэнні катэгорыі == Заработная плата з'яўляецца шматаспектнай з'явай, таму яна мае некалькі вызначэнняў, прыкладу: # кошт працоўных рэсурсаў, якія задзейнічаны ў вытворчым працэсе; # частка сукупнага грамадскага прадукту ў грашовым выразе, якая паступае ў асабістае спажыванне працоўных у адпаведнасці з колькасцю і якасцю выдаткаванай працы; # частка выдаткаў на вытворчасць і рэалізацыю прадукцыі, якая накіравана на аплату працы працоўных прадпрыемства і ўключана ў сабекошт гатовай прадукцыі; # вынік працэсу аплаты працы; # асноўная крыніца даходу большасці людзей (доля заработнай платы ў структуры даходаў рэзідэнтаў Рэспублікі Беларусь складае прыблізна 70%). == Мінімальная заработная плата == '''Мінімальная заработная плата''' — гэта ніжняя мяжа аплаты працы працоўных, ніжэй за якую працадаўца не мае права выплачваць. Мінімальную зарплату разам з [[мінімальны спажывецкі бюджэт|мінімальным спажывецкім бюджэтам]] і [[бюджэт пражытковага мінімуму|бюджэтам пражытковага мінімуму]] слушна лічыць дзяржаўным сацыяльным стандартам у вобласці аплаты працы ў нармальных умовах. '''Мінімальная заработная плата''' (месячная і пагадзінная) — гэта дзяржаўны мінімальны сацыяльны стандарт у вобласці аплаты працы за працу ў нармальных умовах пры выкананні усталяванай (месячнай ці гадзіннай) нормы працы. (артыкул № 59 Працоўнага Кодэкса Рэспублікі Беларусь). Прававая аснова вызначэння мінімальнай зарплаты ўсталявана Законам Рэспублікі Беларусь № 124-3 ад 17.07.2002 «Аб усталяванні і парадку падвышэння памеру мінімальнай заработнай платы». Памер мінімальнага заробку абавязковы для ўсіх працадаўцаў. Памеры мінімальнага месячнага і пагадзіннага заробку ўсталёўваюцца штомесяц і штогод, зыходзячы з патрэб працоўных і эканамічных магчымасцяў бюджэту і асобнага ўзятага працадаўцы. У Рэспублікі Беларусь прадугледжана ўсталяванне мінімальнай зарплаты на ўзроўні не ніжэй за мінімальны спажывецкі бюджэт сям'і з чатырох чалавек. Па стане на 09.10.2013 г. памер мінімальнай сярэднемесячнай зарплаты ў Рэспубліцы Беларусь склаў 1,464 млн.руб., а памер мінімальнай гадзіннай зарплаты — 8 760 руб. == Функцыі заработнай платы == === Узнаўленчая === Узнаўленчая функцыя зарплата азначае неабходнасць магчымасці задавальнення асноўных патрэб за атрыманы заробак, каб забяспечыць простае ўзнаўленне. Іншыя словамі, узнаўленчая функцыя зарплаты ў тым, што, напрыклад, [[прафесар]] за свой атрыманы заробак павінен узнавіць прафесара. === Кампенсавальная === Кампенсавальная функцыя заработнай платы мае на ўвазе, што атрыманы заробак павінен кампенсаваць занятасць у неспрыяльных умовах працы ці рэжымах працы. Заробак павінен кампенсаваць працоўным сваю занятасць у дрэнных для здароўя ўмовах працы ці працу па начах ці вахтавым метадам. === Стымулюючая === Стымулюючая функцыя павінна фармаваць матывацыю да працы і да дасягнення мэт развіцця грамадства. Варта адзначыць, гэта вельмі функцыя мае суб'ектную прыроду, бо для кожнага працоўнага матывацыяй становіцца розны памер заробку, сыходзячы з памераў яго патрэб, таму да кожнага супрацоўніка варта ўжываць індывідуальны падыход. Існуюць таксама тэорыі, якія сцвярджаюць, што, калі знікнуць грошы і, адпаведна, зарплата ў яе сённяшнім выглядзе, будзе неверагодна цяжка знайсці матывацыю для людзей хадзіць на працу. === Рэгулюючая === Рэгулюючая функцыя павінна забяспечваць перасоўванне працоўных туды, дзе яны прынясуць максімальную карысць, то бок аптымізаваць размеркаванне працоўных рэсурсаў. Функцыя мае на ўвазе, што, напрыклад, прафесар павінен працаваць за кафедрай, а не таксістам. === Коштаўтваральная === Коштаўтваральная функцыя зарплаты дазваляе фармаваць выдаткі на аплату працы пры вытворчасці і рэалізацыі прадукцыі, якія ўключаюцца ў сабекошт прадукцыі. У выпадку высокай зарплатаёмістасці прадукцыі значэнне гэтай функцыі для фармавання канцавога кошту будзе ўзрастаць. Гэтым аспектам, памяншаючы ці падвышаючы зарплату, можна ўплываць на коштавую канкурэнтаздольнасць прадукцыі. === Сацыяльная === Фармаванне заробку, памер якога адэкватны рэальнай вартасці працоўнай сілы, спрыяе падтрымцы сацыяльнай стабільнасці ў грамадстве. Таксама ўзровень зарплаты, як адзін з артыкулаў даходаў індывіда, вызначае памеры і межы сацыяльнай дыферэнцыяцыі і грамадстве: разрыў у заробках фармуе грамадства багатых і жабракоў. === Інвестыцыйная === Заробак забяспечвае фінансаванне развіцця нацыянальнай эканоміцы і прадпрыемства. == Сістэмы аплаты працы == Існуюць наступныя сістэмы аплаты працы: === Тарыфная сістэма аплаты працы === Тарыфная сістэма — сукупнасць нарматываў, пры дапамозе якіх ажыццяўляецца дыферэнцыяцыя зарплаты супрацоўнікаў розных катэгорый у залежнасці ад складанасці працы, умоў працы, прыродна-кліматычных умоў, інтэнсіўнасці працы і характару працы. Формамі тарыфнай сістэмы з'яўляюцца '''здзельная''' і '''пачасовая''' формы аплаты працы. Асноўным адрозненнем паміж імі з'яўляецца спосаб уліку выдаткаў працы, які ляжыць у іх аснове: пры здзельнай — улік колькасці вырабленай прадукцыі належнай якасці ці ўлік выкананых аперацый, пры пачасовай — улік адпрацаванага часу. ==== Здзельная форма аплаты працы ==== [[Здзельная заработная плата|Здзельная]] форма аплаты працы ўжываецца ў тых выпадках, калі ёсць рэальная магчымасць фіксаваць колькасць паказчыкаў выніку працы і нармаваць яго шляхам усталявання нормаў выпрацоўкі і часу. Да прыкладу, перад пачаткам працы з працоўным дамовіліся, што за кожны выраб прадукцыі ён будзе атрымліваць 5 рублёў. За месяц працоўны зрабіў 1000 шт. пэўнай прадукцыі, таму, адпаведна здзельнай форме аплаты працы, працадаўца павінен заплаціць яму 5000 рублёў заробку. Існуюць прамая здзельная аплата працы, здзельна-прэміяльная аплата працы, здзельна-прагрэсіўная аплата працы, ускосна-здзельная аплата працы (ужываецца ў асноўным да дадатковых працоўных, кшталту рамонтнікаў, заробак якіх залежыць ад выпрацоўкі асноўных працоўных), калектыўна-здзельная аплата працы, акордная аплата працы, аплата працы ў адсотках ад выручкі. ==== Пачасовая форма аплаты працы ==== Пры [[пачасовая заработная плата|пачасовай]] аплаце працы заработная плата супрацоўніка вызначаецца ў адпаведнасці з узроўнем яго кваліфікацыі і колькасць адпрацаванага часу. Такая форма аплаты працы ўжываецца, калі працу супрацоўніка немагчыма нармаваць і адсочваць яе вынікамі, бо яны амаль не паддаюцца ўліку. Часта ўжываюць такую форму аплаты працы ў сферы абслугоўвання. Напрыклад, перад пачаткам працы з супрацоўнікам дамовіліся, што за кожную гадзіну працы ён будзе атрымліваць 27,5 тыс. руб. За месяц супрацоўнік фактычна адпрацаваў 157 гадзін, таму, адпаведна пачасовай формы аплаты працы, працадаўца павінен заплаціць супрацоўніку заробак у памеры 4,317 млн. руб. (157 гадзін * 27,5 тыс.руб./гадзіна). === Бестарыфная сістэма аплаты працы === Пры ўжыванні бестарыфнай сістэмы аплаты працы заробак супрацоўніка залежыць ад канцавых вынікаў працы прадпрыемства ў агульна, яго структурнага падраздзялення, у якім ён працуе, і ад аб'ёма сродкаў, якія накіроўваюцца працадаўцам на аплату працы. Заробак пры бестарыфнай сістэме аплаты працы не залежыць ад індывідуальных вынікаў працы. Такая сістэма характарызуецца шчыльнай сувяззю ўзроўню аплаты працы з фондам заработнай платы, які вызначаецца па пэўных выніках працы калектыву; усталяваннем кожнаму супрацоўніку сталага каэфіцыента кваліфікацыйнага ўзроўню і каэфіцыента працоўнага ўдзелу ў бягучых выніках дзейнасці. Такім чынам, індывідуальная зарплата кожнага супрацоўніка прадстаўляе сабой яго долю ў заробленым усім калектывам фондзе заработнай платы: '''Заробак<sub>бестарыфны</sub> = Фонд заработнай платы × Доля супрацоўніка''', руб. Бестарыфная сістэма аплаты працы характэрна для брыгаднай арганізацыі працы. Апошнім часам буйныя кампаніі адмаўляюцца да пачасовай сістэмы аплаты працы. Сістэма матэрыяльнага стымулявання арыентуецца на фактычную кваліфікацыю супрацоўніка на падставе працы, якую ён выконвае. У такіх выпадках супрацоўнікі атрымліваюць фіксаваны заробак за кваліфікацыю, а не за час, які супрацоўнік знаходзіўся на працоўным месцы. == Прынцыпы арганізацыі аплаты працы == У сучаснай эканамічнай практыцы вылучаюць наступныя прынцыпы арганізацыі працы: # заработная плата павінна дыферэнцавацца ў залежнасці ад якасці, колькасці і эфектыўнасці працоўнага ўнёску супрацоўніка ў агульныя вынікі працы прадпрыемства; # індэксацыя зарплаты з інфляцыйным ростам коштаў, гарантыі росту заробку з ростам эфектыўнасці працы; # пераважная накіраванасць змены памеру ў бок росту; рэдкае зніжэнне заробку; у самым горшым выпадку — заробак працяглы час застаецца на адным узроўні, але не зніжаецца; # эквівалентная аплата за эквівалентную працу; # наяўнасць дзяржаўнага рэгулявання зарплаты ў межах сацыяльнай эканамічнай палітыкі; # недапушчэнне дыскрымінацыі ў сферы аплаты працы ў залежнасці ад узросту, пола, колеру скуры, сацыяльнага стану, адносін да рэлігіі і іншымі чыннікамі, не звязанымі з працоўнымі якасцямі супрацоўніка; # улік кан'юктуры рынка працы, аналіз узроўняў заробкаў па групах прафесій у фірмах-канкурэнтах; # прастата, лагічнасць і даступнасць разуменню супрацоўнікаў дзейсных формаў і сістэм аплаты працы; сувязі паміж вынікамі працы і памерамі ўзнагароды; # узгадненне эканамічных інтарэсаў працадаўцы і наймітаў на базе дагаворнага рэгулявання ўмоў аплаты працы. == Віды заработнай платы == У класічнай эканамічнай тэорыі вылучаюць два віды заработнай платы, сыходзячы з наяўнасці ўліку пакупніцкай здольнасці зарплаты: намінальная і рэальная заработная плата. '''Намінальная заработная плата''' — заработная плата, якая мае выраз выключна ў грашовых паказчыках, то бок без уліку інфляцыі і памеру пакупніцкай здольнасці. Асобна ўзяты паказчык намінальнай зарплаты з'яўляецца малаінфарматыўным, бо ён не можа адлюстраваць рэальны памер зарплаты. Да таго ж, павелічэнне зарплаты не заўсёды прыводзіць да падвышэння дабрабыту насельніцтва, бо яе рост можа апярэджваць рост інфляцыі. '''Рэальная заработная плата''' — заработная плата, якая мае выраз у матэрыяльных дабротах і паслугах. Рэальная зарплата — гэта пакупніцкая здольнасць рэальнай зарплаты, таму рост рэальнай зарплаты вызначаецца суадносінамі намінальнай зарплаты да [[індэкс спажывецкіх коштаў|індэксу спажывецкіх коштаў]] на тавары і паслугі. Рэальны заробак памяншаецца з кожным павышэннем коштаў на папулярныя тавары і паслугі. Напрыклад, намінальная зарплата = 6,351 млн. руб. Пры кошце хлеба «Нарачанскі» = 11,75 тыс. руб., памер рэальнай зарплаты будзе роўны 540,51 шт. прадукцыі хлеб «Нарачанскі» (6,351 млн.руб./11,75 тыс.руб.). Паказчык рэальнай зарплаты дазваляе параўноўваць пакупніцкую здольнасць зарплаты за розныя перыяды часу. == Сярэдняя заработная плата == '''Сярэдняя зарплата''' — макраэканамічны паказчык, які вылічваецца як сярэдняе арыфметычнае значэнне заработных платаў пэўнай групы насельніцтва. Сярэднюю зарплату часта абвінавачваюць у неадэкватнасці адлюстравання памеру заработнай платы сярэдняга супрацоўніка, параўноўваючы сярэднюю зарплату з сярэдняй тэмпературай па шпіталі, бо сярэдняя заработная плата ўключае ў сабе і вельмі вялікія заробкі вельмі невялікай групы насельніцтва і наадварот, праяўляючы тым самым нерэлевантнасць адлюстравання сапраўднага сярэдняга ўзроўню. У якасці альтэрнатывы сярэдняй зарплаце прапаноўваюць вылічваць і ўжываць памер медыяннай заработнай платы, памер якой будзе падзяляць групу насельніцтва на дзве часткі: адна будзе атрымліваць заробак больш за памер медыяннай заработнай платы, другая — менш за яго. == Заработная плата ў Рэспубліцы Беларусь == Сярэдняя налічаная намінальная заработная плата ў Рэспубліцы Беларусь у беларускіх рублях на снежань кожнага года, прымала наступныя значэнні: {| class="wikitable" |- align=right | Год || 1991 || 1992 || 1993 || 1994 || 1995 || 1996 || 1997 || 1998 || 1999 || 2000 || 2001 || 2002 || 2003 || 2004 || 2005 || 2006 || 2007 || 2008 || 2009 || 2010 || 2011 || 2012 || 09.2013 |- align=right | Памер намінальнай зарплаты, руб. || 1'109 || 12'372 || 162'480 || 248'922 || 1'013'731 || 1'592'893 || 3'275'952 || 8'008'174 || 34'871'899 || 87'669 || 166'246 || 220'926 || 299'859 || 434'900 || 562'189 || 668'049 || 795'386 || 1'000'187 || 1'093'017 || 1'595'873 || 2'877'658 || 4'741'282 || 5'374'793 |} 20.08.1994 адбылася дэнамінацыя (памяншэнне ў 10 разоў намінальнай вартасці рубля); 01.01.2000 адбылася дэнамінацыя (памяншэнне ў 1000 разоў намінальнай вартасці рубля) Сярэдняя налічаная намінальная заработная плата ў Рэспубліцы Беларусь у доларах ЗША на снежань кожнага года, прымала наступныя значэнні: {| class="wikitable" |- align=right | Год || 2004 || 2005 || 2006 || 2007 || 2008 || 2009 || 2010 || 2011 || 2012 || 09.2013 |- align=right | Памер намінальнай зарплаты, $ || 200,1 || 261,4 || 312,2 || 369,4 || 456,4 || 384,8 || 530,0 || 339,7 || 553,5 || 595 |} Часта на хістанні намінальнай зарплаты ў Беларусі ў доларах ЗША ўплывае дэвальвацыя беларускага рубля. Эканамічнай сістэме Рэспублікі Беларусь уласціва апярэджанне тэмпу прыросту заработнай платы над тэмпам прыросту прадукцыйнасці працы, што выклікае ў перспектыве павышэнне росту інфляцыі, што часта кампенсуюць [[індэксацыя заработнай платы|індэксацыяй заробкаў]], выклікаючы такую эканамічную з'яву, як [[інфляцыйная спіраль|інфляцыйную спіраль]]. == Глядзі таксама == * [[Здзельная заработная плата]] * [[Пачасовая заработная плата]] * [[Мінімальны спажывецкі бюджэт]] * [[Бюджэт пражытковага мінімуму]] * [[Інфляцыйная спіраль]] * [[Індэксацыя заработнай платы]] == Спасылкі == * [http://pravo.kulichki.com/vip/trud/ Працоўны кодэкс Рэспублікі Беларусь] * [http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=H10200124&p2={NRPA}#&Article=1 Закон Рэспублікі Беларусь «Аб усталяванні і парадку падвышэння памера заработнай платы», які рэгулюе прававыя асновы вылічэння мінімальнай зарплаты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130629090609/http://pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=H10200124&p2=%7BNRPA%7D#&Article=1 |date=29 чэрвеня 2013 }} * [https://archive.today/20130422221334/belstat.gov.by/homep/ru/indicators/wages.php Дадзеныя дзяржаўнага статыстычнага органа Белстат аб памеры намінальнай налічанай заработнай платы ў Рэспубліцы Беларусь] * [http://mojazarplata.by/main Сайт актуальных навін і статыстычных дадзеных пра заробак у Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131127082022/http://mojazarplata.by/main |date=27 лістапада 2013 }} {{ВС}} [[Катэгорыя:Працоўнае права]] [[Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны]] [[Катэгорыя:Бухгалтарскі ўлік]] [[Катэгорыя:Прыбыткі насельніцтва]] ffmdx2xw725jl192ccnyptpv4o89y0q Аляксандр Янай 0 182593 5155712 4184701 2026-06-18T17:27:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155712 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Аляксандр Янай | арыгінал імя = {{lang-he|אלכסנדר ינאי}} | выява = Alexander Jannaeus.jpg | шырыня = 200px | апісанне выявы = Партрэт са зборніка біяграфій<br />[[Promptuarii Iconum Insigniorum]] ([[1553]]) | пасада = Цар Іўдзеі | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = [[103]]—[[76 да н.э.]] | папярэднік = [[Арыстабул I]] | пераемнік = [[Саламея Аляксандра]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | узнагароды = | аўтограф = | вікісховішча = }} '''Аляксандр Янай''' ({{lang-he|אלכסנדר ינאי}}) ([[125 да н. э.|125]]—[[76 да н. э.]]<ref>[http://world.lib.ru/w/waks_j_e/chast4.shtml Ад Саламона да арабскага ўварвання]</ref>) — [[Іўдзея|іўдзейскі]] цар з дынастыі [[Хасманеі|Хасманеяў]]. Сын [[Іаан Гіркан I|Іаана Гіркана]]. Калі да ўлады прыйшоў яго брат [[Арыстабул I|Арыстабул]], Аляксандра пасадзілі ў турму. Пасля смерці Арыстабула ён не толькі быў вызвалены, але ажаніўся з Саламеяй (удавой памерлага брата) і ўзышоў у [[103 да н.э.|103 г. да н.э.]] на прастол. У перыяд яго кіравання [[Іўдзейскае царства|Іўдзея]] усталявала гегемонію над усёй тэрыторыяй старажытных Ізраільскіх земляў, у тым ліку ў [[99 да н.э.|99 г. да н.э.]] была заваявана [[Газа]]<ref>[http://www.7kanal.com/news.php3?id=271160 Археолагі рассоўваюць межы царства Хасманеяў ]</ref>. Ва ўнутранай палітыцы Аляксандр абапіраўся на [[Садукеі|садукеяў]], чым выклікаў незадаволенасць і паўстанне [[Фарысеі|фарысеяў]], якое, зрэшты, было жорстка падушана з дапамогай замежных наймітаў<ref>[http://www.lechaim.ru/ARHIV/212/streshinskiy.htm Хасманейская дынастыя і мудрацы]</ref>. У гэтай грамадзянскай вайне загінула больш за 50 тысяч яўрэяў<ref name="shterenshis">{{кніга|аўтар=Штереншис М.|загаловак=Евреи: история нации|месца=Герцлия|выдавецтва=Исрадон|год=2008|старонкі=148|старонак=560|isbn=978-5-94467-064-9|тыраж=5000}}</ref>. Янай памёр у 76 годзе да н.э. падчас паходу ў Іарданію. Пасля яго краінай на працягу 9 гадоў кіравала яго ўдава<ref name="shterenshis"/>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://jhist.org/code/01-27.htm Аляксандр Янай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131212000059/http://jhist.org/code/01-27.htm |date=12 снежня 2013 }} {{Цары Старажытнага Ізраіля і Іўдзеі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хасманеі]] [[Катэгорыя:Цары іўдзейскія]] lwj58yw74mrdjt4gzp2hw2ex6iza0c7 Раманс, музыка 0 185932 5155858 1730968 2026-06-19T08:08:18Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Раманс (музыка)]] 5155858 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Раманс (музыка)]] gwhvx3216zc4860qfr17fx9t8a17iqo Беларуска-ўкраінскія адносіны 0 186517 5155833 4814560 2026-06-19T07:25:40Z DobryBrat 5701 /* Інцыдэнты */ дапаўненне 5155833 wikitext text/x-wiki {{Міжнародныя адносіны |Назва = Беларуска-ўкраінскія адносіны |Выява = Belarus Ukraine Locator.svg |Краіна1 = Беларусь |Краіна2 = Украіна |Колер1 = green |Колер2 = orange }} [[Выява:Embassy of Ukraine in Belarus.jpg|thumb|right|Пасольства Украіны ў Мінску]] '''Дыпламатычныя адносіны паміж [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] і [[Украіна]]й''' былі ўсталяваны [[27 снежня]] [[1991]] года. У [[1993]] годзе адкрылася Беларускае пасольства ў [[Кіеў|Кіеве]]. З [[13 чэрвеня]] [[2016]] года амбасадарам Беларусі ва Украіне з’яўляецца [[Ігар Сяргеевіч Сокал|Ігар Сокал]]. З [[2017]] года амбасадар Украіны ў Беларусі — [[Ігар Кізім]]<ref>{{Спасылка|url=http://www.president.gov.ua/documents/392017-21322|загаловак=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №39/2017. Про призначення І.Кизима Надзвичайним і Повноважним Послом України в Республіці Білорусь|выдавец=Президент України Петро Порошенко. Офіційне інтернет-представництво|дата=16 лютага 2017|мова=uk}}</ref>. Двухбаковыя адносіны з’яўляюцца важнымі для абедзвюх дзяржаў, перш за ўсё з-за геаграфічнай і гісторыка-культурнай блізкасці. Аднак эканамічнае супрацоўніцтва паміж дзвюма краінамі доўгі час развіваецца значна больш актыўна палітычнага. == Украінска-беларускія адносіны да XX стагоддзя == Са старажытных часоў [[украінцы|ўкраінцаў]] і [[беларусы|беларусаў]] аб’ядноўвае агульныя гістарычныя карані. Блізкія сувязі протаўкраінскіх і протабеларускіх зямель існавалі і ў эпоху [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і ў літоўскі перыяд гісторыі Украіны. Беларусы актыўна ўдзельнічалі ў грамадска-палітычным жыцці Украіны, разам з украінцамі выступалі ў народных паўстаннях супраць сваіх і чужаземных заваёўнікаў. Шмат беларусаў было сярод запарожскіх казакоў, у войсках [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]] ў перыяд [[Паўстанне Хмяльніцкага|Украінскай Вызваленчай вайны]]. Пасля падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] паміж [[Расійская імперыя|Расіяй]], [[Габсбургская манархія|Аўстрыяй]] і [[Каралеўства Прусія|Прусіяй]] ў канцы [[18 стагоддзе|XVIII]] стагоддзя, калі большасць украінскіх і беларускіх зямель апынуліся пад уладай Расійскай імперыі, Украіна і Беларусь сумесна выступілі супраць каланізатарскай палітыкі рускага царызму, накіраванай на поўную асіміляцыю ўкраінцаў і беларусаў. == Украінскі-беларускія дыпламатычныя кантакты ў 1917-1920-х гадах == Пад уплывам развіцця канфлікту паміж кіеўскай [[Украінская Цэнтральная Рада|Цэнтральнай Радай]] і [[Часовы ўрад Расіі|Часовым урадам]] аб аўтаноміі Украіны, [[Беларуская сацыялістычная грамада]] (БСГ), а з ёй і [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый]], хутка пазбаўляліся ілюзій адносна здольнасці афіцыйнага Петраграда пайсці насустрач нацыянальным намаганням нярускіх народаў і прыняць меры ў напрамку федэралізацыі краіны. Таму цалкам лагічным стаў удзел беларускай дэлегацыі ў рабоце кіеўскага З’езду народаў. Ад БСГ у яе склад увайшлі [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. Рак]] і І.Корбуш, ад меншавікоў — [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], беспартыйныя Л. Галькевіч, Паўліна Мядзіянка і І. Фарботка. Паказальна, што сёмым членам беларускай дэлегацыі стаў ураджэнец Гродзеншчыны, юрыст, эсэр Краскоўскі Іван Ігнатавіч. Падчас перамоў у Брэсце з нямецкім камандаваннем аб прадастаўленні ваеннай дапамогі, лічылася магчымым прыцягнуць нямецкія войскі, якія планавалася размясціць у Беларусі, прыцягваючы іх толькі да аховы паўночнай мяжы УНР з Беларуссю. === Пытанне прызнання === Яшчэ [[19 лютага]] [[1918]] г. на неакупаваную тэрыторыю Беларусі ўступілі нямецкія войскі. У гэтых абставінах [[Выканаўчы Камітэт Рады Усебеларускага з'езда]] звярнуўся да народа з [[Першая Устаўная грамата|Першай Устаўной граматай]], у якой абвясціў сябе часовай уладай у Беларусі. Для кіраўніцтва краем ствараўся ўрад — [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны Сакратарыят]]. [[9 сакавіка]] гэтага ж года Выканаўчы Камітэт з’езда прыняў [[Другая Устаўная грамата|Другую Устаўную грамату]], у якой абвешчалася [[БНР|Беларуская Народная Рэспубліка]]. Рада Усебеларускага з’езда надзялялася заканадаўчымі, а Народны Сакратарыят — выканаўчымі паўнамоцтвамі. [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] ад [[25 сакавіка]] 1918 года было аформлена Рашэнне аб незалежнасці. Ад гэтага часу Беларуская Народная Рэспубліка абвяшчалася вольнай і незалежнай дзяржавай і народы Беларусі ў асобе свайго ўстаноўчага з’езду вызначаць будучыню сваёй краіны<ref name="Мартиненко">Мартиненко В. В. [http://www.nbuv.gov.ua/portal/Soc_Gum/Ltkp/2009_56/Statti/22.html Проблема кордонів у контексті налагодження українсько-білоруських відносин 1918 р.] // Література та культура Полісся. — Ніжин, 2009. — № 56</ref>. Прыняцце Акту аб незалежнасці ставіла першачарговую задачу для беларускага кіраўніцтва рашучых крокаў па прызнанні новай рэспублікі суседнімі дзяржавамі і еўрапейскай супольнасцю. === Цэнтральная Рада === Відавочна, што адзіным для Народнага Сакратарыята БНР партнёрскім «зацікаўленым бокам» магла быць толькі УНР, паколькі астатнія (Германія, Расія, варшаўская Рэгенцкая Рада) ні пры якіх умовах не пайшлі б на перамовы з прадстаўнікамі непрызнанага ўрада БНР. Нават петраградская і маскоўская арганізацыі БСН абвясцілі яго самазванай установай. У кастрычніку 1917 — лютым 1918 цесных кантактаў ні адбывалася. У значнай ступені гэта абумоўлена агульнай сітуацыяй грамадзянскай вайны на тэрыторыі як Беларусі, так і УНР. Але пэўную ролю ў з’яўленні нявызначанасці паміж двума кіруючымі цэнтрамі нацыянальна -дэмакратычных рэвалюцый адыграў і крызіс унутры вядучай партыі «Выканаўчага камітэта савета Усебеларускага з’езда» БСГ. Яе ўмеранае крыло паставілася з асуджэннем да бальшавіцкага перавароту ў Петраградзе, аднак левае (народніцкае) крыло праявіла схільнасць да згоды з Саўнаркамам. Урад [[УНР]] фактычна прызнаваў права Беларусі на самавызначэнне, аднак юрыдычнага пацверджання не адбылося. Увогуле, сакавік-красавік 1918 г вызначаліся інтэнсіўнасцю перамоўнага працэсу паміж Украінай і Беларуссю. Прадстаўнікі апошняй неаднаразова ўзнімалі пытанне дзяржаўных межаў падчас сумесных пасяджэнняў. Зыходзячы ўжо з таго, што ўкраінски ўрад уступіў з імі ў перамовы, беларусы на аснове законаў і звычаяў міжнароднага права бачылі ў гэтым схаваны акт прызнання Беларускай рэспублікі і паўнамоцтваў іх урада. Магчыма, у нейкай ступені, гэтаму спрыяла заява кіраўніка ўкраінскай дэлегацыі Ліхнякевіча, што ўкраінскі ўрад прызнаў БНР, але апублікаванне адпаведнага дакумента затрымалася<ref name="Мартиненко"/>. === Гетманат Скарападскага === [[Выява:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|thumb|400px|[[Беларуская Народная Рэспубліка]] (тэрытарыяльныя прэтэнзіі на 1918)]] Летам 1918 года Рада БНР і Народны Сакратарыят усталявалі консульскія адносіны з Украінай. Увосень гэтага ж года ў Кіеў прыбывае беларуская надзвычайная дэлегацыя з просьбай: * афіцыйнага прызнання Украінай незалежнасці беларускай дзяржавы як найбольш блізкай па сваім геаграфічным размяшчэннем, традыцыямі, і ў рэшце рэшт, кіруючыся палітычнымі і эканамічнымі інтарэсамі (гэта павінна было стаць асновай для больш цесных украінска-беларускіх адносін на глебе агульных мытных межаў, аб’яднання аўтаномных армій, скаардынаванасці знешняй палітыкі); * аказаць дапамогу ў стварэнні на тэрыторыі Беларусі арміі шляхам фінансавай падтрымкі, пастаўкі зброі, ваеннага рыштунку і харчавання, накіраванне ў рэспубліку ваенных спецыялістаў. Украінскае кіраўніцтва, у асобе гетмана П. Скарападскага, паабяцала пайсці насустрач у вырашэнні вышэйакрэсленых праблем, паабяцаўшы вярнуць беларускія паветы. У верасні-лістападзе сітуацыя становіцца пагрозлівай для беларускай дзяржаўнасці праз цяжкае эканамічнае і фінансавае становішча, адсутнасць моцнай баяздольнай арміі ва ўмовах акупацыі беларускіх зямель савецкімі войскамі. Ва ўмовах недахопу падрыхтаваных кіруючых кадраў, прадстаўнікі БНР адзначалі магчымасці прыцягнення ўкраінцаў да дзяржаўнага будаўніцтва, для прадухілення ўзмацнення ролі палякаў у палітычным жыцці Беларусі<ref name="Мартиненко"/>. Стаўленне ж гетманата ў БНР у многіх адносінах падобна на партнёрства Польскай Рэспублікі і УНР у эпоху дырэкторыі: аб’ектыўна з узаемнай цікавасцю ў супрацоўніцтве, але на самой справе з пазіцый сілы і прыярытэтнасці нацыянальна-дзяржаўных інтарэсаў. Слабасць БНР, з-за пастаянных унутрыпалітычных спрэчак і крызісу, нестабільнасць геапалітычнага становішча рабіла яе ў вачах Скарападскага непрывабным партнёрам на міжнароднай арэне. Будаваць з такім партнёрам адносіны на раўнапраўнай і доўгатэрміновай аснове гетманскім урадам не вырашалася, чым і тлумачыцца прамаруджванне Кіева па справе афіцыйнага прызнання БНР<ref name="Матвієнко">Матвієнко В. М. Українська дипломатія 1917—1921: на теренах постімперської Росії. — К.: Видавничо-поліграфічний центр «Київський університет», 2002. — 373 с.</ref>. === Дырэкторыя УНР === У снежні 1918 года ва Украіне адбываецца чарговая змена ўрада. Дырэкторыя Украінскай Народнай Рэспублікі, якая прыйшла да ўлады, дэкларавала: {{Цытата|«сяброўскія, брацкія зносіны паміж Беларуссю і УНР, якая ўжо гатовая і зараз адпаведна прыняць прадстаўнікоў Урада Беларускага народа на фоне паслаць сваіх<ref name="Мартиненко"/>.»}} 22 снежня 1918 г. надзвычайным паслом ва УНР быў прызначаны [[Аркадзь Смоліч]]. Аднак, праз бальшавіцкі наступ яму не ўдалося дабрацца да Кіева, таму 23 мая 1919 Надзвычайным Паслом БНР пры ўрадзе УНР урад А. Луцкевіча прызначыў [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандра Цвікевіча]]. А.Цвікевіч звярнуўся да кіраўніка МЗС УНР А.Лівіцкага з просьбай «пазыкі на 5-гадовы тэрмін у суме 20 млн нештэмпеляваных крон». Хадайніцтва беларускага пасла было задаволена. Палітычная і фінансавая падтрымка ўкраінскім урадам БНР набывала асаблівае значэнне яшчэ і таму, што менавіта ў той час, у кастрычніку-лістападзе 1919 г., дэлегацыя Беларускай Нацыянальнай Рады на чале з А.Луцкевічам дамагалася прызнання незалежнасці БНР у Варшаве. Непадатлівасць Варшавы ў пытанні прызнання БНР прывяла да расколу Беларускай Рады на сесіі ў Мінску 12-13 снежня 1919 г. Большая частка тэрыторыі Беларусі была тады акупаваная польскімі войскамі. Сацыял-дэмакраты і сацыял-федэралісты падтрымлівалі ідэю аб’яднання з Польшчай. Затое беларускія эсэры вылучылі лозунг барацьбы на два фронты — супраць палякаў і бальшавікоў. Іх урад на чале з [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.Ластоўскім]] эміграваў у [[Каўнас]], дзе ў красавіку 1920 было заключана беларуска-літоўскае пагадненне аб сумеснай барацьбе супраць Польшчы і бальшавікоў. Прыхільнікі польскай арыентацыі [[13 снежня]] 1919 г. стварылі «[[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшую Раду БНР]]» на чале з С.Ракам-Міхайлоўскім і ўласны ўрад на чале якога застаўся А.Луцкевіч. Абодва ўрады падтрымлівалі саюзніцкія адносіны з Саветам Народных Міністраў УНР, нават пасля падпісання Варшаўскага дагавора ў красавіку 1920 паміж УНР і Польшчай. Наступ бальшавіцкіх войскаў у лістападзе 1920 паклаў канец ідэі Украінска-беларускага саюза. А надзею «Вышэйшай Рады БНР» на абвяшчэнне незалежнасці краіны і ўвядзенне над яе тэрыторыяй пратэктарата Лігі Нацый ці хаця б на федэратыўнае аб’яднанне з Польшчай развеяліся пасля заключэння [[12 кастрычніка]] 1920 у Рызе папярэдніх умоў польска-савецкага мірнага дагавора<ref name="Матвієнко"/>. === Устаноўка міждзяржаўных межаў === Адной з ключавых у міждзяржаўным супрацоўніцтве Украіны і Беларусі на працягу 1918 заставалася праблема межаў. Асаблівую вастрыню яна набыла пасля падпісання пагаднення паміж прадстаўнікамі Украінскай Народнай Рэспублікі (УНР) і Германіі (люты 1918 г.), а пазней — пагаднення ад [[3 сакавіка]] 1918 паміж Савецкай Расіяй і краінамі Чацвярнога саюза. Па Брэсцкай дамове Беларусь фактычна дзялілася на тры часткі: * Заходняя — Гродзенская губерня і частка Віленскай з Вільняй — адышла да Германіі і атрымала назву Новая Усходняя Прусія, насельніцтва дадзеных тэрыторый станавілася грамадзянамі Германскай імперыі. * Цэнтральная частка Беларусі — Мінская губерня, частка Віцебскай і Магілёўскай губерняў — лічылася часова акупаванай тэрыторыяй. * Беларускае Падляшша — Белая, Янава, Тэраспаль, Кодзень, Канстанцінаў, Няміра, Міжрэчча; Берасцейшчына — паветы Брэста, Кобрын, Пружаны; Палессе — паветы Драгічына, Косаў, Лунінец, Пінск, Столін, Мазыр, Рэчыца, Гомель — прызнаваліся Германіяй за Украінай і толькі ўсходнія раёны Беларусі заставаліся ў складзе Савецкай Расіі. Абвешчаная БНР займала ўсе тэрыторыі, дзе пражывала і пераважала беларускае насельніцтва: Магілёўшчыну, беларускія часткі Міншчыны, Гродзеншчыны (з Гроднам, Беластокам і інш.), Віленшчыну, Віцебшчыну, Смаленшчыну, Чарнігаўскую і памежныя часткі суседніх губерняў, населеных беларусамі. Такім чынам, Трэцяя Устаўная грамата пераглядала на сваю карысць украіна-беларускую мяжу, усталяваную на перамовах у Брэст-Літоўску. А гэта ставіла пад пагрозу дыпламатычныя перамовы з УНР. Урад УНР адзначаў — пытанне вызначэння межаў паміж Донам, Кубанню, Беларуссю і Украінай павінна вырашацца сумеснымі дамоўленасцямі, без удзелу Расіі. Дыпламаты БНР адстойвалі этнаграфічны прынцып устанаўлення межаў з Украінай і Расіяй. На працягу сакавіка-красавіка 1918 года адбываўся актыўны перамоўны працэс паміж прадстаўнікамі Цэнтральнай Рады і Беларускай Народнай Рэспублікі. Аднак працяг сумесных пасяджэнняў і падпісанне пагаднення аб межах было перапынена ўсталяваннем гетманата Скарападскага. Што да спрэчных тэрыторый, аб якіх ішла гаворка, то гэта часткі Ноўгарад-Северскага і Гараднянскага паветаў Чарнігаўскай губерні, паўднёвыя воласці Мазырскага і Пінскага паветаў Мінскай губерні, часткі Пружанскага, Кобрынскага і Брэст-Літоўскага паветаў Гродзенскай губерні<ref name="Мартиненко"/>. === Налады гандлёвых сувязяў === [[Выява:Karta över de europeiska delarna av Sovjetunionen på 1920-talet.jpg|300px|thumb|right|[[БССР]] на [[швецыя|шведскай]] карце еўрапейскай часткі [[СССР]] 1926]] Немалыя цяжкасці як аб’ектыўнага, так і суб’ектыўнага характару чакалі абедзве краіны і ў справе наладжвання гандлёва-эканамічных сувязяў. На першы погляд, на іх адносіны ўплывалі спрыяльныя геапалітычныя фактары, абапіраючыся на якія можна было хутка арганізаваць узаемавыгадны тавараабмен. Як справядліва адзначаў у дакладзе міністру замежных спраў Украінскай консул у Мінску А.Квасніцкі: {{Цытата|«прыроднымі багаццямі Украіны і Беларусь дапаўняюць адзін аднаго: Беларусь надзвычай багатая лесам, лішак якога заўсёды ішоў ва Украіну, наўзамен чаго Беларусь атрымлівала б, збожжа і цукар. Спосабам абмену, акрамя чыгунак, служылі і водныя шляхі, якія перасякаюць амаль усю Беларусь і нясуць сваю плынь у межы Украіны (Бярэзіна, Прыпяць, Днепр)»}} Беларускія эканамічныя колы прапаноўвалі А.Квасніцкаму стаць пасярэднікам у справе адкрыцця аддзялення Украінскага дзяржаўнага банка, абяцаючы за кароткі час забяспечыць да 10 млн рублёў узносаў. На той час беларускі ўрад ужо рэалізаваў Украіне дроў на 3750 тыс. руб., 105 скрынь запалак, а таксама прапаноўваў продаж на 4 млн руб лясы, дровы і шкляных вырабы, акрамя таго, у неабмежаванай колькасці запалкі, грыбы, сушаныя садавіна і сена. Беларуская гандлёвая палата з тавараабмену на тэрыторыі Украіны [[29 мая]] 1918 p. звярнулася да ўкраінскага міністэрства гандлю і прамысловасці з просьбай дазволу на экспарт сельскагаспадарчых прылад працы, цвікоў, жалеза, скуры, соды, солі, мыла, свечак, тытуню<ref name="Матвієнко"/>. З дзяржаўных запасаў Украіны беларускім камерсантам рэалізоўваліся тытунь, цукар, соль, цвікі, сельскагаспадарчыя прылады працы. Аднак, даволі хутка ў эканоміку, не накарысць ёй, ўмяшалася палітыка. Народны Сакратарыят БНР [[20 лістапада]] 1918 адправіў у Кіеў Асаблівую Гандлёва-эканамічную камісію для ўрэгулявання праблемы тавараабмену і заключэння адпаведнага дагавора на аснове ўзаемнасці. У яе склад былі ўключаны прафесары [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі]], Аляксандр Цвікевіч і член Рады Украінскага МЗС Іван Краскоўскі. Час для візіту беларускай дэлегацыі апынуўся вельмі неспрыяльным: ва Украіне адбывалася антыгетманскага паўстанне. І ўсё ж на пачатак снежня быў падрыхтаваны і ўзгоднены тэкст грунтоўнай «Дамовы паміж Украінскай Дзяржавай і Беларускай Народнай Рэспублікай», якая па аб’ектыўных прычынах засталася непадпісанай. Гэта дамова варты на хоць беглы агляд, паколькі адлюстроўвае бачанне кіраўніцтвам Украіны і БНР пажаданых перспектыў развіцця міждзяржаўных адносін на постімперскай прасторы. Пагадненне мела эканамічны характар і меркавала, перш-наперш свабоднае перамяшчэнне праз беларуска-ўкраінскую мяжу людзей, тавараў і паслуг. Як прынцыповае абавязацельства для абодвух бакоў усталёўвалася — «не перашкаджаць узаемным гандлёвым зносінам, а тавары, якія падлягаюць дзяржаўнай манаполіі, павінны адпускацца на тэрыторыю іншай краіны па тых жа нормам і цэнах, устаноўленых для свайго насельніцтва». Аднак, з-за інтэрвенцыі бальшавіцкіх войскаў на тэрыторыю БНР і абвяшчэння Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі дамова не была падпісана і рэалізавана<ref name="Матвієнко"/>. === Удзел у вырашэнні міжнародных праблем === Украінская дыпламатыя разам з іншымі новаўтвораных рэспублікамі спрабавалі сумесна вырашыць шэраг рэгіянальных праблем. Адной з іх была ініцыятыва па стварэнні Балтыйска-Чарнаморскай федэрацыі, якая ставіла сваёй мэтай аб’яднанне краін, якім пагражала небяспека як з боку белагвардзейскай расійскай рэакцыі, так і бальшавіцкай Расіі. Ужо [[18 лютага]] 1919 г гэтая праблема абмяркоўвалася на ўкраінска-літоўска-беларускай нарадзе, скліканай ва ўкраінскім пасольстве ў Берліне па ініцыятыве М. Порша. Акрамя яго УНР прадстаўляў дарадца пасла і адначасова ўпаўнаважаны ЗУНР у Германіі Р. Смаль-Стоцкі. Была выяўлена агульнасць многіх праблем, якія стаяць перад маладымі дзяржавамі УНР, Беларуссю і Літвой і яны былі дакладна зафіксаваныя нарадай. Гаворка ішла пра: # небяспеку з боку Польшчы; # небяспеку з боку бальшавікоў; # небяспеку з боку расійскай рэакцыі, якая адстойвае «адзіную і непадзельную» Расію; # барацьбу за міжнароднае прызнанне, жаданне мець агульныя граніцы; агульнасць эканамічных, гандлёвых інтарэсаў; # інтэрнацыяналізацыю чыгункі Просткна-Граева-Брэст-Літоўск і інш. Адначасова Н. Порш і пасол Літвы ў Берліне Шаўліс абмеркавалі магчымасць сумесных крокаў у дыпламатычным і ваенным кірунках, а таксама магчымае супрацоўніцтва на сусветнай канферэнцыі ў Парыжы. Нараду выклікала цікавасць у Дзяржаўным Сакратарыяце УНР, які быў праінфармаваны саветнікам пасла Р. Смаль-Стоцкім аб яе правядзенні і праграму<ref>[http://histua.com/problemi-vivchennya-ukrainskoi-revolyucii/problemi-vivchenya/diplomatichni-predstavnictva-unr-u-krainax-zaxidnoi-yevropi-1918-1921-pp Дипломатичні представництва УНР у країнах західної Європи (1918—1921 pp.)]</ref>. Такім чынам, развіццё ўкраінскай і беларускай дзяржаўнасці ў 1917-1920-х гадах адбываліся ў складаных сацыяльна-эканамічных і ваенна-палітычных умовах, адбілася ў будучыні гістарычнага лёсу суседніх народаў. Менавіта гэтыя фактары ў спалучэнні з неспрыяльнай знешнепалітычнай кан’юнктурай перашкодзілі захаваць, абараніць незалежнасць і цэласнасць дзвюх рэспублік. Станаўленне ўкраінскай-беларускіх адносін адбывалася на фоне неспрыяльнай знешнепалітычнай сітуацыі ў Еўропе і ўнутрыпалітычнай у абедзвюх краінах, што не дазволіла ўсталяваць трывалыя дыпламатычныя кантакты, вырашыць шэраг міждзяржаўных праблем, і захаваць дзяржаўную незалежнасць. == Сучасны этап беларуска-ўкраінскіх адносін == Гісторыя ўтрымлівае пераканаўчыя прыклады ўзаемападтрымкі і ўзаемадапамогі ўкраінцаў і беларусаў у розных сферах грамадскага жыцця, на пераломных і вызначальных вехах іх нацыянальнага развіцця. Невыпадкова адным з першых міждзяржаўных дакументаў яшчэ Савецкай Украіны ў рамках Саюза ССР быў Дагавор паміж Украінскай ССР і Беларускай ССР ад [[29 снежня]] [[1990]] года. Літаральна праз год, [[27 снежня]] [[1991]] паміж ужо незалежнымі Украінай і Беларуссю былі ўсталяваны дыпламатычныя адносіны. [[30 чэрвеня]] [[1992]] г. было адкрыта [[Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь]], а [[12 кастрычніка]] [[1993]] — [[Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне|Пасольства Беларусі ў Кіеве]]. У [[2004]] годзе Консульскі пункт украінскага Пасольства, які размешчаны ў Брэсце, быў ператвораны ў Генеральнае консульства Украіны. [[17 жніўня]] [[1995]] года падчас афіцыйнага візіту ва Украіну Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] быў заключаны Дагавор аб дружбе, добрасуседстве і супрацоўніцтве паміж Украінай і Беларуссю. Вялікай дамовай замацавана развіццё сучасных украінскіх-беларускіх міждзяржаўных адносін на ўзаемнай павазе, даверы i згодзе, кіруючыся пры гэтым прынцыпамі павагі дзяржаўнага суверэнітэту, раўнапраўя і неўмяшання ва ўнутраныя справы адзін аднаго, а таксама іншымі агульнапрызнанымі прынцыпамі і нормамі міжнароднага права. Украіна і Беларусь прызналі непарушнасць існуючых паміж імі дзяржаўных межаў і пацвердзілі, што не маюць ніякіх тэрытарыяльных прэтэнзій адзін да аднаго і не вылучаць такіх прэтэнзій і ў будучыні. Грунтуючыся на гэтых прынцыпах, [[12 мая]] [[1997]] у Кіеве быў заключаны Дагавор паміж Украінай і Рэспублікай Беларусь аб дзяржаўнай мяжы, які з’яўляецца бестэрміновым. Ганаровым консулам Украіны ў Беларусі з’яўляецца беларускі бізнесмен [[Валянцін Валянцінавіч Байко|Валянцін Байко]]<ref>{{cite web|title=Дыпламатычны даведнік|url=https://mfa.gov.by/kcfinder/upload/files/SGP/24.04.04_handbook.pdf|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]]|date=2024|accessdate=2024-05-17|archive-date=9 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609015320/https://e-mail:russia.petersburg@mfa.gov.by/kcfinder/upload/files/SGP/24.04.04_handbook.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>[https://afn.by/news/i/307424 Беларусь вошла в двадцатку стран по числу почетных консулов]</ref>. 17 жніўня 2020 года ўпершыню ў гісторыі двухбаковых адносін Украіна адклікала свайго амбасадара з Беларусі на кансультацыі для ацэнкі перспектыў украінска-беларускіх адносін у новай рэальнасці<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/30788445.html|title=Украіна ўпершыню ў гісторыі адклікала свайго амбасадара зь Менску|date=2020-08-17|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|author=Алена Літвінава|lang=be-tarask}}</ref>. == Эканамічнае супрацоўніцтва == Тавараабарот Беларусі і Украіны (<font color="lightgreen">экспарт</font> ва Украіну і <font color="lightblue">імпарт</font> з Украіны; у млн. USD)<ref>[https://archive.today/20120711010509/belstat.gov.by/homep/ru/indicators/ftrade1.php Асноўныя паказчыкі знешняга гандлю], ''Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь''</ref>: <timeline> ImageSize = width:600 height:400 PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.6,0.6,0.9) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) id:cobar3 value:rgb(0.9,0.3,0.3) DateFormat = yyyy Period = from:-200 till:4500 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:10 align:left bar:00e from:0 till:559 color:cobar2 bar:00i from:0 till:340 bar:01e from:0 till:421 color:cobar2 bar:01i from:0 till:277 bar:02e from:0 till:271 color:cobar2 bar:02i from:0 till:290 bar:03e from:0 till:343 color:cobar2 bar:03i from:0 till:362 bar:04e from:0 till:539 color:cobar2 bar:04i from:0 till:545 bar:05e from:0 till:907 color:cobar2 bar:05i from:0 till:893 bar:06e from:0 till:1234 color:cobar2 bar:06i from:0 till:1223 bar:07e from:0 till:1469 color:cobar2 bar:07i from:0 till:1534 bar:08e from:0 till:2777 color:cobar2 bar:08i from:0 till:2115 bar:09e from:0 till:1691 color:cobar2 bar:09i from:0 till:1290 bar:10e from:0 till:2560 color:cobar2 bar:10i from:0 till:1879 bar:11e from:0 till:4159 color:cobar2 bar:11i from:0 till:2035 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:00i at: -190 text: 2000 shift:(-24,4) bar:01i at: -190 text: 2001 shift:(-24,4) bar:02i at: -190 text: 2002 shift:(-24,4) bar:03i at: -190 text: 2003 shift:(-24,4) bar:04i at: -190 text: 2004 shift:(-24,4) bar:05i at: -190 text: 2005 shift:(-24,4) bar:06i at: -190 text: 2006 shift:(-24,4) bar:07i at: -190 text: 2007 shift:(-24,4) bar:08i at: -190 text: 2008 shift:(-24,4) bar:09i at: -190 text: 2009 shift:(-24,4) bar:10i at: -190 text: 2010 shift:(-24,4) bar:11i at: -190 text: 2011 shift:(-24,4) bar:06i at: 1220 text: 1223 shift:(-11,4) bar:07i at: 1570 text: 1534 shift:(-11,4) bar:08i at: 2140 text: 2115 shift:(-11,4) bar:09i at: 1290 text: 1290 shift:(-11,4) bar:10i at: 1900 text: 1879 shift:(-11,4) bar:11i at: 2050 text: 2035 shift:(-11,4) bar:06e at: 1280 text: 1234 shift:(-11,4) bar:07e at: 1470 text: 1469 shift:(-11,4) bar:08e at: 2800 text: 2777 shift:(-11,4) bar:09e at: 1720 text: 1691 shift:(-11,4) bar:10e at: 2580 text: 2560 shift:(-11,4) bar:11e at: 4180 text: 4159 shift:(-11,4) </timeline> Двухбаковае эканамічнае супрацоўніцтва развіваецца найперш дзякуючы геаграфічнай блізкасці дзвюх краін і ўзаемнай зацікаўленасці ў прадукцыі. За 2003—2008 тавараабарот павялічыўся больш як у 7 разоў — з 705,6 да 4905 млн долараў з нязначным станоўчым сальда для Беларусі. Аснову беларускага экспарту складае прадукцыя машынабудаўнічай і хімічнай прамысловасці, аснову ўкраінскага эксперту — прадукцыя металургічнай, машынабудаўнічай і харчовай прамысловасці, а таксама пастаўкі электраэнергіі. На тэрыторыі Украіны працуе некалькі супольных зборачных прадпрыемстваў. Найбуйнейшае з іх — прадпрыемства па зборцы трактараў [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]] у [[Кіеў|Кіеве]]. Таксама працуюць прадпрыемствы па зборцы іншай сельскагаспадарчай тэхнікі і ліфтавага абсталявання. Украіна — другі паводле сукупнага аб’ёму гандлёвы партнёр Беларусі, у тым ліку трэці паводле ўзроўню беларускага экспарту. Для Украіны Беларусь з’яўляецца пятым паводле аб’ёму гандлёвым партнёрам<ref>[http://www.ukraine.belembassy.org/rus/relations/ Двухбаковыя стасункі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304103735/http://www.ukraine.belembassy.org/rus/relations/ |date=4 сакавіка 2016 }}, Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне</ref>. Тавараабарот між краінамі змяніўся з $4,9 млрд у 2008 годзе (беларускі экспарт — 2,8 млрд; імпарт — 2,1 млрд.) да 3 млрд у 2009 (1,7 млрд; 1,3 млрд.) і 4,4 млрд у 2010 (2,5 млрд; 1,9 млрд.). Украінскія інвестыцыі ў Беларусь за 2010 год склалі $5,7 млрд<ref>[http://www.ukraine.belembassy.org/rus/relations/trade/ Пра гандлёва-эканамічнае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь і Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110058/http://www.ukraine.belembassy.org/rus/relations/trade/ |date=4 сакавіка 2016 }}, Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне</ref>. === Прамысловасць === 22 красавіка 2021 года на падставе матэрыялаў [[Міністэрства развіцця эканомікі, гандлю і сельскай гаспадаркі Украіны]], у якім выкладзены факты дыскрымінацыйных і недружалюбных дзеянняў з боку Беларусі (у прыватнасці, да такіх адносяцца ўтылізацыйны збор, які спаганяецца пры ўвозе ў Беларусь колавых транспартных сродкаў з Украіны, а таксама няроўныя ўмовы ўдзелу ў дзяржаўных закупках), Міжведамасная камісія па міжнародным гандлі Украіны (МКМГУ) прыняла рашэнне ўвесці спецыяльныя імпартныя пошліны (35 % ад мытнага кошту) на тэхніку з Беларусі (аўтобусы, транспартныя сродкі для перавозкі 10 чалавек і больш, у тым ліку вадзіцеля, грузавікі з дызельнымі рухавікамі і поўнай масай 5-20 т і больш за 20 т, а таксама грузавыя аўтамабілі для аварыйнага рамонту, аўтакраны, аўтамабілі-прыбіральнікі для дарог, аўтагідрапад’ёмнікі, аўтамабілі для паліва і аўтамабілі-майстэрні)<ref>{{cite web|url = https://ukurier.gov.ua/uk/articles/vstanovlennya-faktiv-diskriminacijnih-ta-nedruzhni/|title = Встановлення фактів дискримінаційних та недружніх дій з боку Республіки Білорусь щодо законних прав та інтересів суб’єктів зовнішньоекономічної діяльності України — підприємств автомобілебудування та застосування адекватних заходів у відповідь|date = 2021-04-22|work = [[Урядовый кур’ер]]|language = ua|access-date =2021-12-08}}</ref>. Перад гэтым, 20 красавіка на сустрэчы з дэпутатам [[Вярхоўная рада Украіны|Вярхоўнай рады Украіны]] [[Яўген Уладзіміравіч Шаўчэнка|Яўгенам Шаўчэнкам]] прэзідэнт Беларусі [[А. Лукашэнка]] выказаў шкадаванне наконт таго, што суседняя краіна вядзе антыдэмпінгавыя расследаванні ў дачыненні да беларускай прадукцыі і папярэдзіў, што беларускі бок можа адказаць<ref>{{cite web|url = https://t.me/pul_1/2681|title = Лукашенко откровенно об экономике|date = 2021-04-20|work = Telegram-канал «Пул Первого»|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. Дылеры беларускіх машынабудаўнічых прадпрыемстваў падалі пазоў на Міжведамасную камісію па міжнародным гандлі Украіны, які разглядаў Акруговы адміністрацыйны суд горада Кіева. Суд прызнаў супрацьпраўным і адмяніў рашэнне Міжведамаснай камісіі па міжнародным гандлі Украіны<ref>{{cite web|url = https://ukraine.mfa.gov.by/ru/embassy/news/fc634bc5e6819f88.html|title = О решении украинских судов|date = 2021-11-04|work = Посольство Республки Беларусь в Украине|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. 8 снежня 2021 года МКМГУ адмяніла мытную спецпошліну ў 35 %<ref>{{cite web|url = https://ukurier.gov.ua/uk/articles/povidomlenn-pro-skasuvannya-rishennya-mizhvidomc/|title = ПОВІДОМЛЕННЯ Про скасування рішення Міжвідомчої комісії з міжнародної торгівлі від 16.04.2021 № 486/2021/4411-03|date = 2021-12-08|work = [[Урядовый кур’ер]]|language = ua|access-date =2021-12-08}}</ref>. === Энергетыка === 18 мая 2021 года [[Міністэрства энергетыкі Украіны|міністр энергетыкі Украіны]] [[Герман Валер'евіч Галушчанка|Герман Галушчанка]] звярнуўся да Нацыянальнай камісіі, якая ажыццяўляе дзяржаўнае рэгуляванне ў сферах энергетыкі і камунальных паслуг (НКРЭКП), каб НКРЭКП не выкарыстоўвала энергію з Беларусі і Расіі, таму што гэта «супярэчыць стратэгічным мэтам Украіны ў сферы энергетыкі, у прыватнасці сінхранізацыі Аб’яднанай энергетычнай сістэмы Украіны з ENTSO-E (Еўрапейская супольнасць аператараў магістральных сетак у галіне электраэнергетыкі), і патэнцыйна пагражае энергетычнай бяспецы»<ref>{{cite web|url = https://www.rbc.ru/politics/18/05/2021/60a3bb309a7947d7d7baa684|title = Минэнерго Украины призвало запретить импорт электричества из двух стран|date = 2021-05-18|work = [[РБК]]|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. 26 мая НКРЭКП забараніла пастаўкі электраэнергіі з Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусі да 1 кастрычніка 2021 года<ref>{{cite web|url = https://t.me/oleksiihoncharenko/6218|title = Только что НКРЕКП запретила импорт российской и белорусской электроэнергии в Украину до 1 октября 2021 года|date = 2021-05-26|work = Telegram-канал «Гончаренко»|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. 29 верасня НКРЭКП працягнуў забарону на імпарт электраэнергіі да 1 лістапада<ref>{{cite web|url = https://www.nerc.gov.ua/news/regulyator-prodovzhiv-zaboronu-importu-elektroenergii-z-rosii-ta-bilorusi-do-1-listopada-2021-roku?news=12031|title = Регулятор продовжив заборону імпорту електроенергії з Росії та Білорусі до 1 листопада 2021 року|date = 2021-09-29|work = Національна комісія, що здійснює державне регулювання у сферах енергетики та комунальних послуг|language = ua|access-date =2021-12-08}}</ref>. 2 лістапада Беларусь паставіла Украіне электраэнергію ў межах дамовы аб аказанні аварыйнай дапамогі магутнасцю 500 МВт<ref>{{cite web|url = https://t.me/Minenergo_by/486|title = Беларусь возобновила поставки электроэнергии в Украину|date = 2021-11-02|work = Telegram-канал «Минэнерго Официальный»|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. 6 лістапада Беларусь аднавіла пастаўкі электраэнергіі ва Украіну ў рамках камерцыйнага пагаднення<ref>{{cite web|url = https://t.me/Minenergo_by/490|title = Беларусь возобновила поставки электроэнергии в Украину|date = 2021-11-06|work = Telegram-канал «Минэнерго Официальный»|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. == Інцыдэнты == * [[21 кастрычніка]] [[2016]] года авіялайнер [[Boeing 737 Next Generation|Boeing 737-8ZM]] беларускай авіякампаніі «[[Белавія]]» выконваў рэгулярны міжнародны пасажырскі рэйс В2-840 па маршруце [[Кіеў]]—[[Мінск]], але неўзабаве пасля ўзлёту па патрабаванні [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] быў вымушаны вярнуцца ў [[Кіеў (аэрапорт)|аэрапорт вылету]]. Пасля прызямлення быў затрыманы, а пасля адпушчаны журналіст і блогер [[Армен Араратовіч Марцірасян|Армен Марцірасян]]. Прадстаўнікі авіякампаніі «Белавія» сцвярджалі, што ўкраінскі дыспетчар апавясціў аб узняцці, у выпадку непадпарадкавання, знішчальнікаў на перахоп, падаўшы аўдыёзапісы перамоваў з пілотамі. Украінскі бок, у сваю чаргу, адмаўляў абвінавачванні. (гл. [[Інцыдэнт з пасадкай Boeing 737 у Кіеве]]) * [[24 студзеня]] [[2022]] года праўладныя беларускія прапагандысцкія telegram-каналы апублікавалі фота БПЛА, які нібыта парушыў дзяржаўную мяжу Беларусі ў «мэтах правядзення нелегальнай разведвальнай дзейнасці над ваенным палігонам „Брэсцкі“»<ref name="МЗС">{{cite web|url = https://www.mfa.gov.by/press/news_mfa/ad04a678833d5e9d.html|title = О вызове в МИД Беларуси Посла Украины|date = 2022-02-03|work = Сайт Министерство иностранных дел Республики Беларусь|language = ru|access-date = 2022-02-03}}</ref>. Паводле звестак [[Міністэрства замежных спраў Беларусі]], беспілотнік быў прымушаны да пасадкі спецыялістамі [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброенных Сіл Беларусі]]<ref name="МЗС" />. [[Міністэрства замежных спраў Украіны]] адказала на прэтэнзіі беларускага боку, што Украіна не выкарыстоўвала БПЛА і заклікала «Мінск не падыгрываць дэстабілізацыйным дзеянням Расіі»<ref>{{cite web|url = https://twitter.com/OlegNikolenko_/status/1489151076918083591|title = Чергова провокація влади в Білорусі|author = Ніколенко, Олег|date = 2022-02-03|work = Oleg Nikolenko ў Твітары|language = ua|access-date = 2022-02-03}}</ref>. [[3 лютага]] [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] выклікала ваеннага аташэ пры Пасольстве Украіны палкоўніка Сяргея Кацубу і ўручыла ноту пратэсту<ref>{{cite web|url = https://t.me/modmilby/11069|title = Сообщение пресс-службы|date = 2022-02-03|work = Министерство обороны Республики Беларусь в Telegram|language = ru|access-date = 2022-02-03}}</ref>. * [[29 снежня]] [[2022]] года, на фоне маштабных ракетных удараў Расіі па Украіне<ref>{{cite web|url=https://24tv.ua/ru/padenie-rakety-brestskoj-oblasti-29-dekabrja-2022-goda-belarus_n2227552|title=Беларусь выдала 2 версии по поводу падения ракеты в Брестской области|work=[[24 канал]]|author=Назарий Лазур|date=2022-12-30|lang=ru}}</ref>, адзін са снарадаў украінскай ЗРК [[С-300]] упаў каля вёскі [[Гарбаха]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] Брэсцкай вобласці. Як паведаміла Мінабароны Беларусі, ракета была збіта сіламі войскаў [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|супрацьпаветранай абароны рэспублікі]]. Інцыдэнт адбыўся па аналогіі з [[Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022)|лістападаўскім выпадкам у Польшчы]], калі ракета СПА Украіны выпадкова трапіла на тэрыторыю гэтай краіны<ref>[https://sputnik.by/20221230/kreml-prokommentiroval-padenie-ukrainskoy-rakety-v-belarusi--1070758391.html Кремль прокомментировал падение украинской ракеты в Беларуси]</ref>. Разглядаліся дзве версіі: ненаўмысны пуск зенітна-кіраванай ракеты з прычыны нізкай навучанасці разліку або няспраўнасці ракеты; наўмысная правакацыя [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]<ref>[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/novaya_versiya_padenie_ukrainskoy_rakety_na_territorii_belarusi_mozhet_byt_provokatsiey_kievskogo_re/ Казанцев: Падение украинской ракеты на территории Беларуси может быть провокацией киевского режима]</ref>. * 17 чэрвеня 2026 года ў [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]] ўкраінскімі ўзброенымі фарміраваннямі ўчынена атака [[Ваеннае прымяненне БПЛА#Ударныя БПЛА|ўдарным]] [[БПЛА]] па аўтобусе, які перавозіў па маршруце [[Гомель]] — [[Геленджык]] 44 пасажыраў, у тым ліку 28 дзяцей-спартсменаў дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы № 2 г. [[Рэчыца|Рэчыцы]]<ref name="belta1">[https://blr.belta.by/society/view/gomelskija-balnitsy-gatovy-prynjats-patsjarpelyh-paslja-udaru-usu-pa-autobuse-z-dzetsmi-ablvykankam-159257-2026/ Гомельскія бальніцы гатовы прыняць пацярпелых пасля ўдару УСУ па аўтобусе з дзецьмі — аблвыканкам]</ref>. Ахвярамі атакі ўкраінскага<ref>[https://blr.belta.by/president/view/geta-ukrainski-bespilotnik-lukashenka-ab-padrabjaznastsjah-ataki-drona-na-autobus-u-branskaj-voblastsi-159302-2026/ «Гэта ўкраінскі беспілотнік»]</ref> беспілотніка сталі грамадзяне Рэспублікі Беларусь: адна жанчына загінула, шэсць дзяцей і двое дарослых пацярпелі<ref name="belta1"/>. 18 чэрвеня [[МЗС Беларусі]] ўручыла ноту пратэста часоваму паверанаму у справах Украіны ў Рэспубліцы Беларусь І. Навіцкаму<ref>[https://zviazda.by/news/mzs-belarusi-nota-pratestu-ruchana-chasovamu-paveranamu-spravakh-ukrainy-/ МЗС Беларусі: нота пратэсту ўручана часоваму паверанаму ў справах Украіны]</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларусы ў Кіеве]] * [[Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны]] * [[Атрад Пагоня]] * [[Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну]] * [[Тактычная група «Беларусь»]] * [[Усеўкраінскі саюз беларусаў]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://belarus.mfa.gov.ua/ua Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121231164858/http://belarus.mfa.gov.ua/ua |date=31 снежня 2012 }} {{ref-uk}} * [http://ukraine.mfa.gov.by/ Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне] {{ref-ru}} * [http://ostro.by/politics/belarus-i-ukraina-supratsounichayuts-pad-pagrozaj-rasijskaga-tsisku/ Беларусь і Украіна супрацоўнічаюць пад пагрозай расійскага ціску] Ostro.by {{Міжнародныя адносіны Беларусі}} [[Катэгорыя:Беларуска-ўкраінскія адносіны| ]] 05ghk7ybvx6vx01hyphp8wx4g8er1uq 5155852 5155833 2026-06-19T08:02:33Z JerzyKundrat 174 /* Інцыдэнты */ удакладненне гл. ніжэй 5155852 wikitext text/x-wiki {{Міжнародныя адносіны |Назва = Беларуска-ўкраінскія адносіны |Выява = Belarus Ukraine Locator.svg |Краіна1 = Беларусь |Краіна2 = Украіна |Колер1 = green |Колер2 = orange }} [[Выява:Embassy of Ukraine in Belarus.jpg|thumb|right|Пасольства Украіны ў Мінску]] '''Дыпламатычныя адносіны паміж [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] і [[Украіна]]й''' былі ўсталяваны [[27 снежня]] [[1991]] года. У [[1993]] годзе адкрылася Беларускае пасольства ў [[Кіеў|Кіеве]]. З [[13 чэрвеня]] [[2016]] года амбасадарам Беларусі ва Украіне з’яўляецца [[Ігар Сяргеевіч Сокал|Ігар Сокал]]. З [[2017]] года амбасадар Украіны ў Беларусі — [[Ігар Кізім]]<ref>{{Спасылка|url=http://www.president.gov.ua/documents/392017-21322|загаловак=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №39/2017. Про призначення І.Кизима Надзвичайним і Повноважним Послом України в Республіці Білорусь|выдавец=Президент України Петро Порошенко. Офіційне інтернет-представництво|дата=16 лютага 2017|мова=uk}}</ref>. Двухбаковыя адносіны з’яўляюцца важнымі для абедзвюх дзяржаў, перш за ўсё з-за геаграфічнай і гісторыка-культурнай блізкасці. Аднак эканамічнае супрацоўніцтва паміж дзвюма краінамі доўгі час развіваецца значна больш актыўна палітычнага. == Украінска-беларускія адносіны да XX стагоддзя == Са старажытных часоў [[украінцы|ўкраінцаў]] і [[беларусы|беларусаў]] аб’ядноўвае агульныя гістарычныя карані. Блізкія сувязі протаўкраінскіх і протабеларускіх зямель існавалі і ў эпоху [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], і ў літоўскі перыяд гісторыі Украіны. Беларусы актыўна ўдзельнічалі ў грамадска-палітычным жыцці Украіны, разам з украінцамі выступалі ў народных паўстаннях супраць сваіх і чужаземных заваёўнікаў. Шмат беларусаў было сярод запарожскіх казакоў, у войсках [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]] ў перыяд [[Паўстанне Хмяльніцкага|Украінскай Вызваленчай вайны]]. Пасля падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] паміж [[Расійская імперыя|Расіяй]], [[Габсбургская манархія|Аўстрыяй]] і [[Каралеўства Прусія|Прусіяй]] ў канцы [[18 стагоддзе|XVIII]] стагоддзя, калі большасць украінскіх і беларускіх зямель апынуліся пад уладай Расійскай імперыі, Украіна і Беларусь сумесна выступілі супраць каланізатарскай палітыкі рускага царызму, накіраванай на поўную асіміляцыю ўкраінцаў і беларусаў. == Украінскі-беларускія дыпламатычныя кантакты ў 1917-1920-х гадах == Пад уплывам развіцця канфлікту паміж кіеўскай [[Украінская Цэнтральная Рада|Цэнтральнай Радай]] і [[Часовы ўрад Расіі|Часовым урадам]] аб аўтаноміі Украіны, [[Беларуская сацыялістычная грамада]] (БСГ), а з ёй і [[Цэнтральная рада беларускіх арганізацый]], хутка пазбаўляліся ілюзій адносна здольнасці афіцыйнага Петраграда пайсці насустрач нацыянальным намаганням нярускіх народаў і прыняць меры ў напрамку федэралізацыі краіны. Таму цалкам лагічным стаў удзел беларускай дэлегацыі ў рабоце кіеўскага З’езду народаў. Ад БСГ у яе склад увайшлі [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|С. Рак]] і І.Корбуш, ад меншавікоў — [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], беспартыйныя Л. Галькевіч, Паўліна Мядзіянка і І. Фарботка. Паказальна, што сёмым членам беларускай дэлегацыі стаў ураджэнец Гродзеншчыны, юрыст, эсэр Краскоўскі Іван Ігнатавіч. Падчас перамоў у Брэсце з нямецкім камандаваннем аб прадастаўленні ваеннай дапамогі, лічылася магчымым прыцягнуць нямецкія войскі, якія планавалася размясціць у Беларусі, прыцягваючы іх толькі да аховы паўночнай мяжы УНР з Беларуссю. === Пытанне прызнання === Яшчэ [[19 лютага]] [[1918]] г. на неакупаваную тэрыторыю Беларусі ўступілі нямецкія войскі. У гэтых абставінах [[Выканаўчы Камітэт Рады Усебеларускага з'езда]] звярнуўся да народа з [[Першая Устаўная грамата|Першай Устаўной граматай]], у якой абвясціў сябе часовай уладай у Беларусі. Для кіраўніцтва краем ствараўся ўрад — [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны Сакратарыят]]. [[9 сакавіка]] гэтага ж года Выканаўчы Камітэт з’езда прыняў [[Другая Устаўная грамата|Другую Устаўную грамату]], у якой абвешчалася [[БНР|Беларуская Народная Рэспубліка]]. Рада Усебеларускага з’езда надзялялася заканадаўчымі, а Народны Сакратарыят — выканаўчымі паўнамоцтвамі. [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] ад [[25 сакавіка]] 1918 года было аформлена Рашэнне аб незалежнасці. Ад гэтага часу Беларуская Народная Рэспубліка абвяшчалася вольнай і незалежнай дзяржавай і народы Беларусі ў асобе свайго ўстаноўчага з’езду вызначаць будучыню сваёй краіны<ref name="Мартиненко">Мартиненко В. В. [http://www.nbuv.gov.ua/portal/Soc_Gum/Ltkp/2009_56/Statti/22.html Проблема кордонів у контексті налагодження українсько-білоруських відносин 1918 р.] // Література та культура Полісся. — Ніжин, 2009. — № 56</ref>. Прыняцце Акту аб незалежнасці ставіла першачарговую задачу для беларускага кіраўніцтва рашучых крокаў па прызнанні новай рэспублікі суседнімі дзяржавамі і еўрапейскай супольнасцю. === Цэнтральная Рада === Відавочна, што адзіным для Народнага Сакратарыята БНР партнёрскім «зацікаўленым бокам» магла быць толькі УНР, паколькі астатнія (Германія, Расія, варшаўская Рэгенцкая Рада) ні пры якіх умовах не пайшлі б на перамовы з прадстаўнікамі непрызнанага ўрада БНР. Нават петраградская і маскоўская арганізацыі БСН абвясцілі яго самазванай установай. У кастрычніку 1917 — лютым 1918 цесных кантактаў ні адбывалася. У значнай ступені гэта абумоўлена агульнай сітуацыяй грамадзянскай вайны на тэрыторыі як Беларусі, так і УНР. Але пэўную ролю ў з’яўленні нявызначанасці паміж двума кіруючымі цэнтрамі нацыянальна -дэмакратычных рэвалюцый адыграў і крызіс унутры вядучай партыі «Выканаўчага камітэта савета Усебеларускага з’езда» БСГ. Яе ўмеранае крыло паставілася з асуджэннем да бальшавіцкага перавароту ў Петраградзе, аднак левае (народніцкае) крыло праявіла схільнасць да згоды з Саўнаркамам. Урад [[УНР]] фактычна прызнаваў права Беларусі на самавызначэнне, аднак юрыдычнага пацверджання не адбылося. Увогуле, сакавік-красавік 1918 г вызначаліся інтэнсіўнасцю перамоўнага працэсу паміж Украінай і Беларуссю. Прадстаўнікі апошняй неаднаразова ўзнімалі пытанне дзяржаўных межаў падчас сумесных пасяджэнняў. Зыходзячы ўжо з таго, што ўкраінски ўрад уступіў з імі ў перамовы, беларусы на аснове законаў і звычаяў міжнароднага права бачылі ў гэтым схаваны акт прызнання Беларускай рэспублікі і паўнамоцтваў іх урада. Магчыма, у нейкай ступені, гэтаму спрыяла заява кіраўніка ўкраінскай дэлегацыі Ліхнякевіча, што ўкраінскі ўрад прызнаў БНР, але апублікаванне адпаведнага дакумента затрымалася<ref name="Мартиненко"/>. === Гетманат Скарападскага === [[Выява:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|thumb|400px|[[Беларуская Народная Рэспубліка]] (тэрытарыяльныя прэтэнзіі на 1918)]] Летам 1918 года Рада БНР і Народны Сакратарыят усталявалі консульскія адносіны з Украінай. Увосень гэтага ж года ў Кіеў прыбывае беларуская надзвычайная дэлегацыя з просьбай: * афіцыйнага прызнання Украінай незалежнасці беларускай дзяржавы як найбольш блізкай па сваім геаграфічным размяшчэннем, традыцыямі, і ў рэшце рэшт, кіруючыся палітычнымі і эканамічнымі інтарэсамі (гэта павінна было стаць асновай для больш цесных украінска-беларускіх адносін на глебе агульных мытных межаў, аб’яднання аўтаномных армій, скаардынаванасці знешняй палітыкі); * аказаць дапамогу ў стварэнні на тэрыторыі Беларусі арміі шляхам фінансавай падтрымкі, пастаўкі зброі, ваеннага рыштунку і харчавання, накіраванне ў рэспубліку ваенных спецыялістаў. Украінскае кіраўніцтва, у асобе гетмана П. Скарападскага, паабяцала пайсці насустрач у вырашэнні вышэйакрэсленых праблем, паабяцаўшы вярнуць беларускія паветы. У верасні-лістападзе сітуацыя становіцца пагрозлівай для беларускай дзяржаўнасці праз цяжкае эканамічнае і фінансавае становішча, адсутнасць моцнай баяздольнай арміі ва ўмовах акупацыі беларускіх зямель савецкімі войскамі. Ва ўмовах недахопу падрыхтаваных кіруючых кадраў, прадстаўнікі БНР адзначалі магчымасці прыцягнення ўкраінцаў да дзяржаўнага будаўніцтва, для прадухілення ўзмацнення ролі палякаў у палітычным жыцці Беларусі<ref name="Мартиненко"/>. Стаўленне ж гетманата ў БНР у многіх адносінах падобна на партнёрства Польскай Рэспублікі і УНР у эпоху дырэкторыі: аб’ектыўна з узаемнай цікавасцю ў супрацоўніцтве, але на самой справе з пазіцый сілы і прыярытэтнасці нацыянальна-дзяржаўных інтарэсаў. Слабасць БНР, з-за пастаянных унутрыпалітычных спрэчак і крызісу, нестабільнасць геапалітычнага становішча рабіла яе ў вачах Скарападскага непрывабным партнёрам на міжнароднай арэне. Будаваць з такім партнёрам адносіны на раўнапраўнай і доўгатэрміновай аснове гетманскім урадам не вырашалася, чым і тлумачыцца прамаруджванне Кіева па справе афіцыйнага прызнання БНР<ref name="Матвієнко">Матвієнко В. М. Українська дипломатія 1917—1921: на теренах постімперської Росії. — К.: Видавничо-поліграфічний центр «Київський університет», 2002. — 373 с.</ref>. === Дырэкторыя УНР === У снежні 1918 года ва Украіне адбываецца чарговая змена ўрада. Дырэкторыя Украінскай Народнай Рэспублікі, якая прыйшла да ўлады, дэкларавала: {{Цытата|«сяброўскія, брацкія зносіны паміж Беларуссю і УНР, якая ўжо гатовая і зараз адпаведна прыняць прадстаўнікоў Урада Беларускага народа на фоне паслаць сваіх<ref name="Мартиненко"/>.»}} 22 снежня 1918 г. надзвычайным паслом ва УНР быў прызначаны [[Аркадзь Смоліч]]. Аднак, праз бальшавіцкі наступ яму не ўдалося дабрацца да Кіева, таму 23 мая 1919 Надзвычайным Паслом БНР пры ўрадзе УНР урад А. Луцкевіча прызначыў [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандра Цвікевіча]]. А.Цвікевіч звярнуўся да кіраўніка МЗС УНР А.Лівіцкага з просьбай «пазыкі на 5-гадовы тэрмін у суме 20 млн нештэмпеляваных крон». Хадайніцтва беларускага пасла было задаволена. Палітычная і фінансавая падтрымка ўкраінскім урадам БНР набывала асаблівае значэнне яшчэ і таму, што менавіта ў той час, у кастрычніку-лістападзе 1919 г., дэлегацыя Беларускай Нацыянальнай Рады на чале з А.Луцкевічам дамагалася прызнання незалежнасці БНР у Варшаве. Непадатлівасць Варшавы ў пытанні прызнання БНР прывяла да расколу Беларускай Рады на сесіі ў Мінску 12-13 снежня 1919 г. Большая частка тэрыторыі Беларусі была тады акупаваная польскімі войскамі. Сацыял-дэмакраты і сацыял-федэралісты падтрымлівалі ідэю аб’яднання з Польшчай. Затое беларускія эсэры вылучылі лозунг барацьбы на два фронты — супраць палякаў і бальшавікоў. Іх урад на чале з [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В.Ластоўскім]] эміграваў у [[Каўнас]], дзе ў красавіку 1920 было заключана беларуска-літоўскае пагадненне аб сумеснай барацьбе супраць Польшчы і бальшавікоў. Прыхільнікі польскай арыентацыі [[13 снежня]] 1919 г. стварылі «[[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшую Раду БНР]]» на чале з С.Ракам-Міхайлоўскім і ўласны ўрад на чале якога застаўся А.Луцкевіч. Абодва ўрады падтрымлівалі саюзніцкія адносіны з Саветам Народных Міністраў УНР, нават пасля падпісання Варшаўскага дагавора ў красавіку 1920 паміж УНР і Польшчай. Наступ бальшавіцкіх войскаў у лістападзе 1920 паклаў канец ідэі Украінска-беларускага саюза. А надзею «Вышэйшай Рады БНР» на абвяшчэнне незалежнасці краіны і ўвядзенне над яе тэрыторыяй пратэктарата Лігі Нацый ці хаця б на федэратыўнае аб’яднанне з Польшчай развеяліся пасля заключэння [[12 кастрычніка]] 1920 у Рызе папярэдніх умоў польска-савецкага мірнага дагавора<ref name="Матвієнко"/>. === Устаноўка міждзяржаўных межаў === Адной з ключавых у міждзяржаўным супрацоўніцтве Украіны і Беларусі на працягу 1918 заставалася праблема межаў. Асаблівую вастрыню яна набыла пасля падпісання пагаднення паміж прадстаўнікамі Украінскай Народнай Рэспублікі (УНР) і Германіі (люты 1918 г.), а пазней — пагаднення ад [[3 сакавіка]] 1918 паміж Савецкай Расіяй і краінамі Чацвярнога саюза. Па Брэсцкай дамове Беларусь фактычна дзялілася на тры часткі: * Заходняя — Гродзенская губерня і частка Віленскай з Вільняй — адышла да Германіі і атрымала назву Новая Усходняя Прусія, насельніцтва дадзеных тэрыторый станавілася грамадзянамі Германскай імперыі. * Цэнтральная частка Беларусі — Мінская губерня, частка Віцебскай і Магілёўскай губерняў — лічылася часова акупаванай тэрыторыяй. * Беларускае Падляшша — Белая, Янава, Тэраспаль, Кодзень, Канстанцінаў, Няміра, Міжрэчча; Берасцейшчына — паветы Брэста, Кобрын, Пружаны; Палессе — паветы Драгічына, Косаў, Лунінец, Пінск, Столін, Мазыр, Рэчыца, Гомель — прызнаваліся Германіяй за Украінай і толькі ўсходнія раёны Беларусі заставаліся ў складзе Савецкай Расіі. Абвешчаная БНР займала ўсе тэрыторыі, дзе пражывала і пераважала беларускае насельніцтва: Магілёўшчыну, беларускія часткі Міншчыны, Гродзеншчыны (з Гроднам, Беластокам і інш.), Віленшчыну, Віцебшчыну, Смаленшчыну, Чарнігаўскую і памежныя часткі суседніх губерняў, населеных беларусамі. Такім чынам, Трэцяя Устаўная грамата пераглядала на сваю карысць украіна-беларускую мяжу, усталяваную на перамовах у Брэст-Літоўску. А гэта ставіла пад пагрозу дыпламатычныя перамовы з УНР. Урад УНР адзначаў — пытанне вызначэння межаў паміж Донам, Кубанню, Беларуссю і Украінай павінна вырашацца сумеснымі дамоўленасцямі, без удзелу Расіі. Дыпламаты БНР адстойвалі этнаграфічны прынцып устанаўлення межаў з Украінай і Расіяй. На працягу сакавіка-красавіка 1918 года адбываўся актыўны перамоўны працэс паміж прадстаўнікамі Цэнтральнай Рады і Беларускай Народнай Рэспублікі. Аднак працяг сумесных пасяджэнняў і падпісанне пагаднення аб межах было перапынена ўсталяваннем гетманата Скарападскага. Што да спрэчных тэрыторый, аб якіх ішла гаворка, то гэта часткі Ноўгарад-Северскага і Гараднянскага паветаў Чарнігаўскай губерні, паўднёвыя воласці Мазырскага і Пінскага паветаў Мінскай губерні, часткі Пружанскага, Кобрынскага і Брэст-Літоўскага паветаў Гродзенскай губерні<ref name="Мартиненко"/>. === Налады гандлёвых сувязяў === [[Выява:Karta över de europeiska delarna av Sovjetunionen på 1920-talet.jpg|300px|thumb|right|[[БССР]] на [[швецыя|шведскай]] карце еўрапейскай часткі [[СССР]] 1926]] Немалыя цяжкасці як аб’ектыўнага, так і суб’ектыўнага характару чакалі абедзве краіны і ў справе наладжвання гандлёва-эканамічных сувязяў. На першы погляд, на іх адносіны ўплывалі спрыяльныя геапалітычныя фактары, абапіраючыся на якія можна было хутка арганізаваць узаемавыгадны тавараабмен. Як справядліва адзначаў у дакладзе міністру замежных спраў Украінскай консул у Мінску А.Квасніцкі: {{Цытата|«прыроднымі багаццямі Украіны і Беларусь дапаўняюць адзін аднаго: Беларусь надзвычай багатая лесам, лішак якога заўсёды ішоў ва Украіну, наўзамен чаго Беларусь атрымлівала б, збожжа і цукар. Спосабам абмену, акрамя чыгунак, служылі і водныя шляхі, якія перасякаюць амаль усю Беларусь і нясуць сваю плынь у межы Украіны (Бярэзіна, Прыпяць, Днепр)»}} Беларускія эканамічныя колы прапаноўвалі А.Квасніцкаму стаць пасярэднікам у справе адкрыцця аддзялення Украінскага дзяржаўнага банка, абяцаючы за кароткі час забяспечыць да 10 млн рублёў узносаў. На той час беларускі ўрад ужо рэалізаваў Украіне дроў на 3750 тыс. руб., 105 скрынь запалак, а таксама прапаноўваў продаж на 4 млн руб лясы, дровы і шкляных вырабы, акрамя таго, у неабмежаванай колькасці запалкі, грыбы, сушаныя садавіна і сена. Беларуская гандлёвая палата з тавараабмену на тэрыторыі Украіны [[29 мая]] 1918 p. звярнулася да ўкраінскага міністэрства гандлю і прамысловасці з просьбай дазволу на экспарт сельскагаспадарчых прылад працы, цвікоў, жалеза, скуры, соды, солі, мыла, свечак, тытуню<ref name="Матвієнко"/>. З дзяржаўных запасаў Украіны беларускім камерсантам рэалізоўваліся тытунь, цукар, соль, цвікі, сельскагаспадарчыя прылады працы. Аднак, даволі хутка ў эканоміку, не накарысць ёй, ўмяшалася палітыка. Народны Сакратарыят БНР [[20 лістапада]] 1918 адправіў у Кіеў Асаблівую Гандлёва-эканамічную камісію для ўрэгулявання праблемы тавараабмену і заключэння адпаведнага дагавора на аснове ўзаемнасці. У яе склад былі ўключаны прафесары [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі]], Аляксандр Цвікевіч і член Рады Украінскага МЗС Іван Краскоўскі. Час для візіту беларускай дэлегацыі апынуўся вельмі неспрыяльным: ва Украіне адбывалася антыгетманскага паўстанне. І ўсё ж на пачатак снежня быў падрыхтаваны і ўзгоднены тэкст грунтоўнай «Дамовы паміж Украінскай Дзяржавай і Беларускай Народнай Рэспублікай», якая па аб’ектыўных прычынах засталася непадпісанай. Гэта дамова варты на хоць беглы агляд, паколькі адлюстроўвае бачанне кіраўніцтвам Украіны і БНР пажаданых перспектыў развіцця міждзяржаўных адносін на постімперскай прасторы. Пагадненне мела эканамічны характар і меркавала, перш-наперш свабоднае перамяшчэнне праз беларуска-ўкраінскую мяжу людзей, тавараў і паслуг. Як прынцыповае абавязацельства для абодвух бакоў усталёўвалася — «не перашкаджаць узаемным гандлёвым зносінам, а тавары, якія падлягаюць дзяржаўнай манаполіі, павінны адпускацца на тэрыторыю іншай краіны па тых жа нормам і цэнах, устаноўленых для свайго насельніцтва». Аднак, з-за інтэрвенцыі бальшавіцкіх войскаў на тэрыторыю БНР і абвяшчэння Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі дамова не была падпісана і рэалізавана<ref name="Матвієнко"/>. === Удзел у вырашэнні міжнародных праблем === Украінская дыпламатыя разам з іншымі новаўтвораных рэспублікамі спрабавалі сумесна вырашыць шэраг рэгіянальных праблем. Адной з іх была ініцыятыва па стварэнні Балтыйска-Чарнаморскай федэрацыі, якая ставіла сваёй мэтай аб’яднанне краін, якім пагражала небяспека як з боку белагвардзейскай расійскай рэакцыі, так і бальшавіцкай Расіі. Ужо [[18 лютага]] 1919 г гэтая праблема абмяркоўвалася на ўкраінска-літоўска-беларускай нарадзе, скліканай ва ўкраінскім пасольстве ў Берліне па ініцыятыве М. Порша. Акрамя яго УНР прадстаўляў дарадца пасла і адначасова ўпаўнаважаны ЗУНР у Германіі Р. Смаль-Стоцкі. Была выяўлена агульнасць многіх праблем, якія стаяць перад маладымі дзяржавамі УНР, Беларуссю і Літвой і яны былі дакладна зафіксаваныя нарадай. Гаворка ішла пра: # небяспеку з боку Польшчы; # небяспеку з боку бальшавікоў; # небяспеку з боку расійскай рэакцыі, якая адстойвае «адзіную і непадзельную» Расію; # барацьбу за міжнароднае прызнанне, жаданне мець агульныя граніцы; агульнасць эканамічных, гандлёвых інтарэсаў; # інтэрнацыяналізацыю чыгункі Просткна-Граева-Брэст-Літоўск і інш. Адначасова Н. Порш і пасол Літвы ў Берліне Шаўліс абмеркавалі магчымасць сумесных крокаў у дыпламатычным і ваенным кірунках, а таксама магчымае супрацоўніцтва на сусветнай канферэнцыі ў Парыжы. Нараду выклікала цікавасць у Дзяржаўным Сакратарыяце УНР, які быў праінфармаваны саветнікам пасла Р. Смаль-Стоцкім аб яе правядзенні і праграму<ref>[http://histua.com/problemi-vivchennya-ukrainskoi-revolyucii/problemi-vivchenya/diplomatichni-predstavnictva-unr-u-krainax-zaxidnoi-yevropi-1918-1921-pp Дипломатичні представництва УНР у країнах західної Європи (1918—1921 pp.)]</ref>. Такім чынам, развіццё ўкраінскай і беларускай дзяржаўнасці ў 1917-1920-х гадах адбываліся ў складаных сацыяльна-эканамічных і ваенна-палітычных умовах, адбілася ў будучыні гістарычнага лёсу суседніх народаў. Менавіта гэтыя фактары ў спалучэнні з неспрыяльнай знешнепалітычнай кан’юнктурай перашкодзілі захаваць, абараніць незалежнасць і цэласнасць дзвюх рэспублік. Станаўленне ўкраінскай-беларускіх адносін адбывалася на фоне неспрыяльнай знешнепалітычнай сітуацыі ў Еўропе і ўнутрыпалітычнай у абедзвюх краінах, што не дазволіла ўсталяваць трывалыя дыпламатычныя кантакты, вырашыць шэраг міждзяржаўных праблем, і захаваць дзяржаўную незалежнасць. == Сучасны этап беларуска-ўкраінскіх адносін == Гісторыя ўтрымлівае пераканаўчыя прыклады ўзаемападтрымкі і ўзаемадапамогі ўкраінцаў і беларусаў у розных сферах грамадскага жыцця, на пераломных і вызначальных вехах іх нацыянальнага развіцця. Невыпадкова адным з першых міждзяржаўных дакументаў яшчэ Савецкай Украіны ў рамках Саюза ССР быў Дагавор паміж Украінскай ССР і Беларускай ССР ад [[29 снежня]] [[1990]] года. Літаральна праз год, [[27 снежня]] [[1991]] паміж ужо незалежнымі Украінай і Беларуссю былі ўсталяваны дыпламатычныя адносіны. [[30 чэрвеня]] [[1992]] г. было адкрыта [[Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь]], а [[12 кастрычніка]] [[1993]] — [[Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне|Пасольства Беларусі ў Кіеве]]. У [[2004]] годзе Консульскі пункт украінскага Пасольства, які размешчаны ў Брэсце, быў ператвораны ў Генеральнае консульства Украіны. [[17 жніўня]] [[1995]] года падчас афіцыйнага візіту ва Украіну Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] быў заключаны Дагавор аб дружбе, добрасуседстве і супрацоўніцтве паміж Украінай і Беларуссю. Вялікай дамовай замацавана развіццё сучасных украінскіх-беларускіх міждзяржаўных адносін на ўзаемнай павазе, даверы i згодзе, кіруючыся пры гэтым прынцыпамі павагі дзяржаўнага суверэнітэту, раўнапраўя і неўмяшання ва ўнутраныя справы адзін аднаго, а таксама іншымі агульнапрызнанымі прынцыпамі і нормамі міжнароднага права. Украіна і Беларусь прызналі непарушнасць існуючых паміж імі дзяржаўных межаў і пацвердзілі, што не маюць ніякіх тэрытарыяльных прэтэнзій адзін да аднаго і не вылучаць такіх прэтэнзій і ў будучыні. Грунтуючыся на гэтых прынцыпах, [[12 мая]] [[1997]] у Кіеве быў заключаны Дагавор паміж Украінай і Рэспублікай Беларусь аб дзяржаўнай мяжы, які з’яўляецца бестэрміновым. Ганаровым консулам Украіны ў Беларусі з’яўляецца беларускі бізнесмен [[Валянцін Валянцінавіч Байко|Валянцін Байко]]<ref>{{cite web|title=Дыпламатычны даведнік|url=https://mfa.gov.by/kcfinder/upload/files/SGP/24.04.04_handbook.pdf|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]]|date=2024|accessdate=2024-05-17|archive-date=9 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609015320/https://e-mail:russia.petersburg@mfa.gov.by/kcfinder/upload/files/SGP/24.04.04_handbook.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>[https://afn.by/news/i/307424 Беларусь вошла в двадцатку стран по числу почетных консулов]</ref>. 17 жніўня 2020 года ўпершыню ў гісторыі двухбаковых адносін Украіна адклікала свайго амбасадара з Беларусі на кансультацыі для ацэнкі перспектыў украінска-беларускіх адносін у новай рэальнасці<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/30788445.html|title=Украіна ўпершыню ў гісторыі адклікала свайго амбасадара зь Менску|date=2020-08-17|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|author=Алена Літвінава|lang=be-tarask}}</ref>. == Эканамічнае супрацоўніцтва == Тавараабарот Беларусі і Украіны (<font color="lightgreen">экспарт</font> ва Украіну і <font color="lightblue">імпарт</font> з Украіны; у млн. USD)<ref>[https://archive.today/20120711010509/belstat.gov.by/homep/ru/indicators/ftrade1.php Асноўныя паказчыкі знешняга гандлю], ''Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь''</ref>: <timeline> ImageSize = width:600 height:400 PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.6,0.6,0.9) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) id:cobar3 value:rgb(0.9,0.3,0.3) DateFormat = yyyy Period = from:-200 till:4500 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:10 align:left bar:00e from:0 till:559 color:cobar2 bar:00i from:0 till:340 bar:01e from:0 till:421 color:cobar2 bar:01i from:0 till:277 bar:02e from:0 till:271 color:cobar2 bar:02i from:0 till:290 bar:03e from:0 till:343 color:cobar2 bar:03i from:0 till:362 bar:04e from:0 till:539 color:cobar2 bar:04i from:0 till:545 bar:05e from:0 till:907 color:cobar2 bar:05i from:0 till:893 bar:06e from:0 till:1234 color:cobar2 bar:06i from:0 till:1223 bar:07e from:0 till:1469 color:cobar2 bar:07i from:0 till:1534 bar:08e from:0 till:2777 color:cobar2 bar:08i from:0 till:2115 bar:09e from:0 till:1691 color:cobar2 bar:09i from:0 till:1290 bar:10e from:0 till:2560 color:cobar2 bar:10i from:0 till:1879 bar:11e from:0 till:4159 color:cobar2 bar:11i from:0 till:2035 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:00i at: -190 text: 2000 shift:(-24,4) bar:01i at: -190 text: 2001 shift:(-24,4) bar:02i at: -190 text: 2002 shift:(-24,4) bar:03i at: -190 text: 2003 shift:(-24,4) bar:04i at: -190 text: 2004 shift:(-24,4) bar:05i at: -190 text: 2005 shift:(-24,4) bar:06i at: -190 text: 2006 shift:(-24,4) bar:07i at: -190 text: 2007 shift:(-24,4) bar:08i at: -190 text: 2008 shift:(-24,4) bar:09i at: -190 text: 2009 shift:(-24,4) bar:10i at: -190 text: 2010 shift:(-24,4) bar:11i at: -190 text: 2011 shift:(-24,4) bar:06i at: 1220 text: 1223 shift:(-11,4) bar:07i at: 1570 text: 1534 shift:(-11,4) bar:08i at: 2140 text: 2115 shift:(-11,4) bar:09i at: 1290 text: 1290 shift:(-11,4) bar:10i at: 1900 text: 1879 shift:(-11,4) bar:11i at: 2050 text: 2035 shift:(-11,4) bar:06e at: 1280 text: 1234 shift:(-11,4) bar:07e at: 1470 text: 1469 shift:(-11,4) bar:08e at: 2800 text: 2777 shift:(-11,4) bar:09e at: 1720 text: 1691 shift:(-11,4) bar:10e at: 2580 text: 2560 shift:(-11,4) bar:11e at: 4180 text: 4159 shift:(-11,4) </timeline> Двухбаковае эканамічнае супрацоўніцтва развіваецца найперш дзякуючы геаграфічнай блізкасці дзвюх краін і ўзаемнай зацікаўленасці ў прадукцыі. За 2003—2008 тавараабарот павялічыўся больш як у 7 разоў — з 705,6 да 4905 млн долараў з нязначным станоўчым сальда для Беларусі. Аснову беларускага экспарту складае прадукцыя машынабудаўнічай і хімічнай прамысловасці, аснову ўкраінскага эксперту — прадукцыя металургічнай, машынабудаўнічай і харчовай прамысловасці, а таксама пастаўкі электраэнергіі. На тэрыторыі Украіны працуе некалькі супольных зборачных прадпрыемстваў. Найбуйнейшае з іх — прадпрыемства па зборцы трактараў [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]] у [[Кіеў|Кіеве]]. Таксама працуюць прадпрыемствы па зборцы іншай сельскагаспадарчай тэхнікі і ліфтавага абсталявання. Украіна — другі паводле сукупнага аб’ёму гандлёвы партнёр Беларусі, у тым ліку трэці паводле ўзроўню беларускага экспарту. Для Украіны Беларусь з’яўляецца пятым паводле аб’ёму гандлёвым партнёрам<ref>[http://www.ukraine.belembassy.org/rus/relations/ Двухбаковыя стасункі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304103735/http://www.ukraine.belembassy.org/rus/relations/ |date=4 сакавіка 2016 }}, Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне</ref>. Тавараабарот між краінамі змяніўся з $4,9 млрд у 2008 годзе (беларускі экспарт — 2,8 млрд; імпарт — 2,1 млрд.) да 3 млрд у 2009 (1,7 млрд; 1,3 млрд.) і 4,4 млрд у 2010 (2,5 млрд; 1,9 млрд.). Украінскія інвестыцыі ў Беларусь за 2010 год склалі $5,7 млрд<ref>[http://www.ukraine.belembassy.org/rus/relations/trade/ Пра гандлёва-эканамічнае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь і Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304110058/http://www.ukraine.belembassy.org/rus/relations/trade/ |date=4 сакавіка 2016 }}, Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне</ref>. === Прамысловасць === 22 красавіка 2021 года на падставе матэрыялаў [[Міністэрства развіцця эканомікі, гандлю і сельскай гаспадаркі Украіны]], у якім выкладзены факты дыскрымінацыйных і недружалюбных дзеянняў з боку Беларусі (у прыватнасці, да такіх адносяцца ўтылізацыйны збор, які спаганяецца пры ўвозе ў Беларусь колавых транспартных сродкаў з Украіны, а таксама няроўныя ўмовы ўдзелу ў дзяржаўных закупках), Міжведамасная камісія па міжнародным гандлі Украіны (МКМГУ) прыняла рашэнне ўвесці спецыяльныя імпартныя пошліны (35 % ад мытнага кошту) на тэхніку з Беларусі (аўтобусы, транспартныя сродкі для перавозкі 10 чалавек і больш, у тым ліку вадзіцеля, грузавікі з дызельнымі рухавікамі і поўнай масай 5-20 т і больш за 20 т, а таксама грузавыя аўтамабілі для аварыйнага рамонту, аўтакраны, аўтамабілі-прыбіральнікі для дарог, аўтагідрапад’ёмнікі, аўтамабілі для паліва і аўтамабілі-майстэрні)<ref>{{cite web|url = https://ukurier.gov.ua/uk/articles/vstanovlennya-faktiv-diskriminacijnih-ta-nedruzhni/|title = Встановлення фактів дискримінаційних та недружніх дій з боку Республіки Білорусь щодо законних прав та інтересів суб’єктів зовнішньоекономічної діяльності України — підприємств автомобілебудування та застосування адекватних заходів у відповідь|date = 2021-04-22|work = [[Урядовый кур’ер]]|language = ua|access-date =2021-12-08}}</ref>. Перад гэтым, 20 красавіка на сустрэчы з дэпутатам [[Вярхоўная рада Украіны|Вярхоўнай рады Украіны]] [[Яўген Уладзіміравіч Шаўчэнка|Яўгенам Шаўчэнкам]] прэзідэнт Беларусі [[А. Лукашэнка]] выказаў шкадаванне наконт таго, што суседняя краіна вядзе антыдэмпінгавыя расследаванні ў дачыненні да беларускай прадукцыі і папярэдзіў, што беларускі бок можа адказаць<ref>{{cite web|url = https://t.me/pul_1/2681|title = Лукашенко откровенно об экономике|date = 2021-04-20|work = Telegram-канал «Пул Первого»|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. Дылеры беларускіх машынабудаўнічых прадпрыемстваў падалі пазоў на Міжведамасную камісію па міжнародным гандлі Украіны, які разглядаў Акруговы адміністрацыйны суд горада Кіева. Суд прызнаў супрацьпраўным і адмяніў рашэнне Міжведамаснай камісіі па міжнародным гандлі Украіны<ref>{{cite web|url = https://ukraine.mfa.gov.by/ru/embassy/news/fc634bc5e6819f88.html|title = О решении украинских судов|date = 2021-11-04|work = Посольство Республки Беларусь в Украине|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. 8 снежня 2021 года МКМГУ адмяніла мытную спецпошліну ў 35 %<ref>{{cite web|url = https://ukurier.gov.ua/uk/articles/povidomlenn-pro-skasuvannya-rishennya-mizhvidomc/|title = ПОВІДОМЛЕННЯ Про скасування рішення Міжвідомчої комісії з міжнародної торгівлі від 16.04.2021 № 486/2021/4411-03|date = 2021-12-08|work = [[Урядовый кур’ер]]|language = ua|access-date =2021-12-08}}</ref>. === Энергетыка === 18 мая 2021 года [[Міністэрства энергетыкі Украіны|міністр энергетыкі Украіны]] [[Герман Валер'евіч Галушчанка|Герман Галушчанка]] звярнуўся да Нацыянальнай камісіі, якая ажыццяўляе дзяржаўнае рэгуляванне ў сферах энергетыкі і камунальных паслуг (НКРЭКП), каб НКРЭКП не выкарыстоўвала энергію з Беларусі і Расіі, таму што гэта «супярэчыць стратэгічным мэтам Украіны ў сферы энергетыкі, у прыватнасці сінхранізацыі Аб’яднанай энергетычнай сістэмы Украіны з ENTSO-E (Еўрапейская супольнасць аператараў магістральных сетак у галіне электраэнергетыкі), і патэнцыйна пагражае энергетычнай бяспецы»<ref>{{cite web|url = https://www.rbc.ru/politics/18/05/2021/60a3bb309a7947d7d7baa684|title = Минэнерго Украины призвало запретить импорт электричества из двух стран|date = 2021-05-18|work = [[РБК]]|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. 26 мая НКРЭКП забараніла пастаўкі электраэнергіі з Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусі да 1 кастрычніка 2021 года<ref>{{cite web|url = https://t.me/oleksiihoncharenko/6218|title = Только что НКРЕКП запретила импорт российской и белорусской электроэнергии в Украину до 1 октября 2021 года|date = 2021-05-26|work = Telegram-канал «Гончаренко»|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. 29 верасня НКРЭКП працягнуў забарону на імпарт электраэнергіі да 1 лістапада<ref>{{cite web|url = https://www.nerc.gov.ua/news/regulyator-prodovzhiv-zaboronu-importu-elektroenergii-z-rosii-ta-bilorusi-do-1-listopada-2021-roku?news=12031|title = Регулятор продовжив заборону імпорту електроенергії з Росії та Білорусі до 1 листопада 2021 року|date = 2021-09-29|work = Національна комісія, що здійснює державне регулювання у сферах енергетики та комунальних послуг|language = ua|access-date =2021-12-08}}</ref>. 2 лістапада Беларусь паставіла Украіне электраэнергію ў межах дамовы аб аказанні аварыйнай дапамогі магутнасцю 500 МВт<ref>{{cite web|url = https://t.me/Minenergo_by/486|title = Беларусь возобновила поставки электроэнергии в Украину|date = 2021-11-02|work = Telegram-канал «Минэнерго Официальный»|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. 6 лістапада Беларусь аднавіла пастаўкі электраэнергіі ва Украіну ў рамках камерцыйнага пагаднення<ref>{{cite web|url = https://t.me/Minenergo_by/490|title = Беларусь возобновила поставки электроэнергии в Украину|date = 2021-11-06|work = Telegram-канал «Минэнерго Официальный»|language = ru|access-date =2021-12-08}}</ref>. == Інцыдэнты == * [[21 кастрычніка]] [[2016]] года авіялайнер [[Boeing 737 Next Generation|Boeing 737-8ZM]] беларускай авіякампаніі «[[Белавія]]» выконваў рэгулярны міжнародны пасажырскі рэйс В2-840 па маршруце [[Кіеў]]—[[Мінск]], але неўзабаве пасля ўзлёту па патрабаванні [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] быў вымушаны вярнуцца ў [[Кіеў (аэрапорт)|аэрапорт вылету]]. Пасля прызямлення быў затрыманы, а пасля адпушчаны журналіст і блогер [[Армен Араратовіч Марцірасян|Армен Марцірасян]]. Прадстаўнікі авіякампаніі «Белавія» сцвярджалі, што ўкраінскі дыспетчар апавясціў аб узняцці, у выпадку непадпарадкавання, знішчальнікаў на перахоп, падаўшы аўдыёзапісы перамоваў з пілотамі. Украінскі бок, у сваю чаргу, адмаўляў абвінавачванні. (гл. [[Інцыдэнт з пасадкай Boeing 737 у Кіеве]]) * [[24 студзеня]] [[2022]] года праўладныя беларускія прапагандысцкія telegram-каналы апублікавалі фота БПЛА, які нібыта парушыў дзяржаўную мяжу Беларусі ў «мэтах правядзення нелегальнай разведвальнай дзейнасці над ваенным палігонам „Брэсцкі“»<ref name="МЗС">{{cite web|url = https://www.mfa.gov.by/press/news_mfa/ad04a678833d5e9d.html|title = О вызове в МИД Беларуси Посла Украины|date = 2022-02-03|work = Сайт Министерство иностранных дел Республики Беларусь|language = ru|access-date = 2022-02-03}}</ref>. Паводле звестак [[Міністэрства замежных спраў Беларусі]], беспілотнік быў прымушаны да пасадкі спецыялістамі [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброенных Сіл Беларусі]]<ref name="МЗС" />. [[Міністэрства замежных спраў Украіны]] адказала на прэтэнзіі беларускага боку, што Украіна не выкарыстоўвала БПЛА і заклікала «Мінск не падыгрываць дэстабілізацыйным дзеянням Расіі»<ref>{{cite web|url = https://twitter.com/OlegNikolenko_/status/1489151076918083591|title = Чергова провокація влади в Білорусі|author = Ніколенко, Олег|date = 2022-02-03|work = Oleg Nikolenko ў Твітары|language = ua|access-date = 2022-02-03}}</ref>. [[3 лютага]] [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] выклікала ваеннага аташэ пры Пасольстве Украіны палкоўніка Сяргея Кацубу і ўручыла ноту пратэсту<ref>{{cite web|url = https://t.me/modmilby/11069|title = Сообщение пресс-службы|date = 2022-02-03|work = Министерство обороны Республики Беларусь в Telegram|language = ru|access-date = 2022-02-03}}</ref>. * [[29 снежня]] [[2022]] года, на фоне маштабных ракетных удараў Расіі па Украіне<ref>{{cite web|url=https://24tv.ua/ru/padenie-rakety-brestskoj-oblasti-29-dekabrja-2022-goda-belarus_n2227552|title=Беларусь выдала 2 версии по поводу падения ракеты в Брестской области|work=[[24 канал]]|author=Назарий Лазур|date=2022-12-30|lang=ru}}</ref>, адзін са снарадаў украінскай ЗРК [[С-300]] упаў каля вёскі [[Гарбаха]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] Брэсцкай вобласці. Як паведаміла Мінабароны Беларусі, ракета была збіта сіламі войскаў [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|супрацьпаветранай абароны рэспублікі]]. Інцыдэнт адбыўся па аналогіі з [[Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022)|лістападаўскім выпадкам у Польшчы]], калі ракета СПА Украіны выпадкова трапіла на тэрыторыю гэтай краіны<ref>[https://sputnik.by/20221230/kreml-prokommentiroval-padenie-ukrainskoy-rakety-v-belarusi--1070758391.html Кремль прокомментировал падение украинской ракеты в Беларуси]</ref>. Разглядаліся дзве версіі: ненаўмысны пуск зенітна-кіраванай ракеты з прычыны нізкай навучанасці разліку або няспраўнасці ракеты; наўмысная правакацыя [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]<ref>[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/novaya_versiya_padenie_ukrainskoy_rakety_na_territorii_belarusi_mozhet_byt_provokatsiey_kievskogo_re/ Казанцев: Падение украинской ракеты на территории Беларуси может быть провокацией киевского режима]</ref>. * 17 чэрвеня 2026 года ў [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]] была ўчынена атака [[Ваеннае прымяненне БПЛА#Ударныя БПЛА|ўдарным]] [[БПЛА]] па аўтобусе, які перавозіў па маршруце [[Гомель]] — [[Геленджык]] 44 пасажыраў, у тым ліку 28 дзяцей-спартсменаў дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы № 2 г. [[Рэчыца|Рэчыцы]]<ref name="belta1">[https://blr.belta.by/society/view/gomelskija-balnitsy-gatovy-prynjats-patsjarpelyh-paslja-udaru-usu-pa-autobuse-z-dzetsmi-ablvykankam-159257-2026/ Гомельскія бальніцы гатовы прыняць пацярпелых пасля ўдару УСУ па аўтобусе з дзецьмі — аблвыканкам]</ref>. Ахвярамі атакі ўкраінскага<ref>[https://blr.belta.by/president/view/geta-ukrainski-bespilotnik-lukashenka-ab-padrabjaznastsjah-ataki-drona-na-autobus-u-branskaj-voblastsi-159302-2026/ «Гэта ўкраінскі беспілотнік»]</ref> беспілотніка сталі грамадзяне Рэспублікі Беларусь: адна жанчына загінула, шэсць дзяцей і двое дарослых пацярпелі<ref name="belta1"/>. 18 чэрвеня [[МЗС Беларусі]] ўручыла ноту пратэста часоваму паверанаму у справах Украіны ў Рэспубліцы Беларусь І. Навіцкаму<ref>[https://zviazda.by/news/mzs-belarusi-nota-pratestu-ruchana-chasovamu-paveranamu-spravakh-ukrainy-/ МЗС Беларусі: нота пратэсту ўручана часоваму паверанаму ў справах Украіны]</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларусы ў Кіеве]] * [[Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны]] * [[Атрад Пагоня]] * [[Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну]] * [[Тактычная група «Беларусь»]] * [[Усеўкраінскі саюз беларусаў]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://belarus.mfa.gov.ua/ua Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121231164858/http://belarus.mfa.gov.ua/ua |date=31 снежня 2012 }} {{ref-uk}} * [http://ukraine.mfa.gov.by/ Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне] {{ref-ru}} * [http://ostro.by/politics/belarus-i-ukraina-supratsounichayuts-pad-pagrozaj-rasijskaga-tsisku/ Беларусь і Украіна супрацоўнічаюць пад пагрозай расійскага ціску] Ostro.by {{Міжнародныя адносіны Беларусі}} [[Катэгорыя:Беларуска-ўкраінскія адносіны| ]] l5ej2tlzcnfitnrzh4slt2sobpax9z2 Ан Крысцін Флатлан 0 191660 5155757 4959676 2026-06-19T00:32:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155757 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен}} '''Ан Крысцін Афет Флатлан'''<ref name="dossier">{{cite web|url=http://www.sports.ru/tags/1366459.html?type=dossier|title=Анн Кристин Флатланн: досье|accessdate=2013-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215184906/http://www.sports.ru/tags/1366459.html?type=dossier|archivedate=15 лютага 2013|url-status=dead}}</ref> ('''Флатланд'''<ref>{{cite web|url=http://allbiathlon.com/2012/06/27/ann-kristin-flatland-schastliva-imet-takuyu-prekrasnuyu-doch-16627/|title=Анн Кристин Флатланд «Счастлива иметь такую прекрасную дочь»|accessdate=2013-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224153706/http://allbiathlon.com/2012/06/27/ann-kristin-flatland-schastliva-imet-takuyu-prekrasnuyu-doch-16627/|archivedate=24 лютага 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://life-star.ru/stars/2859|title=Анн-Кристин Флатланд Life-star.ru|accessdate=2013-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120618092524/http://life-star.ru/stars/2859|archivedate=18 чэрвеня 2012|url-status=dead}}</ref><ref name=ReferenceA>{{cite web|url=http://www.biathlon.com.ua/profile.php?id=233|title=Анн-Кристин Флатланд (FLATLAND Ann Kristin)|accessdate=2013-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130318032621/http://www.biathlon.com.ua/profile.php?id=233|archivedate=18 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref><ref name=ReferenceB>{{cite web|url=http://www.norge.ru/flatland_annkristi/|title=Анн-Кристин Флатланд|accessdate=2013-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112042212/http://www.norge.ru/flatland_annkristi|archivedate=12 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>) ({{lang-no|Ann Kristin Aafedt Flatland}}, нар. {{ДН|6|11|1982}}, [[Осла]]) — [[Нарвегія|нарвежская]] [[біятлон|біятланістка]], бронзавы прызёр [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014|Алімпійскіх гульняў 2014]] года ў жаночай эстафеце, двухразовая чэмпіёнка свету ў эстафетах. Пераможца спрынтарскай гонкі на этапе Кубка свету па біятлоне і чатырохразовая пераможца ў эстафетах. == Біяграфія == Ан Крысцін Флатланд нарадзілася [[6 лістапада]] [[1982]] года ў прыгарадзе Осла Віке.<ref name="dossier" /> Хобі — гульня на гітары, паляванне, рыбалка,<ref name=ReferenceA /> горныя паходы.<ref name=ReferenceB /> Ан Крысцін з ранняга дзяцінства займалася спортам: футболам, лёгкай атлетыкай.<ref name=ReferenceB /> Ужо ў 19-гадовым узросце прынята ў юніёрскую зборную Нарвегіі па біятлоне. У [[2003]] годзе Флатланд трапляе ў асноўную зборную і ў тым жа сезоне дэбютуе ў Кубку свету. Яшчэ праз тры з паловай гады прыходзяць першыя поспехі. На чэмпіянаце свету па біятлоне 2007 Ан Крысцін заваявала бронзу ў эстафеце і стала пятай у спрынтарскай гонцы.<ref name="dossier" /> Першы поспех у асабістай гонцы адбыўся ў Флатланд у сезоне 2009—2010 гадоў, калі яна двойчы ўзяла бронзу — у спрынце на оберхофскам этапе і ў пасьюте ў Антэрсельве. Першае золата Ан Крысцін атрымала ў змяшанай эстафеце на этапе ў Кантыялахці, а першае срэбра ў аналагічным відзе ў [[Ханты-Мансійск]]у.<ref name="dossier" /> У сезоне 2010—2011 Флатланд атрымлівае сваю першую асабістую перамогу — яна выйграе спрынтарскую гонку ў нямецкім Оберхофе. Па выніках сезону Ан Крысцін заняла 16-е месца ў агульным заліку Кубка свету — лепшае яе дасягненне.<ref name="dossier" /> Разам з тым, на працягу ўсёй кар'еры Ан Крысцін не адрознівалася стабільнасцю.<ref name=ReferenceB /> Ан Крысцін прапусціла сезон 2011/2012 года ў сувязі з нараджэннем [[23 красавіка]] [[2012]] года<ref>{{cite web|url=http://allbiathlon.com/ann-kristin-flatlann-rodila-dochku-43318|title=Анн Кристин Флатланн родила дочку|accessdate=2012-05-05|archiveurl=http://www.webcitation.org/68Ff3M341|archivedate=2012-06-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sportlook.ru/biathlon/flatlann-rodila-doch.news|title=Флатланн родила дочь|accessdate=2012-05-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/68Ff5lTzg?url=http://sportlook.ru/biathlon/flatlann-rodila-doch.news|archivedate=7 чэрвеня 2012|url-status=dead}}</ref> дачкі Анне.<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://allbiathlon.com/tag/ann-kristin-ofedt-flatland/|title=Флатланд вышла замуж|accessdate=2012-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121205150506/http://allbiathlon.com/tag/ann-kristin-ofedt-flatland/|archivedate=5 снежня 2012|url-status=dead}}</ref> [[18 жніўня]] [[2012]] года Флатланд выйшла замуж за Крысціяна Брэкена.<ref name=autogenerated1 /> Ан Крысцін паставіла перад сабой мэту вярнуцца ў спорт у сезоне-2012/2013,<ref>[http://www.championat.com/other/news-942194.html Биатлонистка Анн-Кристин Флатланд пропустит сезон из-за беременности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304083411/http://www.championat.com/other/news-942194.html |date=4 сакавіка 2016 }} // championat.com, 29.09.2011</ref>. Ужо ў [[2012]] годзе Ан Крысцін выйграла пасля вяртання свой першы этап у Бейтасталене (кубак IBU), перамогшы ў індывідуальнай гонцы<ref>{{cite web|url=http://services.biathlonresults.com/results.aspx?RaceId=BT1213SIBUCP02SWIN|title=IBU CUP BIATHLON 2 - Beitostolen (NOR) Women 15 km Individual|accessdate=2012-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304092135/http://services.biathlonresults.com/results.aspx?RaceId=BT1213SIBUCP02SWIN|archivedate=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> і спрынце.<ref>{{cite web|url=http://services.biathlonresults.com/results.aspx?RaceId=BT1213SIBUCP02SWSP|title=IBU CUP BIATHLON 2 - Beitostolen (NOR) Women 7.5 km Sprint|accessdate=2012-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121210152656/http://services.biathlonresults.com/Results.aspx?RaceId=BT1213SIBUCP02SWSP|archivedate=10 снежня 2012|url-status=dead}}</ref> На чэмпіянаце свету ў Чэхіі ў [[2013]] годзе ў гонцы пераследу Ан Крысцін ў барацьбе за сярэбраны медаль, абганяючы расійскую біятланістку [[Вольга Зайцава|Вольгу Зайцаву]], звалілася на павароце, зачапіўшы саперніцу. У выніку на фінішы абедзве засталіся без медалёў. Ан Крысцін фінішавала 7-й, а Зайцава 4-й, саступіўшы ў барацьбе за бронзавы медаль ўкраінскай біятланістцы [[Алена Підгрушная|Алене Підгрушнай]], якая здолела аб'ехаць тых, хто ўпаў, як і полька [[Крысціна Палка]], якая стала ў выніку 2-й.<ref>{{cite web|url=http://rusbiathlon.ru/news/biathlon/id37004|title=Ольга Зайцева: Флатланд свалилась прямо передо мной – я в неё врезалась и упала|accessdate=2013-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911034349/http://rusbiathlon.ru/news/biathlon/id37004|archivedate=11 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pressball.by/news/biathlon/125775|title=Биатлон. Чемпионат мира. Норвежка Флатланд упала во время обгона Зайцевой в гонке преследования|accessdate=2013-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230426181142/https://www.pressball.by/news/biathlon/125775|archivedate=26 красавіка 2023|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rsport.ru/biathlon/20130210/644510467.html|title=Биатлонистка Флатланд извинилась перед Зайцевой за инцидент на ЧМ|accessdate=2013-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130213155934/http://rsport.ru/biathlon/20130210/644510467.html|archivedate=13 лютага 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dni.ru/sport/2013/2/11/247953.html|title=ДНИ.РУ ИНТЕРНЕТ-ГАЗЕТА Падение норвежки лишило Зайцеву медали|accessdate=2013-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130214064137/http://www.dni.ru/sport/2013/2/11/247953.html|archivedate=14 лютага 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sovsport.ru/news/text-item/587225|title=Стык Зайцевой и Флатланд. Россиянка попросила не подавать протест - Советский спорт|accessdate=2013-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130213062342/http://www.sovsport.ru/news/text-item/587225|archivedate=13 лютага 2013|url-status=dead}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?IbuId=BTNOR20611198201 Профіль на сайце IBU] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071213134926/http://data.biathlonworld.com/data/archives.aspx?IbuId=BTNOR20611198201 |date=13 снежня 2007 }} {{ref-lang|англ., нем.}} * [http://www.biathlon.com.ua/profile.php?id=233 Профіль на сайце Федэрацыі біятлона Украіны] {{ref-lang|рус.}} * [http://www.onlinesport.ru/?id=11655&m1=10 Флатлан выйграла жаночы спрынт у Оберхофе]{{Недаступная спасылка}} {{ref-lang|рус.}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Флатлан, Ан Крысцін}} [[Катэгорыя:Біятланісты Нарвегіі]] berltarskf9g1uoclntincmozwatasf Каралеўства Абедзвюх Сіцылій 0 192388 5155726 4428936 2026-06-18T19:45:34Z Flopao 154184 /* */ 5155726 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Каралеўства Абедзвюх Сіцылій |саманазва = {{lang-it|Regno delle Due Sicilie}} <br />{{lang-scn|Regnu dî Dui Sicili}} <br />{{lang-nap|Regno d'e Ddoje Sicilie}} |статус = абсалютная манархія |сцяг = Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1816).svg |герб = CoA Kingdom of the Two Sicilies.svg |карта = Ita-sicilies.png |апісанне = Каралеўства Абедзвюх Сіцылій |p1 =Неапалітанскае каралеўства |flag_p1 =Flag of the Kingdom of Naples.svg |p2 =Каралеўства Сіцылія |flag_p2 =Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана = 1816 |ліквідавана = 1861 |s1 =Каралеўства Італія (1861—1946) |flag_s1 =Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |сталіца =[[Неапаль]] |мова =[[італьянская мова|італьянская]], [[сіцылійская мова|сіцылійская]], [[неапалітанская мова|неапалітанская]] |валюта =[[піястра Каралеўства Абедзвюх Сіцылій]] |форма_кіравання =[[манархія]] |дынастыя =[[Неапалітанскія Бурбоны|Бурбоны]] |рэлігія =[[каталіцтва]] |плошча =111 900 км² |насельніцтва =8 703 000 чал. (1860) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 =Заснавана |Дата1 =[[12 снежня]] |Год1 =1816 |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 =Скасавана |Дата6 =[[12 лютага]] |Год6 =1860 |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = }} '''Каралеўства Абедзвюх Сіцылій''' ({{lang-it|Regno delle Due Sicilie}}, {{lang-scn|Regnu dî Dui Sicili}}, {{lang-nap|Regno d'e Ddoje Sicilie}}) — дзяржава ў Паўднёвай Італіі, якая існавала ў перыяд 1816—1861 гадоў і была створана пры аб'яднанні [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскага]] і [[Сіцылійскае каралеўства|Сіцылійскага каралеўстваў]]. Было самай вялікай па тэрыторыі з дзяржаў Апенінскага паўвострава. Назва «Неапалітанскае каралеўства» па-ранейшаму нярэдка неафіцыйна ўжывалася і да аб'яднанага Каралеўства Абедзвюх Сіцылій. Сталіцай краіны быў [[Неапаль]], кіруючай дынастыяй — [[Неапалітанскія Бурбоны]]. У выніку [[Рысарджымента]] каралеўства ўвайшло ў склад [[Італія|Італіі]]. Пасля [[аб'яднанне Італіі|аб'яднання Італіі]] ў канцы XIX стагоддзя тэрыторыя былога Каралеўства Абедзвюх Сіцылій працягвала захоўваць пэўную своеасаблівасць у эканамічных, сацыяльных, культурных і моўных аспектах і атрымала агульную назву [[Паўднёвая Італія]], якая і да цяперашняга часу ў значнай ступені асацыюецца з нізкім узроўнем развіцця, аграрным укладам жыцця, засіллем [[Камора|каморы]] і [[мафія|мафіі]]. == Назва == Назва «Дзве Сіцыліі» паходзіць ад падзелу сярэднявечнага Сіцылійскага каралеўства, якому да [[1285]] года належалі [[Сіцылія]] і [[Мецаджорна]]. У выніку [[Вайна Сіцылійскай вячэрні|вайны Сіцылійскай вячэрні]] сіцылійскі кароль страціў сам востраў Сіцылію на карысць [[Каралеўства Арагон|Арагона]]. Нягледзячы на тое, што яму засталася толькі паўастраўная частка, названая [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскім каралеўствам]], ён захаваў за сабой тытул «караля Сіцыліі». Гэтак жа сябе тытулавалі арагонскія кіраўнікі Сіцыліі, таксама завучы астраўную частку Сіцылійскім каралеўствам. Такім чынам узніклі «дзве Сіцыліі». == Гісторыя == === Кіраванне Фердынанда I === [[Файл:Murat2.jpg|міні|злева|180пкс|[[Іаахім Мюрат]]]] Рашэннем [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] Неапаль — пасля паражэння, панесенага каралём Неапаля [[Іаахім Мюрат|Іаахімам Мюратам]] пры [[Таленціна]] ([[2 мая]] [[1815]] года), быў вернуты каралю Неапаля [[Фердынанд I (кароль Абедзвюх Сіцылій)|Фердынанду IV]]. Фердынанд IV пасля вяртання ў Неапаль аб'яднаў свае ўладанні ў Італіі і прыняў тытул караля Абедзвюх Сіцылій пад імем Фердынанд I. [[Файл:Ferdinand IV of Naples.jpg|міні|180пкс|[[Фердынанд I (кароль Абедзвюх Сіцылій)|Фердынанд I]]]] Свабодныя ўстановы, уведзеныя ў 1812 годзе на востраве Сіцылія, па патрабаванні [[Англія|Англіі]] былі знішчаны. Тайным дагаворам з [[Аўстрыя]]й (у [[1815]] годзе) Фердынанд абавязаўся не ўводзіць канстытуцыі і не дапушчаць устаноў больш ліберальных, чым установы [[Ламбардыя|Ламбардыі]]. Гультаяваты, няздольны кароль ўнёс мала змен ва ўстановы, якія захаваліся з часоў французскага панавання, і з цягам часу яны прыйшлі ў заняпад. Адміністрацыя была слабая і не магла ў дастатковай ступені забяспечыць [[грамадскі парадак]]; ва ўсіх правінцыях стала квітнець разбойніцтва. Усеагульная незадаволенасць падтрымлівалася тайным таварыствам [[Карбанарый|карбанарыяў]] і пракралася ў армію. Калі ў [[1820]] годзе была атрымана вестка пра [[Іспанская рэвалюцыя (1820)|падзеі]] ў [[Іспанія|Іспаніі]], рэвалюцыйны рух успыхнуў і ў [[Неапаль|Неапалі]]. Двор адмовіўся ад усякай думкі пра супраціўленне. Кароль прызначыў свайго сына Францыска паўнамоцным сваім намеснікам; апошні перадаў галоўнае начальства над арміяй [[ліберал]]ьнаму [[генерал]]у [[Фларэстана Пепэ|Пепэ]] і пабяцаў увесці [[канстытуцыя Іспаніі|іспанскую канстытуцыю]], якой урачыста прысягнуўся і кароль ([[13 ліпеня]]). Тым часам у Сіцыліі ўведзена была не іспанская, а ўласная канстытуцыя [[1812]] года; у [[Палерма]] [[18 ліпеня]] быў заснаваны часовы ўрад, які абвясціў толькі [[асабістая унія|асабістую унію]] з Неапалем; але неўзабаве неапалітанскія войскі зноў скарылі востраў і [[5 кастрычніка]] ўзялі Палерма. Тым часам у [[Любляна|Лайбаху]] [[Лайбахскі кангрэс|адбыўся кангрэс]] дзяржаў, на якім прысутнічаў Фердынанд, які адрокся ад канстытуцыі, якой прысягнуўся. [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыя]], [[каралеўства Прусія|Прусія]] і [[Расійская імперыя|Расія]] вырашылі ўмяшацца ў справы каралеўства Абедзвюх Сіцылій. Неапалітанскія войскі пасля невялікай [[бітва пры Пеці|бітвы пры Пеці]] ([[7 сакавіка]]) былі рассеяны аўстрыйскім карным корпусам; [[24 сакавіка]] аўстрыйцы ўвайшлі ў Неапаль, дзе, як і на востраве Сіцылія, быў адноўлены з няўмольнай жорсткасцю і крывавымі ахвярамі стары парадак. === Кіраванне Францыска I і Фердынанда II === [[Файл:Francis I of the Two Sicilies.jpg|міні|180пкс|[[Францыск I, кароль Абедзвюх Сіцылій|Францыск I]]]] Сын Фердынанда, [[Францыск I, кароль Абедзвюх Сіцылій|Францыск]] (1825—1830), заставаўся верным сістэме свайго бацькі. У сваю чаргу яго сын, [[Фердынанд II, кароль Абедзвюх Сіцылій|Фердынанд II]] (1830—1859), спачатку ўвёў некаторыя карысныя рэформы, якія, напрыклад, прывялі ў цудоўны стан фінансы дзяржавы, але з прычыны таго, што ён гвалтоўна душыў усякія свабодныя памкненні, то дастаткова было знешняй нагоды, каб ізноў выклікаць унутраную барацьбу. Такой нагодай паслужылі рэформы, часткай ажыцёўленыя, часткай абяцаныя [[Папа Рымскі|Папа]]м [[Пій IX|Піем IX]] у [[1847]] годзе; асабліва ў Сіцыліі яны выклікалі такую ўзрушанасць, што ўжо ў студзені [[1848]] года там успыхнула паўстанне. [[10 лютага]] таго ж года Фердынанд дараваў ёй канстытуцыю, але [[13 красавіка]] Сіцылія абвясціла [[Бурбоны|дынастыю Бурбонаў]] зрынутай і абрала каралём герцага генуэзскага [[Фердынанд Савойскі (герцаг Генуэзскі)|Фердынанда Савойскага]], сына [[сардзінскі кароль|сардзінскага караля]] [[Карл Альберт|Карла-Альберта]]. Тым часам неапалітанскія войскі замацаваліся ва ўсходняй частцы вострава, і, калі перамовы, праведзеныя падчас перамір'я, заключанага па патрабаванні [[Францыя|Францыі]] і Англіі, не ўвянчаліся поспехам, яны ў красавіку аднавілі ваенныя дзеянні і [[15 мая]] занялі Палерма, што было раўнасільна заваяванню ўсяго вострава. [[Файл:Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1848).svg|left|thumb|Сцяг каралеўства у 1848-1849 гг.]] [[Файл:Fernando II de las Dos Sicilias 2.jpg|міні|180пкс|[[Фердынанд II, кароль Абедзвюх Сіцылій|Фердынанд II]]]] У Неапалі [[15 мая]] адбылося паўстанне [[буржуазія|буржуазіі]], але яно было падушана швейцарскай гвардыяй, якая знайшла падтрымку ў фанатычнай, распушчанай чэрні. [[13 лютага]] [[1849]] года парламент быў распушчаны, канстытуцыя фактычна адменена. Рэакцыя ў Неапалі і Сіцыліі прыняла больш суровы характар, чым дзе б там ні было; 22 тысячы чалавек падвергліся пакаранню за палітычныя злачынствы; сваіх ліберальных міністраў кароль саслаў на [[галера|галеры]]. Улада Фердынанда звялася ў ваенны [[дэспатызм]]; у той жа час тайныя рэвалюцыйныя таварыствы падточвалі асновы дзяржавы. Прапановы Англіі і Францыі былі Фердынандам рэзка адхілены, з прычыны чаго заходнія дзяржавы адклікалі сваіх прадстаўнікоў з Неапаля (кастрычнік [[1856]] года). Спробы да паўстання ў [[1856]] і [[1857]] гадах не ўвянчаліся поспехам. Кароль баяўся заставацца ў Неапалі і выдаліўся ў [[Казерцкі палац|замак Казерта]], дзе атачыў сябе шматлікімі ахоўнымі войскамі. === Рысарджымента === [[Файл:Flag of the Kingdom of the Two Sicilies (1860).svg|left|thumb|Сцяг каралеўства з 1860]] [[Файл:Franz2Sizilien.jpg|180px|міні|[[Францыск II, кароль Абедзвюх Сіцылій|Францыск II]]]] Пасля смерці Фердынанда [[22 мая]] [[1859]] года на прастол узыйшоў яго юны, аднабакова выгадаваны і нявопытны сын [[Францыск II, кароль Абедзвюх Сіцылій|Францыск II]], які насуперак усім старанням рускага і французскага паслоў ухіліўся ад пагаднення з Сардзініяй у інтарэсах [[аб'яднанне Італіі|аб'яднання Італіі]]. [[11 мая]] [[1860]] года [[Гарыбальдзі]] высадзіўся ў [[Марсала|Марсале]] на востраве Сіцылія, а [[6 чэрвеня]] Палерма было ў яго руках. Кароль утварыў ліберальнае міністэрства, выказаў гатовасць да амністыі і заключэнне саюза з Сардзініяй, аднавіў канстытуцыю [[1848]] года, але было ўжо позна. У жніўні Гарыбальдзі з'явіўся ў [[Калабрыя|Калабрыі]]; [[6 верасня]] кароль пакінуў Неапаль і з часткай арміі, якая засталася вернай яму, ў колькасці 40 000 чалавек адступіў за [[Вальтурна]]. 7 верасня Гарыбальдзі ўрачыста ўступіў у сталіцу каралеўства. Услед за тым адбыўся [[плебісцыт]], які пераважнай большасцю галасоў (1 732 000 галасоў супраць 11 000) выказаўся за злучэнне з Італіяй. Заваяванне каралеўства завяршылі сардзінскія войскі; заняўшы [[Капуя|Капую]] (2 лістапада), яны аблажылі [[Гаэта|Гаэту]], куды выдаліўся кароль, і, нягледзячы на мужную абарону, прымусілі яе да здачы ([[13 лютага]] [[1861]] года). Цытадэль [[Месіна|Месіны]] трымалася да [[12 сакавіка|12]], [[Чывітэла-дэль-Тронта]] — да [[20 сакавіка]]; пасля гэтага каралеўства Абедзвюх Сіцылій стала часткай [[Каралеўства Італія (1861—1946)|каралеўства Італія]]. Сям'я зрынутага караля, якая не рабіла ніякіх сур'ёзных спроб да вяртання сабе прастола, а ў асобе некаторых сваіх прадстаўнікоў нават прымірылася з новай Італіяй, перасялілася ў [[Рым]]. == Каралі Абедзвюх Сіцылій, 1816—1861 == * [[1816]]—[[1825]]: [[Фердынанд I (кароль Абедзвюх Сіцылій)|Фердынанд I]] (раней Фердынанд IV Неапалітанскі і III Сіцылійскі) * [[1825]]—[[1830]]: [[Францыск I, кароль Абедзвюх Сіцылій|Францыск I]] * [[1830]]—[[1859]]: [[Фердынанд II, кароль Абедзвюх Сіцылій|Фердынанд II]] * [[1859]]—[[1861]]: [[Францыск II, кароль Абедзвюх Сіцылій|Францыск II]] == Гл. таксама == * [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Неапалітанскім каралеўстве]] == Літаратура == {{Commonscat|Kingdom of the Two Sicilies|Каралеўства Абедзвюх Сіцылій}} * {{ЭСБЕ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Італьянскія дзяржавы}} {{DEFAULTSORT:Абедзвюх Сіцылій}} [[Катэгорыя:Каралеўства Абедзвюх Сіцылій| ]] frc8rfc3t6cowwn9x7ptcnu6uchte31 Ананімныя сеткі 0 192893 5155760 5146781 2026-06-19T00:51:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155760 wikitext text/x-wiki '''Ананімныя сеткі''' — [[камп’ютарныя сеткі]], створаныя для дасягнення [[ананім]]насці ў [[інтэрнэт|інтэрнэце]], якія працуюць па-над [[глабальнае сеціва|глабальным сецівам]]. Спецыфіка такіх сетак палягае ў тым, што распрацоўшчыкі вымушаны ісці на кампраміc паміж ступенню абароны і лёгкасцю карыстання сістэмай, яе «празрыстасцю» для карыстальніка. Таксама важны аспект захавання [[ананім]]насці і [[Канфідэнцыйнасць|канфідэнцыйнасці]] з умовай уздзеяння метадаў [[Сацыяльная інжынерыя|сацыяльнай інжынерыі]] або якога-небудзь [[Прымушэнне|прымусу]] да аператара [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]]. [[:en:Multiple encryption|Шматузроўневае шыфраванне]] і [[Размеркаваная сістэма|размеркаваны характар]] ананімных сетак ліквідуюць адзіны пункт адмовы і адзіны вектар [[Хакерская атака|атак]], дазваляючы зрабіць [[Аналізатар трафіку|перахоп трафіку]] ці нават [[Узлом праграмнага забеспячэння|узлом]] часткі [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] не фатальнай падзеяй. За [[ананім]]насць карыстальнік расплачваецца павелічэннем [[час водгуку|часу водгуку]], зніжэннем [[Біт у секунду|хуткасці]], а таксама большымі аб’ёмамі сеціўнага [[сеціўны трафік|трафіка]]. Першай адносна паспяховай ананімнай сеткай быў камерцыйны сэрвіс Freedom, які функцыянаваў з 1998 да 2001 года. Кампанія ZKS усталявала асобныя [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверы]], з якімі [[Кліент, інфарматыка|кліенты]] злучаліся праз [[Пратакол канфідэнцыйнага вылічэння|крыптаграфічны пратакол]]. Вузел, на які прыходзілі [[IP-пакет|пакеты]] ад карыстальніка Freedom, не мог [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікаваць]] сапраўднага адпраўніка. Сама сетка функцыянавала на ўзроўні [[Пратаколы перадачы даных|пратаколу]] [[IP]]. У гэты ж час пачалі актыўна развівацца іншыя праекты.<ref>[https://www.onion-router.net/History.html Onion Routing History (1998)]</ref> == Дэцэнтралізаваныя ананімныя сеткі == У [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаванай]] сетцы любая машына можа ўсталяваць [[Сеткавае злучэнне|злучэнне]] з іншай, а таксама даслаць ёй запыт на прадастаўленне рэсурсаў. Кожная машына апрацоўвае запыты ад іншых у якасці [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]], дасылаючы і прымаючы запыты, а таксама выконваючы іншыя дапаможныя і адміністрацыйныя функцыі. Любы ўдзельнік такой сеткі не абавязаны гарантаваць сталага [[Сеткавае злучэнне|злучэння]] і можа адключыцца ў любы момант часу. Але па дасягненні пэўнага памеру сеціва ў ім адначасова пачынаюць існаваць мноства сервераў з аднолькавымі функцыямі. === ANts P2P === {{main|:en:ANts P2P}} '''ANts P2P'''<ref>[http://antsp2p.sourceforge.net/ ANts P2P]</ref> — [[файлаабменная сетка]], якая [[ананім]]ізуе ўвесь [[паток даных]], ужываючы сістэму [[Маршрутызацыя|маршрутызацыі]], у якой, у адрозненні ад [[BitTorrent]], удзельнікі абменьваюцца [[сеткавы трафік|трафікам]] не напрамую, а праз некалькі вузлоў. Кожнаму ўдзельніку вядомы толькі [[IP-адрас]] яго непасрэднага суседа. Такім чынам, [[Бяспека праз невядомасць|адпраўнік не ведае, куды ідзе яго файл, а атрымальнік не ведае, адкуль ён прыйшоў]]. Для большай бяспекі даныя паміж асобнымі адпраўнікамі і атрымальнікамі [[Шыфраванне|шыфруюцца]] [[Сіметрычны алгарытм шыфравання|сіметрычным алгарытмам шыфравання]] [[Advanced Encryption Standard|AES]].<ref>{{Cite web |url=http://zenway.ru/page/antsp2p |title=ANts P2P |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=23 ліпеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723054150/http://zenway.ru/page/antsp2p |url-status=dead }}</ref> === Bitmessage === {{main|Bitmessage}} '''Bitmessage''' — [[Аднарангавая сетка|дэцэнтралізаваня P2P]] сістэма абмену [[Электроннае паведамленне|электроннымі паведамленнямі]] з [[Адкрыты зыходны код|адкрытым зыходным кодам]], якая дазваляе карыстальніку [[Bitmessage]] дасылаць [[Шыфраванне|шыфраваныя]] паведамленні іншым карыстальнікам сістэмы, як альтэрнатыва [[email]]. [[Bitmessage]] пабудавана на [[Архітэктура праграмнага забеспячэння|архітэктуры]] падобнай на сетку [[Bitcoin]], аднак адаптаваную для задачы перасылкі паведамленняў, а не [[Банкаўская транзакцыя|грашовых транзакцый]]. Сетка зазнала рэзкі ўсплёск папулярнасці пасля раскрыцця інфармацыі [[Эдвард Сноўдэн|Эдвардам Сноўдэнам]] аб сістэме [[Негалоснае назіранне|сакрэтнага сачэння]] за інтэрнэт-карыстальнікамі [[PRISM, праграмы выведкі|PRISM]].<ref>[http://www.pvsm.ru/informatsionnaya-bezopasnost/38265 Описание протокола BitMessage]</ref> === Filetopia === {{main|:en:Filetopia}} '''Filetopia'''<ref>[http://www.filetopia.org/ Filetopia: Your secure file sharing and communications tool]</ref> — шматфункцыйная [[файлаабмен]]ная праграма, галоўнай рысай якой з’яўляецца высокі ўзровень [[Прыватнасць|прыватнасці]] і [[Бяспека|бяспекі]]. Падтрымліваецца [[шыфраванне|зашыфраваны]] [[чат]], паўнавартасны [[інтэрнэт-пэйджар]], работа з [[форум]]ам. Дзякуючы тэхналогіі [[:en:MS Agent|MS Agent]] пасля ўсталявання адпаведнага галасавога рухавіка магчыма зачытванне голасам атрыманых паведамленняў. З мэтай паляпшэння ступені абароненасці [[Filetopia]] хавае [[IP-адрас]] карыстальніка, абараняючы яго тым самым ад магчымых [[Хакерская атака|хакерскіх атак]]. У якасці алгарытму стварэння [[Адкрыты ключ|адкрытага ключа]] ўжываецца [[Эліптычная крывая|эліптычныя крывыя]], а паведамленні і файлы [[Шыфраванне|шыфруюцца]] адным з дзясятка самастойна абіральных карыстальнікам алгарытмаў. === Freenet === {{main|Freenet}} '''Freenet'''<ref>[http://freenetproject.org The Freenet Project]</ref> — гэта [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] і цалкам ананімная [[аднарангавая сетка]], якая працуе па-над інтэрнэтам, уключаючы вялікую колькасць роўнапраўных камп’ютараў і дазваляе публікаваць любыя матэрыялы без магчымасці выйсці на аўтара. [[Таямніца сувязі|Канфідэнцыйнасць звестак]] гарантуецца строгай [[крыптаграфія]]й: каб атрымаць файл, у запыце патрабуецца паведаміць асацыяваны з ім [[Ключ, крыптаграфія|ключ]]. Ролю такога [[Ключ, крыптаграфія|ключа]] выконвае [[Асацыятыўны масіў|хэш]]-код файла ці [[DSA]]-ключ, што стварае таксама механізм праверкі цэласнасці. У цяперашні час [[Freenet]] пачынае выкарыстоўваць прынцып сетак [[Цыбульная маршрутызацыя|Onion Routing]].<ref>[https://emu.freenetproject.org/pipermail/devl/2011-February/035390.html &#91;freenet-dev&#93; Expensive onion routing is okay for small payloads] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131220011917/https://emu.freenetproject.org/pipermail/devl/2011-February/035390.html |date=20 снежня 2013 }}</ref> === GNUnet === {{main|GNUnet}} '''GNUnet'''<ref>[https://gnunet.org/ GNUnet — GNU’s framework for secure P2P networking]</ref> — гэта [[праграмны пакет]] для бяспечнага P2P-злучэння, які не мае патрэбы ў [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверах]]. Сэрвіс рэалізаваны па-над [[Сеткавы ўзровень|сеткавым узроўнем]] дазваляе абменьвацца файламі [[ананім]]на і без якой-небудзь [[Інтэрнэт-цэнзура|сеткавай цэнзуры]]. [[Ананім]]насть забяспечваецца за кошт таго, што паведамленні, якія ідуць ад [[Вузел сеткі|вузла сеткі]], немагчыма адрозніць ад чужых паведамленняў, у перадачы якіх удзельнічае вузел. Усе вузлы дзейнічаюць як маршрутызатары, злучэнні паміж якімі [[шыфраванне|шыфруюцца]], а ўзровень ужывання прапускной здольнасці [[Канал сувязі|канала]] падтрымліваецца сталым. [[GNUnet]] ужывае простую, заснаваную на лішках эканамічную мадэль для выдаткоўвання рэсурсаў: вузлы, якія больш даюць сетцы, узнагароджваюцца лепшым абслугоўваннем. Праект [[GNUnet]] узнік у 2001 годзе і быў натхнёны цэлым шэрагам тэхнічных ідэй, прызваных забяспечыць бяспечны [[файлаабмен]] у [[Пірынгавыя сеткі|пірынгавых сетках]]. Асноўныя тэхнічныя пытанні працы [[GNUnet]] падрабязна апісаны ў шэрагу навуковых публікацый.<ref>[https://gnunet.org/papers.php3 GNUnet papers and related work] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090825025021/http://gnunet.org/papers.php3 |date=25 жніўня 2009 }}</ref> Сярод іх — палепшанае [[кадзіаванне]] змесціва ECRS і новы [[ананім]]ны [[пратакол маршрутызацыі]] gap. Іх адметнасці дазваляюць заахвочваць у [[GNUnet]] актыўных удзельнікаў. У перыяды высокай загрузкі сеткі прыярытэт атрымліваюць тыя ўдзельнікі, якія зрабілі большы ўнёсак у мінулым. Акрамя таго, [[GNUnet]] [[Пашырэнне|пашыральная]] і дазваляе лёгка ствараць новыя праграмы [[peer-to-peer]] на яе аснове ці выкарыстоўваць альтэрнатыўныя сеткавыя [[Транспартны ўзровень|транспарты]] для перадачы даных. === Gnutella === {{main|Gnutella}} '''Gnutella'''<ref>[http://wiki.limewire.org/index.php?title=GDF Gnutella Protocol Specification] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090331221153/http://wiki.limewire.org/index.php?title=GDF |date=31 сакавіка 2009 }}</ref> — першая цалкам [[дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] [[файлаабменная сетка]], створаная ў 1999 годзе. Пры падключэнні [[Кліент, праграмны|кліент]] атрымлівае ад вузла, з якім яму сталася злучыцца, спіс з пяці актыўных вузлоў, якім дасылаецца запыт на пошук рэсурсу па ключавым слове. Вузлы шукаюць у сябе адпаведныя запыту рэсурсы і, калі не знаходзяць іх, перасылаюць запыт актыўным вузлам уверх па «[[Дрэва, структура даных|дрэве]]», пакуль не знойдзецца рэсурс ці не будзе перавышана максімальная колькасць крокаў. Такі пошук завецца размнажэннем запытаў (query flooding). Аднак, падобная рэалізацыя вядзе да экспанентнага росту колькасці запытаў, і на верхніх узроўнях «дрэва» можа прывесці да [[Адмова ад абслугоўвання|адмовы ад абслугоўвання]], што неаднаразова назіралась на практыцы. Таму распрацоўшчыкі ўдасканалілі алгарытм і ўвялі правілы, у адпаведнасці з якімі запыты могуць перасылаць уверх па «[[Дрэва, структура даных|дрэве]]» толькі вызначаныя (ultrapeers) вузлы, а астатнія (leaves) могуць толькі рабіць запыты. Таксама была ўведзена сістэма [[кэш]]уючых вузлоў. Запыты ў сетцы [[Gnutella]] перасылаюцца па [[TCP]] ці [[UDP]], а капіраванне файлаў ажыццяўляецца праз [[Сеціўны пратакол|пратакол]] [[HTTP]]. У апошні час з’явіліся пашырэнні для кліентскіх праграм, якія дазваляюць капіраваць па [[UDP]] і рабіць [[XML]]-запыты метаданых аб файлах. Недахопы пратаколу [[Gnutella]] ініцыявалі распрацоўку прынцыпова новых алгарытмаў пошуку маршрутаў і рэсурсаў, што прывяло да стварэння групы [[Сеціўны пратакол|пратаколаў]] [[DHT]] і, у прыватнасці, [[Kademlia]], які шырока ўжываецца ў найбольш буйных сетках.<ref>[http://www.ccc.ru/magazine/depot/06_11/read.html?0302.htm Файлообменные сети P2P: основные принципы, протоколы, безопасность] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110914102929/http://ccc.ru/magazine/depot/06_11/read.html?0302.htm |date=14 верасня 2011 }}</ref> === Gnutella2 === {{main|Gnutella2}} '''Gnutella2'''<ref>[http://g2.trillinux.org/ Gnutella2]</ref> — створаны ў 2002 г. прынцыпова новы [[Сеціўны пратакол|пратакол]] і першыя яго кліенты, якія маюць [[Зваротная сумяшчальнасць|зваротную сумяшчальнасць]] з кліентамі [[Gnutella]]. У адпаведнасці з ім частка вузлоў становіцца канцэнтратарамі, астатнія — звычайнымі вузламі (leaves). Кожны звычайны вузел мае [[Сеткавае злучэнне|злучэнне]] з адным-двума канцэнтратарамі, якія звязаны з сотнямі звычайных вузлоў і дзесяткамі іншых канцэнтратараў. Кожны вузел перыядычна перасылае канцэнтратару спіс [[ідэнтыфікатар]]аў [[Ключавое слова|ключавых слоў]], па якіх можна знайсці апублікаваныя дадзеным вузлом рэсурсы. [[Ідэнтыфікатар]]ы захоўваюцца ў агульнай табліцы на канцэнтратары. Калі вузлу патрэбна знайсці рэсурс, ён пасылае запыт па ключавому слову свайму канцэнтратару, які альбо знаходзіць рэсурс у сваёй табліцы і вяртае [[Ідэнтыфікатар|id]] вузла, які валодае рэсурсам, альбо вяртае спіс іншых канцэнтратараў, якія вузел зноў запытвае па чарзе ў выпадковым парадку. Такі пошук завецца пошукам з дапамогай метаду блуканняў (random walk). Адметнай асаблівасцю сеткі [[Gnutella2]] з’яўляецца магчымасць распаўсюджвання інфармацыі аб файле ў сетцы без капіравання самога файла, што вельмі карысна з пункту гледжання адсочвання [[Камп’ютарны вірус|вірусаў]]. Для пакетаў, што перадаюцца у сетцы, распрацаваны ўласны фармат, які гнутка рэалізуе магчымасць нарошчваць функцыянальнасць сеткі праз даданне дадатковай службовай інфармацыі. Запыты і спісы [[Ідэнтыфікатар|id]] [[Ключавое слова|ключавых слоў]] перасылаюцца на канцэнтратары па [[UDP]].<ref>[http://moikompas.ru/compas/p2p Популярные файлообменные сети P2P — Gnutella, Gnutella2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090606173544/http://moikompas.ru/compas/p2p |date=6 чэрвеня 2009 }}</ref> === Invisible Internet Project (I2P) === {{main|I2P}} '''I2P'''<ref>[https://www.i2p2.de/ I2P Anonymous Network] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090815070800/http://www.i2p2.de/ |date=15 жніўня 2009 }}</ref> — [[форк]] праекта [[Freenet]], распачаты ў 2003 годзе з мэтай забяспечыць [[ананім]]ны доступ да абароненых рэсурсаў, сярод якіх [[блог]]і (Syndie), [[IRC]] (ircProxy), [[электронная пошта]] (Susimail), [[Вэб-сэрвіс|сэрвісы]] [[FTP|перадачы файлаў]] і [[Суполка навін|суполак навін]], [[Інтернэт-шлюз|шлюзы]] [[Freenet]] і Mnet. Будучы заснаванай на SSU (Secure Semireliable [[UDP]]), мае функцыі [[Аўтэнтыфікацыя|аўтэнтыфікацыі]] і кіравання патокам, [[I2P]] прапануе [[сеткавы мост]] — т. з. I2PTunnel — забяспечвае [[Перадача даных|перадачу]] TCP-пакетаў праз сеціва [[I2P]], і такім чынам — сродак стварэння абароненых [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэляў]] да любых TCP-сэрвісаў, у доступе да якіх можа ўзнікнуць патрэба. Падчас абмену данымі праз [[I2P]] адбываецца іх шматузроўневае [[шыфраванне]] (скрознае, [[Часночная маршрутызацыя|часночнае]], [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэльнае]] і [[Транспартны ўзровень|транспартнага ўзроўня]]), а таксама [[Крыптаграфія|крыптаграфічная]] [[аўтэнтыфікацыя]] канцавых вузлоў. [[Вузел сеткі|Вузлы сеткі]] [[I2P]] прадстаўлены [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікатарамі]], якія не маюць лагічнай адпаведнасці з іх рэальнымі [[IP-адрас]]амі. Кліентскае праграмнае забеспячэнне функцыянуе як [[маршрутызатар]], які запісвае ў табліцу звесткі вузлоў для [[Перадача даных|перадачы]] ўваходнага і выходнага [[сеціўны трафік|трафіку]]. Перадавальны [[IP-пакет|пакет]] праходзіць часовыя аднабаковыя ланцугі: [[маршрутызатар]]ы выходнага [[сеціўны трафік|трафіку]], збудаваныя на вузле-адпраўніку, і [[маршрутызатар]]ы уваходнага [[сеціўны трафік|трафіку]], збудаваныя вузлом-адрасатам. Такія [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлі]] перабудоўваюцца кожныя 10 хвілін. Кіруючы даўжынёй ланцугу маршрутызатараў у кліенцкім [[Праграмнае Забеспячэнне|ПЗ]], карыстальнік абірае для сябк патрэбныя суадносіны паміж ступенню [[ананім]]насці, [[латэнтнасць|латэнтнасцю]] і [[Прапускная здольнасць|прапускной здольнасцю]] сеткі. Перададаванае паведамленне праходзіць такі шлях, які адпавядае мадэлям пагрозы адпраўніка і атрымальніка.<ref>[https://www.hack-info.ru/showthread.php?s=a9deb489105d8106ae5199683e4d48a2&t=51079 Обзор анонимной сети I2P] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130704161138/https://www.hack-info.ru/showthread.php?s=a9deb489105d8106ae5199683e4d48a2&t=51079 |date=4 ліпеня 2013 }}</ref> === Manolito === {{main|MP2P}} '''Manolito'''<ref>{{Cite web |title=Manolito P2P — Secure File Sharing |url=http://www.manolito.com/ |accessdate=12 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071023182130/http://www.manolito.com/ |archivedate=23 кастрычніка 2007 |url-status=dead }}</ref> — гэта сістэма [[Раздача файлаў|размеркавання файлаў]], якая ўжывае [[Пірынгавая сетка|пірынгавую сетку]] з новым [[Прыватнасць|прыватным]] [[Сеціўны пратакол|пратаколам]] [[MP2P]], які працу без [[Цэнтралізацыя|цэнтральнага]] [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]]. Асаблівасцю [[Сеціўны пратакол|пратаколу]] з’яўляецца ўжыванне [[UDP]] замест [[TCP]], што па заяве вытворцы, гарантуе [[ананім]]насць. [[Manolito]] не збірае звесткі аб карыстальніках, пошуках ці файлах. Падтрымліваецца [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваны]] спіс сяброў, інтэграваны [[чат]], праца з файламі і [[Міжсеткавы экран|брандмаўэрам]]. === MUTE === {{main|MUTE, сеціва}} '''MUTE'''<ref>[http://mute-net.sourceforge.net/ MUTE: Simple, Anonymous File Sharing]</ref> — гэта [[файлаабмен]]ная сістэма з [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваным]] пошукам і загрузкай. Для [[Роўтынг|маршрутызацыі]] ўсіх паведамленняў, уключаючы перадачу файлаў праз сетку сумежных [[Сеціўнае злучэнне|злучэнняў]], [[MUTE, сеціва|MUTE]] выкарыстоўвае [[Мурашыны алгарытм|алгарытмы, пазычаныя з паводзін мурашоў]]. === Networked Electronic Technician Skilled in Ultimate Killing, Utility and Kamikaze Uplinking === {{main|Netsukuku}} '''Netsukuku'''<ref>[http://netsukuku.freaknet.org/ Netsukuku]</ref> — праект італьянскай кампаніі [[:it:FreakNet MediaLab|FreakNet Medialab]] па стварэнню [[Глабальнае вылічальнае сеціва|глабальнай]] [[Размеркаваная сістэма|размеркаванай сеткі]], якая будзе існаваць паралельна інтэрнэту без [[Цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]], [[Каранёвыя серверы DNS|каранёвых сервераў]] і [[Негалоснае назіранне|кантролю]] з боку [[правайдэ]]аў. Замест [[DNS]] у сетцы [[Netsukuku]] выкарыстоўваецца доменная сістема ANDNA (A Netsukuku Domain Name Architecture ), у якой кожны вузел уяўляе сабой самастойны маршрутызатар трафіку, які працуе пад [[GNU/Linux]]. Гэты [[Сеціўны пратакол|пратакол]] вельмі эканомна спажывае рэсурсы, таму ў кожным вузле для падтрымкі камунікацыі павтрабуецца максімум 355 [[Кілабайт|КБ]] [[Аператыўная памяць|аператыўнай памяці]] і мінімальнаяй вылічальнай магутнасці, якой хопіць нават у сучасных мабільных тэлефонаў. Новы [[метаалгарытм]] QSPN (Quantum Shortest Path Netsukuku) з ужываннем [[фрактал]]аў дазваляе змясціць карту сеткі цалкам у файл памерам менш 2 [[Кілабайт|КБ]]. Распрацаваны таксама спецыяльны [[Сеціўны пратакол|пратакол]] Npv7_HT для дынамічнай маршрутызацыі ўнутры сеткі з неабмежаванай колькасцю вузлоў. [[Netsukuku]] уяўляе сабой рэальную фізічную сетку, якая будзе існаваць з [[Інтэрнэт]]ам паралельна, а не ў выглядзе надбудовы. Вузлы ў ёй будуць здзяйсняць злучэнні адзін з адным у абход прамых [[Канал сувязі|каналаў]]. === Nodezilla === {{main|:en:Nodezilla}} '''Nodezilla'''<ref>[http://client.nodezilla.net/ Nodezilla Grid Network] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090517082008/http://client.nodezilla.net/ |date=17 мая 2009 }}</ref> — [[Размеркаваная сістэма|размеркаваная]] і [[Адмоваўстойлівасць|адмоваўстоная]] сістэма [[Роўтынг|маршрутызацыі]] (гл. [[GRID]]), якая падтрымлівае [[ананім]]ны [[файлаабмен]], [[чат]], перадачу патокавага відэа і захоўванне даных. Дзякуючы функцыі [[кэш]]авання З раўнаважнымі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]], кожны з удзельнікаў можа ствараць лакальную копію наяўных даных. Падобная мадэль забяспечвае хуткі доступ і надзейнасць, а таксама змяньшае заторы на участках сеткі. Для абароны даных ужываецца [[Крыптаграфічны алгарытм|крыптаалгарытмы]] з [[Лішкавае кадаванне|лішкавым кадзіраваннем]]. === OneSwarm === {{main|:en:OneSwarm}} '''OneSwarm'''<ref>{{Cite web |url=http://www.oneswarm.org/index.html |title=OneSwarm — Private P2P Data Sharing |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=17 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917105841/http://www.oneswarm.org/index.html |url-status=dead }}</ref> — цалкам [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваная]] [[пірынгавая сетка]], прызначаная для [[файлаабмен]]у паміж [[F2F|даверанымі карыстальнікамі]]. Бяспечнасць трафіку забяспечваецца тым, што ён праходзіць толькі праз тых удзельнікаў сеціва, якія былі пазначаны карыстальнікам, як сяброўскія. Праз іх [[Загрузка файлаў|сцягванне файлаў]] адбываецца наўпрост. Калі ж патрэбная інфармацыя знаходзіцца не ў даверанага ўдзельніка, то [[передача даных]] адбываецца па ланцугу адзін да аднаго. Такім чынам, ініцыятар сцягвання не ведае першапачатковага месцазнаходжання файла, а змясціўны яго не мае звестак аб канцавым пункце прызначэння<ref>{{Cite web |url=http://zenway.ru/page/oneswarm |title=OneSwarm — friend-to-friend сеть |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=16 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916090812/http://zenway.ru/page/oneswarm |url-status=dead }}</ref>. === RShare === {{main|RShare}} '''RShare'''<ref>[http://regensburger.name/rshare.aspx regensburger.name — RShare]</ref> — [[ананім]]ная [[P2P]]-[[файлаабменнае сеціва]] трэцяга пакалення з [[Адкрыты крынічны код|адкрытым крынічным кодам]]. {{main|StealthNet}} '''StealthNet'''<ref>[https://www.stealthnet.de/ StealthNet — Anonymes Filesharing] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090913043232/http://www.stealthnet.de/ |date=13 верасня 2009 }}</ref> — альтэрнатыўны кліент [[RShare]] з пашыранымі магчымасцямі. Адрозніваецца ад аналагаў зручнасцю і прастатой ужывання, а таксама шэрагам такіх дадатковых функцый, як дапампоўка, фільтр пошуку (SearchFilter) па [[Пашырэнне імя файла|пашырэнні імя файла]] і шматмоўнасць.<ref>{{Cite web |url=http://www.planetpeer.de/wiki/index.php/ |title=RShare — Planet Peer Wiki |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=13 ліпеня 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060713005801/http://www.planetpeer.de/wiki/index.php |url-status=dead }}</ref> === SKad (OpenKAD) === {{main|Perfect Dark}} '''Perfect Dark'''<ref>[http://www21.atwiki.jp/botubotubotubotu/ Perfect Dark @ ウィキ — トップページ]</ref> — [[Кліент, праграмны|кліент]] для [[ананім]]нага [[Файлаабменнае сеціва|файлаабменнага]] [[Камп’ютарная сетка|сеціва]] [[SKad]] ([[Kad Network|OpenKAD]]) — мадыфікацыя [[Сеціўны пратакол|пратаколу]] [[Kademlia]] — распрацаваны ў [[Японія|Японіі]] для замены папрэдніх [[:en:Winny|Winny]]{{ref-en}} і [[:en:Share (P2P)|Share]]{{ref-en}}. Сваёй структурай ён падобны на [[Freenet]], але ўжывае [[DHT]] з вялікім [[Размеркаваная сістэма|размеркаваннем]]. Звесткі захоўваюцца ў выглядзе [[Шыфраванне|зашыфраваных]] блокаў і перадаюцца асобна ад [[Ключ, крыптаграфія|ключоў]]. Для [[Шыфраванне|шыфравання]] ўжываюцца алгарытмы [[RSA]] і [[Advanced Encryption Standard|AES]], прычым [[Ключ, крыптаграфія|ключы]] [[Кэшаванне|кэшуюцца]] дзеля паскарэння [[файлаабмен]]у. Для [[Лічбавы подпіс|лічбавага подпісу]] файлаў ужываецца [[ECDSA]]. === Turtle === {{main|Turtle F2F}} '''Turtle'''<ref>[http://www.turtle4privacy.org/new/ Turtle F2F Homepage] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090901025535/http://www.turtle4privacy.org/new/ |date=1 верасня 2009 }}</ref> — праект свабоднай [[ананім]]най [[Пірынгавая сетка|пірынгавай сеткі]], якая распрацоўваецца ў [[Амстэрдам]]е. [[Turtle F2F|Turtle]] не дазваляе невядомым вузлам далучацца да сеткі і абменьвацца інфармацыяй. Замест гэтага вузел стварае бяспечную колькасць бяспечных злучэнняў з іншымі вузламі, якія знаходзяцца под кіраваннем давераных карыстальнікаў. Запыты і вынікі пошуку паслядоўна перадаюцца [[Friend-to-friend|ад вузла да вузла]] і толькі ў [[Шыфраванне|зашыфраваным]] выглядзе. Дзякуючы такой [[Архітэктура праграмнага забеспячэння|архітэктуры]], атакуючыя не могуць вызначыць, якой дакладна інфармацыяй абменьваюцца ўдзельнікі сеціва і хто з’яўляецца яе крыніцай.<ref>[http://www.turtle4privacy.org/documents/masterThesis.pdf Petr Matejka’s master thesis on Turtle F2F] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070316085317/http://www.turtle4privacy.org/documents/masterThesis.pdf |date=16 сакавіка 2007 }}</ref> [[Ананім]]насць гэтай сеткі пацвярджаецца даследваннямі [http://delis.upb.de/paper/DELIS-TR-169.pdf Applied Public Key Infrastructure: 4th International Workshop: Iwap 2005]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} і [http://csdl2.computer.org/persagen/DLAbsToc.jsp?resourcePath=/dl/proceedings/&toc=comp/proceedings/icpads/2005/2281/01/22811toc.xml&DOI=10.1109/ICPADS.2005.215 11th International Conference on Parallel and Distributed Systems (ICPADS’05)]{{ref-en}}. === RetroShare === {{main|RetroShare }} '''RetroShare '''<ref>[http://retroshare.sourceforge.net/ RetroShare]</ref> — [[свабодная праграма]] бязсервернага [[email|абмену лістамі]], [[Месэнджар|імгненнымі паведамленнямі]] і [[файлаабмен|файламі]] з дапамогай [[Шыфраванне|шыфраванай]] [[F2F]] (і апцыйна [[P2P]]) сеткі, пабудаванай на [[GPG]]. Адносіцца да т.з. [[:en:Darknet (file sharing)|Darknet (overlay network)]], бо піры могуць абменьвацца [[Цічбавы сертыфікат|сертыфікатамі]] і [[IP-адрас]]амі з [[F2F|сваімі сябрамі]]. Выкарыстоўвае [[Turtle F2F]] для [[файлаабмен]]у і [[DHT]] [[Kademlia]] для пошуку.<ref>{{Cite web |url=http://retroshare.sourceforge.net/wiki/index.php/Frequently_Asked_Questions#TECHNICAL |title=RetroShare Frequently Asked Questions (TECHNICAL) |access-date=12 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130717094704/http://retroshare.sourceforge.net/wiki/index.php/Frequently_Asked_Questions#TECHNICAL |archivedate=17 ліпеня 2013 |url-status=dead }}</ref> === WASTE === {{main|WASTE}} '''WASTE'''<ref>[http://waste.sourceforge.net/ waste :: home]</ref> — [[файлаабмен]]ная праграма для ўжывання унутры [[F2F|давераных суполак карыстальнікаў]]. Уключае ў сябе [[IM]], [[чат]] і базу дпных удзельнікаў у [[анлайн]]е. Падтрымлівае [[Раздача файлаў|раздачу файлаў]] як на асобных камп’ютарах з падтрымкай [[Аўтэнтыфікацыя|аўтэнтыфікацыі]], так і ва ўсёй сетцы. Усе злучэнні унутры сеткі [[Шыфраванне|зашыфраваныя]] [[Крыптаграфічны алгарытм|алгарытмам]] [[RSA]], які забяспечвае свабодны і бяспечны [[файлаабмен]] без рызыкі [[Негалоснае назіранне|праслухоўвання]].<ref>[http://www.xakep.ru/magazine/xa/055/026/1.asp Waste. Защищенный пиринговый клиент от NullSoft] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011300/http://www.xakep.ru/magazine/xa/055/026/1.asp |date=25 красавіка 2014 }}</ref> == Гібрыдныя ананімныя сеткі == У гібрыдных сетках існуюць [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверы]], ужывальныя для каардынацыі працы, пошуку ці падання інфармацыі аб існуючых машынах сеціва і іх статусе. Гібрыдныя сеткі спалучаюць хуткасць [[Цэнтралізацыя|цэнтралізаваных]] сетак і надзейнасць [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаваных]] дзякуючы схемам з незалежнымі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]] індэксацыі, якія [[Сінхранізацыя, інфарматыка|сінхранізуюць]] звесткі паміж сабой. Пры адмове аднаго ці некалькіх [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], сетка працягвае функцыянаваць. === Psiphon === {{main|:en:Psiphon}} '''Psiphon'''<ref>[http://psiphon.ca/ Psiphon | delivering the net]</ref> — «Праект праграмнага забеспячэння дзеля абароны [[Правы чалавека|правоў чалавека]]», распрацаваны ў лабараторыі [[:en:Citizen Lab|Citizen Lab]]{{ref-en}} [[Таронцкі ўніверсітэт|універсітэта Таронта]] пры Цэнтры міжнародных даследванняў Мунка, яваходзячы ў [[:en:OpenNet Initiative|OpenNet Initiative]]{{ref-en}}. Сістэма ўяўляе сабой частку праекту [[:en:Citizen Lab|CiviSec Project]]{{ref-en}} той жа лабараторыі і фінансуецца [[Фонд Сораса|фондам «Адкрытае грамадства»]]. Яго мэта — забяспечыць грамадзян розных краін доступам да інтэрнэт-рэсурсаў, заблакаваных [[Інтэрнэт-цэнзура|сеціўнай цэнзурай]]. У сеціве [[Psiphon]] жыхары краін з вольным [[Інтэрнэт]]ам прадастаўляюць свае камп’ютары для [[хостынг]]у [[проксі-сервер]]аў з [[Шыфраванне|зашыфраваным]] злучэннем, ужывальным грамадзянамі краін з [[інтэрнэт-цэнзура]]й. Доступ ажуццяўляецца праз давераных [[Peer|удзельнікаў]] праекту. Для злучэння сз [[проксі-сервер]]ам ужываюцца ўнікальныя [[вэб-адрас]], [[логін, уліковы запіс|логін]] і [[пароль]], прычым без унясення аніякіх зменаў у наладкі [[браўзер]]у. Аднак, такая працэдура можа ажыццяўляцца толькі даверанымі асобамі, бо адміністратар [[проксі-сервер]]у валодае [[Файл рэгістрацыі|дакументаванай інфармацыяй аб актыўнасці свайго карыстальніка]]. Праграма папярэджвае адміністратара аб зменах у яго ўласнай сетцы, каб ён мог прадаставіць карыстальнікам новыя [[вэб-адрас]]ы. [[Psiphon]] падтрымлівае [[ананім]]ны [[вэб-серфінг]] і [[блогінг]], але не падыходзіць для [[чат]]аў і [[VoIP]]. У далейшым плануецца развіць праект у асобную [[Сацыяльная сетка|сацыяльную сетку]]. === Tor (The Onion Router) === {{main|Tor}} '''Tor'''<ref>[https://www.torproject.org/ Tor: anonymity online]</ref> — найбольш вядома і развітая сярод існуючых ананімных сетак. Карані праекта вядуць у [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|MIT]], а спіс спонсараў уключае [[DARPA]]<ref>[https://www.extremetech.com/extreme/105117-inventing-our-world-darpas-top-inventions/5 Internet anonymity: Tor and onion routing]</ref>, [[:en:Office of Naval Research|ONR]]{{ref-en}}<ref>[https://www.onion-router.net/Archives.html NRL Onion Routing Archives, Test Data, Specs]</ref> і [[Electronic Frontier Foundation]]<ref>{{Cite web |url=https://www.eff.org/torchallenge |title=The EFF Tor Challenge |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=24 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424192640/https://www.eff.org/torchallenge |url-status=dead }}</ref>. Сетка не з’яўляецца цалкам [[Дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізаванай]] — існуе 3 цэнтральных [[Сервер каталогаў|серверы каталогаў]], якія захоўваюць падпісаны актуальны спіс [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] [[Tor]] з іх сапраўднымі адрасамі і адбіткамі [[Адкрыты ключ|адкрытых ключоў]] (генеруюцца наноў кожныя 7 дзён), гэта значыць рэгістрацыя [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] ажыццяўляецца [[Цэнтралізацыя|цэнтралізавана]]. Два з трох [[Сервер каталогаў|сервераў каталогокаталогаў]] змешчаны ў [[ЗША]], дзе колькасць [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], запушчаных энтузіястамі, вышэй, чым у любой іншай краіне. Сама ідэя [[.onion|Onion]] [[Роўтынг|Router]] з’явілася яшчё ў сярэдзіне 1990-х гадоў, але першая практычная рэалізацыя сеткі гэтага тыпу ў рамках праекту [[:en:Free Haven|Free Haven]] пачалася толькі ў 2002 годзе. Так з’явілася першая сетка [[Цыбулевая маршрутызацыя|Onion Routing]]<ref>[https://www.onion-router.net Onion Routing]</ref>, якая складалася толькі з аднаго маршрутызатару, які працаваў на адным з камп’ютараў [[:en:United States Naval Research Laboratory|даследчай лабараторыі ВМС США ў Вашынгтоне]]{{ref-en}}. Як вынік развіцця, з’явілася другое пакаленне гэтай сеткі — праект [[Tor]]. Яго сутнасць у тым, што кліенцкі бок фармуе ланцук з трох адвольна абраных [[Вузел сеткі|вузлоў сеткі]] [[Tor]]. Сярод іх ёсць уваходны (entry node) адносна [[Кліент, інфарматыка|кліента]] вузел і выходны (exit node). Сетка [[Tor]] пры гэтым функцыянуе як [[Інтэрнэт-шлюз|шлюз]] паміж [[Кліент, інфарматыка|кліентам]] і вонкавай сеткай. Кожны Tor-сервер «ведае» аб папярэднім яму і наступным, але не болей, а замыкальныя вузлы не ведаюць, хто знаходзіцца на іншым баку [[Канал сувязі|каналу]] і хто ініцыяваў [[злучэнне]]. Адсутнасць лагічнай сувязі паміж адпраўніком і паведамленнем гарантуе надзейную [[ананім]]насць. Акрамя таго, такая схема робіць бессэнсоўным [[Аналізатар трафіка|перехват трафіка]]<ref>[https://jmiller.uaa.alaska.edu/cse465-fall2011/papers/syverson2003.pdf Onion Routing for Resistance to Traffic Analysis]{{Недаступная спасылка}}</ref> на баку [[ISP]], бо [[правайдар]] «бачыць» толькі плыню шыфратэксту, якая складаецца з [[IP-пакет|пакетаў]] сталай даўжыні. З кожным пераданым [[IP-пакет|пакетам]], уключаючы саму каманду адкрыцця [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]], асацыюецца [[Сіметрычны шыфр|сіметрычны ключ шыфравання]] і [[Сеткавы адрас|ідэнтыфікатар]] наступнага вузла [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]]. Гэтыя звесткі [[Шыфраванне|шыфруюцца]] паслядоўна [[Адкрыты ключ|адкрытымі ключамі]] ўсіх абраных [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]], пачынаючы з апошняга, ствараючы структуры, званыя «цыбулямі» (onions). Для міжсерверных камунікацый выкарыстоўваецца [[TLS]]. Створаныя ланцугі кожныя 10 хвілін берабудоўваюцца такім чынам, што праз кожны [[вузел сеткі]] праходзіць абмежаваны аб’ём трафіку ад кожнага [[Кліент, інфарматыка|кліента]]. Для кожнага наноў створанага ланцуга [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] генеруецца новы [[Крыптасістэма з адкрытым ключом|сеансавы ключ]], а для супрацьдзеяння [[Хакерская атака|атакам]] [[Аналізатар трафіка|аналізу трафіка]] блок даных мае сталы памер 512 [[байт]]<ref>[https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=tor-spec.txt Tor Protocol Specification]</ref>. «Цыбуліна» можа змяшчаць звесткі, патрэбныя для ўсталёўкі зваротнага [[Канал сувязі|канала]] — двухбаковых [[Сеціўнае злучэнне|злучэнняў]]. Функцыянуючы на ўзроўні [[TCP]] і перасылаючы толькі легітымныя струмені, [[Tor]] прадастаўляе надзейны [[Транспартны ўзровень|транспарт]] для [[Прыкладное праграмнае забеспячэнне|прыкладных праграм]] пасродкам [[Пратаколы перадачы даных|пратаколу]] [[SOCKS]]<ref>[https://gitweb.torproject.org/torspec.git?a=blob_plain;hb=HEAD;f=socks-extensions.txt Tor’s extensions to the SOCKS protocol]</ref>. Калі ж карыстальнік утрымлівае ўласны [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервер]] сеціва [[Tor]], то адрозніць стваральны ім [[сеціўны трафік|трафік]] ад трафіку, які праходзіць праз яго [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервер]] ад іншых [[Кліент, інфарматыка|кліентаў]] немагчыма. [[Кампраментацыя (крыптаграфія)|Кампраментацыя]] ж аднаго ці некалькіх [[Сервер, апаратанае забеспячэнне|сервераў]] ланцуга да страты [[ананім]]насці ці [[Канфідэнцыйнасць|канфідэнцыйнасці]] не вядзе. === Virtual Private Network === {{main|VPN}} '''VPN''' — віртуальныя прыватныя сеткі, арганізаваныя ў выглядзе [[Шыфраванне|зашыфраванага]] [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлю]], які створаны праз [[Інтэрнэт]]. VPN-злучэнне складаецца з [[Канал сувязі|канала]] тыпу [[пункт-пункт]], якое мае на ўвазе сувязь паміж двума камп’ютарамі, так званымі [[Peer]]'амі. Кожны [[Peer|пір]] адказвае за [[шыфраванне]] інфармацыі перад уваходам у [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэль]] і іх расшыфроўку на выхадзе. Хоць [[VPN]] заўсёды ўсталёўваецца паміж двума пунктамі, кожны [[Peer|пір]] можа ўсталёўваць дадатковыя [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэлі]] з іншымі вызламі, прычым для ўсіх іх [[peer|пір]] на баку [[Сервер, апаратанае забеспячэнне|сервера]] можа быць адным і тым жа. Гэта магчыма дзякуючы таму, што вузел можа [[Шыфраванне|шыфраваць]] і расшыфроўваць інфармацыю ад імя ўсёй сеткі. У гэтым выпадку вузел [[VPN]] завецца VPN-шлюзам, з якім карыстальнік усталёўвае [[Сеціўнае злучэнне|злучэнне]] і атрымлівае доступ у сеціва за ім, званае даменам [[Шыфраванне|шыфравання]]. Кожны раз, калі [[Сеціўнае злучэнне|злучэнне сетак]] абслугоўваюць два VPN-шлюзы, выкарыстоўваецца [[Тунэляванне (камп’ютарныя сеткі)|тунэляванне]]. Гэта значыць, што [[Шыфраванне|шыфруецца]] ўвесь [[IP-пакет]], пасля чаго да яго дадаецца новый загаловак, які змяшчае [[IP-адрас]]ы двух VPN-шлюзаў, якія пабачыць [[сніфер]] пры перахопе [[сеткавы трафік|трафіку]]. Такім чынам, немагчыма вызначыць камп’ютар-крыніцу ў першым дамене [[Шыфраванне|шыфравання]] і камп’ютар-атрымальнік у другім.<ref>[http://onlamp.com/pub/a/bsd/2002/12/12/FreeBSD_Basics.html VPNs and IPSec Demystified] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219092740/http://www.onlamp.com/pub/a/bsd/2002/12/12/freebsd_basics.html |date=19 лютага 2014 }}</ref> == Вузкаспецыялізаваныя ананімныя сеткі == === Java Anonymous Proxy === {{main|:en:Java Anon Proxy}} '''JAP'''<ref>[https://anon.inf.tu-dresden.de/ JAP — ANONYMITY & PRIVACY]</ref> — йн жа '''AN.ON''' і '''JonDonym''' — прызначаны для [[ананім]]ізацыі толькі [[HTTP]], гэта значыць вэб-трафіку. Хоць само [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]] падтрымлівае і [[SOCKS]], распрацоўшчыкі аргументуюць падтрымку сваімі [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|серверамі]] толькі [[HTTP]] высокімі разакамі злоўжыванняў. Перасылка [[сеціўны трафік|трафіку]] адбываецца ў [[HTTPS|зашыфраваным выглядзе]] праз фіксаваны каскад мікс-сервераў: карыстальнік не мае магчымасці збудаваць адвольны ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]]. Перавага гэтага падыхода ў тым, што так прасцей дасягнуць той «крытычнай масы» карыстальнікаў, якая гарантуе высокую ступень [[ананім]]насці, а таксама большай хуткасці серфінгу, якая ў JAP значна вышэй, чым у цалкам [[Размеркаваная сістэма|размеркаваных сетак]]. Акрамя такго, пакаолькі крыстальнік не служыць у дадзеным выпадку канчавым звяном ланцугу, то ён абаронены ад замаху з боку асоб, якія жадаюць завалодаць звесткамі. [[Кампраметацыя (крыптаграфія)|Кампраметацыя]] [[ананім]]насці [[Кліент, інфарматыка|кліента]] JAP немагчыма без [[Аналізатар трафіку|перахопу]] усяго ўваходнага і выходнага [[сеткавы трафік|трафіку]] ўсіх вузлоў каскаду і іх судзеяння з мэтай расшыфроўкі [[IP-пакет|пакетаў]]. З траўня 2005 года JAP умее выкарыстоўваць [[вузел сеткі|вузлы сеткі]] [[Tor]] у якасці каскаду для [[ананім]]ізацыі HTTP-трафіка. Гэта адбываецца аўтаматычна ў тым выпадку, калі ў наладках [[браўзер]]а абраны [[SOCKS]], а не HTTP-проксі. JAP гарантуе [[шыфраванне]] [[сеціўны трафік|трафіка]] ад [[Кліент, інфарматыка|кліента]] да каскада JAP-сервераў, але не выконвае даданне [[IP-пакет|пакетаў]] да сталага памеру, чаго загадзя недастаткова для супрацьстаяння [[Хакерская атака|атакам]], заснаваным на [[Аналізатар трафіка|аналізе трафіку]]. Поўная [[Таямніца сувязі|канфідэнцыйнасць перадаваных звестак]] дасягаецца толькі ў выпадку дадатковага [[Шыфраванне|шыфравання]] на верхніх узроўнях з дапамогай такіх [[Пратаколы перадачы даных|пратаколаў]], як [[SSL]]. З другой паловы 2006 года ў рамках JAP вырашана прадастаўляць платны прэміум-сэрвіс, бо праект страціў крыніцу фінансавання. Праграма распрацавана ў Германіі, каскад JAP-сервераў змешчаны таксама там. Вядомы выпадак [[Кампраметацыя (крыптаграфія)|кампраметацыі]] сеткі нямецкай [[спецслужба]]й [[Bundeskriminalamt|Бундэскрыміналамт (BKA)]]. Яе патрабаваннем у рэалізацыю JAP распрацоўшчыкамі быў убудаваны [[бэкдор]], а карыстальнікам настойліва параілі правесці абнаўленне [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]]. Неўзабаве суд прызнаў дзеянні [[BKA]] нелігітымнымі і [[Бэкдор|патаемны ход]] з кода JAP быў ухілены. === Mixminion === {{main|Mixminion}} '''Mixminion'''<ref>[https://www.mixminion.net/ Mixminion: A Type III Anonymous Remailer]</ref> — распрацаваная ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт в Берклі|універсітэце Берклі]] сістэма [[ананім]]най [[email|электроннага ліставаня]]. Гэтая сетка з часоў свайго стварэння спазнала змену некалькіх пакаленняў. Так, рэалізацыя першага пакалення (type 0) складалася з аднаго паштовага [[проксі-сервер]]а, які выдаляў з загалоўкаў інфармацыю, якая б дазваляла ідэнтыфікаваць адпраўніка. У цяперашні час выкарыстоўваюцца сеткі другога пакалення (type 2) — Mixmaster<ref>[http://mixmaster.sourceforge.net Mixmaster]</ref> — і адбываецца актыўнае развіцце трэцяга (type 3) — [[Mixminion]]. У сетцы type 3 кожнае паведамленне разбіваецца на некалькі фрагментаў сталай даўжыні і для кожнага з іх абіраецца свой ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]]. Тэрмін жыцця [[Ключ, крыптаграфія|ключа]] абмежаваны, з адпраўніком асацыяваны [[Шыфраванне|зашыфраваны]] [[псеўданім]], па якім ён можа атрымаць адказ. == Спыненыя праекты ананімны сетак == === Emerging Network To Reduce Orwellian Potency Yield === {{main|Энтрапія, сетка}} '''ENTROPY'''<ref>[https://web.archive.org/web/20080704041351/http://entropy.stop1984.com/en/home.html Entropy Homepage (WWW)] ([[Архіў Інтэрнэта]] на 4 ліпеня 2008)</ref> — [[ананім]]ная [[файлаабменная сетка]], устойлівая да [[Інтэрнэт-цэнзура|інтэрнэт-цынзуры]]. Уяўляе сабой [[Размеркаваная сістэма|размеркаванае]] [[Content repository|сховішча звестак]], падобнае сваёй структурай на [[Freenet]]. Распрацоўка была спынена 9 ліпеня 2004 года з-за сумневаў у эфектыўнасці ўжываных [[алгарытм]]аў. === Invisible IRC Project === {{main|Invisible IRC Project/Proxy}} '''IIP'''<ref>{{Cite web |url=http://invisibleip.sourceforge.net/iip/ |title=Invisible IRC Project |access-date=12 сакавіка 2014 |archive-date=18 мая 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518155407/http://invisibleip.sourceforge.net/iip/ |url-status=dead }}</ref> — праект [[ананім]]ізацыі [[IRC]], шырока ўжываны ў якасці дадатку для [[онлайн]]авых стасункаў у [[Freenet]]. Зачынены ў [[2004]] годзе пасля сапсавання [[Апаратнае забеспячэнне|апаратнага забеспячэння]] сеткі. === Peek-A-Booty === '''Peekabooty'''<ref>[https://web.archive.org/web/20060425233138/http://www.peek-a-booty.org/ Peekabooty] ([[Архіў Інтэрнэта]] на 25 красавіка 2006)</ref> — распрацаваны двума энтузіястамі з [[:en:Cult of the Dead Cow|Cult of the Dead Cow]]{{ref-en}} і прэзентаваная ў 2002 г. на канферэнцыі [[:en:CodeCon|CodeCon]]{{ref-en}} [[ананім]]ная [[пірынгавая сетка]]. Праект разлічваў на падтрымку «глабальна думаючых і лакальна дзеючых» добраахвотнікаў, якім патрэбна было сцягнуць і ўсталяваць кліентскую праграму, дзеючую ў фонавым рэжыме як [[срынсэйвер]]. Для ўжывання сеткі карыстальнікам у краінах з [[інтэрнэт-цэнзура]]й патрабавалася толькі ўказаць уваход у Peekabooty як [[проксі]] для свайго [[браўзер]]а. Запыты на забароненыя сайты праходзілі праз машыны добраахвтнікаў, прычым машыны кожны раз абіраліся выпадковым чынам. [[Ананім]]насць забяспечвалася дзякуючы запыту даных без указання [[Сеткавы адрас|сеткавага адраса]] крыніцы запыту, які камп’ютары перадаюць ланцугом, захоўваючы толькі адрас папярэдняй машыны. Для абароны ад праслухоўвання Peekabooty [[Шыфраванне|шыфраваў]] звесткі, маскіруючы іх пад аперацыю [[Электронная камерцыя|электроннай камерцыі]] з выкарыстаннем [[Сеткавы пратакол|пратаколу]] [[HTTPS]]. Праект так і не выйшаў са стадыі [[Бэта-тэставанне|бэта-тэставання]]. === BitBlinder === {{main|:en:Bitblinder}} '''BitBlinder'''<ref>[https://bitblinder.com/ bitblinder] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100105085910/http://bitblinder.com/ |date=5 студзеня 2010 }}</ref> — тэхналогія, якая дапамагала сцягваць файлы з [[Файлаабменныя сеткі|файлаабменных сетак]] цалкам [[ананім]]на і без дадатковых выдаткаў. З яе дапамогай усе запыты і звесткі перадаваліся ў [[Шыфраванне|зашыфраваным]] выглядзе праз ланцуг пасярэднікаў, якія нічога не ведалі аб крыніцы і змесце запыта, забяспечваючы поўную абарону [[Прыватнасць|прыватнасці]] і [[IP-адрас]]оў кліентаў. Фактычна, модуль BitBlinder выступаў у якасці асабістага [[торэнт-трекер]]а для [[ананім]]ных звестак, у якім кожны з жадаючых дамагчыся прыватнасці павінен быў [[ананім]]ізаваць пэўны аб’ём звестак для іншых удзельнікаў сеткі. Для абароны [[IP-адрас]]у кожны запыт карыстальніка BitBlinder перадаваўся праз некалькі прамежкавых вузлоў, перш чым дасягаў патрэбнага адраса. Кожны прамежкавы вузел пры гэтым атрымліваў толькі адрас наступнага вузла ў ланцугу, але не адрас крыніцы запыта, прычым адсачыць плыні звестак было вельмі складана для любога ўдзельніка сеткі. Тэхналогія BitBlinder падыходзіла не толькі для [[торэнт]]-сетак, але і для звычайнага прагляду [[Вэб-старонка|вэб-старонак]]. Напрыклад, з яе дапамогай можна было ўтойваць гісторыю прагледжаных старонак ад [[Негалоснае назіранне|вонкавых назіральнікаў]], а таксама выходзіць на патрэбныя сайты праз [[Кантэнт-фільтр|фільтры карпаратыўных сетак]]. Тэхналогія BitBlinder з’яўлялася [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформавай]] (праграма напісана на [[Python (мова праграмавання)|Python]]). Для ўключэння ў сетку [[ананім]]ізацыі патрабавалася рэгістрацыя.<ref>[https://forum.antichat.ru/thread132309.html Технология BitBlinder]</ref> Праект спыніў сваё існаванне ў 2012 годзе. === Veiled === '''Veiled'''<ref>[http://darkreading.com/security/encryption/showArticle.jhtml;jsessionid=J2BTCVHUSWTKGQSNDLPCKH0CJUNN2JVN?articleID=217801293 Researchers Build Anonymous, Browser-Based 'Darknet']{{Недаступная спасылка}}</ref> — тэхналогія для абароненаха абмена звесткамі з ужываннем толькі [[браўзер]]а з падтрымкай стандарту [[HTML 5]]. Яе асноўная мэта — [[ананім]]ны прагляд [[Вэб-старонка|вэб-старонак]] і бяспечныя зносіны ў [[онлайн]]е аніякай [[Інтэрнэт-цэнзура|цэнзуры]] ці [[Негалоснае назіранне|маніторынгу]]. Сістэма не патрабуе ўсталёўкі — [[Кліент, інфарматыка|кліент]] наўпрост адчыняе спецыяльны [[PHP]]-файл на [[вэб-сервер]]ы, загружае пэўны набор сцэнароў на [[JavaScript]], а потым тэхналогія ўтойвае ўсі дзеянні карыстальніка ад [[Аналізатар трафіку|сродкаў кантролю]]. Тэхналогія Veiled выкарыстоўвае стандартныя [[вэб-сервер]]ы, на якіх змяшчаюцца фрагменты файлаў, што падтрымліваюць працу сістэмы. Іншымі словамі, замест наўпроставага ўзаемадзеяння паміж удзельнікамі сеткі ўжываецца ланцуг паўтаральнікаў запыта — [[браўзер]] аднаго карыстальніка перадае свой запыт на сайт з падтрымкай Veiled, гэты сайт перадае запыт далей па ланцугу, пакуль не дасягне патрэбнай старонкі, а гэтая старонка трапіць карыстальніку назад праз ланцуг сцягнуўшых яе [[Вэб-старонка|вэб-старонак]] Veiled.<ref>[http://www.readwriteweb.com/archives/researchers_to_debut_veiled_the_darknet_powered_by_a_web_browser.php Researchers to Debut "Veiled, " the Darknet Powered by a Web Browser] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090717054646/http://www.readwriteweb.com/archives/researchers_to_debut_veiled_the_darknet_powered_by_a_web_browser.php |date=17 ліпеня 2009 }}</ref> Праект так і не меў практычнага ўвасаблення. == Атакі на ананімныя сеткі == {{таксама|Аддаленыя сеціўныя атакі}} У агульным выпадку бяспека ананімнай сеткі прама прапарцыйна колькасці вузлоў-удзельнікаў сеткі. Паляпшэнне [[Раўнамернае дыскрэтнае размеркаванне|раўнамернасці статыстычнага размеркавання]] вузлоў таксама з’яўляецца дзейнай мерай супраць шматлікіх тыпаў [[Хакерская атака|атак]]. Улічваючы аматарскі характар ананімных сетак, галоўным каталізатарам іх развіцця з’яўляецца ступень даверу і супрацоўніцтва карыстальнікаў. Давер да сістэм такога класу магчымы толькі пры ўмове публічнасці крынічнага коду, асноватворных пратаколаў і праектнай дакументацыі. Аднак даследванні паказваюць, што нават у [[Праграмнае забеспячэнне|ПЗ]] руху [[Open Source]] могуць працяглы час заставацца незаўважнымі пакінутыя прафесіяналамі [[Бэкдор|патаемныя хады]],<ref>[http://www.securitylab.ru/news/383664.php Обнаружена опасная уязвимость в ядре Linux]</ref> у сувязі з чым надзвычай важная роля даследванняў экспертаў-аналітыкаў і [[Крыпталогія|крыптолагаў]]. === Таймінг-атака === {{main|Атака па часе}} Падрабязнае апісанне гэтай [[Хакерская атака|атакі]] было апублікавана даследчыкамі з [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэту]]. Яе сутнасць у тым, што ў сетках з малым часам чакання магчыма карэляцыя часу праходжяння [[IP-пакет|пакетаў]] з мэтай вызначэння рэальнай крыніцы звестак. Дзеля ажыццяўлення дадзенай [[Хакерская атака|атакі]] патрэбна кантраляваць пэўныя часткі сеткі — западозраныя выхады ананімных сетак і вузлы, падазроныя ў [[ананім]]най перадачы даных, альбо толькі ўваходы і выхады ананімных сетак. Шанцы атакуючыга на поспех пры ўжыванні дадзенай [[Хакерская атака|атакі]] могуць быць павялічаны, калі ў яго ёсць доступ да [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервера]], да якога далучаецца [[ананім]]ны карыстальнік. Атакуючы можа, напрыклад, прымусіць [[вэб-сервер]] дасылаць [[браўзер]]у звесткі з пэўнымі затрымкамі (напрыклад, выставіўшы розныя інтэрвалы затрымак для адказу [[вэб-сервер]]а на запыты індэкснай старонкі, выяваў і табліц стыляў). Гэта дазволіць выявіць у [[Шыфраванне|зашыфраваным]] [[сеціўны трафік|трафіку]] ананімнай сеткі «шаблоны» затрымак і, такім чынам, з пэўнай верагоднасцю адказаць на пытанне аб прыналежнасці выходзячага [[сеціўны трафік|трафіка]] ананімнай сеткі да «падазронага» карыстальніка. Метады абароны ад таймінг-атакі уключаюць унясенне зменных затрымак у характар інфармацыйнага абмену, перамешванне і аб’яднанне паведамленняў, перасылку іх блокамі фіксаванага памеру. === Атака на адбіткі === Атакуючы можа стварыць вялікую базу звестак папулярных [[вэб-сайт]]аў, якая будзе змяшчаць у сябе пэўныя параметры індэксных старонак (напрыклад, памер галоўнай старонкі ў байтах). Гэта дазволіць «адгадаць» сайт, які наведвае карыстальнік, шляхам аналізу колькасці перададзенага на ўваходны вузел ананімнай сеткі [[Шыфраванне|зашыфраванага]] [[сеціўны трафік|трафіка]]. === Асацыяцыя ананімнага і псеўданімнага трафіка === Атакуючы можа асацыяваць [[ананім]]ны [[сеціўны трафік|трафік]] з «падазраваным» вузлом у пэўных выпадках. Напрыклад, [[Tor]] накіроўвае ўсе злучэнні, створаныя ў пэўным часовым прамежку, у адзін ланцуг вузлоў. Такім чынам, можна асацыяваць псеўданімныя злучэнні з [[ананім]]нымі, калі яны былі створаны амаль адначасова. Напрыклад, пры адначасовай адсалцы файла [[Пратаколы перадачы даных|пратаколам]] [[FTP]] з [[ананім]]ным злучэннем і [[ICQ]] з псеўданімным злучэннем будзе ўжыты той жа ланцуг [[Сервер (апаратнае забеспячэнне)|сервераў]] сеткі [[Tor]] і адзіны выходны вузел. У гэтым выпадку атакуючы можа здагадацца, што абодва злучэнні былі здзейснены з аднаго камп’ютара і паспрабаваць атрымаць дадатковую інфармацю аб карыстальніку, які перадае файл, напрыклад праз нумар [[ICQ]]. === Атака на TCP timestamp === [[Хакерская атака|Атака]] складаецца ў тым, што значэнне [[TCP]] [[timestamp]] змяняецца на фіксаваную велічыню за адзінку часу і ў большасці выпадкаў адрозніваецца ў двух розных камп’ютараў. Атакуючы можа [[Аналізатар трафіка|праслухоўваць трафік]] VPN-сэрвісу і запісваць перададзеныя значэнні TCP timestamp. Паколькі [[VPN]] ажыццяўляе перадачу [[IP-пакет]]аў, то сістэма, якая стварыла VPN-злучэнне, будзе перадаваць TCP timestamp у [[Інкапсуляцыя, касп'ютарныя сеткі|інкапсуляваных]] [[IP-пакет|пакетах]]. Аналагічная [[Хакерская атака|атака]] магчыма і на прыхаваныя [[Вэб-сэрвіс|сэрвісы]] сеціва [[Tor]]. У гэтым выпадку ў ананімнай сецы перадаюцца толькі [[TCP]] даныя, аднак «доследны» вузел можа перадаваць TCP timestamp, напрыклад, у злучэннях праз [[Лакальная сетка|лакальнай сетцы]]. [[Хакерская атака|Атака]] палягае ў тым, што можна выклікаць пэўныя адхіленні ў значэннях лічыльнікаў TCP timestamp (напрыклад, шляхам [[DoS-атака|DoS-атакі]]). Ужывальнасць дадзенай [[Хакерская атака|атакі]] на прыхаваныя [[Веб-сэрвіс|сэрвісы]] [[Tor]] да гэтага часу пад пытаннем. === Іншыя атакі === Існуе мноства іншых [[Хакерская атака|атак]], якія скіраваны на пэўныя праграмы, якія ўжываюць ананімнае сеціва. Напрыклад: * Вызначэнне сапраўднага [[IP-адрас]]у карыстальніка праз выкананне ў яго [[браўзер]]ы [[Java-аплет]]аў і [[Adobe Flash|Flash]], альбо выкананне патрэбнага кода праз эксплуатацыю пэўных [[Уразлівасць (камп’ютарная бяспека)|уразлівасцяў]] [[браўзер]]а; * Вызначэнне сапраўднага [[IP-адрас]]у праз запыт прамога злучэння ў [[Пратаколы перадачы даных|пратаколах]] [[OSCAR, пратакол|Oscar]], [[MRIM]], [[MSN]] і інш. == Гл. таксама == * [[Ананімайзер]] * [[Вэб-проксі]] * [[Абарона персанальных звестак]] * [[Інтэрнэт-цэнзура]] * [[Інфармацыйная бяспека]] * [[Крыптаанархізм]] * [[Адкрыты проксі]] * [[Проксі-сервер]] * [[Рэмейлер]] * [[Свабода слова]] * [[Таямніца сувязі]] * [[Спіс праграм камп’ютарнага сачэння і радыёэлектроннай выведкі па краінам]] {{зноскі|2}} == Навуковыя працы == * {{кніга|аўтар=Andrei Serjantov |загаловак=On the anonymity of anonymity systems |адказны= |спасылка=https://www.cl.cam.ac.uk/techreports/UCAM-CL-TR-604.pdf |месца=[[United Kingdom]] |выдавецтва=[[Department of Computer Science and Technology, University of Cambridge|Computer Laboratory, University of Cambridge]] |год=2004 |том= |старонак=162 |старонкі= |isbn=}} * {{кніга |аўтар=Ryan Michael Craven |загаловак=Traffic Analysis of Anonymity Systems |адказны=Richard R. Brooks, Timothy Burg, Christopher Griffin |спасылка=http://etd.lib.clemson.edu/documents/1285776987/Craven_clemson_0050M_10692.pdf |месца=[[USA]] |выдавецтва=[[:en:Clemson University Graduate School|Graduate School of Clemson University]] |год=2010 |том= |старонак=85 |старонкі= |isbn= }}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == * [http://www.anonymous-p2p.org/ Anonymous P2P] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050406053546/http://www.anonymous-p2p.org/ |date=6 красавіка 2005 }} * [http://www.ifap.ru/pr/2013/130416a.htm Настольная кніга кібердысідэнта: выданне для грамадзян і патрыётаў] * [https://www.pgpru.com/faq/anonimnostj Сеціўная ананімнасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160323071157/https://www.pgpru.com/faq/anonimnostj |date=23 сакавіка 2016 }} * [https://www.howtobypassinternetcensorship.org/ru.html Как Обойти Интернет Цензуру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120106185116/http://howtobypassinternetcensorship.org/ru.html |date=6 студзеня 2012 }} * [http://www.shpargalko.ru/2010/05/30/kak-poseshhat-zablokirovannye-sajty/ Как посещать заблокированные сайты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100605025743/http://www.shpargalko.ru/2010/05/30/kak-poseshhat-zablokirovannye-sajty/ |date=5 чэрвеня 2010 }} * [http://doc.elcat.kg/Misc/SOMag/content/2006/samag_02_39/samag2(39)-74-81.pdf Какова цена анонимности в Сети] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011139/http://doc.elcat.kg/Misc/SOMag/content/2006/samag_02_39/samag2(39)-74-81.pdf |date=25 красавіка 2014 }} * [http://www.xmarks.com/topic/darknet Darknet] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130122043342/http://www.xmarks.com/topic/darknet |date=22 студзеня 2013 }} * [https://plus.google.com/communities/104253064892524682250 Deep Web] * [http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_4.html Анонимный серфинг. Часть 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425011021/http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_4.html |date=25 красавіка 2014 }} * [http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_5.html Анонимный серфинг. Часть 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425005824/http://sb.adverman.com/modules/myarticles/article_storyid_5.html |date=25 красавіка 2014 }} * [http://www.xakep.ru/magazine/xa/120/026/1.asp За гранью невидимости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116224503/http://www.xakep.ru/magazine/xa/120/026/1.asp |date=16 лістапада 2012 }} * [http://forum.dobroe.ru/index.php?showtopic=19603 Сетевой камуфляж] * [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=explorer&chrome=true&srcid=0B4rs5c-vL7KfMTYyMDBhODAtZDg3YS00ZmUxLTg5ZDMtMmMyYWZhNTFkMGRi&hl=ru Скрытое использование сети Интернет]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.securitylab.ru/contest/349471.php Пробив анонимности] {{Спосабы выхаду ў Інтэрнэт}} {{Механізмы бяспекі ў Інтэрнэце}} {{Ананімныя сеткі}} [[Катэгорыя:Ананімныя сеткі| ]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-цэнзура]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя сеткі]] [[Катэгорыя:Сувязь]] 58z9u6qe0rycn9gpo4qo21chb0q931s Партал:Футбол/Новыя артыкулы 100 193443 5155698 5154684 2026-06-18T15:52:00Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5155698 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аляксандр Уладзіміравіч Федаровіч|2026-06-17T16:34:04Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Брэст)|2026-06-13T07:09:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сіпіве Чабалала|2026-06-12T10:38:46Z|PRChina Taiwan}} {{Новы артыкул|ФК Аль-Ула|2026-05-09T19:26:23Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Тарпеда (стадыён, Магілёў)|2026-02-25T17:05:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Луіджы Рыва|2026-02-11T11:44:06Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Дыёгу Жота|2026-02-01T13:42:23Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Ян Кулеманс|2026-01-31T08:40:23Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Алег Валер’евіч Пратасаў|2025-12-15T09:43:59Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Іван Юр’евіч Ціхаміраў|2025-12-08T18:18:31Z|National democrat (BSDH)}} {{Новы артыкул|Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2005|2025-10-06T14:20:33Z|J-ka Zadzvinski}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mom1t2hds5o8aht5c14ohvvifmz8974 Вікенцій Леапольд Сляндзінскі 0 193495 5155663 5145144 2026-06-18T12:57:50Z Bahusia 150630 ілюстрацыя 5155663 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сляндзінскі}} {{Мастак |фон = silver |імя = Вікенцій Леапольд Сляндзінскі |арыгінал імя = Wincenty Leopold Sleńdziński |імя пры нараджэнні = Вікенцій Аляксандравiч Сляндзінскі |партрэт = [[File:Józef Czechowicz. Wincenty Sleńdziński.jpg|thumb|Юзаф Чаховіч. Вікенцій Сляндзінскі. Каля 1885. Нацыянальны музей Літвы]] |шырыня = |загаловак = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |нацыянальнасць = |жанр = гістарычны [[партрэт]] |вучоба = [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства]], [[Імператарская Акадэмія мастацтваў]] |стыль = [[Рэалізм (жывапіс)|рэалізм]] |працы = Партрэт Тадэвуша Багдановіча |заступнікі = |уплыў = [[Канут Русецкі]], [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Сяргей Заранка]] |уплыў на = [[Людамір Вікенцьевіч Сляндзінскі|Людамір Сляндзінскі]] |узнагароды = 2-і срэбраны медаль Акадэміі Мастацтваў (1858); 1-ы срэбраны медаль Акадэміі Мастацтваў (1859) за эцюд «[[Данііл (прарок)|Данііл]] у рове з львамі» |вікісховішча = Category:Wincent Leopold Slendzinski }} '''Вікенцій Леапольд Сляндзінскі''' ({{ДН|14|1|1838|2|1}}, {{нп3|Скрабінай|в. Скрабіна|lt|Skrebinai}} [[Ёнаўскі раён|Ёнаўскага раёна]], [[Каўнаскі павет]] — {{ДС|||1909}}, {{МС|Вільня|у Вільнюсе}}) — польскі, літоўскі і беларускі [[мастак]] і піяніст, сын мастака [[Аляксандр Язэп Сляндзінскі|Аляксандра Сляндзінскага]], бацька мастака [[Людамір Вікенцьевіч Сляндзінскі|Людаміра Сляндзінскага]]. == Біяграфія == У дзяцінстве рос у вёсках Барцяны над Віліяй і Баярышкі над [[Нявежа (Літва)|Нявежай]], а таксама ў [[Раўдондварыс|Чырвоным Двары]] пад [[Каўнас|Коўна]]. Першыя ўрокі жывапісу атрымаў ад бацькі, мастака Аляксандра Сляндзінскага. Пасля пераезду с бацькамі ў Вільню браў урокі фартэпіяна ў [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] і ўрокі жывапісу ў [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]]. У 1832 годзе, пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]], імперскія ўлады закрылі [[Віленскі ўніверсітэт]] з яго Віленскай мастацкай школай. У 1856 годзе Вікенцій Слендзінскі разам з сябрам, будучым мастаком [[Міхал Андрыёлі|Міхалам Андрыёлі]], паступіў вучыцца ў [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства]], займаўся пад кіраўніцтвам земляка, мастака [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Сяргея Заранкі]]. === Маскоўскі перыяд === Большасць віленскіх мастакоў таго часу аддавалі перавагу вучобе ў Санкт-Пецярбургу, у Імператарскай акадэміі мастацтваў, якая мела больш высокі рэйтынг, але туды складаней было паступіць. Маскоўская мастацкая школа была яшчэ зусім маладая, не валодала вялікай колькасцю вядомых настаўнікаў, і яшчэ не былі сфармаваныя па сутнасці адукацыйныя традыцыі. Але ў той жа час, Імператарская Акадэмія мастацтваў знаходзілася пад моцным уплывам [[акадэмізм]]у, абмяжоўваючы рэалістычны напрамак, што прывяло нават у 1863 годзе да «[[:ru:Бунт четырнадцати|бунту чатырнаццаці]]» і наступнаму ўзнікненню плыні «перасоўнікаў». У гэтым плане Маскоўская школа мела лепшы, дэмакратычны падыход, спрыяльны для развіцця [[Рэалізм (жывапіс)|рэалістычнага стылю]]. Паўплываў і той факт, што ў вучылішча выкладаў зямляк Вікенція Сляндзінскага — мастак [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Сяргей Заранка]]. Таксама Вікенцію Сляндзінскаму выкладаў рускі жывапісец [[Аляксей Кандратавіч Саўрасаў|Аляксей Саўрасаў]]. У гэты ж час у вучылішчы ў Сяргея Заранкі атрымліваў мастацкую адукацыю іншы будучы знакаміты рускі жывапісец Васіль Пяроў. === Пецярбургскі перыяд === У 1859 году Вікенцій Сляндзінскі разам з Міхалам Андрыёлі паступілі ў Імператарскую Акадэмію мастацтваў. У працэсе навучання Вікенцій два разы быў узнагароджаны медалямі — 2-і срэбраны медаль Акадэміі Майстэрстваў ў 1858 годзе і 1-ы срэбраны медаль у 1859 за эцюд «[[Данііл (прарок)|Данііл]] у рове ільвіным». Гэты твор пасля набыў граф [[:lt:Benediktas Tiškevičius|Бенедыкт Тышкевіч]]. У 1861 Вікенцій быў удастоены звання класнага мастака 3 ступені. Творчая кар’ера Сляндзінского магла б быць сапраўды паспяховай, калі б не ўдзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|антыўрадавым паўстанні]]. == Галерэя == <gallery> Выява:Vincent Slendzinski Autoportretas 1862 LMA.jpg|Аўтапартрэт, 1862 год. Літоўскі мастацкі музей Выява:Tadevuš Bahdanovič. Тадэвуш Багдановіч (V. Ślandzinski, 1891).jpg|Партрэт Тадэвуша Багдановіча. [[1891 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1891]] (?) Выява:Alžbieta Jaŭchimija Radzivił (Višniavieckaja). Альжбета Яўхімія Радзівіл (Вішнявецкая).jpg|Альжбета Яўхімія [[Радзівілы|Радзівіл]] ([[Вішнявецкія|з Вішнявецкіх]]), [[1884 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1884]] Выява:Vincent Bahdanovič. Вінцэнт Багдановіч.jpg|Партрэт Вінцэнта Багдановіча Выява:Vincent Slendzinski Portrait of Professor Napoleon Demyanovich Galitskiy 1868 LMA.jpg|Партрэт рускага афіцэра, 1868, Літоўскі мастацкі музей Выява:Slendzinski - Portret damy.jpg|Партрэт дамы, [[1878 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1878]] Выява:Vincent Slendzinski Grandmother Threading a Needle 1860 LMA.jpg|Бабуля зацягвае нітку, 1860, Літоўскі мастацкі музей Выява:Wincent Leopold Slendzinski Self-Portrait.jpg|Аўтапартрэт. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:Wincent Leopold Slendzinski Portrait of Orlowski.jpg|Партрэт Арлоўскага. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:Wincent Leopold Slendzinski Portrait of Roza Wereszczynska Misiewiczowa.jpg|Партрэт Розы Верашчынскай-Місевіч. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:Eleazar by Wincent Leopold Slendzinski.jpg|[[Елеазар (сын Аарона)|«Елеазар»]]. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:First Day Cover 15.03.2014 Slutsk Sashes Tadeush Bahdanovich.jpg|Мастацкая капэрта [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] 2014 г. з рэпрадукцыяй партрэта [[шляхта|шляхціца]] Тадэвуша Багдановіча пэндзля Вікенція Сляндзінскага, 1891 (?) File:The grave of the Sleńdziński family at the Bernardine Cemetery (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Магіла сям'і Сляндзінскіх на Бернардзінскіх могілках </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сляндзінскі Вікенцій|[[Леанід Ніканоравіч Дробаў|Дробаў Л. Н.]]|36—37}} == Спасылкі == * http://www.kamane.lt/eng/Kamane-s-texts/2013-year/August/Fine-Arts/Artist-rebel/(searchTerm)/Slendzinskis {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304202130/http://www.kamane.lt/eng/Kamane-s-texts/2013-year/August/Fine-Arts/Artist-rebel/(searchTerm)/Slendzinskis |date=4 сакавіка 2016 }} * http://www.bernardinai.lt/straipsnis/2013-08-18-marius-vysniauskas-dailininkas-sukilelis/105775 * http://www.artinfo.pl/?pid=artists&id=17281&lng=1 * [http://novychas.by/asoba/liudamir_sliandzinski_trajny_p/ ''[[Сяргей Міхайлавіч Гваздзёў|Сяргей Гваздзёў]]'' Людамір Сляндзінскі. Трайны партрэт // «Новы час» № 17 (338), 3 мая 2013. — С. 15.] * {{bis.nlb.by|141754|Сляндзінскі Вікенцій}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сляндзінскі Вікенцій Леапольд}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Літвы]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] ktve74ftc781su8q1qy3juw55779wo2 Андрэй Якаўлевіч Варанчук 0 195555 5155933 5147033 2026-06-19T10:51:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155933 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |імя = Андрэй Якаўлевіч Варанчук |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1938]]—[[1960]] |званне = {{СССР, Палкоўнік}} |род войскаў = [[артылерыя]] |пасада = |частка = |бітвы = [[Баі на Халхін-Голе]],<br />[[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Андрэй Якаўлевіч Варанчу́к''' ([[1915]]—[[2007]]) — [[палкоўнік]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], удзельнік [[Баі на Халхін-Голе|баёў на Халхін-Голе]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1943]])<ref name="БС">{{кніга|загаловак=Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т. 5. Биографический справочник|адказны=Ред. колл.: П. У. Бровка и др.|месца=Мн.|выдавецтва=Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии|год=1981|том=5|старонак=740|тыраж=50&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Андрэй Якаўлевіч Варанчук нарадзіўся [[15 чэрвеня]] [[1915]] года ў вёсцы [[Горваль]] (цяпер — у [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]) у сям’і [[селянін]]а. Скончыў сем класаў няпоўнай сярэдняй школы, затым у [[1932]] годзе — Рэчыцкі педагагічны тэхнікум. У [[1938]] годзе Варанчук быў прызваны на службу ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная Армія|Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію]]. Удзельнічаў у [[Баі на Халхін-Голе|баях на Халхін-Голе]]<ref name="БС"/>. У 1939 годзе скончыў артылерыйскую школу ў [[Самара|Куйбышаве]]<ref name="bel4">{{Крыніцы/БелЭн|4к}}</ref>. У [[1942]] годзе ён скончыў курсы [[малодшы лейтэнант|малодшых лейтэнантаў]]. З [[1943]] года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, у званні [[лейтэнант]]а камандаваў батарэяй 236-га стралковага палка [[106-я стралковая дывізія, 3-га фарміравання|106-й стралковай дывізіі]] [[65-я армія, СССР|65-й арміі]] [[Цэнтральны фронт|Цэнтральнага фронту]]. Вызначыўся падчас [[Бітва за Дняпро|бітвы за Дняпро]]<ref name="wh">{{Warheroes|id=2332}}</ref>. [[15 кастрычніка|15]]-[[17 кастрычніка]] 1943 года батарэя Варанчука спрыяла пераправе палка праз [[Дняпро]] у раёне [[Лоеў|Лоева]] Гомельскай вобласці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]<ref name="БС"/>. Агнём яе гармат было знішчана 5 агнявых пунктаў праціўніка<ref name="БС"/>. На захопленым на заходнім беразе ракі [[плацдарм]]е батарэя адбіла чатыры моцныя контратакі. У баі Варанчук атрымаў раненне і [[кантузія|кантузію]], але поля бою не пакінуў. Ён асабіста падбіў гранатай [[танк]]. Пасля бою ён быў знойдзены санітарамі і адпраўлены ў шпіталь<ref name="wh" />. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[30 кастрычніка]] 1943 года за «мужнасць і гераічнасць, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарму на яго правым беразе» лейтэнант Андрэй Варанчук быў ганараваны высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медалі «Залатая Зорка»]] за нумарам 1615<ref name="wh" />. Пасля лячэння Варанчук атрымаў адпачынак, пасля чаго вярнуўся ў строй. У баях на Вісле ён быў цяжка паранены і больш у баявых дзеяннях удзелу не прымаў. Удзельнічаў у [[Парад Перамогі|Парадзе Перамогі]]. У [[1947]] годзе Варанчук скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя Фрунзэ]], пасля чаго служыў афіцэрам-выхавальнікам у [[Кіеўскае сувораўскае ваеннае вучылішча|Кіеўскім сувораўскім ваенным вучылішчы]]. У [[1960]] годзе ў званні [[палкоўнік]]а ён быў звольнены ў запас<ref name="БС"/>. У [[1965]] годзе Варанчук скончыў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскі дзяржаўны ўніверсітэт]]. Да 1985 года на выкладчыцкай рабоце<ref name="bel4" />. Працаваў дырэктарам школы<ref name="БС"/><ref name="bel4" />. Пражываў у [[Кіеў|Кіеве]]. Памёр [[21 студзеня]] [[2007]] года, пахаваны на [[Зверынецкія могілкі|Зверынецкіх могілках]] Кіева<ref name="wh" />. == Узнагароды == Быў ўзнагароджаны [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэнам Айчыннай вайны]] 1-й ступені, дзвюма [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], а таксама шэрагам медалёў<ref name="wh" />. == Памяць == * Імя А. Я. Варанчука носіць адна з вуліц у [[Рэчыца|Рэчыцы]]<ref>{{Cite web|url=https://dneprovec.by/history/2024/01/05/41682|title=Их именами названы улицы Речицы. Ворончук Андрей Яковлевич|access-date=|archive-date=6 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106180753/https://dneprovec.by/history/2024/01/05/41682|url-status=dead|website=Дняпровец}}</ref>. * Матэрыялы, прысвечаныя Андрэю Варанчуку, захоўваюцца ў [[Рэчыцкі краязнаўчы музей|Рэчыцкім краязнаўчым музеі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|1}} * {{Крыніцы/БелЭн|4}} == Спасылкі == * [http://podvignaroda.ru/?n=12103284 Агульнадаступны электронны банк дакументаў "Подзвіг Народа ў Вялікай Айчыннай вайне. Варанчук Андрэй Якаўлевіч] * [http://zn.ua/SOCIETY/platinovaya_zvezda-31900.html ''Валерия Савченко'' «ПЛАТИНОВАЯ ЗВЕЗДА»] * {{Warheroes|id=2332}}. * [http://rechitsa.museum.by/node/50783 105 лет со дня рождения А. Я. Ворончука] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241215202030/http://rechitsa.museum.by/node/50783 |date=15 снежня 2024 }}. ''[[Рэчыцкі краязнаўчы музей]]''. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палкоўнікі СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі баёў на Халхін-Голе]] [[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Зверынецкіх могілках]] {{DEFAULTSORT:Варанчук Андрэй Якаўлевіч}} 78a2k3wchuzx27197lk010q3bkomrre Амет-Хан Султан 0 196158 5155753 4734700 2026-06-18T23:52:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155753 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Амет-Хан Султан |арыгінал імя = <small>{{lang-crh|Amet-Han Sultan}}</small> |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = на паўднёвы ўсход ад [[Масква|Масквы]] |партрэт = Amet-khan Sultan.jpg |подпіс = |мянушка = «кароль тарана»<ref name="Butaev">''Бутаеў Б. Б.'' [http://militera.lib.ru/bio/butaev_b/index.html Амет-Хан Султан]&nbsp;— М.: Политиздат, 1990. {{ref-ru}}</ref> |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг СССР}} |гады службы = [[1939]]—[[1971]] |званне = {{ВПС СССР, Падпалкоўнік}} |род войскаў = [[File:Flag of the Soviet Air Force.svg|20px]] |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}- {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!!}}{{Ордэн Аляксандра Неўскага, СССР}} {{!!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Ордэн Знак Пашаны}} {{!}}}[[Файл:Medal Stalin Prize.png|25px|Лаўрэат Сталінскай прэміі 2 ступені]] |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Аме́т-Ха́н Султа́н''' ({{lang-crh|Amet-Han Sultan}}, {{ДН|25|10|1920}} — {{ДС|1|2|1971}}) — [[Савецкі Саюз|савецкі]] лётчык-ас, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Двойчы [[Герой Савецкага Саюза]], заслужаны лётчык-выпрабавальнік СССР. Нацыянальны герой [[Крымскія татары|крымскататарскага]] народа. == Біяграфія == === Даваенны час === Амет-Хан Султан нарадзіўся 25 кастрычніка 1920 у пасёлку Алупка [[Ялцінскі павет|Ялцінскага павета]] Таўрычаскай губерні (цяпер горад Алупка Ялцінскага гарсавета) у рабочай сям’і. Бацька Амет-Хана — Султан — [[Лакцы|лакец]] па {{нп4|нацыянальнасць|нацыянальнасці|uk|національність}}, маці Насіб — [[Крымскія татары|крымская татарка]]. Амет-Хан лічыў сябе крымскім татарынам<ref name="Butaev"/>. Пасля заканчэння сямігадовай школы, у 1937 годзе, паступіў у чыгуначнае фабрычна-заводскае вучылішча ў [[Сімферопаль|Сімферопалі]]. Пасля працаваў слесарам-кацельшчыкам у сімферопальскім [[Лакаматыўнае дэпо|паравозным дэпо]]. Адначасова вучыўся ў аэраклубе, які скончыў у 1938 годзе. У Чырвонай Арміі з лютага 1939 года. У 1940 годзе па заканчэнні 1-й Качыньскай Чырванасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школы імя А. Ф. Мяснікова ў званні [[малодшы лейтэнант]] нядоўга служыць у [[Бабруйск]]у, а з лета 1940 года накіраваны ў 4-ты знішчальны авіяцыйны полк ([[Адэская ваенная акруга, СССР|Адэская ваенная акруга]]), дыслакаваны пад [[Кішынёў|Кішынёвам]]. Лётае на самалётах {{нп4|И-15|И-15|ru|И-15}} і {{нп4|І-53|І-153|ru|И-153}}. У [[Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Малдавіі]] сустрэў пачатак [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].<ref name = "АИФ">{{cite web | url = http://www.aif.ru/society/history/1117790 | title = Орлы умирают в небе. Жизнь и бессмертие Амет-Хана Султана | author = Андрей Сидорчик | date = 04.03.2014 | publisher = Аргументы и Факты | language = ru }}</ref> === Вялікая Айчынная вайна === Свой першы баявы вылет на разведку праціўніка здзейсніў на досвітку 22 чэрвеня 1941 года. У кастрычніку 1941 прызначаны камандзірам звяна таго ж палка (147-я знішчальная авіяцыйная дывізія, Паўднёва-Заходні фронт). Да гэтага часу зрабіў 130 баявых вылетаў на самалётах [[І-16]] і {{нп4|І-153|І-153|ru|И-153}} на разведку і штурмоўку войскаў праціўніка, за што ўзнагароджаны [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]]. У канцы снежня 1941 г. лейтэнант Амет-Хан у ліку іншых лётчыкаў палка быў накіраваны ў [[Кінешма|Кінешму]] ([[Іванаўская вобласць]]) для перападрыхтоўкі на англійскі знішчальнік {{нп4|Hawker Hurricane|"Харыкейн"|ru|Hawker Hurricane}}. Затым вярнуўся ў свой полк, які ў гэты час увайшоў у сістэму СПА [[Яраслаўль|горада Яраслаўля]]<ref name = "Peoples">{{cite web | url = http://www.peoples.ru/military/hero/amethan/ | title = Биография Амет-Хан Султана | publisher = Люди. Peoples.ru | language = ru }}</ref>. Войскі гітлераўцаў не дайшлі да горада, але авіяцыя саперніка наносіла па ім бомбавыя ўдары, таму СПА для Яраслаўля была жыццёва неабходнай. 31 мая 1942 года горад быў атакаваны «Юнкерсамі». Савецкія знішчальнікі ўступілі ў сутычку. Амет-Хан Султан патраціў усе боепрыпасы, нагнаў праціўніка і тараніў яго. «Харыкейн» захраснуў у {{нп4|Junkers Ju 88|«Юнкерсе»|ru|Junkers Ju 88}}, але савецкі лётчык выбраўся з кабіны і прызямліўся пры дапамозе [[парашут]]а. За подзвіг у небе Яраслаўля Амет-Хан Султан быў узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]]<ref>Часта кажуць аб прысваенні Амет-Хану Султану звання Пачэснага грамадзяніна горада Яраслаўля. Але яно тады яшчэ не існавала.</ref><ref>[http://city-news.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2279&Itemid=50&mosmsg=%D1%EF%E0%F1%E8%E1%EE+%E7%E0+%C2%E0%F8%E5+%F3%F7%E0%F1%F2%E8%E5+%E2+%E3%EE%EB%EE%F1%EE%E2%E0%ED%E8%E8%21 Подвиг в небе] // Городские новости. — 25.02.2010.</ref><ref>[http://city-news.ru/article/pobeda/2416-2416.html Те дни забыть нельзя никогда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140514030225/http://city-news.ru/article/pobeda/2416-2416.html |date=14 мая 2014 }} // Городские новости. — 14.04.2010.</ref><ref>[http://city-news.ru/article/pobeda/2448-2448.html Война меня ведь не щадила…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140514032423/http://city-news.ru/article/pobeda/2448-2448.html |date=14 мая 2014 }} // Городские новости. — 05.05.2010.</ref>. === Пасля вайны === 23 верасня 1961 г. Амет-Хану Султану было прысвоена званне «Заслужаны лётчык-выпрабавальнік СССР» (нумар знака — 38). За час лётнай працы ён асвоіў каля 100 тыпаў лятальных апаратаў, яго налёт склаў 4237 гадзін. Жыў у горадзе Жукоўскі Маскоўскай вобласці. Загінуў 1 лютага 1971 года пры выкананні выпрабавальнага палёту на лятучай лабараторыі Ту-16, прызначанай для выпрабавання новага рэактыўнага рухавіка. === Спасылкі === * [http://ava.org.ru/iap/9g.htm Фотографии Амет-Хана Султана у самолётов в 9 гиап] {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Султан Амет-Хан}} [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крыме]] 3p1kypz50xxswgb4k1ztzi5thaqej9q 5155792 5155753 2026-06-19T05:15:52Z StarDeg 16311 5155792 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Амет-Хан Султан |арыгінал імя = <small>{{lang-crh|Amet-Han Sultan}}</small> |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = на паўднёвы ўсход ад [[Масква|Масквы]] |партрэт = Amet-khan Sultan.jpg |подпіс = |мянушка = «кароль тарана»<ref name="Butaev">''Бутаеў Б. Б.'' [http://militera.lib.ru/bio/butaev_b/index.html Амет-Хан Султан]&nbsp;— М.: Политиздат, 1990. {{ref-ru}}</ref> |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг СССР}} |гады службы = [[1939]]—[[1971]] |званне = {{ВПС СССР, Падпалкоўнік}} |род войскаў = [[File:Flag of the Soviet Air Force.svg|20px]] |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}- {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!!}}{{Ордэн Аляксандра Неўскага, СССР}} {{!!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!!}} {{Ордэн Знак Пашаны}} {{!}}}[[Файл:Medal Stalin Prize.png|25px|Лаўрэат Сталінскай прэміі 2 ступені]] |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Аме́т-Ха́н Султа́н''' ({{lang-crh|Amet-Han Sultan}}, {{ДН|25|10|1920}} — {{ДС|1|2|1971}}) — [[Савецкі Саюз|савецкі]] лётчык-ас, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Двойчы [[Герой Савецкага Саюза]], заслужаны лётчык-выпрабавальнік СССР. Нацыянальны герой [[Крымскія татары|крымскататарскага]] народа. == Біяграфія == === Даваенны час === Амет-Хан Султан нарадзіўся 25 кастрычніка 1920 у пасёлку Алупка [[Ялцінскі павет|Ялцінскага павета]] Таўрычаскай губерні (цяпер горад Алупка Ялцінскага гарсавета) у рабочай сям’і. Бацька Амет-Хана — Султан — [[Лакцы|лакец]] па {{нп4|нацыянальнасць|нацыянальнасці|uk|національність}}, маці Насіб — [[Крымскія татары|крымская татарка]]. Амет-Хан лічыў сябе крымскім татарынам<ref name="Butaev"/>. Пасля заканчэння сямігадовай школы, у 1937 годзе, паступіў у чыгуначнае фабрычна-заводскае вучылішча ў [[Сімферопаль|Сімферопалі]]. Пасля працаваў слесарам-кацельшчыкам у сімферопальскім [[Лакаматыўнае дэпо|паравозным дэпо]]. Адначасова вучыўся ў аэраклубе, які скончыў у 1938 годзе. У Чырвонай Арміі з лютага 1939 года. У 1940 годзе па заканчэнні 1-й Качыньскай Чырванасцяжнай ваеннай авіяцыйнай школы імя А. Ф. Мяснікова ў званні [[малодшы лейтэнант]] нядоўга служыць у [[Бабруйск]]у, а з лета 1940 года накіраваны ў 4-ты знішчальны авіяцыйны полк ([[Адэская ваенная акруга, СССР|Адэская ваенная акруга]]), дыслакаваны пад [[Кішынёў|Кішынёвам]]. Лётае на самалётах {{нп4|И-15|И-15|ru|И-15}} і {{нп4|І-53|І-153|ru|И-153}}. У [[Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Малдавіі]] сустрэў пачатак [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].<ref name = "АИФ">{{cite web | url = http://www.aif.ru/society/history/1117790 | title = Орлы умирают в небе. Жизнь и бессмертие Амет-Хана Султана | author = Андрей Сидорчик | date = 04.03.2014 | publisher = Аргументы и Факты | language = ru }}</ref> === Вялікая Айчынная вайна === Свой першы баявы вылет на разведку праціўніка здзейсніў на досвітку 22 чэрвеня 1941 года. У кастрычніку 1941 прызначаны камандзірам звяна таго ж палка (147-я знішчальная авіяцыйная дывізія, Паўднёва-Заходні фронт). Да гэтага часу зрабіў 130 баявых вылетаў на самалётах [[І-16]] і {{нп4|І-153|І-153|ru|И-153}} на разведку і штурмоўку войскаў праціўніка, за што ўзнагароджаны [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]]. У канцы снежня 1941 г. лейтэнант Амет-Хан у ліку іншых лётчыкаў палка быў накіраваны ў [[Кінешма|Кінешму]] ([[Іванаўская вобласць]]) для перападрыхтоўкі на англійскі знішчальнік {{нп4|Hawker Hurricane|"Харыкейн"|ru|Hawker Hurricane}}. Затым вярнуўся ў свой полк, які ў гэты час увайшоў у сістэму СПА [[Яраслаўль|горада Яраслаўля]]<ref name = "Peoples">{{cite web | url = http://www.peoples.ru/military/hero/amethan/ | title = Биография Амет-Хан Султана | publisher = Люди. Peoples.ru | language = ru }}</ref>. Войскі гітлераўцаў не дайшлі да горада, але авіяцыя саперніка наносіла па ім бомбавыя ўдары, таму СПА для Яраслаўля была жыццёва неабходнай. 31 мая 1942 года горад быў атакаваны «Юнкерсамі». Савецкія знішчальнікі ўступілі ў сутычку. Амет-Хан Султан патраціў усе боепрыпасы, нагнаў праціўніка і тараніў яго. «Харыкейн» захраснуў у {{нп4|Junkers Ju 88|«Юнкерсе»|ru|Junkers Ju 88}}, але савецкі лётчык выбраўся з кабіны і прызямліўся пры дапамозе [[парашут]]а. За подзвіг у небе Яраслаўля Амет-Хан Султан быў узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]]<ref>Часта кажуць аб прысваенні Амет-Хану Султану звання Пачэснага грамадзяніна горада Яраслаўля. Але яно тады яшчэ не існавала.</ref><ref>[http://city-news.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2279&Itemid=50&mosmsg=%D1%EF%E0%F1%E8%E1%EE+%E7%E0+%C2%E0%F8%E5+%F3%F7%E0%F1%F2%E8%E5+%E2+%E3%EE%EB%EE%F1%EE%E2%E0%ED%E8%E8%21 Подвиг в небе] // Городские новости. — 25.02.2010.</ref><ref>[http://city-news.ru/article/pobeda/2416-2416.html Те дни забыть нельзя никогда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140514030225/http://city-news.ru/article/pobeda/2416-2416.html |date=14 мая 2014 }} // Городские новости. — 14.04.2010.</ref><ref>[http://city-news.ru/article/pobeda/2448-2448.html Война меня ведь не щадила…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140514032423/http://city-news.ru/article/pobeda/2448-2448.html |date=14 мая 2014 }} // Городские новости. — 05.05.2010.</ref>. === Пасля вайны === 23 верасня 1961 г. Амет-Хану Султану было прысвоена званне «Заслужаны лётчык-выпрабавальнік СССР» (нумар знака — 38). За час лётнай працы ён асвоіў каля 100 тыпаў лятальных апаратаў, яго налёт склаў 4237 гадзін. Жыў у горадзе Жукоўскі Маскоўскай вобласці. Загінуў 1 лютага 1971 года пры выкананні выпрабавальнага палёту на лятучай лабараторыі Ту-16, прызначанай для выпрабавання новага рэактыўнага рухавіка. === Спасылкі === * [http://ava.org.ru/iap/9g.htm Фотографии Амет-Хана Султана у самолётов в 9 гиап] {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Султан Амет-Хан}} [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крыме]] c0ygpd4tag2vezl76upic0q3se3549z Аляксандр Міхайлавіч Галіцын (віцэ-канцлер) 0 201519 5155669 4408209 2026-06-18T13:31:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155669 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Галіцын}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Аляксей Міхайлавіч Галіцын | арыгінальнае імя = {{lang-ru|Александр Михайлович Голицын}} | партрэт = Golytsyn 1723—1807.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = партрэт мастака [[Дзмітрый Рыгоравіч Лявіцкі|Д. Р. Лявіцкі]], 1772 | герб = Golitsyn dukes v1 p2.png | подпіс герба = | тытул = Віцэ-[[канцлер Расійскай імперыі]] | парадак = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = 1762—1778 | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = 6.11.1723 | месца нараджэння = | дата смерці = 15.11.1807 | месца смерці = {{МС|Масква||горад Масква}} | пахаваны = | дынастыя = {{нп3|Род Галіцыных|Галіцыны|ru|Голицыны}} | бацька = {{нп3|Міхаіл Міхайлавіч Галіцын, генерал-адмірал|Міхаіл Міхайлавіч Галіцын|ru|Голицын, Михаил Михайлович (генерал-адмирал)}} | маці = Таццяна Кірылаўна Нарышкіна | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = {{Расійская імперыя}} | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} {{!}}{{Ордэн Андрэя Першазванага}}{{!!}} {{Ордэн Святога Аляксандра Неўскага}} {{!!}}{{Ордэн Белага арла, Рэч Паспалітая}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = }} [[Князь]] '''Аляксандр Міхайлавіч Галіцын''' ({{ДН|6|11|1723|}} — {{ДС|15|11|1807|}}, [[Масква]]) — рускі пасол у Францыі і Англіі, віцэ-канцлер, прадстаўнік малодшай галіны роду {{нп3|Род Галіцыных|Галіцыных|ru|Голицыны}}. == Біяграфія == Старэйшы сын генерал-адмірала {{нп3|Міхаіл Міхайлавіч Галіцын, генерал-адмірал|Міхаіла Міхайлавіча Галіцына|ru|Голицын, Михаил Михайлович (генерал-адмирал)}} ад шлюбу з Таццянай, дачкой маскоўскага губернатара {{нп3|Кірыл Аляксеевіч Нарышкін|Кірыла Аляксеевіча Нарышкіна|ru|Нарышкин, Кирилл Алексеевич}}. У [[1742]] годзе пачаў службу ў пасольстве Расіі ў [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Галандыі]]. З 1749 па 1755 пасол у [[Парыж|Парыжы]], у [[1755]]—[[1761]] гадах — [[пасол]] у [[Лондан|Лондане]]. Спрыяў уступлення на пасад [[Кацярына II|Кацярыны II]]. Падчас чэрвеньскага перавароту Галіцын быў пасланы [[Пётр III|Пятром III]] да Кацярыны з лістом, у якім імператар «прасіў памілавання» і дазволу выдаліцца ў Галштынію; Галіцын не вярнуўся і перайшоў на бок Кацярыны. З 9 чэрвеня 1762 года па 2 красавіка 1775 [[віцэ-канцлер]], віцэ-прэзідэнт {{нп3|Калегія замежных спраў|Калегіі замежных спраў|ru|Коллегия иностранных дел}}, кавалер [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага|ордэна Аляксандра Неўскага]] ([[1762]]), [[сапраўдны тайны саветнік]] ([[1764]]). У [[1774]] у атрымаў {{нп3|Ордэн Святога апостала Андрэя Першазванага|ордэн Андрэя Першазванага|ru|Орден Святого апостола Андрея Первозванного}} і стаў [[Сенат|сенатарам]]; {{нп3|обер-камергер||ru|Обер-камергер}} ([[1775]]). {{зноскі}} == Літаратура == {{commonscat|Alexander Mikhailovich Golytsin (2nd)}} * [[Дзмітрый Рыгоравіч Лявіцкі|Дмитрий Григорьевич Левицкий]] 1735—1822: Каталог временной выставки — Государственный [[Дзяржаўны Рускі музей|Русский музей]]. — Л.: Искусство, Ленинградское отделение, 1987. — 142 с. == Спасылкі == * [http://www.runivers.ru/doc/d2.php?CENTER_ELEMENT_ID=147693&PORTAL_ID=7779&SECTION_ID=6779 «Российский архив» на проекте «Руниверс»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419213634/https://runivers.ru/doc/d2.php?CENTER_ELEMENT_ID=147693&PORTAL_ID=7779&SECTION_ID=6779 |date=19 красавіка 2021 }} {{ref-ru}} {{start box}} {{succession box | before={{нп3|Пётр Рыгоравіч Чарнышоў||ru|Чернышёв, Пётр Григорьевич}}| title={{нп3|Спіс паслоў Расіі ў Вялікабрытаніі|Пасол Расіі ў Вялікабрытаніі|ru|Список послов России в Великобритании}}| years= [[1755]]—[[1762]]| after=[[Аляксандр Раманавіч Варанцоў]]|}} {{end box}} {{DEFAULTSORT:Галіцын Аляксандр Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Паслы Расійскай імперыі ў Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Галіцыны| Аляксандр Міхайлавіч]] [[Катэгорыя:Сенатары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Сапраўдныя тайныя саветнікі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя аматары Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве]] 8pwv4absr644dll0zstvdbti2148zmi Андрэй Сяргеевіч Аршавін 0 202638 5155903 4959735 2026-06-19T09:48:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155903 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст | імя = Андрэй Аршавін | выява = | апісанне выявы = | поўнае імя = Андрэй Сяргеевіч Аршавін | рост = | вага = | мянушка = ''Шава'', ''Маленькі цар'' | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{RUS}} | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]], [[нападнік (футбол)|нападнік]] | моладзевыя клубы = {{футбольная кар’ера |1997—1999|{{Сцяг Расіі|20px}} [[Акадэмія ФК «Зеніт»|Зеніт (СПб)]]}} | клубы = {{футбольная кар’ера |1999—2008|{{Сцяг Расіі|20px}} [[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (СПб)]]|238 (51) |1999—2000|{{фарм-клуб}}{{Сцяг Расіі|20px}} [[ФК Зеніт-2|Зеніт-2]]|56 (7) |2009—2013|{{Сцяг Англіі|20px}} [[ФК Арсенал Лондан|Арсенал (Лондан)]]|105 (23) |2012|{{арэнда}} {{Сцяг Расіі|20px}} [[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (СПб)]]|10 (3) |2013—2015|{{Сцяг Расіі|20px}} [[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (СПб)]]|35 (3) |2015|{{Сцяг Расіі|20px}} [[ФК Кубань Краснадар|Кубань (Краснадар)]]|8 (0) |2016—2018|{{Сцяг Казахстана|20px}} [[ФК Кайрат Алматы|Кайрат (Алматы)]]|84 (24) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2001—2003|{{Сцяг Расіі|20px}} [[Маладзёжная зборная Расіі па футболе|Расія (да 21)]]|5 (1) |2002—2012|{{Сцяг Расіі|20px}} [[Зборная Расіі па футболе|Расія]]|75 (17)}} |медалі = {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіянаты Еўропы]]}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|Аўстрыя/Швейцарыя 2008]]}} {{турнір|Дзяржаўныя ўзнагароды}}<br/>{{Заслужаны майстар спорту Расіі}} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 10 снежня 2018 | абнаўленне дадзеных аб зборнай = 13 ліпеня 2015 }} '''Андрэ́й Сярге́евіч Арша́він''' (нар. {{ДН|29|5|1981}}, [[Санкт-Пецярбург|Ленінград]]) — [[Расія|расійскі]] [[футбол|футбал]]іст, [[заслужаны майстар спорту Расіі]] (2008). Гуляў на пазіцыях другога [[нападнік (футбол)|нападніка]], плэймэйкера, [[паўабаронца (футбол)|атакавалага паўабаронцы]]. Пры трэнеры [[Гус Хідынк|Гусе Хідынку]] стаў адным з асноўных ігракоў [[Зборная Расіі па футболе|нацыянальнай каманды Расіі]]. У [[2008]] годзе пасля [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|чэмпіянату Еўропы 2008 года]] патрапіў у сімвалічную зборную Еўропы па версіі [[УЕФА]], а [[2 снежня]], у выніку галасавання на азначэнні найлепшага іграка 2008 года і ўручэнне ўзнагароды «[[Залаты мяч]]» па версіі часопіса «France Football», заняў 6-е месца, што з’яўляецца найлепшым вынікам для расійскага футбаліста пасля распаду [[СССР]]. Неаднаразова прызнаваўся найлепшым футбалістам Расіі ў розных апытаннях. Паводле апытанняў [[Усерасійскі цэнтр вывучэння грамадскай думкі|УЦВГД]] і «[[Лявада-Цэнтр]]а», займае 18-е месца ў спісе Топ-100 эліты Расіі за 2008 год. == Футбольная кар’ера == Футболам пачаў займацца з 7 гадоў. Выхаванец [[СДЮШАР]] «Змена», трэнеры — [[Сяргей Гардзееў]] і [[Віктар Вінаградаў]]. За дарослую каманду «Змены» пачаў гуляць у 16 гадоў. З 1999 стаў выступаць за рэзервовы склад ФК «Зеніт». У 19 гадоў дэбютаваў у асноўным складзе «Зеніта». [[2 жніўня]] [[2000]] года [[Юрый Марозаў]] выпусціў яго на замену замест [[Андрэй Кобелеў|Андрэя Кобелева]] ў гасцявым матчы [[Кубак Інтэртота|Кубка Інтэртота]] супраць англійскага [[ФК Брэдфард|«Брэдфарда»]] (3:0). [[Выява:Arshavin.JPG|thumb|Аршавін у «Зеніце»]] З тых часоў згуляў у складзе «Зеніта» 310 афіцыйных матчаў, забіў 71 мяч. Заваяваў з камандай залатую, срэбную і бронзавую медалі [[Расійская футбольная Прэм’ер-ліга|чэмпіянату Расіі]]. === «Арсенал» === За [[ФК Арсенал Лондан|«Арсенал»]] Аршавін дэбютаваў 21 лютага 2009 года ў хатнім паядынку з [[ФК Сандэрленд|«Сандэрлендам»]] (0:0). У гэтым матчы Андрэй быў прызнаны наведвальнікамі сайту [[BBC]] найлепшым іграком. [[14 сакавіка]] [[2009]] года ў матчы англійскай Прэм’ер-лігі супраць [[ФК Блэкберн Роверс|«Блэкберна»]] на 65-й хвіліне Андрэй забіў свой першы гол за «Арсенал». У першым тайме Аршавін атрымаў пашкоджанне ў выніку сутыкнення з абаронцам «Блэкберна» [[Андрэ Оер]]ам, з-за чаго ў перапынку яму наклалі восем швоў<ref name="eightstitches">[http://www.arsenal.com/news/news-archive/arshavin-desperate-to-face-hull-in-fa-cup Arshavin 'desperate' to face Hull in FA Cup] Аршавін прагне згуляць з «Халам» у Кубку Англіі</ref>. Нягледзячы на гэта, Андрэй выйшаў на другі тайм, адкрыў лік сваім галам за «Арсенал» і ізноў быў абраны найлепшым іграком матчу па версіі наведвальнікаў інтэрнэт-партала [[BBC]]. [[21 красавіка]] [[2009]] года забіў 4 галы ў гасцявым матчы англійскай Прэм’ер-лігі супраць [[ФК Ліверпул|«Ліверпула»]], аформіўшы тым самым свой першы за кар’еру покер. Выніковы лік матчу 4:4. === «Зеніт» === [[24 лютага]] [[2012]] года за дзве хвіліны да закрыцця трансфернага вакна ў [[Расія|Расіі]], Аршавін быў аддадзены ў арэнду ў «Зеніт» да канца [[Расійская футбольная Прэм’ер-ліга 2011/2012|сезону 2011/12]]<ref>[http://www.championat.com/football/news-1095906-za-zenit-arshavin-zajavlen-pod-29-m-nomerom.html За «Зенит» Аршавин заявлен под 29-м номером]. championat.com</ref>. 27 чэрвеня 2013 года было афіцыйна абвешчана пра трансфер іграка ў «Зеніт»<ref>[http://lenta.ru/news/2013/06/27/arshavin/ «Зенит» объявил о возвращении Аршавина]. Lenta.ru</ref>. Калі спачатку пры [[Лучана Спалеці]] трывала гуляў у аснове, то новы трэнер [[Андрэ Вілаш-Боаш]] стаў часцей пакідаць Аршавіна на лаўцы запасных. Па заканчэнні кантракта ўлетку 2015 года было вырашана яго не падаўжаць, і з [[30 чэрвеня]] Аршавін стаў свабодным агентам. === «Кубань» === [[13 ліпеня]] 2015 года афіцыйна стаў іграком краснадарскай [[ФК Кубань Краснадар|«Кубані»]], падпісаўшы кантракт на 1 год<ref>[http://football.by/news/72393.html Андрей Аршавин подписал контракт с "Кубанью"]</ref>. Згуляўшчы за каманду 9 матчаў, у студзені 2016 года па ўзаемнай згодзе разарваў кантракт з краснадарцамі<ref>[http://by.tribuna.com/football/1036759858.html Аршавин ушел из «Кубани»]</ref>. === «Кайрат» === [[18 сакавіка]] 2016 года пасля доўгі перамоў падпісаў кантракт з казахстанскім [[ФК Кайрат Алматы|«Кайратам»]] па схеме «1+1»<ref>[http://football.by/news/82982.html "Кайрат" объявил о подписании контракта с Андреем Аршавиным]</ref>. У складзе «Кайрата» тройчы стаў срэбраным прызёрам чэмпіянату Казахстана, выйграў Кубак Казахстаха. У лістападзе 2018 года стала вядома, што Аршавін па заканчэнні сезону пакідае «Кайрат»<ref>[https://by.tribuna.com/football/1068485956.html Аршавин покидает «Кайрат»]</ref> і завяршае прафесійную кар’еру. == Выступы за зборную == У зборнай Расіі Аршавін дэбютаваў у 20-гадовым узросце [[17 мая]] [[2002]] года ў гульні [[Зборная Расіі па футболе|Расія]] — [[Зборная Беларусі па футболе|Беларусь]] на турніры «[[Кубак LG]]» у [[Масква|Маскве]], у рамках падрыхтоўкі зборнай Расіі да [[Чэмпіянат свету па футболе 2002 года|чэмпіянату свету 2002 года]]. На працягу наступных двух гадоў ён згуляў за нацыянальную каманду толькі ў двух матчах, у другім з якіх ([[13 лютага]] [[2003]], [[Зборная Румыніі па футболе|Румынія]] — Расія, 2:4) адкрыў лік сваім забітым мячам за зборную. У 2003 годзе Аршавін выступаў у [[Моладзевая зборная Расіі па футболе|моладзевай зборнай Расіі]], згуляў 5 матчаў, забіў 1 гол. У рамках падрыхтоўкі да [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2004|чэмпіянату Еўропы 2004 года ў Партугаліі]] Аршавін згуляў свой чацверты матч за зборную ([[28 красавіка]] [[2004]], [[Зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] — Расія, 3:2), але ў заяўку на турнір уключаны не быў. Пасля Еўра-2004 нападнік «Зеніта» стаў стала выклікацца ў каманду і хутка замацаваўся ў яе асноўным складзе. У [[2005]] і [[2006]] гадах Аршавін станавіўся найлепшым бамбардзірам зборнай, быў [[Капітан (футбол)|капітан каманды]] ў 2006—[[2007]] годах. Усяго за зборную Расіі згуляў 41 матч, забіў 15 галоў. З-за таго, што зборная Расіі не змагла заваяваць права выступу на [[Чэмпіянат свету па футболе 2006|чэмпіянаце свету 2006 года ў Германіі]], першым буйным турнірам, у якім Аршавін змог прыняць удзел у складзе нацыянальнай каманды, стаў [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008 года|чэмпіянат Еўропы 2008 года]]. === Еўра-2008 === [[Выява:A-Arshavinntkit.jpg|thumb|Аршавін у зборнай]] На [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|Еўра-2008]] 27-гадовы Аршавін быў заяўлены пад нумарам 10. З-за дыскваліфікацыі ён не мог прыняць удзел у першых двух матчах. Упершыню на турніры ён выйшаў на поле ў трэцяй сустрэчы, заключнай у групе, супраць [[Зборная Швецыі па футболе|Швецыі]]. У гэтым матчы зборная Расіі перамагла 2:0, вырашыўшы задачу выхаду ў [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008 года, плэй-оф|наступны круг]], і паказаў добрую гульню. Андрэй Аршавін быў прызнаны найлепшым іграком матчу. Ён ярка выступіў у чвэрцьфінальным матчы са [[Зборная Нідэрландаў па футболе|зборнай Галандыі]]. У гэтай гульні ён удзельнічаў ва ўсіх трох галах, якія забіла зборная Расіі. Аддаў галявы [[пас (футбол)|пас]], а трэці гол, які зняў усе пытанні аб пераможцы гэтага чвэрцьфіналу, забіў сам, прыняўшы мяч, укінуты з-за бакавы партнёрам па [[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|«Зеніта»]] [[Аляксандр Анюкоў|Анюковым]], добра стукнуў па варотах; мяч злёгку змяніў кірунак руху ад нагі абаронцы, і мінуў паміж нагамі галандскага брамніка [[Эдвін ван дэр Сар|ван дэр Сара]], што гуляў перадапошні матч за зборную ў кар’еры. Другую гульню запар Аршавін быў прызнаны найлепшым іграком матчу і атрымаў захопленыя водгукі заходніх спецыялістаў і журналістаў, а шэраг вядомых еўрапейскіх клубаў, уключаючы іспанскую [[ФК Барселона|«Барселону»]], выказалі жаданне займець Андрэя ў свой склад<ref>[http://news.sport-express.ru/online/ntext/24/nl242400.html «Барселона» зацікаўленая ў паслугах Аршавіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090206184012/http://news.sport-express.ru/online/ntext/24/nl242400.html |date=6 лютага 2009 }}//«[[Спорт-Экспрэс]]», [[26 чэрвеня]] [[2008]] года</ref>. Сам жа футбаліст заявіў, што праводзіў і больш добрыя матчы. У наступным матчы, сталым апошнім для зборнай Расіі на турніры, Аршавін быў у гульні малапрыкметны. Меркаванні спецыялістаў аб чынніках падзяліліся. Адны палічылі, што Аршавін сам не паказаў сваіх найлепшых якасцей, другія — што справа была ў высокім узроўні абаронцаў [[Зборная Іспаніі па футболе|іспанскай зборнай]] і вялікай увазе, якое яны яму надавалі, а трэція адзначылі, што сярэдняя лінія саступіла іспанцам і не змагла забяспечваць Аршавіна мячом<ref name="wilsoninterview">[http://www.arsenal.com/news/news-archive/-arshavin-really-is-a-very-special-talent- Arshavin really is a very special talent] Інтэрвію эксперта газеты «The Guardian» па ўсходнееўрапейскім футболе Джонатана Уілсана</ref>. Па выніках турніру патрапіў у сімвалічную зборную Еўра-2008. [[Выява:Corner Arshavin.JPG|thumb|Аршавін падае [[Вуглавы ўдар (футбол)|вуглавы]] [[30 красавіка]] [[2006]] года]] == Дасягненні == === Камандныя === * 2000 — Фіналіст [[Кубак Інтэртота|Кубка Інтэртота]] * 2001 — Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Расіі па футболе|чэмпіянату Расіі]] * 2002 — Фіналіст [[Кубак Расіі па футболе|Кубка Расіі]] * 2003 — Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Расіі па футболе|чэмпіянату Расіі]] * 2003 — Уладальнік [[Кубак расійскай Прэм’ер-лігі|Кубка Прэм’ер-лігі]] * 2007 — [[Чэмпіянат Расіі па футболе|Чэмпіён Расіі]] * 2008 — Уладальнік [[Суперкубак Расіі па футболе|Суперкубка Расіі]] * 2008 — Уладальнік [[Кубак УЕФА 2007-2008|Кубка УЕФА 2007/2008]] * 2008 — Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|чэмпіянату Еўропы 2008]] * 2008 — Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]] * 2012 — [[Чэмпіянат Расіі па футболе|Чэмпіён Расіі]] * 2014 — Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Расіі па футболе|чэмпіянату Расіі]] * 2015 — [[Чэмпіянат Расіі па футболе|Чэмпіён Расіі]] * 2016 — Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Казахстана па футболе|чэмпіянату Казахстана]] * 2017 — Уладальнік [[Суперкубак Казахстана па футболе|Суперкубка Казахстана]] * 2017 — Уладальнік [[Кубак Казахстана па футболе|Кубка Казахстана]] === Асабістыя === * У [[Спіс 33 лепшых футбалістаў чэмпіянату Расіі|спісах 33 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Расіі]] (7): №&nbsp;1 ([[Чэмпіянат Расіі па футболе — 2005|2005]], [[Чэмпіянат Расіі па футболе — 2006|2006]], [[Чэмпіянат Расіі па футболе — 2007|2007]], [[Чэмпіянат Расіі па футболе — 2008|2008]]); №&nbsp;2 ([[Чэмпіянат Расіі па футболе — 2001|2001]], [[Чэмпіянат Расіі па футболе — 2002|2002]], [[Чэмпіянат Расіі па футболе — 2004|2004]]) * 2001 — Найлепшы [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] чэмпіянату Расіі па адзнаках газеты «[[Спорт-Экспрэс]]» * 2004 — Найлепшы футбаліст года па выніках апытання чытачоў газеты «Спорт-Экспрэс» * 2004—2006 — Найлепшы другі нападнік па адзнаках газеты «Спорт-Экспрэс» * 2006 — [[Футбаліст года ў Расіі, Спорт-Экспрэс|Найлепшы футбаліст года]] па выніках апытання футбалістаў [[Расійская футбольная Прэм’ер-ліга|Прэм'ер-лігі]] газетай «[[Спорт-Экспрэс]]» * 2006 — [[Футбаліст года ў Расіі, штотыднёвік «Футбол»|Найлепшы футбаліст года]] па выніках апытання журналістаў штотыднёвікам [[Футбол, штотыднёвік|«Футбол»]] * 2006 — Найлепшы футбаліст года па версіі [[Расійскі футбольны саюз|Расійскага футбольнага саюза]] * 2006 — Найлепшы ігрок чэмпіянату Расіі па ацэнках газеты «Спорт-Экспрэс» * 2006 — Уладальнік прыза «Лідар нацыянальнай зборнай» * 2006 — Футбаліст года па версіі тэлеперадачы «[[Футбол Расіі]]» * 2007 — Лаўрэат конкурсу «Зорка» газеты «Спорт-Экспрэс» * 2008 — Удзельнік [[Эстафета алімпійскага агню 2008|Эстафеты Алімпійскага агню]] ў Санкт-Пецярбургу * 2008 — Найлепшы ігрок [[Фінал Кубка УЕФА 2008|фінальнага матча Кубка УЕФА 2008]] * 2008 — Найлепшы ігрок у матчы групавога этапу чэмпіянату Еўропы 2008 [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008. Група D#Расія — Швецыя|Расія — Швецыя (2:0)]] * 2008 — Найлепшы ігрок у матчы 1/4 фіналу чэмпіянату Еўропы 2008 [[Футбольны матч Нідэрланды — Расія, 2008|Нідэрланды — Расія (1:3)]] * 2008 — Патрапіў у сімвалічную зборную [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|Чэмпіянату Еўропы 2008 года]] па версіі [[УЕФА]]. * 2008 — Патрапіў у спіс прэтэндэнтаў на ўзнагароду «[[Залаты мяч, France Football|Залаты мяч]]» па выніках 2008 года. * 2004—2006 — віцэ-капітан ФК «Зеніт» * 2005—2006 — найлепшы бамбардзір ФК «Зеніт» * люты—сакавік 2007 — капітан ФК «Зеніт» * 2006—2007 — капітан [[Зборная Расіі па футболе|зборнай Расіі]] * З [[2 лютага]] [[2009]] года — ігрок [[лондан]]скага «[[ФК Арсенал Лондан|Арсенала]]» * 2009 — найлепшы ігрок «Арсенала» ў сакавіку == Узнагароды == * Ганаровы грамадзянін [[Пятроўская, акруга Санкт-Пецярбургу|Муніцыпальнага ўтварэння «Акруга Пятроўская»]] Санкт-Пецярбургу ([[2008]]).<ref>[http://www.championat.ru/football/_russiapl/news-150115.html Аршавін стаў ганаровым грамадзянінам акругі «Пятроўская»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081021063919/http://www.championat.ru/football/_russiapl/news-150115.html |date=21 кастрычніка 2008 }}</ref> * [[Заслужаны майстар спорту Расіі]] ([[25 снежня]] 2008) — ''за заслугі ў вобласці фізічнай культуры і спорту''<ref>[http://minstm.gov.ru/press-centre/news.shtml/xPages/entry.98.html Загад аб прысваенні спартыўнага звання «Заслужаны майстар спорту Расіі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090130023310/http://minstm.gov.ru/press-centre/news.shtml/xPages/entry.98.html |date=30 студзеня 2009 }}</ref> * Ордэн «Гонар і Мужнасць» (2008, грамадскі фонд «Гонар і Мужнасць»)<ref>[https://web.archive.org/web/20081103025553/http://www.mvd.ru/news/17338/ Сайт МУС]</ref> == Статыстыка выступаў == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезон !colspan="3"|Чэмпіянат !colspan="3"|Кубак{{заўвага|Таксама лічацца матчы ў Суперкубку}} !colspan="3"|[[УЕФА|Еўракубкі]] !colspan="3"|Усяго |- !Матчы!!Галы!!Перадачы!!Матчы!!Галы!!Перадачы!!Матчы!!Галы!!Перадачы!!Матчы!!Галы!!Перадачы |- |rowspan="10"|'''[[Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт]]''' |[[Чэмпіянат Расіі па футболе 2000|2000]] |10||0||1||1||0||0||3||0||0||14||0||1 |- |[[Чэмпіянат Расіі па футболе 2001|2001]] |29||4||8||5||1||2||0||0||0||34||5||10 |- |[[Чэмпіянат Расіі па футболе 2002|2002]] |30||4||7||0||0||0||4||2||5||34||6||14 |- |[[Чэмпіянат Расіі па футболе 2003|2003]] |27||5||10||3||0||2||0||0||0||30||5||10 |- |[[Чэмпіянат Расіі па футболе 2004|2004]] |28||6||8||4||2||1||8||4||1||40||12||10 |- |[[Чэмпіянат Расіі па футболе 2005|2005]] |29||9||9||3||0||0||13||5||3||45||14||12 |- |[[Чэмпіянат Расіі па футболе 2006|2006]] |28||7||13||4||0||1||0||0||0||32||7||14 |- |[[Чэмпіянат Расіі па футболе 2007|2007]] |30||10||13||2||1||4||14||4||10||46||15||27 |- |[[Чэмпіянат Расіі па футболе 2008|2008]] |27||6||8||1||1||0||7||0||1||34||7||9 |- !За ўвесь час !238!!51!!77!!26!!5!!13!!46!!15!!20!!312!!71!!109 |- |rowspan="2"|'''[[Арсенал Лондан|Арсенал]]''' |[[Англійская Прэм’ер-ліга 2008/2009|2008/2009]] |12|||6||7||3||0||2||0||0||0||15||6||9 |- !За ўвесь час !12!!6!!7!!3!!0!!2!!0!!0!!0!!15!!6!!9 |- !Клуб!!Сезон!!Матчы!!Галы!!Перадачы!!Матчы!!Галы!!Перадачы!!Матчы!!Галы!!Перадачы!!Матчы!!Галы!!Перадачы |} == Дзяцінства == Любоў да футбола Андрэю прывіў бацька, у мінулым нядрэнны ігрок. У дзяцінстве Андрэй, акрамя футбола, захапляўся яшчэ [[шашкі|шашкамі]] і меў па іх [[Адзіная ўсерасійская спартыўная класіфікацыя|юнацкі разрад]]. Яго настаўнік у секцыі шашак Дому піянераў і школьнікаў [[Васілеастроўскі раён Санкт-Пецярбургу|Васілеастроўскага раёна]] ўгаворваў Аршавіна звязаць сваё жыццё з прафесійнай гульнёй у шашкі, у якой ён праракаў свайму вучню вялікую будучыню, але Андрэй упадабаў футбол.<ref>{{Cite web |url=http://www.megafon-zenit.ru/news/?id=107408&pageid=18 |title=Андрэй Аршавін. Акцёр, мадэльер і барацьбіт за справядлівасць |access-date=1 ліпеня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080628184614/http://www.megafon-zenit.ru/news/?id=107408&pageid=18 |archivedate=28 чэрвеня 2008 |url-status=dead }}</ref> == Удзел у палітыцы == Прымаў удзел на [[Выбары ў рэгіёнах Расіі, 2007|выбарах]] [[11 сакавіка]] [[2007]] года ў якасці кандыдата ў дэпутаты [[Заканадаўчы сход Санкт-Пецярбургу|Заканадаўчага сходу Санкт-Пецярбургу]] ад партыі «[[Адзіная Расія]]», у складзе партыйнага спісу дамогся перамогі, аднак пазней адмовіўся ад [[мандат]]у<ref>[http://petersburg.rfn.ru/rnews.html?id=29127&cid=7 Вярбіцкая і Аршавін не пайдуць у парламент] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071228023519/http://petersburg.rfn.ru/rnews.html?id=29127&cid=7 |date=28 снежня 2007 }}</ref>. == Сям’я == Жонка Юлія, сын Арцём і дачка Яна<ref>[http://arshavin.eu/forum.php?mid=52302 Афіцыйны сайт Андрэя Аршавіна]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{start box}} {{succession box |before = [[Даніел Карвалью]] |title = [[Футбаліст года ў Расіі, штотыднёвік «Футбол»|Футбаліст года ў Расіі]] |years = [[Чэмпіянат Расіі па футболе 2006 года|2006]] |after = [[Канстанцін Зыранаў]] }} {{succession box |before = [[Яўген Алдонін]] |title = Капітан [[Зборная Расіі па футболе|Зборнай Расіі па футболе]] |years = [[2006]]—[[2008]] |after = [[Сяргей Сямак]] }} {{end box}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Andrei Arshavin}} {{спасылкі-футбаліст}} * [http://www.rusteam.permian.ru/players/arshavin.html Профіль на сайце «Зборная Расіі па футболе»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100728123533/http://www.rusteam.permian.ru/players/arshavin.html |date=28 ліпеня 2010 }} * [http://www.arshavin.ru Неафіцыйны сайт Андрэя Аршавіна] * [http://www.lenta.ru/lib/14184982/ Андрэй Аршавін у Лентапэдыі] {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = background:#D52B1E;color:white;border: 1px #0039A6 solid |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Расіі |Склад зборнай Расіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2008 |Склад зборнай Расіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Аршавін Андрэй Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе]] [[Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Кайрат Алматы]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Кубань Краснадар]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Зеніт Санкт-Пецярбург]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Зеніт-2 Санкт-Пецярбург]] [[Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»]] 9qcg07wvwopgsylig6e65wj8yqiidl7 Андрэй Іванавіч Штакеншнейдэр 0 204011 5155820 4765676 2026-06-19T06:43:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155820 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар |выява = Shtakenschneider by N.Terebenev.JPG |памер = |подпіс = |імя =Андрэй Іванавіч Штакеншнейдэр |арыгінальнае імя = |грамадзянства ={{Расійская імперыя}} |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |працаваў у гарадах =[[Санкт-Пецярбург]], [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]], [[Паўлаўск (Санкт-Пецярбург)|Паўлаўск]], [[Пецяргоф]], [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарад]], [[Масква]], [[Таганрог]] |стыль =[[Эклектыка (архітэктура)|Эклектыка]] |найважнейшыя пабудовы =[[Марыінскі палац (Санкт-Пецярбург)|Марыінскі палац]], [[Палац Беласельскіх-Белазерскіх]], [[Нова-Міхайлаўскі палац]] і інш. |горадабудаўнічыя праекты = |рэстаўрацыя помнікаў = |нерэалізаваныя праекты = |навуковыя працы = |узнагароды = |вікісховішча = Andrei Shtakenschneider }} '''Андрэй Іванавіч Штакеншнейдэр''' ({{lang-ru|Андрей Иванович Штакеншнейдер}}; {{ДН|6|3|1802|22|2}}, маёнтак Штакеншнейдэраў ([[Санкт-Пецярбургская губерня]], [[Расійская імперыя]]; цяпер — пасёлок {{нп3|Мыза-Іванаўка|Мыза-Іванаўка|ru|Мыза-Ивановка}}, [[Гатчынскі раён]], [[Ленінградская вобласць]], [[Расія]]) — {{ДС|20|8|1865|8}}, г. {{МС|Масква}}) — рускі архітэктар, спраектаваў шэраг палацаў і іншых будынкаў у [[Санкт-Пецярбург]]у і [[Пецяргоф]]е. == Біяграфія == [[Файл:Дворец герцога Максимилиана Лейхтенбергского (2).jpg|250px|міні|[[Палац Лейхтэнбергскіх]]]] Унук гарбара, выпісанага ў Расію Імператарам [[Павел I (імператар расійскі)|Паўлам I]] з [[Браўншвайг]]а, нарадзіўся на млыне свайго бацькі, блізу [[Гатчына|Гатчыне]], 22 лютага [[1802]] года і ў трынаццаць гадоў паступіў сваякоштным выхаванцам у [[Імператарская акадэмія мастацтваў|Імператарскую акадэмію мастацтваў]]. Не выявілі пры праходжанні курса асабліва бліскучых поспехаў, ён адразу ж пасля яго заканчэння, у [[1821]] годзе, атрымаў месца чарцёжнікам у {{нп3|Камітэт будаванняў і гідраўлічных работ|Камітэце будаванняў і гідраўлічных работ|ru|Комитет строений и гидравлических работ}}, з якога, чатыры гады праз перайшоў на службу архітэктарам-малявальшчыкам ў камісію па ўзвядзенню [[Ісакіеўскі сабор|Ісакіеўскага сабора]]. Прыцягнуты [[Агюст Манферан|Агюстам Манферанам]] да работ у [[Зімовы палац|Зімовым палацы]]. У [[1831]] у Штакеншнейдэра пакінуў службу ў вышэйзгаданай камісіі для таго, каб вальней заняцца прыватнымі пабудовамі, пераважна ж пабудовай панскага дома для графа [[Аляксандр Хрыстафоравіч Бенкендорф|А. Х. Бенкендорфа]] ў яго маёнтку Фаль, у ваколіцах [[Талін|Рэвеля]] (Кейла-Ёа). Задаволены сваім архітэктарам, граф рэкамендаваў яго імператару, і з гэтага часу кар’ера архітэктара пайшла ўгору. Архітэктар хутка набыў упадабанне [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]] і стаў атрымліваць ад яго адно за адным важныя даручэнні і неўзабаве зрабіўся прывілеяваным будаўніком царскіх і велікакняжацкіх палацаў. Пачаўшы прыдворную службу ў званні архітэктара пры двары вялікага князя Міхаіла Паўлавіча, ён пад канец свайго жыцця быў галоўным архітэктарам дэпартамента надзелаў, архітэктарам Уласнага Яго Вялікасці палаца і загадчыкам пабудовамі па загарадных палацах гаспадарыні імператрыцы. У [[1834]] годзе, за складзены Штакеншнейдэрам па зададзенай праграме праект «невялікага імператарскага палаца», Акадэмія прысудзіла яму званне акадэміка. У [[1837]]—[[1838]] гадах ён зрабіў паездку для свайго ўдасканалення ў замежжа з дапаможнікам ад урада, і наведаў [[Італія|Італію]], [[Францыя|Францыю]] і [[Англія|Англію]]. У [[1844]] годзе Акадэмія ўзвяла яго ў званне прафесара 2-й ступені [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Санкт-Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў]] без выканання з яго боку праграмнай задачы, як мастака, які ўжо мае гучную вядомасць. З [[1848]] года — архітэктар імператарскага двара. Працаваў у [[Санкт-Пецярбург]]у, [[Пушкін (горад)|Царскім Сяле]], [[Паўлаўск (Санкт-Пецярбург)|Паўлаўску]], [[Пецяргоф]]е, [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарадзе]], [[Масква|Маскве]], [[Таганрог]]у, [[Крым]]у. '''Дом Штакеншнейдэра''' ў [[Санкт-Пецярбург]]у на {{нп3|Мільённая вуліца, Санкт-Пецярбург|Мільённай вуліцы|ru|Миллионная улица (Санкт-Петербург)}}, 10 (другі фасад выходзіў на [[Мойка|наб. Мойкі]], 9) быў цэнтрам культурнага і грамадскага жыцця мастацкай інтэлігенцыі сталіцы. Архітэктар набыў яго ў тытулярных саветнікаў М. Я. і Д. Я. Пятровых і перабудаваў для сваёй сям’і ў 1852—1854 гадах<ref>{{Cite web |url=http://www.citywalls.ru/house1642.html |title=Особняк А. И. и М. Ф. Штакеншнейдеров (по Миллионной ул.) |access-date=17 ліпеня 2014 |archive-date=15 мая 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515224454/http://www.citywalls.ru/house1642.html |url-status=dead }}</ref>. У асабняку праходзілі штакеншнейдэраўскія «суботы», на якіх збіраліся паэты, пісьменнікі, артысты і мастакі, ставіліся аматарскія спектаклі. Тут бывалі {{нп3|Уладзімір Рыгоравіч Бенедыктаў|У. Р. Бенедыктаў|ru|Бенедиктов, Владимир Григорьевич}}, [[Іван Аляксандравіч Ганчароў|І. А. Ганчароў]], [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі|Ф. М. Дастаеўскі]], [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|І. С. Тургенеў]], {{нп3|Якаў Пятровіч Палонскі|Я. П. Палонскі|ru|Полонский, Яков Петрович}} і іншыя. У 1865 Штакеншнейдэры прадалі гэты дом у сувязі з хваробай гаспадара. Будынак быў перабудаваны ў прыбытковы дом. У Штакеншнейдэра таксама быў і загарадны маёнтак — [[Мыза-Іванаўка|мыза Іванаўка]]<ref>[http://history-gatchina.ru/article/shtakenshn.htm О судьбе усадьбы Андрея Ивановича Штакеншнейдера в Пудости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190624202148/http://www.history-gatchina.ru/article/shtakenshn.htm |date=24 чэрвеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref>, які знаходзіўся непадалёку ад [[Гатчына|Гатчыны]] і быў атрыманы ў спадчыну ад бацькі ў канцы 1850-х гадоў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Штакеншнейдер, Андрей Иванович}} * {{кніга|аўтар=Витязева В. А.|загаловак=Каменный остров|месца={{Л.}}|выдавецтва=Лениздат|год=1991}} * {{кніга |аўтар = [[Таццяна Аляксандраўна Пятрова|Петрова Т. А.]] |загаловак = Андрей Штакеншнейдер |месца = Л. |выдавецтва = {{нп3|Лениздат||ru|Лениздат}} |год = 1978 |старонак = 184 |серыя = {{нп3|Зодчие нашего города||ru|Зодчие нашего города}} |тыраж = 40&nbsp;000 }} (обл.) * {{кніга|аўтар=Пунин А. Л.|загаловак=Архитектура Петербурга середины и второй половины XIX века|том=1: 1830-1860 годы. Ранняя эклектика|месца={{СПб}}|выдавецтва=Крига|год=2009}} * {{кніга|аўтар=Штакеншнейдер Е. А.|загаловак=Дневник и записки|месца={{М.}}; {{Л.}}|год=1934}} == Спасылкі == {{Commons|Andrei Shtakenschneider}} * [http://history-gatchina.ru/article/shtakenshn.htm О судьбе усадьбы А. И. Штакеншнейдера в Пудости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190624202148/http://www.history-gatchina.ru/article/shtakenshn.htm |date=24 чэрвеня 2019 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Штакеншнейдэр Андрэй Іванавіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Архітэктары Царскага Сяла (Пушкіна)]] [[Катэгорыя:Постаці Таганрога]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ленінградскай вобласці]] obphmjgert997r2oez8s6mcy63h9k3m Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч 0 204430 5155785 4535505 2026-06-19T04:16:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155785 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сідарэвіч}} {{Навуковец |Імя = Анатоль Сідарэвіч |Арыгінал імя = Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч |Фота = |Шырыня = |Подпіс = Анатоль Сідарэвіч выступае на мітынгу, прысвечаным 80-м угодкам БНР (25.3.1998, Мінск). Фота [[Уладзімір Сапагоў|У. Сапагова]]. |Навуковая сфера = [[Гісторыя]] |Месца працы = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} '''Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч''' (нар. {{ДН|1|3|1948}}, [[Задуб’е (Ганцавіцкі раён)|в. Задуб’е]] [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкага раёна]]) — беларускі [[гісторык]], публіцыст і палітычны дзеяч. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]<ref>https://lit-bel.org/friends/s/Sdarevch-Anatoly-Mhaylavch-612/?sphrase_id=452 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814102116/https://lit-bel.org/friends/s/Sdarevch-Anatoly-Mhaylavch-612/?sphrase_id=452 |date=14 жніўня 2020 }}</ref>. == Біяграфія == Рос без бацькі, маці хварэла, таму выхоўвала спачатку баба, а з чатырох да дзевяці гадоў — цётка. Потым трапіў у дзіцячы дом. У школе быў вучнем Рыгора Родчанкі, вядомага ў 1950—1980 гадах беларускага краязнаўцы са [[Слуцк]]у. У 1964—1965 гадах рабочы Слуцкай макароннай фабрыкі. Са снежня 1966 года літаратурны супрацоўнік газеты «Савецкае Палессе» ([[Ганцавічы]]). У 1967 годзе ў працоўным стале Сідарэвіча быў знойдзены яго дзённік з крытыкай ленінізму і Леніна, за што яго звольнілі з работы. Далей працаваў загадчыкам клуба ў вёсцы. У гэты час падтрымліваў сувязі са студэнтамі [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] [[Алесь Сцяпанавіч Разанаў|Алесем Разанавым]], [[Віктар Уладзіміравіч Ярац|Віктарам Ярацам]], Львом Барташам, якія ў 1968 годзе арганізавалі на філфаку збор подпісаў за выкладанне большай колькасці прадметаў на беларускай мове. Улетку 1968 годзе Сідарэвіча выгналі з работы ў клубе. У жніўні 1968 годзе адкрыта выказваўся супраць акупацыі [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] войскамі [[СССР]]. Яго прывезлі ў Баранавіцкае аддзяленне [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі|КДБ]] для «прафілактычнай гутаркі». Калі ў верасні 1968 года захварэў на запаленне лёгкіх, яго падманным шляхам перавезлі з Ганцавіцкай раённай бальніцы ў псіхіятрычнае аддзяленне 2-й Мінскай клінічнай бальніцы. Там абвясцілі дыягназ «[[шызафрэнія]]» і праводзілі «лячэнне» аміназінам і інсулінам. Сідарэвіча выпусцілі з псіхіятрычнага аддзялення 13 студзеня 1969 года, але са статусам псіхічна хворага, што ўплывала на асабістае жыццё і работу<ref>А потым быў жнівень 1968 года… Анатоль Сідарэвіч — пра карную псыхіятрыю ў БССР: [Інтэрв’ю]. Публікацыю падрыхтавалі Ларыса Андросік і Алег Дзярновіч // Наша ніва. 1997. 27 студзеня. С. 6-7.</ref>. Уладкоўваўся на работу пры дапамозе сяброў і добразычліўцаў, у тым ліку [[Янка Брыль|Янкі Брыля]] і [[Міхась Тычына|Міхася Тычыны]]. У 1969—1970 гадах працаваў у капыльскай раёнцы «Слава працы», у 1970—1972 — у смалявіцкай раёнцы «Ленінскі заклік». У 1972—1977 працаваў у вясковых школах [[Маларыцкі раён|Маларыцкага]] і [[Капыльскі раён|Капыльскага]] раёнаў. Адначасова вучыўся завочна на філасофскім аддзяленні гістарычнага факультэта БДУ, якое скончыў у 1977 годзе. Потым паступіў у завочную аспірантуру філасофскага аддзялення, разам з гэтым у 1977—1978 гадах працаваў асістэнтам на кафедры філасофіі [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі]] ([[Горкі]]). Аспірантуры не скончыў, бо навязалі тэму пра «развіты сацыялізм». Зноў настаўнічаў. З 1981 года працаваў у газеце «[[Літаратура і мастацтва]]», у 1987—1992 гадах у часопісе «Крыніца» («Родник»), у 1992—1998 гадах — у [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Беларускім гуманітарным ліцэі імя Якуба Коласа]], у 1998—2002 — у часопісе «Крыніца», адначасова выкладаў у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]], [[Мінскі радыётэхнічны каледж|Мінскім радыётэхнічным каледжы]], [[Міжнародны дзяржаўны экалагічны ўніверсітэт імя А. Дз. Сахарава|Міжнародным дзяржаўным экалагічным універсітэце імя А. Дз. Сахарава]]. == Дзейнасць == 19 кастрычніка 1988 года ўдзельнічаў ва ўстаноўчай канферэнцыі «[[Мартыралог Беларусі|Мартыралогу Беларусі]]», на якой быў створаны арганізацыйны камітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|Беларускага народнага фронту]]. У чэрвені 1989 года выступіў з рэфератам пра суверэнітэт на ўстаноўчым з’ездзе БНФ у [[Вільнюс|Вільні]]. Адзін з ініцыятараў адраджэння сацыял-дэмакратычнага руху на Беларусі, заснавальнікаў і аўтараў праграмных дакументаў [[Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада|Беларускай сацыял-дэмакратычнай грамады]] і [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада)|Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Народнай грамады)]]{{sfn|Памяць. Мінск|2001|с=558}}. У сакавіку 2018 быў пераабраны на пасаду старшыні цэнтральнай рэвізійнай камісіі партыі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)|БСДП (Грамада)]]<ref>https://www.nv-online.info/2018/03/12/abrana-novae-kiraunitstva-partyi-bsdp-gramada.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200922115747/https://www.nv-online.info/2018/03/12/abrana-novae-kiraunitstva-partyi-bsdp-gramada.html |date=22 верасня 2020 }}</ref>. == Творчасць == Выступае ў друку як [[публіцыст]] і [[літаратурны крытык]]. Даследуе гісторыю беларускага руху ў 1900—1939 гады, гісторыю беларускай сацыял-дэмакратыі, жыццё і дзейнасць [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]]. Падрыхтаваў да друку кнігі твораў А. Луцкевіча «Да гісторыі беларускага руху» (2003; 2-е папраўленае і дапоўненае выданне — 2010), «Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва» (2006), «Барацьба за вызваленне» (2009). Таксама падрыхтаваў да друку зборнік «Пра Івана Луцкевіча: успаміны, сведчанні» (2007). Аўтар навуковых прац і артыкулаў. Апублікаваў шэраг дакументаў беларускага руху, лісты і творы [[Аляксандр Бурбіс|Аляксандра Бурбіса]], [[Уладзімір Жылка|Уладзіміра Жылкі]] і [[Наталля Арсеннева|Наталлі Арсенневай]], успаміны Ф. Стацкевіча. Уклаў і адрэдагаваў зборнік «Дэкларацыі Сацыялістычнага Інтэрнацыяналу» (2006), напісаў да яго прадмову. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Творы == * Антон Луцкевич: Главы из книги // Нёман. 1990. № 7. * З жыцьця Антона Луцкевіча // Літаратура і мастацтва. 1991. 18, 25 студзеня, 1 лютага. * Старонкі з гісторыі БНР // Адраджэньне: Гіст. альманах. Вып. 1 / Склад. і навук. рэд. А. П. Грыцкевіч. — Мн.: Універсітэцкае, 1995. — 259 с.: іл. С. 223—229. * Самавызначэнне беларускай сацыял-дэмакратыі; Антон Луцкевіч / Анатоль Сідарэвіч; Фонд сац. ініцыятыў і даслед. імя братоў Луцкевічаў. — Мн., 1999. — 30, [1] с., уключ. вокладку — (Серыя «Гісторыя і тэорыя сацыяльнай дэмакратыі»). * «Культурнікі» ды «палітыкі» ў сучаснай гісторыі Беларусі // Шуфляда. 1999. № 1. С. 65—70. * Нашаніўцы ў 1920 годзе // Наша Ніва. 2002. 8 лютага. * Тры выдавецкія праекты Антона Луцкевіча // Наша Ніва. 2002. 8 лютага. * Вучаніца і настаўнікі // Наша Ніва. 2002. 12 крас. * Паэт і дыктатура: Да 120-годдзя з дня народзінаў Янкі Купалы // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=80&pubid=3590 Дзеяслоў. 2002. № 1]. С. 174—177. * Народзіны Беларусі // Народная Воля. 2003. 9, 10 студзеня, 29, 30 ліпеня. * Антон Луцкевіч і Максім Гарэцкі: Даклад на ХІ Гарэцкіх чытаньнях 18 лютага 2003 г. — Мн.: Грамадскае аб’яднаньне «Фонд імя братоў Луцкевічаў», 2003. * Правобраз Акту 25 Сакавіка // Arche. 2003. № 2. * Антон Луцкевіч і Янка Купала // Тэрмапілы. 2003. № 7. * Луцкевічы і Луцэвіч. — Мн.: Грамадскае аб’яднаньне «Фонд імя братоў Луцкевічаў», 2003. * Стагодзьдзе паэзіі // Краса і сіла: Анталёгія бел. паэзіі ХХ ст. / Склад. М. Скобла; навук. рэд. А. Пашкевіч. — Мн.: Лімарыюс, 2003. — 880 с [32] с.: іл. С. 5-28. * Абраньнік сонечнага Феба. У кнігу ўспамінаў «Асноўны тэкст і зноскі» // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=80&pubid=5409 Дзеяслоў. 2003. № 4]. С. 174—197. * Вучаніца і настаўнік: супраца // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=70&pubid=6097 Дзеяслоў. 2003. № 7]. * Хроніка пераломнага часу: Антон Луцкевіч як ідэолаг і правадыр нацыянал-фашызму і нацыянал-дэмакратыі // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=70&pubid=6103 Дзеяслоў. 2004. № 8(1)]. С. 167—193. * Зьбіральнік і публікатар: да 120-х угодкаў Антона Луцкевіча // Куфэрак Віленшчыны. 2004. № 1(9). * Трыюмвіры, або Помнік камісарам // Наша Ніва. 2005. 1, 8 красавіка. * Маленькая містыфікацыя // Наша Ніва. 2006. 3 лют. * Антон Луцкевіч: ад краёўства да незалежніцтва (1916—1918) // Arche. 2006. № 1-2. * Да гісторыі Беларускай Сацыялістычнай Грамады: агляд крыніцаў // Arche. 2006. № 4, 5, 9. * Апошнія дні Антона Луцкевіча // Arche. 2006. № 10. * «З імкненьнем, з мэтаю адзінай…» // Крушына Р. Кантата самотных: вершы і паэмы / Рыгор Крушына. — Мн.: Кнігазбор, 2007. — 308 с. С. 3—8. * Унія, браты Луцкевічы і мітрапаліт Шаптыцкі: Рэфэрат, прачытаны на пасяджэньні клюбу каталіцкае інтэлігенцыі імя сь. Кірылы Тураўскага 16 лютага 2006 году // Царква. 2007. № 1, 2. * Антон Луцкевіч і Беларуская Сялянска-Работніцкая Грамада // Arche. 2007. № 9. * Яны любілі Беларусь // Расстраляная літаратура: творы беларускіх пісьменьнікаў, загубленых карнымі органамі бальшавіцкай улады / уклад. Л. Савік [і інш.] — Мн.: Кнігазбор, 2008. — 696 [8] с.: іл. С. 5—16. * Урады БНР і кабінэт Рамана Скірмунта // Arche. 2008. № 4. * Да гісторыі Беларускай Сацыялістычнай Грамады: «новыя» дакумэнты // Arche. 2009. № 1. * Прадказаньні Антона Луцкевіча // Arche. 2009. № 3. * Арыштаваная праца Антона Луцкевіча // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=40&pubid=12955 Дзеяслоў. 2009. № 4(41)]. С. 233—236. * Хто аўтар артыкулу пра Якуба Коласа? Замест рэцэнзіі // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=40&pubid=12957 Дзеяслоў. 2009. № 5(42)]. С. 308—312. * «Быў я сціплым паэтам…» // Лагвіновіч І. Элегія палескага матыля: вершы / Іван Лагвіновіч. — Мн.: Кнігазбор, 2011. — 88 с. С. 3—6. * Генерал Лукаш Калядка і яго час // [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=32185 Асоба і час. ― 2011. ― Вып. 4]. ― С. 179―186. * Да палітычных біяграфій Аляксандра Чарвякова і Мікалая Галадзеда / Анатоль Сідарэвіч // Асоба і час. ― 2015. ― Вып. 6. ― С. 166―182. * Зорны час і галгофа Аркадзя Смоліча // Наша ніва. 2016. 7 верасня. * Адналюб // Народны ізраільска-беларускі сайт Belisrael.info. 2017. 21 сакавіка. http://belisrael.info/?p=10071. * «Уводзіны з філасофію». Укладанне (З [[Павел Баркоўскі|П. Баркоўскім]], [[Лявон Баршчэўскі|Л. Баршчэўскім]]), [[2019]]. == Пераклады == * Анталогія грузінскай паэзіі: У 2 т.: пер. з груз. Т. І. / Рэд. А. Разанаў; Прадм. С. Ціашлвілі. — Мн.: Маст. літ., 1989. — 286 с, [3] л. іл. С. 35—39, 43, 44, 53—55, 58—63. {{зноскі}} == Літаратура == * Анатоль Сідарэвіч. Ідэі сацыяльнай дзяржавы, сацыяльнай справядлівасці — адвечныя: [Інтэрв’ю] // Уліцёнак А. Іншадумцы = Мыслящие иначе / Аляксандр Уліцёнак. Прадм. В. У. Быкава. — Мн.: Беларусь. 1991. — 211 с.: іл. С. 31—54. * ''Дзярновіч, Алег.'' [http://slounik.org/153707.html Сідарэвіч Анатоль] // Дэмакратычная апазыцыя Беларусі: 1956—1991. Даведнік. — Мн.: Архіў Найноўшае Гісторыі, 1999. С. 79—81. * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1. * Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. / Беларус. Энцыкл. Рэдкал.: Г. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — __ с. С. 297. * ''Дзярновіч, Алег.'' Сідарэвіч Анатоль Міхайлавіч // [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 Нонканфармізм у Беларусі: 1953—1985. Даведнік. Том 1. Мінск, 2004] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180627023344/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 |date=27 чэрвеня 2018 }}. С. 168—171. * Хто ёсьць хто ў Беларусі / Уклад. Л. А. Андросік [і інш.] — Вільня, 2007. — 256 с. С. 187. * Бібліяграфічны паказальнік археаграфічных публікацый у Рэспубліцы Беларусь (1991—2006 гг.) / складальнік В. С. Пазднякоў. — Мн.: БелНДІДАС, 2010. — 367 с. Імянны паказальнік. * На шляху станаўлення беларускай нацыі: гістарыяграфічныя здабыткі і праблемы / В. В. Яноўская [і інш.]; навук. рэдактар В. В. Яноўская; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі. — Мн.: Бел. навука, 2011. — 311 с. Паказальнік імён. * {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1}} {{Старшыні БСДП}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сідарэвіч Анатоль Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты СССР]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамада)]] ctj7aci2ceasmqpayuztkvy1nrtsr4h Ліга 1 0 205494 5155951 4505295 2026-06-19T11:41:48Z S-O-iMi-O-S 101593 5155951 wikitext text/x-wiki {{Картка футбольнай лігі |назва = Ліга 1 |арыгінальнае = |лагатып = Logo Ligue 1.png |шырыня = |подпіс = |краіна = {{Сцягафікацыя|Францыя||20px}}<br/>{{Сцягафікацыя|Манака||20px}} |федэрацыя = [[УЕФА]] |заснаваны = [[1932]] |скасаваны = |дывізіёны = |каманды = 20 |узроўні = 1 |выхад у = |выбыванне ў = [[Ліга 2]] |нацыянальныя = [[Кубак Францыі па футболе|Кубак Францыі]]<br/>[[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубак Францыі]] |міжнародныя = [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]]<br/>[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |дзеючы чэмпіён = [[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] (14-ы тытул, сезон 2025/26) |найбольш тытулаваны = [[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] (14 тытулаў) |TV = |сайт = [http://www.ligue1.com/ www.ligue1.com] |бягучы сезон = [[Ліга 1 у сезоне 2025/2026|сезон 2025/26]] }} '''Чэмпіянат Францыі па футболе''' ({{lang-fr|Le championnat de France de football}}) або '''Ліга 1''' ({{lang-fr|Ligue 1}}) — вышэйшы дывізіён [[Сістэма футбольных ліг Францыі|сістэмы футбольных ліг Францыі]]. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 20 клубаў Лігі 1. Пасля кожнага сезону клубы, якія занялі тры апошнія месцы, пераводзяцца ў [[Ліга 2|Лігу 2]], а іх месца займаюць тры самыя моцныя каманды Лігі 2. Першы чэмпіянат Францыі быў праведзены ў сезоне 1932/33 і зваўся '''«Нацыянальны чэмпіянат»''', з 1933 года да 2002 года — '''«Дывізіён 1»''' і ў 2002 годзе дывізіён быў перайменаваны ў '''«Лігу 1»'''. == Гісторыя == Прафесійны футбол не існаваў у [[Францыя|Францыі]] да 1930 года. У ліпені 1930 года Нацыянальны савет [[Федэрацыя футбола Францыі|Федэрацыі футбола]] прагаласаваў за прафесіяналізацыю французскага футбола. Заснавальнікамі прафесійнага футбола ў Францыі з’яўляюцца [[Жорж Беру]], [[Эмануэль Гамбардэлья]] і [[Габрыель Ано]]. == Чэмпіёны == {| class="wikitable" !Клуб !1-е месца !2-е месца !Чэмпіёнскія сезоны |- |[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жармен]] |align="center"|14 |align="center"|9 |1986, 1994, 2013, 2014, [[Ліга 1 у сезоне 2014/2015|2015]], 2016, 2018, 2019, 2020, [[Ліга 1 у сезоне 2021/2022|2022]], [[Ліга 1 у сезоне 2022/2023|2023]], 2024, 2025, 2026 |- |[[ФК Сент-Эцьен|Сент-Эцьен]] |align="center"|10 |align="center"|3 |1957, 1964, 1967, 1968, 1969, 1970, 1974, 1975, 1976, 1981 |- |[[ФК Алімпік Марсель|Алімпік Марсель]] |align="center"|9 |align="center"|14 |1937, 1948, 1971, 1972, 1989, 1990, 1991, 1992, 2010 |- |[[ФК Манака|Манака]] |align="center"|8 |align="center"|8 |1961, 1963, 1978, 1982, 1988, 1997, 2000, 2017 |- |[[ФК Нант|Нант]] |align="center"|8 |align="center"|7 |1965, 1966, 1973, 1977, 1980, 1983, 1995, 2001 |- |[[ФК Алімпік Ліён|Алімпік Ліён]] |align="center"|7 |align="center"|5 |2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 |- |[[ФК Бардо|Бардо]] |align="center"|6 |align="center"|9 |1950, 1984, 1985, 1987, 1999, 2009 |- |[[ФК Рэймс|Рэймс]] |align="center"|6 |align="center"|3 |1949, 1953, 1955, 1958, 1960, 1962 |- |[[ФК Ліль|Ліль]] |align="center"|4 |align="center"|6 |1946, 1954, 2011, 2021 |- |[[ФК Ніца|Ніца]] |align="center"|4 |align="center"|3 |1951, 1952, 1956, 1959 |- |[[ФК Сашо|Сашо]] |align="center"|2 |align="center"|3 |1935, 1938 |- |[[ФК Сет|Сет]] |align="center"|2 |align="center"|0 |1934, 1939 |- |[[ФК Ланс|Ланс]] |align="center"|1 |align="center"|6 |1998 |- |[[ФК Расінг|Расінг]] |align="center"|1 |align="center"|2 |1936 |- |[[ФК Страсбур|Страсбур]] |align="center"|1 |align="center"|1 |1979 |- |[[ФК Алімпік Ліль|Алімпік Ліль]] |align="center"|1 |align="center"|1 |1933 |- |[[ФК Асер|Асер]] |align="center"|1 |align="center"|0 |1996 |- |[[ФК Рубэ-Туркуэн|Рубэ-Туркуэн]] |align="center"|1 |align="center"|0 |1947 |- |[[ФК Манпелье|Манпелье]] |align="center"|1 |align="center"|0 |2012 |} <nowiki>*</nowiki>У 1993 годзе «Алімпік» Марсель пазбаўлены тытулу чэмпіёна ў сувязі з карупцыяй. == Спасылкі == * [Http://www.lfp.fr/ Афіцыйны сайт]{{ref-fr}} * [Http://www.sports.ru/football/france/ Ліга 1 на sports.ru]{{ref-ru}} * [Http://www.soccer.ru/france/ Ліга 1 на soccer.ru]{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Ліга 1}} {{Лігі УЕФА}} [[Катэгорыя:Футбол у Францыі]] [[Катэгорыя:Чэмпіянат Францыі па футболе]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя футбольныя чэмпіянаты|Францыя]] r0spdj6r8d5us9y2qt9p7z14xa1wdyj Андалузскі сабака 0 206732 5155801 5147807 2026-06-19T05:42:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155801 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Андалузскі сабака | Арыгінальная назва = Un chien andalou | Выява =Un Chien Andalou title.png | Жанр = | Рэжысёр = | Прадзюсар = | Сцэнарыст = | Акцёры = |Аператар = | Кампазітар = | Краіна = | Час = |Мова = | Год = | imdb_id = }} '''«Андалузскі сабака»''' ({{lang-fr|Un chien andalou}}) — 16-хвілінны [[сюррэалізм|сюррэалістычны]] нямы фільм іспанскага рэжысёра [[Луіс Буньюэль|Луіса Буньюэля]] і іспанскага мастака [[Сальвадор Далі|Сальвадора Далі]]. Першапачаткова быў выпушчаны да абмежаванага паказу ў [[Парыж]]ы ў 1929 годзе, але, зрабіўшыся папулярным, заставаўся ў пракаце восем месяцаў. З’яўляецца адным з найбольш вядомых сюррэалістычных фільмаў «авангарду» 1920-х.<ref>{{cite web|url=http://www.filmreference.com/Films-Ca-Chr/Un-Chien-Andalou.html|title=Un Chien Andalou|accessdate=12 October 2010}}</ref> У фільме адсутнічае сюжэт. Храналогія фільма разрозненая: пераход ад першай сцэны фр. Il etait une fois (бел. «Калісьці») да другой сцэны «Праз восем год» адбываецца без змены абстаноўкі і персанажаў. Па сутнасці, кінематаграфічнае апавяданне Буньюэля падпарадкоўваецца законам «логікі» сноў, у якіх глядзельныя выявы мяняюцца, не падпарадкоўваючыся рацыянальнай логіцы і храналагічнай паслядоўнасці, таму кінакрытыкі, што аналізуюць фільм, часта карыстаюцца тэрмінамі папулярнай у тыя гады тэорыі сноў Фрэйда.<ref>[http://www.lib.berkeley.edu/MRC/bunuel1.html Luis Bunuel: Impossibility and Illusion] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130425005255/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/bunuel1.html |date=25 красавіка 2013 }}{{ref-en}}</ref> Фактычна абвяргаючы розныя інтэрпрэтацыі фільма, Буньюэль у сваіх успамінах адзначаў, што адзіным правілам, якім яны з Далі карысталіся пры напісанні сцэнарыя, была забарона на «любыя ідэі або вобразы, якія маглі б мець рацыянальнае тлумачэнне».<ref>{{cite book|first=Luis|last=Buñuel.|title=My Last Sigh|url=https://archive.org/details/mylastsigh0000bunu|publisher=Knopf|location=New York|year=1983|isbn=0-394-52854-9}}{{ref-en}}</ref> Акрамя таго, ён сцвярджаў, што «ў фільме няма нічога, каб нешта сімвалізавала. Адзіным метадам даследавання сімвалаў, магчыма, з’яўляецца [[псіхааналіз]]».<ref>{{cite book|last=Sitney.|first=P. Adams|title=Visionary Film: The American Avant-Garde|url=https://archive.org/details/visionaryfilmame0000sitn_y2b9|publisher=[[Oxford University Press]]|location=New York|year=1974}}{{ref-en}}</ref> == У ролях == * [[Луіс Буньюэль]] — Мужчына ў пралогу * [[Сальвадор Далі]] — Малады мужчына на пляжы (у канцы фільма) * [[Сімона Марэйль]] — Дзяўчына * П’ер Батчэф — Мужчына {{зноскі}} == Спасылкі == * {{imdb title|id=0020530|title=«Андалузскі сабака»}} {{рэйтынг-10|8.0}} * {{amg title|id=51646|title=Андалузскі сабака}} {{рэйтынг-5|5}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Нямыя фільмы]] [[Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы]] [[Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты]] [[Катэгорыя:Сюррэалізм]] [[Катэгорыя:Сальвадор Далі]] [[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]] 230mnyvpd57y1d4tgj0c7dthqtqxhy4 Шаблон:Балтыйская міфалогія 10 212743 5155809 4975253 2026-06-19T06:05:30Z Pabojnia 135280 5155809 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Балтыйская міфалогія |state = |загаловак = [[Балтыйская міфалогія]] |клас_цела = hlist |стыль_загалоўкаў = |уверсе = * [[Латышская міфалогія]] * [[Літоўская міфалогія]] ** [[Спіс літоўскіх багоў]] |загаловак2= Багі і божаствы |спіс2= * [[Дзіевас]] * [[Пяркунас]] * [[Лайма (міфалогія)|Лайма]] * [[Дэкла]] * [[Карта (міфалогія)|Карта]] * [[Мара, балцкае бажаство|Мара]] * [[Вэлю матэ]] * [[Зэмэс-матэ]] * [[Гільціне]] * [[Вялняс]] * [[Лаўма]] * [[Усіньш]] * [[Цэрокліс]] * [[Юміс]] * [[Бангпуціс]] * [[Дзіверыкс]] * [[Жаміна]] * [[Жамепаціс]] * [[Мядэйна]] * [[Самбарыс]] * [[Аўшаўтс]] * [[Пільвітс]] * [[Пушкайтс]] |загаловак3= Міфічныя персанажы |спіс3= * [[Айтварас]] * [[Ёдас]] * [[Лачплэсіс]] * [[Ліетувэнс]] * [[Пукіс]] * [[Спідала]] * [[Барздукі]] * [[Вярпяя]] * [[Совій]] |загаловак4= Гл. таксама |спіс4 = * [[Вайдэлот]] * [[Крывэ]] * [[Аўсекліс]] * [[Угунскрустс]] * [[Аўстра]] * [[Дайна]] * [[Ліга, свята|Ліга]] * [[Анафіелас]] * [[Жніч]] * [[Залціс]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Міфалогія]] </noinclude> 54mh90uzg9lvzfqbfudrd9lwxlxmx0k Анатоль Анатолевіч Шарый 0 215678 5155772 5146813 2026-06-19T02:40:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155772 wikitext text/x-wiki {{нейтральнасць}} {{Цёзкі2|Шарый}} {{YouTube персона | імя = Анатоль Анатолевіч Шарый | выява = Anatoly Shariy 2018.jpg | памер_выявы = 240px | подпіс = | імя_пры_нараджэнні = {{lang-uk|Анатолій Анатолійович Шарій}} | паходжанне = | узрост = | нацыянальнасць = [[украінец]] | жыццё = [[Еўрапейскі саюз]] | род_заняццяў = [[журналіст]], [[відэаблог]]ер, [[прадпрымальнік]] | вэб-сайт = {{URL|sharij.net}} | назва_канала = Анатолий Шарий | спасылка_на_канал = SuperSharij | стваральнік = Анатоль Шарый | гады_актыўнасці = 2013 — наш час | жанр = [[палітыка]] | падпісанты = 1,27 млн | падпісанты_дата = студзень 2018 | прагляды = 1,8 млрд | прагляды_дата = студзень 2018 | сетка = {{нп3|BroadbandTV Corp|BroadbandTV||BroadbandTV Corp}}<ref>[https://socialblade.com/youtube/user/supersharij Шарый на сайце Socialblade]</ref> | калектывы = | каронныя_фразы = | срэбная_кнопка = так | срэбная_кнопка_год = 2014 | залатая_кнопка = так | залатая_кнопка_год = 2017 | статыстыка_абноўлена = | дадатковая_інфармацыя = }} '''Анато́ль Анато́левіч Шары́й''' ({{lang-uk|Анатолій Анатолійович Шарій}}) — прарасійскі [[відэаблог]]ер<ref name="ssu">{{Cite web|title=СБУ оголосила про підозру відомому проросійському пропагандисту Шарію|url=https://ssu.gov.ua/novyny/sbu-oholosyla-pro-pidozru-vidomomu-prorosiiskomu-propahandystu-shariiu|website=Служба безпеки України|accessdate=|language=|date=16 лютого 2021|archive-date=16 лютого 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210216132310/https://ssu.gov.ua/novyny/sbu-oholosyla-pro-pidozru-vidomomu-prorosiiskomu-propahandystu-shariiu}}</ref>, украінскі журналіст антыўкраінских поглядаў<ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/politika/klyuyev-i-shariy-idut-v-radu-chim-vidomi-ci-skandalni-mislivci-za-mandatom-1371864.html|title=Клюєв і Шарій ідуть в Раду: чим відомі ці скандальні мисливці за мандатом|publisher=[[ТСН]]|date=2019-07-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20190703-hto-takyj-anatolij-sharij-i-chomu-jde-v-radu/|title=Хто такий Анатолій Шарій і чому йде в Раду|publisher=[[Факти (ICTV)]]|date=2019-07-03|accessdate=12 мая 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190704001713/https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20190703-hto-takyj-anatolij-sharij-i-chomu-jde-v-radu/|archivedate=4 ліпеня 2019|url-status=dead}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100622051511/https://www.obozrevatel.com/news/2010/3/22/357746.htm А будущее у территории, именуемой «Украиной», обещает быть просто чудным. Сказочным. И ко всем прелестям этого фантастического будущего, ко всем мини-чернобылям, голоду, болезням и деградации будет добавлен еще один размашистый штрих&nbsp;— гомодиктатура.&nbsp;— Анатолій Шарій] // Обозреватель, 22 марта 2010.</ref><ref name="fakty.ua">[https://fakty.ua/244762-pohicshennaya-v-kieve-zhurnalistka-okazalas-pomocshnicej-prorossijskogo-blogera-shariya-kotoruyu-nikto-ne-pohicshal «Похищенная» в Киеве журналистка оказалась помощницей пророссийского блогера Шария] // ICTV, 5 сентября 2017.</ref><ref>[https://gazeta.ua/articles/politics/_poroshenko-vidznachivsya-divnoyu-povedinkoyu/888603 Порошенко відзначився дивною поведінкою] // Gazeta.ua, 28 лютого 2019.</ref><ref name="dsnews.ua">[http://www.dsnews.ua/society/sestra-propagandista-ukrainofoba-shariya-obvinila-ego-v-26032018095200 СЕСТРА ПРОПАГАНДИСТА-УКРАИНОФОБА ШАРИЯ ОБВИНИЛА ЕГО В ПЕДОФИЛИИ] // Деловая столица, 26 Марта 2018.</ref><ref name="lb.ua">[https://lb.ua/society/2017/09/05/375620_sbu_provela_vospitatelnuyu_besedu.html СБУ провела воспитательную беседу с помощницей Шария (обновлено)] // Лівий берег, 5 сентября 2017.</ref>. Былы актывіст гамафобнай арганізацыі {{нп5|Каханне супраць гомасексуалізму|Каханне супраць гомасексуалізму|uk|Любов проти гомосексуалізму}}.<ref name="Пагуліч">''Пагуліч&nbsp;Л.'' [https://ua.boell.org/sites/default/files/gender-religion-nationalism-in-ukraine-www.pdf «На захист дітей України»: наступ на сексуальні права у дискурсі релігійних правих та законодавчих ініціативах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190706172500/https://ua.boell.org/sites/default/files/gender-religion-nationalism-in-ukraine-www.pdf |date=6 липня 2019 }} // Гендер, релігія і націоналізм в Україні / ред. Галина Ярманова.&nbsp;— Київ: ТОВ «ВТС ПРИНТ», 2012.&nbsp;— C. 62.</ref> З 2019 года жыве ў вёсцы Рода-дэ-Бара ў Іспаніі. 16 лютага 2021 года [[Служба бяспекі Украіны]] аб’явіла Шарыю пра падазрэнне ў здзяйсненні злачынства па двух артыкулах [[Крымінальны кодэкс Украіны|Крымінальнага кодэкса Украіны]] — ч. 1 арт. 111 (Дзяржаўная здрада) і ч. 1 арт. 161 (Парушэнне раўнапраўя грамадзян у залежнасці ад іх расавай, нацыянальнай прыналежнасці, рэлігійных перакананняў, інваліднасці і па іншых прыкметах)<ref name="ssu"/>. 25 лютага 2021 года СБУ аб’явіла Шарыя ў дзяржаўны вышук<ref name="вышук">{{cite web |url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/3195160-sarij-ne-prijsov-do-sbu-jogo-viklikaut-ise-raz.html |title=Шарія оголосили у державний розшук - СБУ |date=25 лютого 2021 |website=Укрінформ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225044954/https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/3195160-sarij-ne-prijsov-do-sbu-jogo-viklikaut-ise-raz.html |archivedate=25 лютого 2021 |url-status= |accessdate=25 лютого 2021 }}</ref>. 20 жніўня 2021 года Прэзідэнт Уладзімір Зяленскі ўвёў у дзеянне рашэнне [[Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны|СНБА]] пра ўвядзенне санкцый супраць Анатоля Шарыя. Пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] ў лютым 2022 года Шарый працягнуў жорсткую крытыку ўкраінскай улады<ref name="У Іспаніі затрымалі">{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2022/05/05/v-ispanii-zaderzhali-i-otpustili-zapretiv-pokidat-stranu-anatoliya-shariya-blogera-s-millionami-podpischikov-podozrevaemogo-v-ukraine-v-gosizmene|title=В Испании задержали (и отпустили, запретив покидать страну) Анатолия Шария — блогера с миллионами подписчиков, подозреваемого в Украине в госизмене. Он называл войну «кошмаром», но постоянно выступал против украинской власти|date=2022-05-05|publisher=[[Meduza]]|accessdate=2022-07-14}}</ref>. У маі 2022 года Анатоля Шарыя затрымалі ў [[Іспания|Іспаніі]] по запыце ўкраінскіх уладаў<ref name="У Іспаніі затрымалі" /><ref>{{Cite web|lang=es|url=https://www.elmundo.es/espana/2022/10/05/633c78e7fdddff007b8b4580.html|title=La Audiencia Nacional archiva la extradición del bloguero prorruso reclamado por Ucrania|website=ELMUNDO|date=2022-10-04|access-date=2023-03-13}}</ref>, аднак неўзабаве справа пра экстрадыцыю была закрыта ў сувязі з ненаданнем Украінай неабходных дакументаў<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpais.com/espana/2022-10-11/misterio-resuelto-el-bloguero-anatoli-sharii-sigue-en-espana-segun-concluye-el-juez-tras-darle-por-huido-a-italia.html|title=Misterio resuelto: el bloguero Anatoli Sharii sigue en España, según concluye el juez tras darle por huido a Italia|author=J. J. Gálvez|website=El País|date=2022-10-11|access-date=2023-03-13}}</ref>. 13 жніўня 2022 года стала вядома, што [[Генеральная пракуратура Літвы]] пачала расследаванне ў дачыненні Анатоля Шарыя па падазрэнні ў [[Адмыванне грошай|адмыванні грошай]]<ref name="падазраюць у адмыванні">{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2022/08/13/v-litve-otkryli-rassledovanie-protiv-blogera-anatoliya-shariya-ego-podozrevayut-v-otmyvanii-deneg|title=В Литве открыли расследование против блогера Анатолия Шария. Его подозревают в отмывании денег|date=2022-08-13|publisher=[[Meduza]]|accessdate=2022-07-21|lang=ru}}</ref>. Аўтар публікацый аб [[арганізаваная злачыннасць|арганізаванай злачыннасці]] ва [[Украіна|Украіне]] ў 2008—2011 гадах, палітычны ўцякач у [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюзе]]. З 2014 года — аўтар відэаблога<ref name="Channel">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/user/SuperSharij|title=Анатолий Шарий|publisher=YouTube|lang=ru|accessdate=2017-10-26}}</ref> і стваральнік навінавага рэсурсу [http://sharij.net/ sharij.net], скіраваных на сістэматычную {{нп3|Крытыка|крытыку||Criticism}} публікацый у [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]] (галоўным чынам — украінскіх), звязаных з [[Палітычны крызіс ва Украіне (2013—2014)|падзеямі ва Украіне пасля Еўрамайдана]], а таксама дзейнай украінскай улады. Таксама жорстка крытыкаваў расійскую апазіцыю, у прыватнасці, [[Аляксей Анатолевіч Навальны|Аляксея Навальнага]]<ref name="Пяць зорак">{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/a-39187349|title=Пять звезд русскоязычного YouTube, которые говорят про политику|website=[[Deutsche Welle]]|date=2017-06-11|accessdate=2022-07-14}}</ref>. У чэрвені 2019 года Анатоль Шарый абвясціў пра заснаванне [[Партыя Шарыя|Партыі Шарыя]]. 16 чэрвеня 2022 года [[львоў]]скі суд забараніў яе дзейнасць<ref name="Украіна забараніла">{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/ukraina-zapretila-deyateljnostj-partii-shariya-/31901241.html|title=Украина запретила деятельность «Партии Шария»|date=2022-06-16|publisher=[[Радыё Свабода|Радио «Свобода»]]|accessdate=2022-07-13}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 жніўня 1978 года ў Кіеве. Вучыўся на факультэце палкавой разведкі {{нп3|Кіеўскае вышэйшае танкавае інжынернае вучылішча|Кіеўскага вышэйшага танкавага інжынернага вучылішча|ru|Киевское высшее танковое инженерное училище}}<ref>[https://24smi.org/celebrity/2370-anatolij-sharij.html Анатолий Шарий: биография] // 24smi.org</ref>. Удзельнік [[Аранжавая рэвалюцыя|Аранжавай рэвалюцыі]]<ref>{{YouTube|AVXmF6cMeZY|Анатолий Шарий. Ответ Российской правозащитнице}}</ref>. Пачаў займацца [[журналістыка]]й у пачатку 2005 года, але «катэгарычна не гаворыць пра тое, чым займаўся да свайго прыходу ў журналістыку»<ref name=odnako>[http://anatoliyshariy.odnako.org/ Анатолий Шарий. 2013.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170903074602/http://anatoliyshariy.odnako.org/ |date=3 верасня 2017 }}</ref>, так як многія гады цярпеў на {{нп3|гульняманія|гульняманію|ru|Лудомания}}<ref>{{cite web |url = http://www.segodnya.ua/ukraine/ihromana-c-devjatiletnim-ctazhem-cpacla-ctudentka.html |title = Игромана с девятилетним стажем спасла студентка |author = Балашева, Оксана |quote = Анатолий Шарий был игроком казино многие годы. Врачи разводили руками, родственники отвернулись. От зависимости смогла избавить влюбленная в него 18-летняя девушка Ольга Рабулец. |date = 2007-08-17 |publisher = Сегодня.ua |accessdate = 2014-11-28 |archiveurl = https://archive.today/20141127224256/http://www.segodnya.ua/ukraine/ihromana-c-devjatiletnim-ctazhem-cpacla-ctudentka.html |archivedate = 27 лістапада 2014 |url-status = live }}</ref>{{sfn|Специальный репортаж Анны Афанасьевой}}. У рэлігійным дачыненні трымаецца [[Пратэстанцтва|пратэстанцкіх поглядаў]]<ref>{{YouTube|R9uZya9bvl0|С пасторским приветом|start=18m30s}}</ref>. Дзед — Юрый Аляксандравіч Горскі (1910—1941), лейтэнант 46-га асобнага зенітнага артылерыйскага дывізіёна, браў удзел у баях [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]] і загінуў у раёне {{нп3|Красная Паляна (мікрараён Лобні)|Краснай Паляны|ru|Красная Поляна (микрорайон Лобни)}}<ref>{{Youtube|Yus4Fx-sDiM|О Дне Победы}}</ref>. Прадзед — патомны [[Дваране|дваранін]] Аляксандр Клеменцьевіч Горскі, пасля [[рэвалюцыя 1917 года ў Расіі|рэвалюцыі 1917 года]] не эміграваў, кіраваў будаваннем дзяржаўных аб’ектаў, у 1937 годзе абвінавачаны ў [[шпіянаж]]ы і расстраляны, прабабуля, Алена Міхайлаўна Горская, саслана і правяла ў зняволенні 16 гадоў, у 1956 годзе абодва цалкам рэабілітаваны<ref>{{Cite web|url=http://mvd.gov.kz/portal/page/portal/mvd/mvd_page/mvd_memorial/mObl10/mObl10_%D0%93/25643C3AD8495BD3E054002655122E6A|title=Горский Александр Клементьевич|publisher=mvd.gov.kz|accessdate=2017-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gorsky_Alexander_Klimentevych_-_Verdict_(Archive_-_The_Military_Collegium_of_the_USSR).jpg|title=Gorsky Alexander Klimentevych - Verdict (Archive - The Military Collegium of the USSR|author=Archive|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gorskaya_Elena_Mikhailovna_-_Verdict_(Archive_-_Military_Collegium_of_the_USSR).jpg|title=Gorskaya Elena_Mikhailovna - Verdict (Archive - The Military Collegium of the USSR|author=Archive|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gorskaya_Elena_Mikhailovna_and_Gorsky_Alexander_Klimenevich_(Archive_-_marriage).jpg|title=Gorskaya Elena Mikhailovna and Gorsky Alexander Klimenevich (Archive - marriage)|author=Archive|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gorskaya_Elena_Mikhaylovna_(Archive_-_restored_birth_certificate).jpg|title=Gorskaya Elena Mikhaylovna (Archive - restored birth certificate)|author=Archive|website=|date=|publisher=}}</ref>. == Журналісцкая дзейнасць да 2011 года == * З 2005 года працаваў: ** ва Украіне ў глянцавых выданнях «Натали», «Единственная», «Полина»; газеце «{{нп3|Сегодня (газета, Украіна)|Сегодня|uk|Сегодня (газета, Україна)}}». : у [[Расія|Расіі]] супрацоўнічаў з газетай «Московский Комсомолец» і інш. * 2006 год — да перыяду працы Шарыя ў жаночых глянцавых часопісах адносіцца яго артыкул «Почему спит ребёнок»<ref>[http://www.myjane.ru/articles/text/?id=2088&printer=ok «Почему спит ребёнок», «myJane», 22.12.2006.]</ref>, напісаны ў снежні 2006 года, у якім журналіст падняў пытанне пра выкарыстанне дзяцей прафесійнымі жабракамі ў Кіеве. * З 2008 года — сталы аўтар {{нп3|інтэрнэт-выданне|інтэрнэт-выданняў||Online newspaper}} From-UA, Обозреватель (obozrevatel.com), з 2009 года працаваў толькі з інтэрнэт-выданнямі. * З 2008 года да пачатку 2012 года, калі ўцёк з Украіны, быў кіраўніком аддзела расследаванняў сайта «Обозреватель». === Артыкул пра педафілаў === У кастрычніку 2009 года Шарый апублікаваў артыкул «Публичный детский дом». У артыкуле апавядаецца аб велізарным (плошча 5000 м²), фешэнэбельным (з басейнамі і салонамі [[спа|SPA]]) [[адэса|адэскім]] [[дзіцячы дом|дзіцячым доме]] «Жемчужинка», абвешаным {{нп3|відэаназіранне|камерамі відэаназірання||Closed-circuit television}}, у якім змяшчаюцца ўсяго 23 хлопчыкі і дзяўчынкі, а колькасць супрацоўнікаў амаль у 2 разы перавышае колькасць дзяцей. Бліжэй да ночы да дзіцячага дома з’язджаюцца элітныя іншамаркі, а раніцай раз’язджаюцца<ref name=FROMUA1>{{Cite web |url=http://from-ua.com/voice/e5ee10a2bb819.html |title=Анатолий ШАРИЙ. Публичный детский дом |access-date=4 снежня 2014 |archive-date=17 снежня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217162252/http://from-ua.com/voice/e5ee10a2bb819.html |url-status=dead }}</ref>. Пачынаючы з 2007 года народны дэпутат {{нп3|Міхаіл Дзмітрыевіч Сірата|Міхаіл Сірата|uk|Сирота Михайло Дмитрович}} і кіраўнік назіральнага савета Усеўкраінскай грамадскай арганізацыі «Грамадства роўных магчымасцей» Святлана Дзядчанка запатрабавалі правесці праверку дзейнасці дзіцячага дома, пісалі ў МУС, у пракуратуру, у [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]]. У 2008 годзе Міхаіл Сірата загінуў у аўтааварыі<ref name=FROMUA1 />. Пасля таго, як СБУ занялася праверкай, знік журнал наведванняў «Жамчужынкі». Супрацоўнікі адмовіліся дапусціць медыкаў і псіхолагаў да дзяцей для правядзення праверкі, матывуючы гэта тым, што дзецям будзе нанесеная душэўная траўма<ref name=FROMUA1 />. Летам 2010 года Аксана Дроган, выканаўчы дырэктар [[Дабрачыннасць|дабрачыннага фонду]] «К», які будаваў фешэнэбельны дзіцячы дом і валодае ім, падала ў суд на Шарыя, абвінавачваючы яго ў паклёпе<ref name="Politiko">{{Cite web|url=http://politiko.ua/blogpost41438|title=Как в Украине заботятся о сиротах и расправляются с неугодными журналистами {{!}} Politiko|publisher=politiko.ua|accessdate=2017-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170504041950/http://politiko.ua/blogpost41438|archivedate=4 мая 2017|url-status=dead}}</ref>. 4 жніўня 2010 года Шарый апублікаваў другі артыкул «За статью о педофилии — под суд»<ref>''Анатолий Шарий.'' [http://www.from-ua.com/voice/23aee2628558f.html За статью о педофилии — под суд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141217162351/http://www.from-ua.com/voice/23aee2628558f.html |date=17 снежня 2014 }}</ref>, у якім разабраў абвінаваўчы працэс. 15 верасня на тэлефон Шарыя паступіў званок з адэскага стацыянарнага тэлефона, і невядомы мужчына параіў яму заплаціць па пазове, інакш яму «адрэжуць галаву і загубляць». У той жа вечар журналіст звярнуўся з заявай у СБУ, якая аднак ніякім чынам не адрэагавала на сігнал<ref name=Politiko /><ref>{{Cite web|url=http://blogs.pravda.com.ua/authors/chalenko/4ca6de9ed2365/|title=Александр Чаленко: Журналист в From-UA написал об одесских педофилах, теперь ему пообещали снять голову|publisher=Українська правда - Блоги|accessdate=2017-10-26}}</ref>. 19 верасня Шарый быў прызнаны вінаватым рашэннем суда па пазове Дзіцячага дома «Жамчужынка» і быў абавязаны пакрыць Фонду «К» маральную шкоду ў памеры 1000 грыўняў<ref>[http://perlinka.org.ua/sharij_vinovnij.html Журналист А. Шарий признан виновным решением суда по иску Детского дома «Жемчужинка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140508025109/http://perlinka.org.ua/sharij_vinovnij.html |date=8 мая 2014 }}</ref>. === Справа аб стральбе ў «Макдональдсе» === 1 мая 2011 года Анатоль Шарый двойчы стрэліў у наведвальніка закусачнай «[[McDonald’s]]» у Кіеве. З гэтай нагоды Анатоль Шарый заявіў, што калі ён абедаў з жонкай, да століка падышоў невядомы і пачаў іх абражаць. Калі журналіст папрасіў яго супакоіцца, той прапанаваў выйсці «разабрацца». З-за агрэсіі па-за сценамі Макдональдса Шарый двойчы стрэліў у яго з {{нп3|траўматычны пісталет|траўматычнага пісталета|ru|Травматический пистолет}}, трапіўшы ў нагу і жывот. Шарый сам выклікаў міліцыю, але быў затрыманы, і яго пісталет канфіскаваны<ref>{{cite web |url=http://fraza.ua/news/02.05.11/115304.html |title=Журналист Анатолий Шарий задержан за применение оружия. У его жены - нервный срыв |publisher=Фраза.ua |date=2 мая 2011 |accessdate=2014-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140607001150/http://fraza.ua/news/02.05.11/115304.html |archivedate=7 чэрвеня 2014 |url-status=dead }} <br /> {{cite web |url=http://ord-ua.com/2011/05/04/zhurnalist-ustroil-strelbu-v-tsentre-kieva/ |title=«…Журналист устроил стрельбу в центре Киева» |author=Юрий Колесников. |work=ОРД |date=4 мая 2011 |accessdate=2014-06-05 }}</ref>. 16 чэрвеня калезе Шарыя, журналісту Аляксандру Чаленку саветнік Міністра ўнутраных спраў Канстанцін Стагній паведаміў, што начальніку ГУ МУС Кіева генералу Крыкуну асабіста міністрам Магілёвым пастаўлена задача «вырашыць пытанне з Шарыем» з мэтай недапушчэння напісання наступных негатыўных матэрыялаў аб упраўленні па барацьбе з незаконным абаротам наркотыкаў МУС Украіны. 20 чэрвеня Шарый даў прэс-канферэнцыю ў выданні «Обозреватель» і заявіў, што «справа аб стральбе ў Макдональдсе» — гэта ціск з боку МУС і УБНАН; таксама ён распавядаў, што пражывае адкрыта, мабільнік не мяняў. Газета «Еврейский мир» размясціла артыкул, дзе сцвярджалася, што імя невядомага, які справакаваў канфлікт у закусачнай, фігуравала ў спісах пазаштатных агентаў кіеўскай міліцыі<ref name="Koprovskaya" />. 21 чэрвеня супраць Шарыя распачалі крымінальную справу па артыкуле 296 ч. 4. Крымінальнага кодэкса. У выданні «Обозреватель» з’явіліся супрацоўнікі міліцыі і пад запіс відэакамер перадалі Шарыю позвы. Следчыя Шаўчэнкаўскага СА ТВМ-3 расследавалі справу за 4 рабочых дня. У ходзе суда па справе № 10-26059 па стральбе ў Макдональдсе сведкі абвінавачвання заявілі, што перад дачай паказанняў у Шаўчэнкаўскае РУ ГУ МУС Кіева іх азнаёмілі з відэазапісамі камер назірання. Суддзя Шаўчэнкаўскага суда горада Кіева адмовіў ва ўсіх хадайніцтвах з нагоды выкліку ў суд сведак па справе, здольных паставіць пад сумнеў абвінаваўчае заключэнне, аб выпатрабаванні відэа з залы Макдональдса, аб выпатрабаванні схемы размяшчэння сталоў, і гэтак далей. На судзе паабяцалі прысутнічаць назіральнікі ад «прадстаўніцтва Еўракамісіі ў Кіеве»<ref>[http://uainfo.censor.net.ua/news/7132-presledovanie-zhurnalista-shariya-so-storony-milicii-na-kontrole-u-evrokomissii.html Преследование журналиста Шария со стороны милиции на контроле у Еврокомиссии. 02.11.2011.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131207173715/http://uainfo.org/heading/politics/7132-presledovanie-zhurnalista-shariya-so-storony-milicii-na-kontrole-u-evrokomissii.html |date=7 снежня 2013 }}</ref>. === Расследаванне забойстваў бяздомных жывёл === У лістападзе 2011 года па выніках расследавання Шарыя затрымалі кіеўскага {{нп3|Зоасадызм|забойцу сабак||Zoosadism}}. «Два дні назад „Свідок“ расказваў гісторыю пра 19-гадовага хлопца, які з асаблівым садызмам здзекаваўся з жывёл. Відэа страшных пакут збачэнец публікаваў у Інтэрнэце. На след юнака першым выйшаў журналіст, пасля чаго хлопца затрымала міліцыя»<ref>{{Cite web |author=Марина Борисполец, Андрей Мартищенко |url=http://ntn.ua/ru/products/programs/svidok/news/2011/11/17/6964 |title=В Киеве задержан 19-летний убийца собак |date=2011-11-17 |publisher=ntn.ua}}</ref>. Матэрыял пра расследаванне быў прыняты праз пару гадзін пасля адпраўлення і апублікаваны на сайце obozrevatel.com пад назвай «Как „Обозреватель“ вычислил киевского маньяка»<ref>{{Cite web |author=А. Шарий |url=http://obozrevatel.com/crime/kak-obozrevatel-vyichislil-kievskogo-manyaka.-foto-video-shok.-ch.1.htm |title=Как «Обозреватель» вычислил киевского маньяка |date=2011-11-10 |publisher=obozrevatel.com }}</ref>. == Канфлікт з МУС == Вясной 2011 года Шарый пачаў пісаць артыкулы на тэмы барацьбы з арганізаванай злачыннасцю, паколькі яму стала даступная эксклюзіўная інфармацыя па пытаннях [[Наркагандаль|гандлю наркотыкамі]], па пытаннях [[Казіно|нелегальнага гульнявога бізнесу]]. Шарый асабіста ўдзельнічаў у такіх дзеяннях, як «закрыццё падпольнага казіно», што ў большай ступені адпавядала дзейнасці супрацоўніка спецслужбаў, а не журналіста. === Расследаванне злоўжыванняў у сферы незаконнага абароту наркатычных сродкаў === У 2011 годзе сумесна з журналістамі канала «[[1+1]]» Шарый правёў серыю расследаванняў, прысвечаных «страхаванні» наркагандлю ва Украіне Упраўленнем па барацьбе з незаконным абаротам наркотыкаў. Вынікам такіх расследаванняў стала звальненне шэрагу высокапастаўленых афіцэраў МУС, закрыццё трох наркапунктаў у Кіеве. 7 чэрвеня выйшла частка першая артыкула «ОБНОН плюет в лицо Министру?»<ref>[http://obozrevatel.com/crime/kievskij-obnon-plyuet-v-litso-ministru-ch.-1.htm «ОБНОН плюет в лицо Министру?»]</ref>, што стала адпраўным пунктам супрацьстаяння «Шарый — МУС Украіны»<ref>[http://obozrevatel.com/tag/sharij-protiv-militsii.htm «Шарий — МВД Украины».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111120050136/http://obozrevatel.com/tag/sharij-protiv-militsii.htm |date=20 лістапада 2011 }}</ref>. === Расследаванне дзейнасці незаконнага гульнявога бізнесу === З журналістамі тэлеканала «1+1» выдаў некалькі расследаванняў, якія даказваюць датычнасць МУС да пакрывання нелегальных казіно ў Кіеве<ref>[http://obozrevatel.com/crime/mvd-i-podpolnoe-kazino.htm МВД и подпольное казино]</ref>. 12 ліпеня 2011 года Анатоля Шарыя і здымачную групу канала «1+1» бяруць у закладнікі ў памяшканні казіно<ref>{{cite web|url=http://obozrevatel.com/crime/zhurnalistov-obozrevatelya-i-11-vzyali-v-zalozhniki.htm |title=Журналистов «Обозревателя» и 1+1 взяли в «заложники» |publisher=Обозреватель |date=13 июля 2011 |accessdate=2014-06-05}}</ref>. Пасля спецыяльнага выпуску навін на тэлеканале «1+1» журналістаў вызваляюць. === Расследаванне «справы Алаянаў» === 29 чэрвеня 2011 года Шарый апублікаваў аператыўны відэазапіс МУС<ref>[http://obozrevatel.com/crime/chastnoe-mvd.htm Частное МВД] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120102031123/http://obozrevatel.com/crime/chastnoe-mvd.htm |date=2 студзеня 2012 }}</ref>, на якім Артур Алаян, прадстаўнік вядомага ва Украіне клана Алаянаў, замовіў забойства кіеўскага бізнесмена. Таксама ў матэрыяле Шарый сцвярджаў, што прыцягнуты да адказнасці за забойства ў 2009 годзе бізнесмена Шабаба Алаяна грамадзянін РФ Мераб Суслаў невінаваты. Шарый абвінаваціў кіраўніцтва МУС Украіны ў асобе міністра ўнутраных спраў Магілёва і яго намесніка, генерал-маёра Васіля Фарынніка ў тым, што Артура Алаяна адпусцілі з прычыны атрымання МУС хабару ў памеры 1,5 мільёнаў долараў ЗША. 21 верасня 2011 года Шарый апублікаваў матэрыял «МВД Украины и езиды. Миллионы на крови. Часть 1-я»<ref>[http://obozrevatel.com/crime/mvd-ukrainyi-i-ezidyi.-millionyi-na-krovi.-chast-1.htm «МВД Украины и езиды. Миллионы на крови. Часть 1-я»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120125032944/http://obozrevatel.com/crime/mvd-ukrainyi-i-ezidyi.-millionyi-na-krovi.-chast-1.htm |date=25 студзеня 2012 }}</ref>, у якім зноў абвінаваціў верхавіну МУС у тым, што абвінавачаны ў забойстве ўладальніка «4room» Мераб Суслаў знаходзіўся пад вартай незаконна. У той жа дзень справа № 09-22896 пра замах на Шарыя зачыняецца, і ўзбуджаецца крымінальная справа супраць самога журналіста па артыкуле 383 ч.2 Крымінальнага Кодэкса (за «інсцэніроўку замаху»). 23 снежня выходзіць артыкул «Личное дело генерала Крикуна»<ref>[http://obozrevatel.com/crime/ukrainskaya-militsiya-umeet-rabotat.-ch.2-lichnoe-delo-generala-krikuna.htm%20 «Личное дело генерала Крикуна».]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Замах == 12 ліпеня 2011 года а 3:30 ночы, праз некалькі гадзін пасля інцыдэнту ў падпольным казіно, калі Шарый і здымачная група канала «1+1» апынуліся зачыненымі ў памяшканні, на вуліцы Радчанкі па аўтамабілі Шарыя быў зроблены стрэл. У выніку было прастрэлена лабавое і задняе шкло аўтамабіля<ref>{{cite web|url=http://focus.ua/incident/193375/ |title=Журналистов заперли в зале игровых автоматов, а потом обстреляли |work=Фокус |date=13 июля 2011 |accessdate=2014-06-05}}</ref>, шротам пашкоджана ўнутраная ашалёўка салона, журналіст не пацярпеў. На месца здарэння прыбылі супрацоўнікі Саломенскага РУГУ МУС Украіны ў Кіеве, журналісты канала «1+1», прадстаўнікі пракуратуры і ГУ МУС. На месца прыбыла аператыўна-следчая група з кінолагам, некалькі гадзін беспаспяхова шукалі сляды злачынцаў і зброю. На месцы знаходзіліся журналісты канала «1+1», якія здымалі пошукі зброі на камеру. Як толькі журналісты і Шарый з’ехалі ў РАУС, міліцыя знайшла абрэз. Шарый адмовіўся пісаць заяву і прызнаць сябе пацярпелым<ref name="Open" />. У той жа дзень следчы СУ ГУМВД Украіны ў Кіеве адабраў у журналіста ключы ад аўтамабіля, які быў блакіраваны на стаянцы Саломенскага РУГУ МУС Украіны ў Кіеве. Па факце замаху на журналіста была ўзбуджаная крымінальная справа № 09-22896. Начальнік прэс-службы кіеўскай міліцыі Уладзімір Палішчук высунуў версію, згодна з якой Шарыя «хацелі толькі напалохаць», паколькі стральба пачалася, калі ён ужо выскачыў з машыны<ref name="Koprovskaya">{{cite web|url=http://fakty.ua/150705-anatolij-sharij-stal-pervym-ukrainskim-zhurnalistom-kotoromu-predostavili-politicheskoe-ubezhicshe-v-evrosoyuz |title=Анатолий Шарий стал первым украинским журналистом, которому предоставили политическое убежище в Евросоюзe |author=Ирина Копровская. |publisher=Факты и комментарии |date=17 июля 2012 |accessdate=2014-06-05}}</ref>. 14 ліпеня справа пра замах была ўзята пад асабісты кантроль Прэзідэнта Украіны [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Януковіча]]<ref>[http://lb.ua/news/2011/07/14/106131_yanukovich_poruchil_rassledovat_po.html Янукович поручил расследовать покушение на убийство журналиста Шария]</ref>, намесніка Генеральнага пракурора {{нп3|Рэнат Равельевіч Кузьмін|Кузьміна|uk|Кузьмін Ренат Равелійович}} і міністра ўнутраных спраў {{нп3|Анатоль Уладзіміравіч Магілёў|Магілёва|uk|Могильов Анатолій Володимирович}}. Допыты Шарыя доўжыліся па 6—10 гадзін, 15 ліпеня ў яго ўзялі адбіткі пальцаў і ўзоры ДНК. 19 ліпеня ў кватэры маці Шарыя і ў кватэры яго жонкі былі праведзены забароненыя заканадаўствам Украіны начныя ператрусы. Следчыя адбіраюць {{нп3|карта памяці|карты памяці||Memory card}} і сім-карты мабільных тэлефонаў. Параднае ачапіла міліцыя, якая не дапускала на месца ператрусаў ні адвакатаў, ні калег Шарыя з канала «1+1». === Версія МУС аб інсцэніроўцы === 5 кастрычніка 2011 года Дэпартамент па сувязях з грамадскасцю ГУМУС Украіны ў горадзе Кіеве зрабіў рассылку па СМІ прэс-рэлізу пад назвай «Замах на забойства аказаўся інсцэніроўкай». У рэлізе сцвярджалася, што Шарый інсцэніраваў замах. 6 кастрычніка Шарый павінен быў прысутнічаць на «круглым стале» па пытаннях свабоды слова з удзелам прэзідэнта Януковіча. Аднак запрашэнне Шарыя было анулявана. МУС сцвярджаў, што на патроне, пакінутым у ствале стрэльбы, з якой быў здзейснены стрэл па аўтамабілі Шарыя, знойдзены яго адбітак пальца. Пры гэтым паказаць дадзены доказ не можа, бо пасля пераносу адбітка на стужку для адпраўкі ў НДЭКЦ МУС Украіны адбітак на патроне быў знішчаны. 27 кастрычніка Шарый апублікаваў адкрыты ліст<ref>[http://blogs.pravda.com.ua/authors/chalenko/4ea9ad0b7b903/ Открытое письмо Анатолия Шария министру Могилеву]</ref> Міністру ўнутраных спраў Магілёву, у якім прама абвінаваціў таго ў прэсінгу<ref name="Open">{{cite web|url=http://blogs.pravda.com.ua/authors/chalenko/4ea9ad0b7b903/ |title=Открытое письмо Анатолия Шария министру Могилеву |author=Александр Чаленко. |work=Украинская правда. Блоги|date=27 октября 2011 |accessdate=2014-06-05}}</ref>. == Крымінальны пераслед == Ва Украіне супраць Анатоля Шарыя ўзбуджаны дзве крымінальныя справы: * 29 чэрвеня 2011 года Шарыю ўручылі пастанову аб узбуджэнні супраць яго крымінальнай справы па артыкуле 296 (хуліганства) Крымінальнага кодэкса Украіны — па стральбе 1 мая ў фастфудзе «Макдональдс», калі Анатоль Шарый двойчы стрэліў гумовымі кулямі ў невядомага, які нібыта напаў на яго жонку<ref name=litva-2013>{{cite web |url=http://www.kurier.lt/%D0%BC%D0%B8%D0%B4-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B-%D0%B2%D1%8B%D1%8F%D1%81%D0%BD%D1%8F%D0%B5%D1%82-%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B7%D0%B0/ |title=МИД Литвы выясняет обстоятельства задержания украинца Шария в Нидерландах |work=Литовский курьер |date=18 июля 2013 |accessdate=2014-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140729011455/http://www.kurier.lt/%D0%BC%D0%B8%D0%B4-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B-%D0%B2%D1%8B%D1%8F%D1%81%D0%BD%D1%8F%D0%B5%D1%82-%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B7%D0%B0/ |archivedate=29 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. * У кастрычніку 2011 года па частцы 2 артыкула 383 Крымінальнага кодэкса Украіны (заведама ілжывае паведамленне аб здзяйсненні злачынства са штучным стварэннем доказаў абвінавачвання) з-за абстрэлу аўтамабіля Шарыя 13 ліпеня (журналіста абвінавацілі ў інсцэніроўцы замаху на самога сябе)<ref name=litva-2013/>. Па стане на канец 2013 года абедзве справы знаходзіліся на стадыі судовага разбору<ref name=litva-2013/>. У штогадовай справаздачы праваабарончай арганізацыі Human Rights Watch за 2011 год напад на Шарыя быў згаданы, як адно з пацверджанняў пагаршэння сітуацыі для журналістаў ва Украіне<ref>{{cite web |url=http://palm.rus.newsru.ua/ukraine/02feb2012/hummen.html |title=Иностранные правозащитники заявляют об ухудшении ситуации в Украине и об избиении нелегалов на Волыни |publisher=NEWSru |date=2 февраля 2012 |accessdate=2014-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203000649/http://palm.rus.newsru.ua/ukraine/02feb2012/hummen.html |archivedate=3 снежня 2013 |url-status=dead }}</ref>. == Уцёкі за мяжу і прытулак == 7 лютага 2012 года Анатоль Шарый быў абвешчаны ва ўсеўкраінскі [[Крымінальны вышук|вышук]]. 19 сакавіка 2012 года ён даў [[інтэрв’ю]], у якіх заявіў, што знаходзіцца ў Еўрасаюзе і папрасіў прытулку ў Літве<ref>{{cite web|url=http://www.pravda.com.ua/rus/news/2012/03/19/6960931/ |title=Украинский журналист попросил убежище в Литве |work=Украинская правда |date=19 марта 2012 |accessdate=2014-06-05}}</ref>. 8 чэрвеня 2012 года «[[Радыё Свабодная Еўропа|Радыё Свабода]]», «Новы рэгіён», «[[Эхо Москвы]]» паведамілі пра тое, што Анатоль Шарый атрымаў прытулак у Еўрасаюзе<ref>[http://www.nr2.ru/kiev/390426.html Киевский журналист, писавший о коррупции в МВД Украины, получил убежище в Евросоюзе. Он готовится издать книгу в России. 08.06.2012.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131202233245/http://www.nr2.ru/kiev/390426.html |date=2 снежня 2013 }}</ref>. Шарый з’яўляецца першым украінскім журналістам, які атрымаў статус бежанца ў краінах ЕС за апошнія гады<ref name="Koprovskaya" /><ref name=arest-holand>{{cite web|url=http://kp.ua/daily/170713/404255/ |title=Украинца арестовали в Голландии. Журналиста Анатолия Шария хотят выслать в нашу страну |work=Комсомольская правда |date=17 июля 2013 |accessdate=2014-06-05}}</ref>. Паводле заявы самога Шарыя, яму дапамагалі шмат людзей<ref name="pres-2012">[http://evreimir.com/75593/75593/ «Украинский журналист Анатолий Шарий попросил убежища в Евросоюзе». Рахель Гедрич. Сайт «Еврейский мир», Нью-Йорк, США. 19 марта 2012.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131202231309/http://evreimir.com/75593/75593/ |date=2 снежня 2013 }}</ref>, у тым ліку экс-міністр эканомікі Украіны [[Багдан Данілішын]]<ref name="Koprovskaya" /> (паплечнік [[Юлія Уладзіміраўна Цімашэнка|Юліі Цімашэнка]]). Як паведамлялася ў СМІ, Шарый, які знаходзіўся пад дзвюма падпіскамі аб нявыездзе, нелегальна пакінуў межы Украіны яшчэ ў студзені 2012 года, па чужым пашпарце выехаўшы ў Маскву, а адтуль — у Нідэрланды. Журналістамі канала «1+1» быў размешчаны кліп, які ўскосна пацвярджае тое, што Шарый пакінуў Украіну ў 2012 годзе. === Затрыманне і спроба экстрадыцыі ва Украіну === 16 ліпеня 2013 года Шарый быў арыштаваны ў Нідэрландах [[Інтэрпал]]ам па запыце ўкраінскіх улад<ref name=arest-holand/>. 18 ліпеня МЗС Украіны склаў заяву аб магчымай экстрадыцыі Шарыя<ref>{{cite web |url=http://rian.com.ua/incidents/20130718/338033020.html |title=МИД Украины подтверждает задержание журналиста в Амстердаме |date=18 июля 2013 |publisher=РИА Новости |accessdate=2014-06-05 |archive-date=22 снежня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222180706/http://rian.com.ua/incidents/20130718/338033020.html |url-status=dead }}</ref>. 18 ліпеня 2013 года суд Нідэрландаў адмовіў Украіне ў экстрадыцыі Шарыя ва Украіну<ref>{{cite web|url=http://korrespondent.net/ukraine/politics/1582759-arestovannogo-v-amsterdame-ukrainskogo-zhurnalista-otpustili |title=Арестованного в Амстердаме украинского журналиста отпустили |work=Корреспондент.net |date=18 июля 2013 |accessdate=2014-06-05}}</ref>. У лютым [[2015]] года з’явілася інфармацыя, што Анатоль Шарый, які знаходзіцца ў [[Літва|Літве]], можа быць пазбаўлены статусу ўцекача і выдадзены праваахоўным органам Украіны (пасля абвінаваўчых артыкулаў аднаго літоўскага журналіста Міністэрства ўнутраных спраў Літвы пачало праверку яго справы і ініцыявала пэўныя юрыдычныя працэдуры)<ref>[http://ru.krymr.com/content/article/26856586.html В Литве поговаривают, что украинец Шарий может потерять политическое убежище]</ref><ref>[http://uralpress.ru/news/2015/02/19/anatoliy-shariy-ya-ne-pozvolyu-sebya-ubit-za-pravdu-ob-ukraine Анатолий Шарий: Я не позволю себя убить за правду об Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150219160851/http://uralpress.ru/news/2015/02/19/anatoliy-shariy-ya-ne-pozvolyu-sebya-ubit-za-pravdu-ob-ukraine |date=19 лютага 2015 }}</ref>. == Палітычная прыналежнасць і погляды == Шарый ніколі не дэклараваў сваю прыналежнасць да якой-небудзь палітычнай партыі. На афіцыйнай старонцы Вконтакте ў анкеце паказаў свае палітычныя перавагі як [[Сацыялізм|сацыялістычныя]]<ref>{{Cite web|url = http://vk.com/id26867380|title = Анатолий Шарий на ВКонтакте.|author = |date = |publisher = }}</ref>. Хадайнічаючы аб наданні палітычнага прытулку ў Літве ў 2011—2012 гадах, Шарый казаў, што яму ва Украіне дапамагаюць як прадстаўнікі ўлад, так і [[апазіцыя|апазіцыі]]<ref name=pres-2012/>. Сайт «Обозреватель», на якім Шарый працаваў у 2008—2012 гадах, належыць удзельніку Аранжавай рэвалюцыі Міхаілу Бродскаму, які з выбраннем у прэзідэнты Януковіча заняў пасаду кіраўніка Дзяржаўнага камітэта па прадпрымальніцтве ва ўрадзе [[Мікалай Янавіч Азараў|Азарава]]. === Стаўленне да гомасексуальнасці === Шарый уваходзіў у аргкамітэт руху «Каханне супраць гомасексуалізму». Паводле публікацыі Фонду Генрыха Бёля, знаходзячыся на гэтай пасадзе, заявіў: «Яны [гомасексуалы] павінны сесці і быць шчаслівымі тым, што іх не забіваюць. (…) Павага павінна быць з іх боку; з майго боку, няма чаго паважаць іх. Яны — хворыя людзі». Ён канстатаваў канчатковую мэту руху словамі: «каб гомасексуалы жылі ў сваіх дамах і не выходзілі на вуліцы, у СМІ і не прапагандавалі свой лад жыцця. (…) Мы патрабуем крымінальнай адказнасці за прапаганду гомасексуалізму».<ref>[https://ua.boell.org/sites/default/files/gender-religion-nationalism-in-ukraine-www.pdf «На захист дітей України»: наступ на сексуальні права у дискурсі релігійних правих та законодавчих ініціативах] // Гендер, релігія і націоналізм в Україні / ред. Галина Ярманова. С. 62.</ref><ref>{{Cite web|url=https://ge.boell.org/sites/default/files/final_publication_-eng_gender_1.pdf|title=Manifold Angels of Gender|website=www.ge.boell.org|accessdate=2019-10-05}}, ''Heinrich-Böll-Stiftung''. С. 42-43.</ref> Улетку 2020 года журналіст Сяргей Іваноў выклаў у сваім Facebook скрыны з публікацыямі Анатоля Шарыя з 2010 года, у якіх ён праявіў разуменне да знішчэння гомасексуалаў і цыган у газавых камерах падчас [[Трэці рэйх|Трэцяга Рэйху]]:<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/styler/shariya-podozrevayut-gosizmene-izvesten-skandalnyy-1613488177.html|title=Шария подозревают в госизмене: чем известен скандальный блогер|website=[[РБК]]|access-date=March 7, 2021|archive-date=3 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303064934/https://www.rbc.ua/rus/styler/shariya-podozrevayut-gosizmene-izvesten-skandalnyy-1613488177.html|url-status=dead}}</ref> {{цытата|Я ненавіджу [[Адольф Гітлер|Адольфа Шыкльгрубера]]. Гэта гідкі нягоднік і ўсё такое. Але няўжо няправы быў ён, адпраўляючы гэтую брыдоту разам з цыганчой [...] у газавыя камеры і на стэрылізацыю???!!! Як вы думаеце — вярні зараз артыкул за мужаложства — ці паменшыцца колькасць малалетак, якія пакутуюць на благія хваробы, і «зорак» з раздзяўбанымі азадкамі?<ref>[https://web.archive.org/web/20190223060741/https://politiko.ua/blogpost17024 А если гомосексуалистов кастрировать?]</ref>}} === Стаўленне да жыхароў Заходняй Украіны === 28 красавіка 2014 года на сваім канале YouTube, звяртаючыся да жыхароў Заходняй Украіны, Шарый сказаў: «Я ўкраінец, а вы не ўкраінцы. Вы другі … ну, я не кажу, што другі клас, проста паўкроўкі …. Вы напалову … палякі, напалову венгры, напалову … незразумела што. Не кажыце кіяўлянам, як ім паводзіць сябе, як яны павінны любіць краіну, любіць свой сцяг. Таму што гэта не ваш сцяг. Вы не маеце сцяга. Вы не ўкраінцы». Відэазапіс ад 8 лютага 2018 года быў апублікаваны на канале ў Шарыя і даступны праз прамую спасылку. Пошук у інтэрнэт-архівах паказаў, што станам на 16 мая 2014 года відэа стала агульнадаступным і на той момант мела 46 630 праглядаў.<ref>{{Cite web |url=http://roadcontrol.org.ua/node/3200 |title=Про-российский блогер назвал жителей Западной Украины людьми второго сорта (ВИДЕО) |accessdate=23 червня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180623141629/http://roadcontrol.org.ua/node/3200 |archivedate=23 червня 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://politeka.net/ua/person/693774-anatolij-sharij-skandalnyj-shut-i-neudachnik-na-sluzhbe-kremlja/ |title=Анатолій Шарій: скандальний блазень і невдаха на службі Кремля |accessdate=18 листопада 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118123001/https://politeka.net/ua/person/693774-anatolij-sharij-skandalnyj-shut-i-neudachnik-na-sluzhbe-kremlja/ |archivedate=18 листопада 2018 |url-status=live }}</ref> == Дзейнасць з 2014 года == Пасля падзей [[Еўрамайдан]]а зімой 2013—2014 гадоў Шарый набыў шырокую слыннасць, каментуючы падзеі, якія адбываюцца на Украіне і выкрываючы [[Фальсіфікацыя|фальсіфікацыі]] («фэйкі») у [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]] (галоўным чынам {{нп3|СМІ Украіны|украінскіх||Media of Ukraine}}, якія вінаваціў у ''хлусні, прапагандзе, замбаванні людзей''<ref name="Лентару02062017"/>). З 2017 года пачаў асвятляць падзеі ў [[Расія|РФ]], аб’ектам крытыкі стаў палітык [[Аляксей Анатолевіч Навальны|Аляксей Навальны]]<ref>[https://vz.ru/news/2017/8/31/885140.html Шарий нашел новые ляпы в «расследовании» Навального про «дачу Путина»] «Взгляд», 31.08.2017</ref><ref>[https://vz.ru/news/2017/9/13/886860.html Шарий сравнил Навального с Муссолини] «Взгляд», 13.09.2017</ref>. 1 кастрычніка 2014 года асноўны канал Шарыя на відэахостынгу [[YouTube]] быў часова заблакаваны<ref name="Channel" /> з фармулёўкай «з прычыны падачы трэцімі бакамі шматлікіх скаргаў у сувязі з тым, што размешчаныя карыстальнікам матэрыялы парушалі аўтарскія правы»<ref>[http://www.ridus.ru/news/168682 Ридус Канал Коломойского «1+1» написал донос на медиаэксперта Анатолия Шария]</ref>. Сам журналіст назваў гэта «адназначным наездам на [[Свабода слова|свабоду слова]]» ад каналаў «[[1+1]]», «[[2+2]]» і {{нп3|ТСН||uk|ТСН}} і зазначыў, што лічыць матэрыялы, якія выкладаюцца ім, цалкам заснаванымі на правілах відэахостынгу, дазваляючымі выкарыстанне чужых матэрыялаў з іх абмеркаваннем і крытыкай<ref>{{cite web|url=http://russian.rt.com/article/52882|title=Украинский блогер: Мой канал заблокировали за разоблачение лжи киевских СМИ|date=04.10.2014|publisher=[[RT]]|accessdate=2014-10-04}}</ref>. Пазней фармулёўка выдалення канала была зменена: замест «скаргаў на парушэнне аўтарскіх праў» было паказана «у сувязі з сур’ёзнымі парушэннямі». Не чакаючы аднаўлення заблакаванага канала, журналіст стварыў другі канал з аналагічным зместам. 15 кастрычніка, па выніках разгляду прэтэнзій адміністрацыяй відэахостынгу, асноўны канал быў адноўлены<ref>{{Youtube|kBtM2tLhzoU|Шарий по поводу восстановления своего канала}}</ref>. 27 кастрычніка 2014 года па зноў паступілых скаргах асноўны канал быў ізноў выдалены<ref>{{Youtube|7VA1sfaZV5Y|Шо, опять?!}}</ref>. 11 лістапада быў на некалькі гадзін адключаны і другі канал. Па словах Шарыя, прычынай была «праверка асобы па скарзе з Украіны»<ref>[https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10205415929106103 А. Шарий на Facebook]</ref>. 14 лістапада 2014 года асноўны канал ізноў стаў даступны<ref>{{Youtube|v3gEa3cMfAM|Третья разблокировка моих каналов}}</ref>. Да красавіка 2016 года таксама асвятляў падзеі ў [[Данецкая вобласць|Данецкай]] і [[Луганская вобласць|Луганскай]] абласцях. Спыніў гэта пасля негатыўнай рэакцыі на ролік да дня незалежнасці мясцовых народных рэспублік ([[Данецкая Народная Рэспубліка|ДНР]] і [[Луганская Народная Рэспубліка|ЛНР]]) з боку падпісантаў і пражываючых у гэтых рэгіёнах жыхароў, якія вінавацілі Шарыя ў наўмысным перакручванні інфармацыі, некарэктных фармулёўках пытанняў і наўмысным падборы рэспандэнтаў<ref>[https://ruposters.ru/news/12-04-2016/sharij-net «Нас победили, мы уходим»: почему Шарий поссорился с жителями Донбасса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215173414/https://ruposters.ru/news/12-04-2016/sharij-net |date=15 лютага 2020 }} «Ruposters», 12.04.2016</ref>. Пры гэтым, Анатоль паабяцаў працягнуць працу свайго праекта «От нормальных людей», які складаецца ў перадачы грошай ад падпісантаў яго канала, пажылым жыхарам, якія знаходзяцца ў зоне канфлікту ў [[Данецкая вобласць|Данецкай]] і [[Луганская вобласць|Луганскай]] абласцях. Па стане на 12 кастрычніка 2016 года яго канал на [[YouTube]] займаў 577 месца па ліку праглядаў у рэйтынгу youtube-статыстыкі VSP Group (больш за 1 млрд праглядаў, больш за 853 тыс. падпісантаў)<ref>{{cite web|url=http://vspstats.com/ru/statistics/channel/SuperSharij|title=SuperSharij YouTube Stats. Channel Statistics {{!}} VSP Stats - All YouTube Statistics|accessdate=2015-06-14|archiveurl=https://archive.today/20160328140051/http://vspstats.com/ru/statistics/channel/SuperSharij|archivedate=28 сакавіка 2016|url-status=live}}</ref>. У пачатку красавіка 2017 года лік падпісантаў на канале Шарыя дасягнуў 1 мільёна<ref>{{Youtube|ZKuYy_IGsOY|С миллионом тебя, Толя}}</ref>. Пад канец мая 2017 года разыграў журналістаў «[[5 канал|Пятага канала]]», даслаўшы ім уяўны «кампрамат» на сябе самога. Скандал з-за гэтага, па версіі Шарыя, спрычыніў звальненне міністра інфармацыі Украіны {{нп3|Юрый Яраслававіч Стэць|Юрыя Стэця|uk|Стець Юрій Ярославович}}<ref name="Лентару02062017">{{cite web|url=https://lenta.ru/articles/2017/06/02/sharij/|title=«Украинские журналисты упали ниже дна». Как блогер Анатолий Шарий уволил министра информации Украины|date=2017-06-02|publisher=Lenta.ru}}</ref>. 4 верасня 2017 года шэраг украінскіх СМІ са спасылкай на крыніцы паведаміў, што СБУ запрасіла для дачы сведчанняў памагатую Шарыя (у афіцыйным паведамленні ўстановы па гэтай нагодзе імя журналіста не раскрываецца), якая здымала за ганарар відэасюжэты для яго Youtube-канала (па версіі ўстановы, яны выкарыстоўваюцца апошнім для дыскрэдытацыі Украіны ў інтарэсах расійскіх спецслужбаў). Пасля інфармавання пра недапушчальнасць вядзення магчымай супрацьпраўнай дзейнасці ў шкоду бяспекі Украіны і аб’явы афіцыйнага папярэджання, яна была адпушчана. Па версіі Шарыя, памагатая была сілай прывезена ў СБУ, ён прыстрашыў вывезці яе і сведак яе затрымання ў ЕС, дзе правядзе прэс-канферэнцыю пра «незаконныя» дзеянні супрацоўнікаў СБУ (пра што ёсць відэазапіс<ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2017/09/5/7154068/ В СБУ жестко поговорили с помощницей блогера Шария] «Украинская правда», 05.09.2017</ref><ref>''Юлiя Шестакова''. [http://detector.media/community/article/129586/2017-09-05-sbu-ogolosila-zasterezhennya-pomichnitsi-shariya/ СБУ оголосила застереження помічниці Шарія] «Детектор Медиа», 05.09.2017</ref>). З 16 жніўня 2017 года — госць праграмы «Персонально ваш» радыёстанцыі «[[Эхо Москвы]]»<ref>[http://echo.msk.ru/guests/821010-echo/ Анатолий Шарий — Персоны] «Эхо Москвы»</ref>. 14 лістапада 2017 Анатоль Шарый уступіў у Еўрапейскую федэрацыю журналістаў і атрымаў адпаведнае пасведчанне міжнароднага ўзору<ref>{{Cite news|title=Разрешается поздравить. Анатолий Шарий вступил в Европейскую Федерацию Журналистов|url=http://alternatio.org/events/all/item/54556-razreshaetsya-pozdravit-anatoliy-shariy-vstupil-v-evropeyskuyu-federatsiyu-zhurnalistov|work=Альтернатива|accessdate=2017-12-07|language=ru-ru}}</ref>. == Судовыя пазовы пасля 2014 года == === Пазоў ад тэлеканала «1+1» === У чэрвені 2015 года Анатоль Шарый выйграў судовы працэс у тэлеканала «1+1», які падаў пазоў пра выкарыстанне фрагментаў праграмы ТСН і іх каментаванне ў роліках на відэаканале Youtube, з фармулёўкай парушэння аўтарскіх праў. Тэлеканал схаваў факт падачы гэтага пазову. На думку адваката Анатоля Шарыя Мікіты Папова, «гэта было самае сапраўднае судзейскае бязмежжа». Былі высунуты вымогі пра забарону выкарыстання Анатолем любых відэаролікаў з тэлепраграмы ТСН. Суддзі Саломянскага раённага суда Кіева задаволілі пазоў тэлеканала. Абарона падала апеляцыйную скаргу на падставе таго, што пасяджэнне праходзіла без удзелу Шарыя, а позвы адпраўлялі па адрасе, дзе той не жыў больш за чатыры гады. 25 чэрвеня 2015 года апеляцыйная скарга была задаволена. 11 лістапада 2015 года Шарый паведаміў у сацсетцы Facebook пра паспяховы разгляд пазову Вышэйшым спецыялізаваным судом грамадзянскіх і крымінальных спраў супраць тэлеканала Ігара Каламойскага «1+1», на карысць Анатоля<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10208256407556289&set=a.2005593667921.2124105.1486042157&type=3&theater|title=Анатолий Шарий|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2017-09-06}}</ref>: {{пачатак цытаты}}Сёння я выйграў Вышэйшы спецыялізаваны суд па разглядзе грамадзянскіх і крымінальных спраў у 1+1. Касацыя канала адхілена. Выкарыстанне іх відэа на маім канале прызнана законным (да гэтага яно было прызнана законным у Штатах). З чым сябе і віншую. У мяне лепшае ўсё — журналісты, сябры, юрысты. Хто наступны? Хаця, я ведаю…{{oq|ru|Сегодня я выиграл Высший специализированный суд по рассмотрению гражданских и уголовных дел у 1+1. Кассация канала отклонена. Использование их видео на моем канале признано законным (до этого оно было признано законным в Штатах). С чем себя и поздравляю. У меня лучшее все — журналисты, друзья, юристы. Кто следующий? Хотя, я знаю…}}{{канец цытаты}} === Пазоў супраць Алены Манчанка === У лістападзе 2015 года Анатоль Шарый звярнуўся ў Абалонскі раённы суд Кіева з пазовам «аб абароне гонару, годнасці і дзелавой рэпутацыі» супраць сваёй зводнай сястры<ref>{{YouTube|Glzpht8WkRI|Ответы на вопросы Ч1}}</ref> Алены Манчанка. У сваім пазове Шарый запатрабаваў, каб Манчанка зняпраўдзіла пашыраную ў інтэрнэце заяву пра тое, што ён «педафіл і злодзей», а яго сужыцелька Вольга Бандарэнка «займаецца прастытуцыяй»<ref>[https://www.dialog.ua/news/42578_1424293452 Сестра Шария: Анатолий вор и педофил, он может сесть в тюрьму]</ref>. 19 студзеня 2016 года суд адмовіў у задавальненні пазову<ref>[http://uapress.info/ru/news/show/115027 Шарий не смог убедить суд, что обвинения в педофилии оскорбляют его достоинство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180506141104/http://uapress.info/ru/news/show/115027 |date=6 мая 2018 }}</ref>, спаслаўшыся на Пленум [[Вярхоўны суд Украіны|Вярхоўнага суда Украіны]] № 1 ад 29 лютага 2009 года, паводле якога адказнасць за распаўсюджванне інфармацыі, якая ганіць гонар, ускладаецца не на таго, хто прамовіў інфармацыю, а на таго, хто яе апублікаваў, а пры немагчымасці яго вызначыць — на ўладальніка рэсурсу, на якім была апублікавана інфармацыя, пры немагчымасці ж усталяваць і таго і іншага, цяжар доваду кладзецца на заяўніка<ref>[http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/v_001700-09?test=4/UMfPEGznhhSpW.ZihZOwu8HI4Cgs80msh8Ie6 Про судову практику у справах про захист гідності та честі фізичної особи, а також ділової репутації фізичної та юридичної особи]</ref>. === Пазоў супраць «Детектор Медиа» === У лютым 2017 года Анатоль Шарый запатрабаваў праз суд аспрэчыць апублікаваную выданнем «Детектор Медиа» інфармацыю, якая паводле яго думкі, знеслаўляе яго гонар, годнасць і дзелавую рэпутацыю. Прычынай стаў артыкул журналіста Багдана Лагвіненкі «Друга найчисленніша біомаса. Про „Дождь“ і не тільки», у якой Шарый быў названы «рупарам рускага свету» і «скандальным украінскім псеўдабежанцам»<ref>[http://detector.media/infospace/article/126879/2017-06-12-ruka-kremlya-i-rupor-russkogo-mira-za-chto-anatolii-sharii-obidelsya-na-statyu-detektora-media/ «Рука Кремля» и «рупор русского мира»: за что Анатолий Шарий обиделся на статью «Детектора медиа»] «Детектор Медиа», 12.06.2017</ref>. У чэрвені Шаўчэнкаўскі раённы суд [[Кіеў|Кіева]] адхіліў пазоў<ref>[http://detector.media/infospace/article/127161/2017-06-21-sud-vidmoviv-blogeru-shariyu-u-zadovolenni-pozovu-do-detektora-media/ Суд відмовив блогеру Шарію у задоволенні позову до «Детектора медіа»] «Детектор Медиа», 21.06.2017</ref>. У ліпені справа была скіравана ў [[Суд апеляцыйнай інстанцыі|апеляцыйны суд]]<ref>[http://court.gov.ua/fair/sud2610/ Стан розгляду справ. Справа №: 761/3950/17 від 03.02.2017] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180626192203/https://court.gov.ua/fair/sud2610/ |date=26 чэрвеня 2018 }} «Шевченковский районный суд города Киев»</ref>, які адхіліў пазоў 7 верасня<ref>[http://detector.media/infospace/article/129675/2017-09-07-apelyatsiinii-sud-vidmoviv-blogeru-shariyu-u-zadovolenni-pozovu-do-detektora-media/ Апеляційний суд відмовив блогеру Шарію у задоволенні позову до «Детектора медіа»] «Детектор Медиа», 07.09.2017</ref>. === Пазоў супраць Фейгіна === 18 ліпеня 2017 года адвакаты Анатоля Шарыя звярнуліся ў {{нп3|Хамоўнікі (раён Масквы)|Хамоўніцкі|ru|Хамовники (район Москвы)}} [[суд]] горада Масква і ў {{нп3|Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі||ru|Следственный комитет Российской Федерации}} ў сувязі з заявай адваката [[Марк Захаравіч Фейгін|Марка Фейгіна]], які ў эфіры радыё «Говорит Москва», звінаваціў яго ў здзяйсненні [[злачынства|злачынства сексуальнага характару]]<ref>{{Cite web|url=https://govoritmoskva.ru/news/128004/|title=Блогер Шарий подал в суд на адвоката Фейгина из-за обвинений в педофилии|publisher=govoritmoskva.ru|accessdate=2017-07-18}}</ref>. Сам журналіст просіць абвергнуць пашыраныя адвакатам звесткі<ref>{{Cite news|title=Шарий потребовал возбудить дело о клевете против Фейгина|url=http://sharij.net/90652|work=Анатолий Шарий|accessdate=2017-07-18|language=ru-ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://echo.msk.ru/news/2020808-echo.html|title=Журналист Шарий подал иск к адвокату Фейгину|publisher=Эхо Москвы|lang=ru|accessdate=2017-07-18}}</ref><ref>{{Cite news|title=Журналист Анатолий Шарий подал иск к Марку Фейгену за клевету|url=http://www.vladtime.ru/obsh/590425|work=ВладТайм - самые независимые новости|accessdate=2017-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906182949/http://www.vladtime.ru/obsh/590425|archivedate=6 верасня 2017|url-status=dead}}</ref>, інтарэсы Шарыя прадстаўляла маскоўскі адвакат Сталіна Гурэвіч: {{пачатак цытаты}}Мы падалі заяву ў СК, так як Фейгін з’яўляецца спецсуб’ектам, у адносінах яго дзейнічае асобы парадак аб адкрыцці справы. Зараз мы падаем у Хамоўніцкі суд пазоў аб абароне гонару і годнасці.{{oq|ru|Мы подали заявление в СК, так как Фейгин является спецсубъектом, в отношении него действует особый порядок о возбуждении дела. Сейчас мы подаем в Хамовнический суд иск о защите чести и достоинства.}}{{канец цытаты}} 25 кастрычніка 2017 года Хамоўніцкі суд Масквы задаволіў пазоў Анатоля Шарыя, абавязаўшы Марка Фейгіна абвергнуць пашыраныя ім звесткі і спагнаўшы з яго 66 тысяч рублёў на пакрыццё судовых выдаткаў<ref>{{Cite news|title=Суд в Москве обязал адвоката Фейгина опровергнуть сведения о журналисте Шарии|url=http://tass.ru/proisshestviya/4677198|work=[[ТАСС]]|accessdate=2017-10-26|language=ru-ru}}</ref>. У снежні 2017 года стала вядома, што Гурэвіч падала скаргу на Марка Фейгіна ў кваліфікацыйную камісію Маскоўскай гарадской калегіі адвакатаў і {{Нп3|Міністэрства юстыцыі Расійскай Федэрацыі||ru|Министерство юстиции Российской Федерации}} (якое пазней падтрымала скаргу), вінавацячы калегу ў абразах яе і яе кліента ў сацыяльных сетках да і пасля працэсу. Фейгін назваў пазоў спробай вывесці з працэсу па справе ўкраінскага журналіста Рамана Сушчанкі. Пачатак разгляду скаргі быў запланаваны на 24 студзеня 2018 года<ref name="К2017">''Алексей Соковнин''. [https://www.kommersant.ru/doc/3487730 Известному адвокату предъявили оскорбление коллеги] Газета «[[Коммерсантъ]]» № 227 от 06.12.2017, стр. 4</ref><ref>[https://www.ukrinform.ru/rubric-sushchenko/2360009-fejgin-zalobu-ot-saria-prodvigaet-minust-rf.html Фейгин: жалобу от Шария «продвигает» Минюст РФ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180822182817/https://www.ukrinform.ru/rubric-sushchenko/2360009-fejgin-zalobu-ot-saria-prodvigaet-minust-rf.html|date=22 жніўня 2018}} «[[Укринформ]]», 07.12.2017</ref>. 24 красавіка 2018 года адвакацкая палата Масквы пазбавіла статусу адваката Марка Фейгіна за нецэнзурныя выказы ў сацыяльных сетках у адрас калег-адвакатаў і іх кліентаў<ref>{{Cite news|title=Защитника Pussy Riot и Надежды Савченко лишили статуса адвоката|url=https://ria.ru/society/20180424/1519336156.html|work=РИА Новости|date=20180424T2033+0300Z|accessdate=2018-04-24|language=ru}}</ref>. === Пазоў супраць тэлеканала «Еспресо» і Віталя Портнікава === 14 жніўня 2017 года Анатоль Шарый заявіў аб прыняцці Кіеўскім судом свайго пазову да тэлеканала «{{нп3|Еспресо TV|Эспрэса|uk|Еспресо TV}}» і журналіста [[Віталь Эдуардавіч Портнікаў|Віталя Портнікава]], які назваў яго ў эфіры «крамлёўскім праектам» і сказаў аб сувязях дзейнасці блогера з «расійскімі гаспадарамі»<ref>[https://ctrana.news/news/87129-isk-sharija-k-portnikovu-i-espresso-tv-prinjal-sud.html Киевский суд принял иск Шария против Портникова по делу о «российских хозяевах»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170906182100/https://strana.ua/news/87129-isk-sharija-k-portnikovu-i-espresso-tv-prinjal-sud.html|date=6 верасня 2017}} // [[Страна.ua]], 15.08.2017</ref>. == Прэс-канферэнцыя ў Бруселі == 19 верасня 2017 года ў [[Брусель|Бруселі]] прайшла адкрытая прэс-канферэнцыя, арганізаваная па ініцыятыве Анатоля Шарыя. Тэмай прэс-канферэнцыі стала выкраданне [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] журналісткі прыналежнага Шарыю інтэрнэт-выдання Шарий.net, якая назвалася пад несапраўдным імем Вольга Бялова<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=2934141&cid=9&utm_medium=source&utm_source=rnews Помощница блогера Анатолия Шария рассказала в Европе о произволе СБУ]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.europeanbusinessreview.eu/page.asp?pid=2153|title=Ukraine on the way back to pre-Maidan Square era - Analyses - EBR|publisher=www.europeanbusinessreview.eu|accessdate=2017-09-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ustream.tv/recorded/108057753|title=Human Dimension Implementation Meeting (HDIM) 2017|author=OSCE|website=Organization for Security and Co-operation in Europe|date=19.09.2017|accessdate=28 кастрычніка 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171024152501/http://www.ustream.tv/recorded/108057753|archivedate=24 кастрычніка 2017|url-status=dead}}</ref>. У рамках прэс-канферэнцыі пра свабоду прэсы ва Украіне таксама выступіў журналіст {{нп3|Руслан Пятровіч Кацаба|Руслан Кацаба|uk|Коцаба Руслан Петрович}}<ref name="www.pressclub.be">{{Cite web|url=https://www.pressclub.be/event/press-conference-freedom-of-press-in-ukrainia/|title=Press Conference {{!}} Freedom of press in Ukraine {{!}} Press Club Brussels Europe|publisher=www.pressclub.be|lang=en-GB|accessdate=2017-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170921001448/https://www.pressclub.be/event/press-conference-freedom-of-press-in-ukrainia/|archivedate=21 верасня 2017|url-status=dead}}</ref>: {{пачатак цытаты}}Журналістка… была выкрадзена ля гатэля «Дняпро», што ў цэнтры Кіева. Гэта здарылася 4 верасня [2017 года]. Многія людзі сталі сведкамі інцыдэнту. Дзяўчыну прымусілі сесці ў машыну. Яе даставілі ў офіс СБУ, дзе ўтрымлівалі без удзелу адваката, без дазволу на званок сваякам. Афіцэры выкарыстоўвалі тэхнікі псіхалагічнага ціску. Журналістка ўтрымлівалася да наступнай раніцы<ref name="www.pressclub.be"/>. {{oq|ru|Журналистка… была похищена у отеля «Днепр», что в центре Киева. Это случилось 4 сентября [2017 года]. Многие люди стали свидетелями инцидента. Девушку заставили сесть в машину. Её доставили в офис СБУ, где удерживали без участия адвоката, без разрешения на звонок родственникам. Офицеры использовали техники психологического давления. Журналистка удерживалась до следующего утра}}{{канец цытаты}} У СБУ прызналі факт арышту, апублікаваўшы на афіцыйнай старонцы ўстановы ў [[Facebook]] абвінавачанні ў адрас журналісткі, якая праводзіла відэа-апытанні на сацыяльна-палітычныя тэмы, у супрацы ў інтарэсах «расійскіх спецслужбаў»<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/SecurSerUkraine/posts/1993923857504276|title=Служба безпеки України|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2017-09-19}}</ref><ref>{{Cite news|title=В СБУ сообщили, что "пригласили для предоставления объяснений" помощницу пророссийского пропагандиста|url=http://interfax.com.ua/news/general/446289.html|work=Интерфакс-Украина|accessdate=2017-09-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://112.ua/glavnye-novosti/v-sbu-prokommentirovali-informaciyu-o-pohishhenii-zhurnalistki-v-centre-kieva-409599.html|title=В СБУ прокомментировали информацию о якобы похищении журналистки в центре Киева|publisher=112.ua|lang=ru-RU|accessdate=2017-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170921000914/https://112.ua/glavnye-novosti/v-sbu-prokommentirovali-informaciyu-o-pohishhenii-zhurnalistki-v-centre-kieva-409599.html|archivedate=21 верасня 2017|url-status=dead}}</ref>. == Сайт Шарий.net == Паводле рэйтынгаў Аналітычнага цэнтра Brand Analytics<ref>[https://blog.br-analytics.ru/?s=sharij.net sharij.net | Результаты поиска | Блог Brand Analуtics — все о бренд мониторинге и социальной аналитике] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170909233207/https://blog.br-analytics.ru/?s=sharij.net |date=9 верасня 2017 }}</ref>, у красавіку 2015 года сайт Шарий.net увайшоў у топ-10 самых цытаваных [[блог]]аў у Рунэце<ref>{{Cite web|url=http://blog.br-analytics.ru/rejting-tsitiruemosti-russkoyazychnyh-blogov-za-noyabr-2016-starye-novye-litsa/|title=Brand Analytics|publisher=blog.br-analytics.ru|accessdate=2017-09-10}}</ref><ref>{{Cite news|title=Сайт Шарий.нет вошел в десятку самых цитируемых русскоязычных блогов|url=http://sharij.net/20749|work=Шарий.net|accessdate=2017-09-10|language=ru-ru}}</ref>. Паводле даных рэйтынгавага агенцтва ZMIYA.COM.UA, па стане на 10 верасня 2017, старонка інтэрнэт-выдання Шарий.net займае 53 месца па папулярнасці сярод украінскіх карыстальнікаў сеткі [[Facebook]]<ref>{{Cite web|url=http://zmiya.com.ua/facebook-people-rating/type-smi|title=Рейтинг аккаунтов в социальной сети Facebook|publisher=zmiya.com.ua|accessdate=2017-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023094818/http://zmiya.com.ua/facebook-people-rating/type-smi|archivedate=23 кастрычніка 2017|url-status=dead}}</ref>. == Ацэнкі == Расійскі журналіст і тэлевядучы [[Уладзімір Познер]], каментуючы дзейнасць Анатоля Шарыя, сказаў, што Анатоль — адзін з тых, хто мае права звацца журналістам, таму што, у адрозненне ад многіх іншых, ён заве рыдлёўку рыдлёўкай<ref>{{Cite web|url=http://pozneronline.ru/2016/10/17233/|title=«Анатолий Шарий, без сомнений, журналист»|publisher=Познер Online|accessdate=2017-09-08}}</ref>: {{пачатак цытаты}}Шарый, без сумневаў, журналіст. Ён дазволіў сабе (і, наколькі я разумею, працягвае дазваляць сабе) пісаць і казаць пра Украіну праўду. Гэта некалі скончылася тым, што яму давялося панесці ногі, і сёння ён змушаны хавацца ад улад гэтай незвычайна дэмакратычнай краіны.{{oq|ru|Шарий, без сомнений, журналист. Он позволил себе (и, насколько я понимаю, продолжает позволять себе) писать и говорить об Украине правду. Это когда-то кончилось тем, что ему пришлось унести ноги, и сегодня он вынужден скрываться от властей этой необыкновенно демократической страны.}}{{канец цытаты}} == Сям’я == Па стане на сакавік 2012 года, жонка Шарыя працавала ў Кіеве рэдактарам у часопісах «Love», «Твоё здоровье», «Твой малыш», «Счастливые родители»<ref name=pres-2012/>.У іх ёсць дачка Кацярына 2011 года нараджэння<ref name="Open" /><ref>{{Youtube|MvtCPjVfkWk|Анатолий Шарий «Частные беседы Юрия Юрина» (8)}}</ref>. У маі 2012 года яны развяліся. 19 лістапада 2013 года на сайце «Медианяня», які публікуе падрабязнасці асабістага жыцця ўкраінскіх журналістаў, з’явілася паведамленне, што Шарый жыве ў Нідэрландах і сабраўся жаніцца — заручыўся з дзяўчынай, якую клічуць Вольга Бандарэнка<ref name=medianana>{{cite web |url=http://mediananny.com/novosti/2302194 |title=Анатолий Шарий собрался жениться |publisher=Медианяня |date=19 ноября 2013 |accessdate=2014-06-05 |archive-date=5 жніўня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805070916/http://mediananny.com/novosti/2302194 |url-status=dead }}</ref>. Па стане на 2017 год вядома, што яны жанатыя<ref>{{YouTube|wUJdBN6vLtI|Как в Нидерландах педофила ловили}}</ref>. == Узнагароды і прэміі == * Прэмія Міжнароднага конкурсу Yousmi Web-Journalism Awards (2009) * Паводле яго ўласных слоў, на {{нп3|Дзень журналіста Украіны||uk|День журналіста}} (6 чэрвеня 2011 года) Шарый быў узнагароджаны намеснікам міністра МУС Васілём Фарыннікам «за „прафесіяналізм“ і „аб’ектыўнасць“ пры асвятленні працы МУС»<ref name="pres-2011">[http://obozrevatel.com/crime/sharij-myi-ne-boimsya-militsiyu-i-budem-rabotat-dalshe.htm Шарий: мы не боимся милицию и будем работать дальше. 20 июня 2011.]</ref>. * Лаўрэат Міжнароднай літаратурна-медыйнай прэміі імя {{нп3|Алесь Аляксеевіч Бузіна|Алеся Бузіны|uk|Бузина Олесь Олексійович}} ў намінацыі «Блогеры и интернет-издания» (2016) (таксама ўзнагароду атрымала журналіст сайта «Шарий.net» Ірына Лашкевіч)<ref>[http://www.buzina.org/award/2038-premiya-2016.html Лауреаты и дипломанты премии Международного литературно-медийного конкурса имени Олеся Бузины] // Олесь Бузина — Авторский сайт-сообщество</ref><ref>''Светлана Сметанина''. [http://www.russkiymir.ru/publications/205821/?sphrase_id=707805 Премия имени Олеся Бузины: мужество заразительно] «Русский мир», 22.04.2016</ref>. * «Залатая кнопка» ад відэасэрвісу [[YouTube]] за 1 мільён падпісантаў канала (2017). == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [http://korrespondent.net/user/94861/publication/ Анатоль Шарый у «Я — Корреспондент»] * [http://obozrevatel.com/author/2223.htm Анатоль Шарый у «Обозревателе»] * [http://anatoliyshariy.odnako.org/ Анатоль Шарый у «Однако»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170903074602/http://anatoliyshariy.odnako.org/ |date=3 верасня 2017 }} * {{cite web|url=http://ria-express.com/anatolij-sharij-o-putine-nemtsove-i-svoej-zhizni/|title=Анатолий Шарий о Путине, Немцове и своей жизни|date=10.10.2014|publisher=Риа Экспресс|accessdate=2014-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305225325/http://ria-express.com/anatolij-sharij-o-putine-nemtsove-i-svoej-zhizni/|archivedate=5 сакавіка 2016|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=8pKctyIP-H8|title=Анатолий Шарий. Опасная игра. Специальный репортаж Анны Афанасьевой|date=20.07.2014|publisher=Россия-24|accessdate=2014-10-20}} * [http://www.telekritika.ua/lyudi/2011-08-04/64807/ Анатолий Шарий: «Библия — моя настольная книга»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141224095547/http://www.telekritika.ua/lyudi/2011-08-04/64807/ |date=24 снежня 2014 }} * [http://fakty.ua/135970-amerikanskij-reporter-sovetoval-mne-prosit-politicheskogo-ubezhicsha-v-ssha-ya-otkazalsya-ne-hochu-vyglyadet-trusom Анатолий Шарий: «Мне советовали просить политического убежища в США. Я отказался: не хочу выглядеть трусом…»] // «Факты», 07.07.2011 * [http://fakty.ua/150705-anatolij-sharij-stal-pervym-ukrainskim-zhurnalistom-kotoromu-predostavili-politicheskoe-ubezhicshe-v-evrosoyuz Анатолий Шарий стал первым украинским журналистом, которому предоставили политическое убежище в Евросоюзe] //«Факты», 17.07.2012 * {{cite web|url=http://ria-express.com/anatolij-sharij-o-putine-nemtsove-i-svoej-zhizni/|title=Анатолий Шарий о Путине, Немцове и своей жизни|date=10.10.2014|publisher=Риа Экспресс|accessdate=2014-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305225325/http://ria-express.com/anatolij-sharij-o-putine-nemtsove-i-svoej-zhizni/|archivedate=5 сакавіка 2016|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=8pKctyIP-H8|title=Анатолий Шарий. Опасная игра. Специальный репортаж Анны Афанасьевой|date=20.07.2014|publisher=[[Россия-24]]|accessdate=2014-10-20|ref=Специальный репортаж Анны Афанасьевой}} * {{cite web|url=http://rus.delfi.ee/projects/opinion/ukrainskij-zhurnalist-bezhenec-nevernoe-osveschenie-sobytij-na-ukraine-ugrozhaet-vsem?id=70990967|title=Украинский журналист-беженец: неверное освещение событий на Украине угрожает всем|date=12.03.2015|publisher=rus.DELFI.ee|accessdate=2015-03-13}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шарый Анатоль Анатолевіч}} s7xp7iuokzumem9zggp29c8maoaqe8b Анатоль Пятровіч Жураўлёў 0 217671 5155788 5041245 2026-06-19T04:25:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155788 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Жураўлёў}} {{Мастак | імя = Анатоль Пятровіч Жураўлёў | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт =Anatol Zhurauliou in Minsk Palace of Arts 6.11.2013 Horizons.jpg | шырыня = | загаловак =''На адкрыцці юбілейнай выстаўкі ў Палацы мастацтва 6.11.2013 | дата нараджэння =6.11.1963 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства ={{USSR}}→ {{Сцяг Беларусі}} | жанр =абстрактная карціна | вучоба = | стыль =абстрактны экспрэсіянізм | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = }} '''Анатоль Пятровіч Жураўлёў''' ({{ДН|6|11|1963}}, [[Орша]], [[Віцебская вобласць]]) — беларускі мастак-жывапісец. == Біяграфія == Скончыў [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут]], дзе вучыўся на вядомым мастацка-графічным факультэте. Удзельнік выстаў з 1988 года. Член [[Саюз мастакоў Беларусі|Саюза мастакоў Беларусі]] з 1997 года. Уваходзіць у суполку мастакоў «Аршыца»<ref>{{Cite web |url=http://art-center.by/projects/devyat_s_polovinoj.html |title=''Мікалай Паграноўскі''. «Дзевяць с паловай» |access-date=27 снежня 2014 |archive-date=10 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260110235311/http://art-center.by/projects/devyat_s_polovinoj.html |url-status=dead }}</ref>. З'яўляецца аўтарам ідэі і першым куратарам доўгатэрміновага міжнароднага арт-праекту «Калегіум», арганізаванага у 2009 годзе ў адкрытых пасля рэстаўрацыі залах старажытнага [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Аршанскага калегіума езуітаў]]<ref>{{Cite web |url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&DomainName=mast&id=929&mode=print |title=''Міхась Цыбульскі'' «Калегіум». Аршанскі выставачны праект |access-date=27 снежня 2014 |archive-date=10 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310114235/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&DomainName=mast&id=929&mode=print |url-status=dead }}</ref>. Удзельнік міжнароднага пленэру жывапісу ў г. Перник, Балгарыя. Удзельнічае у міжнародных мастацкіх форумах у Расіі, Беларусі, Германіі, ЗША. Творы мастака знаходзяцца ў фондавых сходах Установы культуры «[[Музейны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны]]» і экспазіцыі Аршанскай гарадской мастацкай галерэі [[Віктар Аляксандравіч Грамыка|В. А. Грамыка]], у Мастацкай галерэі [[Полацк]]а, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску]], Карціннай галерэі [[Вязьма|Вязьмы]], а гэтак жа ў прыватных калекцыях у Беларусі і за мяжой. == Удзел у выстаўках з 2008 па 2013 гады: == * 2008 — персанальная выстаўка «Сусвет Жураўля» ў Цэнтры сучаснага мастацтва, Віцебск * 2008 — I Рэспубліканская біенале жывапісу, графікі і скульптуры, Мінск * 2009 — персанальная выстаўка ў Мастацкай галерэі Полацка * 2009 — «Беларускае аддзяленне 53 Венецыянскай біенале жывапісу», Мінск * 2010 — «Тэрыторыя абстракцыі» ў Галерэі «Нагорная», Масква * 2010 — Персанальная выстаўка «Сусвет Жураўля» ў Аршанскай гарадской мастацкай галерэі [[Віктар Аляксандравіч Грамыка|В. А. Грамыка]] * 2010 — Выстаўка па выніках Міжнароднага пленэру «Art-ego», [[Полацк]] * 2010 — Выстаўка «Абстрактны свет — Рэальны свет» у Дзяржаўным дарвінаўскай музеі, Масква * 2010 — Персанальныя выстаўкі ў г. Бад Рейхбург, г. Локкум (Германія) * 2012 — выстаўка «Усход-Захад. Час падарожжаў» ў Цэнтральным Доме мастака, Масква * 2012 — I Беларуская трыенале сучаснага мастацтва, Мінск * 2012 — Выстаўка краін СНД «Мастацтва нацый» у Цэнтральным Доме мастака, Масква * 2009 — 2013 — Міжнародны штогадовы мастацкі праект «Калегіюм» у Аршанскай гарадской мастацкай галерэі В. А. Грамыка, Орша * 2013 — выстаўка «Экалогія мастацтва» ў Цэнтры Сучаснага Мастацтва, Мінск * 2013 — персанальная выстаўка «Сусвет Жураўля» у Музеі сучаснага мастацтва, Мінск * 2013 — персанальная выстаўка «Далягляды» ў Аршанскай гарадской мастацкай галерэі В. А. Грамыка, Орша * 2013 — персанальная выстаўка «Далягляды» ў Палацы мастацтва, Мінск<ref>[http://www.orshamedia.by/index.php/blog-nashego-goroda/izobrazitelnoe-iskuvstvo/44-df87 Культурнае жыццё Оршы. Анатоль Жураўлёў]{{Недаступная спасылка}}</ref> == Узнагароды == * 1992 — Гран-пры ў намінацыі жывапіс і габелен на выставе візуальных мастацтваў «Art-Mark» * 1998 — Гран-пры на рэспубліканскай выставе «Час-Прастора-Асоба» * 1998 — Першая прэмія [[ААН]] у намінацыі «Устойлівае развіццё свету»<ref>[http://www.kollerarthouse.ru/juravlev1.html Дом абстрактнага жывапісу. {{ref-ru}}]</ref> == Галерэя == <center><gallery caption="Адкрыццё персанальнай юбілейнай выстаўкі Анатоля Жураўлёва «Далягляды» ў Палацы мастацтва 6 лістапада 2013 года." widths=150 heights=150 perrow="5"> Выява:Exhibition of Anatoly Zhuravlev in Minsk Palace of Arts 6.11.2013 Horizons 01.JPG|Уступнае слова старшыні Беларускага саюза мастакоў [[Рыгор Сямёнавіч Сітніца|Рыгора Сітніцы]] Выява:Exhibition of Anatoly Zhuravlev in Minsk Palace of Arts 6.11.2013 Horizons 02.JPG|Уступнае слова мастацтвазнаўцы [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларысы Фінкльштэйн]] Выява:Exhibition of Anatoly Zhuravlev in Minsk Palace of Arts 6.11.2013 Horizons Family.jpg|Мастак с сям'ёй, Ларысай Фінкльштэйн і мастачкай Кацярынай Сумаравай </gallery></center> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Anatol Zhuraŭlioŭ}} * [http://bdg.by/news/society/7700.html ''Белорусская Деловая Газета''. Анатолий Журавлев представляет «Мироздание журавля». {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140707040921/http://bdg.by/news/society/7700.html |date=7 ліпеня 2014 }} {{DEFAULTSORT:Жураўлёў}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] [[Катэгорыя:Мастакі СССР]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя]] a0t2x2qvvhcvmj56wp7erqqjqobgg4t Аляксандр Язэп Сляндзінскі 0 219786 5155664 5145145 2026-06-18T12:59:53Z Bahusia 150630 ілюстрацыя 5155664 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сляндзінскі}} {{Мастак |фон = silver |імя = Аляксандр Язэп Сляндзінскі |арыгінал імя = Aleksander Józef Sleńdziński |імя пры нараджэнні = |партрэт = [[File:Aleksander Sleńdziński Self-Portrait.jpg|thumb|Аляксандр Сляндзінскі. Аўтапартрэт. 1849. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку]] |шырыня = |загаловак = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |нацыянальнасць = |жанр = [[партрэт]] |вучоба = [[Віленскі ўніверсітэт]] |стыль = [[Рэалізм (жывапіс)|рэалізм]] |працы = |заступнікі = |уплыў = [[Ян Рустэм]], [[Казімір Ельскі]] |уплыў на = [[Вікенцій Леапольд Сляндзінскі]] |узнагароды = |вікісховішча = Category:Alexander Jozef Slendzinski }} '''Аляксандр Язэп Сляндзінскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі, польскі і літоўскі [[мастак]], бацька мастака [[Вікенцій Леапольд Сляндзінскі|Вікенція Сляндзінскага]], дзед мастака [[Людамір Сляндзінскі|Людаміра Сляндзінскага]] == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1803 года ў Вільні. Быў адным з дзевяці дзяцей у сям’і купца, крамніка і [[бурмістр]]а віленскага Марціна Сляндзінскага і яго жонкі Кацярыны з Вайцяховічаў. Дзяцінства правёў у бацькоўскім доме ў Вільні па [[Вялікая вуліца (Вільня)|вуліцы Вялікай]], 203 (зараз — [[Вуліца Дзіджойі|вуліца Дзіджыоі]], 15). У 1819—1831 гадах вывучаў жывапіс, графіку, разьбярства, архіэктуру і гісторыю ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]. Разьбярствам займаўся ў [[Казімір Ельскі|Казіміра Ельскага]], знакамітага вучня [[:pl:Andrzej Le Brun|Андрэ Ле Бруна]]. Выкладчыкам малюнка быў [[Ян Рустэм]]. Гісторыю вывучаў разам з [[Юзаф Крашэўскі|Юзафам Крашэўскім]], з якім потым сябраваў. У 1842 годзе працаваў мастаком у маёнтку [[Раўдондварыс|Чырвоны двор]] у [[Каўнаскі павет|Ковенскім павеце]]. Маёнтак належаў [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкту Тышкевічу]], які быў [[мецэнат]]ам і заступнікам мастака. У Чырвоным двары Аляксандр завёў сяброўства з віленскім мастаком-[[пейзаж]]ыстам і сцэнографам [[Альберт Жамет|Альбертам Жаметам]]. З 1848 года працаваў у Тышкевічаў хатнім настаўнікам малюнку. Для пабудаванай мясцовай царквы зрабіў роспісы крыжа і некаторых [[алтар]]оў. У гады жыцця ў Вільні (1840—1848) сябраваў са [[Станіслаў Манюшка|Станіславам Манюшкам]], даваў урокі малявання яго дачцэ Лізавеце. Манюшка, у сваю чаргу, даваў урокі фартэпіяна сыну Аляксандра [[Вікенцій Леапольд Сляндзінскі|Вінцэсю]]. Да Сляндзінскіх прыходзіў паэт [[Уладзіслаў Сыракомля]], у іх доме праводзіліся музычна-паэтычныя вечарыны. З канца 1840-х гадоў разам са сваёй жонкай Каралінай з Каргоўдаў (1812 — 23.09.1883) жыў у маёнтках Барцяны і Баярышкі пад Коўна. У іх было шэсцера дзяцей — тры дачкі і тры сыны: * Станіслаў (інжынер сувязі) * Вікторыя Феліцыя (нар. 30.08.1835 у [[Ёнава|Ёнаве]]) * [[Вікенцій Леапольд Сляндзінскі|Вінцэнт Леапольд]] (нар. 02.01.1837 у [[:lt:Skrebinai|Скрабіна]], мастак) * Кацярына Ізабэла (нар. 05.11.1841 у Барцянах) * Аляксандр Джон (нар. 1842, батанік, супрацоўнік [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]]) * Ёгана Людгарда (нар. 4.04.1844 у Барцянах) Памёр 18 жніўня 1878 года ў Вільні. Пахаваны на [[Бернардынскія могілкі|Бернардынскіх могілках]] у грабніцы, якую ён заснаваў у 1833 годзе для сваіх бацькоў. == Творчасць == Ствараў карціны рэлігійнага характэру, у прыватнасці, Мадонна з дзіцем у [[:ru:Костёл Святой Терезы (Вильнюс)|царкве Святой Тэрэзы]] ў Вільні, Святая Сесілія ў [[:ru:Костёл Святого Духа (Вильнюс)|дамініканскам саборы]] ў Вільні. Партрэтны жывапіс, на якім спецыялізаваўся Аляксандр Язэп, быў стылістычна блізкі да манеры Яна Рустэма, характарызаваўся вялікім візуальным падабенствам з партрэтуемымі. Таксама маляваў сцэны гістарычнага жанру, спасылаючыся на студзеньскае паўстанне. Творы пабытовага жанру былі часта з алегарычным зместам, падобна манеры [[Тенирс, Давид Младший|Д. Тэнірса]]. У сцэнах з жыцця бедных людзей і жабракоў выкарыстоўваў натуралістычныя формы, падкрэсліваючы ўродлівыя прыкметы. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="3"> Файл:Kazimierz Brodziński.JPG|Казімір Брадзінскі Файл:Alexander Jozef Slendzinski Hebrew Caffee.jpg|[[Яўрэі|Яўрэйская]] карчма Файл:Aleksandr Sleńdziński Beggar at the Cemetary.jpg|Жабрак на могілках. Літоўскі нацыянальны мастацкі музей Файл:Aleksander Sleńdziński Portrait of Karolina Korgowd Sleńdzińska.jpg|Партрэт Караліны Коргаўд Сляндзінскай. 1849. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Файл:Aleksander Sleńdziński Jędrzej Śniadecki.jpg|Партрэт Анджэя Снядэцкага. 1843. Літоўскі нацыянальны мастацкі музей File:The grave of the Sleńdziński family at the Bernardine Cemetery (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Магіла сям'і Сляндзінскіх на Бернардзінскіх могілках </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://galeriaslendzinskich.pl/index.php?id=106 Galeria Slendzinskich w Białystoku] * [http://novychas.by/asoba/liudamir_sliandzinski_trajny_p/ ''[[Сяргей Міхайлавіч Гваздзёў|Сяргей Гваздзёў]]'' Людамір Сляндзінскі. Трайны партрэт // «Новы час» № 17 (338), 3 мая 2013. — С. 15.] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сляндзінскі Аляксандр Язэп}} [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Мастакі Літвы]] m6gj2245vpn6a48ei7nj565mh4oxm6d Свірскі (ручай) 0 222607 5155895 4296154 2026-06-19T09:43:01Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Свірскі]] у [[Свірскі (ручай)]] 4296154 wikitext text/x-wiki {{Рака2 |Назва = Свірскі ручай |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 5 |Плошча басейна = |Басейн = Свір (возера)/Свірыца/Страча/Вілія/Нёман/Балтыйскае мора |Басейн рэк = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 54|s_lat_min = 53|s_lat_sec = 19.29 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 26|s_lon_min = 26|s_lon_sec = 47.50 |Вусце = |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = 149,8 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 54|m_lat_min = 51|m_lat_sec = 13.14 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 26|m_lon_min = 24|m_lon_sec = 44.40 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Мядзельскі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Сві́рскі''' — [[ручай]] у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], у басейне ракі [[Вілія]]. Даўжыня 5 км. Пачынаецца на паўночна-заходняй ускраіне вёскі [[Сёмкі (Мядзельскі раён)|Сёмкі]], упадае ў возера [[Свір (возера)|Свір]] на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свір]]. Рэчышча на працягу 0,6 км каля вёскі [[Болькава]] каналізаванае. Шырыня рэчышча да 1,5 м. У вёсцы Болькава на ручаі створана невялікая [[сажалка]]. Прымае сцёк меліярацыйнай сістэмы «Свір—Іванаўка». == Літаратура == * {{Літаратура/Блакітная кніга Беларусі}} == Спасылкі == * [http://narochpark.by/wp-content/uploads/2019/02/svirskiy_ruchey.pdf Свірскі ручай / Водныя рэсурсы Нацыянальнага парку «Нарачанскі»] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Басейн Страчы]] [[Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна]] jux8028wr1mx7zuno0um0ay7vsvj6mt 5155901 5155895 2026-06-19T09:45:11Z Autumndancer 168015 5155901 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Свірскі}} {{Рака2 |Назва = Свірскі ручай |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 5 |Плошча басейна = |Басейн = Свір (возера)/Свірыца/Страча/Вілія/Нёман/Балтыйскае мора |Басейн рэк = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 54|s_lat_min = 53|s_lat_sec = 19.29 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 26|s_lon_min = 26|s_lon_sec = 47.50 |Вусце = |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = 149,8 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 54|m_lat_min = 51|m_lat_sec = 13.14 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 26|m_lon_min = 24|m_lon_sec = 44.40 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Мядзельскі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Сві́рскі''' — [[ручай]] у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], у басейне ракі [[Вілія]]. Даўжыня 5 км. Пачынаецца на паўночна-заходняй ускраіне вёскі [[Сёмкі (Мядзельскі раён)|Сёмкі]], упадае ў возера [[Свір (возера)|Свір]] на ўсход ад гарадскога пасёлка [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свір]]. Рэчышча на працягу 0,6 км каля вёскі [[Болькава]] каналізаванае. Шырыня рэчышча да 1,5 м. У вёсцы Болькава на ручаі створана невялікая [[сажалка]]. Прымае сцёк меліярацыйнай сістэмы «Свір—Іванаўка». == Літаратура == * {{Літаратура/Блакітная кніга Беларусі}} == Спасылкі == * [http://narochpark.by/wp-content/uploads/2019/02/svirskiy_ruchey.pdf Свірскі ручай / Водныя рэсурсы Нацыянальнага парку «Нарачанскі»] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Басейн Страчы]] [[Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна]] 4dss1t73rjq2y2n0m7vhw6jiuygwo9z ФК Пары Сен-Жэрмен 0 223834 5155949 5047308 2026-06-19T11:36:18Z S-O-iMi-O-S 101593 /* Дасягненні */ 5155949 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Пары Сен-Жэрмен |Лагатып = |ПоўнаяНазва = Paris Saint-Germain Football Club |Заснаваны = [[12 жніўня]] [[1970]] |Горад = [[Парыж]], [[Францыя]] |Стадыён = [[Парк-дэ-Прэнс]] |Умяшчальнасць = 48 713 |Прэзідэнт = |Трэнер = |Чэмпіянат = [[Ліга 1]] |Сезон = [[Ліга 1 у сезоне 2022/2023|2022/23]] |Месца = 1 месца |Сайт = http://www.psg.fr/ | pattern_la1 = _psg2425h | pattern_b1 = _psg2425h | pattern_ra1 = _psg2425h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 091150 | body1 = 091150 | rightarm1 = 091150 | shorts1 = 0A1254 | socks1 = 0A1254 | pattern_la2 = _psg2425a | pattern_b2 = _psg2425a | pattern_ra2 = _psg2425a | pattern_sh2 = _psg2425a | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _psg2425t | pattern_b3 = _psg2425t | pattern_ra3 = _psg2425t | pattern_sh3 = _psg2425t | pattern_so3 = _psg2425tl | leftarm3 = f2a4a2 | body3 = f2a4a2 | rightarm3 = f2a4a2 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''«Пары Сен-Жэрмен»''' ({{lang-fr|Paris Saint-Germain}}) — французскі футбольны клуб з горада [[Парыж]]. Заснаваны ў [[1970]] годзе. Шматразовы [[Чэмпіянат Францыі па футболе|чэмпіён Францыі]] (1986, 1994, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020, 2022, 2023) і ўладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]], уладальнік [[Кубак французскай лігі па футболе|Кубка французскай лігі]] і ўладальнік [[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубка Францыі]]. Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА|Кубка ўладальнікаў кубкаў]] (1996), пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] (2025). == Гісторыя == === Першыя гады === Крызіс сталічнага футбола ў [[Францыя|Францыі]] прывёў гарадскія ўлады і шэраг уплывовых энтузіястаў да думкі аб стварэнні новага футбольнага клуба ў [[Парыж]]ы, на змену некалі прыстойным камандам «[[ФК Расінг Парыж|Расінг]]» і «[[ФК Стад Франсэ|Стад Франсэ]]». Лёсавызначальнае рашэнне было прынята [[20 мая]] [[1970]] года, і ўжо 12 жніўня таго ж года адбылося зліццё адмыслова створанага клуба «[[ФК Парыж|Парыж]]» з камандай «Стад Сен-Жэрмен» ({{lang-fr|Stade Saint-Germain}}) з прыгараду Парыжа. «Стад Сен-Жэрмен», які існаваў аж з 1904 года, у той год выйшаў з трэцяга французскага дывізіёна ў другі. Новы футбольны клуб «Пары Сен-Жэрмен» узначалілі [[Гі Крэсан]] і [[П’ер-Эцьен Гюё]]. Па выніках сезона 1970/71 ПСЖ з першай жа спробы выйшаў у вышэйшы дывізіён разам з «[[ФК Манака|Манака]]» і «[[ФК Ліль|Лілем]]». Аднак справы ў эліце ў «Пары Сен-Жэрмен» пайшлі не зусім удала. У [[Ліга 1 у сезоне 1971/1972|сезоне 1971/72]] клуб заняў 16 месца, прычым да канца сезона рушылі ўслед фінансавы крызіс і звязаныя з ім рознагалоссі ў кіраўніцтве, якія прывялі да хуткага падзелу клуба на «Парыж» і «Пары Сен-Жэрмен». Вось толькі «Парыж» застаўся ў вышэйшым дывізіёне, а ПСЖ стаў аматарскай камандай і быў адпраўлены назад у трэці дывізіён. Ізноў клуб адразу падняўся вышэй, а ў наступным [[Ліга 1 у сезоне 1973/1974|сезоне 1973/74]] дайшоў да 1/4 фіналу [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]], паралельна выканаўшы асноўную задачу: «ПСЖ» вярнуўся ў эліту і больш яе ніколі не пакідае. Хоць у далейшым тройчы паўставала пагроза вылету. === 1974—1978 === Клуб паступова набіраў магутнасць. Аднак правальваліся спробы па запрашэнні вядомых футбалістаў. Так, знакаміты [[Пеле]] не гарэў жаданнем гуляць за еўрапейскі клуб, «[[ФК Барселона|Барселона]]» не адпусціла ў Парыж [[Ёхан Кройф|Ёхана Кройфа]], а асабісты фінансавы апетыт [[Франц Бекенбаўэр|Франца Бекенбаўэра]] астудзіў цікавасць да яго з боку парыжскага кіраўніцтва. Перыяд запомніўся з’яўленнем у камандзе шэрагу па-сапраўднаму гістарычных для клуба ігракоў. У 1974 годзе з «[[ФК Седан|Седана]]» быў набыты алжырац [[Мустафа Далеб]], які правёў у клубе наступныя дзесяць гадоў, і такім жа стажам з ім можа пацягацца толькі дамарослы ігрок [[Эрык Рэно]]. З 1975 года на полі з’яўляецца выхаванец клуба, абаронца [[Жан-Марк Піларжэ]], чый лёс будзе звязаны з роднай камандай рэкордныя чатырнаццаць гадоў — да 1989 года. Ветэран «[[ФК Бенфіка Лісабон|Бенфікі]]» партугалец [[Умберту Каэлью]] правёў у складзе парыжан два сезоны, пакуль яго не змяніў у 1977 годзе такі ж вопытны ігрок апорнай зоны «[[ФК Сент-Эцьен|Сент-Эцьена]]» [[Жан-Мішэль Лярке]]. Тады ж, у 1977 годзе, з «[[ФК Рэймс|Рэймса]]» быў набыты аргенцінскі нападаючы [[Карлас Арманда Б’янкі]]. Паўфінал [[Кубак Францыі па футболе 1975|Кубка Францыі 1975]] парыжане прайгралі. Нічога больш прыкметнага ў плане спартыўных дасягненняў з імі на той момант не здарылася. Скандал з падвойнымі квіткамі на стадыён сканчаецца пакараннем у выглядзе двухгадовай забароны на ўдзел у еўрапейскіх кубкавых турнірах і вымушанай зменай уладальніка прэзідэнцкага крэсла. [[Даніэль Эштэр]] сышоў у адстаўку, і са студзеня 1978 года «Пары Сен-Жэрмен» на цэлых 13 гадоў узначаліў [[Франсіс Барэлі]]. == З 1990-х гадоў == У 1991 годзе клуб быў набыты каналам французскага тэлебачання — [[Canal+]], але з прычыны аддзялення спартыўнага падраздзялення ПСЖ быў набыты ў 2006 годзе двума інвестыцыйнымі фондамі ([[Colony Capital]] з [[ЗША]], [[Butler Capital Partners]] з [[Францыя|Францыі]]) і амерыканскім банкам [[Morgan Stanley]]. 30 чэрвеня 2009 года «Калонія Кэпітал» выкупіў частку «Морган Стэнлі» і стаў акцыянерам, які валодае большай часткай акцый. 31 мая 2011 года фонд [[Qatar Sports Investments]] выкупіў 70 % акцый «ПСЖ». Катарцам прыйшлося паўгода весці перамовы аб угодзе, у тым ліку атрымаць ухваленне дзейнага [[прэзідэнт Францыі|прэзідэнта Францыі]]. 31 мая 2025 года ПСЖ упершыню выйграў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігу чэмпіёнаў УЕФА]], адолеўшы ў вырашальнай гульні на стадыёне «[[Альянц Арэна]]» ў [[Мюнхен]]е міланскі «[[ФК Інтэрнацыянале Мілан|Інтэр]]» з лікам 5:0, што стала самай буйной перамогай за ўсю гісторыю фіналаў гэтага турніру. 13 жніўня «Пары Сен-Жэрмен» стаў уладальнікам [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]]. == Дасягненні == * '''[[Французская Ліга 1|Чэмпіён Францыі]]''': '''14''' ** 1956, 1994, 2013, 2014, [[Ліга 1 у сезоне 2014/2015|2015]], [[Ліга 1 у сезоне 2015/2016|2016]], [[Ліга 1 у сезоне 2017/2018|2018]], [[Ліга 1 у сезоне 2018/2019|2019]], [[Ліга 1 у сезоне 2019/2020|2020]], [[Ліга 1 у сезоне 2021/2022|2022]], [[Ліга 1 у сезоне 2022/2023|2023]], 2024, 2025, 2026 * '''Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]''': '''16''' ** 1982, 1983, 1993, 1995, 1998, 2004, 2006, 2010, 2015, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2024, 2025 * '''Уладальнік [[Кубак французскай лігі па футболе|Кубка французскай лігі]]''': '''9''' ** 1995, 1998, 2008, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2020 * '''Уладальнік [[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубка Францыі]]''': '''14''' ** 1995, 1998, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025 * '''[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА]]: 2''' ** [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2024/2025|2025]], 2026 * '''Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА|Кубка ўладальнікаў Кубкаў]]''': '''1''' ** 1996 * '''Уладальнік [[Кубак Інтэртота|Кубка Інтэртота]]''': '''1''' ** 2002 == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|1|{{Сцяг|Коста-Рыка}}|Бр|[[Кейлар Навас]]||1986}} {{Ігрок|2|{{Сцяг|Марока}}|Аб|[[Ашраф Хакімі]]||1998}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Прэснель Кімпембэ]]||1995}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Уругвай}}|ПА|[[Мануэль Угартэ]]||2001}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Маркіньюс]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1994}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Кіліян Мбапэ]]||1998}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Іспанія}}|ПА|[[Фабіян Руіс]]||1996}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Партугалія}}|Нап|[[Гансалу Рамуш]]||2001}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Усман Дэмбеле]]||1997}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Іспанія}}|ПА|[[Марка Асенсіа]]||1996}} <!--{{Ігрок|14|{{Сцяг|Іспанія}}|Аб|[[Хуан Бернат]]||1993}}--> {{Ігрок|15|{{Сцяг|Партугалія}}|ПА|[[Данілу Перэйра]]||1991}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Іспанія}}|Бр|[[Серхіа Рыка]]||1992}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Партугалія}}|ПА|[[Вітынья (футбаліст, 2000)|Вітынья]]||2000}} <!--{{Ігрок|17|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Кален Дагба]]||1998}}--> <!--{{Ігрок|18|{{Сцяг|Партугалія}}|ПА|[[Рэнату Саншыш]]||1997}}--> {{Ігрок|19|{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}}|ПА|[[Лі Кан Ін]]||2001}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Лукас Эрнандэс]]||1996}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Рандаль Кало Муані]]||1998}} <!--{{Ігрок|23|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Юліян Дракслер]]||1993}}--> {{Ігрок|25|{{Сцяг|Партугалія}}|Аб|[[Нуну Мендыш (футбаліст, 2002)|Нуну Мендыш]]||2002}} {{Ігрок|26|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Нардзі Мукіеле]]||1997}} <!--{{Ігрок|27|{{Сцяг|Італія}}|ПА|[[Шэр Ндур]]||2004}}--> {{Ігрок|28|{{Сцяг|Іспанія}}|ПА|[[Карлас Салер]]||1997}} {{Ігрок|29|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Брадлі Баркала]]||2002}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Францыя}}|Бр|[[Аляксандр Летэлье]]||1990}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Варэн Заір-Эмры]]||2006}} {{Ігрок|35|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Лукас Бералду]]||2003}} <!--{{Ігрок|35|{{Сцяг|Іспанія}}|ПА|[[Ісмаэль Гарбі]]||2004}}--> {{Ігрок|37|{{Сцяг|Славакія}}|Аб|[[Мілан Шкрыніяр]]||1995}} {{Ігрок|38|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Этан Мбапэ]]||2006}} <!--{{Ігрок|38|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Эдуар Мішу]]||2003}}--> {{Ігрок|41|{{Сцяг|Францыя}}|ПА|[[Сені Маюлу]]||2006}} <!--{{Ігрок|44|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Юго Экітыке]]||2002}}--> {{Ігрок|80|{{Сцяг|Іспанія}}|Бр|[[Арнау Тэнас]]||2001}} {{Ігрок|97|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Левен Кюрзава]]||1992}} {{Ігрок|99|{{Сцяг|Італія}}|Бр|[[Джанлуіджы Данарума]]||1999}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.psg.fr Афіцыйны сайт]{{Ref-fr}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Пары Сен-Жэрмен}} {{Ліга 1}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Францыі|Пары Сен-Жэрмен]] [[Катэгорыя:ФК Пары Сен-Жэрмен| ]] 9adksq2k9aoo70xnork83zwph0930pb Спартак (значэнні) 0 224575 5155850 5116839 2026-06-19T08:01:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Беларусь */ 5155850 wikitext text/x-wiki '''[[Спартак]]''' — рымскі раб-гладыятар == Тапонім == * [[Спартак (Нэдрыгайліўскі раён)]] * [[Спартак (Паўладарская вобласць)]] == Стадыёны == === Беларусь === * [[Спартак (стадыён, Бабруйск)|Спартак]] — шматфункцыянальны стадыён у [[Бабруйск]]у. * [[Спартак (стадыён, Магілёў)|Спартак]] — шматфункцыянальны стадыён у [[Магілёў|Магілёве]]. * [[Спартак (стадыён, Полацк)|Спартак]] — футбольны стадыён у [[Полацк|Полацку]]. * [[Спартак (стадыён, Шклоў)|Спартак]] — футбольны стадыён у [[Шклоў|Шклове]]. === Расія === * [[Спартак (стадыён, Новасібірск)]] * [[Спартак (стадыён, Разань)|Спартак]] — футбольны стадыён у [[Разань|Разані]]. == Футбольныя клубы == * [[ФК Спартак Масква]] * [[ФК Спартак Шклоў]] == Іншае == * [[Спартак (кандытарская фабрыка)]] * [[Спартак (станцыя метро)]] * [[Партызанская брыгада «Спартак»]] * [[Спартак (фільм, 1960)]] {{неадназначнасць}} az1gj0rfahyycxvgj7gtthd9489i9si Анатоль Іванавіч Касценка 0 227263 5155769 4388610 2026-06-19T01:56:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155769 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Касценка}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Анатоль Іванавіч Касценка | арыгінальнае імя = | партрэт = | подпіс = | шырыня партрэта = | тытул = [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністр абароны Беларусі]] | парадак = | сцяг = Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg | сцяг2 = Эмблема Министерства обороны Республики Беларусь.png | перыядпачатак = [[28 ліпеня]] [[1994]] | перыядканец = [[6 чэрвеня]] [[1995]] | папярэднік = [[Павел Паўлавіч Казлоўскі]] | пераемнік = [[Леанід Сямёнавіч Мальцаў]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] | нацыянальнасць = | веравызнанне = | дата нараджэння = 27.01.1940 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br/>{{Сцягафікацыя|Беларусь|1991}} | род войскаў = | званне = {{РБ, Генерал-палкоўнік}} | камандаваў = [[Беларуская ваенная акруга|Беларускай ваеннай акругай]], [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам абароны Беларусі]] | бітвы = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | утварэнне = 1. [[Кіеўскае сувораўскае ваеннае вучылішча]] <br />2. Адэскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча <br />3. [[Ваенная акадэмія імя Фрунзе]] <br />4. [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба]] | навуковая ступень = | узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}{{!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}{{!}} {{Ордэн За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР 2 ступені}}{{!}}{{!}} {{Ордэн За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР 3 ступені}} {{!}}} | аўтограф = | сайт = | Commons = }} {{DEFAULTSORT:Касценка Анатоль Іванавіч}}'''Анатоль Іва́навіч Касце́нка''' ({{ДН|27|1|1940}}) — вайсковы і дзяржаўны дзеяч Беларусі, Міністр абароны Рэспублікі Беларусь ([[1994]]—[[1995]]). == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскае сувораўскае ваеннае вучылішча]], потым [[Адэскае вышэйшае агульнавайскавое каманднае вучылішча]]. Служыў у [[Група савецкіх войскаў у Германіі|Групе савецкіх войскаў у Германіі]]. З 1967 годзе пачаў навучанне ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі імя Фрунзе]], праходзіў службу ў [[Беларуская ваенная акруга|Чырвонасцяжнай Беларускай ваеннай акруге]]. Быў накіраваны ў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба]] Узброеных Сілаў, пасля якой быў прызначаны камандзірам 18-ай кулямётна-артылерыйскай дывізіі на [[Паўвостраў Камчатка|Камчатцы]]. У [[1987]] вяртаецца ў Беларускую ваенную акругу на пасаду першага намесніка камандуючага. У [[1989]] годзе быў прызначаны камандуючым БВА. [[28 ліпеня]] [[1994]] года прызначаны Міністрам абароны Рэспублікі Беларусь<ref>{{Cite web |url=http://arc.pravoby.info/documentf/part3/aktf3539.htm |title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28 ліпеня 1994 года № 9 «Аб прызначэнні Міністра абароны Рэспублікі Беларусь»{{ref-ru}} |access-date=23 кастрычніка 2015 |archive-date=20 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520232753/http://arc.pravoby.info/documentf/part3/aktf3539.htm |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * http://www.vminsk.by/news/26/60492/ {{DEFAULTSORT:Касценка Анатоль Іванавіч}} {{Start box}} {{succession box|before=[[Павел Паўлавіч Казлоўскі]]|title=[[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністры абароны Беларусі]]<br> [[Выява:Emblem of the Armed Forces of Belarus.svg|70 px]]|after=[[Леанід Сямёнавіч Мальцаў]]|years=[[1994]] — [[1995]]}} {{end box}} {{Міністры абароны Беларусі}} [[Катэгорыя:Міністры абароны Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] 6aszs7qohjco34bm9a8hcfwxl1c3g0l Аляксандр Сафронавіч Доўбік 0 227651 5155679 5146693 2026-06-18T14:55:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155679 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Сафронавіч Доўбік''' ({{ВД-Прэамбула}}) — праваабаронца, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] у СССР, настаўнік. == Біяграфія == Нарадзіўся 6 ліпеня 1921 года ў х. Сеніца [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай губерні]]. Дзед Яўтроп Іванавіч быў асуджаны ў 1933 годзе на тры гады зняволення, у 1937 годзе паўторна арыштаваны і ў 1938 годзе расстраляны. Бацька Сафрон Яўтропавіч, які ўцёк у 1920-я гады ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчу]], быў арыштаваны ў [[Клецк]]у ў 1939 годзе і расстраляны ў 1940 годзе. Маці Зося Усцінаўна ў 1930-я гады была выслана ў [[Караганда|Караганду]] (Казахская ССР), куды і выехалі за ёй у 1937 годзе Аляксандр Доўбік з сястрой Ганнай. Паступіў на вучобу ў Горны тэхнікум, праз 2 гады перавёўся на курсы падрыхтоўкі настаўнікаў для няпоўных сярэдніх школ пры Карагандзінскім педагагічным інстытуце, якія скончыў у 1940 годзе. [[16 верасня]] [[1940]] года мабілізаваны. Служыў на караблях Чарнаморскага флоту. Паранены, кантужаны. Выехаў да маці ў Казахскую ССР. Працаваў у калгасе. У чэрвені [[1943]] года зноў мабілізаваны. Служыў на Чорным і Балтыйскім морах. Пасля дэмабілізацыі з ВМФ у снежні [[1945]] года вярнуўся ў [[БССР]]. З 1946 па 1947 працаваў настаўнікам у [[Вялікія Жухавічы|Жухавіцкай]] няпоўнай школе [[Мірскі раён|Мірскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 1947 года настаўнічаў у [[Вялікая Мядзвядка|Мядзвядскай]] няпоўнай школе [[Мірскі раён|Мірскага раёна]]. У 1950 годзе завочна скончыў [[Баранавіцкі настаўніцкі інстытут]]. З 1954 года — загадчык навучальнай часткі пачатковай школы ў вёсцы [[Радунь (Карэліцкі раён)|Радунь]] [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]] Гродзенскай вобласці, пазней стаў яе дырэктарам. Быў жанаты, гадаваў дваіх дзяцей. У лістападзе — снежні 1956 года паспрабаваў праз амбасады ў Маскве накіраваць лісты [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнту ЗША]] [[Д. Эйзенхаўэр]]у, [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|прэм’ер-міністру Вялікабрытаніі]] [[Энтані Ідэн|Э. Ідэну]] і прэм’ер-міністру [[Індыя|Індыі]] [[Джавахарлал Нэру|Дж. Нэру]]. У гэтых лістах ён крытыкаваў камуністычную партыю і [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|М. Хрушчова]], называў імёны вядомых яму ахвяр рэжыма, прасіў звярнуць увагу, што СССР з’яўляецца сябрам [[ААН]], а «дэкларацыю арганізацыі па правах чалавека не выконвае». У ліпені 1957 года накіраваў ананімны ліст [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|В. Молатаву]] ў яго падтрымку (у чэрвені Молатаў быў зняты з усіх пасад за спробу змясціць Хрушчова)<ref>58-10. Надзорные производства прокуратуры СССР по делам об антисоветской агитации и пропаганде. Аннотированный каталог. Март 1953—1991. Москва, 1999. С. 486.</ref>. Лісты былі перахопленыя [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі|КДБ]]. Арыштаваны [[15 кастрычніка]] [[1958]] года. 22 лістапада 1958 года асуджаны Гродзенскім абласным судом за «антысавецкую агітацыю і прапаганду» (частка «а» артыкула 72 КК БССР) да 10 гадоў папраўча-працоўнага лагера. Этапаваны ў Дубраўлаг (Мардоўская АССР). Пастановай Прэзідыўма Вярхоўнага суда БССР ад 17 ліпеня 1959 г. тэрмін зніжаны да 5 год<ref>[http://lists.memo.ru/ База данных «Жертвы политического террора в СССР»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190331114659/http://lists.memo.ru/ |date=31 сакавіка 2019 }}.</ref>. Вызвалены 15 кастрычніка 1963 года. Працаваў настаўнікам у Навагрудскім раёне. Неаднаразова зазнаваў ціск з боку спецслужбаў СССР. У [[1972]] годзе вымушаны звольніцца з працы. Працаваў у калгасе, на сваёй гаспадарцы. Рэабілітаваны [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўным Судом Рэспублікі Беларусь]] [[20 снежня]] [[1991]] года. Асабістая справа Д. № п-13359 захоўваецца ў архіве УКДБ Гродзенскай вобласці. У 1990-я гады ўдзельнічаў у грамадска-палітычнай дзейнасці. Быў дэлегатам 1 з’езду [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|ТБМ]]. У 1994 годзе ўвайшоў у [[Партыя БНФ|БНФ]], агітаваў за [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянона Пазняка]] на прэзідэнцкіх выбарах. Абіраўся старшынём Карэліцкай раённай суполкі Беларускай асацыяцыі ахвяраў палітычных рэпрэсій (БААПР), быў сябрам Рады БААПР. Выяўленыя ім імёны ахвяр палітычных рэпрэсій увайшлі ў кнігу «Памяць» Карэліцкага раёна. У гэты час жыў у вёсцы Уша Карэліцкага раёна. Са студзеня 2003 года пасля цяжкай хваробы і траўмы жыў у Жухавіцкім доме-інтэрнаце для састарэлых і інвалідаў. Аўтар мемуараў. Памёр 30 сакавіка 2015 года. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Грыбоўскі Ю., Дзярновіч А. Доўбік Аляксандр // [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 Нонканфармізм у Беларусі: 1953—1985. Даведнік. Т. 1. Мінск, 2004] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180627023344/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 |date=27 чэрвеня 2018 }}. С. 72-73. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/repres_nastaunik/tom-iv-kniga-i/index_23674.html Доўбік Аляксандр Сафронавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026220002/http://www.marakou.by/by/davedniki/repres_nastaunik/tom-iv-kniga-i/index_23674.html |date=26 кастрычніка 2021 }} // Маракоў, Леанід. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Том IV. Рэпрэсаваныя Настаўнікі. Кніга I. Мінск, 2007. == Спасылкі == * [http://www.svaboda.org/content/article/26940644.html Памёр Аляксандр Доўбік, беларускі праваабаронца часоў Хрушчова] {{DEFAULTSORT:Доўбік Аляксандр Сафронавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Палітвязні]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Дысідэнты Беларусі]] 8h4okervnoso71azvopfixrb0wwissx Аляксандр Пятровіч Каждан 0 227973 5155676 4408241 2026-06-18T14:18:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155676 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Аляксандр Каждан |Арыгінальнае імя =Александр Пейсахович Каждан |Выява = |Шырыня = 220 px |Апісанне выявы = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}, {{Сцягафікацыя|Расія}}, {{Сцягафікацыя|ЗША}} |Род дзейнасці = |Гады актыўнасці = |Мова твораў = руская |Узнагароды = }} {{Цёзкі2|Каждан}} '''Алякса́ндр Пятро́віч''' ('''Пейсахавіч''') '''Кажда́н''' ({{lang-en|Alexander Kazhdan}}; {{Дата нараджэння|3|9|1922}}, {{Месца нараджэння|Масква}} — {{Дата смерці|29|5|1997}}, [[Думбартан-Окс]], {{Месца смерці|Вашынгтон||Вашынгтон, акруга Калумбія}}, [[ЗША]]) — савецкі і амерыканскі [[Гісторыя|гісторык]]-[[Візантыністыка|візантыніст]], [[Армяністыка|армяніст]], адзін з найбуйнейшых спецыялістаў [[XX]] стагоддзя па [[Візантыйская Імперыя|Візантыі]] і [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]], рэдактар фундаментальнага «[[Оксфардскі слоўнік Візантыі|Оксфардскага слоўніка Візантыі]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[купец]]кай сям'і ў Маскве. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі]] сям'я зведала голад і нястачу. Бацька Пейся (Пейсах) Эфрон (у рускай версіі Пётр Ізраілевіч Каждан), стаў адным з вядучых спецыялістаў па тэхналогіі вырабу змазачных маслаў у савецкай танкавай прамысловасці. У [[1939]] годзе Аляксандр паступіў на [[гістарычны факультэт МДУ]], але з-за «буржуазнага паходжання» яму было немагчыма атрымаць вышэйшую адукацыю ў Маскве, і ён скончыў [[Башкірскі дзяржаўны ўніверсітэт|Уфімскі педагагічны інстытут]] (1942). У [[1944]] годзе Каждан ажаніўся з Рымай Ізвянскай, у тым жа годзе нарадзіўся сын [[Давід Каждан|Дзмітрый]]. Пасля абароны дысертацыі ў [[1946]] годзе дзверы маскоўскіх навуковых інстытутаў ізноў апынуліся зачынены перад ім, на гэты раз з-за яго «[[Барацьба з касмапалітызмам|касмапалітычнай]]» [[Яўрэі|нацыянальнасці]]. Навукоўцу прыйшлося бадзяцца па пазаштатных пасадах (педагагічныя інстытуты ў [[Іванава (Расія)|Іванаве]], [[Тула|Туле]], [[Вялікія Лукі|Вялікіх Луках]]). З [[1956]] года прафесар Каждан працаваў у [[Інстытут гісторыі АН СССР|Інстытуце гісторыі АН СССР]]. За два дзесяцігоддзі ён падрыхтаваў мноства публікацый; сярод іх навуковыя кнігі і артыкулы, артыкулы ў вядучых энцыклапедыях, пераклады антычных і сярэдневяковых аўтараў, навукова-папулярныя артыкулы і кнігі. Каждан удзельнічаў у працы рэдкалегіі штогодніка «[[Візантыйскі летапіс]]». Дыскусійныя артыкулы Каждана ахвотна друкаваў [[Аляксандр Трыфанавіч Твардоўскі|Аляксандр Твардоўскі]] ў «[[Новы свет, часопіс|Новым свеце]]». У [[1975]] годзе сын Каждана Дзмітрый атрымаў запрашэнне заняць кафедру прафесара ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]]. Жыццё Аляксандра Пятровіча ўскладнілася, жонку звольнілі з працы, і ён прыняў рашэнне эміграваць. У [[1978]] годзе ён прыбыў у [[Вена|Вену]] з [[ізраіль]]скай візай. Але праз год, пасля працяглага знаходжання ў [[Парыж]]ы і [[Бірмінгем]]е, Каждан пасяліўся ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], дзе працаваў у Цэнтры вывучэння Візантыі ў [[Думбартан-Окс]] і вёў курс лекцый у [[Прынстанскі ўніверсітэт|Прынстанскім універсітэце]]. Пасля 1978 года кнігі Аляксандра Каждана канфіскоўваліся з савецкіх бібліятэк, а артыкулы — з навуковага абароту. У маскоўскім выдавецтве «[[Мастацтва, выдавецтва|Мастацтва]]» на 30 гадоў «затрымаўся» рукапіс яго манаграфіі «Два дні з жыцця Канстанцінопаля». У ЗША Каждан выхаваў цэлую плеяду даследчыкаў-візантолагаў, а сярод расійскіх яго вучняў вылучаецца [[Сяргей Аркадзьевіч Іваноў|С. А. Іваноў]]. Сын Давід (Дзмітрый) — ізраільскі (у мінулым амерыканскі) матэматык, спецыяліст па тэорыі прадстаўленняў груп. Унук Элі Каждан — шматгадовы саветнік і паплечнік [[Натан Шчаранскі|Натана Шчаранскага]], які займаў шэраг пасад на ізраільскай дзяржаўнай службе. == Асноўныя працы == * Аграрные отношения в Византии XIII—XIV вв. М., 1952. * Религия и атеизм в древнем мире. М., 1957. * Очерки истории Византии и южных славян. М., 1958. (В соавторстве с [[Генадзь Рыгоравіч Літаўрын|Г. Г. Литавриным]]). * Деревня и город в Византии IX—X вв. Очерки по истории византийского феодализма. М., 1960. * От Христа к Константину. М., 1965. * Византийская культура (X—XII вв.). М., 1968. (Нем. пер.: Byzanz und seine Kultur. Berlin, 1973; ит. пер.: Bisanzio e la sua civiltà. Bari, 1983). * Книга и писатель в Византии. М., 1973. (Ит. пер.: La produzione intellettuale a Bisanzio. Libri e scrittori in una società colta. Napoli, 1983). * Социальный состав господствующего класса Византии XI—XII вв. М., 1974. (Ит. пер.: L’aristocrazia bizantina. Dal principio dell’XI alla fine del XII secolo. Palermo, 1997). * Армяне в составе господствующего класса Византийской империи в XI—XII вв. Ереван, 1975. * People and Power in Byzantium. An Introduction to Modern Byzantine Studies. Washington, 1982. (In collaboration with G. Constable). * Studies on Byzantine Literature of the XIth and XIIth Centuries. Cambridge—New York—Paris, 1984. (In collaboration with Simon Franklin). * Change in Byzantine Culture in the XIth and XIIth Centuries. Berkeley, 1985. (In collaboration with A. W. Epstein). * Authors and Texts in Byzantium. Aldershot–Brookfield, 1993. * A History of Byzantine Literature. 650–850. Athens, 1999. (In collaboration with L. F. Sherry and Ch. Angelidi; рус. пер.: История византийской литературы (650—850). СПб., 2002). * Два дня из жизни Константинополя. СПб., 2002. * Никита Хониат и его время. СПб., 2005. * A History of Byzantine Literature. 850–1000. Athens, 2006. (Рус. пер.: История византийской литературы (850—1000). СПб., 2012). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://vremennik.biz/auct/каждан-а-п Публікацыі] у «[[Візантыйскі летапіс|Візантыйскім летапісе]]» * [http://ejwiki.org/wiki/Каждан,_Александр_Петрович Артыкул]{{Недаступная спасылка}} у электроннай энцыклапедыі «Ежевика» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каждан Аляксандр Пятровіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Медыявісты]] [[Катэгорыя:Візантыністы]] [[Катэгорыя:Армяністы]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Іванаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута славяназнаўства РАН]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Ахвяры барацьбы з касмапалітызмам]] jnym226ujxi70d6p23kk08jsprd3ufd Эон Флакс 0 232643 5155904 3804356 2026-06-19T09:50:43Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155904 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял | назва_перадачы = Эон Флакс | арыгінальная_назва = Aeon Flux | Выява = Comikaze 2014 - Aeon Flux (15739793421).jpg | жанр = [[Кіберпанк]] | камера = | фармат_выявы = | фармат_гуку = | працягласць = сезон 1: 2-3 хвіліны (6 серый), сезон 2: 3-5 хвілін (5 серый), сезон 3: 30 хвілін (10 серый) | аўтар = [[Пітэр Чунг]] | вытворчасць = [[Пітэр Чунг]]<br />[[Ховард Бэйкер]]<br />[[Робеор Вэлі]]<br />[[J. Garrett Sheldrew]] | прадзюсар = [[Джафет Эшэр]]<br />[[Эбі Туркл]]<br />[[Джон Эндрус]]<br />[[Катрын Уіндэр]]<br />[[Пітэр Чунг]]<br />[[Ніколь Парады Грындл]] | выканаўчы_прадзюсар = | галоўныя_ролі = [[Дэніс Пур'е]] <br />[[Джон Рафтэр Лі]] <br />[[Джулія Флетчэр]] <br />[[Стэфан Чыразі]] <br />[[Алекс Фернандэс]] <br />[[Пол Раджы]] <br />[[Сьюзен Цёрнер-Крэй]] <br />[[Джафет Эшэр]] <br />[[Андрэа Карвахаль]] <br />[[Морган Крыус]] | апавядальнік = | пачатковая_тэма = | завяршальная_тэма = | краіна = {{USA}}<br />{{Паўднёвая Карэя}} [[Паўднёвая Карэя]]<br />{{Японія}} [[Японія]] | мова = [[англійская мова|англійская]] | канал = [[MTV]] | першы_выпуск = [[30 чэрвеня]] [[1990]] | last_aired = | сезоны = 3 | серыі = 16 | спіс_выпускаў = | chronology = | папярэднія_перадачы = | наступныя_перадачы = | сайт = | imdb_id = 0111873 | tv_com_id = }} '''«Эон Флакс»''' ({{Lang-en|Aeon Flux}}) — [[Фантастыка|фантастычны]] [[мультсерыял]] у жанры [[кіберпанк]], з элементамі [[Постапакаліптыка|постапакаліптыкі]], [[Нанапанк|нанапанку]] і [[Біапанк|біапанку]]. Трансліраваўся на тэлеканале [[MTV Movie Awards|MTV]] у 1991-1995 гг. У 2005 г. па матывах мультсерыяла быў зняты фільм з Шарліз Тэрон у ролі галоўнай гераіні. == Сюжэт == Падзеі адбываются ў постапакаліптычнай будучыні, XXVI стагоддзе. [[Эпідэмія]] знішчыла 99% насельніцтва планеты. На абломках цывілізацыі сфарміраваліся дзве дзяржавы - [[анархія|анархісцкая]] Моніка і [[Таталітарызм|таталітарная]] Брэна, якой кіруе [[дыктатар]] Трэвар Гудчайлд - закляты вораг і адначасова закаханы галоўнай гераіні - атлетычнай, адважнай і халодна-рацыянальнай жанчыны-суперагента Эон Флакс. У гэтым змрочным сусвеце [[Футурызм|футурыстычная]] тэхніка спалучаецца з беднасцю, [[крымінал|крыміналам]], бруднымі кварталамі, мноствам хворых і інвалідаў - ахвяр інфекцый, індустрыі і войн. Генетычная эксперыменты стварылі незлічоных пачвар-[[мутацыя|мутантаў]], мадыфікаваных насекомых і [[Гуманоід|гуманоідаў]]. Трапляюцца і нечалавечыя істоты, якіх рознымі шляхамі занесла на Зямлю з іншых планет. У сезонах 1-2 выходзяць вельмі кароткія выпускі (2-5 хвілін), у якіх адсутнічаюць дыялогі, а сюжэт фрагментарны і часта бессістэмны: ён хутчэй падобны на цяжкі сон, на паслядоўнасць дынамічных эпізодаў, якія супярэчыць адзін аднаму. У многіх серыях Эон Флакс гіне, але ў наступных персанаж зноў дзейнічае, быццам нічога не здарылася. Сезон 3 складаецца з адносна доўгіх серый (больш за 20 хвілін), з дыялогамі і цэнтралізаваным сюжэтам у кожным выпуску. Характар гераіні раскрываецца болей поўна, роўна як і агульная карціна сусвету, дзе адбываюцца падзеі. == Персанажы == * '''[[Эон Флакс, персанаж|Эон Флакс]]''' — сакрэтны агент, хударлявая, гнуткая, дужая жанчына, першакласны шпіён і вытанчаны забойца, разам з тым здольная да дабрыні і высакародства, з цвёрдымі прынцыпамі, але часцей за ўсё балансуе недзе на мяжы дабра і зла. Супрацьстаіць вузкаэгаістычным планам дыктатара Трэвара Гудчайлда, але ў той жа час кахае яго. Валодае высокім інтэлектам, часта рэфлексіруе і спрабуе зразумець сутнасці падзей, якія адбываюцца з навакольным светам. Перашкаджае дыктатару знішчыць планету, але ў апошняй серыі дабро і зло перагортваюцца з ног на галаву, герой і [[антыгерой]] мяняюцца месцамі. * '''[[Трэвар Гудчайлд]]''' — аўтакрат Брэны. Вучоны, геній і вынаходнік. Злачынца з узнёслай душой мастака, з пачуццём прыгожага, прагны да новых ведаў, змрочны эстэт. Хоча перарабіць Зямлю і чалавецтва ў адпаведнасці са сваімі ідэаламі, але не лічыцца пры гэтым з чалавечымі жыццямі, мараллю і справядлівасцю. Мае сваю філософію і прынцыпы, якія, аднак, пазбаўлены чагосьці агульнага з гуманізмам і міласэрнасцю. Эон Флакс пастаянна перашкаджае Гудчайлду, з-за чаго той пастаянна хістаецца паміж каханнем і нянавісцю да гэтай жанчыны. * '''Benzenhurst''' * '''Bambara''' * '''Aemon''' * '''Onan''' * '''Hostess Judy''' {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.kinopoisk.ru/film/229646/ "Эон Флакс" на сайце Кинопоиск (русск)]]. [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Фантастычныя мультфільмы]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]] r3pyvh8140xpyxfvfdcuwsrt20442wu 5155905 5155904 2026-06-19T09:51:24Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1991 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155905 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял | назва_перадачы = Эон Флакс | арыгінальная_назва = Aeon Flux | Выява = Comikaze 2014 - Aeon Flux (15739793421).jpg | жанр = [[Кіберпанк]] | камера = | фармат_выявы = | фармат_гуку = | працягласць = сезон 1: 2-3 хвіліны (6 серый), сезон 2: 3-5 хвілін (5 серый), сезон 3: 30 хвілін (10 серый) | аўтар = [[Пітэр Чунг]] | вытворчасць = [[Пітэр Чунг]]<br />[[Ховард Бэйкер]]<br />[[Робеор Вэлі]]<br />[[J. Garrett Sheldrew]] | прадзюсар = [[Джафет Эшэр]]<br />[[Эбі Туркл]]<br />[[Джон Эндрус]]<br />[[Катрын Уіндэр]]<br />[[Пітэр Чунг]]<br />[[Ніколь Парады Грындл]] | выканаўчы_прадзюсар = | галоўныя_ролі = [[Дэніс Пур'е]] <br />[[Джон Рафтэр Лі]] <br />[[Джулія Флетчэр]] <br />[[Стэфан Чыразі]] <br />[[Алекс Фернандэс]] <br />[[Пол Раджы]] <br />[[Сьюзен Цёрнер-Крэй]] <br />[[Джафет Эшэр]] <br />[[Андрэа Карвахаль]] <br />[[Морган Крыус]] | апавядальнік = | пачатковая_тэма = | завяршальная_тэма = | краіна = {{USA}}<br />{{Паўднёвая Карэя}} [[Паўднёвая Карэя]]<br />{{Японія}} [[Японія]] | мова = [[англійская мова|англійская]] | канал = [[MTV]] | першы_выпуск = [[30 чэрвеня]] [[1990]] | last_aired = | сезоны = 3 | серыі = 16 | спіс_выпускаў = | chronology = | папярэднія_перадачы = | наступныя_перадачы = | сайт = | imdb_id = 0111873 | tv_com_id = }} '''«Эон Флакс»''' ({{Lang-en|Aeon Flux}}) — [[Фантастыка|фантастычны]] [[мультсерыял]] у жанры [[кіберпанк]], з элементамі [[Постапакаліптыка|постапакаліптыкі]], [[Нанапанк|нанапанку]] і [[Біапанк|біапанку]]. Трансліраваўся на тэлеканале [[MTV Movie Awards|MTV]] у 1991-1995 гг. У 2005 г. па матывах мультсерыяла быў зняты фільм з Шарліз Тэрон у ролі галоўнай гераіні. == Сюжэт == Падзеі адбываются ў постапакаліптычнай будучыні, XXVI стагоддзе. [[Эпідэмія]] знішчыла 99% насельніцтва планеты. На абломках цывілізацыі сфарміраваліся дзве дзяржавы - [[анархія|анархісцкая]] Моніка і [[Таталітарызм|таталітарная]] Брэна, якой кіруе [[дыктатар]] Трэвар Гудчайлд - закляты вораг і адначасова закаханы галоўнай гераіні - атлетычнай, адважнай і халодна-рацыянальнай жанчыны-суперагента Эон Флакс. У гэтым змрочным сусвеце [[Футурызм|футурыстычная]] тэхніка спалучаецца з беднасцю, [[крымінал|крыміналам]], бруднымі кварталамі, мноствам хворых і інвалідаў - ахвяр інфекцый, індустрыі і войн. Генетычная эксперыменты стварылі незлічоных пачвар-[[мутацыя|мутантаў]], мадыфікаваных насекомых і [[Гуманоід|гуманоідаў]]. Трапляюцца і нечалавечыя істоты, якіх рознымі шляхамі занесла на Зямлю з іншых планет. У сезонах 1-2 выходзяць вельмі кароткія выпускі (2-5 хвілін), у якіх адсутнічаюць дыялогі, а сюжэт фрагментарны і часта бессістэмны: ён хутчэй падобны на цяжкі сон, на паслядоўнасць дынамічных эпізодаў, якія супярэчыць адзін аднаму. У многіх серыях Эон Флакс гіне, але ў наступных персанаж зноў дзейнічае, быццам нічога не здарылася. Сезон 3 складаецца з адносна доўгіх серый (больш за 20 хвілін), з дыялогамі і цэнтралізаваным сюжэтам у кожным выпуску. Характар гераіні раскрываецца болей поўна, роўна як і агульная карціна сусвету, дзе адбываюцца падзеі. == Персанажы == * '''[[Эон Флакс, персанаж|Эон Флакс]]''' — сакрэтны агент, хударлявая, гнуткая, дужая жанчына, першакласны шпіён і вытанчаны забойца, разам з тым здольная да дабрыні і высакародства, з цвёрдымі прынцыпамі, але часцей за ўсё балансуе недзе на мяжы дабра і зла. Супрацьстаіць вузкаэгаістычным планам дыктатара Трэвара Гудчайлда, але ў той жа час кахае яго. Валодае высокім інтэлектам, часта рэфлексіруе і спрабуе зразумець сутнасці падзей, якія адбываюцца з навакольным светам. Перашкаджае дыктатару знішчыць планету, але ў апошняй серыі дабро і зло перагортваюцца з ног на галаву, герой і [[антыгерой]] мяняюцца месцамі. * '''[[Трэвар Гудчайлд]]''' — аўтакрат Брэны. Вучоны, геній і вынаходнік. Злачынца з узнёслай душой мастака, з пачуццём прыгожага, прагны да новых ведаў, змрочны эстэт. Хоча перарабіць Зямлю і чалавецтва ў адпаведнасці са сваімі ідэаламі, але не лічыцца пры гэтым з чалавечымі жыццямі, мараллю і справядлівасцю. Мае сваю філософію і прынцыпы, якія, аднак, пазбаўлены чагосьці агульнага з гуманізмам і міласэрнасцю. Эон Флакс пастаянна перашкаджае Гудчайлду, з-за чаго той пастаянна хістаецца паміж каханнем і нянавісцю да гэтай жанчыны. * '''Benzenhurst''' * '''Bambara''' * '''Aemon''' * '''Onan''' * '''Hostess Judy''' {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.kinopoisk.ru/film/229646/ "Эон Флакс" на сайце Кинопоиск (русск)]]. [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Фантастычныя мультфільмы]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1991 года]] 8y9r0cuknhn9cqdle2mb9vcl5quzxmm Мікалаева (Іўеўскі раён) 0 251835 5155880 4910602 2026-06-19T08:51:38Z JerzyKundrat 174 5155880 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мікалаева}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мікалаева |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Лелюкінскі }} '''Мікала́ева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mikalajeva}}, {{lang-ru|Миколаево}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Знаходзіцца на р. [[Нёман]], за 14 км на паўднёвы ўсход ад [[Іўе|Іўя]]. Уваходзіць у склад [[Лелюкінскі сельсавет|Лелюкінскага сельсавета]]. == Гісторыя == 28 кастрычніка 2018 года ля вёскі ў [[Нёман]]е быў выўлены і падняты [[човен]]-даўблёнка даўжынёй больш за 8 м і вагай паўтары тоны. Човен дастаўлены ў [[Інстытут гісторыі НАНБ]] для даследаванняў, якія паказалі, што [[дуб]] для яго быў ссечаны паміж 1500 і 1510 годам<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=218597 500-гадовы човен прывезлі ў цэнтр Мінска ФОТАФАКТ]</ref><ref>[https://nn.by/?c=ar&i=218335 Са дна Нёмана паднялі самы вялікі ў Беларусі човен, якому не менш за 200 гадоў ФОТА]</ref>. У 1555 годзе мястэчка ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] Віленскага ваяводства ВКЛ, належала [[Лукаш Свірскі|Лукашу Свірскаму]], старасту крэўскаму. Яго ўдава запісала Мікалаева дачцэ Станіславе Фурсавай, маршалкавай ашмянскай. Пазней мястэчка належала Радзівілам, Кішкам, [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзам]]. У 1629 годзе на сродкі старасты мсціслаўскага [[Мікалай Станіслававіч Кішка|Мікалая Кішкі]] была пабудавана царква. 21 мая 1742 года мястэчку быў нададзены прывілей караля [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]. З 1751 года ўласнасць [[Ігнацы Агінскі|Ігнація Агінскага]], кашталяна віленскага, затым належала [[Міхал Казімір Агінскі|Міхалу Агінскаму]], гетману ВКЛ, пазней графу Замойскаму, адносілася да маёнтка Іўе. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у Расійскай імперыі, уласнасць Тызенгаўзаў. Адна з галоўных прыстаней на Нёмане ў Віленскай губерні. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Стаянка перыяду неаліту (IV — III тысячагоддзi да н.э.), за 1 км на захад ад вёскі — {{ГККРБ 4|413В000303}} * [[Свята-Пакроўская царква (Мікалаева)|Свята-Пакроўская царква]] (другая палова XIX ст.) == Вядомыя асобы == * [[Леанід Давыдавіч Побаль]] (1924—2004) — савецкі і беларускі археолаг. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == * {{YouTube|cHmAD2pOHXI|Падарожжы з Жыгамонтам}} * {{ГБ|http://globustut.by/nikolaevo_iv/index.htm}} {{Лелюкінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лелюкінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Мікалаева (Іўеўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] ew73i4getyxs55onpkwfqjf8ln9uef9 Анатоль Канстанцінавіч Сутурын 0 254605 5155780 4841399 2026-06-19T03:28:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155780 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Анато́ль Канстанці́навіч Суту́рын''' (нар. {{ДН|29|5|1948}}, в. {{нп3|Дэрэнкавэць||uk|Деренковець}}, [[Корсунь-Шэўчэнкіўскі раён]], [[Чаркаская вобласць]], [[УССР]]) — беларускі навуковец у галіне [[тэхнічная кібернетыка|тэхнічнай кібернетыкі]] і [[інфарматыка|інфарматыкі]]. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] 1985 года. [[Кандыдат тэхнічных навук]] (1987). == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|29|5|1948}} года ў вёсцы {{нп3|Дэрэнкавэць||uk|Деренковець}} [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[УССР|Украінскай ССР]] ў сям’і ваеннага будаўніка Канстанціна Мацвеевіча Сутурына (1914—2002), ураджэнца сяла [[Грамяча (Забайкальскі край)|Грамяча]] [[Забайкальская вобласць|Забайкальскай вобласці]], які пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] працаваў па ўсім [[Савецкі Саюз|Савецкім Саюзе]]. У 1959 годзе разам з бацькамі перабраўся ў [[Мінск]], дзе яго сям’я і асела. У 1966 годзе скончыў сярэднюю школу, [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] у 1971 годзе. У 1971—1994 гадах працаваў у [[Інстытут тэхнічнай кібернетыкі НАНБ|Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі Нацыянальнай АН Беларусі]]. З 1996 года працуе ў [[Беларускі інстытут сістэмнага аналізу і інфармацыйнага забеспячэння навукова-тэхнічнай сферы|Беларускім інстытуце сістэмнага аналізу і інфармацыйнага забеспячэння навукова-тэхнічнай сферы (БелІСА)]], дзе з 2000 года займае пасаду дырэктара. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя працы па аўтаматызацыі праектавання аб’ектаў складанай геаметрычный формы, [[праграмнае забеспячэнне|праграмным забеспячэнні]] {{нп3|сістэма аўтаматызаванага праектавання|сістэм аўтаматызаванага праектавання|ru|Система автоматизированного проектирования}}. сярод апублікаванага: * Аксиоматическое определение одного класса списковых структур данных // Весцi АН БССР. Сер. фiз-тэхн. навук. 1980. № 2. С. 98-102; * Анализ состояния подготовки научных работников высшей квалификации по приоритетным специальностям в сфере информационно-коммуникационных технологий в Республике Беларусь / Никоненко Н. А., Сутурин А. К. // Медэлектроника — 2018. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Суту́рын Анатоль Канстанцінавіч|[[Мікалай Пятровіч Савік|Савік М. П.]]|292}} * Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 7. — Минск, 2008. * Сутурин Анатолий Константинович ''[[Канстанцін Іванавіч Баландзін|Баландин К. И.]]'' [https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/35196/Urozhency_Belarusi_laureaty_Nobelevskoj_Demidovskoj_Leninskoj_i_Gosudarstvennoj_premij_SSSR.pdf Уроженцы Беларуси — лауреаты Нобелевской, Демидовской, Ленинской и Государственной премий СССР: пособие]{{Недаступная спасылка}} / К. И. Баландин. — Мн.: [[БНТУ]], 2017. - С. 112. — 129 с. — ISBN 978-985-583-066-6.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://bsu.by/imi-gorditsya-bgu/vydayushchiesya-rabotniki/laureaty-gosudarstvennykh-premiy.php Лауреаты государственных премий]{{ref-ru}} // Сайт БДУ * [https://museum.uiip.by/suturin-anatolij-konstantinovich/ Сутурин Анатолий Константинович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230608190334/https://museum.uiip.by/suturin-anatolij-konstantinovich/ |date=8 чэрвеня 2023 }}{{ref-ru}} // Музей [[АІПІ НАН Беларусі]] {{ізаляваны артыкул}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сутурын Анатоль Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Кібернетыкі СССР]] [[Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці савецкай інфарматыкі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі]] 7njyhdrc870l1sraho4mihuhn3doj24 Андрэй Шаптыцкі 0 263177 5155921 4521187 2026-06-19T10:40:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155921 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Шаптыцкі}} {{Іерарх}} '''Мітрапаліт Андрэй''' (свецкае імя граф '''Раман Марыя Аляксандр Шапты́цкі''', {{lang-pl|Roman Maria Aleksander Szeptycki}}, {{lang-uk|Роман Марія Олександр Шептицький}}; {{ДН|29|7|1865}}, сяло [[Прылбычы]], [[Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі]], [[Аўстра-Венгрыя]] — {{ДС|1|11|1944}}, {{МС|Львоў||}}) — прадстаяцель [[Украінская грэкакаталіцкая царква|Украінскай грэкакаталіцкай царквы]] ў [[1900]]—[[1944]] гадах, Мітрапаліт Галіцкі, ахоўнік [[Украінская грэкакаталіцкая царква#Кіева-Галіцкая|Кіеўскага мітрапалічага]] прастола. == Біяграфія == Прадстаўнік [[Шляхта каралеўства Галіцыі і герцагствы Букавіна|галіцкага]] [[Граф|графскага]] роду [[Шаптыцкія|Шаптыцкіх]]<ref name="Poczet">[http://books.google.com.ua/books?id=uMMaAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false «Poczet szlachty galicyjskiéj i bukowińskiéj» на Books.Google]</ref>. Брат [[Кліменцій, Шаптыцкі|Кліменція]], [[Шаптыцкі, Станіслаў|Станіслава Шаптыцкіх]]. Вучыўся дома і ў [[Кракаў|Кракав]]е. Паступіў на службу ў аўстра-венгерскую армію, але па прычыне слабога здароўя праз некалькі месяцаў пакінуў службу. Скончыў юрыдычны факультэт Урацлаўскага ўніверсітэта, у [[1888]] годзе атрымаў ступень доктара права. Падчас вучобы ездзіў у Італію (дзе быў прыняты [[Леў XIII|Львом XIII]]), а таксама ў [[Кіеў]] і [[Масква|Маскву]], дзе меў зносіны з прадстаўнікамі ўкраінскага нацыяналістычнага руху. У [[1888]] годзе прыняў манаства з імем Андрэй, уступіўшы ў ордэн [[Базыльянскі ордэн|базыльянаў]]. З [[22 жніўня]] [[1892]] года — святар у [[Пшэмысль|Перамышлі]], затым у [[Дабромыль|Дабромылі]]. Вучыўся ў езуіцкай семінарыі ў [[Кракаў|Кракав]]е, атрымаўшы ступень доктара тэалогіі ў [[1894]] годзе. З [[20 чэрвеня]] [[1896]] года — ігумен [[Царква і манастыр Святога Ануфрыя, Львоў|манастыра Святога Ануфрыя ў Львове]]. У [[1899]] годзе быў прызначаны імператарам [[Франц Іосіф I|Францам Іосіфам I]] біскупам [[Івана-Франкоўск|Станіславаўскім]]. З [[17 снежня]] [[1900]] года — [[Галіцкая мітраполія, грэкакаталіцкая|мітрапаліт Галіцкі]], архібіскуп Львоўскі і біскуп Кам'янэц-Падзільскі (інтранізацыя — [[17 студзеня]] [[1901]] года). Займаўся палітыкай, быў дэпутатам [[Галіцкі Сейм|Галіцкага Сейма]], аўстрыйскай Палаты Гаспадароў. Увосень [[1908]] года мітрапаліт Андрэй нелегальна, па фальшывых дакументах заехаў у Расійскую імперыю і наведаў падпольныя ўніяцкія абшчыны ў [[Пецярбург]]у і Маскве. У [[1910]] годзе ездзіў у [[ЗША]], дзе займаўся арганізацыяй эмігрантаў з Галіцыі. Наведаў 21-ы [[Еўхарыстычны кангрэс]], які праходзіў у [[Манрэаль|Манрэалі]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], калі пасля [[Галіцыйская бітва|Галіцыйскай бітвы]] Львоў быў заняты рускімі войскамі, Шаптыцкі застаўся ў Львове, са сваімі вернікамі. [[19 верасня]] [[1914]] года быў арыштаваны рускімі ваеннымі ўладамі за антырасійскія пропаведзі і высланы ўглыб Расійскай імперыі. Знаходзіўся ў спасылцы ў [[Кіеў|Кіев]]е, [[Ноўгарад]]зе, [[Курск]]у, а затым у ганаровым зняволенні ў [[Спаса-Яўфіміеў манастыр|Спаса-Яўфіміевым манастыры]] ў [[Суздаль|Суздалі]]. Неўзабаве пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] вызвалены [[Часовы ўрад Расіі|Часовым урадам]] па прапанове міністра юстыцыі [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Керанскага]]. [[29 мая|29]]—[[31 мая]] [[1917]] года склікаў Сабор [[Расійская грэкакаталіцкая царква|Расійскай грэкакаталіцкай царквы]] ([[РГКЦ]]), прызначыўшы сваім экзархам у Расіі [[іераманах]]а студыта [[Леанід Іванавіч Фёдараў|Леаніда Фёдарава]]. У канцы [[1917]] года вярнуўся ў Львоў. Пасля заканчэння Першай сусветнай і [[распад Аўстра-Венгрыі|распаду Аўстра-Венгрыі]] падтрымліваў ідэю незалежнай [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіны]], за што арыштоўваўся польскімі ўладамі. Задаўга да пачатку Другой сусветнай вайны мітрапаліт Шаптыцкі карыстаўся вялікай павагай не толькі сярод украінскага насельніцтва, але і сярод яўрэяў<ref name="Bitter Legacy Page 63">Bitter Legacy: Confronting the Holocaust in the USSR. / By Zvi Y. Gitelman. — 1997. — P. 63.</ref>. Валодаў пісьмовым і гутарковым [[іўрыт]]ам<ref name="redlich"/>. У [[1935]] годзе яўрэйская газета «Хвыля» павіншавала мітрапаліта з 70-годдзем. Гуманістычнае і талерантнае стаўленне да яўрэяў неаднаразова служыла нагодай для крытыкі дзейнасці А. Шаптыцкага<ref name="Bitter Legacy Page 63"/>. Вядома таксама, што падчас «[[Справа Бейліса|Справы Бейліса]]» у кастрычніку [[1913]] года Шаптыцкі публічна аспрэчыў [[крывавы паклёп на яўрэяў]]. У [[Інтэрбелум|міжваенны час]] Шаптыцкі быў прыхільнікам партыі [[Украінскае нацыянальна-дэмакратычнае аб'яднанне]] (УНДА). У [[1932]] годзе ў «Слове да ўкраінскай моладзі» ён упершыню выступіў супраць новастворанай [[Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў|Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў]], перасцерагаючы моладзь супраць уступлення ў яе шэрагі. Яшчэ больш абвастрыліся адносіны паміж Шаптыцкім і АУН пасля таго, як апошняя перайшла да тактыкі палітычных забойстваў: «Злачынства заўсёды ёсць злачынства» і «святой справе нельга служыць скрываўленымі рукамі», — адгукнуўся мітрапаліт на забойства ў [[1934]] годзе аўнаўцамі дырэктара ўкраінскай акадэмічнай гімназіі Івана Бабія за «калабарацыянізм». Неўзабаве члены АУН здзейснілі няўдалую спробу зрушэння Шаптыцкага. Тым не менш мітрапаліт быў сябрам палкоўніка [[Андрэй Апанасавіч Мельнік|Андрэя Мельніка]] (пазней лідара [[Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў, мельнікоўцы|АУН(м)]]), якога прызначыў аканомам сваіх маёнткаў, а ў [[1939]] годзе выратаваў ад арышту з боку [[НКУС]]<ref name="himka"/>. === Дзейнасць падчас нямецкай акупацыі === Дзейнасць Шаптыцкага ў гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] неадназначная. Магчыма, на яго пазіцыю ў стаўленні акупацыйных улад паўплывала палітыка Савецкай улады на тэрыторыі Заходняй Украіны ў [[1939]]—[[1941|41 гадах]]. Былі на тое і асабістыя прычыны: [[27 верасня]] 1939 года ў Прылбычах супрацоўнікамі НКУС былі расстраляныя брат {{nobr|А. Шаптыцкага}} Леў, яго жонка і ўсе члены сям'і<ref name="ReferenceA">http://spilka.webua.org/library/szeptycki.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927005110/http://spilka.webua.org/library/szeptycki.html |date=27 верасня 2007 }}</ref><ref name="sheptytsky.ugcc.org.ua">{{Cite web |url=http://www.theologia.ucu.edu.ua/pokrovyteli/mytropolyt-andrej-sheptyckyj/84-mytropolyt-andrej-sheptyckyj |title=Мітрапаліт Андрэй Шаптыцкі |access-date=3 жніўня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084542/http://www.theologia.ucu.edu.ua/pokrovyteli/mytropolyt-andrej-sheptyckyj/84-mytropolyt-andrej-sheptyckyj |url-status=dead }}</ref><ref>Cyrille Korolevski, Metropolite Andre Szeptyckyj 1865—1944, Rome 1964, з. 355</ref>. У чэрвені 1940 А. Шаптыцкі звярнуўся з лістом да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. В. Сталіну]], пратэстуючы супраць прапаганды бязбожнасці ў школах<ref>[http://sheptytsky.ugcc.org.ua/main.php?menu=3&sub=1&sm=8&subsm=&pid=21&p=4 Слуга Божы мітрапаліт Андрэй] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926212253/http://sheptytsky.ugcc.org.ua/main.php?menu=3&sub=1&sm=8&subsm=&pid=21&p=4 |date=26 верасня 2007 }}</ref>. У першы перыяд распачатай Вялікай Айчыннай вайны мітрапаліт стаў на шлях супрацоўніцтва з акупацыйнымі ўладамі. [[30 чэрвеня]] 1941 года [[Львоў]] быў заняты германскімі войскамі, у сувязі з чым на наступны дзень ён звярнуўся да паствы з вітальным пасланнем. У ліпені таго ж года А. Шаптыцкі сустрэўся з кіраўніком АУН (Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў) [[Сцяпан Андрэевіч Бандэра|С. Бандэрам]] і як кіраўнік царквы даў згоду на барацьбу бандэраўцаў з бальшавікамі. [[23 верасня]] 1941 года пасля ўзяцця [[Кіеў|Кіев]]а накіраваў [[Гітлер]]у віншавальны ліст, у якім вітаў фюрара як «непераможнага палкаводца непараўнальнай і слаўнай нямецкай арміі». [[12 студзеня]] [[1942]] года Шаптыцкі зноў прапанаваў [[Гітлер]]у цеснае супрацоўніцтва<ref>«Провідні кола на Україні готові до тіснішого співробітництва з Німеччиною з тим, щоб вести боротьбу з спільним ворогом спільними зусиллями німецького і українського народів і встановити справді повний порядок на Україні і ў всій Східній Європі». Цитируется по: ''Анатолій Кентій.'' [http://lib.oun-upa.org.ua/kentiy/r305.html Збройний чин українських націоналістів] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081211014514/http://lib.oun-upa.org.ua/kentiy/r305.html |date=11 снежня 2008 }}. — Том 1: 1920—1942.</ref>. Разам з тым, варта адзначыць, што выказванні з заклікамі аб супрацоўніцтве з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі, якія прыпісваюцца А. Шаптыцкаму, супярэчлівыя. Так, у 1942 годзе «Пасланне мітрапаліта Шаптыцкага да хлебаробаў» змяшчала такі тэкст: «Камандаванне нямецкай арміі просіць мяне, каб я абвясціў, што трэба плаціць падаткі, кантынгенты» і г.д. У газеце гэтыя радкі былі апушчаны, і атрымалася, што зварот «аб здачы кантынгенту» зыходзіць непасрэдна ад А. Шаптыцкага. Царкоўныя ўлады вымушаны былі звярнуцца ў газету з просьбай аднавіць сапраўдны тэкст паведамлення<ref>[http://www.cerkva.od.ua/persons/shepticky-jews.htm Account Suspended] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070701003607/http://www.cerkva.od.ua/persons/shepticky-jews.htm |date=1 ліпеня 2007 }}</ref>. 14 студзеня 1942 года Шаптыцкі на чале групы нацыяналістычных кіраўнікоў падпісаў ліст да Гітлера: «Мы запэўніваем Вас, Ваша правасхадзіцельства, што кіруючыя колы ва Украіне імкнуцца да самага цеснага супрацоўніцтва з Германіяй, каб аб'яднанымі сіламі нямецкага і ўкраінскага народа… ператварыць у жыццё новы парадак ва Украіне і ва ўсёй Усходняй Еўропе»<ref name="Источник">[http://www.berkovich-zametki.com/Forum2/viewtopic.php?f=11&t=299 Сетевой портал «Заметки по еврейской истории» Просмотр темы — Митрополит А. Шептицкий]</ref>. Мітрапаліт Андрэй дапамагаў гітлераўцам вывозіць украінскую моладзь на прымусовыя працы ў Германію, апублікаваўшы ў сувязі з гэтым зварот: «''Знаходжанне на чужыне ў чымсьці прынясе вам карысць і выгаду. Навучыцеся чужой мове, пазнаеце свет і людзей, наберацеся жыццёвага вопыту, атрымаеце шмат ведаў, якія могуць спатрэбіцца вам у жыцці''»<ref>ЦГИАЛ. Ф. Библ. инв. № 7954. Цит по : Митрополит Андрей Шептицький: Життя i Діяльність: Церква i суспільне питання: Документи i матеріали, 1899—1944. Т. 2. Кн. 1. Львів, 1998. С. 384—389</ref>. Хоць [[Нацыянал-сацыялізм|нацысты]] ў той час не адрознівалі яўрэяў ад бальшавікоў, Шаптыцкі выступаў супраць [[халакост|знішчэння яўрэяў]] і міжнацыянальнай розніцы. Ён сам удзельнічаў у выратаванні больш за сотню яўрэйскіх дзяцей і некалькіх сем'яў яўрэйскіх рабінаў, распарадзіўшыся хаваць іх у сваёй рэзідэнцыі, манастырах і цэрквах епархіі, у тым ліку рабіна Львова [[Давід Каханэ]]<ref>[http://www.judaica.kiev.ua/Rezenz/Shcekina.htm Митрополит Шептицький: історія і об'єктивність] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070213040632/http://www.judaica.kiev.ua/Rezenz/Shcekina.htm |date=13 лютага 2007 }}</ref>, якога хавалі ў [[Сабор Святога Юра|Саборы Святога Юра]]. Актыўную дапамогу таксама аказвалі сяляне навакольных сёлаў, якія прадстаўлялі прадукты харчавання, а таксама манахі і манашкі, якія забяспечвалі сховішча рабінам і іх сем'ям<ref name="dt.ua">''[[Міраслаў Марыновіч|Мирослав Маринович.]]'' [http://gazeta.zn.ua/SOCIETY/andrey_sheptitskiy_i_dilemma_gumanisticheskogo_vybora.html Андрей Шептицкий и дилемма гуманистического выбора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150710112723/http://gazeta.zn.ua/SOCIETY/andrey_sheptitskiy_i_dilemma_gumanisticheskogo_vybora.html |date=10 ліпеня 2015 }}//[[Зеркало недели]], 18.11.2005</ref><ref>[http://www.jewukr.org/center/kakhane/peredm_text1.htm Біографія митрополита Андрея Шептицького] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070512153002/http://www.jewukr.org/center/kakhane/peredm_text1.htm |date=12 мая 2007 }}.</ref>. У канцы лета 1942 года Шаптыцкі арганізаваў кампанію выратавання яўрэяў. Гэта, па большай частцы, былі людзі, уцекачы з гета або з Яніўскага лагера. 14 жніўня [[1944]] года 2000 яўрэйскіх дзяцей былі тайна вывезены ў розныя манастыры. Іх хавалі ў крыптах, у манастырскіх школах, дзіцячых прытулках Львова і наваколляў, ім былі выдадзены фальшывыя пасведчанні аб хрышчэнні. Шаптыцкі арганізаваў падпольныя групы людзей, якія дапамагалі хаваць яўрэяў. У гэтым удзельнічалі манахі-[[студыты, УГКЦ|студыты]] пад кіраўніцтвам ігумена Уніўскага манастыра [[Кліменцій Казімір Шаптыцкі|Кліменція]], брата мітрапаліта. Былі распрацаваны спецыяльныя маршруты, якімі тайна перапраўлялі яўрэяў у [[Венгрыя|Венгрыю]], дзе было больш бяспечна. У выратаванні яўрэяў А. Шаптыцкаму таксама аказвала значную дапамогу сястра манастыра Св. Іосіфа Алена Вітар<ref name="dt.ua"/>. Разам з Кліменціем Шаптыцкім яны дапамаглі схаваць 53 чалавекі на абутковай фабрыцы і ў манастыры манахаў-студытаў<ref name="ReferenceA" />. У [[1946]] годзе, у перыяд ліквідацыі бальшавікамі [[УГКЦ]], сястра Алена Вітар была арыштавана за ўдзел у АУН і асуджана агулам да 30 гадоў пазбаўлення волі<ref name="ReferenceA" />. Брат Кліменцій быў арыштаваны ў [[1947]] годзе, асуджаны да 8 гадоў пазбаўлення волі, памёр ва [[Уладзімірская турма|Уладзімірскай турме]]. У студзені 1942 года Шаптыцкі разам з іншымі грамадска-палітычнымі дзеячамі Украіны накіраваў А. Гітлеру ліст-пратэст супраць нямецкай палітыкі ва Усходзе<ref name="sheptytsky.ugcc.org.ua"/>. А. Шаптыцкі быў адзіным прадстаўніком царквы ў Еўропе, хто звярнуўся з лістом да Папы Рымскага і асабіста да [[Гімлер]]а, пратэстуючы супраць [[Халакост|генацыду яўрэяў]]<ref name="ReferenceB">[http://www.dt.ua/3000/3150/51811/ Андрей Шептицький і дилема гуманістичного вибору. Мирослав МАРИНОВИЧ | Історія | Людина]</ref>. У лістападзе 1942 года мітрапаліт, зыходзячы з прынцыпаў хрысціянскіх запаведзяў, напісаў пастырскае пасланне «Не забі!»<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/><ref>[http://www.ji.lviv.ua/n28texts/ne-ubyj.htm Не убий!]</ref>, якое было адрасавана ў першую чаргу палякам і ўкраінцам і заклікала спыніць [[Валынская разня|варожасць паміж імі]]. Сцвярджаецца, што Гімлер загадаў арыштаваць А. Шаптыцкага. Аднак [[Ганс Франк|Гансу Франку]] і [[Ота Ляш]]у, якія кіравалі Галічынай у той час, удалося ўтрымаць рэйхсфюрара СС ад гэтага кроку — мітрапаліт карыстаўся глыбокай пашанай сярод народа, і яго арышт мог моцна дэстабілізаваць становішча<ref>{{Cite web |url=http://www.jewukr.org/center/kakhane/peredm_text1.htm |title=Я.Сусленский |access-date=3 жніўня 2015 |archive-date=12 мая 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070512153002/http://www.jewukr.org/center/kakhane/peredm_text1.htm |url-status=dead }}</ref>. [[Гестапа]]ўцы правялі ператрусы ў саборы Св. Юра, падчас якіх распячатвалі нават мошчы. У [[1943]] годзе ўніяцкае духавенства, якім кіраваў Шаптыцкі, дапамагала акупантам у стварэнні 14-й грэнадзёрскай [[Дывізія СС «Галічына»|дывізіі СС «Галічына»]], у складзе якой ваявалі, галоўным чынам, уніяты з Заходняй Украіны, у тым ліку семінарысты<ref name="Petrushko"/>. Падраздзяленне было забяспечана грэка-каталіцкімі капеланамі<ref name="Petrushko">Петрушко В. И. [http://pstgu.ru/download/1282733031.petrushko.pdf Об эволюции политических взглядов униатского митрополита Андрея Шептицкого в годы Второй мировой войны]. XIX ежегодная богословская конференция</ref><ref name="zn.ua">[https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/3000/3690/32061/ Митрополит Шептицкий: История и Объективность. Екатерина Щеткина | Церковь | Человек]</ref>, прычым уніяцкае духавенства агітавала галічан за ўступ у дывізію<ref>Гайке В.-Д. Українська дивизія «Галичина». Iсторія формування i бойових дій у 1943—1945 гг. Торонто; Париж; Мюнхен, 1970. Цит по : Масловський В. З ким i проти кого воювали українські націоналісти в роки Другої світової війни. М., 1999. С. 159—160</ref>. Яшчэ ў пачатку 1944 г. Шаптыцкі прадпісаў сваім клірыкам перадаваць нямецкім уладам царкоўныя званы з мэтай іх наступнага пераплаўлення для патрэб фронту<ref>«До Гр. кат. Парохіального Уряду Церкви Преображення Госп. у Львові». Арыгінал — у прыватным зборы ў Львове</ref>. У сваёй палеміцы з ініцыятарам стварэння дывізіі бургамістрам [[Львоў|Львов]]а [[Уладзімір Міхайлавіч Кубіёвіч|У. Кубіёвічам]], заклікаў яго абдумаць палітычную мэтазгоднасць і маральную адказнасць такіх крокаў<ref name="zn.ua" />. З АУН Андрэя Шаптыцкага, як і раней, звязвалі складаныя адносіны. Ён беспаспяхова спрабаваў процідзейнічаць расколу ў арганізацыі, каб больш умераная мельнікоўская фракцыя стрымлівала радыкалізм бандэраўскай (якую Шаптыцкі звычайна называў у пасланнях «дзецьмі» і «моладдзю», а неафіцыйна, паводле некаторых звестак, — «несур'ёзнымі людзьмі» і «смаркачамі»), рэзка асуджаў іх узаемнае супрацьстаянне і практыкі палітычнага гвалту АЎН(б), у т.л. забойствы палякаў, яўрэяў, прадстаўнікоў рымска-каталіцкага і праваслаўнага духавенства. Прадстаўнікі польскага падполля паведамлялі пра канфлікт паміж Шаптыцкім і АЎН(б) з-за стаўлення да палякаў. Тым не менш Шаптыцкі лічыў сябе і далей звязаным з украінскім нацыянальным рухам і ў перапісцы з рымска-каталіцкім архібіскупам львоўскім Баляславам Твардоўскім увосень 1943 года імкнуўся ачысціць украінцаў увогуле і ўкраінскіх нацыяналістаў у прыватнасці ад абвінавачванняў у масавых забойствах польскага насельніцтва. Ён таксама дакараў бандэраўцаў за адсутнасць ва [[Украінская паўстанцкая армія|УПА]] інстытута [[капелан]]ства.<ref name="himka">''[[Джон-Пол Хімка|Іван-Павло Химка.]]'' [http://commons.com.ua/andrej-sheptitskij-ta-banderivskij-ruh/ Християнство та радикальний націоналізм: Митрополит Андрей Шептицький та бандерівський рух]//Спільне: журнал соціальної критики. — 2014. — № 8: Релігія: між експлуатацією і емансипацією. — С. 165—178.</ref> === Адносіны з савецкай уладай пасля вызвалення Заходняй Украіны === У 1944 годзе, адразу пасля ўваходжання ў Львоў Савецкай арміі, Шаптыцкі адправіў Сталіну віншавальнае пасланне. У пасланні кіраўнік галіцкіх грэка-католікаў называў савецкага лідара «Вярхоўным правадыром» і «Кіраўніком СССР, галоўнакамандуючым і вялікім маршалам непераможнай Чырвонай Арміі». З нагоды ўступлення савецкіх войскаў на тэрыторыю Заходняй Украіны Шаптыцкі пісаў: «Гэтыя светлыя падзеі і памяркоўнасць, з якой Вы адносіцеся да нашай Царквы, выклікалі і ў нашай Царкве надзею, што яна, як і ўвесь народ, знойдзе ў СССР пад Вашым кіраваннем поўную свабоду працы і развіцця ў дабрабыце і шчасці»<ref name="Petrushko"/>. 7 верасня 1944 г. Шаптыцкі выступіў на святочнай (упершыню пасля вызвалення Львова) сесіі сабору з прамовай, у якой выказаўся пра [[камунізм]] як дактрыну з шырокімі сусветнымі тэндэнцыямі, асудзіў бандэраўскі рух і заклікаў духавенства да дзейнага супрацоўніцтва з савецкай уладай. Шаптыцкі паспеў падрыхтаваць і заклік да АУН-УПА з заклікам скласці зброю і выйсці з лесу. У Маскву была выслана дэлегацыя, якая наведала [[маскоўская патрыярхія|маскоўскую патрыярхію]], [[Вярхоўны Савет СССР]] і [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]<ref name="edrus.org">[http://www.edrus.org/content/view/248/70/ В.И. Петрушко (Ежегодная Богословская Конференция Православного Свято-Тихоновского Богословского Института (материалы),1999,с.374-380)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141118111527/http://edrus.org/content/view/248/70/ |date=18 лістапада 2014 }}</ref><ref>http://berkovich-zametki.com/Nomer20/Kardash1.htm</ref>. У гутарцы з упаўнаважаным Савета па справах рэлігійных культаў пры СНК УССР [[Сяргей Тарасавіч Даніленка-Карын|С. Даніленкам-Карыным]] Шаптыцкі гаварыў: «Я шчыра рады, што Савецкая ўлада вызваліла нас ад гэтых немцаў, і пра гэту радасць і пра абавязкі, якія вынікаюць з яе, казаў і кажу вернікам і духавенству. Не далей, як сёння ў мяне адбыўся сабор мясцовага духавенства і некаторых прыезджых. Такія саборы ў мяне бываюць кожны чацвер. Дык вось я павучаў іх, як трэба быць удзячным і пакорлівым Савецкай уладзе, пасланай нам Богам, і духавенства са шчырасцю ўспрымала і ўспрымае мае павучанні»<ref name="Petrushko"/><ref name="З гісторыі УГКЦ">[http://www.ruskline.ru/monitoring_smi/2008/04/05/iz_istorii_ukrainskoj_greko-katolicheskoj_cerkvi_v_hh_v/ З гісторыі Украінскай грэка-каталіцкай царквы ў XX ст]</ref> А. Шаптыцкі сканаў [[1 лістапада]] [[1944]] года ў Львове. Пахаваны ў [[крыпта|крыпце]] [[Сабор Святога Юра|Сабора Святога Юра]] — свайго Львоўскага мітрапалічага кафедральнага сабора. У наш час адбываецца працэс яго [[беатыфікацыя|беатыфікацыі]] — прылічэння да ліку блажэнных Каталіцкай царквы. Пасля смерці А. Шаптыцкага і правядзення ліквідацыі УГКЦ, у 1946 годзе МДБ правяло «камбінацыю» ў дачыненні да святара УГКЦ І. Катыва, падчас якой была атрымана інфармацыя пра магчымыя схованкі і архівы А. Шаптыцкага. 29 сакавіка 1946 года групай МДБ СССР у выніку арышту і актыўнага допыту манаха А. Кульбенкі былі выяўлены схованкі ў будынку мітрапалічых палат і прылеглых пабудовах, выяўлены і канфіскаваны значныя каштоўнасці. == Ацэнка заслуг == У [[Ізраіль|Ізраілі]] па хадайніцтве Давіда Каханэ разглядалася пытанне аб прысваенні А. Шаптыцкаму звання «[[праведнікі свету|Праведнік народаў свету]]». Аднак калі ў [[1981]] годзе дайшло да галасавання, то з 13 членаў камісіі, якая разглядала пытанне, двое ўстрымаліся, пяцёра выказаліся за прысуджэнне звання і шэсць — супраць (Д. Каханэ, які таксама быў членам камісіі, устрымаўся). У выніку званне прысвоена не было. Прычынай гэтага стала супрацоўніцтва А. Шаптыцкага з нямецкімі акупантамі, у тым ліку ўдзел у стварэнні дывізіі СС «Галічына»<ref>[http://berkovich-zametki.com/Nomer20/Kardash1.htm Справа № 421].</ref>. Варта адзначыць, што ў розны час Праведнікамі былі прызнаны некаторыя члены [[вермахт]]а і іншых службаў і органаў Трэцяга рэйха, якія мелі рознае дачыненне да выратавання яўрэяў. Пытанне аб прысваенні Шаптыцкаму звання Праведніка разглядаўся ў [[Яд ва-Шэм]] некалькі разоў, і апошні раз прапанова была адхілена ў [[2007]] годзе. Гэта рашэнне выклікала неадназначную рэакцыю<ref name="redlich">[http://www.jcrelations.net/ru/?item=2883 Шимон Редлих. Моральные принципы в повседневной действительности: митрополит Андрей Шептицкий и евреи в период Холокоста и Второй мировой войны // Иудейско-христианские отношения. Христианско-иудейский диалог: проблемы и мнения, 01.11.2007]</ref>. Напрыклад, два польскія аўтары выказалі абурэнне гэтым фактам у газеце «[[The Jerusalem Post]]»<ref>[http://samlib.ru/a/am_i/070505_suslensky_nespr.shtml Абуральнае блюзнерства]</ref>. Пасля адмовы камісіі Яд ва-Шэм прызнаць Шаптыцкага Праведнікам народаў свету, яўрэйская абшчына Украіны ў маі [[2008]] года прызнала яго Праведнікам<ref>[http://www.obozrevatel.com/news/2008/5/21/238479.htm Мітрапаліт Шаптыцкі названы Праведнікам свету]</ref>. Брат Андрэя Шаптыцкага, [[Кліменцій Казімір Шаптыцкі]] быў прызнаны Праведнікам свету. == Дабрачыннасць і мецэнацтва == Мітрапаліт падтрымліваў дзейнасць украінскіх культурна-асветніцкіх таварыстваў [[Усеўкраінскае таварыства «Асвета» імя Тараса Шаўчэнкі|«Просвита»]], «[[Родная школа]]», «[[Сельскі гаспадар]]». З'яўляецца заснавальнікам [[Нацыянальны музей у Львове імя Андрэя Шаптыцкага|Нацыянальнага музея ў Львове]], будынак для якога набыў у [[1905]] годзе на ўласныя сродкі. Дзякуючы апецы Шаптыцкага ў музеі сабрана адна з найбуйнейшых у Еўропе калекцый [[іканапіс]]у<ref>[http://www.day.kiev.ua/154167/ Ще одне повернення Праведника /ДЕНЬ/]</ref>. Для першай Епархіяльнай бібліятэкі ў Станіславове мітрапаліт перадаў 4 тысячы кніг з асабістай бібліятэкі. Пры садзейнічанні мітрапаліта быў адкрыты Акадэмічны Дом, «Народна Лічниця» (Народная Бальніца, [[1903]]—[[1938]], якая пазней стала сучасным шпіталем), некалькі гімназій. У 1932 годзе сваім хадайніцтвам да [[Чэхія|чэшскага]] ўрада Андрэй Шаптыцкі выратаваў ад закрыцця ўкраінскую гаспадарчую акадэмію, заснаваную ў 1922 годзе ў [[Подзебрады|Подзебрадах]]<ref>[http://sheptytsky.ugcc.org.ua/main.php?menu=3&sub=1&sm=8&subsm=&pid=21&p=3 Слуга Божий митрополот Андрей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926212352/http://sheptytsky.ugcc.org.ua/main.php?menu=3&sub=1&sm=8&subsm=&pid=21&p=3 |date=26 верасня 2007 }}</ref><ref name="ugcc.org.ua">[http://www.ugcc.org.ua/ukr/library/jubilee/publication/11/ Новини УГКЦ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070926212551/http://www.ugcc.org.ua/ukr/library/jubilee/publication/11/ |date=26 верасня 2007 }}</ref>. Шаптыцкі таксама з'яўляўся заснавальнікам Зямельнага банка ў Львове ([[1910]])<ref>[http://www.kontrakty.com.ua/show/ukr/article/8193/4720068193.html КОНТРАКТИ — 2006 — 47] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071020163553/http://kontrakty.com.ua/show/ukr/article/8193/4720068193.html |date=20 кастрычніка 2007 }}</ref>, а также кредитного союза «Руська ощадниця» в Перемышле<ref name="ugcc.org.ua"/>. На сродкі мітрапаліта набыта будынак, дзе размясцілася мастацкая школа У. Навакіўскага і майстэрня [[Мадэст Данілавіч Сасенка|М. Сасенкі]] і [[Восіп Пятровіч Курылас|В. Курыласа]]. Шаптыцкі падаваў стыпендыі маладым украінскім мастакам для атрымання мастацкай адукацыі ў лепшых навучальных установах Еўропы. Ім заснавана [[Львоўская багаслоўская акадэмія]] (у [[1928]] годзе — адзіная ўкраінская вышэйшая навучальная ўстанова на тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]])<ref name="derksen-gym.de">[http://www.derksen-gym.de/fbm/urkraine/zeuge1.html Frieden braucht Mut] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071009122206/http://www.derksen-gym.de/fbm/urkraine/zeuge1.html |date=9 кастрычніка 2007 }}</ref>. У суме на дзіцячыя дамы выдаткавана звыш 1 мільёна долараў, уключаючы штогадовыя падарункі на [[Песах]] яўрэйскім дзецям з бедных сем'яў<ref name="Bitter Legacy Page 63" /><ref name="derksen-gym.de" /><ref>[http://www.ji.lviv.ua/n29texts/kahane.htm Рабин Давид Кахане]</ref>. Захадамі Камісіі аховы прыроды пры [[Навуковае таварыства імя Т. Шаўчэнкі|Навуковым таварыстве імя Т. Шаўчэнкі]] мітрапаліт даў указанне стварыць у Львоўскай мітраполіі запаведнік кедравых лясоў у п. [[Підлютэ]], і запаведнік стэпавай расліннасці ля падножжа [[Чортава Гора|Чортавай Гары]] на [[Рагатын]]шчыне. Гэта былі адны з першых прыродных [[запаведнік]]аў ва Украіне. А. Шаптыцкі асабіста спрыяў адкрыццю [[курорт]]аў (напрыклад, у [[Чэрчэ, Івана-Франкоўская вобласць|Чэрчэ]])<ref name="derksen-gym.de"/>. == Сачыненні == * Пра Расійскі Каталіцкі Экзархат ([[1927]]) * Пра абрадныя справы ([[1931]]) * Пэўнасць традыцыі ([[1931]]) * Праца для злучэння Цэркваў ([[1940]]) * Пра абрады ([[1941]]) * Як будаваць Родны Дом ([[1941]]) * Митрополит Андрей Шептицький і греко-католики в Росіі. Кн. 1: Документи і матеріяли, 1899—1917 / Сост.: Юрій Аввакумов, Оксана Гайова. Львов, 2004—924 c. ISBN 966-7034-49-6 Кн. 2 не издавалась (в числе прочего должна была включать переписку Шептицкого с римской курией) == Гл. таксама == * [[Нацыянальны музей у Львове імя Андрэя Шаптыцкага]] {{зноскі}} == Літаратура == * [[Уладзімір Паўлавіч Бяляеў|Беляев В. П.]] Я обвиняю! 2-е изд., доп. М., 1984. * [[Уладзімір Яўгенавіч Калупаеў|Колупаев В. Е.]] Шептицкий Андрей // Католическая энциклопедия. Т. 5. М.: Издательство францисканцев, 2013. с. 320—323. ISBN 978-5-89208-114-6 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * ''Сайко Окс.'' [http://www.cerkva.od.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=41 Митрополит Андрей Шептицкий]. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Щеткина Ек.'' [https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/3000/3690/32061/ Митрополит Шептицкий: история и объективность]. / Зеркало недели. — № 34 (358). — 1—7 сентября 2001. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Кардаш А.'' [http://berkovich-zametki.com/Nomer20/Kardash1.htm Дело № 241]. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Мельман Й., Кармель А.'' [http://www.jewukr.org/observer/eo2003/page_show_ru.php?id=1315 Украинский Шиндлер или…?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305150312/http://jewukr.org/observer/eo2003/page_show_ru.php?id=1315 |date=5 сакавіка 2016 }} / Еврейский обозреватель. — № 22/113. — Ноябрь 2005. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Федорив, о. Юрий'' [http://www.cerkva.od.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=76&Itemid=41 Митрополит Андрей Шептицкий (1901—1944)]. Отрывок из книги «Історія Церкви в Україні». {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Парфентьев Пав.'' [http://www.cerkva.od.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=41 Слуга Божий Митрополит Андрей Шептицкий и русский Экзархат католиков славяно-византийской традиции]. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Творилова Юл.'' [http://www.migdal.ru/book-chapter.php?chapid=3702 Евреи и неевреи — специфика контактов]{{Недаступная спасылка}}. / «Мигдаль». {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Сусленский Як.'' [http://www.cerkva.od.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=41 Признайте Шептицкого!] {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Петрушко Влад.'' [http://www.edrus.org/content/view/251/70/ Деятельность униатского митрополита Шептицкого по распространению католицизма восточного обряда в России в период между революцией 1905 года и Первой мировой войной] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110824084207/http://www.edrus.org/content/view/251/70/ |date=24 жніўня 2011 }}. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * ''Петрушко Влад.'' [http://www.edrus.org/content/view/248/70/ К предполагаемой беатификации униатского митрополита Андрея Шептицкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141118111527/http://edrus.org/content/view/248/70/ |date=18 лістапада 2014 }}. {{ref-ru}} {{v|30|12|2010}} * [http://tkuma.dp.ua/images/stories/jurnal/z4.pdf Матеріали міжнародної наукової конференції центру «Ткума». «Митрополит Андрей Шептицький: дилема гуманістичного вибору в умовах тоталітарних режимів»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141021032356/http://tkuma.dp.ua/images/stories/jurnal/z4.pdf |date=21 кастрычніка 2014 }} // Проблеми історії Голокосту — 2007. — № 4. — С. 76-159 {{ref-uk}} * Колупаев В. Е. [http://www.portal-credo.ru/site/print.php?act=tv_reviews&id=113 (рец. на:) Митрополит Андрей Шептицький і греко-католики в Росії. Кн. 1: Документи i матеріяли, 1899—1917. — Львів: УКУ, 2004.- 924 с.] * Колупаев В. Е. [http://www.portal-credo.ru/site/?act=lib&id=995 Колупаев Р. Митрополит Андрей Шептицкий и Всероссийский Патриарх Тихон — оппоненты? Или диалог возможен? &#91;история Церкви&#93; // Выступление на симпозиуме в Институте Церковной истории УКУ, Львов, 2.11.04 г.] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2086j/Мой_успамін_пра_Мітрапаліта_Шаптыцкага_з_Петраграду_1917_г..html Гадлеўскі Вінцэнт. Мой успамін пра Мітрапаліта Шаптыцкага з Петраграду 1917 г.] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/stankievic_a/12/Мой_успамін_аб_Мітрапаліту_Андрэю_Шаптыцкім.html Станкевіч Адам. Мой успамін аб Мітрапаліту Андрэю Шаптыцкім] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10189b/Мітрапаліт_Шаптыцкі_i_беларускі_рух.html Луцкевіч Антон. Мітрапаліт Шаптыцкі i беларускі рух] // на [[pawet.net]] {{Продкі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каталіцкія мітрапаліты]] [[Катэгорыя:Біскупы Украінскай грэкакаталіцкай царквы]] [[Катэгорыя:Постаці ўсходняга каталіцтва]] [[Катэгорыя:Постаці ўкраінскага ўсходняга каталіцызму]] [[Катэгорыя:Базыльяне]] [[Катэгорыя:Постаці Львова]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львоўскай вобласці]] 4rqrit9oka9dif10sbt8f13syx0c06d Хведар Нюнька 0 267623 5155633 5134873 2026-06-18T12:13:39Z Bahusia 150630 катэгорыі 5155633 wikitext text/x-wiki {{ДД | беларускае імя = Хведар Якубавіч Нюнька | арыгінальнае імя = | партрэт = Chwiedar Niuńka.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = Старшыня [[Таварыства беларускай культуры ў Літве]] | парадак = | сцяг = | перыядпачатак = 4.2.1989 | перыядканец = 29.9.2014 | перыяд праўлення = | папярэднік = пасада заснавана | пераемнік = [[Васіль Акуневіч]] | тытул_2 = Член Прэзідыума [[Рада БНР|Рады БНР]] | парадак_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 1997 | перыядканец_2 = | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = }} '''Хве́дар Якубавіч Ню́нька''' ({{ДН|6|4|1928}}, [[Алешавічы|в. Алешавічы]], [[гміна Каменка]], [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскі павет]], [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкае ваяводства]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]], цяпер {{МН|Мастоўскі раён|ў Мастоўскім раёне|}} [[Беларусь|Беларусі]] — {{ДС|15|8|2018}}) — беларускі грамадска-культурны дзеяч у [[Літва|Літве]]. Старшыня [[Таварыства беларускай культуры ў Літве]] (4.2.1989 — 29.9.2014). == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Алешавічы]] ў гміне Каменка ў Заходняй Беларусі, што тады ўваходзіла ў склад Польшчы. Быў другім пасля сястры дзіцём у сялянскай сям’і (2,5 гектары зямлі). Атрымаўшы ў [[Масты|Мастах]] зямлю і лес ад мясцовага [[фабрыкант]]а, яго бацька Якуб збудаваў там дом з крамай тканіны і харчавання. У 1936 годзе сям’я пераехала на кватэру ў [[Шчучын]], дзе бацька адкрыў краму галантарэі і школьных прылад. У 1943 годзе сям’я Нюнькі пераехала ў [[Вільня|Вільню]], у якой ён у 1948 годзе скончыў расійскую гімназію імя Чарняхоўскага. Вучыўся на лясным факультэце [[Літоўская сельскагаспадарчая акадэмія|Літоўскай сельскагаспадарчай акадэміі]] (скончыў у 1953 годзе). Працуючы некаторы час шафёрам у Вільні і Коўне, у хімлясгасе; паводле ўласных успамінаў, у 1954 годзе купіў новы аўтамабіль «[[ГАЗ-М20 «Пабеда»|Пабеда]]». Затым пераехаў за горад у [[Яшуны]], дзе атрымаў пасаду ляснічага. У 1957 годзе вярнуўся ў Вільню, праз некаторы час уладкаваўся на працу ў кантору «Лесахімік». З 1959 года памяняў спецыяльнасць лесніка на будаўніка. Цягам 35 гадоў да 1992 году працаваў галоўным спецыялістам па каштарысах у праектных будаўнічых інстытутах Вільні. Апошнія гады, дзякуючы акорднай аплаце, месячныя аклады складалі да тысячы і больш рублёў. Гэта дазволіла ажыццявіць шмат турыстычных падарожжаў па Савецкім Саюзе і за мяжу{{sfn|Нюнька|2000|}}. З 1980-х гадоў вёў актыўную грамадска-культурную працу па адраджэнні беларускасці ў Літве. Далучыўся да працы ў клубе «[[Сябрына (Вільня)|Сябрына]]». Ад утварэння 4 лютага 1989 года да 29 верасня 2014 года ён з’яўляўся старшынёй [[Таварыства беларускай культуры ў Літве]] (ТБК). У 1993—1995 гадах быў рэдактарам беларускай старонкі «[[Беларус Віленшчыны]]» у віленскіх расійскай і польскай газеце. На пасяджэнні Рады ТБК 29 верасня 2014 года Хведару Нюньку быў выказаны недавер і прыпынена яго старшынства ў арганізацыі<ref>http://westki.info/tbk/17370/zmeny-u-kiraunictve-tbk {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012602/http://westki.info/tbk/17370/zmeny-u-kiraunictve-tbk |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. Агульны сход ТБК 17.1.2015 года выключыў Хведара Нюньку з шэрагаў арганізацыі<ref>http://westki.info/tbk/17557/17-studzenya-adbyusya-agulny-shod-syabrou-tbk {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305171306/http://westki.info/tbk/17557/17-studzenya-adbyusya-agulny-shod-syabrou-tbk |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. Сярод прычын выступоўцы на сходзе адзначалі распачатыя супраць Хведара Нюнькі крымінальныя справы па эканамічных парушэннях з нерухомай<ref>http://westki.info/tbk/21158/sudovae-pasedzhanne-u-sprave-damkou-adbudzecca-21-verasnya {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171119003647/http://www.westki.info/tbk/21158/sudovae-pasedzhanne-u-sprave-damkou-adbudzecca-21-verasnya |date=19 лістапада 2017 }}</ref> і фінансавай<ref>http://westki.info/tbk/21114/sprava-hvedara-nyunki-spynenaya-ne-za-adsutnasci-dokazau-pavodle-212-artykula-1-chastki-6{{Недаступная спасылка}}</ref> маёмасцю ТБК, а таксама тое, што за 25 гадоў старшынства Хведара Нюнькі арганізацыя не ўздымала пытанне генацыду беларусаў у Літве да якога, на думку прамоўцаў, датычны літоўскі савецкі функцыянер {{нп5|Уладас Нюнка|Уладас Нюнка|ru|Нюнка, Владас Юозович}}<ref>http://westki.info/blogs/18723/pra-situacyyu-u-tbk-vladasa-nyunku-dy-inshae{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[File:The grave of Chviedar Niuńka at the Euphrosyne Cemetery.jpg|thumb|Магіла Хведара Нюнькі на Еўфрасіннеўскіх могілках]] Судовае пасяджэнне па справе дамоў, дзе Хведар Нюнька адказчык, адбылося 21 верасня 2016 года<ref>http://www.westki.info/tbk/21158/sudovae-pasedzhanne-u-sprave-damkou-adbudzecca-21-verasnya {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171119003647/http://www.westki.info/tbk/21158/sudovae-pasedzhanne-u-sprave-damkou-adbudzecca-21-verasnya |date=19 лістапада 2017 }}</ref>. Віленскі акружны суд сваім рашэннем ад 7 снежня 2016 года паставіў кропку ў судовай справе. Адкінутыя ўсе абвінавачанні ў адносінах да асобы Хведара Нюнькі, і ў якасці кампенсацыі суд прысудзіў выплаціць на яго карысць 3000 еўра<ref>[http://zbsb.org/sites/default/files/uploads/2017/02/biuleten_1-2017.pdf zbsb.org]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У жніўні 2017 года Хведар Нюнька перанёс цяжкую аперацыю. Па словах яго дачкі, ён упаў і моцна ўдарыўся галавой. Каб выратаваць яму жыццё дактарам давялося рабіць складаную аперацыю звязаную з трэпанацыяй чэрапа<ref>[https://zbsb.org/news/abroad/khvedar-nyunka-paslya-tsyazhkay-aperatsyi-idze-na-papra-ku/ zbsb.org]</ref>. Памёр Хведар Нюнька 15 жніўня 2018 года. Развітанне адбылося [[Царква Прападобнай Ефрасінні (Вільня)|царкве Прападобнай Ефрасінні Полацкай]] на [[Ліпаўскія могілкі|Ліпаўскіх могілках]], на якіх і пахаваны 17 жніўня<ref name="Памёр">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=214423 Памёр Хведар Нюнька] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Хведар Нюнька|частка=|загаловак=Мае ўспаміны|арыгінал=|спасылка=http://www.kamunikat.org/download.php?item=3482-1.pdf|адказны=|выданне=|месца=Вільня|выдавецтва=Jusida|год=2000|том=|старонкі=|старонак=20|серыя=|isbn=|тыраж=300|ref=Нюнька}}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * http://www.svaboda.org/a/vilienski-skandal/26759158.html * http://zbsb.org/node/10222 * http://mediakritika.by/article/2750/chamu-backaushchyna-pakryudzilasya-na-radyyo-svaboda {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160626120755/http://mediakritika.by/article/2750/chamu-backaushchyna-pakryudzilasya-na-radyyo-svaboda |date=26 чэрвеня 2016 }} * http://belsat.eu/news/hvedar-nyunka-buduts-rascharavanyya-tyya-hto-chakau-majgo-razgromu/ * http://www.svaboda.org/a/26801472.html [[Катэгорыя:Беларусы ў Літве]] [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі Катэгорыя:Пахаваныя на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках]] kfzryklp8r5l7bezz4lsh69e3tcb4gj 5155635 5155633 2026-06-18T12:16:52Z Bahusia 150630 катэгорыі 5155635 wikitext text/x-wiki {{ДД | беларускае імя = Хведар Якубавіч Нюнька | арыгінальнае імя = | партрэт = Chwiedar Niuńka.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = Старшыня [[Таварыства беларускай культуры ў Літве]] | парадак = | сцяг = | перыядпачатак = 4.2.1989 | перыядканец = 29.9.2014 | перыяд праўлення = | папярэднік = пасада заснавана | пераемнік = [[Васіль Акуневіч]] | тытул_2 = Член Прэзідыума [[Рада БНР|Рады БНР]] | парадак_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 1997 | перыядканец_2 = | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = }} '''Хве́дар Якубавіч Ню́нька''' ({{ДН|6|4|1928}}, [[Алешавічы|в. Алешавічы]], [[гміна Каменка]], [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскі павет]], [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкае ваяводства]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]], цяпер {{МН|Мастоўскі раён|ў Мастоўскім раёне|}} [[Беларусь|Беларусі]] — {{ДС|15|8|2018}}) — беларускі грамадска-культурны дзеяч у [[Літва|Літве]]. Старшыня [[Таварыства беларускай культуры ў Літве]] (4.2.1989 — 29.9.2014). == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Алешавічы]] ў гміне Каменка ў Заходняй Беларусі, што тады ўваходзіла ў склад Польшчы. Быў другім пасля сястры дзіцём у сялянскай сям’і (2,5 гектары зямлі). Атрымаўшы ў [[Масты|Мастах]] зямлю і лес ад мясцовага [[фабрыкант]]а, яго бацька Якуб збудаваў там дом з крамай тканіны і харчавання. У 1936 годзе сям’я пераехала на кватэру ў [[Шчучын]], дзе бацька адкрыў краму галантарэі і школьных прылад. У 1943 годзе сям’я Нюнькі пераехала ў [[Вільня|Вільню]], у якой ён у 1948 годзе скончыў расійскую гімназію імя Чарняхоўскага. Вучыўся на лясным факультэце [[Літоўская сельскагаспадарчая акадэмія|Літоўскай сельскагаспадарчай акадэміі]] (скончыў у 1953 годзе). Працуючы некаторы час шафёрам у Вільні і Коўне, у хімлясгасе; паводле ўласных успамінаў, у 1954 годзе купіў новы аўтамабіль «[[ГАЗ-М20 «Пабеда»|Пабеда]]». Затым пераехаў за горад у [[Яшуны]], дзе атрымаў пасаду ляснічага. У 1957 годзе вярнуўся ў Вільню, праз некаторы час уладкаваўся на працу ў кантору «Лесахімік». З 1959 года памяняў спецыяльнасць лесніка на будаўніка. Цягам 35 гадоў да 1992 году працаваў галоўным спецыялістам па каштарысах у праектных будаўнічых інстытутах Вільні. Апошнія гады, дзякуючы акорднай аплаце, месячныя аклады складалі да тысячы і больш рублёў. Гэта дазволіла ажыццявіць шмат турыстычных падарожжаў па Савецкім Саюзе і за мяжу{{sfn|Нюнька|2000|}}. З 1980-х гадоў вёў актыўную грамадска-культурную працу па адраджэнні беларускасці ў Літве. Далучыўся да працы ў клубе «[[Сябрына (Вільня)|Сябрына]]». Ад утварэння 4 лютага 1989 года да 29 верасня 2014 года ён з’яўляўся старшынёй [[Таварыства беларускай культуры ў Літве]] (ТБК). У 1993—1995 гадах быў рэдактарам беларускай старонкі «[[Беларус Віленшчыны]]» у віленскіх расійскай і польскай газеце. На пасяджэнні Рады ТБК 29 верасня 2014 года Хведару Нюньку быў выказаны недавер і прыпынена яго старшынства ў арганізацыі<ref>http://westki.info/tbk/17370/zmeny-u-kiraunictve-tbk {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012602/http://westki.info/tbk/17370/zmeny-u-kiraunictve-tbk |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. Агульны сход ТБК 17.1.2015 года выключыў Хведара Нюньку з шэрагаў арганізацыі<ref>http://westki.info/tbk/17557/17-studzenya-adbyusya-agulny-shod-syabrou-tbk {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305171306/http://westki.info/tbk/17557/17-studzenya-adbyusya-agulny-shod-syabrou-tbk |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. Сярод прычын выступоўцы на сходзе адзначалі распачатыя супраць Хведара Нюнькі крымінальныя справы па эканамічных парушэннях з нерухомай<ref>http://westki.info/tbk/21158/sudovae-pasedzhanne-u-sprave-damkou-adbudzecca-21-verasnya {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171119003647/http://www.westki.info/tbk/21158/sudovae-pasedzhanne-u-sprave-damkou-adbudzecca-21-verasnya |date=19 лістапада 2017 }}</ref> і фінансавай<ref>http://westki.info/tbk/21114/sprava-hvedara-nyunki-spynenaya-ne-za-adsutnasci-dokazau-pavodle-212-artykula-1-chastki-6{{Недаступная спасылка}}</ref> маёмасцю ТБК, а таксама тое, што за 25 гадоў старшынства Хведара Нюнькі арганізацыя не ўздымала пытанне генацыду беларусаў у Літве да якога, на думку прамоўцаў, датычны літоўскі савецкі функцыянер {{нп5|Уладас Нюнка|Уладас Нюнка|ru|Нюнка, Владас Юозович}}<ref>http://westki.info/blogs/18723/pra-situacyyu-u-tbk-vladasa-nyunku-dy-inshae{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[File:The grave of Chviedar Niuńka at the Euphrosyne Cemetery.jpg|thumb|Магіла Хведара Нюнькі на Еўфрасіннеўскіх могілках]] Судовае пасяджэнне па справе дамоў, дзе Хведар Нюнька адказчык, адбылося 21 верасня 2016 года<ref>http://www.westki.info/tbk/21158/sudovae-pasedzhanne-u-sprave-damkou-adbudzecca-21-verasnya {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171119003647/http://www.westki.info/tbk/21158/sudovae-pasedzhanne-u-sprave-damkou-adbudzecca-21-verasnya |date=19 лістапада 2017 }}</ref>. Віленскі акружны суд сваім рашэннем ад 7 снежня 2016 года паставіў кропку ў судовай справе. Адкінутыя ўсе абвінавачанні ў адносінах да асобы Хведара Нюнькі, і ў якасці кампенсацыі суд прысудзіў выплаціць на яго карысць 3000 еўра<ref>[http://zbsb.org/sites/default/files/uploads/2017/02/biuleten_1-2017.pdf zbsb.org]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У жніўні 2017 года Хведар Нюнька перанёс цяжкую аперацыю. Па словах яго дачкі, ён упаў і моцна ўдарыўся галавой. Каб выратаваць яму жыццё дактарам давялося рабіць складаную аперацыю звязаную з трэпанацыяй чэрапа<ref>[https://zbsb.org/news/abroad/khvedar-nyunka-paslya-tsyazhkay-aperatsyi-idze-na-papra-ku/ zbsb.org]</ref>. Памёр Хведар Нюнька 15 жніўня 2018 года. Развітанне адбылося [[Царква Прападобнай Ефрасінні (Вільня)|царкве Прападобнай Ефрасінні Полацкай]] на [[Ліпаўскія могілкі|Ліпаўскіх могілках]], на якіх і пахаваны 17 жніўня<ref name="Памёр">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=214423 Памёр Хведар Нюнька] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Хведар Нюнька|частка=|загаловак=Мае ўспаміны|арыгінал=|спасылка=http://www.kamunikat.org/download.php?item=3482-1.pdf|адказны=|выданне=|месца=Вільня|выдавецтва=Jusida|год=2000|том=|старонкі=|старонак=20|серыя=|isbn=|тыраж=300|ref=Нюнька}}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * http://www.svaboda.org/a/vilienski-skandal/26759158.html * http://zbsb.org/node/10222 * http://mediakritika.by/article/2750/chamu-backaushchyna-pakryudzilasya-na-radyyo-svaboda {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160626120755/http://mediakritika.by/article/2750/chamu-backaushchyna-pakryudzilasya-na-radyyo-svaboda |date=26 чэрвеня 2016 }} * http://belsat.eu/news/hvedar-nyunka-buduts-rascharavanyya-tyya-hto-chakau-majgo-razgromu/ * http://www.svaboda.org/a/26801472.html [[Катэгорыя:Беларусы ў Літве]] [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Літве паводле могілак|Ефрасіннеўскія]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Вільнюсе|Ефрасіннеўскія]] jsq3g9z0emk8ng6ey0ksbo0xygyxsyt Азярніцы 0 268574 5155643 4407073 2026-06-18T12:34:04Z DzBar 156353 вікіфікацыя 5155643 wikitext text/x-wiki '''Азярніцы''' — у [[Беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] рэгіянальны адменнік [[Русалка|русалак]] ([[Мядзельскі раён]]). == Апісанне == У Мядзельскім р-не, недалёка ад вёскі [[Брусы (Мядзельскі раён)|Брусы]], у лесе, ёсць вельмі глыбокае возера — [[Возера Чорнае, Мядзельскі раён|Чорнае]]. Дно топкае, глеістае, таму вада выглядае чорнаю, хаця яна даволі чыстая. Паводле фалькларыста А. У. Лукшы, апавяданні старажылаў вёскі сцвярджаюць, што «у возеры жылі і, мабыць, жывуць яшчэ і цяпер істоты, падобныя да маладых жанчын, — азярніцы. У іх доўгія зеленаватыя валасы, цёмная скура, ступні ў выглядзе плаўнікоў. I хоць знешне істоты нагадваюць людзей, замест крыві ў іх нібыта вада, і на дотык яны вельмі халодныя. Размаўляюць азярніцы на незразумелай, як бы птушынай мове. Сукні носяць сплеценыя з багавіння. Па начах, калі свеціць месяц, азярніцы выходзяць на бераг і спяваюць салоўкамі. Бывае, спяваюць яны і глыбока пад вадою. Тады іхнія спевы нагадваюць жабінае крактанне. Калі раптам які чалавек убачыць азярніц, ён не павінен сябе выдаць, бо азярніцы зацягнуць яго да сябе, у самую багну, і ўжо не адпусцяць. Гэта ж чакае і таго, хто асмеліцца выкупацца ў гэтым возеры». == Спасылкі == * [http://www.bestiary.us/ozernicy Бестыарый. Азярніцы (бел/русск/англ/польск)] {{Беларуская міфалогія}} [[Катэгорыя:Міфалогія]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] [[Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія]] fc5nxgfgf6e83nys73enmhx56a4b9qn Дзмітравічы 0 277879 5155636 5128794 2026-06-18T12:20:26Z JerzyKundrat 174 5155636 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзмітравічы |вобласць = Мінская |раён = Бярэзінскі |сельсавет2 = Дзмітравіцкі }} '''Дзмі́травічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Змі́травічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Dzmitravičy}}, {{lang-ru|Дмитровичи}}) — [[вёска]] ў [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр [[Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Дзмітравіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 22 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада [[Беразіно]], за 125 км ад [[Мінск]]а, на рацэ [[Брусята]]<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6}}</ref> (прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]). Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|62}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=21|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. Канал падзяляе вёску на заходнюю (ад прамалінейнай працяглай вуліцы адыходзіць на захад кароткая прамалінейная вуліца) і ўсходнюю (працяглая дугападобная і кароткая прамалінейная вуліцы, злучаныя кароткай прамалінейнай вуліцай — адрэзкам шашы Беразіно—[[Бобр (гарадскі пасёлак)|Бобр]]) частак. Забудавана двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Мураванае будаўніцтва вядзецца ва ўсходняй частцы і на паўночна-ўсходняй ускраіне. == Насельніцтва == * 1997 год — 497 жыхароў, 182 двары<ref name="bel6" />. * 2003 год — 467 жыхароў, 176 гаспадарак. * 2008 год — 430 жыхароў, 160 гаспадарак. * 2009 год — 425 жыхароў. == Памятныя мясціны == * Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан<ref name="bel6" />. == Вядомыя асобы == * [[Святлана Пятроўна Вінакурава]] (нар. 1953) — беларускі вучоны-філосаф, сацыёлаг. * [[Анатоль Аляксеевіч Крыварот]] — беларускі гісторык. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dzmitravičy}} {{Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна]] s1043wz36wnu0yrndhug1o0apydfxbx 5155638 5155636 2026-06-18T12:24:36Z JerzyKundrat 174 /* Вядомыя асобы */ 5155638 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дзмітравічы |вобласць = Мінская |раён = Бярэзінскі |сельсавет2 = Дзмітравіцкі }} '''Дзмі́травічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Змі́травічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Dzmitravičy}}, {{lang-ru|Дмитровичи}}) — [[вёска]] ў [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр [[Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Дзмітравіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 22 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада [[Беразіно]], за 125 км ад [[Мінск]]а, на рацэ [[Брусята]]<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6}}</ref> (прыток [[Бярэзіна|Бярэзіны]]). Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|62}}<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=21|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. Канал падзяляе вёску на заходнюю (ад прамалінейнай працяглай вуліцы адыходзіць на захад кароткая прамалінейная вуліца) і ўсходнюю (працяглая дугападобная і кароткая прамалінейная вуліцы, злучаныя кароткай прамалінейнай вуліцай — адрэзкам шашы Беразіно—[[Бобр (гарадскі пасёлак)|Бобр]]) частак. Забудавана двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Мураванае будаўніцтва вядзецца ва ўсходняй частцы і на паўночна-ўсходняй ускраіне. == Насельніцтва == * 1997 год — 497 жыхароў, 182 двары<ref name="bel6" />. * 2003 год — 467 жыхароў, 176 гаспадарак. * 2008 год — 430 жыхароў, 160 гаспадарак. * 2009 год — 425 жыхароў. == Памятныя мясціны == * Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан<ref name="bel6" />. == Вядомыя асобы == * [[Святлана Пятроўна Вінакурава]] (нар. 1953) — беларускі вучоны-філосаф, сацыёлаг. * [[Анатоль Аляксеевіч Крыварот]] (нар. 1954) — беларускі гісторык. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dzmitravičy}} {{Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна]] 1ahqa6ea52vt1hp1981afjl9oy7s5wa Куру (касмадром) 0 282731 5155648 4676107 2026-06-18T12:43:22Z DzBar 156353 5155648 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Куру}} {{coord|5|14|14|N|52|45|38|W|region:GF|display=title}}{{Орган выканаўчай улады}}[[Файл:Plan Centre Spatial Guyanais-ru.svg|thumb|300px|Карта Гвіянскага касмічнага цэнтра]] [[Файл:Detail site Kourou-ru.svg|thumb|300px|Карта пускавога комплексу ELA-3]] [[Файл:CSG Ariane 4 Launch Site.JPG|міні|300px|Пускавы комплекс ELA-2 - ''l'Ensemble de Lancement Ariane 2'' Стартавая пляцоўка Арыян-4]] '''Касмадром Куру́''' (Гвіянскі касмічны цэнтр, {{lang-fr|Centre spatial guyanais}})&nbsp;— [[Францыя|французскі]] [[касмадром]], размешчаны на паўночным усходзе [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], у [[Французская Гвіяна | Французскай Гвіяне]]. [[Нацыянальны цэнтр касмічных даследаванняў]] Францыі выкарыстоўвае Куру як асноўны касмадром. == Зноскі == <references /> {{Касмадромы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Касмадромы]] [[Катэгорыя:Касманаўтыка Францыі]] [[Катэгорыя:Французская Гвіяна]] [[Катэгорыя:Касманаўтыка Еўропы]] m5o01h3jbd9fvjwgi4utfud0gebxufp 5155650 5155648 2026-06-18T12:44:42Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1964 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155650 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Куру}} {{coord|5|14|14|N|52|45|38|W|region:GF|display=title}}{{Орган выканаўчай улады}}[[Файл:Plan Centre Spatial Guyanais-ru.svg|thumb|300px|Карта Гвіянскага касмічнага цэнтра]] [[Файл:Detail site Kourou-ru.svg|thumb|300px|Карта пускавога комплексу ELA-3]] [[Файл:CSG Ariane 4 Launch Site.JPG|міні|300px|Пускавы комплекс ELA-2 - ''l'Ensemble de Lancement Ariane 2'' Стартавая пляцоўка Арыян-4]] '''Касмадром Куру́''' (Гвіянскі касмічны цэнтр, {{lang-fr|Centre spatial guyanais}})&nbsp;— [[Францыя|французскі]] [[касмадром]], размешчаны на паўночным усходзе [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], у [[Французская Гвіяна | Французскай Гвіяне]]. [[Нацыянальны цэнтр касмічных даследаванняў]] Францыі выкарыстоўвае Куру як асноўны касмадром. == Зноскі == <references /> {{Касмадромы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Касмадромы]] [[Катэгорыя:Касманаўтыка Францыі]] [[Катэгорыя:Французская Гвіяна]] [[Катэгорыя:Касманаўтыка Еўропы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1964 годзе]] swt310pyzih1ri749td6f0vd200qov5 Юньнань 0 282760 5155701 4509623 2026-06-18T16:36:28Z JerzyKundrat 174 /* Геаграфія */ 5155701 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Юньнань''' — правінцыя на паўднёвым захадзе [[Кітай|Кітая]], каля граніцы з [[Індыя]]й, [[М’янма]]й, [[Лаос]]ам і [[В’етнам]]ам. Плошча 394 тыс. км². Насельніцтва 42,87 млн чал. (2001). Адміністрацыйны і галоўны эканамічны цэнтр — горад [[Куньмін]]. == Геаграфія == [[Файл:Yunnan-Landschaft.JPG|thumb|250px|Тыпавы від Юньнані]] Размешчана пераважна ў межах [[Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е|Юньнаньскага нагор’я]]. Клімат у асноўным субтрапічны мусонны, на поўдні — трапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня ў далінах і катлавінах 8—16&nbsp;°C, ліпеня 20—28&nbsp;°C. Ападкаў у далінах і катлавінах 1000—2000 мм, у гарах да 3000 мм за год. Лясы (каля 20 % тэрыторыі) да вышыні 1,5 тыс. м вечназялёныя, вышэй — шыракалістыя і хвойныя. == Эканоміка == Аснова эканомікі — сельская гаспадарка і горназдабыўная прамысловасць. Галоўныя збожжавыя культуры: рыс, кукуруза, пшаніца. Вырошчваюць рапс, арахіс, чай, бавоўнік, цукровы трыснёг. Плантацыі каўчуканосаў, кафейнага і хіннага дрэў. Гадуюць буйную рагатую жывёлу, свіней. Шаўкаводства. Лесанарыхтоўкі. Вядзецца здабыча волава, медных, свінцова-цынкавых, жалезных руд, каменнага вугалю, солі, мармуру і інш. Чорная і каляровая (3/4 выплаўкі волава Кітая) металургія, машынабудаванне (горнае, аўтамабільнае, электроннае), хімічная, лясная, харчовая прамысловасць. Саматужныя промыслы. {{зноскі}} == Літаратура == * Юньнань // {{Крыніцы/БелЭн|18-1к}} С. 211. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Правінцыі КНР}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Правінцыі Кітая]] [[Катэгорыя:Юньнань| ]] de9kvtt5ugfhc6c2ea3mcxsxcffzcr3 5155702 5155701 2026-06-18T16:39:02Z JerzyKundrat 174 5155702 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Юньнань''' — правінцыя на паўднёвым захадзе [[Кітай|Кітая]], каля граніцы з [[Індыя]]й, [[М’янма]]й, [[Лаос]]ам і [[В’етнам]]ам. Плошча 394 тыс. км². Адміністрацыйны і галоўны эканамічны цэнтр — горад [[Куньмін]]. == Геаграфія == [[Файл:Yunnan-Landschaft.JPG|thumb|250px|Тыпавы від Юньнані]] Размешчана пераважна ў межах [[Юньнань-Гуйчжоўскае нагор’е|Юньнаньскага нагор’я]]. Клімат у асноўным субтрапічны мусонны, на поўдні — трапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня ў далінах і катлавінах 8—16&nbsp;°C, ліпеня 20—28&nbsp;°C. Ападкаў у далінах і катлавінах 1000—2000 мм, у гарах да 3000 мм за год. Лясы (каля 20 % тэрыторыі) да вышыні 1,5 тыс. м вечназялёныя, вышэй — шыракалістыя і хвойныя. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Аснова эканомікі — сельская гаспадарка і горназдабыўная прамысловасць. Галоўныя збожжавыя культуры: рыс, кукуруза, пшаніца. Вырошчваюць рапс, арахіс, чай, бавоўнік, цукровы трыснёг. Плантацыі каўчуканосаў, кафейнага і хіннага дрэў. Гадуюць буйную рагатую жывёлу, свіней. Шаўкаводства. Лесанарыхтоўкі. Вядзецца здабыча волава, медных, свінцова-цынкавых, жалезных руд, каменнага вугалю, солі, мармуру і інш. Чорная і каляровая (3/4 выплаўкі волава Кітая) металургія, машынабудаванне (горнае, аўтамабільнае, электроннае), хімічная, лясная, харчовая прамысловасць. Саматужныя промыслы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Юньнань // {{Крыніцы/БелЭн|18-1к}} С. 211. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Правінцыі КНР}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Правінцыі Кітая]] [[Катэгорыя:Юньнань| ]] 0kko3y7ie3ysnu755y1ha3v1nikcbub Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня) 0 284664 5155631 5137458 2026-06-18T12:03:41Z Bahusia 150630 /* Славутыя асобы, пахаваныя на могілках */ дапаўненне 5155631 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Свята-Ефрасіннеўскія могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Месцазнаходжанне = |Гістарычны раён = |Ранейшыя назвы = |Тып = |Славутасці = [[Царква Святой Ефрасінні Полацкай (Вільня)|Царква Святой Ефрасінні]] |Дата заснавання = |Першае згадка = |Першае пахаванне = |Апошняе пахаванне = |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Статус = |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Свята-Ефрасіннеўскія могілкі''' або '''Ліпаўскія могілкі''' ('''Ліпоўскія могілкі'''), таксама '''Віленскія праваслаўныя могілкі''' — [[некропаль]] на Ліпаўцы ў [[Вільня|Вільні]]. Знаходзіцца паміж вуліцамі Ліепкальнё, Дзуку і Тызенгаўза. Паўсталі ў 1796 годзе, калі пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|III падзелу Рэчы Паспалітай]] улады Літоўскай губерні вызначылі зямлю пад яго закладку. Першае пахаванне адбылося ў 1815 годзе. Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] могілкі агарадзілі драўляным плотам. У 1838 годзе была пабудавана царква Святой Ефрасінні. У 1865 годзе царква Еўфрасінні Полацкай пашырана і перароблена. У 1865 годзе паводле праекта архітэктара [[Мікалай Міхайлавіч Чагін|Мікалая Чагіна]] і акадэміка Акадэміі мастацтваў {{Не перакладзена 5|Аляксандр Іванавіч Разанаў|Аляксандра Разанава|ru|Резанов, Александр Иванович}} пабудавана капліца Святога Георгія на месцы пахавання расійскіх салдат і афіцэраў, якія загінулі пад час падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], з мемарыяльнымі памятнымі табліцамі на трох вонкавых сценах, дзе напісаны імёны загінулых. Капліцу пастаўвілі на грошы імператрыцы [[Марыя Аляксандраўна (імператрыца)|Марыі Аляксандраўны]] і яе дзяцей (500 рублёў), а таксама сабраных па падпісцы ([[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіл Мураўёў]] асігнаваў 4000 рублёў, якіх не хапала для будаўніцтва капліцы)<ref>Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края. — Санкт-Пецярбург: Друкарня Товарищества «Общественная Польза», [[1890]].</ref><ref>Добрянский Ф. [http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Dobrianski_7.html#3 Старая и Новая Вильна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101029174535/http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Dobrianski_7.html#3 |date=29 кастрычніка 2010 }}. — Издание третье. — [[Вільня]]: Типография А. Г. Сыркина, [[1904]]. — С. 175. — 286 с.</ref>. == Славутыя асобы, пахаваныя на могілках == * [[Аляксей Сцяпанавіч Анішчык]] (1912—2007) — беларускі мемуарыст, педагог, журналіст, грамадскі дзеяч. * [[Мікалай Пятровіч Анцукевіч]] (1892—1971) — беларускі педагог, філолаг-даследчык. * [[Іван Андрэевіч Берман]] (1830—1893) — праваслаўны святар, этнограф, краязнавец, збіральнік беларускага фальклору. * [[Тодар Вернікоўскі]] (1861—1938) — беларускі палітычны і грамадска-культурны дзеяч, міністр фінансаў [[БНР]]. * [[Ксенафонт Антонавіч Гаворскі]] (1811—1871) — расійскі і беларускі археолаг, гісторык, выдавец. * [[Якаў Фёдаравіч Галавацкі]] (1814—1888) — украінскі паэт, пісьменнік, вучоны, фалькларыст. * [[Галянкевіч Міхаіл|Міхаіл Галянкевіч]] (1852—1924) — беларускі праваслаўны святар, протаіерэй, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага хрысціянскага руху пачатку ХХ стагоддзя, сябра [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства]] і [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]]. * [[Іосіф Іосіфавіч Гашкевіч]] (1872—1911) — дзяржаўны службовец, краязнавец. * [[Лукаш Голад]] (1891—1947) — беларускі праваслаўны святар, рэлігійны і грамадска-культурны дзеяч міжваеннай [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], рэдактар і выдавец часопіса «[[Праваслаўная Беларусь (1927)|Праваслаўная Беларусь]]». * [[Аляксандр Данілевіч]] (1877—1954) — беларускі педагог, матэматык, выкладчык [[Навагрудская беларуская гімназія|Навагрудскай беларускай гімназіі]]. * [[Леванід Кароль]] (1922—1998) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. * [[Сымон Кароль]] (1888—1946) — беларускі настаўнік. * [[Павел Іосіфавіч Каруза]] (1906—1988) — беларускі фалькларыст, этнамузыколаг, кампазітар, грамадска-палітычны дзеяч. * [[Аляксандр Коўш]] (1884—1943) — беларускі грамадска-палітычны і царкоўны дзеяч. * [[Зоя Коўш]] (1911—1994) — беларуская грамадска-палітычная дзеячка. * [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка]] — (1935—2005) — беларускі мастак. * [[Юльян Фаміч Крачкоўскі]] (1840—1903) — беларускі этнограф, фалькларыст, археограф, Старшыня [[Віленская археаграфічная камісія|Віленскай археаграфічнай камісіі]]. * [[Аляксандр Міхалевіч]] — юрыст, настаўнік лацінскай і нямецкай моў у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. * [[Лявон Мурашка]] (1924—2009) — беларускі оперны спявак (бас-барытон). * [[Хведар Нюнька]] (1928—2018) — беларускі грамадска-культурны дзеяч у Літве. * [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч]] (1875—1940) — беларускі педагог, публіцыст, грамадскі і культурны дзеяч. * [[Міхаіл Пліс]] (1858—1924) — беларускі праваслаўны святар, грамадска-культурны дзеяч, педагог, сябра [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны]], выкладчык [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], адзін са стваральнікаў [[Таварыства беларускай школы]]. * [[Алена Сакалова-Леканд]] (1891—1960) — настаўніца ў 1919—1944 беларускай мовы ў Віленскай беларускай гімназіі. * [[Фелікс Іванавіч Стацкевіч]] (1879 — 1967) — беларускі грамадска-культурны дзеяч. * [[Язэп Шнаркевіч]] (1889—1974) — беларускі культурна-асветны дзеяч, [[педагог]], мемуарыст. * [[Надзея Шнаркевіч]] (1897—1974) — беларуская грамадская дзеячка. * [[Кастусь Шышэя]] (1921—2004) — дзеяч беларускага нацыянальна-вызвольнага руху. * [[Леакадзія Шышэя]] (1928—2023) — удзельніца беларускага пасляваеннага супраціву, сябра падпольнай слонімскай арганізацыі «[[Чайка (арганізацыя)|Чайка]]», былая зняволеная [[ГУЛАГ]]а. * [[Ян Цеханоўскі]] (1888—1938) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, дырэктар Навагрудскай беларускай гімназіі. * [[Іван Іванавіч Юркевіч]] (1816—1876) — рэлігійны і грамадскі дзеяч, дзеяч праваслаўнай царквы, асветнік, педагог, гісторык, этнолаг. == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4"> File:Church of St. Euphrosyne of Polatsk (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Царква Св. Еўфрасінні Полацкай File:Church of St. Tikhon of Zadonsk (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Царква Св. Ціхана Задонскага File:Chapel of St. George (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Капліца Св. Георгія File:Mosaic icon in the Chapel of St. George (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Мазаічная ікона ў капліцы Св. Георгія </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Mieczysław Jackiewicz''. Wileńska encyklopedia 1939—2005. Warszawa: Ex Libris Galeria Polskiej Książki, [[2007]], с. 702. ISBN 9788389913951. == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.kolos.lt/photos/115-2010-03-24-09-47-57 Галерэя могілак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100916021452/http://www.kolos.lt/photos/115-2010-03-24-09-47-57 |date=16 верасня 2010 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Некропалі]] [[Катэгорыя:Могілкі Літвы]] [[Катэгорыя:Могілкі Вільні]] bz5e9mu02rmuevn3c8o0f651me4kk0d 5155634 5155631 2026-06-18T12:14:50Z Bahusia 150630 /* Славутыя асобы, пахаваныя на могілках */ дапаўненне 5155634 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Свята-Ефрасіннеўскія могілкі |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |CoordScale = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Месцазнаходжанне = |Гістарычны раён = |Ранейшыя назвы = |Тып = |Славутасці = [[Царква Святой Ефрасінні Полацкай (Вільня)|Царква Святой Ефрасінні]] |Дата заснавання = |Першае згадка = |Першае пахаванне = |Апошняе пахаванне = |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Статус = |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Свята-Ефрасіннеўскія могілкі''' або '''Ліпаўскія могілкі''' ('''Ліпоўскія могілкі'''), таксама '''Віленскія праваслаўныя могілкі''' — [[некропаль]] на Ліпаўцы ў [[Вільня|Вільні]]. Знаходзіцца паміж вуліцамі Ліепкальнё, Дзуку і Тызенгаўза. Паўсталі ў 1796 годзе, калі пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|III падзелу Рэчы Паспалітай]] улады Літоўскай губерні вызначылі зямлю пад яго закладку. Першае пахаванне адбылося ў 1815 годзе. Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] могілкі агарадзілі драўляным плотам. У 1838 годзе была пабудавана царква Святой Ефрасінні. У 1865 годзе царква Еўфрасінні Полацкай пашырана і перароблена. У 1865 годзе паводле праекта архітэктара [[Мікалай Міхайлавіч Чагін|Мікалая Чагіна]] і акадэміка Акадэміі мастацтваў {{Не перакладзена 5|Аляксандр Іванавіч Разанаў|Аляксандра Разанава|ru|Резанов, Александр Иванович}} пабудавана капліца Святога Георгія на месцы пахавання расійскіх салдат і афіцэраў, якія загінулі пад час падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], з мемарыяльнымі памятнымі табліцамі на трох вонкавых сценах, дзе напісаны імёны загінулых. Капліцу пастаўвілі на грошы імператрыцы [[Марыя Аляксандраўна (імператрыца)|Марыі Аляксандраўны]] і яе дзяцей (500 рублёў), а таксама сабраных па падпісцы ([[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіл Мураўёў]] асігнаваў 4000 рублёў, якіх не хапала для будаўніцтва капліцы)<ref>Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края. — Санкт-Пецярбург: Друкарня Товарищества «Общественная Польза», [[1890]].</ref><ref>Добрянский Ф. [http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Dobrianski_7.html#3 Старая и Новая Вильна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101029174535/http://www.russianresources.lt/archive/Vilnius/Dobrianski_7.html#3 |date=29 кастрычніка 2010 }}. — Издание третье. — [[Вільня]]: Типография А. Г. Сыркина, [[1904]]. — С. 175. — 286 с.</ref>. == Славутыя асобы, пахаваныя на могілках == * [[Аляксей Сцяпанавіч Анішчык]] (1912—2007) — беларускі мемуарыст, педагог, журналіст, грамадскі дзеяч. * [[Мікалай Пятровіч Анцукевіч]] (1892—1971) — беларускі педагог, філолаг-даследчык. * [[Іван Андрэевіч Берман]] (1830—1893) — праваслаўны святар, этнограф, краязнавец, збіральнік беларускага фальклору. * [[Тодар Вернікоўскі]] (1861—1938) — беларускі палітычны і грамадска-культурны дзеяч, міністр фінансаў [[БНР]]. * [[Ксенафонт Антонавіч Гаворскі]] (1811—1871) — расійскі і беларускі археолаг, гісторык, выдавец. * [[Якаў Фёдаравіч Галавацкі]] (1814—1888) — украінскі паэт, пісьменнік, вучоны, фалькларыст. * [[Галянкевіч Міхаіл|Міхаіл Галянкевіч]] (1852—1924) — беларускі праваслаўны святар, протаіерэй, адзін з актыўных удзельнікаў беларускага хрысціянскага руху пачатку ХХ стагоддзя, сябра [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства]] і [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]]. * [[Іосіф Іосіфавіч Гашкевіч]] (1872—1911) — дзяржаўны службовец, краязнавец. * [[Мікалай Валяр’янавіч Гогель]] (1838—1870) — член Асобай следчай камісіі па палітычных справах Расійскай імперыі над удзельнікамі паўстання 1863—1864 года ў Польшчы, Літве і Беларусі. * [[Лукаш Голад]] (1891—1947) — беларускі праваслаўны святар, рэлігійны і грамадска-культурны дзеяч міжваеннай [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], рэдактар і выдавец часопіса «[[Праваслаўная Беларусь (1927)|Праваслаўная Беларусь]]». * [[Аляксандр Данілевіч]] (1877—1954) — беларускі педагог, матэматык, выкладчык [[Навагрудская беларуская гімназія|Навагрудскай беларускай гімназіі]]. * [[Леванід Кароль]] (1922—1998) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. * [[Сымон Кароль]] (1888—1946) — беларускі настаўнік. * [[Павел Іосіфавіч Каруза]] (1906—1988) — беларускі фалькларыст, этнамузыколаг, кампазітар, грамадска-палітычны дзеяч. * [[Іван Антонавіч Катовіч]] (1839—1911) — праваслаўны царкоўны дзеяч, гісторык, публіцыст, журналіст, фалькларыст. * [[Аляксандр Коўш]] (1884—1943) — беларускі грамадска-палітычны і царкоўны дзеяч. * [[Зоя Коўш]] (1911—1994) — беларуская грамадска-палітычная дзеячка. * [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка]] — (1935—2005) — беларускі мастак. * [[Юльян Фаміч Крачкоўскі]] (1840—1903) — беларускі этнограф, фалькларыст, археограф, Старшыня [[Віленская археаграфічная камісія|Віленскай археаграфічнай камісіі]]. * [[Аляксандр Міхалевіч]] — юрыст, настаўнік лацінскай і нямецкай моў у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. * [[Лявон Мурашка]] (1924—2009) — беларускі оперны спявак (бас-барытон). * [[Хведар Нюнька]] (1928—2018) — беларускі грамадска-культурны дзеяч у Літве. * [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч]] (1875—1940) — беларускі педагог, публіцыст, грамадскі і культурны дзеяч. * [[Міхаіл Пліс]] (1858—1924) — беларускі праваслаўны святар, грамадска-культурны дзеяч, педагог, сябра [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны]], выкладчык [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], адзін са стваральнікаў [[Таварыства беларускай школы]]. * [[Алена Сакалова-Леканд]] (1891—1960) — настаўніца ў 1919—1944 беларускай мовы ў Віленскай беларускай гімназіі. * [[Фелікс Іванавіч Стацкевіч]] (1879 — 1967) — беларускі грамадска-культурны дзеяч. * [[Язэп Шнаркевіч]] (1889—1974) — беларускі культурна-асветны дзеяч, [[педагог]], мемуарыст. * [[Надзея Шнаркевіч]] (1897—1974) — беларуская грамадская дзеячка. * [[Кастусь Шышэя]] (1921—2004) — дзеяч беларускага нацыянальна-вызвольнага руху. * [[Леакадзія Шышэя]] (1928—2023) — удзельніца беларускага пасляваеннага супраціву, сябра падпольнай слонімскай арганізацыі «[[Чайка (арганізацыя)|Чайка]]», былая зняволеная [[ГУЛАГ]]а. * [[Ян Цеханоўскі]] (1888—1938) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, дырэктар Навагрудскай беларускай гімназіі. * [[Іван Іванавіч Юркевіч]] (1816—1876) — рэлігійны і грамадскі дзеяч, дзеяч праваслаўнай царквы, асветнік, педагог, гісторык, этнолаг. == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4"> File:Church of St. Euphrosyne of Polatsk (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Царква Св. Еўфрасінні Полацкай File:Church of St. Tikhon of Zadonsk (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Царква Св. Ціхана Задонскага File:Chapel of St. George (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Капліца Св. Георгія File:Mosaic icon in the Chapel of St. George (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Мазаічная ікона ў капліцы Св. Георгія </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Mieczysław Jackiewicz''. Wileńska encyklopedia 1939—2005. Warszawa: Ex Libris Galeria Polskiej Książki, [[2007]], с. 702. ISBN 9788389913951. == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.kolos.lt/photos/115-2010-03-24-09-47-57 Галерэя могілак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100916021452/http://www.kolos.lt/photos/115-2010-03-24-09-47-57 |date=16 верасня 2010 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Некропалі]] [[Катэгорыя:Могілкі Літвы]] [[Катэгорыя:Могілкі Вільні]] aysiwy26d7w5v496gu4zipzbam33bgq Шарлота Рэмплінг 0 289599 5155931 5034908 2026-06-19T10:50:14Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ 5155931 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Імя= Шарлота Рэмплінг |Арыгінал імя= Charlotte Rampling |Фота= Charlotte Rampling cropped 2009.jpg |Подпіс= |Імя пры нараджэнні= Тэса Шарлота Рэмплінг |Дата нараджэння= |Месца нараджэння= |Прафесія= {{актрыса|Вялікабрытаніі}} |Грамадзянства= {{GBR}} |Гады актыўнасці= [[1964]] — па цяпер. час |imdb_id= |Сайт= [http://www.charlotterampling.net/ Афіцыйны сайт] }} '''Tэсса Шарлота Рэмплінг''', OBE ({{lang-en|Tessa Charlotte Rampling}}; нар. [[15 лютага]] [[1946]] года. [[Стэрмэр]], [[Эсекс|Графства Эсэкс]]) — англійская [[актрыса]] [[кіно]] і мадель. == Фільмаграфія == * (1975) «[[Юпі-Ду]]» — ''Сільвія'' * (2011) «[[Меланхолія (фільм, 2011)|Меланхолія]]» — ''Габі, маці Жусцін і Клэр'' * (2017) «[[Эйфарыя (фільм, 2017)|Эйфарыя]]» — ''Марына'' * (2025) «[[Бацька маці сястра брат]]» — ''маці'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{commonscat|Charlotte Rampling|Шарлота Рэмплінг}} * {{imdb name|id=0001648|імя=Шарлота Рэмплінг}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе}} {{Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні}} {{DEFAULTSORT:Рэмплінг Шарлота}} 75anry58pmesxiy3n4c64hbxt20gt20 5155932 5155931 2026-06-19T10:50:45Z Autumndancer 168015 5155932 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Імя= Шарлота Рэмплінг |Арыгінал імя= Charlotte Rampling |Фота= Charlotte Rampling cropped 2009.jpg |Подпіс= |Імя пры нараджэнні= Тэса Шарлота Рэмплінг |Дата нараджэння= |Месца нараджэння= |Прафесія= {{актрыса|Вялікабрытаніі}} |Грамадзянства= {{GBR}} |Гады актыўнасці= [[1964]] — па цяпер. час |imdb_id= |Сайт= [http://www.charlotterampling.net/ Афіцыйны сайт] }} '''Tэсса Шарлота Рэмплінг''', OBE ({{lang-en|Tessa Charlotte Rampling}}; нар. [[15 лютага]] [[1946]] года. [[Стэрмер]], [[Эсекс|Графства Эсэкс]]) — англійская [[актрыса]] [[кіно]] і мадель. == Фільмаграфія == * (1975) «[[Юпі-Ду]]» — ''Сільвія'' * (2011) «[[Меланхолія (фільм, 2011)|Меланхолія]]» — ''Габі, маці Жусцін і Клэр'' * (2017) «[[Эйфарыя (фільм, 2017)|Эйфарыя]]» — ''Марына'' * (2025) «[[Бацька маці сястра брат]]» — ''маці'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{commonscat|Charlotte Rampling|Шарлота Рэмплінг}} * {{imdb name|id=0001648|імя=Шарлота Рэмплінг}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе}} {{Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні}} {{DEFAULTSORT:Рэмплінг Шарлота}} og4bgiulvwmmy9aj4msla9soe1eou83 Аляксандр Сяргеевіч Субота 0 310258 5155690 4960166 2026-06-18T15:30:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155690 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Субота (значэнні)}} {{Спартсмен |імя = Аляксандр Субота |выява = Aliaksandr Subota with 2012 medal.jpg |шырыня = 250px |апісанне выявы = |пол = мужчынскі |поўнае імя = Субота Аляксандр Сяргеевіч |грамадзянства = {{BLR}} |спецыялізацыя = лёгкая атлетыка |клуб = Школа вышэйшага спартыўнага майстэрства (ШВСМ) |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |года кар'еры = |рабочы бок = |трэнеры = [[Тамара Мікалаеўна Шыманская|Т. М. Шыманская]]<br />[[Віктар Міхайлавіч Бельскі|В. М. Бельскі]]<br /> [[Анатоль Аляксеевіч Майструк|А. А. Майструк]] |рост = |вага = |медалі = {{турнір|[[Паралімпійскія гульні]]}} {{медаль|Бронза|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|Лондан 2012]]|трайны скачок}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы (МПК)|Чэмпіянаты свету]]}} {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы (МПК) 2013|Ліён 2013]]|трайны скачок}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы ў зачыненым памяшканні (МПК)|Чэмпіянаты свету ў памяшканні]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па лёгкай атлетыцы ў зачыненым памяшканні (МПК) 2006|Bollnas 2006]]|скачкі ў даўжыню}} {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы (МПК)|Чэмпіянаты Еўропы]]}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы (МПК) 2005|Espoo 2005]]|скачкі ў даўжыню}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы (МПК) 2012|Галандыя 2012]]|трайны скачок}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы (МПК) 2012|Галандыя 2012]]|скачкі ў даўжыню}} {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы (МПК) 2014|Swansea 2014]]|трайны скачок}} |вікісховішча = }} '''Аляксандр Сяргеевіч Субота''' (нар. [[28 жніўня]] [[1984]], [[Мінск]], [[Беларуская ССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] лёгкаатлет, [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа|майстар спорту міжнароднага класа]]. Бронзавы прызёр [[Лёгкая атлетыка на летніх Паралімпійскіх гульнях 2012|Паралімпійскіх гульняў па лёгкай атлетыцы]], чэмпіён свету і Еўропы. == Біяграфія == У 2004 годзе скончыў [[Мінскі дзяржаўны каледж прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці]] па спецыяльнасці «Мадэльер-канструктар абутку і гарбарна-галантарэйных вырабаў». У 2010 годзе скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры]] ў [[Мінск]]у па спецыяльнасці «Трэнер-выкладчык па лёгкай атлетыцы». Пачаў займацца спортам у [[Мінск]]у ў 1996 годзе (12 гадоў). Займаўся веславаннем на байдарках і каноэ ў Юрыя Міхайлавіча Асмалоўскага. У 2000 годзе перайшоў да трэнера Тамары Мікалаеўны Шыманскай і пачаў займацца лыжнымі гонкамі, як спартсмен з абмежаваннямі па здароўі. У 2002 годзе заняўся лёгкай атлетыкай (кіданне дзіды, скачкі, спрынт) і ўвайшоў у склад Нацыянальнай зборнай па інваспорце [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. З 2003 па 2008 года трэніраваўся ў Віктара Міхайлавіча Бельскага, а з 2008 года трэніруецца ў Анатоля Аляксеевіча Майструка. У наш час асноўны від праграмы ў лёгкай атлетыцы — трайны скачок і скачкі ў даўжыню. Стыпендыят Прэзідэнцкага спартыўнага клуба Рэспублікі Беларусь (2006—2008 гг.). У 2012 годзе атрымаў званне «Майстар спорту міжнароднага класа». == Спартыўныя дасягненні == {| class="wikitable" style=" text-align:center; font-size:auto;" width="auto" |+ [[Паралімпійскія гульні]] |- bgcolor="cccccc" !Год !Турнір !Дысцыпліна !Месца !Вынік |- |rowspan=1|[[2012]] |rowspan=1|[[Летнія Паралімпійскія гульні 2012|XIV летнія Паралімпійскія гульні ў Лондане]] | трайны скачок |{{Бронзавы медаль}} | 14.00 |} {| class="wikitable" style=" text-align:center; font-size:auto%;" width="auto" |+ Чэмпіянаты |- bgcolor="cccccc" !Год !Турнір !Дысцыпліна !Месца |- |rowspan=1|[[2005]] |rowspan=1|Чэмпіянат Еўропы | скачкі ў даўжыню |{{бронзавы медаль}} |- |rowspan=1|[[2006]] |rowspan=1|Чэмпіянат свету ў зачыненым памяшканні | скачкі ў даўжыню |{{Залаты медаль}} |- |rowspan=1|[[2007]] |rowspan=1|адкрыты чэмпіянат Германіі | скачкі ў даўжыню |{{Залаты медаль}} |- |rowspan=1|[[2010]] |rowspan=1|Адкрыты чэмпіянат Украіны | скачкі ў даўжыню |{{Бронзавы медаль}} |- |rowspan=2|[[2011]] |rowspan=2|Адкрыты чэмпіянат Украіны | скачкі ў даўжыню |{{Залаты медаль}} |- | трайны скачок | {{Залаты медаль}} |- |rowspan=2|[[2012]] |rowspan=2|Чэмпіянат Еўропы | скачкі ў даўжыню |{{Бронзавы медаль}} |- | трайны скачок | {{Залаты медаль}} |- |rowspan=1|[[2013]] |Чэмпіянат Свету (Ліён) |трайны скачок |{{Сярэбраны медаль}} |- |rowspan=1|[[2014]] |Чэмпіянат Еўропы (Swansea) |трайны скачок |{{Сярэбраны медаль}} |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130331195703/http://www.london2012.com/paralympics/athletics/event/men-triple-jump-f46/index.html Лондан 2012 ] * [http://www.paralympic.by/London2012 Паралімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь ] * [http://www.blr-running.com/novosti/novosti-iz-za-graniczy/358-aleksandr-subota-bronzovyj-prizer-paraolimpijskix-igr Аляксандр Субота бронзавы прызёр паралімпійскіх гульняў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150722132556/http://www.blr-running.com/novosti/novosti-iz-za-graniczy/358-aleksandr-subota-bronzovyj-prizer-paraolimpijskix-igr |date=22 ліпеня 2015 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Субота, Аляксандр Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Паралімпійскіх гульнях 2012 года]] mwdfiw2enecbuq740rgcg7qh6jv7e1x Задыяк (забойца) 0 339925 5155707 4556951 2026-06-18T16:47:02Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Серыйныя забойцы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155707 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Задыяк}} {{Серыйны забойца}} '''Задыяк''' ({{Lang-en|Zodiac}}) — серыйны забойца, які дзейнічаў у Паўночнай [[Каліфорнія|Каліфорніі]] і [[Сан-Францыска]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) у канцы [[1960-я|1960-х]] гадоў. Асоба злачынца дагэтуль не ўстаноўлена. Задыяк — псеўданім, які выкарыстоўваўся забойцам у серыі здзеклівых лістоў, адпраўленых ім у рэдакцыі мясцовых газет. У лістах таксама змяшчаліся [[Крыптаграфія|крыптаграмы]], у якіх забойца нібыта зашыфраваў звесткі аб сабе. Тры з чатырох крыптаграм застаюцца нерасшыфраванымі. Задыяк здзяйсняў забойствы ў перыяд з снежня 1968 года па кастрычнік [[1969]] года. Згодна з заявамі самога Задыяка, лік яго ахвяр дасягае 37, аднак следчыя ўпэўненыя толькі ў сямі выпадках. Нападам падвергліся чатыры мужчыны і тры жанчыны ва ўзросце ад 16 да 29 гадоў. Пяцёра загінулі, дваім удалося выжыць. У ходзе расследавання было названа мноства падазраваных, але пераканаўчых доказаў датычнасці каго-небудзь з іх да забойстваў не выявілі. У [[2004]] годзе паліцыя Сан-Францыска спыніла расследаванне гэтай справы, але аднавіла яго ў пачатку [[2007]] года. Справа застаецца адкрытай у горадзе Вальеха, акругах Напа і Салана. У Каліфарнійскім Міністэрстве юстыцыі справа Задыяка застаецца адкрытай ад 1969 года дагэтуль. == Ахвяры == === Кананічныя ахвяры === Згодна з заявамі Задыяка, ён узяў на сябе адказнасць за 37 забойстваў, аднак прадстаўнікі праваахоўных органаў пацвердзілі толькі сем з іх (пры гэтым двое пацярпелых засталіся ў жыцці): * 17-гадовы '''Дэвід Артур Фарадэй''' ({{Lang-en|David Arthur Faraday}}) і 16-гадовая '''Бэці Лу Дженсен''' ({{Lang-en|Betty Lou Jensen}}) застрэленыя 20 снежня [[1968|1968 года]] на шашы, якая праходзіць у гарадской мяжы каліфарнійскага горада Беніша. * 17-гадовы '''Майкл Мажо ''' і 22-гадовая '''Дарлін''' '''Элізабэт Ферын''' ({{Lang-en|Darlene Elizabeth Ferrin}}) падвергнуліся абстрэлу з агнястрэльнай зброі 4 ліпеня [[1969|1969 года]] на аўтастаянцы, размешчанай у парку «Блу-Рок-Спрингз» ({{Lang-en|Blue Rock Springs Park}}) каліфарнійскага горада Вальехо. Мажо застаўся ў жыцці, Ферын памерла. * 20-гадовы '''Браян Келвін Хартнэл''' ({{Lang-en|Bryan Calvin Hartnell}}) і 22-гадовая '''Сесілія Эн Шэпард''' ({{Lang-en|Cecelia Ann Shepard}}) сталі ахвярамі Задыяка 27 верасня 1969 года. Напад адбыўся на беразе вадасховішча Берыеса. На гэты раз забойца ўжыў халодную зброю. Шэпард загінула, а Хартнэл, якому было нанесена 8 нажавых ранаў у спіну, выжыў. * 39-гадовы '''Пол Лі Стайн''' ({{Lang-en|Paul Lee Stine}}) застрэлены 11 кастрычніка 1969 года ў [[Сан-Францыска]]. === Магчымыя ахвяры === * 18-гадовы '''Роберт Дамінгас''' ({{Lang-en|Robert Domingos}}) і 17-гадовая '''Лінда Эдвардс''' ({{Lang-en|Linda Edwards}}) былі застрэленыя 4 чэрвеня [[1963|1963 года]] на ўзбярэжжы, непадалёк ад каліфарнійскага горада ({{Lang-en|Ломпак||en|Lompoc, California}}). Былі адзначаны некаторыя дэталі, якія паказваюць на характэрны Задыякаў почырк, у прыватнасці на забойствы, здзейненыя ім у 1969 годзе на возеры Берыеса. * 18-гадовая '''Чэры Джо Бейтс''' ({{Lang-en|Cheri Jo Bates}}) памерла ў выніку нанесеных ей нажавых ранаў. Забойства адбылося 30 кастрычніка [[1966|1966 года]] на тэрыторыі {{Не перакладзена 5|Риверсайдский городской колледж|колледжа г. Риверсайд|en|Riverside City College}}. Галава ахвяры была амаль цалкам аддзелена ад цела. Праз чатыры гады Пол Эйверы — журналіст з San Francisco Chronicle — быў у прыватным парадку праінфармаваны аб існаванні фактаў, якія далі падставу меркаваць, што забойства ўчыніў Задыяк. * 25-гадовая '''Донна Лэс''' ({{Lang-en|Donna Lass}}), якая жыла ў {{Не перакладзена 5|Стэйтлайн|Стэйтлайне|en|Stateline, Nevada}}, штат Невада, знікла без вестак 6 верасня [[1970|1970 года]]. 22 сакавіка [[1971]] года ў рэдакцыю ''San Francisco Chronicle'' паступіла паштоўка, якая, па шэрагу прыкмет, была інтэрпрэтавана як заява Задыяка аб яго датычнасці да знікнення дзяўчыны. Тым не менш, ніякіх доказаў, якія паказвалі б на дачыненне Задыяка да знікнення Донны Лэс, выяўлена не было. Акрамя таго, мяркуецца, што адной з ахвяр удалося ўцячы ад Задыяка: * 22-гадовая '''Кэтлін Джонс''' ({{Lang-en|Kathleen Johns}}), па яе словах, была разам з яе 10-месячнай дачкой выкрадзена 22 сакавіка 1970 года на аўтатрасе (Highway 132), размешчанай на захад ад каліфарнійскага горада Мадэст. Джонс патрапіла ўцячы з аўтамабіля прыблізна праз тры гадзіны пасля выкрадання. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарадскія легенды]] [[Катэгорыя:Псеўданімы]] [[Катэгорыя:Серыйныя забойцы]] b5ljg95wc2mp1v4hpw1avemeovnljio Аляксандр Мікалаевіч Буйкевіч 0 339929 5155649 4834282 2026-06-18T12:43:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155649 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен | імя = Аляксандр Буйкевіч | выява = Aliaksandr Buikevich 2015 WCh SMS-EQ t150054.jpg | шырыня = | апісанне выявы= ''Аляксандр Буйкевіч на [[Чэмпіянат свету па фехтаванні 2015|чэмпіянаце свету па фехтаванні 2015]]'' | поўнае імя = Аляксандр Мікалаевіч Буйкевіч |арыгінал імя = | мянушкі = | грамадзянства = {{BLR}} | спецыялізацыя = [[Фехтаванне]] на [[шабля]]х | клуб = | дата нараджэння = 19.11.1984 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | года кар'еры = | рабочы бок = левая рука | трэнеры = Аляксандр Сурымта, Дзмітрый Лапкес | рост = 191 см | маса = 78 кг | медалі = {{АГ-спорт|[[Фехтаванне]] (мужчыны)}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па фехтаванні|Чэмпіянаты свету]]}} {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат свету па фехтаванні 2011|Катанія 2011]]|каманднае шабля}} {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні|Чэмпіянаты Еўропы]]}} {{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2007|Гент 2007]]|каманднае шабля}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2008|Кіеў 2008]]|шабля}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2008|Кіеў 2008]]|каманднае шабля}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2012|Леньяна 2012]]|шабля}} {{турнір|Дзяржаўныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} [[Выява:Знак змс Белоруссии (2005).jpg|30px|link=Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]] {{!}}} }} {{цёзкі2|Буйкевіч}} '''Аляксандр Мікалаевіч Буйкевіч''' (нар. [[19 лістапада]] [[1984]] года, [[Брэст]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] фехтавальшчык на [[шпага]]х. Чэмпіён Еўропы, прызёр чэмпіянатаў свету і Еўропы, [[заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. == Біяграфія == Аляксандр Буйкевіч нарадзіўся [[19 лістапада]] [[1984]] года ў [[Брэст|Брэсц]]е, у [[1998]] годзе пачаткаў займацца фехтаваннем. У [[2002]] годзе Аляксандр дэбютаваў на міжнародных спаборніцтвах. Першых сур'ёзных вынікаў беларускі шабліст дамогся на [[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2007|чэмпіянаце Еўропы]] ў [[2007]] годзе, калі ён выйграў сярэбраны медаль у камандным першынстве <ref>{{Cite web |url=http://fie.org/competitions/2007/749/results/rank |title=Result: overal ranking, pools, tablo 64, quarterfinal — Championnats d’Europe — Gand — 02.07.07 — FIE — International Fencing Federation<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=25 ліпеня 2016 |archive-date=6 жніўня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806165425/http://fie.org/competitions/2007/749/results/rank |url-status=dead }}</ref>. У [[2008 год|наступным годзе]] Аляксандр стаў чэмпіёнам Еўропы ў асабістым турніры <ref>[http://fie.org/competitions/2008/743/results/rank Result: overal ranking, pools, tablo 64, quarterfinal — Championnats d’Europe — Kiev — 04.07.08 — FIE — International Fencing Federation<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>, а ў складзе каманды заваяваў бронзу<ref>{{Cite web |url=http://fie.org/competitions/2008/749/results/rank |title=Result: overal ranking, pools, tablo 64, quarterfinal — Championnats d’Europe — Kiev — 04.07.08 — FIE — International Fencing Federation<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=25 ліпеня 2016 |archive-date=6 жніўня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806165440/http://fie.org/competitions/2008/749/results/rank |url-status=dead }}</ref>. Пасля ўдалых выступленняў на чэмпіянатах Еўропы фехтавальшчык увайшоў у склад беларускай каманды на [[Летнія Алімпійскія гульні 2008|Алімпійскіх гульнях 2008]] ў [[Пекін]]е. На Алімпіядзе Аляксандр выступіў добра: у асабістым турніры ён дабраўся да чвэрцьфіналу, дзе прайграў румыну [[Міхай Каваліу|Міхаю Каваліу]] ўсяго два ачкі за выхад у паўфінал <ref>{{cite web|url=http://www.sports-reference.com/olympics/summer/2008/FEN/mens-sabre-individual-quarter-finals.html|title="Fencing: 2008 Olympic Results - Men's sabre, Individual Quarter-Finals"|publisher=sports-reference.com|accessdate=2016-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611013114/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/2008/FEN/mens-sabre-individual-quarter-finals.html|archivedate=11 чэрвеня 2015|url-status=dead}}</ref>, а ў камандных спаборніцтвах беларуская каманда прайграла ў чвэрцьфінале італьянцам <ref>{{cite web|url=http://www.sports-reference.com/olympics/summer/2008/FEN/mens-sabre-team-round-one.html|title="Fencing: 2008 Olympic Results - Men's team sabre, Round One"|publisher=sports-reference.com|accessdate=2016-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100511014701/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/2008/FEN/mens-sabre-team-round-one.html|archivedate=11 мая 2010|url-status=dead}}</ref>. Праз тры гады пасля Алімпіяды ў Кітаі Аляксандр змог выйграць адзін з галоўных медалёў у сваёй кар'еры. На перадалімпійскім [[Чэмпіянат свету па фехтаванні 2011|чэмпіянаце свету]] ён стаў віцэ-чэмпіёнам у камандным шаблі <ref>[http://fie.org/competitions/2011/252/results/rank Result: overal ranking, pools, tablo 64, quarterfinal — Championnats du Monde — Catania — 14.10.11 — FIE — International Fencing Federation<!-- Загаловак дададзены ботам -->]{{Недаступная спасылка}}</ref>. А ў [[2012]] годзе за месяц да Алімпійскіх гульняў беларускі фехтавальшчык выйграў «бронзу» [[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2012|еўрапейскага чэмпіянату]] <ref>[http://fie.org/competitions/2012/743/results/rank Result: overal ranking, pools, tablo 64, quarterfinal — Championnats d’Europe — Legnano — 15.06.12 — FIE — International Fencing Federation<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. Аляксандр прыняў удзел у [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Алімпійскіх гульнях 2012 года]] ў [[Лондан]]е. Беларус прайграў ужо ў 1/8 фіналу ў асабістым турніры <ref>{{cite web|url=http://www.sports-reference.com/olympics/summer/2012/FEN/mens-sabre-individual-round-three.html|title="Fencing: 2012 Olympic Results - Men's sabre, Individual Round Three"|publisher=sports-reference.com|accessdate=2016-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113152442/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/2012/FEN/mens-sabre-individual-round-three.html|archivedate=13 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref>, а ў камандным першынстве ён пацярпеў крыўднае паражэнне ў чвэрцьфінале, калі каманда Беларусі саступіла італьянскай зборнай толькі адно ачко ў барацьбе за выхад у 1/2 фіналу <ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/olympic-results/london-2012/fencing/sabre-team-m |title= "sabre team men results - Fencing - London 2012 Olympics" |author= |publisher=www.olympic.org |date= |accessdate=2016-07-25}}</ref>. Наступны алімпійскі цыкл беларускі фехтавальшчык правёў не лепшым чынам: на важных міжнародных стартах ён не падымаўся на пастамент, спыняўся ў кроку ад барацьбы за медалі. Але ўсё ж Аляксандр адабраўся ў 2016 годзе на сваю трэцюю [[Летнія Алімпійскія гульні 2016|Алімпіяду]] ў [[Рыа-дэ-Жанэйра]] ў асабістым першынстве шаблістаў, стаўшы адзіным прадстаўніком сваёй краіны на Гульнях у Рыа ў спаборніцтве па фехтаванні<ref>[http://rio2016.fie.org/ranks?weapon=S&gender=M&event=I Sabre - Men - Individual - Participants - Rio loves fencing - FIE<!-- Загаловак дададзены ботам -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160806151610/http://rio2016.fie.org/ranks?weapon=S&gender=M&event=I |date=6 жніўня 2016 }}</ref>. == Лепшыя вынікі == === Чэмпіянаты свету === * [[Выява:Silver Medal.svg|17px]] [[Сярэбраны медаль|Срэбра]] — [[Чэмпіянат свету па фехтаванні 2011|чэмпіянат свету 2011 года]] ([[Катанія]], [[Італія]]) (каманды) === Чэмпіянаты Еўропы === * [[Выява:Gold Medal.svg|17px]] [[Залаты медаль|Золата]] — [[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2008|чэмпіянат Еўропы 2008 года]] ([[Кіеў]], [[Украіна]]) * [[Выява:Silver Medal.svg|17px]] [[Сярэбраны медаль|Срэбра]] — [[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2007|чэмпіянат Еўропы 2007 года]] ([[Гент]], [[Бельгія]]) (каманды) * [[Выява:Bronze Medal.svg|17px]] Бронза — [[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2008|чэмпіянат Еўропы 2008 года]] ([[Кіеў]], [[Украіна]]) (каманды) * [[Выява:Bronze Medal.svg|17px]] Бронза — [[Чэмпіянат Еўропы па фехтаванні 2012|чэмпіянат Еўропы 2012 года]] ([[Леньяна]], [[Італія]]) == Узнагароды == * [[Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]] (2012) <ref>{{cite web|url=http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=P31200394&p1=1|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 жніўня 2012 г. № 394 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»|date=|publisher=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|accessdate=|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://fie.org/fencers/fencer/1803 Профіль на сайце Міжнароднай федэрацыі фехтавання FIE] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160729161335/http://fie.org/fencers/fencer/1803 |date=29 ліпеня 2016 }} {{ref-en}} {{DEFAULTSORT:Буйкевіч, Аляксандр Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па фехтаванні]] [[Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]] [[Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] [[Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года]] [[Катэгорыя:Фехтавальшчыкі Беларусі]] 13eiqe69j1775sxps4tuonwn181u4sz Ганна Канапацкая 0 345893 5155632 5155626 2026-06-18T12:11:16Z 5155632 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Ганна Анатольеўна Трухановіч | пасада = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|Дэпутатка Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання]] | бацька = Анатоль Іванавіч Трухановіч | маці = Людміла Трухановіч | дзеці = Аляксей Канапацкі, Настасся Канапацкая }} '''Га́нна Анато́льеўна Трухано́віч'''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/390310|title=Канапацкая перастане быць Канапацкай|website=Наша Ніва|date=2026-03-13|access-date=2026-06-13}}</ref>, у шлюбе і да 2026 года — '''Канапацкая''' ({{ВДП}}) — беларуская юрыстка, прадпрымальніца. Дэпутатка [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|6-га склікання]] (2016—2019), кандыдат у прэзідэнты [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] на выбарах [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|2020]] і [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025)|2025 гадоў]]. == Біяграфія == Нарадзілася 29 кастрычніка 1976 года. Скончыла мінскую школу № 55, пазней [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Да прызначэння дэпутаткай ў 2016 годзе была дырэктаркай ТАА «Грынрэй», якое аказвала юрыдычныя паслугі<ref>{{cite web|url = http://vybory2016.by/candidates/097-2.html|title = Канапацкая Ганна Анатолеўна|publisher = vybory2016.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20160914170027/http://vybory2016.by/candidates/097-2.html|archive-date = 14 верасня 2016|access-date = 14 верасня 2016}}</ref><ref> {{cite web|url = http://www.svaboda.org/a/hanna-kanapackaja-jurystka-razviedzienaja-dacka-liehalnaha-bielaruskaha-miljanera/27982449.html|title = Ганна Канапацкая: юрыстка, разьведзеная, дачка «легальнага беларускага мільянэра»|date = 12 верасня 2016|publisher = svaboda.rog|archive-url = https://web.archive.org/web/20160914170230/http://www.svaboda.org/a/hanna-kanapackaja-jurystka-razviedzienaja-dacka-liehalnaha-bielaruskaha-miljanera/27982449.html|archive-date = 14 верасня 2016|access-date = 14 верасня 2016}}</ref>. Свабодна ведае англійскую, рускую і беларускую мовы. == Грамадска-палітычная дзейнасць == Пазіцыянуе сябе як палітык апазіцыйны [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/27982337.html|title=Лукашенко сыграл в оппозицию?|first=Владимир|last=Кара-Мурза|website=Радио Свобода|date=2016-09-14|access-date=2026-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/online/news/2507129/|title=В Белорусский парламент прошли оппозиционеры|first=Саша ПЯТНИЦКАЯ|last={{!}}|website=kp.ru -|access-date=2026-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3087489|title=Белорусской оппозиции нашлось место в парламенте|website=www.kommersant.ru|date=2016-09-13|access-date=2026-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mskfast.ru/news/1836888-echo/|title=Security check|website=mskfast.ru|access-date=2026-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://news.tut.by/economics/662957.html|title=Охрана, неприкосновенность, пенсия. Канопацкая предлагает закон о гарантиях для экс-президента Беларуси|website=TUT.BY|access-date=2026-06-12}}</ref>. === Дзейнасць у 1995—2019 гадах === Сябра [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай Грамадзянскай партыі (АГП)]] у 1995—2019 гадах<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://news.tut.by/economics/663399.html|title=«За утрату доверия партии». Канопацкая свое исключение из ОГП называет репрессиями|website=TUT.BY|access-date=2026-06-12}}</ref>. У 2013—2016 гадах старшыня мінскай гарадской арганізацыі АГП. З верасня 2016 — сябра Палітрады партыі, у межах якой ўзначальвала камісію па працы з прадпрымальнікамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://www.house.gov.by/ru/deputies-ru/view/kanopatskaja-anna-616/|title=Канопацкая {{!}} Депутатский корпус {{!}} Официальный сайт Палаты Представителей Национального собрания Республики Беларусь|website=www.house.gov.by|access-date=2026-06-12}}</ref>. Удзельнічала ў [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2012)|выбарах дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь пятага склікання ў 2012]] годзе і выбарах дэпутатаў мясцовых Саветаў дэпутатаў Рэспублікі Беларусь дваццаць сёмага склікання ў 2014 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://neg.by/novosti/otkrytj/deputat-anna-kanopackaya--najti-balans-interesov-biznesa-i-gosudarstva/|title=Депутат Анна КАНОПАЦКАЯ:— найти баланс интересов бизнеса и государства|website=neg.by|access-date=2026-06-12}}</ref>. На [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2016)|Парламенцкіх выбарах 2016 года]] абрана дэпутаткай [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў]] па Кастрычніцкай выбарчай акрузе № 97 Мінска. Член Пастаяннай камісіі па эканамічнай палітыцы. Член дэлегацыі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па ажыццяўленні кантактаў з Парламенцкай асамблеяй Савета Еўропы. Член рабочых груп Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па супрацоўніцтве з Парламентам Дзяржавы Кувейт, Парламентам Каралеўства Марока, Парламентам Рэспублікі Сінгапур, Парламентам Рэспублікі Славеніі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://www.house.gov.by/ru/deputies-ru/view/kanopatskaja-anna-616/|title=Канопацкая {{!}} Депутатский корпус {{!}} Официальный сайт Палаты Представителей Национального собрания Республики Беларусь|website=www.house.gov.by|access-date=2026-06-12}}</ref>. Канапацкая была адказнай за падрыхтоўку праекта Закона Рэспублікі Беларусь «Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь па пытаннях дзяржаўна-прыватнага партнёрства» ў пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па эканамічнай палітыцы<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://www.house.gov.by/ru/news-ru/view/10-nojabrja--goda-pod-predsedatelstvom-vaschepova-sostojalos-rasshirennoe-zasedanie-postojannoj-komissii-51620-2016/|title=10 ноября 2016 года под председательством В.А.Щепова состоялось расширенное заседание Постоянной комиссии Палаты представителей по экономической политике, в котором приняли участие ответственные работники Министерства экономики Республики Беларусь. {{!}} Новости {{!}} Официальный сайт Палаты Представителей Национального собрания Республики Беларусь|website=www.house.gov.by|access-date=2026-06-12}}</ref>. 26 студзеня 2017 года Канапацкая правяла брыфінг для журналістаў сродкаў масавай інфармацыі па выніках паседжання камісіі [[Парламенцкая асамблея Савета Еўропы|Парламенцкай асамблеі Рады Еўропы]] па палітычных пытаннях і дэмакратыі, якое адбылося 24 студзеня ў межах зімовай сесіі гэтай арганізацыі ў Страсбургу (Францыя)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://house.gov.by/ru/news-ru/view/26-janvarja-2017-goda-predsedatel-postojannoj-komissii-palaty-predstavitelej-po-mezhdunarodnym-delam-52120-2017/|title=26 января 2017 года председатель Постоянной комиссии Палаты представителей по международным делам Воронецкий В.И., председатель Постоянной комиссии Палаты представителей по правам человека, национальным отношениям и средствам массовой информации Наумович А.Н. и член Постоянной комиссии Палаты представителей по экономической политике Канопацкая А.А. провели брифинг для журналистов средств массовой информации. {{!}} Новости {{!}} Официальный сайт Палаты Представителей Национального собрания Республики Беларусь|website=house.gov.by|access-date=2026-06-12}}</ref>. 27-28 чэрвеня 2017 года Канапацкая прыняла ўдзел у парламенцкіх слуханнях у Еўрапарламенце ў Бруселі па сітуацыі ў Беларусі, за што была пазбаўлена аплаты працоўных дзён<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://news.tut.by/economics/554339.html|title=Канопацкой урезали зарплату за выезд из страны без разрешения Администрации президента|website=TUT.BY|access-date=2026-06-12}}</ref>. 9-10 снежня 2019 года Канапацкая разам з беларускай дэлегацыяй наведала штаб-кватэру НАТА ў межах праграмы «Партнёрства дзеля міру»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://fondsk.ru/news/2019/12/14/kak-belorusskaja-delegacija-ocharovalas-nato.html|title=Как белорусская делегация очаровалась НАТО — Фонд стратегической культуры|website=fondsk.ru|access-date=2026-06-12}}</ref>. Будучы дэпутатка Палаты прадстаўнікоў, Канапацкая выступала за скасаванне дагавора пра саюзную дзяржаву з Расіяй і крытыкавала тагачаснага пасла ў Расіі ў Беларусі<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/23/09/2020/5f2da0ba9a794785a5e94016?from=from_main_3&utm_referrer=https%3A%2F%2Fru.wikipedia.org%2F|title=Второй день протестов после президентских выборов в Белоруссии. Главное. Кто боролся за пост президента Белоруссии}}</ref>. Прыцягвалася да адміністрацыйнай адказнасці за акцыю салідарнасці з палітвязнямі<ref>{{Cite web|url=http://www.kp.by/daily/26581/3596623/|title=Анна Канопацкая: «Если получится слаженная работа, то заявим о себе и на президентских выборах»}}</ref>. Аднапартыйцы засталіся незадаволеныя дзейнасцю дэпутаткі. Дэлегаты з’езда Аб’яднанай грамадзянскай партыі ў верасні 2019 года прынялі рашэнне адмовіць Ганне Канапацкай у паўторным вылучэнні кандыдаткай у дэпутаткі на выбарах у Палату прадстаўнікоў. Канапацкая на знак пратэсту заявіла пры прыпыненне членства ў партыі<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/30190000.html|title = Ганна Канапацкая заявіла, што прыпыняе сяброўства ў АГП|date = 29-9-2019|publisher = svaboda.org}}</ref>. На выбарах Ганна Канапацкая вылучалася праз збор подпісаў, але яе не зарэгістравалі як кандыдатку ў дэпутаткі. === Удзел у Прэзідэнцкіх выбарах 2020 года === {{Асноўны артыкул|Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)}} 12 мая 2020 года Ганна Канапацкая прапанавалася ў кандыдаты на пасаду прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 20 мая зарэгістравала ініцыятыўную групу з 1314 чалавек. 10 чэрвеня паведаміла, што здолела сабраць неабходныя для рэгістрацыі кандыдатам 100 тысяч подпісаў.<ref>[https://news.tut.by/elections/688123.html Канопацкая заявила о сборе необходимых 100 тысяч подписей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200610074124/https://news.tut.by/elections/688123.html |date=10 чэрвеня 2020 }} tut.by (10 чэрвеня 2020)</ref> Да 29 чэрвеня заяўляла пра падачу ў ЦВК 110 тысяч подпісаў, аднак 30 чэрвеня ЦВК паведаміла, што пасля ўсіх праверак у Канапацкай засталося 146 588 сапраўдных подпісаў<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://news.tut.by/economics/691564.html|title=ЦИК рассказал, сколько подписей сдали претенденты в президенты для регистрации кандидатами|website=TUT.BY|access-date=2026-06-12}}</ref>. 18 ліпеня 2020 года адмовілася ўдзельнічаць у тэледэбатах, зрабіўшы заяву: «Як дасведчаны і сталы палітык, я не маю ні права, ні жадання спаборнічаць з заведама больш слабымі апанентамі. Неўзабаве мне яшчэ краінай кіраваць»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://news.tut.by/economics/693310.html|title=«Как человек взрослый и политик ответственный». Канопацкая заявила об отказе от участия в дебатах|website=TUT.BY|access-date=2026-06-12}}</ref>. Ганна Канапацкая была адзіным з зарэгістраваных кандыдатаў у прэзідэнты, хто, паводле звестак на 20 ліпеня, не планаваў праводзіць сустрэчы з выбаршчыкамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://news.tut.by/economics/693493.html|title=Кандидаты сообщили в ЦИК, сколько проведут встреч с избирателями. Больше всего — Лукашенко|website=TUT.BY|access-date=2026-06-12}}</ref>. 26 ліпеня 2020 года Канапацкая заявіла, што ў яе адрас, а таксама яе дзяцей і давераных асоб падчас сёлетняй выбарчай кампаніі паступаюць пагрозы, яна прыняла рашэнне адмовіцца ад правядзення вулічных пікетаў. Паводле яе слоў, дзейная ўлада, засяроджаная на барацьбе з іншадумствам і пратэснымі настроямі, не здольная абараніць кагосьці, акрамя сябе, што робіць вулічную агітацыю небяспечнай<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://ria.ru/20200726/1574948899.html|title=Кандидат в президенты Белоруссии Канопацкая пожаловалась на угрозы|website=РИА Новости|date=20200726T1921|access-date=2026-06-12}}</ref>. 28 ліпеня 2020 года Ганна Канапацкая ў сваёй перадвыбарнай праграме заявіла, толькі выключна нацыянальныя інтарэсы павінны ляжаць у аснове яе знешняй палітыкі. Канапацкая прапанавала рухацца па еўрапейскім шляху, яна выступае за рэалізацыю замацаванага ў канстытуцыі імкнення да дзяржаўнага нейтралітэту, а таксама перагледзець усе падпісаныя раней міжнародныя дамовы, якія не адпавядаюць нацыянальным інтарэсам Беларусі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27162.3/4260923/|title=Анна Канопацкая на белорусском ТВ: «Не верьте тому, кто будет обещать светлое будущее на следующий день после его избрания президентом»|first=Геннадий МОЖЕЙКО|last={{!}}|website=kp.ru -|date=2020-07-28|access-date=2026-06-12}}</ref>. Паводле афіцыйных даных, на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]] Ганна Канапацкая набрала 1,67 % галасоў, агулам каля 98 тысяч галасоў выбаршчыкаў<ref name=":0" />, заняўшы 4 месца, пасля пункта «супраць усіх». Пазней адзін з удзельнікаў яе выбарчай кампаніі (Зміцер Каспяровіч)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/371121|title=Касперовича перед гибелью допрашивали в польской контрразведке — расспрашивали про визы для агентов ОАЦ с паспортами прикрытия и про Бульбу|website=Наша Ніва|date=2025-08-07|access-date=2025-10-20}}</ref> заяўляў, што для вылучэння Канапацкай у прэзідэнты было сабрана ўсяго 6 тысяч подпісаў, а Аператыўна-аналітычны цэнтр Лукашэнкі вылучыў на яе кампанію 20 тысяч долараў<ref name=":10">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/355274|title=Калі Канапацкая стала цалкам падкантрольная Лукашэнку?|website=Наша Ніва|date=2024-11-16|access-date=2025-10-20}}</ref>. Пэўны час пасля выбараў Канапацкая заяўляла пра іх несапраўднасць, падала скаргу ў Вярхоўны суд аб непрызнанні выбараў<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/CEHZjj6HiOv/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-10-20}}</ref>. 12 жніўня 2020 года Ганна Канапацкая падала ў Вярхоўны суд скаргу на рашэнне Цэнтрвыбаркама па выніках выбараў кіраўніка дзяржавы. На думку Канапацкай, падставай для непрызнання вынікаў з’яўляецца грубае парушэнне палажэнняў Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь і Выбарчага кодэкса пры назначэнні і правядзенні выбараў<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/auth/sso.shtml?origin=/politics/news/2020/08/12/n_14789491.shtml|title=Кандидат Канопацкая подала жалобу в ЦИК по итогам выборов в Белоруссии|website=www.gazeta.ru|access-date=2026-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/20200821/Kanopatskaya-podala-v-sud-na-reshenie-TsIK-po-itogam-vyborov-1045517170.html|title=Канопацкая подала в суд на решение ЦИК по итогам выборов|first=Sputnik|last=Беларусь|website=Sputnik Беларусь|date=20200821T0820+0300|access-date=2026-06-12}}</ref>. Пасля выбараў заявіла пра намер стварыць партыю<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/258775|title=Канопацкая задумала создать национал-демократическую партию|website=Наша Ніва|date=2020-09-10|access-date=2026-06-12}}</ref>. Удзельніца [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага схода]] ў лютым 2021 года<ref name=":10" />. У 2024 годзе называла апазіцыю ў эміграцыі «самазванцамі і махлярамі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/358366|title=Канапацкая: Ніякая гэта не апазіцыя, а зборышча самазванцаў і махляроў|website=Наша Ніва|date=2024-12-28|access-date=2025-10-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/359095|title=Канапацкая: Бабарыка — ідэйны прабацька пралубянскай нечысці, якая акапалася ў дарагіх офісах Варшавы і Вільні|website=Наша Ніва|date=2025-01-09|access-date=2025-10-20}}</ref>. === Удзел у Прэзідэнцкіх выбарах 2025 года === {{Асноўны артыкул|Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025)}} Выбары праводзіліся ва ўмовах [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу]] і масавых палітычных рэпрэсій [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. 31 кастрычніка 2024 года ў Цэнтральную выбарчую камісію (ЦВК) Беларусі былі пададзены дакументы на рэгістрацыю ініцыятывай групы Ганны Канапацкай<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://rec.gov.by/ru/from-telegram-ru/view/v-tsik-belarusi-predstavleny-dokumenty-o-registratsii-initsiativnoj-gruppy-grazhdan-po-sboru-podpisej-1950-2024|title=В ЦИК Беларуси представлены документы о регистрации инициативной группы граждан по сбору подписей избирателей в поддержку выдвижения Анны Канопацкой кандидатом в Президенты Республики Беларусь|website=rec.gov.by|date=2024-10-31|access-date=2026-06-12}}</ref>. 4 лістапада група была зарэгістраваная<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.rec.gov.by/ru/from-telegram-ru/view/tsik-belarusi-rassmotreny-voprosy-o-registratsii-initsiativnyx-grupp-grazhdan-v-podderzhku-vydvizhenija-1971-2024|title=ЦИК Беларуси рассмотрены вопросы о регистрации инициативных групп граждан в поддержку выдвижения кандидатов в Президенты Республики Беларусь|website=www.rec.gov.by|date=2024-11-04|access-date=2026-06-12}}</ref>, а 23 снежня ЦВК зарэгістравала Ганну Канапацкую кандыдатам у Прэзідэнты<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.rec.gov.by/ru/news-ru/view/zasedanie-tsentralnoj-komissii-2100|title=Заседание Центральной комиссии|website=www.rec.gov.by|date=2024-12-23|access-date=2026-06-12}}</ref>. 1 студзеня 2025 года Ганна Канапацкая апублікавала сваю перадвыбарчую праграму<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tochka.by/articles/policy/zamuzh_v_17_i_silnyy_parlament_izuchili_predvybornuyu_programmu_anny_kanopatskoy/|title=Замуж в 17 и сильный парламент: изучили предвыборную программу Анны Канопацкой|website=tochka.by|date=2025-01-01|access-date=2026-06-12}}</ref>. Паводле афіцыйных вынікаў набрала 1,86 % галасоў, заняўшы 4 месца (пункт «супраць усіх» сабраў 3,60 %). У верасні 2025 года разам з прапагандыстамі і старшынёй [[Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі|БРСМ]] удзельнічала ў сустрэчы [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] з «ідэалагічным актывам»<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/kanopackaja-prisutstvovala-na-vstreche-lukashenko-s-ideologicheskim-aktivom|title=Канопацкая присутствовала на встрече Лукашенко с идеологическим активом|last=REFORM.news|website=REFORM.news|date=2025-09-17|access-date=2025-10-20}}</ref>. == Сям’я == Станам на жнівень 2020 года, Ганна Канапацкая даўно ў разводзе, мае двух дзяцей — 21-гадовага сына Аляксея (студэнт эканамічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта) і 18-гадовую дачку Анастасію (вучыцца ў Аўстрыі)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://news.tut.by/economics/694925.html|title=«Уверена на 100 процентов, что буду президентом Беларуси». Канопацкая — о политике и личной жизни|website=TUT.BY|access-date=2026-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/anna-kanopackaya-moya-semya-mnogo-poteryala-iz-za-togo-chto-ya-poshla-v-politiku|title=Анна Канопацкая: моя семья много потеряла из-за того, что я пошла в политику {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2020-06-12|access-date=2026-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9056319|title=ТАСС, 26 июля 2020. Кандидат в президенты Белоруссии Анна Канопацкая рассказала об угрозах в её адрес. Угрозы также поступают в адрес её детей|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806222608/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9056319|archive-date=2020-08-06|access-date=2020-08-03}}</ref>. == Бізнес == Паводле дакументаў, Ганна Канапацкая была дырэктаркай юрыдычнай кампаніі «Грын рэй», але спыніла сваю дзейнасць пасля прызначэння дэпутаткай. У інтэрнэце пра кампанію «Грын рэй» няма падрабязнай інфармацыі, у кампаніі ніколі не было сайта<ref name="tok">{{cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=217924|title=Пра сям'ю, парламент, прэзідэнцкія амбіцыі — поўная тэкставая версія інтэрв’ю з Ганнай Канапацкай|date=21-10-2018|publisher=nashaniva.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414213255/https://nashaniva.by/?c=ar&i=217924|archive-date=15-4-2019|access-date=15-4-2019}}</ref>. У перадвыбарчай кампаніі 2016 года задэкларавала прыбытак 293 802 204 рублі за 2015 год<ref name="svaboda">{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/hanna-kanapackaja-jurystka-razviedzienaja-dacka-liehalnaha-bielaruskaha-miljanera/27982449.html|title = Ганна Канапацкая: юрыстка, разьведзеная, дачка «легальнага беларускага мільянэра»|date = 12-9-2016|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|access-date = 15-4-2019}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{cite web|url = http://www.svaboda.org/a/hanna-kanapackaja-jurystka-razviedzienaja-dacka-liehalnaha-bielaruskaha-miljanera/27982449.html|title = Ганна Канапацкая: юрыстка, разьведзеная, дачка «легальнага беларускага мільянэра»|date = 12 верасня 2016|publisher = svaboda.rog|archive-url = https://web.archive.org/web/20160914170230/http://www.svaboda.org/a/hanna-kanapackaja-jurystka-razviedzienaja-dacka-liehalnaha-bielaruskaha-miljanera/27982449.html|archive-date = 14 верасня 2016|access-date = 14 верасня 2016}} * [https://tochka.by/articles/policy/budet_li_v_belarusi_pervaya_zhenshchina_prezident_intervyu_s_annoy_kanopatskoy/ Будет ли в Беларуси первая женщина-президент — интервью с Анной Канопацкой] (18 ноября 2024) {{Прадстаўнікі горада Мінска ў Нацыянальным сходзе}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трухановіч Ганна}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Аб’яднанай грамадзянскай партыі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі (2025)]] r5aj65vnnom1ephpih813ffc3q3seax Анастасія Валер’еўна Дзянісава 0 345958 5155761 5146788 2026-06-19T01:17:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155761 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дзянісава}} {{Спартсмен | імя = Анастасія Валер'еўна Дзянісава | партрэт = | памер = | подпіс = | поўнае імя = | нацыянальнасць = | спецыялізацыя = [[спартыўнае арыентаванне]] | клуб = | дата нараджэння = | месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = | гады кар'еры = | трэнеры = Валерый Дзянісаў | рост = | вес = | медалі = {{АГ-спорт|[[Спартыўнае арыентаванне]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па спартыўным арыентаванні|Чэмпіянат свету]]}} {{медаль|Бронза|[[Стромстад |Стромстад 2016]]|спрынт}} {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа}} {{!}}} }} '''Анастасія Валер’еўна Дзянісава''' ({{ДН|29|6|1993}}, [[Мінск]]) — беларуская арыентыроўшчыца, бронзавы прызёр [[Чэмпіянат свету па спартыўным арыентаванні|чэпіяната свету па спартыўным арыентаванні]] 2016 года. == Біяграфія == Нарадзілася [[29 чэрвеня]] [[1993]] года ў [[Мінск]]у ў сям’і арыентыроўшчыкаў. У 2011 годзе на Чэмпіянаце Еўропы па спартыўным арыентаванні сярод юнакоў заняла 3 месца на спрынтэрскай дыстанцыі. У 2013 годзе на Чэмпіянаце свету па спартыўным арыентаванні сярод юніёраў заняла 3 месца на спрынтэрскай дыстанцыі. У 2014 годзе на Чэмпіянаце свету па спартыўным арыентаванні сярод студэнтаў заняла 2 месца на спрынтэрскай дыстанцыі<ref>[http://wuoc2014.cz/dok/sprint/res_sprint.pdf 19th World University Orienteering Championships 2014 — SPRINT Results]</ref>. У 2016 годзе на Чэмпіянаце свету па спартыўным арыентаванні ў г. Стромстад ([[Швецыя]]) заняла 3 месца на спрынтэрскай дыстанцыі<ref>[https://eventor.orienteering.org/Documents/Event/936/1/Official-results-WOMEN Nokian Tyres World Orienteering Championships 2016. Official Results Sprint Final]{{Недаступная спасылка}}</ref>, 6-е месца на сярэдняй дыстанцыі і 8-е месца на доўгай дыстанцыі, паказаўшы высокі сусветны клас і хуткасную вынослівасць на спрынтэрскай дыстанцыі, а таксама здольнасць падтрымліваць высокую хуткасць і беспамылкова праходзіць сярэднія і доўгія дыстанцыі ў спартыўным арыентаванні. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://eventor.orienteering.org/Athletes/Details/1168 Анастасія Дзянісава — персанальная старонка на сайце eventor.orienteering.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160916064439/https://eventor.orienteering.org/Athletes/Details/1168 |date=16 верасня 2016 }} * [http://orienteering.org/anastasia-denisova-first-belarusian-woc-medalist/ Anastasia Denisova, first Belarusian WOC medalist] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160905191752/http://orienteering.org/anastasia-denisova-first-belarusian-woc-medalist/ |date=5 верасня 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзянісава Анастасія Валер’еўна}} [[Катэгорыя:Спартсмены Беларусі]] [[Катэгорыя:Арыентыроўшчыкі Беларусі]] pfu0ws3ijnj8tni39babn5p50w0eqko Андрэй Дзічэнка 0 346846 5155866 5041970 2026-06-19T08:33:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155866 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Фота = Andrei Dichenko 2019.jpg | Жанр = [[навуковая фантастыка]] | Дэбют = кніга «Минское небо» }} '''Андрэй Дзічэнка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі рускамоўны [[пісьменнік]], [[журналіст]], [[рэдактар]] часопісу «Я». == Біяграфія == Нарадзіўся 17 лістапада 1988 года ў [[Калінінград]]зе ў сям’і ваеннага <ref>{{cite web|title=газета «Звязда»|url=http://zviazda.by/be/news/20160727/1469646954-kantakt}}</ref>. У 1990-х гадах разам з сям’ёй пераехаў у [[Вілейка|Вілейку]]. Скончыў Вілейскую гімназію № 1 «Логас» (2006), гістарычны факультэт [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ імя Максіма Танка]] (2011). Працаваў журналістам у часопісе «Большой». З 2013 года — рэдактар беларускага часопіса «Я»<ref>{{cite web|title=часопіс Mediakritika|url=http://mediakritika.by/article/2402/v-gostyah-u-ya|access-date=23 мая 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170524163751/http://mediakritika.by/article/2402/v-gostyah-u-ya|archivedate=24 мая 2017|url-status=dead}}</ref>. У 2015 годзе працаваў намеснікам галоўнага рэдактара газеты «Знамя юности». Жыве і працуе ў [[Мінск]]у<ref>{{cite web|title=Либрусек|url=http://lib.rus.ec/a/215468|access-date=24 верасня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150528181620/http://lib.rus.ec/a/215468|archivedate=28 мая 2015|url-status=dead}}</ref>. == Творчасць == Аўтар кніг «Минское небо» (2010), «Аномалии. Inferno» (2011), «Ты — меня» (2012), «Плиты и провалы» (2015), «Сонечны чалавек» (2016). Як рэдактар разам з журналістам Аляксеем Карамазавым склаў зборнік рускамоўнай беларускай прозы «Плот у топи»<ref>{{cite web|title=часопіс «Kyky»|url=http://kyky.org/culture/vyshiel-v-sviet-sbornik-bielorusskikh-avtorov-plot-u-topi|access-date=21 кастрычніка 2016|archive-date=7 студзеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107043233/http://kyky.org/culture/vyshiel-v-sviet-sbornik-bielorusskikh-avtorov-plot-u-topi|url-status=dead}}</ref>. Апавяданні ў тым ліку на беларускай мове публікаваліся ў часопісах «Макулатура»<ref>{{cite web|title=Часопіс "Макулатура"|url=http://www.makpaper.com/pismenniki/category/andrej-dz%D1%96chenka|accessdate=24 верасня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170302234146/http://www.makpaper.com/pismenniki/category/andrej-dz%D1%96chenka|archivedate=2 сакавіка 2017|url-status=dead}}</ref>, «Дзеяслоў» (№ 56, кастрычнік 2012), «Маладосць» (№ 8, жнівень 2012), «Верасень» (№ 7, 2013), «Неман» (№ 6, 2015), «[[Космопорт]]» (№ 1(14)<ref>{{cite web|title=часопіс «Космопорт»|url=https://www.fantlab.ru/blogarticle34552}}</ref>, 2015), альманаху «Тэксты», газеце «Знамя Юности», а таксама ў расійскіх, амерыканскіх<ref>{{cite web|title=часопіс «Soft Cartel»|url=https://softcartel.com/2017/10/25/two-stories-by-andrei-dichenko/|accessdate=13 сакавіка 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180224150108/https://softcartel.com/2017/10/25/two-stories-by-andrei-dichenko/|archivedate=24 лютага 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=часопіс «New Pop Lit»|url=https://newpoplit.com/portfolio/energy/}}</ref><ref>{{cite web|title=часопіс «Speculative fiction»|url=http://www.sfintranslation.com/?p=2964}}</ref>, ізраільскіх<ref>{{cite web|title=часопіс «Артикль» №24|url=http://www.sunround.com/club/journals/14dichenko.htm}}</ref>, нямецкіх<ref>{{cite web|title=часопіс «Konverter»|url=http://www.goethe.de/ins/ru/lp/prj/kov/the/kns/de16530312.htm}}</ref>, сербскіх<ref>{{cite web|title=часопіс «Воштанице» №24|url=https://issuu.com/andrea2026/docs/vostanice-2/58|access-date=23 кастрычніка 2017|archive-date=3 мая 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503155846/https://issuu.com/andrea2026/docs/vostanice-2/58|url-status=dead}}</ref> і азербайджанскіх<ref>{{cite web|title=часопіс «Тамга»|url=http://tamganet.com/index.php/2012-04-05-19-27-23/167-ilyich|access-date=21 кастрычніка 2016|archive-date=1 ліпеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701132054/http://tamganet.com/index.php/2012-04-05-19-27-23/167-ilyich|url-status=dead}}</ref> выданнях. Як журналіст пісаў артыкулы, прысвечаныя беларускім ветэранам вайны ва В’етнаме<ref>{{cite web|title=Часопіс «Я», сакавік 2014|url=http://issuu.com/vovic2000/docs/my_8|pages=ст.64-68|access-date=24 верасня 2016|archive-date=3 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230303152613/https://issuu.com/vovic2000/docs/my_8|url-status=dead}}</ref>, праблемам успрымання анкалогіі ў грамадстве<ref>{{cite web|title=Часопіс «Я», верасень 2013|url=http://issuu.com/vovic2000/docs/my_3|pages=ст.62-66|access-date=24 верасня 2016|archive-date=26 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226135832/https://issuu.com/vovic2000/docs/my_3|url-status=dead}}</ref>, жанчын у войску<ref>{{cite web|title=Часопіс «Эш», вясна-лета 2013|url=http://issuu.com/fashionzone.by/docs/esh_41?e=3821086/6239301|pages=ст.147|url-status=dead}}</ref>, гамафобіі<ref>{{cite web|title=Часопіс «Имена»|url=https://imenamag.by/posts/deti-404}}</ref> і іншым. Адзін з удзельнікаў [[Супольнасць Забей|супольнасці «Забей»]] і маладзёжнага грамадскага аб’яднання [[Маладзёжная арганізацыя «Фаланстэр»|«Фаланстэр»]]. У 29 год у Дзічэнкі быў дыягнаставаны рассеяны склероз, частка тэкстаў прысвечана гэтай тэме <ref>{{cite web|title=часопіс «The Village Беларусь»|url=https://www.the-village.me/village/city/opyt-ludzi/271291-rassejannyj?fbclid=IwAR0tl5h5OFyMC9uPLLDf4B179yiW-165uA4lOicEVT4ng4mm-9FugTGOT-A|url-status=dead}}</ref>. == Прызнанне == * У 2014 годзе апавяданне «Трёхсотый» увайшло ў шорт-ліст беларускага літаратурнага конкурсу «Первая глава»<ref>{{cite web|title=сайт літаратурнага конкурсу «Первая глава»|url=http://1glava.by/short-list/|url-status=dead}}</ref>. * Амерыканскім часопісам «New Pop Lit» быў намінаваны на літаратурную прэмію «Pushcart Prize» у 2015 годзе<ref>{{cite web|title=часопіс «New Pop Lit»|url=https://newpoplit.com/2015/12/03/our-pushcart-prize-nominations/}}</ref>. * У 2015 і 2016 годзе стаў двойчы лаўрэатам літаратурнага конкурсу «Мост дружбы»<ref>{{cite web|title=БелТА|url=http://www.belta.by/society/view/nachinajuschim-literatoram-ochen-vazhno-poluchit-priznanie-professionalov-rapota-171976-2015/}}</ref><ref>{{cite web|title=Информационно-аналитический портал Союзного Государства|url=http://www.soyuz.by/projects/soyuz-projects/friendshipbriedge/30818.html|accessdate=16 кастрычніка 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171018185834/http://www.soyuz.by/projects/soyuz-projects/friendshipbriedge/30818.html|archivedate=18 кастрычніка 2017|url-status=dead}}</ref> і быў ўдастоены спецыяльнай намінацыі па выніках літаратурнага конкурсу імя Уладзіміра Карпенкі<ref>{{cite web|title=Афіцыйны сайт адміністрацыі горада Валгадонска|url=http://volgodonskgorod.ru/node/13580|accessdate=28 кастрычніка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170220201827/http://volgodonskgorod.ru/node/13580|archivedate=20 лютага 2017|url-status=dead}}</ref>. * П’еса пісьменніка «Томми пошёл в атаку», прысвечаная араба-ізраільскаму канфлікту, атрымала дыплом у міжнародным драматургічным конкурсе «Литодрама» (намінацыя «Сучасная прастора»)<ref>{{cite web|title=сайт клубу пісьменнікаў «Золотые соты»|url=http://litinstitut.com/index.php/novosti/262-pobediteli-mezhdunarodnogo-dramaturgicheskogo-konkursa-litodrama-2016-goda|access-date=28 кастрычніка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161026072946/http://www.litinstitut.com/index.php/novosti/262-pobediteli-mezhdunarodnogo-dramaturgicheskogo-konkursa-litodrama-2016-goda|archivedate=26 кастрычніка 2016|url-status=dead}}</ref>. * Апавяданне Дзічэнкі «Кантакт» заняло першае месца ў літаратурным конкурсе газеты «Звязда» па выніках 2016 года.<ref>{{cite web|title=сайт газеты «Звязда»|url=http://www.zviazda.by/be/news/20170217/1487348721-uvaga-litaraturny-konkurs-pracyagvaecca}}</ref>. * Кніга «Сонечны чалавек» увайшла у шорт-ліст прэміі «Дэбют» імя Максіма Багдановіча і ў лонг-ліст прэміі імя Ежы Гедройца ў 2017 годзе.<ref>{{cite web|title=сайт беларускага «ПЭН-цэнтру»|url=http://pen-centre.by/2017/03/13/uruchenne-prem-debyut-21-sakavka.html|accessdate=20 сакавіка 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170325082621/http://pen-centre.by/2017/03/13/uruchenne-prem-debyut-21-sakavka.html|archivedate=25 сакавіка 2017|url-status=dead}}</ref>. * Творы Дзічэнкі ўваходзяць у абавязковую праграму на курсе літаратуры Усходняй Еўропы ў амерыканскім Swarthmore College<ref>{{cite web|title=Swarthmore College афіцыйная старонка установы|url=http://www.swarthmore.edu/russian-and-east-european-science-fiction/andrei-dichenko}}</ref>. * Аповяд Дзічэнкі «Камітэт па расстрэле паэтаў» быў уключаны амерыканскім выдавецтвам Dalkey Archive Press ў анталогію «Best European Fiction 2018»<ref>{{cite web |title=сайт выдавецтва Dalkey Archive Press |url=https://www.dalkeyarchive.com/product/best-european-fiction-2018/ |accessdate=12 снежня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212131218/http://www.dalkeyarchive.com/product/best-european-fiction-2018/ |archivedate=12 снежня 2017 |url-status=dead }}</ref>. * У суаўтарстве з журналісткай Яўгеніяй Доўгай заняў І месца ў конкурсе «Найлепшы журналіст-барацьбіт з дыскрымінацыяй у Беларусі-2017» беларускай грамадскай ініцыятывы «Журналісты за талерантнасць»<ref>{{cite web|title=афіцыйны паблік беларускай грамадскай ініцыятывы «Журналісты за талерантнасць» |url=https://www.facebook.com/Journalists4Tolerance/photos/a.538969759789522.1073741828.536144156738749/563490320670799/?type=3&ifg=1}}</ref>. == Крытыка == [[Файл:Andrei Dzichenka i Sviatlana Jermakovič.jpg|thumb|Перформанс у [[Фіальта|Фіальце]]. Андрэй Дзічэнка і Света Ермаковіч]] Творчасць Андрэя Дзічэнкі разглядаецца ў кантэксце кіберпанку і посткіберпанку, але сам аўтар характарызуе свае мастацкія пошукі як увасабленне «рэальнасці, даведзенай да абсурду»<ref>{{cite web|title=газета «Звязда»|url=http://zviazda.by/be/news/20161124/1479976940-deshyfratar-nyasonechnyh-nastroyau}}</ref>. Калі вынесці за дужкі журналісцкія працы Андрэя Дзічэнкі, то яго тэксты ўмоўна можна падзяліць на дзве часткі. Да першай адносяцца кароткія, напоўненыя спецыфічным гумарам апавяданні ў духу Юрыя Мамлеева. Пры гэтым нягледзячы на некаторае сапраўды відавочнае падабенства нельга сказаць, што Дзічэнка з’яўляецца чарговым эпігонам заснавальніка «метафізічнага рэалізму». Хоць трэба прызнаць, што іх героі належаць аднаму — несумненна, «мамлееўскаму» — сусвету. Другая частка складаецца з яго буйных літаратурных форм. І да іх узнікаюць пэўныя пытанні. Узяць, да прыкладу, раман «Пліты і правалы», дзе замест кароткіх і ясных фраз, якія расстрэльваюць ва ўпор, раптам з’яўляюцца грувасткія, перапоўненыя лішнімі дэталямі сказы. Тэкст гэтай галюцынагеннай кнігі настолькі цягучы, што да самай апошняй старонкі даводзіцца боўтацца ў ім, як у балоце, кожны раз чапляючыся за выратавальныя карчы чарговага сюжэтнага павароту.<ref>{{cite web|title=Кірыл Мяцеліца «Залаты укол», часопіс «Альманах сучаснае беларускае культуры «pARTisan»|url=http://partisanmag.by/?p=989|access-date=3 мая 2019|archive-date=3 мая 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503155806/http://partisanmag.by/%3Fp%3D989/|url-status=dead}}</ref>. У рэцэнзіі на кнігу «Best European Fiction 2018» брытанская пісьменніца Джанет Суіні адзначыла, што ў сваёй творчасці Дзічэнка малюе трывожную карціну грамадства, у якім не існуе гармоніі <ref>{{cite web|title=Janet Swinney's Reviews|url=https://www.goodreads.com/review/show/2245822378}}</ref>. Рускі літаратуразнаўца Арцём Навічэнкоў адзначае, што кароткія апавяданні Дзічэнкі працягваюць традыцыі рускага класічнага аповяду; у іх пазнаецца ўплыў авангардыстаў 1920 гадоў і савецкіх празаікаў, у першую чаргу, Юрыя Казакова <ref>{{cite web|title=Часопіс «Прочтение»|url=https://prochtenie.org/experiments/29259}}</ref>. == Бібліяграфія == * «Минское небо» (выдавецтва «Ковчег», 2010) * «Аномалии. Inferno» (электроннае выданне, Thankyou.ru, 2012) * «Здравствуйте доктор! Записки пациентов» (у складзе зборніка, «АСТ», 2014) * «Кахаць і верыць» (у складзе зборніка, «Мастацкая літаратура», 2013) * «Ты — меня» (электроннае выданне, Thankyou.ru, 2013) * «Плот у топи» (у складзе зборніка, электроннае выданне, Thankyou.ru, 2014) * «Пад зоркай кахання» (у складзе зборніка, «Мастацкая літаратура», 2015) * «100 легенд рок-музыки» (у суаўтарстве з Людмілай Пагодзінай, выдавецтва ЭКСМО, 2015) * «Плиты и провалы» (выдавецтва «Логвінаў», 2015) * «Сонечны чалавек» (выдавецтва «Янушкевіч», 2016) * «Ядро материи» (выдавецтва «Янушкевіч», 2017) * «Была ночь и не было видно жизни» (выдавецтва часопіса «Солома», 2018) {{зноскі|3}} == Спасылкі == * [http://thankyou.ru/lib/genre_fiction/andrey_dichenko/ Старонка аўтара ў выдавецтве Thankyou.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160917101913/http://thankyou.ru/lib/genre_fiction/andrey_dichenko |date=17 верасня 2016 }} * [http://i-mag.by/ Сайт беларускага часопіса «Я»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150108081536/http://i-mag.by/ |date=8 студзеня 2015 }} * [http://bolshoi.by/uvlecheniya/po-kiberneticheskim-bolotam/ Інтэрв’ю для часопіса «Большой»]{{Недаступная спасылка}} * [http://ladys.by/single_post.php?single_article=265&section_id=2 Інтэрв’ю для часопіса «Женский журнал»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073305/http://ladys.by/single_post.php?single_article=265&section_id=2 |date=19 красавіка 2015 }} * [http://kyky.org/mag/literature/priezientatsiia-knighi-andrieia-dichienko-ty-mienia Інтэрв’ю для часопіса KY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140731042245/http://kyky.org/mag/literature/priezientatsiia-knighi-andrieia-dichienko-ty-mienia |date=31 ліпеня 2014 }} * [http://www.sensusnovus.ru/interview/2014/08/11/19254.html Інтэрв’ю для часопіса «Новый смысл»]{{Недаступная спасылка}} * [http://euroradio.fm/ru/literator-andrey-dichenko-v-belarusi-hvataet-pisateley-ne-hvataet-chitateley Інтэрв’ю «Еврорадио»] * [http://www.main.lim.by/?p=5440 Інтэрв’ю газеце «Літаратура і мастацтва»]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.soyuz.by/news/joint-programs/28342.html Інтэрв’ю інфармацыйна-аналітычнаму парталу «Soyuz.by»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161021105414/http://www.soyuz.by/news/joint-programs/28342.html |date=21 кастрычніка 2016 }} * [http://mediakritika.by/article/3215/esli-ya-ne-stal-zhurnalistom-poshel-uchitsya-na-povara Інтэрв’ю парталу Mediakritika.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170813110601/http://mediakritika.by/article/3215/esli-ya-ne-stal-zhurnalistom-poshel-uchitsya-na-povara |date=13 жніўня 2017 }} * [http://zviazda.by/ru/news/20170603/1496473516-prozaik-andrey-dichenko-ranshe-kak-ognya-boyalsya-pisat-ot-pervogo-lica Інтэрв’ю газеце «Звязда»] * [https://etazhi-lit.ru/publishing/literary-kitchen/601-andrey-dichenko-revolyuciya-trebuet-smelosti-no-tam-gde-dolzhna-byt-smelost-u-menya-durost.html Інтэрв’ю часопісу «Этажи»] * [https://news.tut.by/culture/507266.html Інтэрв’ю парталу «TUT.by»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170430060038/https://news.tut.by/culture/507266.html |date=30 красавіка 2017 }} * [http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14436 Інтэрв’ю газеце «Культура»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170830201048/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14436 |date=30 жніўня 2017 }} * [https://soloma.today/dichenko/ Інтэрв’ю часопісу «Солома»] {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзічэнка Андрэй}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Беларусі]] [[Катэгорыя:Кіберпанк]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] jj9pbwnssa1alj08el3xew4odujtewa SpaceX 0 353288 5155763 5154137 2026-06-19T01:24:41Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5155763 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |Назва = SpaceX |Лагатып =[[SpaceX logo.svg|256пкс]]<br/>Space Exploration Technologies Corporation |Тып = Прыватная кампанія |Заснавана = 2002 |Ліквідавана = |Раснавальнік = [[Ілан Маск]] |Размяшчэнне = {{ЗША}} Старбэйз, [[Тэхас]], [[ЗША]] |Галоўныя асобы = [[Ілан Маск]] — заснавальнік, [[CEO]], галоўны канструктар |Галіна = [[Аэракасмічная індустрыя|Аэракасмічная]] |Прадукцыя = арбітальныя запускі,<br/> сямейства ракет [[Falcon, ракета-носьбіт|Falcon]],<br/> касмічны карабель [[Dragon SpaceX|Dragon]] |Колькасць супрацоўнікаў = больш 4000 (ліпень 2015) |Сайт = {{URL|SpaceX.com}} }} '''Space Exploration Technologies Corporation''' ('''SpaceX''') — [[ЗША|амерыканская]] кампанія, якая займаецца вытворчасцю касмічнай тэхнікі, тэлекамунікацыйным бізнесам і стварэннем праграм са штучным інтэлектам. Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў горадзе Старбэйз ([[Тэхас]], [[ЗША]]). Заснавана ў 2002 годзе ранейшым уладальнікам [[PayPal]] і [[CEO]] [[Tesla Motors]] [[Ілан Маск|Іланам Маскам]] з мэтай скараціць выдаткі на палёты ў космас, адкрываючы шлях да [[Каланізацыя Марса|каланізацыі Марса]]. Кампанія распрацавала ракеты-носьбіты [[Falcon 1]] і [[Falcon 9]], з самага пачатку маючы на ​​мэце зрабіць іх шматразовымі, і касмічны карабель [[Dragon SpaceX|Dragon]] (выводзіцца на арбіту Falcon 9), прызначаны для папаўнення запасаў на [[Міжнародная касмічная станцыя|Міжнароднай касмічнай станцыі]]. З 2015 года ўдзельнічае таксама ў рэалізацыі праекта вакуумнага цягніка [[Hyperloop]]. У 2020 годзе SpaceX пачала выкарыстоўваць свае караблі Dragon 2 для пілатуемых місій [[NASA]]. З мэтай кантролю над якасцю і коштам, распрацоўка, вытворчасць і тэставанне большасці кампанентаў прадукцыі праводзіцца з апорай на ўнутраныя рэсурсы, уключаючы ракетныя рухавікі [[Merlin, ракетны рухавік|Merlin]], Kestrel, [[Draco, ракетны рухавік|Draco]] і SuperDraco, якія выкарыстоўваюцца на ракетах-носьбітах Falcon і карабле Dragon. Гэта дазваляе SpaceX прапаноўваць самыя нізкія цэны на рынку, а таксама прыкметна зніжае час вытворчасці. У 2019 годзе SpaceX пачала запускаць спадарожнікі [[Starlink]] для стварэння якаснага спадарожнікавага інтэрнет-сэрвіса. У 2025 годзе бізнес Starlink стаў найбольш прыбытковай часткай SpaceX, яго гадавы даход склаў 11,4 мільярда долараў, а аперацыйны прыбытак — 4,4 мільярда долараў. У 2026 годзе SpaceX набыла іншую кампанію Ілана Маска [[xAI]]. Пачатковае публічнае размяшчэнне акцый (IPO) SpaceX 12 чэрвеня 2026 года прыцягнула 86 мільярдаў долараў, стала найбуйнейшым IPO ў гісторыі і зрабіла Маска першым трыльянерам у свеце.<ref>{{Cite web |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2026/06/12/spacexs-ipo-just-made-elon-musk-the-worlds-first-trillionaire/ |last=Durot |first=Matt |title=SpaceX's IPO Just Made Elon Musk The World's First Trillionaire |date=June 12, 2026 |work=[[Forbes]] |archive-date=June 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612201057/https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2026/06/12/spacexs-ipo-just-made-elon-musk-the-worlds-first-trillionaire/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2026/06/12/spacex-start-trading-historic-test-elon-musks-rocket-company/ |last1=Siddiqui |first1=Faiz |last2=Ovide |first2=Shira |date=June 12, 2026 |title=Elon Musk becomes the first trillionaire after SpaceX surges out of the gate |newspaper=[[The Washington Post]] |issn=0190-8286 |archive-date=June 12, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612224459/https://www.washingtonpost.com/technology/2026/06/12/spacex-start-trading-historic-test-elon-musks-rocket-company/ |url-status=live}}</ref> == Гісторыя == === Заснаванне кампаніі === Пасля адыходу з [[PayPal]] Ілан Маск пачаў праяўляць цікавасць да прадпрыемстваў па даследаванні космасу. Затым ён пачаў наведваць касмічныя канферэнцыі і фінансаваць прыватныя касмічныя праекты. У 2001 годзе ён сустрэўся з заснавальнікам ''марсіянскай супольнасці'' Робертам Зубрыным і вылучыў яго кампаніі 100 000 долораў, увайшоўшы ў Савет дырэктараў. Ён выступіў з прамовай на іх чацвёртым з’ездзе, дзе распавёў пра '''Mars Oasis''' — праект па стварэнні цяпліцы і вырошчванні раслін на Марсе. Пазней, журналіст Эшлі Вэнс пісаў у в кнізе «Илон Маск: Tesla, SpaceX и поиски фантастического будущего» што першапачаткова Ілан Маск жадаў купіць гатовую ракету (з мэтай выкарыстаць яе для адпраўкі ўзораў раслін на Марс). Прыведзены 2 выпадкі (у кастрычніку 2001 і лютым 2002 года) калі бізнесмен ездзіў у Маскву з мэтай кіпіць састарэлую міжкантынентальную балістычную ракету. Але прапанаваны кошт ракеты здаваўся Маску празмерна вялікім.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://trends.rbc.ru/trends/innovation/6221f6399a794717a21a2f46|title=Как Илон Маск пытался купить ракеты у России и в итоге создал SpaceX|website=РБК Тренды|access-date=2026-06-13}}</ref> У чэрвені 2002 года Ілан Маск заснаваў кампанію і назваў яе '''Space X'''. Маск заявіў, што адной з яго мэтаў SpaceX з’яўляецца павышэнне надзейнасці і зніжэння кошту як пілатуемых, так і беспілотных касмічных перавозак, у канчатковым выніку ў 10 разоў. Першапачаткова штаб-кватэра SpaceX размяшчалася на складзе ў Эль-Сегундо (Каліфорнія, ЗША). Да лістапада 2005 года ў кампаніі працавала 160 чалавек. === Falcon 1 і першыя арбітальныя запускі === [[Файл:Falcon 1 Flight 5 rises over Omelek Island.jpg|злева|міні|Пяты запуск ракеты Falcon 1]] Space X стварылі сваю першую арбітальную ракету-носьбіт [[Falcon 1]] на ўласныя сродкі. Falcon 1 была аднаразовай двухступеньчатай [[Ракета-носьбіт|ракетай-носьбітам]] з малой грузападымальнасцю, чый кошт распрацоўкі склаў прыблізна 90 — 100 мільёнаў долараў. Ракета была названая ў гонар касмічнага карабля Тысячагадовы сокал з «[[Зорныя войны|Зорных войнаў]]». Для ракеты Falcon 1 у Space X былі распрацаваны свае жыдкапаліўныя ракетныя рухавікі: Merlin 1A і Kestrel. У 2004 годзе SpaceX падала пратэст супраць [[НАСА]] ў [[Падліковая палата ЗША|Падліковую палату ЗША]] (GAO) праз кантракт з адзіным падрадчыкам [[Kistler Aerospace]]. 24 сакавіка 2006 года выраблены першы для кампаніі запуск ракеты-носьбіта Falcon 1, які завяршыўся аварыяй. {{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=першым арбітальным запускам Space X}} == Асноўныя дасягненні == Да самых прыкметных дасягненняў SpaceX адносяцца: * Ракета-носьбіт з вадкаснымі рухавікамі ([[Falcon 1]]), якая 28 верасня 2008 года вывела карысную нагрузку на калязямную арбіту.<ref>{{cite web | url = http://www.spacex.com/F1-004-summary.php| title = Falcon 1 Flight 4 Mission Summary In Pictures | publisher = spacex.com | lang = en | accessdate = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090719023654/http://www.spacex.com/F1-004-summary.php | archivedate = 2009-07-19}}</ref><ref name = "sweet">{{cite web | url = http://spaceflightnow.com/falcon/004/| title = Sweet success at last for Falcon 1 rocket | publisher = spaceflightnow.com | date = 2008-09-28 | lang = en | accessdate = | archiveurl = | archivedate =}}</ref> * Касмічны карабель ([[Dragon SpaceX|Dragon]]), паспяхова запушчаны, выведзены на арбіту і вернуты на Зямлю 8 снежня 2010 года<ref name = "optimistic">{{ cite web | url = http://www.spaceflightnow.com/falcon9/002/101209reaction/| title = Musk 'optimistic' next Dragon flight will visit space station | publisher = spaceflightnow.com | date = 2010-12-09 | lang = en | accessdate = | archiveurl = | archivedate =}}</ref>; першы прыватны карабель, прыстыкаваны да [[Міжнародная касмічная станцыя|МКС]] — 25 мая 2012 года.<ref>{{cite news | url = http://www.universetoday.com/95402/dragon-grappled-for-history-making-docking-at-station-today-may-25/| title = Dragon Grappled and Berthed for History Making Docking at Station | work = universetoday.com | date = 2012 -05-25 | first = Ken | last = Kremer | lang = en | accessdate = | archiveurl = | archivedate =}}</ref> * Запуск спадарожніка (SES-8) на [[Геастацыянарная арбіта|геастацыянарную арбіту]] — 3 снежня 2013.<ref>{{cite web | url = http://www.spaceflight101.net/spacex-falcon-9-v11-ses-8-launch-updates.html | title = SES-8 Launch Updates | publisher = spaceflight101.net | lang = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304034110/http://www.spaceflight101.net/spacex-falcon-9-v11-ses-8-launch-updates.html | archivedate = 4 сакавіка 2016 | url-status = dead }}</ref> * Першая ў гісторыі<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/2883239 Falcon 9 увайшоў у гісторыю за гадзіну], kommersant.ru, 22 снежня 2015 г.</ref> пасадка першай ступені на Зямлю пасля арбітальнага запуска ракеты-носьбіта [[Falcon 9]] — 22 снежня 2015 года.<ref>{{cite web | url = http://spaceflight101.com/falcon-9-orbcomm-flight2/spacex-falcon-9-achieves-first-booster-landing/ | title = A Day to Remember - SpaceX Falcon 9 achieves first Booster Return to Onshore Landing | publisher = spaceflight101.com | date = 2015/12/22 | lang = en | accessdate = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151222210116/http://spaceflight101.com/falcon-9-orbcomm-flight2/spacex-falcon-9-achieves-first-booster-landing/ | archivedate = 22 снежня 2015 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | url = https://twitter.com/SpaceX/status/679114269485436928| title = The Falcon 9 first stage landing is confirmed. Second stage continuing nominally. | Work = twitter.com | date = 2015/12/22 | first = SpaceX | last = | lang = en | accessdate = | archiveurl = | archivedate =}}</ref><ref>{{cite news | url = https://twitter.com/elonmusk/status/679142215981993984| title = Falcon 9 standing on LZ-1 at Cape Canaveral | work = twitter.com | date = 2015/12/22 | first = Elon | last = Musk | lang = en | accessdate = | archiveurl = | archivedate =}}</ref><ref>{{cite news | title = Шматразовая ступень Falcon 9 упершыню ў гісторыі паспяхова вярнулася на Зямлю | url = http://lenta.ru/news/2015/12/22/spacex/|accessdate=2015-12-25|publisher=Сайт навін «Лента.Ру» | date = 22 снежня 2015}}</ref> * Першая паспяховая пасадка першай ступені ракеты-носьбіта Falcon 9 на марскую платформу [[Autonomous Spaceport Drone Ship]] — 8 красавіка 2016 года.<ref name = "firstlanding">{{cite web | author = SpaceX | title = The 1st stage of the Falcon 9 just landed on our Of Course I Still Love You droneship. Dragon in good orbit | url = https://twitter.com/SpaceX/status/718542763545899008| date = 2016/04/08 | publisher = twitter.com | language = en}}</ref> * Кампанія SpaceX у супрацоўніцтве з [[NASA]] адправіла на [[МКС]] двух амерыканскіх астранаўтаў на караблі [[Crew Dragon]]. Упершыню на МКС людзі адправіліся на транспарце прыватнай кампаніі — 30 мая 2020<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=252726 nashaniva.by]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == [http://www.spacex.com/ Афіцыйны сайт SpaceX] {{Ілан Маск}} [[Катэгорыя:Касманаўтыка ЗША]] [[Катэгорыя:Камерцыйны касмічны палёт]] snu9t6h28ah0o8kp2fnpiukuk7r9g4w Сілы Ван-дэр-Ваальса 0 358265 5155682 4307867 2026-06-18T14:56:00Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155682 wikitext text/x-wiki '''Сілы Ван-дэр-Ваальса''' — сілы ўзаемадзеяння паміж электрычна нейтральнымі [[малекула]]мі ці [[атам]]амі. Маюць электрычную прыроду. Складаюцца з сіл адштурхоўвання і прыцяжэння: на вельмі малых адлегласцях паміж малекуламі дзейнічаюць сілы адштурхоўвання, якія з павелічэннем адлегласці змяняюцца сіламі прыцяжэння. Ван-дэр-ваальсавы сілы вызначаюць існаванне [[вадкасць|вадкасцей]] і малекулярных крышталёў, адрозненне рэальных газаў ад ідэальных; праяўляюцца ў розных фізічных з'явах. == Гл. таксама == * [[Міжмалекулярнае ўзаемадзеянне]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Ван-дэр-Ваальса сілы||502}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Малекулярная фізіка]] [[Катэгорыя:Хімічная фізіка]] [[Катэгорыя:Фізічная хімія]] [[Катэгорыя:Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс]] 1lgd5vewbxzazt28zcucj24sr48y4r0 Ураўненне Ван-дэр-Ваальса 0 358322 5155680 3650454 2026-06-18T14:55:46Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155680 wikitext text/x-wiki '''Ураўненне Ван-дэр-Ваальса''' — адно з першых ураўненняў стану [[Рэальны газ|рэальнага газу]]. Прапанавана [[Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс|Я. Д. ван дэр Ваальсам]] у 1873 годзе. Улічвае канечнасць аб'ёму [[малекула|малекул]] і сілы ўзаемадзеяння паміж імі. '''Газам Ван-дэр-Ваальса''' называецца такая мадэль рэальнага газу, у якой малекулы разглядаюцца як абсалютна цвердыя шарыкі з дыяметрам d, паміж якімі дзейнічаюць сілы ўзаемнага прыцягнення. Канчатковыя памеры шарыкаў азначаюць, што прымаюцца пад увагу і сілы адштурхвання паміж малекуламі рэальнага газу.<ref name=":0">Справочник по физике. Яворский Б.М., Детлаф А.А. </ref> Для моля газу аб'ёмам {{math|''V''}} пры тэмпературы {{math|''T''}} і ціску {{math|''p''}} мае выгляд : <math>\left( p + \frac{a}{V_\mu^2}\right) (V_\mu-b) = RT,</math> дзе {{math|''R''}} — [[універсальная газавая пастаянная]], {{math|''a''}} і {{math|''b''}} — эксперыментальныя канстанты для кожнага асобнага газу, абумоўленыя адхіленнем уласцівасцей рэальнага газу ад [[ідэальны газ|ідэальнага]] ({{math|''a''}} ўлічвае прыцяжэнне малекул у выніку [[міжмалекулярнае ўзаемадзеянне|міжмалекулярнага ўзаемадзеяння]], {{math|''b''}} — адштурхоўванне малекул на блізкіх адлегласцях). Пры вялікіх {{math|''V''}} (моцна [[разрэджаны газ]]) ураўненне Ван-дэр-Ваальса пераходзіць ва [[ураўненне стану ідэальнага газу|ўраўненне стану ідэальнага газу]]. Ураўненне Ван-дэр-Ваальса для адвольнай масы рэальнага газу, які мае малярная масу <math>\mu</math>, <math>\Biggl(p+\frac{M^2}{\mu^2}\frac{a}{V^2}\Biggr)\Biggl(V-\frac{M}{\mu}b\Biggr)=\frac{M}{\mu}RT </math>. Гэта раўнанне справядліва для не вельмі моцна сціснутых газаў. Для моцна зрэджаных газаў <math>V_\mu\gg b</math> , <math>p^*\ll p</math> і ўраўнанне Ван-дэр-Ваальсане адрозніваецца ад [[Ураўненне стану ідэальнага газу|ураўнення Мендзялеева - Клапейрона]]. <math>p^* - </math> папраўка Ван-дэр-Ваальса, абумоўленая дзеяннем сіл узаемнага прыцягнення і называецца унутраным ціскам. Унутраны [[ціск]] <math>p^* </math>зваротна прапарцыйна квадрату аб'ёму <math>V_\mu </math> пасудзіны, у якім знаходзіцца моль газу, <math>p^*=\frac{a}{V_\mu^2} </math>, дзе <math>a </math> - каэфіцыент Ван дэр Ваальса, які залежыць ад хімічнай прыроды газу<ref name=":0" />. == Гл. таксама == * [[Ураўненне Клапейрона—Мендзялеева]] * [[Рэальны газ]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3к|Ван-дэр-Ваальса ўраўненне}} С. 502. * '''Яворский Б.М.''' и '''Детлаф А.А''' '''Справочник по физике''': 2-е изд., перераб. - М. Главная редакция физико-математической литературы. 1985, - 512 с. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Газавыя законы]] [[Катэгорыя:Фізічныя законы і ўраўненні]] [[Катэгорыя:Хімічныя законы і ўраўненні]] [[Катэгорыя:Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс]] eqos8pl9uij270su0kn2kyff9116w3v Анатоль Антонавіч Рэвут 0 439422 5155775 4581339 2026-06-19T02:47:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155775 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Рэвут (значэнні)}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = Намеснік Старшыні [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў Беларускай ССР]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg | перыядпачатак = люты [[1983]] | перыядканец = май [[1985]] | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Анато́ль Анто́навіч Рэ́вут''' ({{ДН|30|10|1928}}, г. {{МН|Барысаў||горад Барысаў}}<ref>{{кніга|аўтар=|загаловак =Памяць: Гіст.-дакум. хроніка г. Барысава і Барысаўскага р-на|месца ={{Мн.}}|адказны =Рэдкал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]|год=1997|isbn=985-11-0077-3|старонак =712}}</ref>, [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]] — {{ДС|10|4|2001}}, г. {{МС|Масква||горад Масква}}, [[Расія|Расійская Федэрацыя]]) — савецкі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік старшыні Дзяржплана СССР — Міністр СССР ([[1985]]—[[1989]]). == Біяграфія == У 1952 годзе скончыў [[Беларускі політэхнічны інстытут]]. * 1952—1958 гг. — старшы майстар Мінскага прыборабудаўнічага завода імя У. І. Леніна; затым галоўны інжынер МТС у [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], старшы інжынер Мінскага абласнога ўпраўлення сельскай гаспадаркі. * 1958—1962 гг. — на Мінскім заводзе лічыльных машын імя Г. К. Арджанікідзэ: старшы майстар, начальнік цэха, галоўны тэхнолаг, намеснік дырэктара. * 1962—1966 гг. — начальнік аддзела Дзяржплана БССР. * 1966—1970 гг. — дырэктар Мінскага прыборабудаўнічага завода. * 1970—1974 гг. — дырэктар Мінскага завода электронных вылічальных машын. * 1974—1975 гг. — другі сакратар Мінскага [[Гарадскі камітэт КПСС|гаркама]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП Беларусі]]. * 1975—1983 гг. — Першы намеснік Міністра радыёпрамысловасці СССР. * 1983—1985 гг. — Намеснік Старшыні [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў БССР]], старшыня Дзяржплана БССР. * 1985—1989 гг. — Першы намеснік старшыні Дзяржплана СССР — Міністр СССР. Член КПСС у 1955—1991 гадах. Член [[Цэнтральны Камітэт КПСС|ЦК КПСС]] у 1986—1990 гадах. З ліпеня 1989 года — персанальны пенсіянер саюзнага значэння. Памёр 11 красавіка 2001 года ў Маскве. Пахаваны ў Маскве на Траякураўскіх могілках. == Узнагароды і званні == Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР. {{зноскі}} == Літаратура == * Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923—1991 гг./ Сост. В. И. Ивкин. — М.: «Российская политическая энциклопедия», 1999 г. * ЦЕНТРАЛЬНЫЙ КОМИТЕТ КПСС, ВКП(б), РКП(б), РСДРП(б): Историко-биографический справочник / Сост. Горячев Ю. В. -М.: Издательский дом «Парад», 2005. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20101006205214/http://moscow-tombs.narod.ru/2001/reut_aa.htm Фатаграфія надмагілля] {{Старшыні Дзяржплана БССР}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рэвут Анатоль Антонавіч}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР]] [[Катэгорыя:Старшыні Дзяржплана БССР]] [[Катэгорыя:Персанальныя пенсіянеры саюзнага значэння]] 1yfd3dqgzzpqfgc50ybs29hlohktzgb Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі 0 467837 5155737 5040435 2026-06-18T21:01:54Z 5155737 wikitext text/x-wiki {{Палітык | Імя = Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі | Арыгінал імя = | Выява = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства =[[Беларусь]] | Адукацыя = | Навуковая ступень = | Нацыянальнасць = | Веравызнанне =[[каталік]] | Партыя = | Асноўныя ідэі = | Род дзейнасці = | Бацька = | Маці = | Муж = | Жонка = Марына Лебедзева | Дзеці = | Узнагароды = | Роспіс = | Сайт = | Commons = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Шыдлоўскі}} '''Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі''' (нар. {{ДН|27|12|1978}} [[Стоўбцы]], [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], [[Беларусь]]) — сябра [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]] (1995—2002), намеснік старшыні «[[Малады Фронт|Маладога фронту]]» (1997—1999), каардынатар руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» (2001—2006), журналіст, [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень]]. == Біяграфія == Аляксей Шыдлоўскі нарадзіўся ў 1978 годзе ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]]. Вучыўся ў СШ № 1 г. [[Стаўбцы]]. У 1995 г. уступіў у [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|Беларускі Народны Фронт]], далучыўся да Моладзевай фракцыі [[БНФ Адраджэньне|БНФ]] і стварыў моладзевую філію ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]]. У 1996 г. паступіў вучыцца на факультэт журналістыкі [[БДУ]], быў адлічаны пасля арышту ў 1997 г. Удзельнічаў у падрыхтоўцы першага Сойму [[МФ]]. Адзін з каардынатараў мабілізацыйнай кампаніі «Час выбіраць» (2001), якая праходзіла падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2001)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]]. Супрацоўнічаў з газетамі [[Навіны БНФ «Адраджэньне»|«Навіны»]], «[[Наша Свабода|Наша свабода]]», «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]», іншымі дэмакратычнымі выданнямі. Жонка — Марына Лебедзева. Мае сына. '''Храналогія пераследу''' 25 жніўня 1997 г. ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]] быў затрыманы актывіст «[[Малады Фронт|Маладога фронту]]» Аляксей Шыдлоўскі, а 27 жніўня 1997 г. у Мінску актывіст Маладога фронту [[Вадзім Лабковіч]]. Іх абвінавацілі ў напісанні на сцяне Стаўбцоўскага райвыканкама надпісаў [[Жыве Беларусь!|«Жыве Беларусь!]]» І «[[Зянон Пазняк|Пазняк]] — наш прэзідэнт», на помніку Ф.Дзяржынскаму надпісу: «Кат», у замене над райвыканкамам афіцыйнага сцяга на нацыянальны, і вывешванні ў горадзе дзясятка бел-чырвона-белых сцягоў<ref>[http://www.gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=76743 Пять историй с граффити в Беларуси.]</ref>. У Стоўбцах абвясціў галадоўку. Да вынясення прысуда А. Шыдлоўскі правёў 6 месяцаў у зняволенні: спачатку ў [[Жодзінскае СІЗА|Жодзінскім СІЗА]], потым яго перавялі ў [[Мінск]] на «Валадарку». 23 снежня 1997 г. выканаўчы дырэктар [[Х'юман Райтс Вотч]] звярнуўся да А. Лукашэнкі з заклікам спыніць пераслед і незаконныя арышты сяброў арганізацыі «[[Малады фронт]]» [[Вадзім Лабковіч|Вадзіма Лабковіча]], Аляксея Шыдлоўскага і [[Вадзім Кабанчук|Вадзіма Кабанчука]].<ref>http://pantheon.hrw.org/legacy/russian/letters/belarus/1997/1223.htm{{Недаступная спасылка}}</ref> [[Народны паэт Беларусі]] [[Рыгор Барадулін]] 14 снежня 1997 г. напісаў і прысвяціў сябрам Маладога Фронту, якія знаходзіліся ў зняволенні, Аляксею Шыдлоўскаму, Вадзіму Лабковічу і Вадзіму Кабанчуку верш «Люблю Беларусь!»<ref>Я адзавуся. Укладальнік Сяргей Панізнік. Мінск. 2014. С.46.</ref>. 24 лютага 1998 г. А. Шыдлоўскі [[Мінскі абласны суд|Мінскім абласным судом]] быў асуджаны на 1 год і 6 месяцаў пазбаўлення волі ў калоніі ўзмоцненага рэжыму<ref>[https://spring96.org/files/reviews/be/1998_review_by.pdf Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі ў 1998 годзе. C.16]</ref>.Непаўнагадовы В. Лабковіч (1981 г.н.) быў асуджаны на год і шэсьць месяцаў пазбаўленьня волі з адтэрміноўкай выкананьня прысуду на два гады і вызвалены ў зале суда<ref>{{Cite web |url=https://palitviazni.info/viazen/vadzim-labkowicz |title=Вадзім Лабковіч. |access-date=30 студзеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181205212239/https://palitviazni.info/viazen/vadzim-labkowicz |archivedate=5 снежня 2018 |url-status=dead }}</ref>. Прадстаўнікі праваабарончай арганізацыі [[Х'юман Райтс Вотч]] назіралі за ходам пяцідзённага слухання справы ў [[Мінск]]у зафіксавалі шэраг парушэнняў у ходзе следства і судовага працэсу<ref>[https://www.hrw.org/legacy/russian/reports/belarus/1998/july/topic411.html Суд над Вадимом Лабковичем и Алексеем Шидловским.]</ref>. Аляксей Шыдлоўскі быў амніставаны ўладамі за 2 дні да афіцыйнага сканчэння ягонага турэмнага тэрміну — 23 лютага 1999 г. Зроблена гэта было адмыслова з двух прычын. Па-першае, сябры, родныя і паплечнікі па [[МФ]] збіраліся сустракаць А.Шыдлоўскага пад сценамі мінскай турмы на вул. Кальварыйскай 25 лютага 1999 г. Па-другае, згодна з беларускім закандаўствам, асоба, якая была амніставаная, у выпадку новага асуджэння не можа ізноў трапіць пад амністыю на працягу 10 гадоў. У 2001 г. актыўна ўдзельнічаў у незарэгістраваным моладзевым руху «Зубр», быў адным з лідараў. 26 студзеня 2001 г. была ўзбуджаная крымінальная справа за «псаванне маёмасці». Па справе праходзілі чацьвёра актывістаў «Зубра», у тым ліку і А.Шыдлоўскі. Іх абвінавачвалі ў нанясенні надпісаў «Зубр» палітычных лозунгаў на сцяне райвыканкама Партызанскага раёна г. Мінска на сценах дамоў па вул. Захарава. Абвінавачаныя ў судзе тлумачылі, што рабілі надпісы з мэтаю прыцягнуць увагу грамадзкасьці да палітычнай сытуацыі ў краіне. 26 ліпеня 2001 г. суд Партызанскага раёна г. Мінска па артыкуле 218 КК РБ асудзіў студэнта журфаку [[Інстытут сучасных ведаў імя А. М. Шырокава|Інстытута сучасных ведаў]] А.Шыдлоўскага да двух гадоў папраўчых работ з утрыманнем 20 % заробку штомесяц. Выпускнік журфаку БДУ Сяргей Коктыш быў асуджаны па гэтай справе да двух гадоў папраўчых работ з утрыманнем 10 % заробку штомесяц. Выпускнікі журфаку БДУ Анатоль Алізар і Аляксандр Ермакоў былі пакараныя штрафам 100 мінімальных заробкаў (на той час 750 тысячаў беларускіх рублёў)<ref>[https://www.svaboda.org/a/24872678.html У МЕНСКУ ЗНОЎ СУДЗЯЦЬ ЗА ГРАФІЦІ.]</ref>. 05 красавіка 2001 г. за нанясенне на плоце па вул. Ціміразева палітычных лозунгаў «Дзе Захаранка», «Дзе Ганчар», «Дзе Красоўскі?» былі затрыманыя актывісты «Зубра» А.Шыдлоўскі, студэнт журфака БДУ Цімох Дранчук, Зміцер Драпачка, Алесь Апроніч. Іх падазравалі ў здзяйсненні злачынства па арт.341 КК РБ (апаганенне пабудоваў і пашкоджанне маёмасці). У РУУС Цэнтральнага раёна А.Шыдлоўскі і Ц.Дранчук былі збітыя міліцыянтам. Неўзабаве крымінальная справа была спыненая, бо плот, на якім былі намаляваныя лозунгі, не ўяўляў каштоўнасці<ref>[https://www.svaboda.org/a/24836146.html НА АРЫШТАВАНЫХ СЁНЬНЯ ЎНАЧЫ Ў МЕНСКУ «ЗУБРОЎ» ЗАВЯЛІ КРЫМІНАЛЬНЫЯ СПРАВЫ ЗА ГРАФІЦІ.]</ref>. 08 траўня 2002 г. галоўны рэдактар «Советской Белорусии» П.Якубовіч у артыкуле «Розумам кранутая асоба» абвінаваціў А.Шыдлоўскага за тое, што той у 1998 г. быў асуджаны не за палітычнае графіці, а за нясплату аліментаў. А.Шыдлоўскі звярнуўся ў суд з атрабаваннем надрукаваць абвярджэнне і кампенсаваць маральную шкоду. Суд адмовіў яму ў пазове<ref>[https://www.svaboda.org/a/24873164.html ЮРЫСТКА «СОВЕТСКОЙ БЕЛОРУССИИ» ПАГАДЗІЛАСЯ, ШТО П. ЯКУБОВІЧ НАДРУКАВАЎ ХЛУСЬНЮ, АЛЕ ПЛАЦІЦЬ КАМПЭНСАЦЫЮ АДМОВІЛАСЯ.]</ref>. 08 студзеня 2007 г. А.Шыдлоўскі быў затрыманы супрацоўнікамі міліцыі ў цэнтры [[Мінск]]а і абвінавачаны ў распаўсюдзе налепак «Джынс — за свабоду!». 22 сакавіка 2007 г. А.Шыдлоўскі быў затрыманы каля пад’езду свайго дома супрацоўнікамі палка міліцыі спецыяльнага прызначэння. Па версіі міліцыянтаў, ён гучна лаяўся матам каля ўласнага пад’езда. 23 сакавіка судом [[Партызанскі раён (Мінск)|Партызанскага раёна]] [[Мінск]]а асуджаны на пяць сутак адміністрацыйнага арышту<ref>[http://naviny.by/rubrics/politic/2007/03/23/ic_news_112_268464 Молодежный активист А.Шидловский осужден на пять суток.]</ref>. 24 ліпеня 2007 г. А.Шыдлоўскі быў затрыманы ў цэнтры [[Мінск]]а супрацоўнікамі [[КДБ Беларусі|КДБ]] падчас расклейвання ўлётак апазіцыйнага зместу<ref>[http://naviny.by/rubrics/society/2007/07/24/ic_news_116_274372 В Минске задержаны активисты молодежных демсил.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Суд над актывістам мусіў адбыцца 25 ліпеня 2007 г., але перанесены на 8 жніўня, А.Шыдлоўскі выпушчаны да суда на волю<ref>[http://naviny.by/rubrics/politic/2007/07/25/ic_news_112_274406 Суд над активистами молодежных демсил перенесен на 8 августа.]</ref>. Праз тры гадзіны пасля вызвалення з залы суда А.Шыдлоўскі быў зноў затрыманы ў сваёй кватэры<ref>[http://naviny.by/rubrics/politic/2007/07/25/ic_news_112_274422 Активист Шидловский снова задержан.]</ref> і асуджаны на 15 сутак адміністрацыйнага арышта па арт. 17.1 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях [[Рэспубліка Беларусь|РБ]] (дробнае хуліганства). 8 жніўня быў дастаўлены ў будынак суда [[Партызанскі раён (Мінск)|Партызанскага раёна]] г. [[Мінск]]а пад канвоем і дадаткова асуджаны на пяць сутак адміністрацыйнага арышта па тым самым артыкуле<ref>[http://naviny.by/rubrics/society/2007/08/08/ic_news_116_275161 Молодежный активист Алексей Шидловский осужден еще на пять суток ареста.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У канцы 2007 года была ўзбуджаная крымінальная справа па ч. 3 арт. 339 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса РБ]](хуліганства), якая прадугледжвае пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі да 10 гадоў. Крымінальная справа была адкрыта пасля бойкі ў краме, якая паўстала падчас сварак з прадаўцом з-за партрэта [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. А. Шыдлоўскі заявіў, што бойка была справакавана. Не чакаючы суда, ён выехаў з [[Беларусь|Беларусі]]. 5 лютага 2008 г. А. Шыдлоўскі папрасіў палітычнага прытулку ў [[Чэхія|Чэхіі]]. У сакавіку МЗС [[Чэхія|Чэхіі]] адказаў адмовай, спасылаючыся на Дублінскую дамову: займацца справай аб прадастаўленні палітычнага прытулку павінная краіна, якая выдала візу на больш працяглы тэрмін (на той момант у А.Шыдлоўскага было дзве візы — гадавая літоўская і трохдзённая чэшская). Пасля высылкі з [[Чэхія|Чэхіі]] не вяртаўся ў Беларусь, а пражываў ва [[Украіна|Ўкраіне]]. 7 жніўня 2008 г. А.Шыдлоўскі паўторна папрасіў палітычнага прытулку ў [[Чэхія|Чэхіі]]<ref>[http://naviny.by/rubrics/society/2008/08/07/ic_news_116_295127 Алексей Шидловский повторно попросил политического убежища в Чехии.]</ref>. 5 снежня 2008 г. А.Шыдлоўскі атрымаў палітычны прытулак у [[Чэхія|Чэхіі]]. Палітычны прытулак разам з А.Шыдлоўскім таксама атрымала ягоная жонка Марына Лебедзева<ref>[https://ru.delfi.lt/abroad/belorussia/molodezhnyj-oppozicionnyj-lider-poluchil-politicheskoe-ubezhische-v-chehii.d?id=19550753 Молодежный оппозиционный лидер получил политическое убежище в Чехии.]</ref>. У Чэхіі А.Шыдлоўскі выступае як эксперт на Радыё Свабода<ref>[https://www.svaboda.org/a/25165724.html Мацярынскі інстынкт ці палітыка?]</ref>,арганізуе беларускіх заўзятараў з выкарыстаннем беларускай нацыянальнай сімволікі падчас спартовых спаборніцтваў, якія праходзяць у Еўропе, удзельнічае ў беларускіх пікетах і іншых грамадскіх мерапрыемствах, якія ладзяць беларусы ў Празе<ref>[https://www.svaboda.org/a/25319833.html Паліцыя Прагі ня бачыць парушэньня ў забароне беларускага сьцяга.]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Кто есть кто в Беларуси. Хто ёсць хто ў Беларусі. Who is who in Belarus. — Мн.: ООО «Мэджик Бук», 2004. — 284 с. * Palitviazni.info — 2013. — С. 272—273. * Маладзёвы весьнік. Выданне Маладога Фронту. 1997, № 5. == Спасылкі == * https://charter97.org/be/news/2007/12/4/2101/ * https://charter97.org/ru/news/2009/12/31/25051/ * https://palitviazni.info/viazen/liaksiej-ydlouski {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171010211441/https://palitviazni.info/viazen/liaksiej-ydlouski |date=10 кастрычніка 2017 }} * http://www.hrights.ru/text/belorus/b10/Chapter24.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101031012052/http://hrights.ru/text/belorus/b10/Chapter24.htm |date=31 кастрычніка 2010 }} * http://www.belaruspartisan.org/m/politic/240170/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170904055934/http://www.belaruspartisan.org/m/politic/240170 |date=4 верасня 2017 }} * http://mfront.net/knihi/Maladafrontucy[2009].pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160425161402/http://mfront.net/knihi/Maladafrontucy&#91;2009&#93;.pdf |date=25 красавіка 2016 }} * http://grodno-best.info/kto-est-kto-v-belarusi/shidlovskij-aleksej-mihajlovich-shydlouski-alyaksej-mihajlavich-shydlowski-aliaksiey-mikhaylavich.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251210011830/http://grodno-best.info/kto-est-kto-v-belarusi/shidlovskij-aleksej-mihajlovich-shydlouski-alyaksej-mihajlavich-shydlowski-aliaksiey-mikhaylavich.html |date=10 снежня 2025 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шыдлоўскі Аляксей Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] ffpnowdzn0rbqvj18ue8gdaj0m10y6j Анатоль Пінхусавіч Рубін 0 468983 5155789 5146851 2026-06-19T04:32:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155789 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рубін (значэнні)}} {{Асоба}} '''Анато́ль Пінху́савіч Ру́бін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — спецыяліст па лячэбнай фізкультуры, вязень [[гета]], [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]] ў СССР, [[дысідэнт]], удзельнік руху за правы [[Яўрэі|яўрэяў]] у СССР. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у ў 1928 годзе. У сям’і ўсе акрамя бацькі да рэлігіі ставіліся абыякава. З пачаткам савецка-нямецкай вайны пасля беспаспяховых спробаў эвакуявацца трапіў у гета. У час вайны страціў усіх блізкіх: бацька быў забіты ў першыя дні вайны; маці і малодшая сястра Беці загінулі ў выніку адной з нацысцкіх «акцый» па вынішчэнні яўрэяў; старэйшая сястра Тамара ўцякла з гета, але была арыштаваная і забітая за ўдзел у антыфашысцкім падполлі; старэйшы брат служыў у войску і ў 1944 годзе прапаў без вестак на фронце. У сакавіку 1943 года ўцёк з гета з чужымі дакументамі на імя Сцяпанава, якія атрымаў ад тутэйшага, мінскага немца па прозвішчы Нікель. Сышоў з горада разам з жанчынай па прозвішчы Штэфан, якая працавала на электрастанцыі, да яе сваякоў у вёску [[Драбаўшчына (Клецкі раён)|Драбаўшчына]] Клецкага раёна. Хаваў сваё яўрэйскае паходжанне ад сялянскай сям’і Карсюкоў, у якой жыў, працаваў на гаспадарцы. Пасля заканчэння нацысцкай акупацыі ў ліпені 1944 года вярнуўся ў Мінск. Паступіў у рамеснае вучылішча, пасля сканчэння якога працаваў на ваенным заводзе. З вуснага дазволу дырэктара завода паступіў у [[Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры]], але 14 лістапада 1946 года быў арыштаваны. Згодна з Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад 26 снежня 1946 года Рубін быў асуджаны ваенным трыбуналам на 5 год лагераў за самавольны сыход з ваеннага прадпрыемства (мінімальны тэрмін па гэтым указе). Адбываў пакаранне ў лагеры на станцыі Яя [[Кемераўская вобласць|Кемераўскай вобласці]]. Стрыечная сястра Рубіна дамаглася перагляду яго справы [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]], тэрмін быў заменены на 1 год умоўна. Пасля вызвалення ў 1948 годзе вярнуўся ў Мінск, узнавіўся ў Інстытуце фізкультуры. Пасля заканчэння інстытута працаваў выкладчыкам фізкультуры ў [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускім політэхнічным інстытуце]]. Цікавіўся гісторыяй яўрэяў, культурай, развіццём [[Дзяржава Ізраіль|Дзяржавы Ізраіль]]. Збіраў літаратуру адпаведнай тэматыкі, даваў чытаць іншым яўрэям Мінска. Сустракаўся з замежнымі турыстамі. У 1957 годзе паехаў на Міжнародны фестываль моладзі ў [[Масква|Маскву]], дзе пазнаёміўся з прадстаўнікамі дэлегацыі Ізраіля, супрацоўнікамі ізраільскага пасольства, атрымаў ад іх літаратуру пра Ізраіль і супраць [[антысемітызм]]у. Арыштаваны [[КДБ БССР]] 8 снежня 1958 года, да суда ўтрымліваўся ў [[Амерыканка (турма)|следчай турме КДБ БССР у Мінску]] (т. зв. «амерыканцы»). Быў абвінавачаны ў падрыхтоўцы замаху на [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|М. Хрушчова]], «здрадзе радзімы» і «антысавецкай агітацыі і прапагандзе». Першыя два абвінавачанні разваліліся, бо былі цалкам плёнам фантазіі КДБ. «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» ў разуменні КДБ заключаліся ў прыватных размовах пра палітычнае становішча і праявы антысемітызма ў СССР, чытанні і распаўсюдзе літаратуры пра Ізраіль (у якой не было ані слова пра СССР), капіраванні выдадзенай у першыя паслярэвалюцыйныя гады брашуры [[Максім Горкі|Максіма Горкага]] пра антысемітызм і іншых падобных дзеяннях. «Саўдзельнікамі» па справе праходзілі ўрач Яўген Рафаілавіч Хейфец (1925 г. н., арыштаваны 9 снежня 1958 г.) і трэнер па класічнай барацьбе Гірш Срольевіч Ясялевіч (1915 г. н., арыштаваны 11 снежня 1958 г.). Хейфец супрацоўнічаў са следствам, агаварыў сябе і Рубіна. Хейфец і Ясялевіч абвінавачваліся ў размовах пра палітыку ўрада СССР у дачыненні да яўрэяў. Хейфец таксама браў у Рубіна яўрэйскую літаратуру і распаўсюджваў сярод сваіх знаёмых, а Ясялевіч прывёз з Варшавы, дзе быў на спаборніцтвах, ізраільскія выданні. Справа Рубіна, Хейфеца і Ясялевіча № 19121-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. 28 — 29 красавіка 1959 года ў закрытым рэжыме прайшоў суд. Ясялевіч і Хейфец прызналі сябе вінаватымі, аднак Рубін не прызнаў, бо не лічыў літаратуру, якую распаўсюджваў, антысавецкай. На судзе Рубін казаў пра дзяржаўны антысемітызм у СССР і свой намер выехаць у Ізраіль. [[Вярхоўны Суд БССР]] асудзіў Рубіна да 6 год пазбаўлення свабоды, Хейфеца — да 2 год, Ясялевіча — да 6 месяцаў. Усе былі асуджаны па артыкуле 7 Закона СССР ад 25.12.1958 («Заклікі да гвалтоўнага звяржэння або змены савецкага дзяржаўнага і грамадскага ладу або да гвалтоўнага парушэння адзінства тэрыторыі Саюза ССР», тагачасны аналаг «антысавецкай агітацыі і прапаганды»). Хейфец быў вызвалены ўмоўна-датэрмінова 11 красавіка 1960 года. Рубін адбываў свой тэрмін у мардоўскіх лагерах. Там пазнаёміўся з палітычнымі зняволенымі самых розных перакананняў (ад марксістаў да манархістаў), у тым ліку з [[Сіянізм|сіяністамі]] з розных гарадоў СССР (Масквы, [[Ленінград]]а, [[Рыга|Рыгі]], [[Кіеў|Кіева]] і інш.). 20 снежня 1964 года, пасля адбыцця Рубіным тэрміна, Судовая калегія па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР рэабілітавала Рубіна, Хейфеца і Ясялевіча. Пасля вызвалення Рубін вярнуўся ў Мінск, працаваў у гарадской бальніцы старшым метадыстам па лячэбнай фізкультуры. Падтрымліваў кантакты з прадстаўнікамі яўрэйскага руху (у тым ліку былымі сулагернікамі) з Масквы, Рыгі. Працягваў распаўсюджваць яўрэйскую, у тым ліку сіянісцкую, літаратуру. Пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]] КДБ БССР вырашыў распачаць справу супраць сіяністаў. 29 мая 1968 года быў арыштаваны Леапольд Саламонавіч Грынблат (1901 г. н.), інжынер-энергетык на пенсіі, які капіраваў і распаўсюджваў яўрэйскую літаратуру, у тым ліку атрыманую ад Рубіна самвыдавецкую кнігу Аркадзя Цімора пра Шасцідзённую вайну «Лісты да рускага сябра». Рубін шмат разоў выклікаўся на працяглыя допыты па справе, у тым ліку на вочную стаўку з Грынблатам, але ўсе факты захоўвання, памнажэння ці перадачы літаратуры іншым асобам адмаўляў, а з дому ўсю літаратуру вынес адразу ж пасля арышту Грынблата. Грынблат прызнаў сябе вінаватым, супрацоўнічаў са следствам. 4 снежня 1968 года Вярхоўны Суд БССР асудзіў яго да 1 года 6 месяцаў лагераў па артыкуле 67 КК БССР («Антысавецкая агітацыя і прапаганда»). Тэрмін Грынблат адбываў у Дубраўлагу. Справа № 36834-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі. Л. Грынблат быў рэабілітаваны ў 1996 г. Як толькі яўрэям СССР ізноў пасля Шасцідзённай вайны пачалі даваць дазволы на выезд у Ізраіль, Анатоль Рубін падаў дакументы ў АВІР. Увесну 1969 года ён з’ехаў з СССР у Ізраіль. Пасяліўся ў [[Іерусалім]]е. Працаваў урачом. Узяў шлюб з Карні, унучкай знакамітага сіяніста Уладзіміра (Зэева) Жабацінскага. У Ізраілі арганізоўваў выклікі для жыхароў Мінска, якія таксама хацелі з’ехаць, у прыватнасці, для Ісака Жытніцкага. У 1972 годзе напісаў успаміны пра сваё жыццё да пераезда ў Ізраіль. Успаміны былі апублікаваныя ў 1977 годзе на рускай мове ў калектыўнай кнізе «Мой шлях у Ізраіль» і на іўрыце пад назвай «Карычневыя і чырвоныя боты». Памёр 16 студзеня 2017 года. == Творы == * Страницы пережитого // [https://vtoraya-literatura.com/pdf/aliya_045_moy_put_v_israel_1977__ocr.pdf Мой путь в Израиль]. Библиотека-Алия, 1977. С. 83-250. * [http://www.netzulim.org/R/OrgR/Library/Rubin/Rubin1.pdf Коричневые и красные сапоги] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221006175959/https://www.netzulim.org/R/OrgR/Library/Rubin/Rubin1.pdf |date=6 кастрычніка 2022 }}. * Страницы пережитого // Уроки Холокоста: история и современность. Выпуск 3. Минск, 2010. С. 197—208. == Літаратура == * Беленькая, Лилия; Зингер, Борис. Белорусское еврейство в 1960—1967 гг. Портрет в интерьере // [http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=38823 Białoruskie Zeszyty Historyczne — Беларускі Гістарычны Зборнік. № 45/2016] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170606044727/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=38823 |date=6 чэрвеня 2017 }}. С. 141—157. * Левин, Эрнст. «Отпусти мой народ». Отрывок из мемуаров // Репрессивная политика советской власти в Беларуси. Выпуск 3. Минск, 2007. С. 338—342. * Маракоў, Леанід. [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii/index_21423.html Рубін Анатоль Пінхусавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241215121030/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii/index_21423.html |date=15 снежня 2024 }} // Маракоў, Леанід. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энцыклапедычны даведнік. У 3 т. — Т. 3. кн. 2. — Мінск, 2005. — С. 241. * Трейстер. Михаил. Визит в КГБ // Репрессивная политика советской власти в Беларуси. Выпуск 1. Минск, 2007. С. 311—323. * 58-10. Надзорные производства Прокуратуры СССР по делам об антисоветской агитации и пропаганде. Март 1953—1991. Аннотированный каталог. Под ред. В. А. Козлова и С. В. Мироненко; сост. О. В. Эдельман, Москва, 1999. С. 521—522. == Спасылкі == * [http://ejwiki-pubs.org/wiki/%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9%E2%97%8F%E2%97%8F%D0%98%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4_%D0%B8%D0%B7_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0,_1971_%D0%B3%D0%BE%D0%B4#.D0.AD.D0.BF.D0.B8.D0.BB.D0.BE.D0.B3 Житницкий, Исаак. Исход из Минска, 1971 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180102220632/http://ejwiki-pubs.org/wiki/%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9%E2%97%8F%E2%97%8F%D0%98%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4_%D0%B8%D0%B7_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0,_1971_%D0%B3%D0%BE%D0%B4#.D0.AD.D0.BF.D0.B8.D0.BB.D0.BE.D0.B3 |date=2 студзеня 2018 }}. * [http://www.newswe.com/index.php?go=Pages&in=view&id=9254 Житницкий, Ицхак. Памяти Анатолия Рубина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241215121143/http://www.newswe.com/index.php?go=Pages&in=view&id=9254 |date=15 снежня 2024 }}. * [http://lists.memo.ru/ База данных «Жертвы политического террора в СССР»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190331114659/http://lists.memo.ru/ |date=31 сакавіка 2019 }}. {{DEFAULTSORT:Рубін Анатоль}} [[Катэгорыя:Савецкія дысідэнты]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] hjxd2b0q0i9uuwqdrooci30qzx5he6j Андрэй Рамашэўскі 0 471279 5155892 5147006 2026-06-19T09:38:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155892 wikitext text/x-wiki {{фарматаванне}} {{Палітык}} '''Андрэй Рамашэўскі''' (нар. {{ДН|18|7|1970}}, г. [[Мінск]], [[Рэспубліка Беларусь|Беларусь]]) — старшыня Цэнтральнага Каардынацыйнага Камітэта, адзін з заснавальнікаў «[[Партыя аматараў піва|Партыі аматараў піва]]», удзельнік шматлікіх палітычных перформансаў пачатку 90-х, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. == Біяграфія == Андрэй Рамашэўскі нарадзіўся ў [[Мінск]]у 18 ліпеня 1970 г. Пасля школы вучыўся ў РТІ, потым на хімічным факультэце [[БДУ]]. Меў кантакты з асяродкам вядомага ў другой палове 80-х гг. дыскусійнага клуба «Сучаснік» пад кіраўніцтвам філосафа Льва Крывіцкага<ref>https://librusec.pro/a/222285 Лев Владимирович Кривицкий</ref>. Супрацоўнічаў з Cацыял-дэмакратычным саюзам Л. Крывіцкага. 30 кастрычніка 1988 г. А. Рамашэўскі ўдзельнічаў у [[Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года|Мітынгу-рэквіеме «Дзяды»]], які быў жорстка разагнаны супрацоўнікамі міліцыі з прымяненнем спецсродкаў. А. Рамашэўскі быў сябрам Дэмакратычнага саюзу [[Валерыя Ільінічна Навадворская|В. Навадворскай]] — партыі ліберальных антыкамуністаў<ref>http://ds.ru/declaraz.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180218182226/http://www.ds.ru/declaraz.htm |date=18 лютага 2018 }} Декларация ДС</ref>. 24-25 чэрвеня 1989 г. прымаў удзел у якасці госця ва ўстаноўчым з’ездзе [[БНФ Адраджэньне|БНФ]] у [[Вільнюс]]е. На пачатку 90-х удзельнічаў у антымілітарысцкіх акцыях пратэсту на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|Плошчы Незалежнасці]] (тады пл. Леніна) ў [[Мінск]]у. Быў сябрам міжнароднай міжпартыйнай Транснацыянальнай радыкальнай партыі Partito radicale<ref>http://www.radicalparty.org/it</ref>. Каардынаваў рух [[антыпрагібіцыянізм]]у ў [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] — леварадыкальны рух за адмову мэтазгоднасці забаронаў у заканадаўстве, рэлігіі і грамадскай маралі, у тым ліку і адмову забароны на ўжыванне ўсіх відаў наркотыкаў. Супрацоўнічаў з першымі беларускімі дэмакратычнымі выданнямі на пачатку 90-х, газетай «Беларуская трыбуна», працаваў адказным сакратаром у газеце ''[[Навіны БНФ «Адраджэньне»]]''. у 1990—1991 гг. працаваў у газеце «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]». Меў творчую мянушку Борман. А. Рамашэўскі — удзельнік пратэстаў каля Парламента [[Літва|Літвы]] супраць увядзення савецкіх войск у [[Вільнюс]]е у студзені 1991 г. падчас барацьбы літоўскага народа за незалежнасць. У 1993 г. быў адным з заснавальнікаў «[[Партыя аматараў піва|Партыі аматараў піва]]», партыі альтэрнатыўнага тыпу ліберальна-дэмакратычнага накірунку. Члены партыі былі ў асноўным з мінскага творчага асяродку. У партыю ўваходзілі рок-музыкант [[Лявон Вольскі]], мастак і паэт [[Міхал Анемпадыстаў]], рок-музыкант і дызайнер [[Сяргей Скрыпнічэнка]], пісьменнік і журналіст [[Севярын Квяткоўскі]], дэпутат Вярхоўнага Савету РБ Лявон Тарасенка і іншыя. Партыя была створана прыкладна ў адзін час з падобнымі партыямі ў суседніх з Беларуссю краінах: * Польская партыя аматараў піва (Польшча)<ref>http://neobychno.com/17389/top-5-samyx-durackix-politicheskix-partij-chast-1/ Топ 5 самых дурацких политических партий</ref>, створаная ў 1991 г., удзельнічала ў выбарах 1991 г. у Польшчы, мела 16 месцаў у парламенце. * Украінская партыя аматараў піва (Украіна)<ref>http://history.franko.lviv.ua/IIIu_3.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160919024231/http://history.franko.lviv.ua/IIIu_3.htm |date=19 верасня 2016 }}</ref> зарэгістравана ў 1992 г. * Партыя аматараў піва (Расія)<ref>https://pivo.by/articles/reviews/beer-and-politics</ref> зарэгістравана ў 1994 г. Партыя прызнавала «прыярытэт праў чалавека над правамі дзяржавы і агульначалавечых каштоўнасцяў над ідэалагічнымі ўстаноўкамі».<ref>http://vytoki.net/?docs=00017668&with_person=ramaszeuski-andrej ПАРТЫЯ АМАТАРАЎ ПІВА</ref> Дзейнасць партыі была часова прыпыненая рашэннем Цэнтральнага Каардынацыйнага Камітэта [[Партыя аматараў піва|ПАП]] у 1996 г. У 1997 г. была зачынена рашэннем [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства Юстыцыі РБ]]. А. Рамашэўскі быў кандыдатам у дэпутаты ў [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|Парламенцкіх выбарах у Беларусі ў 1995 г.]] '''Храналогія пераследу''' 14 траўня 1995 г. адбыўся [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|Рэферэндум ў Беларусі]] па зменах [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі РБ]], статусу [[Руская мова|рускай мовы]], дзяржаўнай сімволікі і эканамічнай інтэграцыі з [[Расія]]й. 24 траўня 1995 г. была праведзеная адна з першых пры прэзідэнцтве А. Лукашэнкі акцый пратэсту супраць змены сімволікі, у якой удзельнічаў і А. Рамашэўскі. У ёй удзельнічалі моладзевыя актывісты, анархісты і студэнты. Яны хадзілі вакол будынка адміністрацыі прэзідэнта з закладзенымі за галаву рукамі, сімвалізуючы паліцэйскую краіну, іранічна спявалі гімн БССР і трымалі нахіленым долу чырвона-зялёны сцяг, які пасля быў вывешаны на грамадскую прыбіральню ў [[Аляксандраўскі сквер (Мінск)|Аляксандраўскім скверы]]. Пад канец акцыі сцяг быў падраны на шматкі. Акцыя была разагнана міліцыяй, было арыштавана каля 20 чалавек, у тым ліку і А. Рамашэўскі.<ref>http://journalby.com/news/racyyanalnasc-nacyyanalnay-simvoliki-171 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150519051534/http://journalby.com/news/racyyanalnasc-nacyyanalnay-simvoliki-171 |date=19 мая 2015 }} Рацыянальнасць нацыянальнай сімволікі</ref> Амаль праз год, 29 красавіка 1996 г., праз тры дні пасля разагнанага ўладамі «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскага Шляху]]-96»<ref>http://naviny.by/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014</ref>, на хвалі рэпрэсій, якія разгарнуліся пасля Чарнобыльскага шляху, А. Рамашэўскі быў арыштаваны за ўдзел у акцыі пратэста 24 мая 1995 г. Ён быў абвінавачаны ў «здзеку над дзяржаўнай сімволікай», нягледзячы на тое, што падраны сцяг быў старога ўзору часоў [[БССР]]. Тры месяцы А. Рамашэўскі правёў у СІЗА-1 у [[Мінск]]у. 1 ліпеня 1996 г. абвясціў галадоўку пратэста. 19 ліпеня 1996 г. судом [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскага раёна Мінска]] прызнаны вінаватым па ч. 2 арт. 201 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] (злоснае хуліганства) і асуджаны на 2 гады пазбаўлення волі ўмоўна з адтэрміноўкай на 1 год. Прысуд вынес суддзя Н. В. Курыловіч. А. Рамашэўскага вызвалілі ў зале суда. 26-27 лістапада 1996 г. браў удзел у Першым з’ездзе беларускіх нацыяналістаў у Віцебску. З’езд, ініцыяваны беларускім паэтам [[Славамір Генрыхавіч Адамовіч|Славамірам Адамовічам]], праходзіў у мастацкай галерэі, а затым у майстэрні мастака [[Алесь Пушкін|Алеся Пушкіна]]. З’езд быў разагнаны міліцыяй. Удзельнікі з’езда ўсклалі вянок да помніка [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|У. Караткевіча]]. Каля помніка былі арыштаваныя некалькі актывістаў. У выніку А. Рамашэўскі быў асуджаны на 10 сутак, А. Пушкін на 15 сутак, С. Адамовіч на 10 сутак адміністрацыйнага арышту. У 1997 г. А. Рамашэўскі пакінуў [[Рэспубліка Беларусь|Беларусь]] і атрымаў палітычны прытулак у [[Чэхія|Чэхіі]]. Удзельнічае ў грамадскім жыцці беларусаў Чэхіі. Працуе адміністратарам вэб-сайта інфармацыйнага часопіса Belarusian Review.<ref>{{Cite web |url=http://zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=602 |title=Архіўная копія |access-date=3 мая 2013 |archive-date=13 студзеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113155150/http://zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=602 |url-status=dead }}</ref> Сябра Рады суполкі «Скарына».<ref>{{Cite web |url=http://vydra.skaryna.net/02/02-72dpi.pdf |title=Архіўная копія |access-date=30 чэрвеня 2017 |archive-date=25 верасня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925170208/http://vydra.skaryna.net/02/02-72dpi.pdf |url-status=dead }}</ref> 20-21 кастрычніка 2017 г. удзельнічаў кандыдатам у выбарах у парламент Чэхіі ад Пірацкай партыі Чэхіі.<ref>http://downshifter.by/pirat {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180221222956/http://downshifter.by/pirat |date=21 лютага 2018 }} Як стваральнік беларускай Партыі аматараў піва пераехаў жыць у чэскую вёску і стаў піратам</ref> Партыя мае фракцыю ў парламенце Чэхіі, выступае за свабоду інфармацыі ў інтэрнэце, абарону прыватнага жыцця карыстальнікаў інтэрнэту, рэформу патэнтнай сістэмы<ref>https://cyberleninka.ru/article/n/piratskie-partii-mirovye-tendentsii-razvitiya ПИРАТСКИЕ ПАРТИИ: МИРОВЫЕ ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ</ref>. Жанаты. Жонка Люцыя. Трое сыноў: Якуб, Радаван, Рафаэль, Францішак і дачка Тамара. == У мастацтве == Мастак Алесь Пушкін. Партрэт Бормана.<ref>http://generation.by/news2499.html</ref> {{зноскі}} == Літаратура == ''Севярын Квяткоўскі.'' Фрашкі да пляшкі. — Менск, 2007 — С. 20. ''Вячаслаў Ракіцкі.'' Сто адрасоў свабоды. — Радыё Свабода, 2011. — С. 196—198, 221—222. == Спасылкі == * http://generation.by/news2499.html * https://palitviazni.info/viazen/andrej-ramaseuski {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170125055457/http://palitviazni.info/viazen/andrej-ramaseuski |date=25 студзеня 2017 }} * http://journalby.com/news/racyyanalnasc-nacyyanalnay-simvoliki-171 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150519051534/http://journalby.com/news/racyyanalnasc-nacyyanalnay-simvoliki-171 |date=19 мая 2015 }} * http://vytoki.net/?person=ramaszeuski-andrej&page=docs * https://charter97.org/be/news/2012/11/1/60834/ * http://pdf.kamunikat.org/27539-1.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210806190217/http://pdf.kamunikat.org/27539-1.pdf |date=6 жніўня 2021 }} * http://generation.by/news2499.html * https://docs.rferl.org/be-BY/2011/06/03/ced6b91a-4cdf-40ce-940e-7d66008a11e3.pdf {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рамашэўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] 0t1nd5ynpv309jy0g5fm20tfo657yjr Аляксандр Якаўлевіч Кастрама 0 472370 5155709 5146740 2026-06-18T17:22:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155709 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кастрама (значэнні)}} {{Ваенны дзеяч |імя = Аляксандр Якаўлевіч Кастрама |дата нараджэння = 14.10.1921 |месца нараджэння = в. [[Валадарск (Рэчыцкі раён)|Валадарск]], {{МН|Рэчыцкі раён|у Рэчыцкім раёне}}, [[Гомельская вобласць]] |дата смерці = 13.02.1993 |месца смерці = {{МС|Рэчыца|у Рэчыцы}} |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1943]]—[[1945]] |званне = |род войскаў = |камандаваў = |часць = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Ордэн Славы}}{{!!}}{{Ордэн Славы}}{{!!}}{{Ордэн Славы}}{{!!}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Аляксандр Якаўлевіч Кастрама''' ([[14 кастрычніка]] [[1921]], [[Рэчыцкі раён]], [[Гомельская вобласць]] — [[13 студзеня]] [[1993]]) — наводчык станковага кулямёта; камандзір разліку станковага кулямёта 413-га стралковага палка 73-й стралковай дывізіі 48-й арміі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага]] фронту, [[малодшы сяржант]]. Поўны кавалер [[Ордэн Славы|ордэна Славы]] == Біяграфія == Нарадзіўся 14 кастрычніка 1921 года ў вёсцы [[Валадарск (Рэчыцкі раён)|Валадарск]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] Беларусі ў сялянскай сям'і. Беларус. Скончыў пачатковую школу. Працаваў у калгасе, а з [[1940]] года — на чыгунцы ў [[Магілёў|Магілёве]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — партызан-падрыўнік партызанскага атрада імя Варашылава. У [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] з [[1943]] года. На фронце з лістапада 1943 года. Наводчык станковага кулямёта 413-га стралковага палка чырвонаармеец Аляксандр Кастрама [[4 верасня]] [[1944]] года падтрымліваў кулямётным агнём падраздзяленне пры фарсіраванні ракі [[Нараў]] у раёне населенага пункта Бжузе, размешчанага на поўдзень ад польскага горада [[Горад Ружан|Ружан]], удзельнічаў у захопе плацдарма. Наносячы праціўніку значны ўрон у жывой сіле і тэхніцы, дапамог утрымаць займаны мяжу. Загадам па 73-й стралковай дывізіі № 126 ад [[29 верасня]] 1944 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях чырвонаармеец Кастрама Аляксандр Якаўлевіч узнагароджаны [[Ордэн Славы|ордэнам Славы]] 3-й ступені. [[10 кастрычніка]] 1944 года наводчык станковага кулямёта 413-га стралковага палка чырвонаармеец Аляксандр Кастрама вызначыўся ў баях па пашырэнні плацдарма на правым беразе ракі Нараў у раёне населенага пункта Бжузе-Мале, размешчанага ў васьмі кіламетрах на поўдзень ад польскага горада Ружан, ведучы кулямётны агонь па непрыяцелю. Мужны кулямётчык быў паранены, але поля бою не пакінуў. Загадам па 73-й стралковай дывізіі ад [[13 кастрычніка]] 1944 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях чырвонаармеец Кастрама Аляксандр Якаўлевіч узнагароджаны [[Ордэн Славы|ордэнам Славы]] 3-й ступені. [[14 студзеня]] [[1945]] года камандзір разліку станковага кулямёта 413-га стралковага палка малодшы сяржант Аляксандр Кастрама у раёне вёскі Дамброўка, размешчанай на поўдзень ад польскага горада Макув, у крытычны момант бою замяніў выбыўшага са строю камандзіра ўзвода. Умела арганізаваў агонь кулямётных разлікаў, забяспечыў стралковай падраздзяленням выкананне баявой задачы. Зноў быў паранены, але працягваў кіраваць узводам. Загадам па 48-й арміі № 533 ад [[17 лютага]] 1945 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях малодшы сяржант Кастрама Аляксандр Якаўлевіч узнагароджаны [[Ордэн Славы|ордэнам Славы]] 2-й ступені. У [[1945]] годзе старшына Кастрама А. Я. дэмабілізаваны. Вярнуўся на радзіму — у Беларусь. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[22 красавіка]] [[1969]] года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-варожымі захопнікамі старшына запасу Кастрама Аляксандр Якаўлевіч пераўзнагароджаны [[Ордэн Славы|ордэнам Славы]] 1-й ступені, стаўшы поўным кавалерам ордэна Славы. Жыў у горадзе [[Рэчыца]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] Беларусі. З [[1948]] года працаваў лесніком. Памёр [[13 лютага]] [[1993]] года. Узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны 1]]-й ступені, Славы 1-й, 2-й і 3-й ступені, медалямі. == Памяць == * Імя А. Я. Кастрамы прысвоена вуліцы ў горадзе [[Рэчыца]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]<ref>{{Cite web|url=https://dneprovec.by/history/2024/07/18/43694|title=Их именами названы улицы Речицы. Кострома Александр Яковлевич|website=Дняпровец|url-status=dead}}</ref>. * У [[Рэчыцкі краязнаўчы музей|Рэчыцкім краязнаўчым музеі]] захоўваюцца матэрыялы пра А. Я. Кастраму (працоўная кніжка і інш.). == Крыніцы == {{DEFAULTSORT:Кастрама}} [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы]] <references responsive="" /> == Літаратура == * Долготович Б. д. Кавалеры ордена Славы. [[Мінск|Минск]], 2006. * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|3}} * Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. [[Мінск|Минск]], 1984. * Рощин И. И. Солдатская слава. Книга 6. М., 1982. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Warheroes|id=10110|name=Александр Яковлевич Кострома}}. * [http://rechitsa.museum.by/node/51940 Улица Костромы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250806094112/http://rechitsa.museum.by/node/51940 |date=6 жніўня 2025 }}. ''[[Рэчыцкі краязнаўчы музей]]''. 1vlpuowhpvmk59g67g2ghogmbzuh9jo Андрэй Горват 0 518755 5155863 5117869 2026-06-19T08:22:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155863 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Горват}} {{пісьменнік}} '''Андрэй Іванавіч Горват''' ці часам '''Андрусь Горват''' (нар. {{ДН|||1983}}<ref>[https://news.21.by/other-news/2019/08/29/1871146.html Андрей Горват отказался участвовать в премии Гедройца. И объяснил почему]</ref>, [[Калінкавічы]], [[Гомельская вобласць]], [[БССР]], [[СССР]]) — беларускі [[пісьменнік]] і [[журналіст]], найбольш вядомы кнігай «Радзіва „Прудок“» (2016); прадпрымальнік у сферы [[турызм]]у<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/v-narovle-na-dialogovoj-ploshhadke-obsudili-idei-razvitiya-vnutrennego-i-promyshlennogo-turizma/ |title=В Наровле на диалоговой площадке обсудили идеи развития внутреннего и промышленного туризма |access-date=16 снежня 2022 |archive-date=16 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216092910/https://narovlya.by/novosti/v-narovle-na-dialogovoj-ploshhadke-obsudili-idei-razvitiya-vnutrennego-i-promyshlennogo-turizma/ |url-status=dead }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1983 г.<ref>[https://news.21.by/other-news/2019/08/29/1871146.html Андрей Горват отказался участвовать в премии Гедройца. И объяснил почему]</ref><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar13526495&strq=l_siz=50 Горват, Андрей Иванович (журналист; нар. 1983)]</ref> у [[Калінкавічы|Калінкавічах]]<ref>[https://www.sb.by/articles/gladko-tolko-na-bumage-.html Гладко только на бумаге…]</ref> ([[Гомельская вобласць]], [[БССР]], [[СССР]]). Продкі паходзяць з вёскі [[Прудок (Калінкавіцкі раён)|Прудок]] [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Беларусь|Беларусі]]. У 2006 г. скончыў факультэт журналістыкі [[БДУ]]. Разам з [[Васіль Васілевіч Чайка|Васілём Васілевічам Чайкам]] (нар. 1965) прыняў удзел у стварэнні дакументальна-пазнавальнага фільма аўтарства і рэжысуры [[Аляксандр Матафонаў|Аляксандра Матафонава]] «Лабірынты. Зачараваныя замкі панаў Горватаў» (2009) для беларускага тэлебачання<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=S24ThZrH3p4 Лабірынты. Зачараваныя замкі панаў Горватаў]</ref>. У час здымак дакументальнага фільма каля [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|будынка былога палаца Горватаў у Нароўлі]] зрабіў прапанову сваёй дзяўчыне. З восені 2013 г. да сакавіка 2015 г. працаваў дворнікам [[Купалаўскі тэатр|Купалаўскага тэатра]]<ref>[https://news.tut.by/culture/535717.html "Быць дворнікам — большае геройства, чым быць пісьменнікам". Горват о Купаловском и жизни в деревне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170330103153/https://news.tut.by/culture/535717.html |date=30 сакавіка 2017 }}</ref>. Пасля пераехаў на сталае жыхарства ў дзедаву хату ў вёсцы [[Прудок (Калінкавіцкі раён)|Прудок]] на [[Палессе|Палессі]], заняўся аднаўленнем хаты. У час свайго жыцця ў Прудку працаваў настаўнікам і актыўна рабіў запісы аб сваім вясковым жыцці і назіраннямі за аднавяскоўцамі на сваёй старонцы ў сацыяльнай сетцы «[[Facebook]]». Гэтыя запісы і сталі асноваю для кнігі «Радзіва „Прудок“». У 2016 г. праз сайт «Талака» сабраў 5290 [[Беларускі рубель|рублёў]] з ахвяраванняў 364 асоб на выданне кнігі, якую пісаў 3 гады (з 2014 г.). Кніга выпускалася з 2016 г. некалькі разоў і агульны тыраж дасягнуў больш за 7000 асобнікаў. Пасля выдання кнігі выдаліў свой акаўнт у [[Facebook]]. 16 мая 2018 г. адбылася прэм’ера спектакля «Радзіва „Прудок“» у [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|тэатры імя Янкі Купалы]]. Рэжысёр спектакля — [[Раман Падаляка]], ролю Андруся выканаў [[Міхаіл Валер’евіч Зуй|Міхаіл Зуй]], таксама бралі ўдзел [[Святлана Уладзіміраўна Анікей|Святлана Анікей]], [[Дзмітрый Есяневіч]]<ref>{{cite web|title=Спектаклі|publisher=Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|url=http://kupalauski.by/performances/small_stage/radio-prudok/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180623063949/http://kupalauski.by/performances/small_stage/radio-prudok/|archivedate=2018-06-23|url-status=dead}}</ref>. Першыя паказы ішлі з вялікімі аншлагамі, квіткі на пяць чэрвеньскіх паказаў былі распраданы за 6 гадзін пасля пачатку продажу<ref>Спектакль «Радзіва „Прудок“» покажут в Минске в Купаловском театре (tut.by)</ref>. Летам 2019 г. у [[Брэст|Брэсце]] (2 паказы), [[Пінск]]у, [[Калінкавічы|Калінкавічах]] і [[Гомель|Гомелі]] (2 паказы) у мясцовых дзяржаўных тэатрах з аншлагам адбылося шэсць паказаў спектакля «Радзіва „Прудок“» ад [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Купалаўскага тэатра ў Мінску]] — цалкам 600 гледачоў<ref>[http://zviazda.by/be/news/20190802/1564758557-chatyry-belaruskiya-garady-sustreli-radziva-prudok-anshlagami Чатыры беларускія гарады сустрэлі «Радзіва «Прудок» аншлагамі]</ref>. Купалаўскі тэатр хацеў прывезці спектакль «Радзіва „Прудок“» у рамках свайго «палескага туру» і ў [[Мазыр]], але мясцовыя ўлады не далі на гэта свае згоды<ref>[https://imenamag.by/posts/monastery «Молись и работай». Бизнесмен восстанавливает бывший монастырь в Мозыре, чтобы открыть культурное пространств]</ref>. У снежні [[2018 год у гісторыі літаратуры|2018]] г. у кнігарнях з’явілася другая кніга аўтара «Прэм’ера», на якой ён быў пазначаны як Андрэй Горват. Да выхаду кнігі аўтар не запланаваў аўтограф-сесій і іншых мерапрыемстваў<ref>[https://nashaniva.com/222651 У абстаноўцы строгай сакрэтнасці. Пабачыла свет другая кніга Горвата]</ref>. 21 верасня 2019 г, калі ў Купалаўскім тэатры адбылося свята з нагоды адкрыцця 100-га сезону, Андрэй Горват правёў некалькі экскурсій па закуліссі Купалаўскага тэатра. Гідамі былі таксама акцёры і супрацоўнік тэатра<ref>{{Cite web |url=https://minsknews.by/pisatel-andrej-gorvat-vernetsya-v-kupalovskij-teatr-dvornikom/ |title=Писатель Андрей Горват вернется в Купаловский театр дворником |access-date=18 верасня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220517021924/https://minsknews.by/pisatel-andrej-gorvat-vernetsya-v-kupalovskij-teatr-dvornikom/ |archivedate=17 мая 2022 |url-status=dead }}</ref>. 12 лістапада 2020 г. Андрэй Горват, бізнесмены Пётр Кузняцоў (Гомель) і Аляксандр Баранаў (Мазыр) разам набылі на аўкцыёне [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|руіны былога палаца Горватаў]] у [[Нароўля|Нароўлі]], пад вельмі абмежавальныя ўмовы<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |title=Наровлянский дворец Горваттов продан на электронных торгах |access-date=24 чэрвеня 2022 |archive-date=24 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624111433/https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |url-status=dead }}</ref>. 24 мая 2021 г. у якасці прадпрымальніка ў сферы [[турызм]]у прысутнічаў у [[Нароўля|Нароўлі]] на дыялогавай пляцоўцы па развіцці ўнутранага і прамысловага турызму [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/v-narovle-na-dialogovoj-ploshhadke-obsudili-idei-razvitiya-vnutrennego-i-promyshlennogo-turizma/ |title=В Наровле на диалоговой площадке обсудили идеи развития внутреннего и промышленного туризма |access-date=16 снежня 2022 |archive-date=6 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006162654/https://narovlya.by/novosti/v-narovle-na-dialogovoj-ploshhadke-obsudili-idei-razvitiya-vnutrennego-i-promyshlennogo-turizma/ |url-status=dead }}</ref>. 5 кастрычніка 2022 г. падарыў [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|Нараўлянскаму гісторыка-этнаграфічнаму музею]] кнігу [[Уладзімір Васільевіч Тугай|Уладзіміра Тугая]] «Чырвоны Мазыранін» (2022), купленую Горватам за свой кошт; на кнізе Андрэй Горват пакінуў свой дарчы [[аўтограф]]<ref>[https://vk.com/wall-127941602_153 НЕ ТОЛЬКО О КНИГЕ]</ref>. == Дакументалістыка == * «Лабірынты. Зачараваныя замкі панаў Горватаў» (2009) для беларускага тэлебачання<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=S24ThZrH3p4 Лабірынты. Зачараваныя замкі панаў Горватаў]</ref>. == Бібліяграфія == * 2016 — Радзіва «Прудок». Дзённік * 2018 — Прэм’ера: аповесць. * 2025 — Дом <gallery> Тэатр Польскі ў Быдгашчы - Радзіва «Прудок» 5.jpg|Тэатр Польскі ў Быдгашчы. Спектакль «Радзіва Прудок». </gallery> === Ацэнкі літаратурнай творчасці === [[Севярын Квяткоўскі]] (літаратар): «„Радзіва Прудок“ — гэта не проста кніга. Гэта вынік праекта… „Радзіва Прудок“ стваралася ў рэжыме рэаліці-шоў. Адна справа, калі аўтар выстаўляе ў Інтэрнет кавалкамі ўжо гатовы прадукт, як у выпадку з тэлесерыяламі. Іншая справа, калі ні аўтар, ні чытач не ведаюць, якім будзе працяг. Куды пойдзе аўтар, з кім сустрэнецца, што падумае і адчуе. Жывая сітуацыя выклікае азарт і жаданне сачыць за развіццём падзей. Андрусь Горват першы, хто ў Беларусі рэалізаваў рэаліці-праект у літаратурным фармаце… Кніга, безумоўна, з’яўляецца прыкладам мастацкай літаратуры, бо „я“ аўтара там галоўнае»<ref>{{Cite web |url=https://journalby.com/news/radziva-prudok-fenomen-andrusya-gorvata-870 |title=«Радзіва Прудок». Феномен Андруся Горвата |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=20 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320212128/https://journalby.com/news/radziva-prudok-fenomen-andrusya-gorvata-870 |url-status=dead }}</ref>. Вікторыя Папова (журналіст): «Горват — першы апантаны даўншыфтар, які сапраўды кінуў усё і з’ехаў жыць у вёску. Відавочна, для яго гэта не гульня, не мульцік, не часовы прыпадак — ён напраўду выйшаў у адкрыты космас і спрабуе выжыць, выстаяць у адзіночку на нашым хутары з усімі яго любатамі… Яшчэ адна важная прычына поспеху — абаяльная і жывая беларуская мова аўтара. Не ведаю, як Андрусь гэта робіць, але музыка яго слоў ідэальна кладзецца на вушы нават тых людзей, хто валодае „мовай“ павярхоўна ці не знаёмы з ёй зусім»<ref>[https://www.sb.by/articles/andrus-gorvat-pratsyagu-prudka-ne-budze.html Писатель Андрусь Горват ставит точку]</ref>. [[Мікалай Мікалаевіч Пінігін|Мікалай Пінігін]] (тэатральны рэжысёр): «Тое, што з’явіўся Горват — гэта цуд. Па-першае, я не чытаў нічога лепшага такога фармату ў беларускай літаратуры. Па-другое, у гэтай гісторыі ёсць шлях. Па-тряцяе, гэта не маніфест ці заклік, а звычайная гісторыя. „Радзіва Прудок“ — гэта лепшае, што за апошні час з’явілася ў беларускай літаратуры. Тым больш, што ён яшчэ і працаваў дворнікам у Купалаўскім. Я прачытаў два разы і не мог адарвацца»<ref>[https://bel.sputnik.by/20180131/mikalaj-pinigin-zyaulenne-gorvata-gehta-cud-1033349416.html Мікалай Пінігін: з’яўленне Горвата — гэта цуд]</ref>. == Прэміі == * «[[Дэбют (літаратурная прэмія)|Дэбют]]» (2017) за кнігу «Радзіва „Прудок“». * «[[Залатая літара]]» (2017) за кнігу «Радзіва „Прудок“». * Шорт-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|прэмі Ежы Гедройца]] (2017) за кнігу «Радзіва „Прудок“». == Набыццё руін будынка былога палаца Горватаў у Нароўлі == Звяртаючы ўвагу на сугучнасць прозвішчаў, беларускі пісьменнік і журналіст Андрэй Іванавіч Горват з юнацкіх гадоў пачаў вывучаць гісторыю [[Горваты|шляхецкага роду Горватаў]] і гісторыю родавых сядзіб, каб даведацца пра патэнцыйныя сваяцкія адносіны. Сам Андрэй Горват паходзіць з прыгонных сялян вёскі [[Прудок (Калінкавіцкі раён)|Прудок]] ([[Калінкавіцкі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) і лічыць, што яго продкі, паводле ўласных генеалагічных даследаванняў, могуць паходзіць ад [[шляхта|шляхціца]] Кандрата Горвата (сына Гілярыя-Ваўрынца Нікшыча-Горвата)<ref>{{Cite web |url=https://planetabelarus.by/publications/ya-dzyasyatae-yubileynae-pakalenne-gorvata-u-prudku-moy-batska-zmog-vyekhats-adsyul-a-ya-vyarnu-sya-/ |title=«Я — дзясятае, юбілейнае пакаленне Горватаў у Прудку» |access-date=19 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221206000459/https://planetabelarus.by/publications/ya-dzyasyatae-yubileynae-pakalenne-gorvata-u-prudku-moy-batska-zmog-vyekhats-adsyul-a-ya-vyarnu-sya-/ |archivedate=6 снежня 2022 |url-status=dead }}</ref>, нашчадкі якога збяднелі і перайшлі ў стан [[сяляне|сялян]]. [[Файл:Усадьба Горваттов.jpg|350px|thumb|Будынак [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца Горватаў у Нароўлі]] на беразе [[Прыпяць|Прыпяці]]. Фота 2012 г.]] Андрэй Горват таксама з 2006 г. хадзіў з думкай, каб набыць занядбаны і струхлелы [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|будынак былога палаца Горватаў]] у [[Нароўля|Нароўлі]], каб прадухіліць яго поўны заняпад і знішчэнне і захаваць напамін аб слаўным [[Горваты|родзе Горватаў]]<ref>[https://realt.by/gomel-region/news/article/29104/ «Главное — спасти его от разрушения». Писатель Андрей Горват вместе с друзьями купил дворец Горваттов в Наровле]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У занядбаным будынку абваліўся дах, многа дзе адсутнічала падлога і вокны. 12 лістапада 2020 г. Андрэй Горват, бізнесмены Пётр Кузняцоў (Гомель) і Аляксандр Баранаў (Мазыр) разам набылі за 53 357 беларускіх рублёў 63 капейкі<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |title=Наровлянский дворец Горваттов продан на электронных торгах |access-date=24 чэрвеня 2022 |archive-date=24 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624111433/https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |url-status=dead }}</ref> (прыблізна 21 тысяча долараў ЗША) ва ўласнасць на аўкцыёне [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|руіны былога палаца Горватаў]] у Нароўлі, пад вельмі абмежавальныя ўмовы на 5 гадоў — кансервацыі, рэстаўрацыі і пераводу ў камерцыйнае выкарыстанне<ref>[https://realt.onliner.by/2020/12/08/kto-kupil-narovlyanskij-dvorec Стало известно, кто купил наровлянский дворец Горватов. Это писатель Андрей Горват]</ref>. Калі ўмовы не будуць выкананы за 5 гадоў, то руіны будынка палаца павінны быць вернуты ва ўласнасць дзяржавы. Андрэй Горват узяў кіраванне па частковай кансервацыі і антыаварыйным работам з дапамогай валанцёраў і [[краўдфандзінг]]у. Сам Горват выказваўся, што хацеў бы зрабіць з палаца Горватаў у Нароўлі музейны комплекс з функцыямі [[гатэль|гатэля]] і [[рэстаран]]а<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KRc4BoBpkW0 Спыніць час. Нароўля, палац Горватаў]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Uz-rIF8uVK0&t=702s Нароўля. Знаёмства з Гомельшчынай]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=b0fSFw7Ddcc Как Андрей Горват с волонтерами восстанавливает дворец в Наровле]</ref>. Акрамя нерухомасці, пакупнікам таксама прадастаўлена права арэнды зямельнага ўчастка плошчай больш за 1 га тэрмінам на 50 гадоў<ref>[https://realt.by/gomel-region/news/article/29104/ «Главное — спасти его от разрушения». Писатель Андрей Горват вместе с друзьями купил дворец Горваттов в Наровле]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Калита, И.'' Возврат к «корням» — дорога в будущее. «Радио ‹Прудок›» — новое слово в современной беларусской литературе. Opera Slavica XXVIII. — 2018. — 3. — с. 33—44. DOI: 10.5817/OS2018-3-3 * ''Калита, И.'' Состоялась ли Премьера? Opera Slavica XXIX. — 2019. — 3. — с. 33—42. DOI: 10.5817/OS2019-3-4 * ''Пушкин, О.'' Полешуцкий ген / Олег Пушкин // Неман. — 2019. ― № 3. ― С. 180―184 : ил. ― Рецензия на книгу: Радзіва «Прудок» : дзённік / Андрусь Горват. ― Мінск : Медысонт, 2018. * ''Горват, А.'' «Нас фарміруе не вёска і не горад, а ўнутраны космас» / Андрусь Горват // Большой : городской журнал / ООО «Идея Консалт». — 2018. ― № 5. ― С. 50―54. * ''Сахар, В. А.'' «Радзіва „Прудок“» Андруся Горвата як узор літаратуры нон-фікшн / В. А. Сахар, Н. В. Заяц // Дванаццатыя Танкаўскія чытанні : зборнік навуковых артыкулаў : [матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, Мінск, 27 лістапада 2020 г. / рэдкалегія: В. Д. Старычонак (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск, 2020. — С. 222―223. * ''Ждановіч, В.'' З Прудка ў космас, альбо Паяднаныя з Сусветам : эсэ з нагоды прэм’еры спектакля «Радзіва „Прудок“» у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы / Валянціна Ждановіч // Беларусь. Belarus : палітыка, эканоміка, культура : штомесячны часопіс / заснавальнікі: Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь, Установа Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь "Рэдакцыя газеты «Советская Белоруссия», ААТ «Белзнешэканамбанк». — 2018. ― № 10. ― С. 48―51. * ''Дзесюкевіч, В.'' Канцэптуалізацыя дома маладымі беларусамі / Вольга Дзесюкевіч // Białorutenistyka białostocka : [rocznik naukowo-teoretyczny, poświęcony badaniom nad literaturą, językiem, historią i kulturą białoruską] / [redaktor naczelny: Halina Twaranowicz]. — Białystok. — 2017. — Т. 9. — С. 293―303. == Спасылкі == * [https://nashaniva.com/151216 32-гадовы мінчук пераехаў жыць у дзедаву хату ў глухім Палессі] * [https://gorodw.by/alfavit-andrusia-gorvata-prudok/ Алфавіт Андруся Горвата] * [https://www.sb.by/articles/atrymlivayu-ad-zhytstsya-asalodu.html “Радзіва “Прудок” стала для беларусаў парталам да дому] // sb.by {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Горват Андрусь}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калінкавічах]] q4cv55qlpf4c5rhvbuzoqfiaznfwcz8 Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі 100 540543 5155848 5153260 2026-06-19T08:00:11Z JerzyKundrat 174 дапаўненне 5155848 wikitext text/x-wiki * [[10 чэрвеня]]: У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. __NOTOC__''Гл. таксама: [[Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі/Архіў|Архіў]]'' {{reflist}} 5nstw0c7dlf2rx7kbysron155r06624 Алімпійскі камітэт Паўночнай Македоніі 0 553314 5155747 4408513 2026-06-18T22:23:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155747 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Алімпійскі камітэт Паўночнай Македоніі |альтэрнатыўная = Македонски олимписки комитет |лагатып = |шырыня_лагатыпа = 150px |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |членства = [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] |тып_цэнтра = Штаб-кватэра |цэнтр = {{MKD}}, [[Скоп’е]] |тып = [[Нацыянальны алімпійскі камітэт]] |мовы = |пасада_кіраўніка1 = Старшыня |імя_кіраўніка1 = Васіл Тупуркоўскі |пасада_кіраўніка2 = Генеральны сакратар |імя_кіраўніка2 = Сашо Папоўскі |заснавальнік 1 = |падзея_заснавання1 = Утвораны |дата_заснавання1 = [[1992]] |падзея_заснавання2 = Зарэгістраваны |дата_заснавання2 = [[1993]] |сайт = [http://www.mok.org.mk www.mok.org.mk] |заўвага1 = |заўвага2 = }} '''Алімпійскі камітэт Паўночнай Македоніі''' ({{lang-mk|Македонски олимписки комитет}}) — арганізацыя, якая прадстаўляе [[Паўночная Македонія|Паўночную Македонію]] ў міжнародным алімпійскім руху. Заснаваны ў 1992 годзе, зарэгістраваны ў МАК у [[1993]] годзе. У міжнародным Алімпійскім руху раней называўся Алімпійскі камітэт Былой Югаслаўскай Рэспублікі Македонія (Olympic Committee of the Former Yugoslav Republic of Macedonia), што адлюстроўвала нявырашанае да 2019 міжнароднае пытанне з імем гэтай новай дзяржавы<ref>[https://www.olympic.org/the-former-yugoslav-republic-of-macedonia Былая Югаслаўская Рэспубліка Македонія]{{ref-en}}</ref>. Штаб-кватэра размешчана ў [[Скоп’е]]. З’яўляецца членам [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]], [[Еўрапейскія алімпійскія камітэты|Еўрапейскіх алімпійскіх камітэтаў]] і іншых міжнародных спартыўных арганізацый. Ажыццяўляе дзейнасць па развіцці спорту ў Паўночнай Македоніі. == Гл. таксама == * [[Паўночная Македонія на Алімпійскіх гульнях]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.mok.org.mk Афіцыйны вэбсайт Алімпійскага камітэта Македоніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100412114555/http://www.mok.org.mk/ |date=12 красавіка 2010 }} {{ref-mk}} {{Еўропа паводле тэм|Алімпійскі камітэт}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нацыянальныя алімпійскія камітэты|Паўночная Македонія]] [[Катэгорыя:Паўночная Македонія на Алімпійскіх гульнях]] i59ch4z6q23608g8p47z8yrb8lnel65 Аляксей Сцяпанавіч Кучынскі 0 565848 5155742 5133714 2026-06-18T21:31:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155742 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кучынскі}} {{Вучоны}} '''Аляксе́й Сцяпа́навіч Кучы́нскі''' ({{ДН|24|2|1892|12}}, [[Выдранка (Краснапольскі раён)|в. Выдранка]], [[Магілёўская губерня]], цяпер {{МН|Краснапольскі раён|ў Краснапольскім раёне|}} — {{ДС|29|10|1937}}, [[Менск]]) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч [[БССР]], в. аб. рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], [[прафесар]]. == Біяграфія == Скончыў сельскае вучылішча і [[Мсціслаўскае гарадское вучылішча]]. Здаўшы экстэрнам экзамен на званне сельскага настаўніка, з кастрычніка 1909 г. па верасень 1913 года выкладаў у школах [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]]. Скончыў [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскі настаўніцкі інстытут]] (1916), у тым жа годзе быў прызваны ў армію, служыў радавым у 50-м пяхотным запасным палку, з 1917 года — на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]] [[яфрэйтар]]ам 7-га інжынернага палка. У маі 1917 года быў камандзіраваны ў Петраградскі савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў, удзельнічаў у рабоце I Усерасійскага з’езда сялянскіх дэпутатаў з правам дарадчага голасу. У чэрвені 1917 г. уступіў у [[РСДРП(б)]]. Пасля дэмабілізацыі ў снежні 1917 года прыехаў да бацькоў у вёску Соіна [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]]. Быў абраны старшынёй павятовага выканкама; адначасова са студзеня 1918 па май 1920 года ўзначальваў павятовы райкам, кіраваў аддзелам адукацыі, затым аддзелам юстыцыі, рэдагаваў газету «Думы бедняка». З мая 1920 года працаваў у [[Смаленск]]у: член камісіі па рабоце ў вёсцы, адначасова — старшыня губернскага праўлення работнікаў асветы. З лютага 1921 года ўзначальваў Мсціслаўскі павятовы камітэт РКП(б) і выканкам. З верасня 1922 года — намеснік загадчыка аддзела агітацыі і прапаганды Смаленскага губкама РКП(б), член камісіі па працы ў вёсцы. З лютага 1923 па красавік 1924 года — рэдактар газеты «Працоўны шлях», кандыдат у члены Смаленскага губкама РКП(б). З красавіка 1924 года — загадчык агітацыйна-прапагандысцкім аддзелам [[Ярцава|Ярцаўскага]] гаркама РКП(б). З красавіка 1925 года — у Смаленску: намеснік рэдактара газеты «Працоўны шлях», з лістапада 1925 — старшыня губернскага праўлення саюза сельскагаспадарчых і лясных рабочых, адначасова рэдактар газеты «Смаленская вёска». Абіраўся ў прэзідыум губернскага савета прафсаюзаў, дэлегатам XV, XVI і XVII губернскіх партканферэнцый, членам Смаленскага губкама партыі, членам ЦК саюза сяльгаслесрабочых (студзень 1926). З лістапада 1927 года — загадчык пададдзелам друку Смаленскага губкама ВКП(б). З мая 1929 года жыў і працаваў у Менску: выконваў абавязкі рэдактара газеты «Рабочы», з лютага 1930 г. па красавік 1931 года — намеснік рэдактара газеты «[[Советская Белоруссия]]». Адначасова завочна вучыўся ў Інстытуце чырвонай прафесуры (1930—1933), у аспірантуры на кафедры палітычнай эканоміі факультэта права і гаспадаркі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У чэрвені — лістападзе 1933 года — намеснік упаўнаважанага па БССР наркамата цяжкай прамысловасці СССР, затым — старшыня палітаддзела Чаускай МТС, з 1935 г. — загадчык аддзела ЦК КП(б)Б. Адначасова выкладаў у менскім Камвузе. З 3 красавіка 1936 г. па 7 лютага 1937 года — в. а. рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. 7 лютага 1937 года арыштаваны ў Менску па адрасе [[Вуліца Кірава (Мінск)|вул. Універсітэцкая]] (цяпер вул. Кірава), 23, кв. 44.; выключаны з партыі. 28 кастрычніка 1937 як «член антысавецкай шпіёнскай тэрарыстычнай арганізацыі, які прымаў удзел у падрыхтоўцы тэракту над адным з кіраўнікоў дзяржавы» выязной сесіяй [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР]] згодна арт. 69, 70, 76 Крымінальнага кодэкса Беларускай ССР асуджаны да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны 29 кастрычніка 1937 года; пахаваны ў [[Мінск]]у. Рэабілітаваны 4 ліпеня 1957 г. [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] «за адсутнасцю складу злачынства». == Сям’я == * жонка — Алёна Фёдараўна Кучынская (Старасценка), выкладчык нямецкай мовы Беларускага політэхнічнага інстытута; асуджана да 8 гадоў лагераў, другім разам да ссылкі, якую адбывала ссылку ў [[Краснаярск]]у; * сын — Дзмітрый (нар. 9.11.1919), асуджаны да 5 гадоў лагераў, з 1940 года ў Краснаярску, вызвалены ў 1940, але далейшы лёс невядомы, мачыма, памёр у Краснаярску ў тым жа годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч // {{Крыніцы/ЭГБ|4}} — С. 322. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i/index_20478.html Кучынская (Старасценка) Алена Фёдараўна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241127105747/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i/index_20478.html |date=27 лістапада 2024 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-1}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary/index_25728.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241127121858/http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary/index_25728.html |date=27 лістапада 2024 }} // Ахвяры і карнікі / Леанід Маракоў. — Мн., 2007. — 440 с. * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19584.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200921065509/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i/index_19584.html |date=21 верасня 2020 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_27920.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч (Стафанавіч)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200921055918/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_27920.html |date=21 верасня 2020 }} // {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2}} == Спасылкі == * ''[[Алег Антонавіч Яноўскі|Яноўскі А. А.]]'' [http://time.bsu.by/by/rectors/5950-kuchinskij-aleksej-stepanovich.html Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч.] Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. * [http://lists.memo.ru/d19/f296.htm Кучинский Алексей Степанович]. ''Жертвы политического террора в СССР''. Общество «Мемориал». {{Рэктары БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кучынскі Аляксей Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Рэктары БДУ]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] ewp9919xrlwull9xnttssb1o1wvyy00 Аляксей Мікалаевіч Азерын 0 569458 5155731 5149837 2026-06-18T20:32:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155731 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |імя = Аляксей Мікалаевіч Азерын |арыгінал імя = Алексей Николаевич Озерин |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1942]]—[[1944]] |званне = {{СССР, Сяржант}} |род войскаў = |камандаваў = |часць = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Леніна}}{{!!}}{{Медаль За адвагу}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Аляксей Мікалаевіч Азерын''' ([[8 красавіка]] [[1924]], с. Дурасава, [[Качкураўскі раён|Качкуроўскі раён]], [[Рэспубліка Мардовія]] — [[13 студзеня]] [[1944]], [[Калінкавічы]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] вайсковец, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]], камандзір аддзялення 237-га гвардзейскага стралковага палка ([[76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія|76-я гвардзейская стралковая дывізія]], 61-я армія, Цэнтральны фронт), [[Савецкая гвардыя|гвардыі]] [[сяржант]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[8 красавіка]] [[1924]] года ў вёсцы Дурасава цяпер Качкуроўскага раёна Рэспублікі Мардовія у сям’і рабочага. [[Рускія|Рускі]]. З [[1927]] года жыў у горадзе [[Вічуга|Вічуге]] [[Іванаўская вобласць|Іванаўскай вобласці]] па вуліцы Калгаснай, дом 9/10. Пасля заканчэння сярэдняй школы № 13 працаваў слесарам на фабрыцы імя Н. Р. Шагава. У жніўні [[1942]] года быў прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную Армію]]. На фронце з верасня [[1943]] года. Вызначыўся ў баях пры [[Бітва за Дняпро|фарсіраванні Дняпра]]. [[Сяржант]] Азерын у ноч на [[28 верасня]] [[1943]] года з групай воінаў на падручных сродках пераадолеў раку [[Дняпро]] у раёне сяла Мысы (Рыпкінскі раён [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]]), выбіў ворага з траншэі, што садзейнічала пераправе праз раку іншых падраздзяленняў палка. Загінуў [[13 студзеня]] [[1944]] года ў баі за горад [[Калінкавічы]] ў Беларусі. Пахаваны ў горадзе [[Калінкавічы]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. == Узнагароды і званні == * Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад [[15 студзеня]] [[1944]] года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкім захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм [[Савецкая гвардыя|гвардыі]] сяржанта Азерыну Аляксею Мікалаевічу пасмяротна прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]<ref>[http://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1944/1944_004.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.</ref>. * Узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]], [[Медаль «За адвагу» (СССР)|медалём «За адвагу»]]. == Памяць == * У гарадах [[Вічуга]] і [[Калінкавічы]] імем Героя названыя вуліцы, у горадзе [[Вічуга]] яго імя носіць школа № 13, у Саранску прафесійнае вучылішча № 321. * У горадзе [[Калінкавічы]] ўстаноўлены абеліск і мемарыяльная дошка. * У [[Цэнтральны музей Узброеных сіл|Цэнтральным музеі Узброеных Сіл]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] на Паклоннай гары ў [[Масква|Маскве]] захоўваецца камсамольскі білет сяржанта і камандзіра аддзялення аўтаматчыкаў, комсорга роты А. М. Азерына. * Піянерская дружына школы № 6 г. Калінкавічы, Гомельскай вобласці названая ў гонар Аляксея Азерына. * У [[Калінкавічы|Калінкавічах]] напярэдадні Дня Вялікай Перамогі з'явіўся мастацкі [[Манументальны жывапіс|мурал]] з выявай герояў Савецкага Саюза [[Пётр Мікалаевіч Суркоў|Пятра Суркова]], Аляксея Азярына і [[Аляксей Дзмітрыевіч Данілаў|Аляксея Данілава]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://knews.by/news/80-letiyu-osvobozhdeniya-belarusi/v-kalinkovichakh-poyavilsya-mural-s-portretami-geroev-pobedy/|title=В Калинковичах появился мурал с портретами героев Победы|website=Калінкавіцкія навіны}}</ref>. Размешчаны па вуліцы 50 гадоў Кастрычніка. Мастакі — Дзмітрый Шкуратаў і Арцемій Саралетаў. {{зноскі}} == Літаратура == * Горб М. Г. Страну заслоняет собой. — М.: Воениздат, 1976. — С. 172, 174, 175. * Борисов Н. Растут патриоты на земле Белорусской // Воен.-ист. журн. — 1971. — № 11. — С. 101 −105. * Акулов П. Подвиг Алексея Озерина// Трудовой край. — 1980. — 23 февр. * Иванов А. Мужественный сын Отчизны // Трудовой край. — 1980. — 11 нояб. == Спасылкі == * {{Warheroes|id=2880}}. * [http://www.13school.info/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=14 Сайт Школы № 13 г.]{{Недаступная спасылка}}. [http://www.13school.info/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=14 Вичуги]{{Недаступная спасылка}}. * [http://ivanovo1945.ru/bio/g036.html Алексей Николаевич Озерин — «Иваново помнит»]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Азерын, Аляксей Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За адвагу»]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Калінкавічах]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мардовіі]] pmthq5jdn4q4esrfidoddqoipglaww3 Андрэй Віталевіч Вашкевіч 0 575875 5155855 5146932 2026-06-19T08:05:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155855 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Андрэй Віталевіч Вашкевіч |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = журналіст, футбольны функцыянер |дата нараджэння = 24.4.1984 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} {{Цёзкі2|Вашкевіч}} '''Андрэй Віталевіч Вашкевіч''' (нар. {{ДН|24|04|1984}}, {{МН|Барысаў||}}) — беларускі журналіст і футбольны функцыянер. Першы ў гісторыі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] генеральны сакратар клуба<ref>[https://by.tribuna.com/football/1024960114.html Андрей Вашкевич назначен генеральным секретарем БАТЭ]</ref><ref name="by.tribuna.com">[https://by.tribuna.com/football/1065452526.html Вашкевич покинул БАТЭ и перешел на работу в ФИФА]</ref> ([[2014]]—[[2018]]). == Біяграфія == === Адукацыя === Навучаўся ў СШ № 23, гімназіі № 2 і СШ № 15. Апошнюю скончыў у [[2002]] годзе з залатым медалем. У тым жа годзе паступіў у [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], дзе навучаўся па спецыяльнасці «лінгвіст, перакладчык сінхраніст». Скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]] у [[2007]] годзе з чырвоным дыпломам<ref>[https://www.pressball.by/tv/streamer/3 Прессбол-ТВ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170820183609/http://www.pressball.by/tv/streamer/3 |date=20 жніўня 2017 }}</ref>. У [[2011]]—[[2012]] гадах навучаўся ў [[Ліверпульскі ўніверсітэт|Універсітэце Ліверпула]], дзе атрымаў ступень магістра бізнэс-адміністравання (МБА) ў сферы футбола<ref name="sport.tut.by">[https://sport.tut.by/news/football/423660.html Бывший журналист «Прессбола» назначен генеральным секретарем БАТЭ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150919173301/http://sport.tut.by/news/football/423660.html |date=19 верасня 2015 }}</ref>. === Журналістыка === Пачаў супрацоўнічаць з газетай [[Прессбол|«Прессбол»]] у пачатку [[2007]] года з артыкула аб чэмпіянаце Нідэрландаў<ref name="Мое первое дело с Беленьким">[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83867 Мое первое дело с Беленьким] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170827141520/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83867 |date=27 жніўня 2017 }}</ref>. Ён хутка стаў адным з лепшых журналістаў выдання, быў камандыраваны ў Тырану<ref>[https://www.pressball.by/articles/football/national/22721 Веселые картинки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160309055125/http://www.pressball.by/articles/football/national/22721 |date=9 сакавіка 2016 }}</ref>, Стамбул<ref>[https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/21923 Турецкий Гамбит]{{Недаступная спасылка}}</ref>, Прышціну<ref>[https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/24346 День независимости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919013916/https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/24346 |date=19 верасня 2020 }}</ref> і Рэшыцу<ref>[https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/24868 На несжатой полосе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919015104/https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/24868 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. У [[2008]] годзе павінен быць працаваць для газеты з [[Летнія Алімпійскія гульні 2008|Алімпійскіх Гульняў у Пекіне]], але [[Прессбол|«Прэсбол»]] быў пазбаўлены акрэдытацыі за серыю антыкарупцыйных матэрыялаў [[Святлана Вячаславаўна Парамыгіна|Святланы Парамыгінай]], і на [[Алімпійскія гульні|Гульні]] Вашкевіч трапіў толькі ў [[2012]] годзе<ref name="Мое первое дело с Беленьким"/>. У [[2014]] годзе выдаў самабытны цыкл з больш 20 артыкулаў аб сваіх спартовых прыгодах у [[Непал]]е<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/79696 Непал-2070. Последняя серия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923020832/https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/79696 |date=23 верасня 2020 }}</ref>. У [[2015]] годзе Вашкевіч стаў першым беларускім пішучым журналістам, трапіўшым на «Australian Open»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=b_Wt00E5fzI Эксперт. Андрей Вашкевич]</ref>. У [[2016]] годзе камандыраваны газетай на пераможны для партугальцаў і Крышціяну Раналду [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|EURO]]. Пісаў для «Прэсбола» з фіналаў Лігі чэмпіёнаў, Лігі Еўропы і Суперкубка Еўропы. Пастаянна асвятляў еўракубкавыя гульні барысаўскага [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]. Быў з камандай у гістарычным падарожжы на [[Сант’яга Бернабеу (стадыён)|«Санцьяга Бернабеу»]] на першы ў гісторыі беларускага футбола матч групавога этапа [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83369 Чем «Реал» потчевал БАТЭ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161229170341/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83369 |date=29 снежня 2016 }}</ref>. З {{Дата|24|04|2016|1}} па {{Дата|24|04|2017|1}} вёў на [[Прессбол|pressball.by]] штодзённую калонку «The Daily Vashkevich», вытрымаўшы 365-дзённы чэллендж. Агульная колькасць праглядаў склала больш за 1,7 млн, каментароў — больш за 7 тысяч<ref>{{Cite web |url=https://www.pressball.by/news/other/262009 |title=Проект «The Daily Vashkevich» за год собрал более 1,7 миллиона просмотров |access-date=18 кастрычніка 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171007184233/http://www.pressball.by/news/other/262009 |archivedate=7 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref>. Вашкевіч супрацоўнічаў з расійскімі выданнямі «PROСПОРТ»<ref>[https://www.sports.ru/tribuna/blogs/prosport/525506.html Паллоттная площадь. Как босс «Ромы» совершает революцию в Италии]</ref><ref>[https://www.sports.ru/tribuna/blogs/prosport/543166.html Канзас-сети. Чему «МЮ» хочет научиться у клуба MLS]</ref><ref>[https://www.sports.ru/tribuna/blogs/prosport/494088.html Как Гвардиола пользуется Торрентом в «Баварии»]</ref>, «Total Football»<ref>{{Cite web |url=https://issuu.com/totalfootball/docs/weekly_9__1_ |title=Total Football № 9 |access-date=18 кастрычніка 2018 |archive-date=26 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226184945/https://issuu.com/totalfootball/docs/weekly_9__1_ |url-status=dead }}</ref>, [[Советский спорт|«Советский Спорт»]]<ref>[https://www.sovsport.ru/american_football/business/986993-esche-po-odnoj-kak-v-amerikanskom-futbole-vodka-obygryvaet-pivo Еще по одной: как в американском футболе водка обыгрывает пиво]</ref><ref>[https://www.sovsport.ru/football/business/1023758-buduschee-sejchas-10-glavnyh-trendov-mirovogo-sporta-v-2018-m Будущее сейчас: 10 главных трендов мирового спорта в 2018-м]</ref><ref>[https://www.sovsport.ru/business/979820-konec-tv-pochemu-sportivnyh-kanalov-v-televizore-skoro-ne-budet Конец ТВ. Почему спортивных каналов в телевизоре скоро не будет]</ref>, [[Forbes|«Forbes»]]<ref>[http://www.forbes.ru/person/328551-vashkevich-andrei Автор FORBES Андрей Вашкевич]</ref>, пісаў на англiйскай мове для [[УЕФА|uefa.com]]<ref>[https://fr.uefa.com/womensunder17/news/newsid=1872022.html?iv=true Ireland edge out Finland to top Group 9]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.uefa.com/under17/news/newsid=2172192.html Russia beat qualified Belarus to pip Wales]</ref><ref>[https://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002095/postmatch/report/index.html#%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C+%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3+%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BC Абидаль помог белорусам]</ref><ref>[https://es.uefa.com/womensunder19/news/newsid=1996103.html Favourites start well, Malta surprise]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.uefa.com/under19/news/newsid=1990798.html Germany and Scotland sweep through Group 5]</ref><ref>[https://www.uefa.com/womensunder19/news/newsid=2000579.html?iv=true France and Sweden among impeccable qualifiers]</ref><ref>[https://www.uefa.com/under17/news/newsid=1536780.html Romania and Belarus in the goals]</ref>. === Хакей === Летам [[2008]] года стаў першым прэс-скаратаром [[ХК Дынама Мінск|ХК «Дынама» (Мінск)]] пасля таго, як клуб далучыўся да [[Кантынентальная хакейная ліга|Кантынентальнай хакейнай лігі]]<ref>[http://www.mogilev.biz/news/sport/sport_130.html Джим Хьюз стал новым тренером минского хоккейного клуба «Динамо»]</ref><ref>[https://www.sb.by/articles/spisok-gardnera.html Список Гарднера]</ref><ref>[https://allhockey.ru/news/show/33154-Minskoe_Dinamo_usilit_kanadskij_vratar_Endi_Chiodo Минское «Динамо» усилит канадский вратарь Энди Чиодо]</ref><ref>[https://naviny.by/rubrics/sport/2008/07/10/ic_articles_125_157973 Минское «Динамо» подписало канадского голкипера Энди Чиодо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150629150614/http://naviny.by/rubrics/sport/2008/07/10/ic_articles_125_157973/ |date=29 чэрвеня 2015 }}</ref>. Праз тры месяцы Вашкевіч вярнуўся ў [[Прессбол|«Прэсбол»]]. У [[2014]] годзе Вашкевіч быў кіраўніком прэс-цэнтра [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014|Чэмпіяната Свету па хакею ў Мінску]] на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]]<ref>[https://sport.tut.by/news/hockey/402282.html ХОККЕЙ «Для нас честь быть причастными к этому празднику». TUT.BY пообщался с самыми вежливыми участниками ЧМ-2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210123102026/https://sport.tut.by/news/hockey/402282.html |date=23 студзеня 2021 }}</ref>. === ФК БАТЭ === Вашкевіч пачаў супрацоўнічаць з [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] у [[2008]] годзе, дапамагаючы клубу ў дэбютным сезоне [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]. З [[2009]] года спецыяліст працаваў у прэс-службе «жоўта-блакітных». У [[2013]] годзе Вашкевіч узначаліў праект па запуску новага сайта fcbate.by. У тым жа годзе сайт атрымаў першы прыз на выставе [[TIBO|TIBO-2013]] у намінацыі «Спорт, турызм і забавы»<ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id878 Сайт ФК БАТЭ — лучший!]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/other/132544 Сайт борисовского БАТЭ стал победителем на выставке «ТИБО-2013»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131115085635/http://www.pressball.by/news/other/132544 |date=15 лістапада 2013 }}</ref><ref>[http://www.adzinstva.by/?p=81387 Сайт ФК БАТЭ — лучший на выставке «ТИБО-2013»!]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://by.tribuna.com/exotic/156429731.html Офсайт БАТЭ стал победителем выставки ТИБО-2013, ресурс «Цмокаў» занял второе место]</ref>. У [[2013]]—[[2015]] годах Вашкевіч быў абраны ў працоўную групу па маркетынгу [[Асацыяцыя еўрапейскіх клубаў|Асацыяцыі Еўрапейскіх Клубаў (ЕСА)]], якую ўзначальваў тагачасны прэзідэнт «Басрелоны» Сандра Разэль<ref>{{Cite web |url=http://www.atromitosfc.gr/en/news-en/news-en/3953-atromitos-at-the-european-club-associationen.html |title=Atromitos FC at the European Club Association |access-date=18 кастрычніка 2018 |archive-date=21 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921205844/https://www.atromitosfc.gr/en/news-en/news-en/3953-atromitos-at-the-european-club-associationen.html |url-status=dead }}</ref>. У [[2015]]—[[2017]] гадах Вашкевіч далучыўся да працоўнай групы па дзіцячаму і юнацкаму футболу [[Асацыяцыя еўрапейскіх клубаў|ЕСА]]<ref>{{Cite web |url=https://www.ecaeurope.com/media/4115/eca-annual-report-2016.pdf |title=ECA Annual Report 2016 |access-date=18 кастрычніка 2018 |archive-date=11 лістапада 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111030136/https://www.ecaeurope.com/media/4115/eca-annual-report-2016.pdf |url-status=dead }}</ref>. Яго мандат быў падоўжаны на цыкл-[[2017]]-[[2019]]<ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id8155 Андрей Вашкевич вновь избран в рабочую группу по детско-юношескому футболу ЕСА]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Але яго Вашкевіч не скончыў у сувязі з пераходам на працу ў ФІФА<ref name="ReferenceA">[https://sport.tut.by/news/football/601703.html Генсек БАТЭ перешел на работу в ФИФА]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У лістападзе 2014 года Вашкевіч стаў першым генеральным сакратаром у гісторыі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]<ref name="sport.tut.by"/>. Вашкевiч рэгулярна з’яўляўся прадстаўніком [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] на лёсаваннях спаборніцтваў пад эгідай [[УЕФА]], і Ассамблеях [[Асацыяцыя еўрапейскіх клубаў|Асацыяцыі Еўрапейскіх Клубаў (ЕСА)]], семінарах УЕФА і іншых адказных мерапрыемствах<ref>[https://www.pressball.by/news/football/259801 Футбол. Андрей Вашкевич представил БАТЭ на Ассамблее ЕСА в Афинах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170331221815/http://www.pressball.by/news/football/259801 |date=31 сакавіка 2017 }}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/211471 Футбол. Андрей Вашкевич помог Эдвину ван дер Сару выиграть кубок ЕСA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151022082807/http://www.pressball.by/news/football/211471 |date=22 кастрычніка 2015 }}</ref><ref>[https://www.fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id3811 ФК БАТЭ принял участие в Ассамблее ЕСА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200928190139/https://www.fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id3811 |date=28 верасня 2020 }}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/179484 Футбол. ФК БАТЭ поучаствовал в Генеральной ассамблее ECA]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/fcbate/831380.html Приоритет безопасности]</ref><ref>[https://www.fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id2093 БАТЭ поучаствовал в Ассамблее ECA]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id8717 Приняли участие в Ассамблее ЕСА]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/236102 Футбол. Финский СИК — соперник БАТЭ во 2-м раунде квалификации Лиги чемпионов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923022004/https://www.pressball.by/news/football/236102 |date=23 верасня 2020 }}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id6061 «Дандолк» или «Хабнарфьордюр»]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id4569 «Барселона», «Байер» и «Рома»]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7823 https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7823] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170911030526/http://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7823 |date=11 верасня 2017 }}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id1601 ФК БАТЭ на конференции «PROСПОРТ»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Так, у [[2010]] годзе Вашкевіч ад імя БАТЭ падпісаў у [[Барселона|Барселоне]] Дэкларацыю добрай волі па прасоўванні прынцыпаў «Fair Play» паміж гарадамі, прымаючымі міжнародныя сустрэчы<ref>[https://belaruspartisan.by/m/sport/155304/ Футбол. БАТЭ подписал декларацию UEFA]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У лістападзе [[2015]] года дзякуючы Вашкевiчу ў Беларусь упершыню ў гісторыі трапіў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Кубак Еўрапейскіх чэмпіёнаў]]. Трафей экспанаваўся ў [[Барысаў|Барысаве]]. Па інфармацыі [[СБ. Беларусь сегодня|sb.by]], гэта здарылася так: ''"У верасні 2015 года Вашкевіч на чарговым семінары УЕФА папрасіў футбольных чыноўнікаў, ці можа арганізацыя дазволіць паказаць кубак у Барысаве. Яго накіравалі да афіцэра УЕФА, які адказывае за візіты трафеяў. Доўгая перапіска — і вуаля. Андрэй Вашкевіч не скрывае задавальнення з гэтай нагоды: «Любяць БАТЭ ў УЕФА, вось і далі нам такую магчымасць. Мы рады прывезці Кубка ў Барысаў. Амфара дастаўляецца пасылкай у спецыяльным куфары. Нам заставалася толькі прыехаць у аэрапорт і размыціць груз»''<ref>[https://www.sb.by/articles/bolshie-ushi-21112015.html Большие уши]</ref>. У [[2016]] годзе Вашкевіч быў абраны сакратаром працоўнай групы па стварэнні прафесійнай футбольнай лігі ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[https://sputnik.by/sport/20160930/1025432356/kapskij-vozglavit-rabochuyu-grupp-po-voprosam-sozdaniya-pfl.html Капский возглавит рабочую группу по вопросам создания ПФЛ]</ref>. Кіраўніком групы стаў [[Анатоль Капскі]]<ref>[https://www.pressball.by/news/football/244900 Анатолий Капский станет руководителем рабочей группы по вопросам создания ПФЛ, Андрей Вашкевич — секретарем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919025230/https://www.pressball.by/news/football/244900 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. === ФІФА === У ліпені [[2018]] года Вашкевіч перайшоў на працу ў [[ФІФА]]. Ён стаў каардынатарам праектаў рэгіянальнага офіса ў [[Дубай (горад)|Дубаі]] ([[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]])<ref name="by.tribuna.com"/><ref>[https://www.pressball.by/news/football/301205 Футбол. Андрей Вашкевич покинул БАТЭ]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="euroradio.fm">[https://euroradio.fm/ru/generalnyy-sekretar-bate-pereshel-na-rabotu-v-strukturu-fifa Генеральный секретарь БАТЭ перешел на работу в структуру ФИФА]</ref><ref name="euroradio.fm"/><ref name="ReferenceA"/>. == Беларуская мова == Вашкевіч шырока вядомы станоўчым стаўленнем да [[беларуская мова|беларускай мовы]]. В [[2017]]—[[2018]] гадах ён веў на сайце [[Прессбол|pressball.by]] беларускамоўную калонку «БелВашкевіч»<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/85122 Ці магчыма беларуская спартовая журналістыка на беларускай мове?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190417171037/https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/85122 |date=17 красавіка 2019 }}</ref>. Яна складалася з літаратурных замалёвак аб людзях, што глядзяць на [[футбол]] з трыбун [[Беларусь|Беларусі]] іншых краін свету. Сярод яго герояў былі аднаногі фанат ФК «Полацк», які за свае грошы друкуе і развешвае афішы гульняў клуба<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84042 «Жыў у падвалах, сяджу на паперці». Заўзятар без нагі, які за свае грошы робіць афішы гульняў ФК «Полацкгаз» і сам іх расклейвае] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170920091736/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84042 |date=20 верасня 2017 }}</ref>, бабуля з [[Дуброўна]], якая наведвае гульні мясцовага «Дняпра»<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84064 Бабка Надзя, якая паціскала руку Аляксандру Лукашэнку, заўзее за «Днепр» з Дуброўна і Дашу Домрачаву] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171121085404/https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84064 |date=21 лістапада 2017 }}</ref>, і дзядуля з [[Паставы|Паставаў]], якому футбол дапамог справіцца са смерццю любай жонкі<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84484 Заўзятар, які прыляцеў у Паставы на самалёце]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Вашкевіч тлумачыць добрае валоданне мовай добрымі настаўнікамі: ''«Усе мае настаўнікі беларускай мовы былі проста выдатнымі прафэсіяналамі сваёй справы. Я вучыўся ў Барысаве, і першыя шэсьць гадоў працэс адбываўся выключна па-беларуску»'' — распавёў ён у інтэрв’ю «Радыё Свабода» у 2016 годзе<ref>[https://www.svaboda.org/a/andrej-vaskievic/28504825.html Генэральны сакратар БАТЭ і калюмніст «Прессбола» Андрэй Вашкевіч пачаў беларускамоўны праект]</ref>. Шырокі рэзананс атрымала адкрытая перапіска Вашкевіча ад ліца ФК БАТЭ і моўнага энтузіяста [[Ігар Случак|Ігара Случака]]. У [[2016]]-м, [[2017]]-м і [[2018]]-м гадах прадстаўнік клуба адказваў на звароты актывіста выключна ў вершах. У іх былі алюзіі на верш Максіма Багдановіча «Пагоня» і Якуба Коласа «Не сядзіцца ў хаце хлопчыку малому…»<ref>[https://sport.tut.by/news/football/493026.html БАТЭ стихами ответил на очередное обращение блогера использовать в клубе белорусский язык] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200809124320/https://sport.tut.by/news/football/493026.html |date=9 жніўня 2020 }}</ref><ref>[https://charter97.org/ru/news/2017/3/16/243966/ БАТЭ ответил активисту Игорю Случаку в стихах]</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=205802&lang=ru БАТЭ отправил Случаку поэтический ответ, где сравнивает его с аллигатором и амурским тигром — СТИХ https://nashaniva.by/?c=ar&i=205802&lang=ru]</ref> У [[2016]] даволі жорстка<ref>[https://sport.tut.by/news/velosport/494408.html Генсек БАТЭ ответил велогонщику Кириенко на его слова о «мертвом белорусском языке»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160902065037/http://sport.tut.by/news/velosport/494408.html |date=2 верасня 2016 }}</ref> адказаў веласіпедысту [[Васіль Кірыенка|Васілю Кірыенку]], які заявіў, што беларуская мова — мёртвая<ref>[https://by.tribuna.com/cycle-racing/1039507794.html Василий Кириенко: «Белорусский язык — не живой; это мертвый язык, на котором практически никто не разговаривает»]</ref>. У [[2018]] годзе быў адным з выступоўцаў суполкі [[Мова нанова|«Мова Нанова»]] у [[Барысаў|Барысаве]]<ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id8693 Андрэй Вашкевіч выступіў на сходзе суполкі «Мова Нанова» ў Барысаве]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web |title=5 падарожжаў БАТЭ, якія генеральны сакратар Андрэй Вашкевiч перажыў разам з клубам |url=https://ex-press.by/rubrics/sport/2018/03/29/5-padarozhzhau-bate-yakiya-generalny-sakratar-andrej-vashkevich-perazhyu-razam-z-klubam |accessdate=18 кастрычніка 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221206030813/https://ex-press.by/rubrics/sport/2018/03/29/5-padarozhzhau-bate-yakiya-generalny-sakratar-andrej-vashkevich-perazhyu-razam-z-klubam |archivedate=6 снежня 2022 |url-status=dead }}</ref>. == Кніга == Сумесна з Сяргеем Дашкевічам напісаў кнігу «20 лет славных побед. Иллюстрированная история ФК БАТЭ»<ref>[http://www.belta.by/sport/view/bate-predstavit-dokumentalnyj-film-i-knigu-v-chest-20-letnego-jubileja-199962-2016/ БАТЭ представит документальный фильм и книгу в честь 20-летнего юбилея]</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/236869 Футбол. Вышла в свет книга Андрея Вашкевича и Сергея Дашкевича «20 лет славных побед», посвященная юбилею БАТЭ]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/fcbate/983506.html «20 лет славных побед»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Прэзентацыя адбылася 19 кастрычніка 2016 года ў кінатэатры Silver Screen у гандлева-забаўляльным цэнтры «Арэна-Сіці»<ref>[https://www.pressball.by/news/football/246555 Футбол. Виталий Родионов: хочется, чтобы болельщики, которые разочаровались в команде, продолжали в будущем нас поддерживать] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919033532/https://www.pressball.by/news/football/246555 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. На мерапрыемстве прысутнічалі гульцы [[ФК БАТЭ|БАТЭ]], а героі публікацыі [[Аляксандр Глеб]], [[Арцём Радзькоў]], [[Віталь Радзівонаў]] і [[Аляксей Бага]] адказалі на пытанні заўзятараў<ref>[https://sport.tut.by/news/football/516724.html «В БАТЭ найдут замену любому, кроме Глеба и Родионова». Как чемпионы весело пообщались с болельщиками] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161110033051/http://sport.tut.by/news/football/516724.html |date=10 лістапада 2016 }}</ref>. == Намінацыі і узнагароды == Прэмія конкурса [[Беларуская федэрацыя гандбола|Беларускай федэрацыі гандбола]] за самы незвычайны тэкст пра [[гандбол]] (2010) — перамога<ref>[http://handball.by/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8-%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B0.html Итоги творческого конкурса]</ref>. «Медыя-Алімп» за асвятленне [[Летнія Алімпійскія гульні 2016|алімпійскіх гульняў у Рыа-дэ-Жанэйра]] ў матэрыялах на інтэрнэт-парталах (2016) — перамога<ref>[http://www.noc.by/news/opredeleny-pobediteli-konkursa-sportivnykh-zhurnalistov-media-olimp-2016/?print=y http://www.noc.by/news/opredeleny-pobediteli-konkursa-sportivnykh-zhurnalistov-media-olimp-2016/?print=y]</ref>. Прэмія MarSpo Awards за лепшы артыкул на тэму спартовага маркетынгу (2018) — намінацыя<ref>[https://by.tribuna.com/football/1062063822.html Генсек БАТЭ Вашкевич номинирован на премию в области спортивного маркетинга MarSpo Awards]</ref>. Прэмія MarSpo Awards лепшаму аўтару па тэме спартыўнага маркетынга (2018) — намінацыя<ref>[https://www.pressball.by/news/other/292130 Генсек БАТЭ Андрей Вашкевич номинирован на российскую премию в области спортивного маркетинга в двух номинациях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919031937/https://www.pressball.by/news/other/292130 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. == Цікавыя факты == * Некалькі разоў прымаў удзел у таварыскім турніры ЕСА па футболе, дзе гуляў разам [[Луіш Фігу|Луішам Фігу]], [[Хаўер Санеці|Хаўерам Санеці]], [[Мішэль Плаціні|Мішэлем Плаціні]], [[Эміліа Бутрагенья]] і іншымі зоркамі сусветнага футбола<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/other/67577 Андрей Вашкевич из Женевы. Завершение карьеры, или Как мы с Луишем Фигу обыграли Мишеля Платини (ФОТО)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923033431/https://www.pressball.by/pbonline/other/67577 |date=23 верасня 2020 }}</ref>. Вашкевіч тройчы (у 2014, 2015 і 2017) выйграваў турнір<ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id2979 ФК БАТЭ поучаствовал в Генеральной ассамблее ECA]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7056 Приняли участие в Ассамблее ЕСА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170403062425/http://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7056 |date=3 красавіка 2017 }}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id4629 ФК БАТЭ принял участие в Генеральной ассамблее ЕСА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151011120201/http://www.fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id4629 |date=11 кастрычніка 2015 }}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/179484 ФК БАТЭ поучаствовал в Генеральной ассамблее ECA]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="ReferenceB">[https://by.tribuna.com/football/1023467416.html БАТЭ поучаствовал в Генеральной ассамблее ECA]</ref>. Падчас турніра-2014 беларус адзначыўся голам у браму [[Эдвін ван дэр Сара|Эдвіна ван дэр Сара]]<ref name="ReferenceB"/>. * Склаў песню пра БАТЭ, якую выканаў вядомы барысаўскі рокер Алег «Джагер» Мінакоў<ref>[http://news.21.by/sport/2016/11/24/1266262.html Опубликована песня про БАТЭ, которую написал генсек команды Вашкевич]</ref>. Прэзентацыя твора адбылася на гульні супраць [[ФК Гарадзея|«Гарадзеі»]] 27 лістапада 2016 года на [[Барысаў-Арэна|«Барысаў-Арэне»]]<ref>[https://www.pressball.by/news/football/249539 На матче БАТЭ — «Городея» состоится презентация песни Андрея Вашкевича о команде-чемпионе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161126081943/http://www.pressball.by/news/football/249539 |date=26 лістапада 2016 }}</ref>. Прэм’ера прайшла выдатна: «жоўта-блакітныя» перамаглі 5:0<ref>[https://fcbate.by/ru/season/calendar/2016/id32013479 БАТЭ 5-0 Городея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170119114315/http://fcbate.by/ru/season/calendar/2016/id32013479 |date=19 студзеня 2017 }}</ref>. * З’яўляецца адным з самых выбітных беларускіх граундхопераў<ref>{{Cite web |url=https://belavia.by/webroot/delivery/images/OnAir_2018_JUN.pdf |title=Часопіс OnAir, чэрвень 2018 |access-date=18 кастрычніка 2018 |archive-date=12 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812065807/https://belavia.by/webroot/delivery/images/OnAir_2018_JUN.pdf |url-status=dead }}</ref>. На рахунку Вашкевіча — 38 новых футбольных стадыёнаў у сезоне-2011/12 (уключаючы ўсе стадыёны прэм’ер-лігі)<ref>[https://www.pressball.by/articles/blogs/vashkevich/77953 Железнодорожная вода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170821171852/http://www.pressball.by/articles/blogs/vashkevich/77953 |date=21 жніўня 2017 }}</ref>, 71 у сезоне-2015<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/81885 «Наш Вашкевiч» в… Конец цитаты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170114131831/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/81885 |date=14 студзеня 2017 }}</ref>, 40 у сезоне-2016<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83383 THE. 40 посещенных стадионов в год — это много или мало?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170101141342/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83383 |date=1 студзеня 2017 }}</ref>, 45 у сезоне-2017<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/football/84717 Угадайте стадион по картинке. Тест, в котором узнать белорусские арены сложнее, чем европейские] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211231074050/https://www.pressball.by/pbonline/football/84717 |date=31 снежня 2021 }}</ref>. Падчас сваіх тураў Вашкевіч аб’ехаў усе стадыёны першых трох дывізіёнаў Беларусі, шмат дзе быў на ўзроўні першынства вобласці і нават района. Удзельнічаў у TEDxMinsk-2018, дзе распавядаў аб гэтым сваім хоббі<ref>[https://www.interfax.by/news/belarus/1238052 Конференция TEDxMinsk «Код вдохновения» впервые пройдет для 500 зрителей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180221092619/https://www.interfax.by/news/belarus/1238052 |date=21 лютага 2018 }}</ref><ref>{{Cite web |title=В МИНСКЕ ПРОШЕЛ TEDXMINSK-2018 НА ТЕМУ «КОД ВДОХНОВЕНИЯ» |url=https://officelife.media/news/was-held-in-minsk-tedxminsk-2018-on-code-inspiration/ |accessdate=18 кастрычніка 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727223823/https://officelife.media/news/was-held-in-minsk-tedxminsk-2018-on-code-inspiration/ |archivedate=27 ліпеня 2021 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://twitter.com/TEDxMinsk/status/1008681267494301696 Андрей Вашкевич на #TEDxMinsk]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gJ4Ow8OvQCc Андрей Вашкевич аб граундхоппінге]</ref>. * Адзіны Беларускі журналіст, які пісаў аб крыкеце з трох кантынентаў — Еўропы (Англія), Азіі (Непал, ААЭ), Аўстраліі<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=b_Wt00E5fzI Эксперт Андрэй Вашкевіч]</ref>. == Зноскі == {{reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Вашкевіч Андрэй Віталевіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:ФК БАТЭ]] 3mpppmptw4u2ohhatdu699ttgbf073a Аляксандр Рыгоравіч Акенцьеў 0 576221 5155677 4408251 2026-06-18T14:38:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155677 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} {{Цёзкі2|Акенцьеў}} '''Аляксандр Рыгоравіч Аке́нцьеў''' (нар. [[21 мая]] [[1950]], г. [[Чавусы]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Скончыў у [[1972]] годзе [[БПІ]]. У [[1972]]—[[2006]] гадах працаваў у майстэрскай раённай планіроўкі, архітэктурна-канструктарскім аддзеле і архітэктурна-планіровачнай майстэрні [[БелНДІПгорадабудаўніцтва]], з [[1988]] года — галоўны архітэктар праектаў. У [[2006]] г. пераведзены на працу ў «[[Мінскграда]]», дзе ўзначаліў творчы калектыў распрацоўшчыкаў [[генеральны план Мінска|генеральнага плана г. Мінска]]. Шмат гадоў выкладаў на кафедры горадабудаўніцтва [[БНТУ]]. Начальнік майстэрні генеральнага плана УП «[[Мінскграда]]»<ref name="ais">{{Cite web |url=http://ais.by/users/akentev |title=Александр Григорьевич Акентьев |access-date=21 кастрычніка 2018 |archive-date=22 верасня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922021605/http://ais.by/users/akentev |url-status=dead }}</ref>. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з 1975 года ([[Мінск]])<ref name="АСБ"/>. == Прафесійная дзейнасць == Асноўныя працы: праект рэканструкцыі раёна піянернай забудовы ў [[Наваполацк]]у (1974), забудова мікрараёна [[Аэрадром (Полацк)|Аэрапорт]] у [[Полацк]]у (1982); у аўтарскім калектыве: генпланы [[Светлагорск]]а (1975) і [[Маладзечна]] (1982), ПДП цэнтральных раёнаў Светлагорска (1975), [[Бяроза (горад)|Бярозы]] (1976), [[Брэст]]а (1977), Маладзечна (1986), праект рэгенерацыі раёна [[Гістарычны цэнтр Брэста|гістарычнай забудовы Брэста]] (1985)<ref name="АСБ">{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Акентьев Александр Григорьевич}}</ref>. Выкананыя ў ролі кіраўніка творчых калектываў працы: [[генеральны план|генеральныя планы]] гарадоў, праекты дэталёвай планіроўкі раёнаў, праекты рэгенерацыі і эскізы забудовы гарадскіх цэнтраў, сярод якіх гарады [[Мінск]] і [[Брэст]], [[Полацк]] і [[Маладзечна]], [[Светлагорск]], [[Наваполацк]], [[Нясвіж]] і інш<ref name="ais"/>. З часу распрацоўкі дыпломнага праекта творчую дзейнасць будаваў на аснове метаду прадпраектных даследаванняў. Пры складанні інструкцый па складзе горадабудаўнічых праектаў ВБН 38-82 і [[БНБ]] 1.03.01-96 настойваў на абавязковасці ўключэння прадпраектнага этапу, даказваючы перавагі метаду сітуацыйнага горадабудаўнічага планавання ў параўнанні з абезасобленым нарматыўным метадам планавання развіцця тэрыторый<ref name="ais"/>. Для павышэння ўзроўню горадабудаўнічай культуры насельніцтва і аказання кваліфікаванай дапамогі ўдзельнікам горадабудаўнічай дзейнасці ініцыяваў стварэнне ў рэспубліцы Праграмы няўрадавай сістэмы тэрытарыяльнай інфармацыі, з якой у [[1990]] г. высоўваўся працоўным калектывам БелНДІПгорадабудаўніцтва кандыдатам у дэпутаты [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь]]<ref name="ais"/>. == Узнагароды == Шматгадовая творчая дзейнасць адзначана [[прэмія імя У. А. Караля|прэміяй імя У. А. Караля]], [[Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь|Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%A1%D0%9C%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/676-07.09.2017.htm Постановление СМ РБ 676 07.09.2017 Аб узнагароджанні Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]</ref> і шматлікімі іншымі ўзнагародамі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Акентьев Александр Григорьевич}} * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Акентьев Александр Григорьевич}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Акенцьеў Аляксандр Рыгоравіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля]] iddf2b4lscm6tm93udzl7t9t78hgyyw Аляксандр Мітрафанавіч Горб 0 583125 5155665 4408203 2026-06-18T13:21:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155665 wikitext text/x-wiki {{архітэктар}} {{цёзкі2|Горб (значэнні){{!}}Горб}} '''Аляксандр Мітрафанавіч Горб''' (нар. {{ДН|19|8|1941}}, с. [[Скародыстык]], [[Чарнабаеўскі раён]], [[Чаркаская вобласць]], [[УССР]]) — беларускі [[архітэктар]], [[мастак]], [[музычны майстар]]. == Біяграфія == Скончыў у [[1963]] годзе [[Крымскае мастацкае вучылішча]]. У [[1963]] годзе працаваў памочнікам рэжысёра на [[Крымская студыя тэлебачання|Крымскай студыі тэлебачання]], у [[1963]]—[[1966]] гадах выкладчык спецдысцыплін у [[Сімферопальская мастацкая школа|Сімферопальскай мастацкай школе]]. У [[1972]] годзе скончыў архітэктурны факультэт [[Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна |Ленінградскага інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна]]. З [[1972]] працуе ў інстытуце «[[БелНДІПгорадабудаўніцтва]]» на пасадзе архітэктара ([[1972]]—[[1974]]), старэйшага архітэктара ([[1974]]—[[1976]]), кіраўніка групы архітэктараў ([[1976]]—[[1987]]), галоўнага архітэктара праектаў ([[1987]]—[[2012]]), галоўнага спецыяліста па архітэктуры (з [[2012]]). У [[1983]] годзе скончыў спецыяльны факультэт падрыхтоўкі кадраў па перспектыўных кірунках навукі і тэхнікі пры [[Маскоўскі архітэктурны інстытут|Маскоўскім архітэктурным інстытуце]] па спецыяльнасці «архітэктура і горадабудаўніцтва». Член [[Саюза архітэктараў Рэспублікі Беларусь|Саюза архітэктараў]] з [[1977]] года. == Творчасць == Пад яго кіраўніцтвам у якасці аўтара праектаў і галоўнага архітэктара праектаў выканана больш 50 праектаў. Асноўныя з іх: [[генеральны план]] г. [[Горкі]] ([[1972]]); [[ПДП]] цэнтра г. Горкі ([[1973]]); [[ПДП]] [[Задняпроўскі жылы раён|Задняпроўскага раёна]] г. [[Магілёў|Магілёва]] ([[1976]]); ПДП цэнтра г. [[Магілёў|Магілёва]] ([[1978]]); [[генеральны план Магілёва|генеральныя планы г. Магілёва]] ([[1981]], [[2003]], [[2013]]); канцэпцыя генеральнага плана г. Магілёва ([[1998]]); дэталёвы план цэнтральнай часткі г. Магілёва з праектам рэгенерацыі [[Гістарычны цэнтр Магілёва|гістарычнай зоны]] ([[2005]]); дэталёвы план [[Казіміраўка (жылы раён)|жылога раёна «Казіміраўка»]] ў г. Магілёве ([[2008]]); дэталёвы план жылога раёна [[Зялёны Луг (жылы раён, Магілёў)|«Зялёны Луг»]] у г. Магілёве ([[2010]]); [[генеральны план Гродна|генеральны план г. Гродна]] ([[1986]]); праект рэгенерацыі [[Гістарычны цэнтр Гродна|цэнтра г. Гродна]] (1989); дэталёвы план адміністрацыйна-дзелавой і культурна-спартыўнай зоны агульнагарадскога цэнтра г. [[Гродна]] ([[1990]]); схемы планіроўкі жылых раёнаў, якія прылягаюць да г. Гродна (паўднёвы, паўночны, заходні, «[[Ласосна]]», «[[Грандзічы]]») (1989-93); ПДП паўночна-ўсходняга жылога раёна ў г. Гродна (1988); ПДП жылога раёна «Ласосна» ў г. Гродна (1991); схема генеральнага плана г. [[Шклоў|Шклова]] і дэталёвы план цэнтральнай часткі горада ([[1999]]); горадабудаўнічае абгрунтаванне размяшчэння [[Завод газетнай паперы (Шклоў)|завода па вытворчасці газетнай паперы]] ў г. Шклове ([[2004]]); генеральны план г. Шклова ([[2013]]); генеральны план г. [[Барысаў|Барысава]] (2007); дэталёвы план цэнтра г. Барысава (2013); дэталёвы план [[Аэрадром (Полацк)|жылога раёна «Аэрапорт»]] у г. [[Полацк]]у ([[2009]]); горадабудаўнічае абгрунтаванне выбару пляцоўкі для размяшчэння [[Беларуская АЭС|Беларускай АЭС]] (Магілёўскі рэгіён) ([[2007]]—[[2008]]); генеральны план г. [[Скідзель|Скідзеля]] ([[1990]], 2010); генеральны план і ПДП цэнтра г.п. [[Сапоцкін]]а [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] ([[1991]]—[[1992]]); ПДП цэнтра г.п. [[Воранава]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] ([[1977]]); дэталёвы план адміністрацыйна-дзелавой і культурна-спартыўнай зоны агульнагарадскога цэнтра г. [[Гродна]] ([[1990]]). Удзельнічаў у распрацоўцы і ў якасці галоўнага архітэктара праектаў; дэталёвы план [[Вымяральнік (жылы раён)|раёна «Вымяральнік»]] у г. [[Наваполацк]]у ([[2006]]); генеральны план г.п. [[Шуміліна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] (2007); ; генеральны план г. [[Мсціслаў|Мсціслава]] ([[2010]]); дэталёвы план цэнтральнай часткі г. Мсціслава з праектам рэгенерацыі [[гістарычны цэнтр Мсціслава|гістарычнай зоны]] ([[2010]]); генеральны план г. [[Жодзіна]] ([[2009]]); генеральны план г. [[Хоцімск]]а [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] ([[2010]]); генеральны план г. [[Белаазёрск]]а [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] ([[2010]]); генеральны план г. [[Жыткавічы]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] ([[2011]]). Апроч архітэктурнай дзейнасці А. М. Горб на прафесійным узроўні займаецца [[жывапіс]]ам і іншымі відамі выяўленчага мастацтва. У [[2011]] адбылася яго персанальная выстаўка — 150 творчых прац. Займаецца вырабам [[Музычны інструмент|музычных інструментаў]], канструяваннем і вырабам класічных [[гітара|гітар]], у [[1996]] аднавіў старажытны інструмент — [[Лютня|лютню]]. == Узнагароды == Узнагароджаны Ганаровым знакам «БелНДІПгорадабудаўніцтва» «За творчую працу» ([[2010]]), Ганаровымі граматамі [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь]] (1995, 2003, 2010), граматай [[Саюза архітэктараў Рэспублікі Беларусь|Саюза архітэктараў]] (2011), граматамі за творчыя і працоўныя поспехі ў калектыве інстытута. == Літаратура == * {{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Горб Александр Митрофанович}} * {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Горб Александр Митрофанович}} == Славутасці == * [https://bsc.by/ru/story/raduga-nadezhdy-aleksandra-gorba «Радуга надежды» Александра Горба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923214146/https://bsc.by/ru/story/raduga-nadezhdy-aleksandra-gorba |date=23 верасня 2020 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Горб Аляксандр Мітрафанавіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза архітэктараў]] [[Катэгорыя:Горадабудаўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Горак]] [[Катэгорыя:Архітэктары Магілёва]] [[Катэгорыя:Архітэктары Гродна]] [[Катэгорыя:Архітэктары Полацка]] [[Катэгорыя:Архітэктары Наваполацка]] [[Катэгорыя:Архітэктары Барысава]] [[Катэгорыя:Архітэктары Скідзеля]] [[Катэгорыя:Архітэктары Жодзіна]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Майстры музычных інструментаў]] csye1epn7yv7a39kf4rp0f5z1p5qdyr Ангеліна Бароўка 0 586029 5155794 4347727 2026-06-19T05:22:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155794 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Ангеліна Бароўка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Цёзкі2|Бароўка}} '''Ангеліна (Ліна) Бароўка''' ([[1931]] (?) — [[11 лістапада]] [[1999]]) — дзяячка беларускага нацыянальнага супраціву, сябра і скарбнік [[Паставы|пастаўскай]] групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў]] (СБП). Мянушка «Таполя»<ref>{{cite web|url=http://slounik.org/154748.html|title=Біяграфія Ангеліны Бароўкі|author=|date=|work=|publisher=Электронная энцыклапедыя|accessdate=|lang=}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзілася верагодна ў [[1931]] г. у [[Пастаўскі павет (1926—1940)|Пастаўскім павеце]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] ([[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]). У [[1944]]—[[1945]] паступіла ў педагагічнае вучылішча ў [[Паставы|Паставах]]. Восенню [[1945]] г. увайшла ў падпольную арганізацыю «[[Саюз беларускіх патрыётаў|За Беларусь]]», якая вясной [[1946]] г. аб’ядналася з [[Глыбокае|глыбоцкай]] арганізацыяй [[Саюз беларускіх патрыётаў]]. [[25 сакавіка]] [[1946]] г. брала ўдзел ува ўрачыстай прысязе сяброў СБП, стала скарбнікам групы. Арганізацыя планавала пашырэнне беларускай культуры, сярод асноўных палажэнняў праграмы СПБ былі сапраўдная беларуская дзяржаўнасць і самастойнасць, дзяржаўнасць беларускай мовы, [[бела-чырвона-белы сцяг]] і герб [[Пагоня]]. У лютым [[1947]] года савецкая ўлада пачала арышты сябраў СБП: у давер да сябраў пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваў сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі і падштурхоўваў да тэрарызму, а сама канспірацыя арганізацыі была слабай. На судовым працэсе ў [[Мінск]]у [[20 чэрвеня]] [[1947]] г. атрымала 10 год пазбаўлення волі, нягледзячы на ўзрост у 16 гадоў. У савецкім прысудзе было напісана: «…варожа настроеная да савецкай улады, увосень 1945 уступіла ў падпольную арганізацыю СБП. Прыняла прысягу на вернасць беларускаму народу. Размнажала тэксты прысягі для тых, хто ўступаў у арганізацыю. Прадастаўляла кватэру для правядзення нелегальных зборышчаў і сама актыўна ўдзельнічала ў іх. Для канспірацыі практычнай дзейнасці мела мянушку Таполя. Захоўвала антысавецкую літаратуру. Разам з [[Мікола Асіненка|Асіненкам Мікалаем]] зрабіла сцяг для арганізацыі. Збірала сяброўскія ўнёскі з сяброў арганізацыі». Знойдзеная ў яе гэтак званая антысавецкая літаратура ўяўляла сабой граматыку беларускай мовы [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]]. Тэрмін адбывала ў дзіцячай калоніі [[Мінск]]у, потым у лагеры ў [[Мардовія|Мардовіі]]. Была вызваленая датэрмінова, з прычыны асуджэння ў непаўналетнім узросце, але непасільная работа i лагерныя ўмовы ўжо падарвалі здароўе. Адчуваючы ціск з боку ўладаў у Беларусі, пераехала са сваёй маці ў [[Рыга|Рыгу]] на пастаяннае месца жыхарства. Памерла [[11 лістапада]] [[1999]] г. у [[Рыга|Рызе]] ў [[Латвія|Латвіі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн., 1997. С. 71, 111—115, 126, 139, 165, 194, 252, 340. * Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3. == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=27004 Біяграфія Ангеліны Бароўкі на старонцы [[Леанід Маракоў|Леаніда Маракова]]] * [https://www.svaboda.org/a/769942.html Уладзімер Арлоў. Імёны Свабоды: Ангеліна Бароўка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220404160134/http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=27004 |date=4 красавіка 2022 }} == Гл. таксама == * [[Саюз беларускіх патрыётаў]] {{DEFAULTSORT:Бароўка Ангеліна}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх патрыётаў]] d6axp20r1cil7i79i1w29lgisolltoi Аляксей Савельевіч Калугін 0 589230 5155741 5040481 2026-06-18T21:23:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155741 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Аляксей Савельевіч Калугін |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[хірургія]], спартыўная медыцына |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|медыцынскіх навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Калугін}} '''Аляксей Савельевіч Калу́гін'''<ref name="БЭ7">{{Крыніцы/БелЭн|7к}}</ref> (нар. {{ДН|15|10|1921}}) — [[вучоны]] ў галіне [[хірург]]іі, фізіялогіі спорту і спартыўнай медыцыны, [[доктар медыцынскіх навук]] (1970), [[прафесар]] (1973). == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Чыстыя Лужы]] (зараз у {{МН|Веткаўскім раёне|ў Веткаўскім раёне|Веткаўскі раён}} [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name="ЗЛГ">{{Cite web |url=http://www.person.goub.by/?p=912 |title=Калугин Алексей Савельевич // Знаменитые люди Гомельщины |access-date=18 лютага 2019 |archive-date=28 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628102935/http://www.person.goub.by/?p=912 |url-status=dead }}</ref>. У 1952 годзе скончыў [[Віцебскі медыцынскі інстытут]]. З 1961 года ў [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Гродзенскім медыцынскім інстытуце]] на 2-й кафедры хірургічных хвароб<ref name="ГрДМУ">[http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_6/history_kaf/ 2-я кафедра хирургических болезней. История.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190214190512/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_6/history_kaf/ |date=14 лютага 2019 }}{{ref-ru}} // [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]</ref>. У 1971—1995 гг. на пасадзе загадчыка кафедрай фізіялогіі спорту і спартыўнай медыцыны ў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскім дзяржаўным універсітэце]]. == Навуковая дзейнасць == А. С. Калугіну належаць працы па лячэнні спайкавай хваробы [[Брушына|брушыны]], рэабілітацыі [[спартсмен]]аў, адаптацыі арганізма да ўмоў жыццядзейнасці. Аўтар больш за 130 навуковых прац<ref name="ЗЛГ" />. Сярод апублікаванага: * О технике операции Нобля // Клиническая хирургия. — 1966. — № 1.; * Еюнопликации. — Мн., 1976.; * За здоровьем и долголетием. — Мн., 1983. == Узнагароды == Лаўрэат Скарынаўскіх навуковых чытанняў (Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны, 1996 год). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Калугін Аляксей Савельевіч}} — С. 482. == Спасылкі == * [http://www.person.goub.by/?p=912 Калугин Алексей Савельевич // Знаменитые люди Гомельщины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200628102935/http://www.person.goub.by/?p=912 |date=28 чэрвеня 2020 }} * [http://library.grsmu.by/docs/litlist/lit61.docx Сотрудники Гродненского государственного медицинского университета (института) на фронтах Великой Отечественной войны. 70 лет Великой Победы: библиографический указатель / сост. Т. Б. Журавлёва; отв. ред. Л.М. Хомбак. – Гродно :ГрГМУ, 2016. – 22 с.]{{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Калугін Аляксей Савельевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Хірургі СССР]] [[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]] 9pgv47f72twqmo0j4pp3g14pbmepv64 Беларускі навуковы кабінет 0 602536 5155735 5114724 2026-06-18T20:56:17Z Bk1949 50943 5155735 wikitext text/x-wiki '''Беларускі навуковы кабінет''' ''у Празе''. Існаваў з лістапада [[1927]] да [[1930]] гг. у [[Прага|Празе]] ([[Першая Чэхаславацкая Рэспубліка|Чэхаславакія]]). Размяшчаўся ў будынку [[Украінскі інстытут грамадазнаўства|Украінскага інстытута грамадазнаўства]]. Кіраўнік-сакратар [[Тамаш Грыб|Т. Грыб]]. == Мэты == Меў на мэце: збіранне і сістэматызацыю матэрыялаў па гісторыі, літаратуры, мастацтве, геаграфіі, эканоміцы Беларусі, беларускім вызваленча-адраджэнскім руху; вывучэнне Беларусі як геаграфічнай, культурнай, гістарычнай, сацыяльна-эканамічнай і лінгвістычнай адзінкі ў сістэме ўзаемаадносін народаў Усходняй Еўропы; даследаванне тэндэнцый і перспектыў развіцця беларускага народа і яго самастойнага існавання ў дзяржаўным і нацыянальна-культурным сэнсе; азнаямленне навуковых колаў іншых народаў з беларускай праблематыкай. == Дзейнасць == У сакавіку [[1928]] г. выдаў адозву да ўсіх беларускіх устаноў на эміграцыі з запрашэннем да супрацоўніцтва. Пасля спынення дзейнасці навуковыя і архіўныя матэрыялы кабінета перададзены ў фонд [[Беларускі аддзел Славянскай бібліятэкі|беларускага аддзела]] {{нп5|Славянская бібліятэка (Прага)|Славянскай бібліятэкі|cs|Slovanská knihovna}} і [[Беларускі загранічны архіў|Беларускага загранічнага архіва]] ў Празе. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|||449}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Арганізацыі беларускай дыяспары}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Прагі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1930 годзе]] [[Катэгорыя:1927 год у Празе]] 8ngmbo9o2g6nls6ee4ocfh67qx4vsf2 Амерыкана-іранскі канфлікт 0 608273 5155752 5149960 2026-06-18T23:38:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155752 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Іранскі крызіс |частка = [[Другая халодная вайна]] |выява = B52 in al udeid base may 2019.jpg |загаловак = Амерыканскі бамбардзіроўшчык B52 на ваеннай базе ў [[Катар]]ы, 12 мая 2019. |дата = з [[5 мая]] [[2019]] года |месца = [[Ірак]], [[Сірыя]], ізраільска-палесцінскія тэрыторыі, [[Персідскі заліў]] [[Армузскі праліў]], [[Гібралтарскі праліў]], [[Аманскі заліў]], [[Чырвонае мора]] |прычына = Выхад Ірана і ЗША з «ядзернай здзелкі» |змены = |вынік = |праціўнік1 = '''[[Файл:International Maritime Security Construct Logo (Transparent).png|22px]] [[Міжнародная кааліцыя па бяспецы на моры]]:''' * {{Сцягафікацыя|ЗША}} * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{Сцягафікацыя|ААЭ}} * {{Сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}} * {{Сцягафікацыя|Бахрэйн}} * {{Сцягафікацыя|Албанія}}<ref>{{cite web |title=U.S. Central Command welcomes Albania's participation in the International Maritime Security Construct (IMSC)|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/STATEMENTS/Statements-View/Article/2005518/us-central-command-welcomes-albanias-participation-in-the-international-maritim/ |website=U.S. Central Command |access-date=1 November 2019 |date=1 November 2019 }}</ref> * {{Сцягафікацыя|Літва}}<ref>{{Cite web | url=https://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/2125964/lithuania-joins-the-international-maritime-security-construct/ | title=Lithuania Joins the International Maritime Security Construct | access-date=26 верасня 2020 | archive-date=3 кастрычніка 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201003012016/https://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/2125964/lithuania-joins-the-international-maritime-security-construct/ | url-status=dead }}</ref> '''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|Польшча}}<ref name="Польшча"/><br>{{Сцягафікацыя|Кувейт}}<ref name="aljazeera">[https://www.aljazeera.com/news/2019/09/saudi-oil-attacks-latest-updates-190916102800973.html Saudi oil attacks: All the latest updates]</ref><br>{{Сцягафікацыя|Пакістан}}<ref name="aljazeera"/><br>{{Сцягафікацыя|Ізраіль}}<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20190709-egypt-detains-iran-oil-tanker-arrests-6-for-espionage/|title=Egypt detains Iran oil tanker, arrests 6 for espionage|date=July 9, 2019|website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://arabcenterdc.org/policy_analyses/saudi-emirati-egyptian-alliance-steering-us-middle-east-policy/|title=Saudi-Emirati-Egyptian Alliance Steering US Middle East Policy}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Японія}}<ref>[https://rg.ru/2019/12/27/iaponiia-napravit-esminec-i-patrulnyj-samolet-v-omanskij-zaliv.html Япония направит эсминец и патрульный самолет в Оманский залив]//Интернет-портал «Российской газеты», 27.12.2019</ref><ref>[http://ukrainian.cri.cn/841/2020/01/15/2s68166.htm Японія виділить додатково понад 500 млн єн на утримання контингенту Сил самооборони на Близькому Сході]//China Radio Internationa, 2020-01-15</ref><br>{{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}}<ref>[http://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=r&Seq_Code=60412 Воинский контингент «Чхонхэ» отправится в Ормузский пролив с собственной миссией]//KBS WORLD Radio, 2020-01-21</ref> |праціўнік2 = '''[[Вось супраціву]]:'''<br>{{Сцягафікацыя|Іран}}<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px]] [[Хезбала]]<br>[[Файл:Hashd Al-Sha'abi flag.svg.png|22px]] [[Сілы народнай мабілізацыі]]<br>[[File:Houthis emblem.svg|22px]] [[Хусіты]]<br>{{Сцяг|Палесціна}} [[Дзяржава Палесціна]]<ref>https://www.dw.com/en/palestinian-leader-abbas-says-agreements-with-israelis-to-stop/a-49753004</ref><br>'''пры падтрымцы''':<br>{{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/russia-iran-us-israel-drone-ally-1445802|title=Russia warns the U.S. and Israel that Iran is its "ally" and was right about drone shoot down|first=Tom O'Connor On 6/25/19 at 1:47 PM|last=EDT|date=June 25, 2019|website=Newsweek}}</ref><ref name="Iran Support">{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/iran-russia-china-fighter-jets-1456848|title=Iran Says Russia and China Are Offering Fighter Jets in Show of Support Against US}}</ref><ref>[https://riafan.ru/1189867-kak-rossiya-podderzhit-iran-v-sankcionnoi-voine-s-ssha Как Россия поддержит Иран в санкционной войне с США] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827143957/https://riafan.ru/1189867-kak-rossiya-podderzhit-iran-v-sankcionnoi-voine-s-ssha |date=27 жніўня 2019 }}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Кітай}}<ref name="Iran Support"/><ref name="tsargrad">[https://m.tsargrad.tv/articles/kitaj-vstal-vmeste-s-rossiej-na-zashhitu-irana_131914 Китай встал вместе с Россией на защиту Ирана]</ref><br>{{Сцягафікацыя|Сірыя}}<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2019/07/15/ugrozy-ssha-ne-pomeha-siriya-prodolzhit-podderzhivat-iran Угрозы США не помеха. Сирия продолжит поддерживать Иран]</ref><br>{{Сцягафікацыя|КНДР}}<ref>https://www.nknews.org/2019/09/the-september-14-drone-attack-on-saudi-oil-fields-north-koreas-potential-role/</ref><ref>https://nationalinterest.org/blog/buzz/why-do-yemeni-houthi-rebels-have-north-korean-missiles-86821</ref><br>{{Сцягафікацыя|Ірак}}<ref>https://www.aljazeera.com/news/2020/01/iraqi-parliament-calls-expulsion-foreign-troops-200105150709628.html</ref><br>{{Сцягафікацыя|Венесуэла}}<ref>{{Cite web |url=https://www.investopedia.com/articles/investing/082115/who-are-irans-biggest-allies-and-why.asp |title=Архіўная копія |access-date=15 студзеня 2020 |archive-date=14 студзеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114031953/https://www.investopedia.com/articles/investing/082115/who-are-irans-biggest-allies-and-why.asp |url-status=dead }}</ref><ref>https://nypost.com/2020/01/11/how-venezuela-could-help-iran-mount-an-attack-against-america/</ref><br>{{Сцягафікацыя|Куба}}<ref>http://www.radiocubana.cu/noticias-de-la-radio-cubana/68-noticias-nacionales/27285-cuba-condena-energicamente-bombardeo-estadounidense-en-irak {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200125125609/http://www.radiocubana.cu/noticias-de-la-radio-cubana/68-noticias-nacionales/27285-cuba-condena-energicamente-bombardeo-estadounidense-en-irak |date=25 студзеня 2020 }}</ref> |камандзір1 = {{Сцяг|ЗША}} [[Дональд Трамп]]<br>{{Сцяг|ЗША}} [[Джо Байдэн]]<br>{{Сцяг|ЗША}} [[Марк Эспер]]<br>{{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[Барыс Джонсан]]<br>{{Сцяг|Саудаўская Аравія}} [[Салман ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]]<br>{{Сцяг|Ізраіль}} [[Біньямін Нетаньяху]] |камандзір2 = {{Сцяг|Іран}} [[Алі Хаменеі]]<br>{{Сцяг|Іран}} [[Хасан Рухані]]<br>{{Сцяг|Іран}} [[Ібрагім Раісі]]<br>{{Сцяг|Іран}} [[Амір Хатамі]]<br>{{Сцяг|Іран}} [[Касем Сулеймані]] †<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px]] [[Хасан Насрала]]<br>[[Файл:Hashd Al-Sha'abi flag.svg.png|22px]] [[Абу Махдзі Аль-Мухандзіс]] † |сілы1 = '''на 2019—2020:''' {{Сцяг|ЗША}}: 120 000 ваеннаслужачых, 12 F-22 Raptor, 4 B52, 1 ударная група авіяносцаў<br>{{Сцяг|Вялікабрытанія}}: 2 фрэгата, 1 эсмінец<br>{{Сцяг|Аўстралія}}: 200 ваеннаслужачых, 1 фрэгат<br>{{Сцяг|Саудаўская Аравія}}: 90 ваеннаслужачых, 10 ЗРК ---- {{Сцяг|Японія}}: 1 эсмінец, 2 патрульных самалёта<br>{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}}: 300 вайскоўцаў, 1 эcмінец, 1 верталёт |сілы2 = '''на 2019—2020:''' {{Сцяг|Іран}}: 523 000 ваеннаслужачых<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px]]: 3500—5000 апалчэнцаў<br>[[Файл:Hashd Al-Sha'abi flag.svg.png|22px]]: 80 000—100 000 апалчэнцаў |страты1 = '''на 2019—202:''' {{Сцяг|ЗША}}: 80 вайскоўцаў загінулі (па даных Ірана), 1 самалёт і 2 БПЛА знішчаны, 1 марак знік без вестак, 1 грамадзянскі забіты<br>{{Сцяг|Вялікабрытанія}}: 1 танкер захоплены, 23 марака арыштаваны<br>{{Сцяг|ААЭ}}: 1 танкер пашкоджаны, 1 танкер затрыманы<br>{{Сцяг|Саудаўская Аравія}}: 2 танкера пашкоджаны ---- {{Сцяг|Японія}}: 1 гандлёвае судна пашкоджана |страты2 = '''на 2019—2020:''' {{Сцяг|Іран}}: 5 вайскоўцаў забіты, 1 танкер захоплены і 1 пашкоджаны, 1 дрон збіты<br>[[Файл:Hashd Al-Sha'abi flag.svg.png|22px]]: 34 забітых апалчэнцаў |агульныя страты = '''на 2019—2020:''' {{Сцяг|Украіна}}: 1 грамадзянскі авіялайнер збіты, 9 украінскіх членаў экіпажа і 167 грамадзянскіх асоб загінулі, у тым ліку 82 з Ірана, 57 з Канады, 10 з Швецыі, 7 з Афганістана і 3 з Вялікабрытаніі.<br>{{Сцягафікацыя|Нарвегія}}: 2 гандлёвых судна пашкоджаны<br>{{Сцягафікацыя|Філіпіны}}: 1 судна затрымана, 7 членаў экіпажа арыштываны<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-iran-tanker-idUSKCN1UU08Y|title=Iran seizes Iraqi oil tanker smuggling fuel in Gulf: TV|date=August 4, 2019|via=www.reuters.com}}</ref><br>{{Сцяг|Ірак}} 1 гандлёвы карабель затрыманы<ref>https://www.reuters.com/article/us-mideast-iran-tanker/iran-seizes-iraqi-oil-tanker-smuggling-fuel-in-gulf-tv-idUSKCN1UU08Y</ref><br>{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}} 1 танкер затрыманы<ref name="карэйцы"/> }} '''Іранскі крызіс 2019 года''', таксама '''крызіс у Персідскім заліве''' і '''амерыкана-іранскі канфлікт''' — надзвычайна напружанае [[Палітыка|палітычнае]], [[Дыпламатыя|дыпламатычнае]] і [[Вайна|ваеннае]] супрацьстаянне паміж [[Іран]]ам і саюзнымі яму групоўкамі з аднаго боку, і [[ЗША]] і іх стратэгічнымі саюзнікамі ў рэгіёне з другога. Адносіны паміж імі абвастрыліся пасля выхаду Тэгерана і Вашынгтона з «ядзернай здзелкі» (афіцыйная назва — [[Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў]]). == Перадгісторыя == [[15 ліпеня]] [[2015]] года [[Іран]] і краіны «шасцёркі» ([[ЗША]], [[Францыя]], [[Вялікабрытанія]], [[Германія]], [[Кітай]] і [[Расія]]) дасягнулі пагаднення па іранскай ядзернай праграме ў абмен на адмену санкцый супраць Ірана. Па пагадненні афіцыйны Тэгеран павінен дапусціць інспектараў [[МАГАТЭ]] на свае ядзерныя аб’екты. Краіны Захаду, у сваю чаргу, будуць пакрокава здымаць з Ірана санкцыі. Пагадненне павінна быць ратыфікавана ўсімі бакамі і адобрана [[Савет Бяспекі ААН|Саветам Бяспекі ААН]]<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/russian/international/2015/07/150714_iran_deal_reached|title=Достигнуто соглашение по ядерной программе Ирана|date=2015-07-14 |work=В мире|publisher=Русская служба Би-би-си |access-date=2015-07-15 |lang=ru}}</ref>. У кастрычніку [[2017]] года [[прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп|Д. Трамп]] заявіў, што больш не будзе завяраць кангрэс у тым, што «Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў» адпавядае інтарэсам краіны<ref>[http://www.bbc.com/russian/news-41616875 Трамп отказался одобрить ядерную сделку с Ираном] BBC</ref>. [[8 мая]] [[2018]] года ён абвясціў аб выхадзе краіны з пагаднення па іранскай ядзернай праграме. Амерыканскі прэзідэнт заявіў, што ЗША валодаюць доказамі таго, што Іран працягвае распрацоўку ядзернай зброі, тым самым парушаючы Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў. Таксама ён анансаваў аднаўленне санкцый супраць Тэгерана<ref>{{cite web|url=https://korrespondent.net/world/3969068-tramp-obiavyl-o-vykhode-ssha-yz-sdelky-po-yranu|title=Трамп объявил о выходе США из сделки по Ирану|date=2018-05-08|publisher=Корреспондент|lang=ru|access-date=2018-05-08}}</ref>. 8 мая [[2019]] года (у гадавіну выхаду ЗША з пагаднення) Іран у адказ на дзеянні ЗША, згодна з параграфам 26 СУПД, абвясціў аб першым этапе спынення выканання шэрагу пунктаў ядзернай здзелкі (у частцы, якая тычыцца запасаў узбагачанага ўрану і цяжкай вады). У прыватнасці, Іран перавысіў значэнне запасаў нізкаўзбагачанага ўрану, усталяванага на адзнацы ў 300 кілаграм. [[7 ліпеня]] Тэгеран абвясціў аб другім этапе скарачэння абавязацельстваў па СУПД. Іран заявіў, што пачынае працэс узбагачэння ўрану на ўзроўні вышэй прадугледжаных ядзернай здзелкай 3,67%<ref name=":2">{{cite news|title=В Иране назвали условие возвращения к обязательствам по СВПД|url=https://ria.ru/20190707/1556286752.html|access-date=2019-07-11|date=2019-07-07}}</ref>. == Разгортванне канфрантацыі ў 2019 годзе == * [[5 мая]]: саветнік па нацыянальнай бяспецы ЗША [[Джон Болтан]] абвясціў, што ЗША разгортваюць ударную групу авіяносца «Аўраам Лінкальн» і чатыры бамбардзіроўшчыка B-52 на Блізкім Усходзе, каб «паслаць яснае і беспамылковае паведамленне» Ірану пасля паведамленняў ізраільскай разведкі пра меркаваную іранскую змову з мэтай паслаблення ЗША ў рэгіёне<ref>{{cite news|url=https://www.axios.com/us-navy-deploys-strike-group-to-iran-bolton-1e5b9298-f807-4db2-a4e7-ddd9f308db36.html|title=Bolton: U.S. sending Navy strike group to Iran to send "clear message"|date=6 May 2019|work=Axios|access-date=23 ліпеня 2019|archive-date=13 мая 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513175602/https://www.axios.com/us-navy-deploys-strike-group-to-iran-bolton-1e5b9298-f807-4db2-a4e7-ddd9f308db36.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.axios.com/israel-warned-trump-of-possible-iran-plot-bolton-34f25563-c3f3-41ee-a653-9d96b4541984.html|title=Israel passed White House intelligence on possible Iran plot|date=6 May 2019|work=Axios|access-date=23 ліпеня 2019|archive-date=16 мая 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516023940/https://www.axios.com/israel-warned-trump-of-possible-iran-plot-bolton-34f25563-c3f3-41ee-a653-9d96b4541984.html|url-status=dead}}</ref>. * [[7 мая]]: дзяржсакратар ЗША [[Майк Пампеа]] здзейсніў нечаканы візіт у [[Багдад]] пасля адмены сустрэчы з канцлерам Германіі [[Ангела Меркель|Ангелай Меркель]]. Ён сказаў прэзідэнту [[Ірак]]а [[Бархам Салех|Бархаму Салеху]] і прэм’ер-міністру [[Адзіль Абдул-Махдзі|Адзілy Абдул-Махдзі]], што яны нясуць адказнасць за абарону амерыканцаў у Іраку. * [[8 мая]]: саветнік аяталы [[Алі Хаменеі|Хаменеі]] заявіў, што Іран упэўнены, што ЗША не хочуць і не могуць пачаць вайну з Іранам. Тым часам Цэнтральнае камандаванне ВПС ЗША абвясціла, што некалькі знішчальнікаў F-15C Eagle былі перебазаваны на Блізкі Усход, каб «абараніць інтарэсы ЗША ў рэгіёне»<ref>{{cite web|url=https://www.afcent.af.mil/News/Article/1843765/eagles-move-as-part-of-dynamic-force-deployment/|title=Eagles move as part of dynamic force deployment|date=8 May 2019|publisher=U.S. Air Forces Central Command|access-date=25 May 2019}}</ref>. * [[10 мая]]: Злучаныя Штаты разгарнулі марскі транспартны карабель USS Arlington і ЗРК «Пэтрыёт» у рэгіёне. [[Пентагон]] заявіў, што нарошчванне ваеннай сілы было выклікана «падвышанай гатоўнасцю Ірана да правядзення наступальных аперацый»<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2019/05/10/pentagon-marines-patriot-missiles-added-force-confronting-iran/1169210001/|title=Pentagon bolsters force in Middle East with Marines and missiles to confront Iran|date=10 May 2019|work=USA Today}}</ref>. * [[13 чэрвеня]]: два амерыканскіх нафтавых танкера падвергліся нападу каля [[Армузскі праліў|Армузскага праліва]], у выніку адзін з іх загарэўся і страціў кіраванне. Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп абвінаваціў у здарэнні Іран, які адмаўляў дачыненне да нападаў на танкеры і абвінаваціў Вашынгтон у прапагандзе «іранафобскай» кампаніі. * [[20 чэрвеня]]: амерыканскі ваенны беспілотнік быў збіты іранскімі ВПС. Прэзідэнт Ірана [[Хасан Рухані]] заявіў, што той парушыў іх паветраную прастору<ref name="ИноСМИ">[https://inosmi.ru/politic/20190722/245500452.html Иранский танкерный кризис: Ми-6 ищет следы причастности Путина к захвату британского судна (The Mirror, Великобритания)]</ref>. * [[4 ліпеня]]: Каралеўскія марскія пяхотнікі з атрада спецназа «42 Commando» захапілі супертанкер ля ўзбярэжжа [[Гібралтар]]а, які перавозіў іранскую нафту ў [[Сірыя|Сірыю]]. Урад Ірана паабяцаў адказаць на захоп нафтавага танкера<ref name="РИА">[https://ria.ru/20190720/1556717985.html Иран заявил о задержании британского танкера]</ref>. * [[10 ліпеня]]: фрэгат Каралеўскага флоту HMS «Montrose» адагнаў тры іранскіх катары, якія спрабавалі спыніць камерцыйнае судна «British Heritage»<ref name="ИноСМИ"/>. * [[11 ліпеня]]: паліцыя Гібралтара заявіла, што арыштавала капітана і старпама іранскага супертанкера «Грэйс-1» у сувязі з парушэннем санкцый [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] у дачыненні да Сірыі. Праз два дні прадстаўнікі паліцыі паведамілі, што капітан, старпам і два другіх памочніка капітана судна былі вызвалены пад заклад без прад’яўлення абвінавачвання. * [[13 ліпеня]]: у тэлефоннай размове з міністрам замежных спраў Ірана Махамадам Джавадам Зарыфам міністр замежных спраў Джэрэмі Хант прапанаваў пайсці на саступкі датычна вызвалення «Грэйс-1» у абмен на гарантыі, што Тэгеран не будзе парушаць санкцыі ЕС у дачыненні да ўрада [[Башар Асад|Асада]] ў Сірыі. * [[17 ліпеня]]: Прадстаўнікі ЗША заявілі, што падазраюць Іран у захопе [[Панама|панамскага]] нафтавага танкера, які рухаўся з [[ААЭ|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] і праходзіў праз Армузскі праліў. Пазней Іран заявіў, што яго Рэвалюцыйная гвардыя затрымала замежны нафтавы танкер і яго каманду з 12 чалавек за кантрабанду паліва з краіны. * [[18 ліпеня]]: Трамп заявіў, што карабель ВМС ЗША «Boxer» збіў іранскі беспілотнік, што пралятаў за тысячу ярдаў (менш за кіламетр) ад ваеннага карабля, праігнараваўшы папераджальныя сігналы. Іранскія ваенныя чыноўнікі адмаўлялі, што страцілі свой беспілотнік у Армузскім праліве. * [[19 ліпеня]]: байцы [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР]] затрымалі [[Захоп брытанскага танкера ў Армузскім праліве (2019)|брытанскі нафтавы танкер Stena Impero]], які належаў кампаніі Stena Bulk & Northern Marine Management, у Армузскім праліве. Рашэнне прынята з-за парушэнні суднам міжнародных нормаў<ref name="РИА"/>. * [[16 жніўня]]: міністр замежных спраў [[Польшча|Польшчы]] [[Яцак Чапутовіч]] заявіў, што Варшава падтрымлівае ваенную місію ЗША ў Персідскім заліве і гатова аказаць дапамогу<ref name="Польшча">[https://regnum.ru/news/polit/2691440.html Польша поддерживает военную миссию США в Персидском заливе]</ref>. * [[25 жніўня]]: стала вядома, што найноўшы ракетны эсмінец Defender ВМФ Вялікабрытаніі накіроўваецца ў раён Персідскага заліва. Карабель далучыўся да фрэгатаў Kent і Montrose, якія знаходзіліся ў рэгіёне з мэтай застрашвання Ірана. * [[3 верасня]]: ЗША ўвялі санкцыі супраць іранскага даследчага інстытута астранаўтыкі, касмічнага агенцтва і цэнтра даследавання космасу<ref>[https://armenpress.am/rus/news/986900.html Зариф назвал санкции США против космических ведомств Ирана бесполезными]</ref>. * [[14 верасня]]: ідэалагічныя саюзнікі Ірана [[хусіты]] здзейснілі пры дапамозе БПЛА [[Атакі на НПЗ Абкайк і Хурайс (2019)|напад на саудаўскія нафтаперапрацоўчыя заводы ў Абкайку і Хурайсе]]. Атака выклікала часовае падзенне здабычы саудаўскай нафты ўдвая (з 9,8 мільёна барэляў да 4,1 мільёна барэляў), што адпавядае 5% здабычы нафты ў свеце<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2019/09/drones-hit-saudi-aramco-facilities-fires-190914051900472.html Houthi drone attacks on 2 Saudi Aramco oil facilities spark fires] [[Аль-Джазіра]]</ref>. [[ЗША]] абвясцілі, што за інцыдэнтам стаіць Тэгеран, але ніякіх доказаў не далі<ref>[https://www.washingtonpost.com/business/the-latest-saudi-arabia-says-drones-attacked-oil-facilities/2019/09/14/c423023c-d6ae-11e9-8924-1db7dac797fb_story.html The Latest: Trump calls Saudi crown prince after attack] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190918030753/https://www.washingtonpost.com/business/the-latest-saudi-arabia-says-drones-attacked-oil-facilities/2019/09/14/c423023c-d6ae-11e9-8924-1db7dac797fb_story.html |date=18 верасня 2019 }} [[Washington Post]]</ref>. * [[21 верасня]]: прэзідэнт ЗША Дональд Трамп ухваліў адпраўку на [[Блізкі Усход]] дадатковых войскаў. Між тым, кіраўнік Пентагона Марк Эспер заявіў, што ўсе амерыканскія сілы, размешчаныя на ваенна-марской базе ў [[Бахрэйн]]е, будуць сфакусаваны на супрацьракетнай абароне<ref>[https://www.interfax.ru/world/677344 Трамп решил перебросить дополнительные войска на Ближний Восток] Interfax, 21 сентября 2019 года</ref>. * [[11 кастрычніка]]: у 60 мілях ад партовага горада Джыда ў [[Чырвонае мора|Чырвоным моры]] двума саудаўскімі ракетамі быў атакаваны іракскі нафтавы танкер. Адбыўся выбух, у выніку чаго два рэзервуара для нафты пашкоджаны. Ахвяр і пацярпелых няма<ref>[https://www.vesti.ru/doc.html?id=3198469 Атакованный иранский танкер истекает нефтью и загрязняет Красное море] // Вести.ру, 11 октября 2019</ref>. * [[7 лістапада]]: ваенна-марская кааліцыя пад кіраўніцтвам ЗША пачала аперацыю ў [[Бахрэйн]]е па ахове суднаходных маршрутаў каля праблемных іранскіх тэрытарыяльных вод<ref>{{cite web|url=https://gotechdaily.com/us-led-coalition-launches-procedure-to-secure-gulf-waters/|title=US-led coalition launches procedure to secure Gulf waters|access-date=7 November 2019|website=GO Tech Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111093016/https://gotechdaily.com/us-led-coalition-launches-procedure-to-secure-gulf-waters/|archive-date=11 лістапада 2019|url-status=dead}}</ref>. * [[27 снежня]]: [[Атака авіябазы K-1|Абстрэл амерыканскай базы К-1 у Iраку]]. Амерыканцы ўсклалі адказнасць на апалчэнне «[[Катаіб Хезбала]]». * [[31 снежня]]: [[Атака на пасольства ЗША ў Багдадзе]]. Дональд Трамп усклаў адказнасць за гэта на Іран. За некалькі дзён да інцыдэнту [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|амерыканскія ВПС]] разбамбілі пяць аб’ектаў «[[Катаіб Хезбала]]» і іншых шыіцкіх рухаў у [[Сірыя|Сірыі]] і [[Ірак]]у, што і паслужыла падставай да нападу шыітаў на дыпмісію. == Падзеі ў пачатку 2020-х гадоў == ;2020 * [[3 студзеня]]: [[Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года|Авіяўдар ВПС ЗША па міжнародным аэрапорце Багдада]], падчас чаго загінулі [[Касем Сулеймані]] — камандуючы атрадам «[[Кодс]]» іранскага [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] — і [[Абу Махдзі Аль-Мухандзіс]] — камандзір іракскай кааліцыі шыіцкіх апалчэнцаў «[[Сілы народнай мабілізацыі]]». * [[4 студзеня]]: Ля будынка пасольства ЗША адбыўся выбух. Інфармацыі аб забітых і параненых няма. Разам з тым, бліжэйшыя тэрыторыі штаба сіл бяспекі Ірака падвергнуліся мінамётнаму абстрэлу. Адзначалася, што інцыдэнт адбыўся на поўначы краіны ў правінцыі Найнава. Невядомыя абстралялі ўрадавыя будынкі каля штаба, якія выкарыстоўваюцца ваеннымі ЗША. Акрамя таго, ракетным ударам падвергліся квартал аль-Джадрыя і таксама размешчаная на поўначы ваенная база «Балада», якую выкарыстоўвалі амерыканскія сілы<ref>[https://m.gazeta.ru/army/news/2020/01/04/13887440.shtml Окрестности штаба сил безопасности Ирака подверглись обстрелу - Газета.Ru, 4 января]</ref>. * [[5 студзеня]]: Урад Ірана аб’явіў, што адмаўляецца ад апошніх абмежаванняў па ядзернай здзелцы, заключанай у 2015 годзе Іранам і шасцёркай міжнародных пасярэднікаў. Тэгеран заяўляў, што гатовы вярнуцца да выканання абавязацельстваў у выпадку зняцця санкцый, а таксама напрамую звязаў сваё рашэнне з забойствам Сулеймані. Іранскія ўлады дадалі, што працягнуць супрацоўніцтва з МАГАТЭ і вернуцца да выканання сваіх абавязацельстваў па ядзернай здзелцы, калі санкцыі ў дачыненні да краіны будуць зняты, а інтарэсы краіны будуць улічаны<ref>[https://news.tut.by/world/667644.html Иран вышел из ядерной сделки и грозит США военным ударом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200106002051/https://news.tut.by/world/667644.html |date=6 студзеня 2020 }}</ref>. Разам з тым у Іраку ў правінцыі Анбар шыітамі быў збіты амерыканскі БПЛА Boeing ScanEagle 2<ref>[https://topwar.ru/166416-amerikancy-poterjali-bespilotnik-v-irake-oblomki-stali-trofeem-shiitskogo-opolchenija.html Американцы потеряли беспилотник в Ираке: обломки стали трофеем шиитского ополчения — Военное обозрение, 5 января 2020]</ref>. У гэты жа дзень Трамп заявіў, што ЗША ўзялі на прыцэл 52 іранскіх аб’екты, уключаючы аб’екты культурнай спадчыны. Гэтая заява выклікала занепакоенасць шэрагу палітыкаў і экспертаў, якія паказалі, што наносіць удары па такім аб’ектам забараняе міжнароднае права<ref>[https://ria.ru/20200106/1563138852.html Трамп вновь пригрозил нанести удар по иранским культурным объектам] // РИА Новости, 6 января 2020</ref>. * [[6 студзеня]]: Пасля таго, як у парламенце Ірака пачаўся разгляд пытання аб вывадзе замежных войск, Дональд Трамп заявіў, што армія ЗША не пакіне краіну, пакуль іракскія ўлады не заплацяць. * [[7 студзеня]]: Парламент Ірана прызнаў [[Пентагон]] тэрарыстычнай арганізацыяй, а таксама ўсіх камандзіраў, агентаў і іншых асоб, якія маюць дачыненне да смерці Касема Сулеймані. Фактычна ўся [[Узброеныя сілы ЗША|армія ЗША]] была прызнана тэрарыстычнай арганізацыяй. * [[8 студзеня]]: Іран [[Аперацыя «Пакутнік Сулеймані»|нанёс удар балістычнымі ракетамі]] па ваенна-паветранай базе [[Айн аль-Асад]] і ў Эрбілі на поўначы Ірака, дзе размешчаліся амерыканскія войскі. Бамбардзіроўка адбывалася двума хвалямі. За другім разам пацярпела трэцяя база ЗША — [[Кемп Кук]]. Адказнасць на сябе ўзяў Іранскі корпус вартавых рэвалюцыі. Адзначалася, што спачатку былі выпушчаны больш за 10 ракет, а затым каля пяці<ref>[https://www.obozrevatel.com/abroad/iran-razbombil-amerikanskuyu-voennuyu-bazu-v-irake-vse-podrobnosti.htm Иран разбомбил военные базы США в Ираке: Трамп в ярости. Все детали]</ref>. Загінула 80 амерыканскіх ваенных<ref>.[https://m.nn.by/ru/articles/243984/ Иранское ТВ: В результате ракетной атаки на базы США погибли 80 человек - Наша ніва, 8 января 2020]</ref>. Тым часам пад [[Тэгеран]]ам іранскія СПА памылкова [[Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам|збілі ўкраінскі авіялайнер]], прыняўшы яго за амерыканскую крылатую ракету. * [[10 студзеня]]: Адміністрацыя Дональда Трампа абвясціла аб узмацненні жорсткасці існых [[Эканамічныя санкцыі супраць Ірана|эканамічных санкцый супраць Ірана]]<ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2020/01/10/politics/us-sanctions-iran-mnuchin/index.html|work=CNN|title=US imposes new sanctions on Iran|date=10 January 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm870|title=Treasury Targets Iran's Billion Dollar Metals Industry and Senior Regime Officials|date=10 January 2020|work=Treasury.gov}}</ref>. * [[14 студзеня]]: Амерыканская ваенная база Эт-Таджы на поўнач ад Багдада падвергнулася ракетнай атацы. Па даных некаторых СМІ, было выпушчана 8 ракет з сістэм залпавага агню, пры гэтым палова з іх разарвалася на тэрыторыі самой базы, астатнія — у яе ваколіцах. Не менш за трох іракцаў былі паранены. Вайскоўцы ЗША не пацярпелі. Аб’екту нанесены матэрыяльны ўрон<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/po_voennoy_baze_ssha_v_irake_nanesli_raketnyy_udar_/ Па ваеннай базе ЗША ў Іраку нанеслі ракетны ўдар] — [[Белтэлерадыёкампанія]], 15 студзеня 2020</ref>. * [[20 студзеня]]: Абстрэл амерыканскай дыпмісіі ў Багдадзе, ахвяр няма<ref name="обстрел"/>. * [[27 студзеня]]: На тэрыторыі амерыканскай дыпмісіі ў Багдадзе ўпалі тры ракеты, адна з іх трапіла ў рэстаран. Некалькі чалавек пацярпелі пры абстрэле. Пасля нападу верталёты эвакуіравалі з тэрыторыі пасольства людзей. Амерыканскія ўлады абвінавацілі ў гэтым праіранскія сілы<ref name="обстрел">[https://ria.ru/20200127/1563902940.html]</ref>. * [[20 жніўня]]: амерыканскі лідар Дональд Трамп заявіў аб намеры ЗША аднавіць усе санкцыі [[ААН]] у дачыненні да Ірана. Прадстаўнік ад Ісламскай Рэспублікі Маджыд Тахт-Раванчы нагадаў, што Штаты выйшлі з сумеснага ўсёабдымнага плана дзеянняў, і таму не маюць права ўмешвацца ў гэтае пытанне. Вялікабрытанія, Францыя і Германія ў сумеснай заяве выступілі супраць намеру Вашынгтона<ref>[https://russian.rt.com/world/news/775826-iran-sb-oon-ssha-sankcii Иран выразил уверенность в блокировке СБ ООН предложенных США санкций]</ref>. * [[18 кастрычніка]]: скончаны тэрмін дзеяння зброевага эмбарга ААН, ініцыяванага ЗША, на пастаўку ўзбраенняў Ірану<ref>[https://ria.ru/20201017/iran-1580316965.html МИД Ирана сообщил о снятии оружейного эмбарго со страны]</ref>. * [[27 лістапада]]: у выніку ўзброенага нападу, арганізаванага ізраільскімі спецслужбамі, забіты іранскі фізік [[Махсен Фахрызадэ]]<ref name="bbc_27_11_2000">[https://www.bbc.com/russian/news-55107593 Убит «отец иранской бомбы». В Тегеране застрелили физика Фахризаде, которого считали главой ядерной программы]</ref>. Па даных [[Савет бяспекі ААН|Савета бяспекі ААН]], ён быў старшым навуковым супрацоўнікам Міністэрства абароны Ірана і Узброеных сіл Ірана і кіраўніком Цэнтра фізічных даследаванняў (PHRC) і «[[Амад (праект)|Праекта Амадэй]]» — таемнай праграмы па стварэнні ядзернай боегалоўкі для балістычных ракет<ref>{{Cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3602739.ece |title=Father of Iran’s drive for nuclear warhead named |access-date=2 студзеня 2021 |archive-date=29 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929065823/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3602739.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2009/01/11/washington/11iran.html|title=U.S. Rejected Aid for Israeli Raid on Iranian Nuclear Site (Published 2009)|author=Sanger|first=David E.|date=January 10, 2009}}</ref>. Забойства навукоўца выклікала чарговае дыпламатычнае і інфармацыйнае абвастрэнне становішча ў рэгіёне<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4593480|title=Спецслужбы Ирана предполагали, что физика-ядерщика попытаются убить|website=www.kommersant.ru|date=2020-11-30|access-date=2020-11-30}}</ref>. ;2021 * [[4 студзеня]]: паўднёвакарэйскі танкер «MT Hankuk Chemi», які ішоў з Саудаўскай Аравіі быў затрыманы ВМС КВІР і адбуксаваны ў іранскі порт Бэндэр-Абас. Паведамлялася, што паміж Іранам і Паўднёвай Карэяй абвастрылася спрэчка з нагоды таго, што апошняя адмаўлялася як-небудзь вырашаць праблему захраслі на рахунках у паўднёвакарэйскіх банках каля 7 млрд долараў, якія павінны былі быць пераведзены Ірану за нафту і іншыя пастаўленыя тавары<ref>[https://vk.com/wall-125982035_142832 Южнокорейский танкер “MT Hankuk Chemi”]</ref>. На наступны дзень у сувязі з інцыдэнтам пасол Ірана быў выкліканы ў МЗС Паўднёвай Карэі. У Тэгеране адзначылі, што затрыманне танкера было выклікана тым, што карэйцы забруджвалі палівам воды Персідскага заліва<ref name="карэйцы">[https://vk.com/wall-125982035_142899 Посол Ирана был вызван в МИД Южной Кореи после задержания силами ВМС КСИР южнокорейского нефтяного танкера за загрязнение топливом воды Персидского залива.]</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Ісламскі кансультатыўны савет|Іранскі парламент]] прыняў закон, які абавязваў урад знішчыць Ізраіль да [[2041]] года<ref>[https://24tv.ua/ru/irane-hotjat-unichtozhit-izrail-k-2041-godu-novosti-izrailja_n1505121 В Иране хотят уничтожить Израиль к 2041 году: законопроект<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. * [[15 лютага]]: адбыўся ракетны абстрэл горада [[Эрбіль]], дзе загінуў адзін грамадзянскі служачы ЗША, яшчэ пяцёра паранены. Таксама пацярпеў адзін амерыканскі ваеннаслужачы<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/10706867?utm_source=twitter.com&utm_medium=social&utm_campaign=smm_social_share При ракетном обстреле в Эрбиле погиб один человек] // ТАСС, 16 февраля 2021</ref>. * [[25 лютага]]: [[ВПС ЗША]] нанеслі ракетны ўдар па пазіцыях сірыйскіх апалчэнцаў, якіх падтрымліваў Іран. Атака, здзейсненая па загадзе новага прэзідэнта [[Джо Байдэн]]а, стала адказам за абстрэл базы ў Эрбілі<ref>[https://www.interfax.ru/world/753556 ВВС США нанесли ракетный удар по позициям поддерживаемых Ираном ополченцев в Сирии] // Интерфакс, 26 февраля 2021</ref>. * [[3 сакавіка]]: восем ракет трапілі ў амерыканскую базы «Айн аль-Асад» у Іраку. Па даных іранскага англамоўнага сайта PressTV, у выніку абстрэлу былі забіты двое і паранены шасцёра вайскоўцаў. Амерыканскі бок абверг інфармацыю аб гібелі сваіх байцоў, але пацвердзіў сам факт атакі<ref>[https://www.newsru.co.il/mideast/03mar2021/presstv_iraq_143.html Иранский сайт: удар по американцам в Ираке был ответом на атаку на востоке Сирии] Newsru.co.il, 3 марта 2021</ref>. * [[6 мая]]: у міжнародных водах Арабскага мора амерыканскі крэйсер «Monterey» захапіў на шляху ў Емен іранскае судна з грузам зброі на борце. Забароненыя ўзбраенні былі канфіскаваныя<ref>{{cite web|url=https://nypost.com/2021/05/09/us-seizes-thousands-of-assault-weapons-from-ship-allegedly-sent-by-iran/|title=US Navy seizes thousands of assault weapons from ship allegedly sent by Iran|first=Lee|last=Brown|date=9 May 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.navy.mil/Press-Office/News-Stories/Article/2600834/uss-monterey-seizes-illicit-weapons-in-the-north-arabian-sea/|title=USS Monterey Seizes Illicit Weapons in the North Arabian Sea|website=United States Navy}}</ref> * [[29 ліпеня]]: у Армузскім праліве з іранскага боку быў абстраляны японскі танкер «Мерсер стрыт», які ішоў пад ліберыйскім сцягам. Двое маракоў загінулі ад куль, выпушчаных з дронаў<ref>{{Cite web |url=https://edition.cnn.com/2021/07/31/middleeast/iran-israel-tanker-attack-drone-oman-intl/index.html |title=Deadly drone attack on tanker escalates Iran-Israel maritime tensions |access-date=31 July 2021 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731200527/https://edition.cnn.com/2021/07/31/middleeast/iran-israel-tanker-attack-drone-oman-intl/index.html |url-status=live }}</ref>. ;2022 * [[5 студзеня]]: групоўка пра-іранскіх паўстанцаў атакавала амерыканскую вайсковую базу блізу сірыйскага горада [[Меядзін]]. Напад быў адбіты<ref>{{cite web|url=https://www.military.com/daily-news/2022/01/04/us-military-coalition-syria-takes-out-rocket-launch-sites.html|title=US Military Coalition in Syria Takes Out Rocket Launch Sites|work=Military.com|date=4 January 2022|access-date=14 сакавіка 2022|archive-date=7 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107185253/https://www.military.com/daily-news/2022/01/04/us-military-coalition-syria-takes-out-rocket-launch-sites.html|url-status=dead}}</ref>. * [[13 сакавіка]]: генеральнае консульства ЗША ў горадзе Эрбіль было абстраляна ракетамі, выпушчанымі з тэрыторыі Ірана. Нязначна пацярпеў будынак тэлеканала Kurdistan 24, размешчаны побач<ref>[https://ria.ru/20220313/iran-1777895277.html Ракетный обстрел Эрбиля вёлся из Ирана] РИА НОВОСТИ, 13 марта 2022 года</ref>. == Ізраільска-палесцінскі канфлікт (2023—2024) == У пачатку 2020-я гадоў Іран стаў ахвярай нападаў [[Ізраіль|Ізраіля]], [[Ісламская дзяржава|ІД]] і іншых [[Суніты|суніцкіх]] экстрэмісцкіх груповак<ref name="ap141">{{cite news |title=Iran says at least 103 people killed, 141 wounded in blasts at ceremony honoring slain general |url=https://apnews.com/article/iran-us-soleimani-explosion-kerman-2524cfed1d040370bf98000e2b53ad5a |access-date=3 January 2024 |publisher=Associated Press |date=3 January 2024}}</ref>. У кастрычніку 2023 года адбылося ўзмацнення напружанасці на Блізкім Усходзе з-за [[Вайна Ізраіля з ХАМАС|чарговай эскалацыі ізраільска-палесцінскага канфлікту]]<ref name="BBC"/>. З пачаткам вайны праіранскія баевікі 160 абстрэльвалі аб’екты ЗША і іх саюзнікаў у рэгіёне<ref>{{Cite news |title=Violence spirals as Iran’s proxies kill American soldiers |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2024/01/28/violence-spirals-as-irans-proxies-kill-american-soldiers |access-date=2024-01-29 |work=The Economist |issn=0013-0613}}</ref>. Саюзны іранцам хусіцкі рух стаў нападаць на караблі, які накіроўваліся ў Ізраіль. У адказ амерыканцы ўтварылі ваенную кааліцыю з мэтай абараніць судаходства. 12 студзеня [[2024]] года ЗША і Вялікабрытанія распачалі серыю авіяўдараў па хусітам у [[Емен]]е<ref name="APNews">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/yemen-houthis-biden-retaliation-attacks-0804b93372cd5e874a0dd03513fe36a2|title=US, British militaries launch massive retaliatory strike against Iranian-backed Houthis in Yemen|website=APNews|date=11 January 2024|format=News article|location=Washington, D.C.|publisher=[[Associated Press]] (AP)|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112000252/https://apnews.com/article/yemen-houthis-biden-retaliation-attacks-0804b93372cd5e874a0dd03513fe36a2|archive-date=12 January 2024|access-date=12 January 2024|url-status=live|last1=Baldor|first1=Lolita C.|last2=Copp|first2=Tara}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-britain-strikes-houthi-yemen-rcna133576|title=U.S. and Britain launch strikes against targets in Houthi-controlled Yemen|date=11 January 2024|publisher=[[NBC News]]|access-date=11 January 2024|last1=Kube|first1=Courtney|last2=Stelloh|first2=Tim}}</ref>. Некалькі раней, 2 студзеня, ізраільскі беспілотнік нанёс удар у [[Ліван]]е, забіўшы намесніка лідара [[ХАМАС]] (саюзны Ірану палесцінскі рух) [[Салех аль-Аруры|Салеха аль-Аруры]]<ref name="BBC">{{cite news |title=Twin bomb blasts near Iran general Qasem Soleimani's tomb kill 73 – state TV |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67872281 |access-date=3 January 2024 |publisher=BBC |date=3 January 2024}}</ref>. Хутка, 3 студзеня, у іранскім [[Керман]]е двума выбухамі была сарвана памятная цырымонія ў гадавіну гібелі генерала Касема Сулеймані<ref name="BBC"/>. Хоць адказнасць за напад узялі прадстаўнікі ІД<ref name="isis">{{cite news |title=Islamic State claims responsibility for attacks that killed nearly 100 people in Iran - group on telegram |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/islamic-state-claims-responsibility-attacks-that-killed-nearly-100-people-iran-2024-01-04/ |access-date=4 January 2024 |publisher=Reuters |date=4 January 2024}}</ref>, але прэзідэнт краіны [[Ібрагім Раісі]] абвінаваціў у тэракце Ізраіль<ref>{{Cite web |date=2024-01-03 |title=واکنش رئیسی به جنایت تروریستی کرمان؛ «بدانید در مقابل این جنایت هولناک هزینه سختی خواهید داد» |trans-title=Raisi's reaction to Kerman's terrorist crime; "Know that you will pay a heavy price for this horrible crime" |url=http://snn.ir/fa/news/1122978 |access-date=2024-01-03 |website=SNN.IR |language=fa |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104151859/https://snn.ir/fa/news/1122978/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D9%88%D9%84%D9%86%D8%A7%DA%A9-%D9%87%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%AF |url-status=live }}</ref>. 15 студзеня іранцы абстралялі іракскі Эрбіль. Напад быў накіраваны на недабудаванае консульства ЗША і меркаваны штаб разведкі [[Масад]]а<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/explosions-reported-us-consulate-iraq-iran-claims-responsibility/story?id=106390671|title=Explosions reported near US Consulate in Iraq; Iran claims responsibility|first=Bader|last=Katy|website=ABC News|date=15 January 2024|url-status=live}}</ref>. == Эскалацыя ў 2025—2026 гадах == 13 чэрвеня 2025 года Ізраіль пачаў поўнамаштабную ваенную аперацыю супраць Ірана пад назвай «[[Аперацыя «Народ як леў»|Народ як леў]]», 22 чэрвеня да яе далучыліся ЗША. 24 чэрвеня бакі ўзгаднілі спыненне агню. 9 кастрычніка было ўзгоднена спыненне агню ў сектары Газа, 13 кастрычніка былі вернутыя апошнія 20 жывых ізраільскіх закладнікаў. У гэты ж дзень ізраільскія ўлады вызвалілі больш за 1,9 тыс. палесцінскіх зняволеных 28 лютага 2026 года ЗША і Ізраіль [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары па Іране]], у выніку якіх загінулі вышэйшы кіраўнік дзяржавы [[Алі Хаменеі]] і шэраг высокапастаўленых іранскіх вайскоўцаў<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1075286|title=Убит верховный лидер Ирана Али Хаменеи|website=Интерфакс|date=2026-03-01|url-status=live}}</ref>, з таго моманту вайна на Блізкім Усходзе стала больш маштабнай. Неўзабаве 7 красавіка па прапанове [[Пакістан]]а бакі ўхвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|двухтыднёвае перамір’е]]. == Гл. таксама == * [[Амерыкана-іранскія адносіны]] == Зноскі == {{reflist|2}} {{Амерыкана-іранскі канфлікт}} [[Катэгорыя:Гісторыя Ірана]] [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Ірана]] [[Катэгорыя:Іранскі крызіс]] ldk69k7a18jijpxh6mjmxnsf5apqn9v Ураджай (значэнні) 0 610693 5155862 3424587 2026-06-19T08:19:34Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5155862 wikitext text/x-wiki '''Ураджай''': * [[Ураджай]] — прадукцыя адной або некалькіх аднародных сельскагаспадарчых культур і прадукцыя дзікарослых раслін, якія выкарыстоўваюцца чалавекам. * [[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]] — беларускае дзяржаўнае выдавецтва ([[1961]]—[[2002]] гг.) * [[Ураджай (стадыён, Нясвіж)]] {{Неадназначнасць}} cbd4w4xo5hoccla73ssvdc8plt610cw Амбалавасі 0 623550 5155750 3713892 2026-06-18T23:16:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155750 wikitext text/x-wiki [[Выява:Theeyattu prayer 02.jpg|thumb|Актор амбалавасі падчас святочнага відовішча]] '''Амбалавасі''' ({{lang-ml|അമ്പലവാസി}}) — група дробных [[каста|каст]] [[храм]]авых служак сярод [[малаялі]]. Агульная колькасць у [[Індыя|Індыі]] (2019 г.) — 153 000 чалавек. Касты амбалавасі фактычна ўваходзяць у [[варны|варну]] [[брахманы|брахманаў]], аднак стаяць ніжэй за [[намбудыры]]. Звычайна выконваюць паўседзённую працу, жывуць пры [[індуізм|індуісцкіх]] храмах або каля іх. Кожнай касце таксама належыць пэўная [[рытуал]]ьная роля. Напрыклад, ''маі'' і ''намбішан'' ўпрыгожваюць храмы падчас [[свята]]ў, ''тыятуні'' суправаджаюць храмавыя працэсіі, ''чачыяр'' спяваюць рэлігійныя [[гімн]]ы, ''вар'яр'' кіруюць храмавай гаспадаркай і нясуць абавязак абароны храма падчас [[вайна|вайны]]. Сярод амбалавасі таксама вылучаюцца касты хатніх настаўнікаў, спевакоў і танцораў. Каста ''намб'яр'' на поўначы [[Малабар]]а мела сваяцкія сувязі з [[манарх]]ічнымі дынастыямі. Фармальна касты лічацца [[Эндагамія|эндагамнымі]], аднак дазваляюцца шлюбы з намбудыры, [[наяры|наярамі]], храмавымі служкамі з іншых каст. У мінулым амалавасі выконвалі надзвычай важныя [[культура|культурныя]] функцыі, паколькі займаліся адукацыяй, арганізоўвалі пахаванні і [[тэатр]]альныя відовішчы. У нашы дні супольнасці амбалавасі захоўваюць старажытныя традыцыі малаялі. == Спасылкі == * [https://joshuaproject.net/people_groups/16207/IN Ambalavasi in India] * [http://vermanambiar.blogspot.com/ Nambiar- The royal caste of northern kerala] * [http://www.pisharodysamajam.com/ Pisharody Samajam] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080223211606/http://www.pisharodysamajam.com/ |date=23 лютага 2008 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Касты]] [[Катэгорыя:Грамадства Кералы]] 7nze240xdrey9a4iq0iwgawnzcjp5ce Аляксей Міхайлавіч Мацеша 0 625996 5155734 4004890 2026-06-18T20:52:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155734 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Аляксей Міхайлавіч Мацеша |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = 01.01.1931 |Месца нараджэння = [[Хватаўка (Бялыніцкі раён)|Хватаўка]], [[Бялыніцкі раён]], [[Магілёўская вобласць]], [[БССР]], [[СССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}, {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Навуковая сфера = [[неўролаг]] |Месца працы = [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|медыцынскіх навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = [[Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Мацеша}} '''Аляксей Міхайлавіч Маце́ша'''<ref name="БЭ10">{{Крыніцы/БелЭн|10к}}</ref> (нар. {{ДН|1|1|1931}}) — [[вучоны]] ў галіне нервовых хвароб, [[доктар медыцынскіх навук]] (1986), [[прафесар]]. == Біяграфія == Нарадзіўся у вёсцы [[Хватаўка (Бялыніцкі раён)|Хватаўка]] ({{МН|Бялыніцкі раён|ў Бялыніцкім раёне}} [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). У 1956 годзе скончыў [[Віцебскі медыцынскі інстытут]]. У 1966—2005 гг. працаваў у Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце, дзе ў 1978—1998 гг. займаў пасаду загадчыка кафедрай неўралогіі і нейрахірургіі. == Навуковая дзейнасць == Аўтар больш за 120<ref name="ГР">[http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_24/history/ Гісторыя кафедры неўралогіі і нейрахірургіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200927104622/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_24/history/ |date=27 верасня 2020 }}{{Ref-ru}} // [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]</ref> навуковых прац па ўплыве [[Наркотыкі|наркатычных]] рэчываў на нервовую сістэму, клініка-імуналагічных узаемаадносінах пры захворваннях перыферычнай нервовай сістэмы, лячэнні хворых [[Хвароба Паркінсона|паркінсанізмам]]. Сярод апублікаванага: * Гистохимия гликогена центральной нервной системы при гипотермии и наркозе. — Мн., 1972. (разам з [[Арнольд Міхайлавіч Гурленя|А. М. Гурленем]]) * Специфичность церебральных механизмов наркотических состояний: автореф. дис. … д-ра мед. наук: (14.00.17 — норм. физиология) / Алексей Михайлович Матеша; Ордена Ленина АМН СССР, ННИ норм. физиологии им. П. К. Анохина. — [б. м.], 1985. — 53 с. * Изменения иммунитета у больных неврологическими проявлениями поясничного остеохондроза под вилиягием общепринятой терапии. — Гродна, 1998. (у ссаўтарстве) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Мацеша Аляксей Міхайлавіч}} — С. 229. * Мацеша Аляксей Міхайлавіч // Памяць: Бялыніцкі раён: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [Рэд. кал.: А. В. Агееў і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч]. — [[Мн.]]: Вышэйшая школа, 2000. — С. 439. == Спасылкі == * [http://www.zara.by/wp-content/uploads/2017/02/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D1%8D%D0%B1%D1%80.pdf Бялыніччына: Краязн. энцыкл. даведнік / Укл. М. Карпечанка. —Мн.: Выд. В. Хурсік, 2011. — С. 88.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190226234910/http://www.zara.by/wp-content/uploads/2017/02/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82-%D0%BA%D1%8D%D0%B1%D1%80.pdf |date=26 лютага 2019 }} — ISBN 978-985-6888-64-2 * [http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_24/history/ Гісторыя кафедры неўралогіі і нейрахірургіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200927104622/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_24/history/ |date=27 верасня 2020 }}{{Ref-ru}} // [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] * [http://unicat.nlb.by/AUTH/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-231440&strq=l_siz=20 Матеша, Алексей Михайлович (доктор медицинских наук; род. 1931)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201002002757/http://unicat.nlb.by/AUTH/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-231440&strq=l_siz=20 |date=2 кастрычніка 2020 }}{{Ref-ru}} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] {{DEFAULTSORT:Мацеша Аляксей Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Неўролагі СССР]] [[Катэгорыя:Неўролагі Беларусі]] d7v1caqanl441psrcf0abvz8ui2ag8c Барыс Дзмітрыевіч Грэкаў 0 626620 5155950 5114489 2026-06-19T11:40:16Z StarDeg 16311 5155950 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэкаў}} {{Вучоны}} '''Барыс Дзмітрыевіч Грэкаў''' ({{OldStyleDate|3|мая|1882|21|кастрычніка}}, [[Мыргарад|Міргарад]], [[Палтаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — [[9 верасня]] [[1953]], [[Масква]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — савецкі гісторык і грамадскі дзеяч<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Греков Борис Дмитриевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 169 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>, заснавальнік і загадчык кафедры рускай гісторыі {{нп5|Гісторыка-філалагічны факультэт Пермскага дзяржаўнага ўніверсітэта|гісторыка-філалагічнага факультэта Пермскага ўніверсітэта|ru|Историко-филологический факультет Пермского государственного университета}} ([[1916]]—[[1918]]), [[член-карэспандэнт]] АН СССР (з 12 лютага 1934 года), акадэмік (з 1 чэрвеня 1935 года), член [[Балгарская акадэмія навук|Балгарскай]] і [[Польская акадэмія навук|Польскай]] АН (з 1947 года)<ref name="БС"/>. Ганаровы член [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]]. Доктар філасофіі [[Карлаў універсітэт|Пражскага ўніверсітэта]]<ref name="БС"/>. З 1939 года — член {{нп5|Расійская акадэмія архітэктуры і будаўнічых навук|АА СССР|ru|Российская академия архитектуры и строительных наук}}. Дырэктар {{нп5|Істытут гісторыі АН СССР|Інстытута гісторыі|ru|Институт истории АН СССР}} ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] (з 1936) і ў Маскве (з 1938). З 1943 па 1947 год па сумяшчальніцтве — дырэктар {{нп5|Інстытут археалогіі РАН|Інстытута гісторыі матэрыяльнай культуры|ru|Институт археологии РАН}}, а з 1947 па 1951 год — дырэктар [[Інстытут славяназнаўства РАН|Інстытута славяназнаўства]]. У 1946—1953 гг. — акадэмік-сакратар Аддзялення гісторыі і філасофіі АН СССР. Дэпутат {{нп5|Ленсавет|Ленсавета|ru|Ленсовет}} XI склікання (1927—1928), {{нп5|Вярхоўны савет Расіі|ВС РСФСР|ru|Верховный совет России}} II склікання (1947—1950) і [[Вярхоўны Савет СССР|ВС СССР]] III склікання (1950—1953). Удзельнік {{нп5|Сусветны савет міру|Руху прыхільнікаў міру|ru|Всемирный совет мира}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Міргарадзе ў сям’і паштовага чыноўніка Дзмітрыя Ігнатавіча Грэкава. Пазней разам з сям’ёй пераехаў жыць у [[Хэлм|Холм]], а затым — у [[Грубешаў]], дзе атрымліваў сярэднюю адукацыю ў {{нп5|Прагімназія|прагімназіях|ru|Прогимназия}}. З-за ліста, адпраўленага з Грубешава студэнту-медыку [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] І. А. Будзіловічу, у якім Грэкаў заяўляў аб сваім імкненні «прыняць удзел у сацыяльна-дэмакратычным руху», і які патрапіў у рукі {{нп5|Дэпартамент паліцыі|Дэпартамента паліцыі|ru|Департамент полиции}}, быў выключаны з гімназіі на апошнім годзе навучання і быў вымушаны заканчваць сярэднюю адукацыю ў [[радам]]скай гімназіі. У 1901 годзе паступіў у {{нп5|Імператарскі Варшаўскі ўніверсітэт||ru|Императорский Варшавский университет}}, дзе пазнаёміўся з вядомым гісторыкам {{нп5|Дзмітрый Майсеевіч Петрушэўскі|Д. М. Петрушэўскім|ru|Петрушевский, Дмитрий Моисеевич}}, які аказаў значны ўплыў на станаўленне Грэкава як гісторыка. Праз чатыры гады з рэкамендацыямі Д. М. Пятрушэўскага перавёўся ў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскі ўніверсітэт]], дзе яго навуковым кіраўніком быў прызначаны {{нп5|Аляксандр Аляксандравіч Кізеветэр|А. А. Кізеветэр|ru|Кизеветтер, Александр Александрович}}. У сувязі з абраннем у [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўную думу]] той перадаў свае справы [[Мацвей Кузьміч Любаўскі|М. К. Любаўскаму]], пад кіраўніцтвам якога Грэкаў і скончыў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскі ўніверсітэт]] у 1907 годзе<ref name="БС"/>. Пасля ўніверсітэта прызначаны ў Жаночую гімназію горада Холм. Прапрацаваўшы некаторы час, звольніўся адтуль і паехаў у [[Санкт-Пецярбург]], дзе ўладкаваўся ў {{нп5|Гімназія і рэальнае вучылішча Гурэвіча|гімназію Гурэвіча|ru|Гимназия и реальное училище Гуревича}}, {{нп5|Імператарскае камерцыйнае вучылішча||ru|Императорское коммерческое училище}} і {{нп5|Екацярынінскі інстытут (Санкт-Пецярбург)|Екацярынінскае вучылішча|ru|Екатерининский институт (Санкт-Петербург)}}. У [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам [[Сяргей Фёдаравіч Платонаў|С. Ф. Платонава]] вучыўся ў магістратуры. Займаўся ў семінарыі ў {{нп5|Аляксандр Сяргеевіч Лапа-Данілеўскі|А. С. Лапа-Данілеўскага|ru|Лаппо-Данилевский, Александр Сергеевич}} (дыпламатыка прыватных актаў). У 1910—1913 гадах працаваў дырэктарам бібліятэкі {{нп5|Род Шарамецевых|Шарамецевых|ru|Шереметевы}} у сяле {{нп5|Міхайлаўскае (падмаскоўная сядзіба)|Міхайлаўскім|ru|Михайловское (подмосковная усадьба)}} ({{нп5|Падольскі павет||ru|Подольский уезд}} [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]]). У 1911 годзе дэлегатам ад {{нп5|Вышэйшыя жаночыя курсы|Вышэйшых жаночых курсаў|ru|Высшие женские курсы}} удзельнічаў у {{нп5|Археалагічныя з'езды|XV Археалагічным з'ездзе|ru|Археологические съезды}} ў [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарадзе]]. У 1913 годзе абраны ў супрацоўнікі {{нп5|Археаграфічныя камісіі|Імператарскай археаграфічнай камісіі|ru|Археографические комиссии}}. У тым жа годзе абраны членам Наўгародскага таварыства аматараў старажытнасцяў. У 1913—1915 гадах па заданні камісіі правёў агляд і апісанне архіва {{нп5|Ціхвінскі Багародзіцкі Успенскі манастыр|Вялікага Ціхвінскага манастыра|ru|Тихвинский Богородичный Успенский монастырь}}. У 1916—1917 гадах таксама па заданні камісіі правёў агляд і апісанне і вывез у [[Перм]] архіў [[Салавецкі манастыр|Салавецкага манастыра]]. 7 снежня 1914 года ў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскім універсітэце]] абараніў магістарскую дысертацыю па тэме «Наўгародскі дом Святой Сафіі (вопыт арганізацыі і ўнутраных адносін буйной царкоўнай вотчыны)» і стаў прафесарам Пецярбургскага ўніверсітэта, дзе да гэтага часу некалькі гадоў выкладаў на пасадзе прыват-дацэнта. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] камандзіраваны ў Перм, дзе адкрылася аддзяленне Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1916—1918 гады — прыват-дацэнт, ардынарны прафесар, заснавальнік і загадчык кафедры рускай гісторыі гісторыка-філалагічнага факультэта [[Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пермскага ўніверсітэта]]. У 1917 годзе абіраўся старшынёй Пермскай вучонай архіўнай камісіі; член-заснавальнік Таварыства філасофскіх, гістарычных і сацыяльных навук пры Пермскім універсітэце. У 1918 годзе атрымаў адпачынак для працы над доктарскай дысертацыяй, з’ехаў у [[Крым]], дзе стаў прафесарам [[Таўрычаскі нацыянальны ўніверсітэт імя У. І. Вярнадскага|Таўрычаскага ўніверсітэта]] ў [[Сімферопаль|Сімферопалі]]. У 1921 годзе вярнуўся ў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскі ўніверсітэт]], дзе сумяшчаў выкладчыцкую працу з працай у Акадэміі навук і Цэнтральным гістарычным архіве. У гэтым жа годзе абраны ў члены Археаграфічнай камісіі. У 1930 годзе арыштаваны па «{{нп5|Акадэмічная справа|Акадэмічнай справе|ru|Академическое дело}}». Непасрэднай падставай для арышту сталі ілжывыя абвінавачванні ў тым, што Грэкаў, знаходзячыся ў Крыме ў 1918—1920 гадах, служыў у арміі [[Пётр Мікалаевіч Урангель|Урангеля]]. У рэчаіснасці ў арміі Урангеля Грэкаў не служыў (як і не служыў у арміі наогул), але быў сярод прафесуры [[Таўрычаскі нацыянальны ўніверсітэт імя У. І. Вярнадскага|Таўрычаскага ўніверсітэта]], якая вітала Урангеля пасля яго ўступлення ў Крым. Гэтыя факты атрымалі шырокую агалоску ў 1930-х гг., што прымусіла Грэкава ў далейшым пайсці на вялікія саступкі падчас «[[Рэпрэсіі ў СССР|сталінскіх чыстак]]» і, па словах [[Андрэй Гаўрылавіч Плахонін|А. Г. Плахоніна]], прымусіла пісаць «веды для рэжыму на заказ». Дзякуючы даручальніцтву {{нп5|Сямён Рыгоравіч Тамсінскі|С. Р. Тамсінскага|ru|Томсинский, Семён Григорьевич}}, дырэктара Гісторыка-археаграфічнага інстытута, у якім тыя гады працаваў Грэкаў, вучоны быў вызвалены, правёўшы ў зняволенні адзін месяц і тры дні. З 1937 года — дырэктар Інстытута гісторыі АН СССР, адначасова ў 1944—1946 гадах — дырэктар Інстытута гісторыі vматэрыяльнай культуры АН СССР. У 1946—1951 гадах — дырэктар Інстытута славяназнаўства АН СССР, у 1946—1953 гадах — акадэмік-сакратар Аддзялення гісторыі і філасофіі АН СССР<ref name="БС"/>. == Навуковая дзейнасць == Вывучаў сацыяльна-эканамічную гісторыю Ноўгарада, феадальныя адносіны і ўнутраныя працэсы ў феадальнай вотчыне, даследаваў гісторыю Старажытнай Русі, усходніх, заходніх і паўднёвых славян, гісторыю рускага сялянства. Даказаў агульнае паходжанне рускага, украінскага і беларускага народаў, існаванне дзяржавы ў Старажытнай Русі<ref name="БС"/>. У [[1930-я|1930-я гады]] Грэкаў пачаў вывучаць гісторыю [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], стаўшы вядомым апанентам [[Украінцы|украінскага]] гісторыка [[Міхаіл Сяргеевіч Грушэўскі|Міхаіла Грушэўскага]], які прысвойваў спадчыну [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] толькі сучаснай [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украіне]]. Найбольш вядомай манаграфіяй Грэкава з’яўляецца кніга «Кіеўская Русь» (1939), яна была адной з трох яго работ, якія атрымалі [[Сталінская прэмія|Сталінскую прэмію]]. У гэтай працы, прасякнутай ідэалогіяй [[Марксізм-ленінізм|марксізму-ленінізму]] і [[сталінізм]]у, Грэкаў рабіў упор на большай значнасці сельскагаспадарчай дзейнасці ў дадзеным дзяржаўным ладзе, чым важнасці камерцыйных адносін. Менавіта ён першым спрабаваў даказаць існаванне [[Феадалізм|феадальнай]] {{нп5|Грамадска-эканамічная фармацыя|фармацыі|ru|Общественно-экономическая формация}} ў Кіеўскай Русі. У 1940 і 1947 гадах пад рэдакцыяй Грэкава выходзіць акадэмічнае выданне [[Руская Праўда|Рускай Праўды]]<ref>Правда Русская / Под редакцией академика Б. Д. Грекова. М. ; Л.: [[Наука (издательство)|Издательство АН СССР]], 1940—1963. [[iarchive:RusskayaPravda Grekov Vol 1 Texts Lyubimov 1940|Т. I: Тексты]] / Подгот. к печати {{нп5|Віктарын Паўлавіч Любімаў|В. П. Любимов|ru|Любимов, Викторин Павлович}} и др. 1940; Т. II: Комментарии / Сост. Б. В. Александров и др. 1947.</ref>. Усебаковыя даследаванні Кіеўскай Русі раскрывалі сутнасць эканамічнага і культурнага развіцця дзяржавы ў перыяд татарскага прыгнёту. Свае пошукі ён сабраў у працах пад назвай «Культура Кіеўскай Русі» ([[1944]]) і «Расійскія сяляне з самых старажытных часоў да XVII стагоддзя» ([[1946]]). Яго самая актуальная ў наступны час праца (перавыданні якой выпускаюцца да гэтага часу) называлася «Залатая Арда», напісаная ў супрацоўніцтве з {{нп5|Аляксандр Юр'евіч Якубоўскі|А. Ю. Якубоўскім|ru|Якубовский, Александр Юрьевич}} і ўпершыню апублікаваная ў [[1937]] годзе. Другое (класічнае) выданне з’явілася ў [[1950]] годзе пад назвай «Залатая Арда і яе падзенне». Грэкаў надаваў вялікую ўвагу збору і публікацыі мноства першакрыніц, у асаблівасці, гістарычных хронік. == Узнагароды і прэміі == * [[Ордэн Святога Станіслава (Расійская імперыя)|Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені]] * [[Ордэн Святога Станіслава (Расійская імперыя)|Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені]] * [[Ордэн Святой Ганны|Ордэн Святой Ганны 3-й ступені]] * 2 [[Ордэн Леніна|ордэны Леніна]] (1944; 1952) * [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (10.06.1945) * [[медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] * [[Сталінская прэмія|Сталінская прэмія першай ступені]] (1943) — за шматгадовыя выдатныя работы ў галіне навукі і тэхнікі * [[Сталінская прэмія|Сталінская прэмія першай ступені]] (1948) — за навуковую працу «Сяляне на Русі з самых старажытных часоў да XVI стагоддзя» (1946) * [[Сталінская прэмія|Сталінская прэмія другой ступені]] (1952) — за навуковую працу «Залатая Арда і яе падзенне», 2-е перапрацаванае выданне (1950) == Сям’я == * Жонка — Грэкава Тамара Міхайлаўна, народжаная Філатава (1894—1971), гісторык. * Сын — [[Ігар Барысавіч Грэкаў]] (1921—1993), доктар гістарычных навук, вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута славяназнаўства і балканістыкі АН СССР. == Памяць == * Помнік у [[Мыргарад]]зе ў парку «Дружба». * Памятная дошка ў Пермі ў будынку гістарычнага факультэта ПДУ. * Памятная дошка ў Маскве ў будынку {{нп5|Інстытут філасофіі РАН|Інстытута філасофіі РАН|ru|Институт философии РАН}}. * Памятная дошка ў Сімферопалі па вуліцы Аляксандра Неўскага 13. * {{нп5|Вуліца Грэкава (Масква)|Вуліца ў Маскве|ru|Улица Грекова (Москва)}} каля станцыі метро «[[Мядзведкава (станцыя метро)|Мядзведкава]]». * {{нп5|Вуліца Акадэміка Грэкава (Кіеў)|Вуліца ў Кіеве|ru|Вулиця Академіка Грекова (Київ)}} каля [[Дарагажычы (станцыя метро)|станцыі метро «Дарагажычы»]]. * Вуліца ў Мыргарадзе. * Вуліца ў Калінінградзе. * [[Вуліца Грэкава (Мінск)|Вуліца ў Мінску]] == Асноўныя працы == * Новгородский дом святой Софии (Опыт изучения организации и внутренних отношений церковной вотчины). Ч. 1. — СПб., 1914. Ч. 2. — М., 1927. * Очерки по истории феодализма в России. Система господства и подчинения в феодальной деревне. — М.-Л.: {{нп5|Мысль (маскоўскае выдавецтва)||ru|Мысль (московское издательство)}}, 1934. — 159 с. * [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/8899-grekov-b-d-glavneyshie-etapy-v-istorii-krepostnogo-prava-v-rossii-m-l-1940 Главнейшие этапы в истории крепостного права в России.] — М.; Л.: Гос. соц.- экон. изд-во, 1940. — 114 с. * Борьба Руси за создание своего государства. — М.-Л.: {{нп5|Наука (выдавецтва)|Изд-во АН СССР|ru|Наука (издательство)}}, 1942. — 68 с. * Киевская Русь. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1944. — 347 с. (6-е изд. 1953) * Культура Киевской Руси. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1944. — 75 с. * Золотая Орда и её падение. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. — 478 с. (Совместно с {{нп5|Аляксандр Юр'евіч Якубоўскі|А. Ю. Якубоўскім|ru|Якубовский, Александр Юрьевич}}) * Крестьяне на Руси с древнейших времен до XVII века. — М.-Л., 1952—1954. * Избранные труды. Т. 1-4. М., 1957—1960. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == ; на рускай мове * Академику Б. Д. Грекову ко дню 70-летия. М., 1952; * Б. Д. Греков (некролог) // {{нп5|Исторические записки||ru|Исторические записки (журнал)}}. Т. 44. М., 1953; * Борис Дмитриевич Греков / сост. В. А. Петров. М.-Л., 1947 (Материалы к биобиблиографии учёных СССР. Сер. «История». Вып. 2); * ''{{нп5|Юліян Уладзіміравіч Брамлей|Бромлей Ю. В.|ru|Бромлей, Юлиан Владимирович}}, Наумов Е. П.'' Академик Б. Д. Греков и развитие советской исторической науки // {{нп5|Новая и новейшая история||ru|Новая и новейшая история}}. — 1982. — № 2; * {{ВСЭ3|том=7|ref=Будовниц}} * ''[[Уладзімір Генрыхавіч Бухерт|Бухерт В. Г.]]'' Б. Д. Греков в архиве Успенского Тихвинского монастыря // {{нп5|Археографический ежегодник||ru|Археографический ежегодник}} за 1994 год. М., 1996; * ''{{нп5|Сігізмунд Натанавіч Валк|Валк С. Н.|ru|Валк, Сигизмунд Натанович}}'' Б. Д. Греков как деятель археографии // Археографический ежегодник за 1958 год. М., 1960; * ''{{нп5|Наталля Аляксандраўна Горская|Горская Н. А.|ru|Горская, Наталья Александровна}}'' Памяти академика Б. Д. Грекова // {{нп5|Вопросы истории||ru|Вопросы истории}}. 1982. № 4; * ''Горская Н. А.'' Столетие со дня рождения академика Б. Д. Грекова // Вопросы истории. 1982. № 11; * ''Горская Н. А.'' Борис Дмитриевич Греков // Историческая наука в России в XX веке. М., 1997; * ''Горская Н. А.'' Борис Дмитриевич Греков. М., 1999; * ''Горская Н. А.'' Греков Б. Д. (1882—1953) // Историки России: биографии / сост. А. А. Чернобаев. М., 2001; * ''{{нп5|Мікалай Міхайлавіч Дружынін|Дружинин Н. М.|ru|Дружинин, Николай Михайлович}}'' К 90-летию со дня рождения академика Б. Д. Грекова // История СССР. 1972. № 5; * ''{{нп5|Андрэй Дзмітрыевіч Зайцаў|Зайцев А. Д.|ru|Зайцев, Андрей Дмитриевич}}, {{нп5|Ксенія Мікалаеўна Сербіна|Сербина К. Н.|ru|Сербина, Ксения Николаевна}}'' Материалы академика Б. Д. Грекова в ЦГАЛИ СССР // Археографический ежегодник за 1982 год. М., 1983; * Исследования по истории и историографии феодализма: к 100-летию со дня рождения акад. Б. Д. Грекова / отв. ред. [[Уладзімір Цярэнцьевіч Пашута|В. Т. Пашуто]]. М., 1982; * ''{{нп5|Аркадзь Іванавіч Камісаранка|Комиссаренко А. И.|ru|Комиссаренко, Аркадий Иванович}}'' Б. Д. Греков: становление учёного // Российская государственность: история и современность. М., 2007; * ''{{нп5|Уладзімір Дарафеевіч Каралюк|Королюк В. Д.|ru|Королюк, Владимир Дорофеевич}}'' Академик Б. Д. Греков и советские историко-славистические исследования // Советское славяноведение. 1972. № 5; * ''{{нп5|Юрый Уладзіміравіч Крывашэеў|Кривошеев Ю. В.|ru|Кривошеев, Юрий Владимирович}}'' [https://cyberleninka.ru/article/n/boris-dmitrievich-grekov-i-akademicheskoe-delo Борис Дмитриевич Греков и «Академическое дело»] // Вестник Санкт-Петербургского университета. Сер. 2. История. 2016. Вып. 4; * ''{{нп5|Уладзімір Васільевіч Маўродзін|Мавродин В. В.|ru|Мавродин, Владимир Васильевич}}'' Борис Дмитриевич Греков (1882—1953). Л., 1968 (Выдающиеся учёные Ленинградского университета); * ''[[Сяргей Аляксандравіч Ніканаў|Никонов С. А.]]'' [http://www.dissercat.com/content/bd-grekov-i-noveishaya-istoriografiya-obshchestvennogo-stroya-drevnei-rusi Б. Д. Греков и новейшая историография общественного строя Древней Руси. Диссертация… кандидата ист. наук]. СПб., 2004; * ''{{нп5|Мікалай Яўгенавіч Носаў|Носов Н. Е.|ru|Носов, Николай Евгеньевич}}'' Академик Борис Дмитриевич Греков — исследователь-источниковед // Вспомогательные исторические дисциплины. Л., 1983; * {{нп5|Віктар Майсеевіч Панеях|Панеях В. М.|ru|Панеях, Виктор Моисеевич}} О следственном деле Б. Д. Грекова. 1930—1931 гг. // Отечественная история. — 2001. — № 4. — С. 208—210.; * ''[[Уладзімір Цярэнцьевіч Пашута|Пашуто В. Т.]]'' Б. Д. Греков как учёный и общественно-политический деятель // История СССР. 1982. № 1; * Письма Б. Д. Грекова С. Д. Шереметеву / Вступ. ст., подгот. текста и коммент. В. Г. Бухерта // Отечественные архивы. 1994. № 3; * ''{{нп5|Леў Мікітавіч Пушкароў|Пушкарёв Л. Н.|ru|Пушкарёв, Лев Никитович}}'' Три года работы с Б. Д. Грековым // Отечественная история. — 1996. — № 6; * ''{{нп5|Міхаіл Мікалаевіч Ціхаміраў|Тихомиров М. Н.|ru|Тихомиров, Михаил Николаевич}}'' К пятилетию со дня смерти академика Бориса Дмитриевича Грекова // История СССР. 1958. № 5; * ''{{нп5|Мікалай Уладзіміравіч Усцюгаў|Устюгов Н. В.|ru|Устюгов, Николай Владимирович}}'' Деятельность академика Б. Д. Грекова в области публикации исторических источников // Археографический ежегодник за 1959 год. М., 1960; * ''{{нп5|Сяргей Барысавіч Філімонаў|Филимонов С. Б.|ru|Филимонов, Сергей Борисович}}'' Б. Д. Греков — заведующий Крымским центральным архивом // Советские архивы. 1978. № 3; * ''{{нп5|Леў Уладзіміравіч Чарапнін|Черепнин Л. В.|ru|Черепнин, Лев Владимирович}}'' К 90-летию со дня рождения Б. Д. Грекова (1972) // ''Черепнин Л. В.'' Отечественные историки XVIII—XX вв. М., 1984; * ''{{нп5|Карнелій Фёдаравіч Шаціла|Шацилло К. Ф.|ru|Шацилло, Корнелий Фёдорович}}'' Начало общественно-политической деятельности академика Б. Д. Грекова // [http://ebookiriran.ru/userfiles/file/IiI1974_1976.pdf История и историки: историографический ежегодник. 1974] / отв. ред. М. В. Нечкина. М., 1976; * ''{{нп5|Яраслаў Мікалаевіч Шчапаў|Щапов Я. Н.|ru|Щапов, Ярослав Николаевич}}'' Академик Б. Д. Греков как историк Киевской Руси // Вестник АН СССР. Вып. 9. М., 1982; ; на іншых мовах * {{Cite web|author=[[Андрэй Гаўрылавіч Плахонін|Плахонін А. Г.]]|url=http://www.history.org.ua/index.php?l=EHU&verbvar=Grekov_B&abcvar=4&bbcvar=20|title=Греков Борис Дмитрович|work=[[Енциклопедія історії України]]|accessdate=2010-03-16|lang=uk|archiveurl=https://www.webcitation.org/66B4lEelQ?url=http://www.history.org.ua/index.php?l=EHU|archivedate=2012-03-15}}. == Спасылкі == * {{Супрацоўнік РАН|50209|Бориса Дмитриевича Грекова}} * [http://isaran.ru/?q=ru/person&guid=C84EF7F5-4438-6874-ACC2-16CAE37D8C09 Историческая справка] на сайте Архива РАН * [http://annales.info/sbo/bibliogr/grekov.htm Список научных работ академика Б. Д. Грекова] // Библиотека Annales. * [http://www.spbiiran.nw.ru/grekov/ Статья] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200805051821/http://www.spbiiran.nw.ru/grekov/ |date=5 жніўня 2020 }} на сайте СПбИИ РАН * Греков Борис Дмитриевич (неопр.). Летопись Московского университета. Дата обращения 30 декабря 2017. * [http://knowledge.su/g/grekov-boris-dmitrievich Греков Борис Дмитриевич] * {{Праваслаўная энцыклапедыя|166435|Греков Борис Дмитриевич|12|321-322|{{нп5|Антон Анатольевіч Горскі|Горский А. А.|ru|Горский, Антон Анатольевич}}}} * ''Дворниченко А. Ю.'' [http://bioslovhist.history.spbu.ru/component/fabrik/details/1/41.html Греков Борис Дмитриевич // Биографика СПбГУ]. * [https://csl.bas-net.by/personalii/62988/grekov-boris-dmitrievich/ Барыс Дзмітрыевіч Грэкаў] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{start box}} {{succession box|before={{нп5|Мікалай Міхайлавіч Лукін||ru|Лукин, Николай Михайлович}}|after={{нп5|Аркадзь Лаўровіч Сідараў||ru|Сидоров, Аркадий Лаврович}}|title=дырэктар<br>{{нп5|Інстытут гісторыі АН СССР|Інстытута гісторыі АН СССР|ru|Институт истории АН СССР}}|years=1937—1953}} {{succession box|before={{нп5|Міхаіл Іларыёнавіч Артамонаў||ru|Артамонов, Михаил Илларионович}}|after={{нп5|Аляксандр Дзмітрыевіч Удальцоў||ru|Удальцов, Александр Дмитриевич}}|title=дырэктар<br>{{нп5|Інстытут археалогіі РАН|ІГМК АН СССР|ru|Институт археологии РАН}}|years=1944—1946}} {{succession box|before={{нп5|Міхаіл Іларыёнавіч Артамонаў||ru|Артамонов, Михаил Илларионович}}|after={{нп5|Аляксандр Дзмітрыевіч Удальцоў||ru|Удальцов, Александр Дмитриевич}}|title=адказны рэдактар «{{нп5|Краткие сообщения Института археологии|КСИИМК|ru|Краткие сообщения Института археологии}}»|years=1946—1947}} {{succession box|before=няма|after=[[Пётр Мікалаевіч Траццякоў]]|title=дырэктар<br>[[Інстытут славяназнаўства РАН|Інстытута славяназнаўства АН СССР]]|years=1947—1951}} {{end box}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грэкаў Барыс Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Замежныя члены Балгарскай АН]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Польскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі архітэктуры СССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Узбекскай ССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Архівісты]] [[Катэгорыя:Археографы]] [[Катэгорыя:Медыявісты]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] s1ejin3suum9vipwd0hcpvsgeipga9f Андрэй Неміровіч 0 640336 5155891 4409682 2026-06-19T09:30:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155891 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Андрэй Якубовіч Неміровіч | арыгінал імя = Andrzej Niemirowicz | герб = Jastrzębiec herb.svg | шырыня = 180px | подпіс герба = [[Ястрабец (герб)|Герб «Ястрабец»]] | пасада = [[Кіеўскі ваявода]] | сцяг = COA of Kiev Voivodship XVII.svg | перыядпачатак = [[1514]] | перыядканец = [[1541]] | папярэднік = [[Юрый Геркулес Радзівіл]] | пераемнік = [[Януш Юр’евіч Гальшанскі]] | парадак = 9 | пасада_2 = [[Гетман польны літоўскі]] | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = [[1536]] | перыядканец_2 = [[1541]] | парадак_2 = 2 | папярэднік_2 = [[Юрый Геркулес Радзівіл]] | пераемнік_2 = [[Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч]] | дата нараджэння = каля [[1462]] | месца нараджэння = | дата смерці = 1541 | месца смерці = | маці = Святохна (удава Андрэя Даўгірдавіча) | жонка = 1) Ганна Лукомская (удава князя Лукомскага) 2) Мілохна Дашкевіч (удава Барыса Тышкевіча) | дзеці = дачка Багдана (жонка Алізара Ваўчковіча) |вікісховішча = }} {{цёзкі2|Неміровіч}} '''Андрэ́й Неміро́віч''' герба [[Ястрабец (герб)|«Ястрабец»]]<ref>{{Cite web |url=http://akromer.republika.pl/herby_hetmani.html |title=Mały herbarz A. Kromera i przyjaciół: Herby hetmanów Rzeczypospolitiej |access-date=26 красавіка 2020 |archive-date=26 мая 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526180648/http://akromer.republika.pl/herby_hetmani.html#pl |url-status=dead }}</ref> (1462—1541) — [[гетман польны літоўскі]] з 1535 года, [[ваявода кіеўскі]] з 1514 года. == Біяграфія == Сын Якуба Неміровіча і Святаславы (удава Андрэя Даўгерда, сына [[Ваяводы віленскія|віленскага ваяводы]] [[Ян Даўгерд|Яна Даўгерда]]). Унук Андрэя (Андрушкі) Неміровіча, праўнук [[Ян Няміра|Яна Няміры]] з [[Уселюб]]а. У 1508—1509 гадах быў прыдворным. У 1509 годзе ўзгадваецца ў дакументах як [[мазыр]]скі намеснік і займаў гэту пасаду прынамсі да 1511 года. У 1511 годзе ён змяніў Цімафея Капусту на пасадзе намесніка ў [[Чаркасы|Чаркасах]] (прабыў прынамсі да 1512 года), з 1514 года прызначаны пасля [[Юрый Радзівіл «Геркулес»|Юрыя Радзівіла]] на кіеўскага ваяводу. Як кіеўскі ваявода, ён засяродзіў сваю дзейнасць на адносінах з [[Крымскае ханства|Крымскім ханствам]] і абароне Кіеўскага ваяводства ад татараў. У 1522 годзе займаў пасаду намесніка свіслацкага, заставаўся ім прынамсі да 1529 года<ref>T. Jaszczołt, ''Ród Niemiry z Wsielubia — Niemirowiczowie i Szczytowie herbu Jastrzębiec do połowy XVI wieku'', [w:] ''Unia w Horodle na tle stosunków polsko-litewskich'', S.Górzynski (red.), Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015, s. 213—218</ref>. Разам з [[Гетман вялікі літоўскі|гетманам вялікім літоўскім]] [[Канстанцін Астрожскі|Канстанцінам Астрожскім]] і старостам [[Чаркасы|чаркаскім]] [[Яўстах Дашкевіч|Яўстахам Дашкевічам]] 27 студзеня 1527 года здабыў вялікую перамогу над [[Татары|татарамі]] ў [[Альшаніцкая бітва|бітве пад Альшаніцай]], дзе палегла каля 24 тысяч татараў і было вызвалена 80 тысяч [[ясыр]]а. Падчас [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1534—1537)|маскоўска-літоўскай вайны 1534—1537 гадоў]] ён камандаваў двацаццітысячным войскам, спрабуючы вызваліць [[Ноўгарад-Северскі]]. Пад яго камандаваннем войска спрабавала захапіць крэпасць. Аднак з-за памылкі войскі трапілі пад агонь уласнай артылерыі. [[Контратака]] абаронцаў крэпасці прывяла да знішчэння большасці літоўскіх сіл. Сам Неміровіч сышоў з паражэннем. Вясной 1535 года быў прызначаны літоўскім польным гетманам. У 1537 годзе ў замку ў [[Кіеў|Кіеве]] Андрэй Неміровіч прыняў [[Станіслаў Станіслававіч Давойна|Станіслава Станіслававіча Давойну]], пазнейшага [[ваявода полацкі|ваяводу полацкага]], якога ён зрабіў сваім спадчыннікам. У час [[Лівонская вайна|маскоўска-літоўскай вайны 1558—1570]] пасля [[Аблога Полацка (1563)|захопу крэпасці]] ў [[Полацк]]у ў 1563 годзе Станіслаў Давойна трапіў разам з сваяком Андрэя Неміровіча — [[Мікалай Шчыт-Неміровічам|Мікалаем Неміровічам-Шчытом]] на шмат гадоў у палон да [[Іван Грозны|Івана Грознага]]. == Сям’я == Андрэй Неміровіч быў двойчы жанаты: * з Ганнай (памерла да 1528 г.), удавой князя Лукомскага (бабуля [[Ваяводы полацкія|полацкага ваяводы]] [[Мікалай Дарагастайскі|Мікалая Дарагастайскага]])<ref>T. Jaszczołt, ''Ród Niemiry z Wsielubia — Niemirowiczowie i Szczytowie herbu Jastrzębiec do połowy XVI wieku'', [w:] ''Unia w Horodle na tle stosunków polsko-litewskich'', S.Górzynski (red.), Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015, s. 214</ref>. * з Мілохнай Дашкевіч, сястрой Яўстахія Дашкевіча. == Блытаніна == У літаратуры Андрэю Неміровічу часам прыпісваюць [[Газдава (герб)|герб «Газдава»]] замест «Ястрабца», блытаюць [[Ліцвіны|літоўскі]] род [[Неміровічы|Неміровічаў]] (а таксама яго галіну: Неміровічаў-Шчытаў) з гербам «Ястрабец» з родам Няміраў герба «Газдава» з [[Падляшша]]. Таксама няправільна адзначана, што ён быў сынам Якуба Янавіча Неміровіча, берасцейскага старосты, замест Якуба Андрэевіча Неміровіча<ref>T. Jaszczołt, ''Ród Niemiry z Wsielubia — Niemirowiczowie i Szczytowie herbu Jastrzębiec do połowy XVI wieku'', [w:] ''Unia w Horodle na tle stosunków polsko-litewskich'', S.Górzynski (red.), Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015, s. 181 i 215</ref>. {{Зноскі}} {{Гетманы польныя літоўскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Неміровіч Андрэй}} [[Катэгорыя:Неміровічы|Андрэй]] [[Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія]] [[Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія (Вялікае Княства Літоўскае)]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1462 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1541 годзе]] [[Катэгорыя:Старосты оўруцкія]] [[Катэгорыя:Старосты мазырскія]] [[Катэгорыя:Старосты чаркаскія]] [[Катэгорыя:Дзяржаўцы свіслацкія]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1534—1537 гадоў]] [[Катэгорыя:Дваране гаспадарскія]] b7fp538jw3257uloyp4o16ed37eyq7c Анатоль Францавіч Разынка 0 648380 5155790 4578086 2026-06-19T05:00:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155790 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Анатоль Францавіч Разынка''' (нар. верасень {{ДН|||1890}}, в. [[Блонь]], [[Ігуменскі павет]], [[Мінская губерня]] — {{ДС|1|7|1937}}, [[Масква]], [[НКВД]]) — савецкі ваенны дзеяч, [[камбрыг]] (1935). == Біяграфія == Атрымаў вышэйшую адукацыю. Уступіў ва [[УКП(б)]]. Падчас арышту камандзір брыгады, намеснік начальніка артылерыйскага ўпраўлення [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]]. Арыштаваны 26 мая 1937 года у Маскве па адрасе: Чыстыя Пруды, д. 12, кв. 110. Асуджаны ваеннай калегіяй [[Вярхоўны Суд СССР|Вярхоўнага суда СССР]] 1 ліпеня 1937 года за «ўдзел у контррэвалюцыйнай ваенна-фашысцкай арганізацыі» да [[Вышэйшая мера пакарання|ВМП]]. Пахаваны на Данскіх могілках. Рэабілітаваны 19 мая 1956 года<ref>{{Cite web |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=20711 |title=РАЗЫНКА Анатоль Францавіч |access-date=23 чэрвеня 2020 |archive-date=26 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626002214/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii?id=20711 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Разынка Анатоль Францавіч}} [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі]] [[Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Военачальнікі СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Штабс-капітаны]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] 1ew5568sayge72xsfbxrd2atvrkjpe6 Анжаліка Аляксандраўна Ют 0 648798 5155938 4832396 2026-06-19T11:22:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155938 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Анжаліка Аляксандраўна Ют''' (''сцэнічнае імя'': Анжаліка, ANGELIKA, Angelika Yutt, Анжелика Ютт; {{н}} [[5 лістапада]] [[1969]], [[Сімферопаль]], [[Крым]], [[УССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — украінская, расійская і беларуская оперная, эстрадная, поп-, хаус- і транс-спявачка, вакальны трэнер, вакальны прадзюсар, кампазітар. Яе голас — каларатурнае сапрана. == Бияграфія == Анжаліка Ют нарадзілася ў [[Сімферопаль|Сімферопалі]] [[5 лістапада]] [[1969]] года. Вучылася ў музычнай школе, затым у Сімферопальскім музычным вучылішчы<ref name=":5">{{Cite web|url = http://crimea.mk.ru/articles/2015/02/04/krymchanka-pokorila-mir-s-gimnom-rossii.html|title = Крымчанка покорила мир с гимном России|author = |work = |date = 2015-02-04|publisher = }}</ref>. У 1988—1989 гады — салістка Крымскага ўкраінскага тэатра драмы і музычнай камедыі<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/angelika.yutt/posts/3008889009177828|title=Александр Молчанов. "Анжелика Ютт. Через тернии - в звёзды", газета "Знамя Юности", 03.08.1994 г.|author=|website=|date=|publisher=www.facebook.com|accessdate=2020-05-18}}</ref>. Галоўныя рэпертуарныя ролі: Стася — «Сільва», Ліза — «Марыца», Шурка — «Салодкая ягада». 1990—1991 гады — салістка Маскоўскай абласной філармоніі. 1992 год — салістка ВІА «[[Чараўніцы]]»<ref>[http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14969 Па куплеце ўсяму свету] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200711010008/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14969 |date=11 ліпеня 2020 }} // Штотыднёвая грамадска-асветніцкая газета «Культура», № 7 (1342), 18.02.2018 — 26.02.2018 г.</ref>. 1993—1997, 2005 гады — салістка Дзяржаўнага канцэртнага аркестра Рэспублікі Беларусь пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіла Фінберга]]<ref>{{Cite web |url=http://www.belarus.net/minsk_ev/99/russia/5_2/anz03.htm |title=«Заколдованный рай» доступен всем — Вечерний Минск |accessdate=2014-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220010644/http://www.belarus.net/minsk_ev/99/russia/5_2/anz03.htm |archivedate=2014-02-20 |url-status=dead }}</ref>. У 1993 годзе становіцца лаўрэатам міжнародных вакальных конкурсаў «[[Маладзечна-93]]» ([[Маладзечна]], 1993 г., 1-я прэмія)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://angelikamusic.ru/img/mldz/aug93.jpg|title="Молодечно - город солнца", статья Павла Якубовича в газете "Знамя Юности", август, 1993г.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref> і «Вільня-93» ([[Вільнюс|Вільня]], 1993 г., Дыпламант), за што газетай «[[Звязда (газета)|Звязда]]» была прызнана «Беларусам Тыдня»<ref name=":2">{{Cite web|lang=|url=https://www.facebook.com/posekretu/posts/2538758979507316|title=Газета "Звязда", артыкул "Беларус тыдня", 16.10.1993|author=Аляксандр Малчаноў, Алесь Князюк, БелаПАН|website=|date=05.11.2019|publisher=www.facebook.com|accessdate=2020-05-18}}</ref>. Удзельніца міжнародных фестываляў «[[Славянскі Базар у Віцебску|Славянскі базар у Віцебску]]» і «Беластоцкія Мальвы» (Польшча). 1996 год — выходзіць першы сольны альбом Анжалікі Ют «Бераг Кахання»<ref name="Берег Любви">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%AE%D1%82%D1%82-%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B2%D0%B8/release/14077294|title=Анжелика Ютт* - Берег Любви|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> і першы відэакліп з аднайменнай назвай. 1997—1999 гады — салістка ВІА «[[Сябры (гурт)|Сябры]]»<ref>[http://www.syabry.com/biografia.shtml Список составов ансамбля на сайте ВИА «Сябры»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219090728/http://www.syabry.com/biografia.shtml |date=19 лютага 2014 }}</ref>. 1996—1999 — салістка гурта «АНЖАЛІКА»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/artist/7337956-группа-АНЖЕЛИКА|title=группа АНЖЕЛИКА|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref>. У 1998 годзе на фестывалі музычных відэакліпаў «Беларускі хіт-парад-98» у дуэце з [[Уладзімір Уладзіміравіч Станкевіч|Уладзімірам Станкевічам]] становіцца пераможцай у намінацыі «Лепшыя песні года»<ref name="web.archive.org">{{Cite web|url=http://www.belarus.net/minsk_ev/98/russia/12_4/priz22.htm|title=WWW Belarus: Газета Вечерний Минск: Хрустальный приз может служить бокалом|date=2014-02-19|publisher=web.archive.org|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140219223329/http://www.belarus.net/minsk_ev/98/russia/12_4/priz22.htm|archivedate=19 лютага 2014|url-status=}}</ref>. З 1999 года пачынае працу над сольным праектам «Анжаліка». З 2002 па 2006 гады праект працуе ў супрацоўніцтве з вядомым маскоўскім прадзюсарам Ігарам Сілівёрставым (прадзюсар гуртоў «ВІРУС», «Стрэлкі»). З 2006 года праект «Анжаліка» пераходзіць пад крыло кампаніі GlobalsounD Production<ref>[https://www.discogs.com/label/625870-GlobalsounD-PC GlobalsounD Production]</ref>. У 2009 годзе на аўстрыйскім лэйбле Millennium Opera<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/label/626653-Millennium-Opera|title=Millennium Opera|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> выдаецца эксперыментальны альбом ANGELIKA — «MYSTERY OF TIME»<ref name=":4" />, у якім спявачка выконвае творы класічным вакалам (каларатурнае сапрана) у стылях Trance, Progressive House, Ambient, Eurodance. У гэты альбом увайшлі ўпершыню ў свеце вакальна выкананыя Анжалікай Ютт «40-я сімфонія» [[Вольфганг Амадэй Моцарт|В. А. Моцарта]] і «Танец маленькіх лебедзяў» [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. І. Чайкоўскага]]<ref>{{Cite web|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Mystery-of-Time/release/14074520|title=Angelika* - Mystery of Time|publisher=Discogs|lang=ru|accessdate=2019-09-01}}</ref>. На сённяшні дзень спявачка з’яўляецца адзінай выканаўцай вакальных версій гэтых твораў. У 2009 годзе расійская гімнастка Вольга Капранава выступала на чэмпіянатах Свету і Еўропы пад кампазіцыю Анжалікі Ют (ANGELIKA) «Mozart Symphony 40 in dream-mystery» у практыкаваннях са стужкай<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oSvjhcJGI50 Выступленне гімнасткі Вольгі Капранавай на этапе Кубка Свету ў Кіеве (2009 г.)]</ref> C 2009 г. па 2020 год рознымі сусветнымі лэйбламі было выдадзена больш за 15 альбомаў і сінглаў Анжалікі Ют (пад імёнамі ANGELIKA, ANGELIKA YUTT, Анжелика Ютт), як сольных, так і ў супрацоўніцтве з музыкамі з Расіі, Францыі, Фінляндыі і ЗША. У гэты час кампазіцыі спявачкі неаднаразова падымаліся на першыя пазіцыі розных сусветных чартаў і ўваходзілі ў TOP-100 лепшых кампазіцый амерыканскага музычнага магазіна Beatport<ref>[http://angelikamusic.ru/charts Чарты на афіцыйным сайце Анжалікі Ют]</ref>. У 2011 годзе выйшаў у свет вялікі сольны альбом спявачкі «Анжаліка — The Best» (BVI Production / Містэрыя Гуку), куды ўвайшлі 7 лепшых альбомаў (90 кампазіцый). У канцы 2013 года Анжаліка Ют першай з расійскіх артыстаў выканала Дзяржаўны Гімн [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] ў стылі soul<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1mlqd0k8GS4 Гімн Расіі ў стыле Соул]</ref>. Відэаролік з гэтым варыянтам Гімна выклікаў бурную рэакцыю і абмеркаванне ў сацыяльных сетках<ref name=":5" /><ref>[http://ekogradmoscow.ru/eko/ekoliteratura/21490-pro-nezhnost-bez-vidimogo-informatsionnogo-predloga «Про нежность без видимого предлога» — журнал Экоград] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903155507/http://ekogradmoscow.ru/eko/ekoliteratura/21490-pro-nezhnost-bez-vidimogo-informatsionnogo-predloga |date=2014-09-03 }}</ref>. Аўтар музыкі і выканаўца Гімна Валачанава, 2019<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KqaTeIs5_Eo|title=АНЖЕЛИКА ЮТТ - ГИМН ВОЛОЧАНОВО|lang=ru|accessdate=2019-10-24}}</ref>. Паэт-песеннік, кампазітар, аўтар музыкі і вершаў вялікай колькасці твораў<ref>{{Cite web|url=https://rao.ru/information/reestry/reestr-proizvedenij-rossijskih-pravoobladatelej/?work&author=%D1%8E%D1%82%D1%82%20%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0|title=Реестр произведений российских правообладателей {{!}} ОБЩЕРОССИЙСКАЯ ОБЩЕСТВЕННАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ «РОССИЙСКОЕ АВТОРСКОЕ ОБЩЕСТВО» (РАО)|publisher=rao.ru|accessdate=2020-05-18}}</ref>, член Расійскага Аўтарскага Таварыства (РАТ) і Прафесійнага Саюза Пісьменнікаў Расіі. Педагог па вакале, вакальны прадзюсар. У 2012 г., у якасці вакальнага трэнера супрацоўнічала з праектам «Праспявай!» тэлеканала СТС. == Дыскаграфія == {{div col}} * «Бераг Кахання» (1996, TON Records, мк)<ref name="Берег Любви"/> * «Планета Кахання» (1998, TON Records, мк)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0-%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90-%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B2%D0%B8/release/14048636|title=группа АНЖЕЛИКА - Планета Любви|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Маруся — раз!» (1998, WEST, мк)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%AE%D1%82%D1%82-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-Elegant-Company-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8F-%D0%A0%D0%B0%D0%B7/release/14048360|title=Анжелика Ютт*, Владимир Станкевич & Elegant Company — Маруся Раз!|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Зачараваны Рай» (1999, TON Records, VHS)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0-%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90-%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%AE%D1%82%D1%82-%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB/release/14078008|title=группа АНЖЕЛИКА, Анжелика Ютт*, Владимир Станкевич — Заколдованный Рай|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Я кахаю» (2002, TON Records, CD)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0-%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90-%D0%AF-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%BB%D1%8E/release/14073207|title=группа АНЖЕЛИКА - Я Люблю!|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Над аблокамі» (2003, Promore music / Задыяк, CD)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%9D%D0%B0%D0%B4-%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8/release/5188530|title=Анжелика (2) - Над Облаками|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Бывай» (2006, Містэрыя Гуку, CD)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%89%D0%B0%D0%B9/release/2449296|title=Анжелика (2) - Прощай|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «MYSTERY OF TIME» (2009, Millennium Opera, CD / DVD)<ref name=":4">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Mystery-Of-Time-Classic-In-Modern-Dream-mystery-CDDVD/release/14160321|title=Angelika* - Mystery Of Time (Classic In Modern & Dream-mystery) CD+DVD|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «My Surreal Dream» (2010, 2015, Millennium Opera, maxi-single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-My-Surreal-Dream/release/5191264|title=Angelika* - My Surreal Dream|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * "FOLLOW ME! (Remixes) "(2011, BVI Production / Містэрыя Гуку / WMA; 2015, Millennium Opera, CD / digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Follow-Me-Remixes/release/5191186|title=Angelika* - Follow Me! Remixes|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Over Clouds» (2012, WMA, digital) * «I forgive you» (2012, WMA, digital) * «Romantic Breeze vol.1» (2012, WMA, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Romantic-Breeze-Vol-1/release/5191120|title=Angelika* — Romantic Breeze Vol. 1|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Romantic Breeze vol.2» (2012, WMA, digital) * «THE BEST» (2012, BVI Production / Містэрыя Гуку / WMA, CD / digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-The-Best-%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D0%B5-%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%D0%BC%D1%8B-1996-2011/release/14091241|title=Анжелика (2) — The Best (лучшие альбомы 1996-2011)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Love is the Answer» (Xten feat; 2012, Melancholy records, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Xten-Feat-Angelika-Love-Is-The-Answer/master/630244|title=Xten Feat. Angelika* — Love Is The Answer|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Spirit of Love» (2012, WMA, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Spirit-Of-Love/release/5191075|title=Angelika* — Spirit Of Love|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «In your Eyes EP» (2013, Astrolabe Recordings, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/in-your-eyes-ep/1041850|title=In Your Eyes EP from Astrolabe Recordings on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Love is the Answer (lounge version)» (2013, EXIA, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/Angelika-Love-Is-The-Answer-Lounge-Version/release/5187791|title=Angelika* — Love Is The Answer (Lounge Version)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «I’ll be with you (chill mix)» (SourCream feat; 2013, Astrolabe Recordings, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/SourCream-Feat-Angelika-Ill-Be-With-You-Chill-Mix/release/5191328|title=SourCream* Feat. Angelika* — I'll Be With You (Chill Mix)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Classic 4 Dance» (2013, GlobalsounD PC, 2015, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/classic-4-dance/1442686|title=Classic 4 Dance from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Love is the Answer» (2013, Ylla Music / GlobalsounD PC, 2015, Millennium Opera, maxi-single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/love-is-the-answer/1445357|title=Love Is The Answer from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Bad Love Story» (VADIM XOROSH feat; 2013, GlobalsounD PC, 2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Vadim-Xorosh-Feat-Angelika-Bad-Love-Story/release/5182011|title=Vadim Xorosh Feat. Angelika* — Bad Love Story|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Dance with me» (Xten feat; 2013, Ylla Music, Compilation «Ylla Club Time», digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Xten-Feat-Angelika-Dance-With-Me/release/5191459|title=Xten Feat. Angelika* — Dance With Me|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «I’ll be with you» (SourCream feat; 2013, Ylla Music, 2015, Millennium Opera, maxi-single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/ill-be-with-you/1472110|title=I'll Be With You from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=28 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628094751/https://www.beatport.com/release/ill-be-with-you/1472110|url-status=dead}}</ref> * «I believe» (2013, GlobalsounD PC, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-I-Believe/release/5191394|title=Angelika* — I Believe|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Avenue del Mar» (2013, GlobalsounD PC; 2015, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Avenue-Del-Mar-/release/5191030|title=Angelika* — Avenue Del Mar|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «I see you» (DJ Clubactive feat; 2013, Ylla Music/GlobalsounD PC, 2015, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Feat-DJ-Clubactive-I-See-You-Radio-Edit/release/5186432|title=Angelika* Feat. DJ Clubactive - I See You (Radio Edit)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Apocalypse in Eden» (2013, Ylla Music, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden/1290610|title=Apocalypse In Eden from Ylla Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=30 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630015856/https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden/1290610|url-status=dead}}</ref> * «Cafe lounge delight» (2013, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Cafe-Lounge-Delight/release/5190978|title=Angelika* — Cafe Lounge Delight|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Apocalypse in Eden (Ghost mixes)» (2014, Ylla Music/Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden-ghost-mixes/1290534|title=Apocalypse In Eden (Ghost Mixes) from Ylla Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|url-status=dead}}</ref> * Russian National Anthem (2014, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Russian-National-Anthem-Soul-Version/release/14077082|title=Angelika* — Russian National Anthem (Soul Version)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Egyptian Love» (2014, Millennium Opera, EP, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/egyptian-love/1281136|title=Egyptian Love from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Fantasia del Amor» (2014, Millennium Opera, digital) * «Fantasia del Amor (air mix)» (2014, Millennium Opera, digital) * «I See You» (2014, B. V. I. Production, CD)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-I-See-You/release/6497295|title=Angelika* - I See You|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Silence [in your Eyes]» (2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/silence-in-your-eyes/1445148|title=Silence (In Your Eyes) from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Silence [in your Eyes] (ambient mix)» (2011, 2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Silence-In-Your-Eyes-Ambient-Mix-/release/5188483|title=Angelika* - Silence [In Your Eyes] (Ambient Mix)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Way Back To You» (StyleWave feat., 2015, Millennium Opera)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/9610806|title=Angelika: Way Back To You — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628094741/https://www.deezer.com/ru/album/9610806|archivedate=28 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Apocalypse in Eden (Mixes)» (2015, Millennium Opera, EP, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden/1239445|title=Apocalypse In Eden from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=28 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628094743/https://www.beatport.com/release/apocalypse-in-eden/1239445|url-status=dead}}</ref> * «Tchaikovsky. The Small Swans In The Dance» (2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=fi|url=https://play.google.com/store/music/album/The_Small_Swans_In_The_Dance?id=Bm7mnvqas3fefp3jnrdr57lgdru&hl=fi|title=Angelika Yutt: The Small Swans In The Dance – Musiikki Google Playssa|publisher=play.google.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Spirit of Love» (2015, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/9944688|title=Angelika Yutt: Spirit Of Love — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «My Angel» (2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/8219658|title=My Angel — Angelika YUTT|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200701095737/https://music.yandex.ru/album/8219658|archivedate=1 ліпеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «It’s Time To Go Home» (Oleg Byonic feat., 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/12412270|title=Angelika Yutt: It's Time To Go Home — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Radio Hits» (2016, Millennium Opera, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/radio-hits/1700868|title=Radio Hits from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=28 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628094738/https://www.beatport.com/release/radio-hits/1700868|url-status=dead}}</ref> * «It’s Time To Go Home (Xten Remix)» (Oleg Byonic feat., 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://play.google.com/store/music/album/It_s_Time_To_Go_Home_Xten_Remix?id=Bigdyu3xuskp6gixmfevlarn6ka&hl=uk|title=Oleg Byonic & Angelika Yutt: It's Time To Go Home (Xten Remix) – Музика в Google Play|publisher=play.google.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Love is the Answer (Air Project Remix)» (Xten feat., 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/8160305/track/55391750|title=Love Is The Answer — Xten feat. Angelika Yutt|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200629121054/https://music.yandex.ru/album/8160305/track/55391750|archivedate=29 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «I see you (Xten Remix)» (DJ Clubactive feat; 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/13335205|title=Angelika Yutt: I See You (Xten Remix) — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Выше Неба» (StyleWave feat., 2016, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://soundcloud.com/millennium-opera/anzhelika-yutt-stylewave-vyshe-neba|title=Анжелика Ютт & StyleWave - Выше Неба|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Summer Songs» (2016, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/13887798|title=Angelika Yutt: Summer Songs — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Eurodance 90’s» (2016, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/8117576|title=Eurodance 90's — Angelika YUTT|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200629203827/https://music.yandex.ru/album/8117576|archivedate=29 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Eurodance 00’s» (2016, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.junodownload.com/products/angelika-yutt-eurodance-00s/3196947-02/|title=Eurodance 00 s by Angelika Yutt on MP3, WAV, FLAC, AIFF & ALAC at Juno Download|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2020-06-02}}</ref> * «Beautiful Coloratura» (Trance & House) (2017, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/beautiful-coloratura-trance-and-house/1922230|title=Beautiful Coloratura (Trance & House) from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=30 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630023840/https://www.beatport.com/release/beautiful-coloratura-trance-and-house/1922230|url-status=dead}}</ref> * «Missing You» (Xten feat.) (2017, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/7993457|title=Missing You — Xten & Angelika Yutt|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628094740/https://music.yandex.ru/album/7993457|archivedate=28 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Missing You» (Xten feat., External Love Chill Mix) (2017, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.deezer.com/ru/album/43740761|title=Xten: Missing You (Eternal Love Chill Mix) — потоковая трансляция музыки — слушайте на Deezer|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Missing You» (Xten feat., External Love Ambient Mix) (2017, Millennium Opera, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://music.apple.com/ru/album/missing-you-eternal-love-ambient-mix-single/1277269586|title=Альбом «Missing You (Eternal Love Ambient Mix) - Single» (Xten & Angelika Yutt)|publisher=Apple Music|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Fata Morgana» (SourCream feat.) (2018, Mondo Records, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/SourCream-Feat-Angelika-Yutt-Fata-Morgana/release/11933000|title=SourCream Feat Angelika Yutt* - Fata Morgana|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «In My Dreams (Cillout Only)» (2018, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/in-my-dreams-chillout-only/2212826|title=In My Dreams (Chillout Only) from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18|archive-date=6 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906151945/https://www.beatport.com/release/in-my-dreams-chillout-only/2212826|url-status=dead}}</ref> * «Goodbye (Rework 2018)» (2018, GlobalsounD Ru Music, single, digital)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Yutt-Goodbye-Rework-2018/release/14077871|title=Angelika Yutt* - Goodbye (Rework 2018)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * « Russian Dance Hits» (2018, GlobalsounD Ru Music, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/russian-dance-hits/2312235|title=Russian Dance Hits from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «We Love Eurodance (back In The 90’s)» (2019, Millennium Opera, single, digital, Vladimir Stankevich feat.)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.discogs.com/ru/Angelika-Yutt-Vladimir-Stankevich-We-Love-Eurodance-Back-In-The-90s/release/14047926|title=Angelika Yutt*, Vladimir Stankevich* - We Love Eurodance (Back In The 90's)|publisher=Discogs|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Eurodance in Time» (2019, Millennium Opera, digital, Vladimir Stankevich feat.)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/eurodance-in-time/2586741|title=Eurodance In Time from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Мой Крым» (2020 ды фейрверк 74, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/10175711/track/63770290|title=Мой Крым — Анжелика Ютт|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200701095744/https://music.yandex.ru/album/10175711/track/63770290|archivedate=1 ліпеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Над аблокамі (NEW VERSION 2020)» (2020 ды фейрверк 74, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://music.yandex.ru/album/10003806/track/63075505|title=Над облаками — Анжелика Ютт|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628161931/https://music.yandex.ru/album/10003806/track/63075505|archivedate=28 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref> * «Above the Clouds (Old & New)» (2020, GlobalsounD Ru Music, single, digital)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/above-the-clouds-old-and-new/2887263|title=Above the Clouds (Old & New) from GlobalsounD Ru Music on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> * «Game Over (Eurudance 2020)» (2020, Millennium Opera, single, digital, Vladimir Stankevich feat.)<ref>{{Cite web|url=https://www.beatport.com/release/game-over-eurudance-2020-original-mix/2957706|title=Game Over (Eurudance 2020) (Original Mix) from Millennium Opera on Beatport|publisher=www.beatport.com|accessdate=2020-05-18}}</ref> {{div col end}} == Фільмаграфія == * 2012 — «Адвакат» — сведка Галіна<ref>[http://tvset.tut.by/news/belarus/307128.html Анонс сериала «Адвокат» (суббота, 1 сентября)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120828233732/http://tvset.tut.by/news/belarus/307128.html |date=28 жніўня 2012 }}</ref> == Узнагароды == * 1993 — фестываль-конкурс «Маладзечна-93», 1-я прэмія<ref name=":1">[[Маладзечна-93]]</ref><ref>{{Cite web|lang=BLR|url=http://angelikamusic.ru/img/mldz/buklet/1-1.jpg|title=Брашура "Маладзечна-94", друкарня "Перамога", редакцыя «Маладзечанскай газеты», 1994г.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=BLR|url=http://angelikamusic.ru/img/mldz/lm.jpg|title=«Дзякуй Маладзечна! Дзякуй Фестываль!». Артыкул у газете «Літаратура і Мастацтва», 5-11 жніўня, 1993 г.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>. * 1993 — Міжнародны вакальны конкурс «Вільнюс−93», званне Дыпламанта<ref name=":2" />. * 1998 года — «Беларускі хіт-парад-98», 1-е месца, Лепшыя Песні Года<ref name="web.archive.org"/>. == Чарты == * 2013, чэрвень, 2-і тыдзень — I see you, DJ Clubactive feat, 1-е месца брытанскага чарта JUNO (progressive house)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=516981441701943&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/iyun-2013-trek-i-see-you-na-1-meste-charta-prodazh-juno-dounload|title=ИЮНЬ 2013: ТРЕК "I SEE YOU" — НА 1 МЕСТЕ ЧАРТА ПРОДАЖ JUNO DOUNLOAD!!! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 2013, чэрвень — I see you, DJ Clubactive feat, 2-е месца чарту «Club Zone» Першага Радыё (Ізраіль) * 2013, чэрвень, 4-ы тыдзень — Love is the Answer (original radio edit), 1-е месца брытанскага чарта JUNO (progressive house)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=523781621021925&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 2013, 4 ліпеня — Spirit of Love, 1-е месца брытанскага чарта JUNO (progressive house)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=526933227373431&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 15 ліпеня 2013 — Follow me! (Ambient mix), 51-е месца ў TOP-100 BEATPORT, CHILL OUT<ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/trek-angelika-follow-me-ambient-mix-voshel-v-top100-beatport|title=ТРЕК ANGELIKA - "FOLLOW ME!" (AMBIENT MIX) ВОШЕЛ В TOP100 BEATPORT! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=531793926887361&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 4-ы тыдзень верасня 2013 — Apocalypse in Eden, SourCream feat, 1-е месца брытанскага чарта JUNO (dub-step)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/angelika.yutt/posts/569573086442778|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=568003626599724&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * Кастрычнік 2013 — Bad Love Story (Звёзды) VADIM XOROSH feat, 2-е месца штотыднёвага чарта радыёстанцыі «Радыус ФМ» (Беларусь)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=571357672930986&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 3 тыдзень лістапада 2013 — My Surreal Dream (ambient mix), 1-е месца брытанскага чарта JUNO (downtempo)<ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/my-surreal-dream-ambient-mix-na-pervom-meste-charta-juno|title="MY SURREAL DREAM (AMBIENT MIX)" - НА ПЕРВОМ МЕСТЕ ЧАРТА JUNO! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 2013, 2 снежня — My Surreal Dream (ambient mix), 29-е месца TOP-100 BEATPORT, CHILL OUT<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=606361249430628&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3&theater|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 4 сакавіка 2014 — Apocalypse In Eden (Ghost mix), 1 месца брытанскага чарта JunoDownload ў раздзеле Uplifting Trance<ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/apocalypse-eden-ghost-mix-no1-na-juno|title=APOCALYPSE IN EDEN (GHOST MIX) - №1 НА JUNO! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=659499290766637&set=a.151792301537341.25250.100001197173647&type=3&theater|title=Владимир Станкевич|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 21, 28 мая 2014 — Egyptian Love (original club mix), 1 месца брытанскага чарта JunoDownload ў раздзеле Pop Dance<ref name="автоссылка1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=662969207086312&set=a.151792301537341.25250.100001197173647&type=3&theater|title=Владимир Станкевич|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 16 студзеня 2015 — Fantasia del Amor (air mix) — 1 месца брытанскага чарта JunoDownload ў раздзеле Downtempo<ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/fantasia-del-amor-air-mix-no1-na-juno|title=FANTASIA DEL AMOR (AIR MIX) - №1 НА JUNO! {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 16 студзеня 2015 — Egyptian Love — 3 месца мексіканскага чарта SONIDO GLOBAL «TOP 65» YEAR END 2014<ref>{{Cite web|url=http://www.radio1.gr/el/djs/djcategory_dj_dannyra_dance-chart/?pageNo=8|title=Radio1 - DJ DANNYRA* - DJs|publisher=www.radio1.gr|lang=en|accessdate=2018-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180713011843/http://www.radio1.gr/el/djs/djcategory_dj_dannyra_dance-chart/?pageNo=8|archivedate=13 ліпеня 2018|url-status=dead}}</ref> * 26 студзеня 2017 — Beautiful Coloratura (Trance & House), альбом — 24 месца TOP 100 Beatport, Dance<ref name=":0">{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/novyy-reliz-anzheliki-yutt-na-24-meste-v-top-100-beatport|title=НОВЫЙ РЕЛИЗ АНЖЕЛИКИ ЮТТ НА 24 МЕСТЕ В TOP 100 BEATPORT. {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1283901348343278&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 27 студзеня 2017 — Beautiful Coloratura (Trance & House), альбом — 34 месца TOP 100 Beatport, Trance<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1286274491439297&set=a.114787018588056.14039.100001702754423&type=3&theater|title=Анжелика Ютт|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 14 верасня 2017, 12 чэрвеня 2018 — Гімн Расіі (Soul-версія), сінгл — 1 месца iTunes TOP 100 Blues Chart Russia<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1730933900289832&set=a.151792301537341.25250.100001197173647&type=3&theater|title=Владимир Станкевич|publisher=www.facebook.com|lang=ru|accessdate=2018-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://angelikamusic.ru/gimn-rossii-v-ispolnenii-anzheliki-yutt-podnyalsya-na-1-mesto-top-100-itunes-rossiya|title=ГИМН РОССИИ В ИСПОЛНЕНИИ АНЖЕЛИКИ ЮТТ ПОДНЯЛСЯ НА 1 МЕСТО ТОП-100 ITUNES РОССИЯ {{!}} Анжелика Ютт|publisher=angelikamusic.ru|accessdate=2018-07-12}}</ref> * 28 студзеня 2019 — ANGELIKA YUTT & Vladimir Stankevich — We Love Eurodance (back in the 90’s) — 1 месца чарта JunoDownload (Euro Dance / Pop Dance)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2097021563697915&set=a.114787018588056&type=3&theater|title=Angelika Yutt|author=|website=|date=|publisher=www.facebook.com|lang=en|accessdate=2019-01-26}}</ref> {{зноскі|2}} == Спасылкі == * [http://angelikamusic.ru Афіцыйны сайт Анжалікі Ют] * Песни Анжалікі Ют на Яндекс. Музыка: [http://music.yandex.ru/#!/artist/424618 АНЖЕЛИКА], [http://music.yandex.ru/#!/artist/2650378 ANGELIKA] [https://music.yandex.ru/search?text=%D0%90%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%20%D0%AE%D1%82%D1%82 Анжелика Ютт] * [https://www.beatport.com/artist/angelika-yutt/454216 Афіцыйная старонка на Beatport] * [https://www.youtube.com/korablik22 Афіцыйны канал на YouTube] * [https://www.facebook.com/angelika.yutt Афіцыйная старонка на Facebook] * [http://soundcloud.com/angelikamusic Афіцыйная старонка на SoundCloud] * [https://itunes.apple.com/ru/artist/angelika-yutt/id951334032 Афіцыйная старонка на iTunes] * [https://www.eurokdj.com/search/eurodb.php?name=Angelika Старонка артыста на The Eurodance Enciyclopeadia] {{DEFAULTSORT:Ют Анжаліка Аляксандраўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сімферопалі]] kff0hbr2q38zx24ry0llkarpt6qauj6 Анатоль Мікалаевіч Казловіч 0 649285 5155783 5093907 2026-06-19T03:51:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155783 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казловіч}} {{Пісьменнік | Фота = Anatol_Kazlovich.jpg }} '''Анатоль Мікалаевіч Казловіч''' ({{ДН|16|9|1946}}, [[Горск]], [[Бярозаўскі раён]], [[Брэсцкая вобласць]], [[БССР]] — {{ДС|14|10|2011}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — беларускі журналіст, пісьменнік, сцэнарыст, выкладчык. == Біяграфія == Нарадзіўся 16 верасня 1946 года ў вёсцы [[Горск]] Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Горскай пачатковай школе, у Падкраіцкай сямігодцы, у 1964 годзе скончыў [[Малецкі сельсавет|Малецкую]] сярэднюю школу. Працаваў памочнікам экскаватаршчыка ў [[Сігневічы|Сігневіцкім]] будаўніча-мантажным упраўленні меліярацыі, фотакарэспандэнтам Бярозаўскай раённай [[Маяк камунізму (газета)|газеты «Маяк камунізму»]]. У 1969 годзе Анатоль Казловіч скончыў факультэт журналістыкі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], адначасова з вучобай працаваў у [[Сельская газета|«Сельской газете»]]. Пасля службы ў Савецкай арміі (служыў у званні лейтэнанта ў [[Слуцк]]у; 1969—1971) працаваў карэспандэнтам «Сельской газеты». Каб глыбей пазнаць жыццё, уладкаваўся кантралёрам АТК на [[Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава|Мінскі станкабудаўнічы завод]], у час жніва працаваў у калгасе памочнікам камбайнёра. У 1973 годзе Анатоль Казловіч быў прызначаны старшым рэдактарам беларускага тэлебачання, потым — рэдактарам аддзела нарыса і публіцыстыкі часопіса [[Нёман (часопіс)|«Нёман»]]. З 1977 года працаваў загадчыкам карэспандэнцкага пункта {{нп5|Литературная газета|«Литературной газеты»|ru|Літературная газета}} ў Беларусі, друкаваўся ў часопісах «[[Дружба народов]]», «{{нп5|Наш современник|Наш современник|ru|Наш современник}}», «{{нп5|Вокруг света|Вокруг света|ru|Вокруг света}}». Па ўласным прызнанні<ref>Томкович А. Анатолий Козлович: «Свободным я еще не был» // СНПЛЮС. Свободные новости [http://old.sn-plus.com/!_old-site_!/arhive/December/3/str/27_11.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200712125337/http://old.sn-plus.com/!_old-site_!/arhive/December/3/str/27_11.htm |date=12 ліпеня 2020 }}.</ref>, для здабыцця душэўнай раўнавагі публікаваўся і ў беларускамоўным друку, напрыклад у газеце [[Літаратура і мастацтва|«Літаратура і мастацтва»]], часопісе [[Беларусь (часопіс)|«Беларусь»]]. Дэбютаваў у рэспубліканскім друку ў 1964 годзе вершамі. Удзельнічаў у літаб’яднаннях «[[Крыніца (Узлёт (літаб’яднне))|Крыніца]]» і «[[Узлёт (літаб’яднне)|Узлёт]]». У калектыўным зборніку маладых беларускіх паэтаў «Рунь» (1970) змешчаны яго вершы. У 1981 годзе прыняты ў [[Саюз пісьменнікаў СССР]] (з 1991 г. у [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзе пісьменнікаў Беларусі]]). З верасня 1994 па красавік 1995 года ў газеце «[[Народная Воля]]» друкаваўся цыкл аўтабіяэкалагічных прытчаў «Беларусы паміж небам і зямлёю». За літаратурна-публіцыстычнае ўвасабленне беларускай нацыянальнай ідэі ў серыі прытчаў Анатолю Казловічу была прысуджана [[Літаратурная прэмія імя Алеся Адамовіча]] (1995). Пазней, у 2003 і 2006 гадах, з друку выйшлі дзве аднайменныя кнігі-хронікі пісьменніка, дзе ён «сабраў і абагульніў велізарны фактычны матэрыял па найбольш складаным перыядзе жыцця Беларусі на мяжы ХХ—XXI стагоддзяў, які ўвасобіў у публіцыстычных матэрыялах розных жанраў: нарысах, артыкулах, эсэ, замалёўках»<ref>Тычко Г. К. Беларускі нарыс і яго месца ў мастацкай публіцыстыцы XXI стагоддзя // Mediana.by [http://mediana.by/rubriki/issledovaniya/980-belaruski-narys-i-yago-mestsa-mastatskaj-publitsystytsy-khkhi-stagoddzya.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200715145154/http://mediana.by/rubriki/issledovaniya/980-belaruski-narys-i-yago-mestsa-mastatskaj-publitsystytsy-khkhi-stagoddzya.html |date=15 ліпеня 2020 }}.</ref>. У электронным варыянце кнігі-хронікі Анатоля Казловіча выкладзены ў вольны доступ<ref>Козлович А. «Белорусы между небом и землей», том 1 [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13507], том 2 [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13508] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200712103035/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13508 |date=12 ліпеня 2020 }}, том 3 [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13509], том 4 [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13510].</ref>. Працаваў на пасадзе галоўнага рэдактара фермерскай газеты «[[Новая зямля (газета)|Новая зямля]]» (1993—1994), праваабарончага штомесячніка «[[Круг (штомесячнік)|Круг]]» (1994—1995), з 2000 года — першага намесніка галоўнага рэдактара газеты «Народная Воля». У 2000—2007 гадах Анатоль Мікалаевіч выкладаў журналісцкія дысцыпліны ў [[Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва|Інстытуце парламентарызму і прадпрымальніцтва]] (Мінск), у 2006—2007 гадах — у [[Еўрапейскі гуманітарны універсітэт|Еўрапейскім гуманітарным універсітэце]] (Вільнюс). Прачытаныя ў ЕГУ лекцыі ляглі ў аснову кнігі «Восход и заход публициста» (2010)<ref>http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13511</ref>. У 1992 годзе на экраны ў Беларусі выйшаў тэлефільм «126 слов»<ref>Тэлефільм «126 слов» // YouTube.com [https://www.youtube.com/watch?v=xWcumGbAbOM&t=1597s]</ref>, зняты рэжысёрам Уладзімірам Арловым па «аўтабіяэкалаграфічным» рамане Анатоля Казловіча «Если бы да кабы» (твор на той момант яшчэ быў не апублікаваны)<ref>Шклярык В. А. Раман Анатоля Казловіча «Каб ды калі б» як багатая крыніца мікратапонімаў вёскі Горск Бярозаўскага раёна // Сучасныя праблемы анамастыкі. — Мінск : Беларус. навука, 2022. — Вып. 1. — С. 322—325. [https://drive.google.com/file/d/1npeRS8gCKaaA-WncxX88QT9vArL3RZlQ/view]</ref>. Кадры з гэтага тэлефільма выкарыстаны ў відэароліку «Анатолий Козлович. Про моего отца. Путешествие в детство»<ref>Відэаролік «Анатолий Козлович. Про моего отца. Путешествие в детство» // YouTube.com [https://www.youtube.com/watch?v=D67XDp2DblI]</ref>, які ў 2021 годзе быў зняты сынам Анатоля Казловіча Мікалаем. А. М. Казловіч пасля цяжкай хваробы памёр 14 кастрычніка 2011 года, пахавалі на [[Калодзішчы (могілкі)|могілках]] у [[Калодзішчы|Калодзішчах]]. == Бібліяграфія == * 1994, или Белорусы между небом и землей : хроники Анатолия Козловича / Анатолий Козлович. — Смоленск : Скиф, 2006. — 672 с. * Белорусы между небом и землей : хроники Анатолия Козловича / Анатолий Козлович. — Смоленск : Скиф, 2003. — 623 с. * Если бы да кабы : автобиоэколографический роман / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1994. — 239 с. : ил. * Собственный корреспондент : современные драмы / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1989. — 255 с., [1] л. ил. * Красный остров : очерки / Анатолий Козлович. — Москва : Советский писатель, 1988. — 270 с. * Место под солнцем : докум. повесть / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1988. — 187 с. : ил. * На моей ладони линия реки : повесть-эссе / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1987. — 319 с. : ил. * Рассвет : повесть о современнике / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1986. — 190 с. * Трудно любить : повести публициста / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1985. — 208 с. : ил. — Содерж.: Деревенские женщины ; Деревенские мужчины ; Деревенские ветры. * Дитя моё золотое : повесть публициста / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1984. — 247 с. * Далеко впереди : докум. повести / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1981. — 303 с. — Содерж.: Я — контролёр : ежедневная повесть о совести ; Зоя Ивановска : десять лет из жизни идеального человека ; Возвращение в себя : повесть о власти. * Пора идти : очерки / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1979. — 224 с. — (Республика. Время. Люди). * Что открывает «колумбик». Цеховые будни — 1977 * Дыхание : очерки / Анатолий Козлович. — Минск : Мастацкая літаратура, 1977. — 192 с. — (Республика. Время. Люди). === Сцэнарыст === Літаратурныя сцэнарыі дакументальных фільмаў: * «Зачем нужны контролёры» (1979) * «Испекли мы каравай» (1980) * «Взлететь бы!» (1990). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Казловіч Анатоль Мікалаевіч|старонкі=429}} * Козлович Анатолий Николаевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. 2004. Минск, 2004. С. 137. * Анатоль Казловіч // Літаратурная карта Берасцейшчыны / уклад. А. Крэйдзіч. Брэст : Брэсцкая друкарня, 2008. C. 64-65. * Казловіч Анатоль / Л. С. Савік // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. Мінск, 1994. Т. 3. С. 79-80. * Анатоль Казловіч // Беларускія пісьменнікі : даведнік. Мінск, 1994. С. 243—244. * Казловіч Анатоль Мікалаевіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. Мінск, 1985. Т. 2. С. 617. == Спасылкі == * Пры падрыхтоўцы выкарыстаны матэрыял [http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1150 Краязнаўства Берасцейшчыны], падрыхтаваны ў 2016 г. Бярозаўскай цэнтральнай раённай бібліятэкай {{DEFAULTSORT:Казловіч Анатоль Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Сельская газета»]] ftu69mpuafrmrjf9hznbgobvzi1n3se Аляксей Мікалаевіч Гайняк 0 651880 5155733 4869225 2026-06-18T20:37:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155733 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | імя = Аляксей Мікалаевіч Гайняк | арыгінал імя = Алексей Николаевич Гойняк  | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | выява = Goynyak, Aleksey Nikolaevich.jpg | шырыня = | апісанне выявы = | прыналежнасць = {{RUS}} | гады службы = | навуковая ступень = | званне = [[маёр]] | род войскаў = [[Сілы спецыяльных аперацый Расійскай Федэрацыі]], [[Галоўнае выведвальнае кіраванне Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі]] | камандаваў = | частка = | бітвы = [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] | узнагароды = | вікісховішча = | сувязі = | у адстаўцы = | адукацыя = [[Разанскае гвардзейскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча]] | роспіс = }} '''Аляксей Мікалаевіч Гайняк''' ({{lang-ru|Алексей Николаевич Гойняк}}; [[28 красавіка]] [[1984]]—[[19 верасня]] [[2017]]) — афіцэр падраздзялення [[Сілы спецыяльных аперацый Расійскай Федэрацыі|Сіл спецыяльных аперацый]] [[Галоўнае ўпраўленне Генеральнага штаба|Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба]] [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі]]. [[Герой Расійскай Федэрацыі]], [[маёр]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 28 красавіка 1984 г. у горадзе [[Сальск]] [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласці]]. Скончыў гарадскую школу № 4 горада Сальск, а затым у 2006 годзе — [[Разанскае гвардзейскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча|Разанскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча]]<ref>[https://big-rostov.ru/eshhyo-odin-zhitel-rostovskoj-oblasti-pogib-v-sirii/ Ещё один житель Ростовской области погиб в Сирии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200813150240/https://big-rostov.ru/eshhyo-odin-zhitel-rostovskoj-oblasti-pogib-v-sirii/ |date=13 жніўня 2020 }} // Большой Ростов, 20 февраля 2018</ref>. Служыў на розных камандных пасадах у часцях паветрана-дэсантных войск, дыслакаваных на тэрыторыі [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. У далейшым служыў у складзе Цэнтра спецыяльнага прызначэння «Сенеж» Сіл спецыяльных аперацый Галоўнага (разведвальнага) упраўлення Генеральнага штаба Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі ў пасёлку Сенеж Солнечнагорскага раёна Маскоўскай вобласці. Прымаў удзел у [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ваеннай аперацыі ў Сірыі]] супраць міжнароднай тэрарыстычная арганізацыі «[[Ісламская дзяржава]]», дзе ў ходзе баявой аперацыі атрымаў цяжкія раненні. Памёр 19 верасня 2017 года ад ран<ref>[https://m.nn.ru/t/32578253 Боевые потери ЧВК и ВС РФ в Сирии (очередной погибший) No 2]</ref>. Пахаваны ў горадзе [[Сонечнагорск]] Маскоўскай вобласці на Новым гарадскіх могілках. Указам прэзідэнта ў 2017 (ці 2018) годзе за праяўленую мужнасць і гераізм пры выкананні воінскага абавязку маёру прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі (пасмяротна). == Узнагароды == * [[Герой Расійскай Федэрацыі]]; * [[Ордэн Мужнасці]]; * [[Медаль «За адвагу» (Расія)|Медаль «За адвагу»]]; * [[Медаль «Удзельніку ваеннай аперацыі ў Сірыі»]]; * [[Медаль «За адзнаку ў вайсковай службе» (Мінабароны Расіі)|Медаль «За адзнаку ў вайсковай службе» 3 ступені]]. == Памяць == У верасні 2019 года ў горадзе Сальск на будынку сярэдняй агульнаадукацыйнай школы № 4 усталявана мемарыяльная дошка ў гонар Гайняка, які вучыўся ў ёй у перыяд з 1991 па 2001<ref>[https://otechestvo-vera.ru/aleksey-goynyak-otkrytie-memorialnoy-doski/ Алексей Гойняк — герой России из города Сальска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200927043529/https://otechestvo-vera.ru/aleksey-goynyak-otkrytie-memorialnoy-doski/ |date=27 верасня 2020 }}, Информационно-публицистическое сетевое издание «Отечество и вера», 23 сентября 2019</ref>. == Сям’я == Аляксей Гайняк быў жанаты, засталіся двое дзяцей. Жонка — Гайняк (Савачкіна) Алеся Аляксандраўна (нар. 1985). Сын — Яраслаў (нар. 2011). Дачка — Яўгенія (нар. 2016). {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=28651 Гойняк Алексей Николаевич на сайте «Герои страны»] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Героі Расійскай Федэрацыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Мужнасці]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За адзнаку ў вайсковай службе» (Мінабароны Расіі) 3 ступені]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Разанскага вышэйшага паветрана-дэсантнага каманднага вучылішча]] [[Катэгорыя:Удзельнікі ваеннай аперацыі Расіі ў Сірыі]] {{DEFAULTSORT:Гайняк Аляксей Мікалаевіч}} rpt8b3qqqp00r7vt8cuy33g8qpiqnfw Аляксандр Мікалаевіч Зінчанка 0 654634 5155656 4222799 2026-06-18T12:51:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155656 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Здановіч}} '''Уладзімір Мацвеевіч Здановіч''' (нар. {{ДН|15|1|1947}}, в. [[Плехаўшчына]] [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]) — беларускі палітык і эканаміст. == Біяграфія == Закончыў [[Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі|Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава]] (эканаміст), Акадэмію кіравання пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (менеджар-эканаміст). Працоўную дзейнасць пачаў рабочым на Кобрынскім хлебакамбінаце. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў настаўнікам Параслянскай сярэдняй школы, тэхнікам вайсковай часці ў [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]], галоўным эканамістам калгаса «Ленінскі шлях», дырэктарам саўгаса «Кавалі» Пружанскага раёна. Выбіраўся дэпутатам [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]], [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання|другога]] і [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання|трэцяга склікання]]. Прызначаўся дэпутатам [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання|першага склікання]]. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»|юбілейным медалём «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»]], [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], [[Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь|Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://www.sovrep.gov.by/uploads/files/Parlament-3soz.pdf?fbclid=IwAR3-EQ8yUrBYgdGS0mZcq4T-Rh_qiAUjUPmEEQthLubx0VQD8NL3hkv87Uc ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200916191957/http://www.sovrep.gov.by/uploads/files/Parlament-3soz.pdf?fbclid=IwAR3-EQ8yUrBYgdGS0mZcq4T-Rh_qiAUjUPmEEQthLubx0VQD8NL3hkv87Uc |date=16 верасня 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://old.house.gov.by/index.php/,1172,4304,,,0,0,0.html |title=ЗИНЧЕНКО АЛЕКСАНДР НИКОЛАЕВИЧ |access-date=4 верасня 2020 |archive-date=3 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203073919/http://old.house.gov.by/index.php/,1172,4304,,,0,0,0.html |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Зінчанка Аляксандр Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] 0faxajdzk5owxyd8rtxp1ovthg8njg2 Жыццё іншых 0 655125 5155893 4791312 2026-06-19T09:39:59Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Фільмы пра халодную вайну]]; дададзена [[Катэгорыя:Фільмы пра Халодную вайну]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155893 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} «'''Жыццё іншых'''» ({{lang-de|Das Leben der Anderen}}) — [[Германія|нямецкі]] драматычны фільм 2006 года<ref name="IMDb" />, дэбют [[сцэнарыст]]а і [[кінарэжысёр]]а [[Флорыян Хенкель фон Донэрсмарк|Флорыяна Хенкеля фон Донэрсмарка]]. Фільм паказвае жыццё ў [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]]. Адмысловая служба [[Міністэрства дзяржаўнай бяспекі ГДР|Штазі]] жорстка кантралюе жыццё грамадзян і асабліва культурных дзеячоў. Прэм’ера фільма адбылася 15 сакавіка 2006 года ў [[Берлін]]е<ref name="IMDb, Release Info" />. У гэты самы час [[Сцэнарый|кінасцэнарый]] фільма быў надрукаваны нямецкім выдавецкім домам «''{{нп5|Suhrkamp Verlag||en|Suhrkamp Verlag}}''». Фільм атрымаў намінацыю на прэмію «''[[Залаты глобус]]''» і стаў лаўрэатам прэміі «''[[Оскар]]''» 2007 года ў катэгорыі «''Найлепшы фільм на замежнай мове''». Раней, у Германіі, фільм атрымаў сем «''[[Нямецкая кінапрэмія|Нямецкіх кінапрэмій]]''», у тым ліку ў катэгорыях «''Найлепшы фільм''», «''Найлепшы рэжысёр''», «''Найлепшы сцэнарый''», «''Найлепшы акцёр''» і «''Найлепшы акцёр другога плана''». Фільм быў прадстаўлены ў 11 намінацыях, і тым самым усталяваў новы рэкорд па колькасці намінацый на галоўную кінапрэмію Германіі. Касавыя зборы кінастужкі склалі больш за 77 млн. долараў пры бюджэце ў 2 млн. долараў<ref name="Box Office Mojo" />. == Сюжэт == [[Усходні Берлін]], [[1984]] год. Адмысловая служба Штазі жорстка кантралюе жыццё грамадзян. Фанатычнаму агенту капітану Герду Візлеру прапануюць сачыць за драматургам Драйманам і ягонай сяброўкай. Аперацыя праходзіць пад пільным кантролем найвышэйшых палітычных колаў. Выкананне задання абяцае кар’ерны ўзлёт. Але заглыбіўшыся ў чужое жыццё, Візлер змяняецца сам. Шэры вінцік сістэмы сам становіцца чалавекам. Аднак рэпрэсіўную машыну ўжо не спыніць… == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | {{нп5|Ульрых Мюэ||en|Ulrich Mühe}} | ''капітан Герд Візлер'' | {{нп5|Себасцьян Кох||en|Sebastian Koch}} | ''драматург Георг Драйман'' | {{нп5|Марціна Гедэк||en|Martina Gedeck}} | ''Крыста-Марыя Зіланд'' | {{нп5|Ульрых Тукур||en|Ulrich Tukur}} | ''падпалкоўнік Антон Грубіц'' | {{нп5|Томас Тыме||en|Thomas Thieme}} | ''міністр Бруна Гемпф'' | {{нп5|Ханс-Уве Баўэр||en|Hans-Uwe Bauer}} | ''Паўль Хаўзер'' | {{нп5|Фолькмар Кляйнерт||en|Volkmar Kleinert}} | ''Альберт Ерска'' | {{нп5|Маціяс Брэнер||en|Matthias Brenner}} | ''Карл Вальнер'' | {{нп5|Герберт Кнаўп||en|Herbert Knaup}} | ''Грэгар Гесенштайн'' | {{нп5|Чарлі Хюбнер||en|Charly Hübner}} | ''Уда'' }} == Саўндтрэк == {{Картка:Альбом | Назва = The Lives of Others: Original Motion Picture Score | Арыгінальная назва = | Тып = [[Саўндтрэк]] | Аўтар = [[Габрыэль Ярэд|Габрыэля Ярэда]] і [[Стэфан Муша|Стэфана Мушы]] | Вокладка = | Памер = | Выдадзены = {{date|05|02|2007}}<ref name="Soundtrack.Net" /> | Запісаны = | Стыль = [[акадэмічная музыка]], [[саўндтрэк]] | Працягласць = 29:23 | Краіна = {{Сцягафікацыя|Германія}} | Мова = | Лэйбл = [[Varèse Sarabande]] | Прадзюсар = | Агляды = [[Soundtrack.Net]] {{Рэйтынг-5|4}}<ref name="Soundtrack.Net" /> | Храналогія = | Папярэдні альбом = | Пап_год = | Гэты альбом = | Год = 2007 | Наступны альбом = | Наст_год = | Іншае = | nocat = 1 }} Музычнае суправаджэнне да фільма напісалі кампазітары [[Габрыэль Ярэд]] і [[Стэфан Муша]]. Саўндтрэк быў выпушчаны 5 лютага 2007 года лэйблам [[Varèse Sarabande]]. Усе кампазіцыі ў саўндтрэку выконвае {{нп5|Пражскі філарманічны аркестр||en|City of Prague Philharmonic Orchestra}}, дырыжор — [[Адам Клеменс]]<ref name="Discogs" />. {{tracklist | title1 = The Invisible Front | note1 = | length1 = 2:42 | title2 = HGW XX/7 | note2 = | length2 = 5:33 | title3 = Linienstrasse | note3 = | length3 = 2:51 | title4 = The Betrayal | note4 = | length4 = 2:05 | title5 = The Lives of Others | note5 = | length5 = 5:13 | title6 = Sonata for a Good Man | note6 = | length6 = 1:40 | title7 = Stasi Informant "Martha" | note7 = | length7 = 4:20 | title8 = Faces of Love | note8 = | length8 = 3:32 | title9 = Georg Dreyman, Dramatist | note9 = | length9 = 1:27 | total_length = 29:23 }} == Выхад == Прэм’ера фільма адбылася 15 сакавіка 2006 года ў [[Берлін]]е. Карціна дэманстравалася на міжнародных кінафестывалях у [[Лакарна]] (6 жніўня), [[Тэльюрайд (Каларада)|Тэльюрайдзе]] (3 верасня), [[Таронта]] (7 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (17 верасня), [[Севілья|Севільі]] (5 лістапада)<ref name="IMDb, Release Info" />. == Узнагароды == Паводле інфармацыі сайта «''[[Internet Movie Database]]''» фільм быў адзначаны 80 кінаўзнагародамі і яшчэ 37 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. Сярод іх 7 «''[[Нямецкая кінапрэмія|Нямецкіх кінапрэмій]]''», 3 «''[[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскія кінапрэміі]]''», па адной прэміі «''[[BAFTA]]''», «''[[Сезар]]''» і «''[[Оскар]]''». {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 100px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 300px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 300px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable"|Спасылкі |- |rowspan="6" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="6" align="center" data-sort-value="2006-12-02"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2006|02.12.2006]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Жыццё іншых"|«''Жыццё іншых''» |{{won}} |rowspan="6"|<ref name="EFA Nominations 2006" /><ref name="EFA Winners 2006" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Хенкель фон Донэрсмарк Флорыян"|[[Флорыян Хенкель фон Донэрсмарк]] |{{nom}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Гедэк Марціна"|[[Марціна Гедэк]] |{{nom}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру|Найлепшы еўрапейскі акцёр]] |data-sort-value="Мюэ Ульрых"|[[Ульрых Мюэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарый]] |data-sort-value="Хенкель фон Донэрсмарк Флорыян"|Флорыян Хенкель фон Донэрсмарк |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму кампазітару|Найлепшы еўрапейскі кампазітар]] |data-sort-value="Ярэд Габрыэль"|[[Габрыэль Ярэд]], [[Стэфан Муша]] |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] |align="center" data-sort-value="2006-12-10"|[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 2006|10.12.2006]] |[[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Жыццё іншых"|«''Жыццё іншых''» |{{won}} |<ref name="LAFCA 2006" /><ref name="IndieWire, LAFCA 2006" /><ref name="Los Angeles Times, LAFCA 2006" /> |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Спадарожнік (прэмія)|Спадарожнік]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2006-12-18"|{{нп5|Спадарожнік (прэмія, 2006)|18.12.2006|en|11th Satellite Awards}} |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Satellite Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Жыццё іншых"|«''Жыццё іншых''» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Satellite 2006" /> |- |{{нп5|Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую музыку да фільма|Найлепшая музыка да фільма|en|Satellite Award for Best Original Score}} |data-sort-value="Ярэд Габрыэль"|Габрыэль Ярэд |{{nom}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Оскар]] |align="center" data-sort-value="2007-02-25"|[[Оскар (кінапрэмія, 2007)|25.02.2007]] |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Жыццё іншых"|«''Жыццё іншых''» |{{won}} |<ref name="Oscar 2007" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |align="center" data-sort-value="2008-02-22"|[[Сезар (прэмія, 2008)|22.02.2008]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм]] |data-sort-value="Жыццё іншых"|«''Жыццё іншых''» |{{won}} |<ref name="Cesar 2008" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Польская кінапрэмія «Арлы»]] |align="center" data-sort-value="2008-04-14"|{{нп5|Арлы (кінапрэмія, 2008)|14.04.2008|pl|10. ceremonia wręczenia Orłów}} |[[Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Жыццё іншых"|«''Жыццё іншых''» |{{won}} |<ref name="Orły 2008" /> |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0405094/|title=The Lives of Others (2006)|publisher=Сайт «''[[Box Office Mojo]]''»|lang=en|accessdate=2020-09-09|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Cesar 2008">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2008/|title=La Cérémonie des César 2008|author=|date=|publisher=Сайт «''Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа''»|lang=fr|accessdate=2020-09-09|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Discogs">{{cite web|url=https://www.discogs.com/Gabriel-Yared-St%C3%A9phane-Moucha-The-Lives-Of-Others/release/11804878|title=Gabriel Yared & Stéphane Moucha – The Lives Of Others|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Discogs]]''»|lang=en|accessdate=2020-09-08|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="EFA Nominations 2006">{{cite web|url=http://www.europeanfilmacademy.org/2006.104.0.html|title=European Film Academy: Nominations 2006|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2020-09-09|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="EFA Winners 2006">{{cite web|url=http://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2006.67.0.html|title=European Film Academy: Winners 2006|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2020-09-09|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0405094/|title=Das Leben der Anderen (2006) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2020-09-07|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0405094/awards|title=Das Leben der Anderen — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2020-09-07|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0405094/releaseinfo|title=Das Leben der Anderen — Release Info|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2020-09-07|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IndieWire, LAFCA 2006">{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2006/12/awards-watch-new-york-critics-pick-united-93-and-letters-from-iwo-jima-top-choice-in-la-75575/|title=AWARDS WATCH: New York Critics Pick “United 93” and “Letters from Iwo Jima” Top Choice in LA|author=Brian Brooks.|date=2006-12-11|publisher=Сайт «''{{нп5|IndieWire||en|IndieWire}}''»|lang=en|accessdate=2022-05-13|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="LAFCA 2006">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2006.php|title=32nd Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-07-26|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, LAFCA 2006">{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-dec-12-et-film12-story.html|title=N.Y. film critics laud ‘United 93'|author=Susan King.|date=2006-12-12|publisher=Сайт газеты «''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2022-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210915211559/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-dec-12-et-film12-story.html|archivedate=15 верасня 2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Orły 2008">{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2008/|title=Orły: Laureaci wg roku – 2008|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2020-09-09|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 2007">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2007|title=The 79th Academy Awards|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2020-09-09|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Satellite 2006">{{cite web|url=https://www.pressacademy.com/award_cat/2006/|title=2006 — Categories — International Press Academy|author=|date=|publisher=Сайт «''International Press Academy''»|lang=en|accessdate=2020-09-10|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Soundtrack.Net">{{cite web|url=https://www.soundtrack.net/album/the-lives-of-others/|title=The Lives of Others Soundtrack (2007)|author=|date=|publisher=Сайт «''Soundtrack.Net''»|lang=en|accessdate=2020-09-08|archiveurl=|archivedate=}}</ref> }} == Спасылкі == * {{AllMovie title|the-lives-of-others-v350173|Жыццё іншых}} {{рэйтынг-5|4.5}} (на 07.09.2020) * [https://www.filmaffinity.com/en/film381846.html Жыццё іншых] на сайце «''[[FilmAffinity]]''» {{ref-en}} {{рэйтынг-10|8.0}} (на 07.09.2020) * {{Imdb title|0405094|Жыццё іншых}} {{рэйтынг-10|8.4}} (на 07.09.2020) * {{Metacritic film|the-lives-of-others|Жыццё іншых}} {{рэйтынг-10|8.9}} (на 07.09.2020) * {{Rotten Tomatoes|the_lives_of_others|Жыццё іншых}} {{рэйтынг-10|9.3}} (на 07.09.2020) * [https://www.kinopoisk.ru/film/126196/ Жыццё іншых] на сайце «''[[КиноПоиск]]''» {{ref-ru}} {{рэйтынг-10|8.1}} (на 07.09.2020) {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы замежны фільм}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прыз глядацкіх сімпатый Варшаўскага кінафестывалю}} [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2006 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2006 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2006 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры Германіі]] [[Катэгорыя:Палітычныя фільмы]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы]] [[Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы пра акцёраў]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Берлін]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Берлінскую сцяну]] [[Катэгорыя:Фільмы пра ГДР]] [[Катэгорыя:Фільмы пра камунізм]] [[Катэгорыя:Фільмы пра пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Фільмы пра самагубства]] [[Катэгорыя:Фільмы пра тэатр]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Халодную вайну]] [[Катэгорыя:Фільмы пра шпіёнаў]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Штазі]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Берліне]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты]] [[Катэгорыя:Фільмы Флорыяна Хенкеля фон Донэрсмарка]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Габрыэль Ярэд]] [[Катэгорыя:Фільмы Sony Pictures Classics]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшы замежны фільм]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «BAFTA» за найлепшы фільм на замежнай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Польскай кінапрэміі «Арлы»]] 9xhg8kw1chkye4sa6wqi65fjtweafit Чырвоная спякота 0 655505 5155894 4302407 2026-06-19T09:40:26Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Фільмы пра халодную вайну]]; дададзена [[Катэгорыя:Фільмы пра Халодную вайну]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155894 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Чырвоная спякота»''' ({{lang-en|Red Heat}}) — амерыканскі фільм режысёра Уолтера Хілла. == Сюжэт == Капітан маскоўскай паліцыі Іван Данко едзе ў ЗША з мэтай арыштаваць мафіёзі Віктара Руставі, які збіраецца наладзіць пастаўку ў СССР наркотыкаў з ЗША. == У ролях == * [[Арнольд Шварцэнэгер]] — ''Іван Данко'' * [[Джэймс Белушы]] — ''Арт Рыдзік'' * [[Пітэр Бойл]] — ''Луі Данелі'' * [[Эд О’Рос]] — ''Віктар Руставілі'' {{зноскі}} == Спасылкі == {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1988 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Маскву]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Халодную вайну]] [[Катэгорыя:Фільмы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] 89o4ei8c8h2hpbr1c6lda8lfiual521 Анат 0 658561 5155768 4637017 2026-06-19T01:49:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155768 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Анат | Міфалогія = [[Ханаан]], [[Сірыя (гістарычны рэгіён)|Сірыя]] | Выява = Anat (Goddess).png | Памер выявы = 150px | Подпіс = | Апісанне = Багіня вайны | У іншых культурах = [[Астарта]] | Бацька = [[Эль, міфалогія|Эль]] | Маці = Ашэра | Муж = [[Яхве|Яхвэ]], [[Ваал]] | Дзеці = }} '''Анат''' ({{lang-he|ענת}}) — [[Заходнесеміцкія мовы|заходнесеміцкая]] [[бог|багіня]] вайны, культ якой у старажытнасці быў распаўсюджаны ў [[Ханаан]]е і [[Сірыя (гістарычны рэгіён)|Сірыі]]. Шанаванне Анат аказала моцны ўплыў на фарміраванне культа [[Астарта|Астарты]]. Імя Анат упершыню сустракаецца ў [[Угарыт|угарыцкіх]] тэкстах каля [[1400 да н.э.|1400]] г. да н. э. Мяркуецца, што магла быць засведчана ў [[Старажытны Егіпет|Егіпце]] як Анат-эй яшчэ раней, каля [[1800 да н.э.|1800]] г. да н. э. У [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзі да н. э. шанавалася пераважна [[арамеі|арамеямі]] і [[фінікійцы|хананеямі]]. Імя Анат сустракаецца ў тэкстах, знойдзеных на тэрыторыі сучасных [[Сірыя|Сірыі]], [[Турцыя|Турцыі]], [[Ліван]]а, [[Кіпр]]а, [[Ізраіль|Ізраіля]], [[Егіпет|Егіпта]]. У Ізраілі захаваліся [[тапонім]]ы з імем Анат і асабістае жаночае [[імя]] Анат. Ва ўгарыцкіх тэкстах выступала як маладая дзяўчына і адначасова суровы воін, які ў баі бязлітасна забівае ворагаў і ператварае іх галовы ў сваю здабычу. Забойствы мелі [[рытуал]]ьны характар, паколькі пасля заканчэння вайны Анат павінна была прайсці абрады ачышчэння ў [[храм]]е. У пазнейшых запісах іўдзейскіх пасяленцаў [[Элефанціна|Элефанціны]] ўзгадвалася багіня Анат-Яху, жонка бога [[Яхве|Яхвэ]]. == Спасылкі == * [https://jwa.org/encyclopedia/article/anath-bible Anath: Bible] * [https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/anath Anath — Brooklyn Museum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201019010117/https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/anath |date=19 кастрычніка 2020 }} [[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Багі вайны]] [[Катэгорыя:Багіні]] [[Катэгорыя:Міфалогія Блізкага Усходу]] t1s8k56cbcoc33auagmxdtfvfz4xa86 Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы 100 658977 5155696 5155357 2026-06-18T15:51:22Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5155696 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пётр Булгак|2026-06-17T18:20:50Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Людміла Аляксееўна Чурсіна|2026-06-17T12:01:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сэм Рэймі|2026-06-16T11:07:27Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рамэа + Джульета|2026-06-16T09:58:51Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Прыгажун Серж|2026-06-16T09:43:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)|2026-06-15T09:45:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ілья Віктаравіч Найшулер|2026-06-14T17:33:50Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)|2026-06-14T10:04:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Фёдаравіч Чарнышоў (мастак)|2026-06-14T09:24:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Карын Клеры|2026-06-14T07:32:29Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Петэр Лорэ|2026-06-13T09:42:13Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Мець і не мець (фільм)|2026-06-13T05:05:23Z|StarDeg}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2f2pc4s5dbn3zjv6m0cz4sg5b5bku2b Андрэй Уладзіміравіч Мацук 0 665169 5155912 5062326 2026-06-19T10:10:41Z 5155912 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мацук}} {{Навуковец}} '''Андрэй Уладзіміравіч Мацук''' (нар. [[4 снежня]] [[1978]], [[Полацк]]) — беларускі {{гісторык|Беларусі|XXI стагоддзя}}, спецыяліст па [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім княстве Літоўскім]] XVIII ст. [[Хабілітацыя|Доктар хабілітаваны ў галіне гісторыі]] (2021). == Біяграфія == Скончыў у 2001 годзе [[Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ|гісторыка-філалагічны факультэт]] [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]]{{sfn|Марозаў|2022}}. У 2004 годзе скончыў аспірантуру [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]]{{sfn|Марозаў|2022}}. 13 мая 2005 года абараніў кандыдацкую дысертацыю «Барацьба магнацкіх груповак на беларускіх землях ВКЛ за палітычнае вяршэнства (1717—1763 гг.)»{{sfn|Марозаў|2022}}. Пасля абароны дысертацыі працаваў у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, у 2005—2006 гадах — малодшы навуковы супрацоўнік, 2006—2010 — навуковы супрацоўнік, 2010—2019 — старшы навуковы супрацоўнік, 2019—2020 — вядучы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу. Навуковая ступень [[Хабілітацыя|доктара хабілітаванага]] нададзена рашэннем навуковай рады [[Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля|Інстытута гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля]] [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] 18 лістапада 2021 года. Ад лютага 2022 года — навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/andrei-matsuk/|title=Andrei Matsuk|website=Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN - Instytut Historii PAN|access-date=2024-11-11}}</ref>. == Палітычны пераслед == 24 верасня 2020 года схоплены паблізу ўласнага дома ў сувязі з удзелам у [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|акцыях пратэсту]] супраць фальсіфікацыі [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбараў прэзідэнта ў Беларусі 9 жніўня 2020 года]], абвінавачаны ў парушэнні ч.1 арт. 23.34 КоАП Рэспублікі Беларусь і асуджаны на 13 дзён адміністрацыйнага арышту<ref>[https://news.tut.by/culture/701788.html Задержан белорусский историк Андрей Мацук: он осуждён на 13 суток] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201219102132/https://news.tut.by/culture/701788.html |date=19 снежня 2020 }} ''TUT.BY'' (25-26.09.2020)</ref>. 23 лістапада 2020 года ў эфіры праграмы «Ідэя Х» на [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]] выйшаў запіс інтэрв’ю з ім Зміцера Лукашука і Максіма Гарунова<ref>[https://euroradio.fm/ru/macuk-oglyadyvayas-v-proshloe-dvigatsya-vpered-takaya-ideya-nam-segodnya-nuzhna Мацук: азіраючыся ў мінулае — рухацца наперад, такая ідэя нам сёння патрэбна] ''Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM'' (23.11.2020)</ref>. 26 лістапада пасля масавага звальнення з [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі НАНБ]] падпісаў ліст да адміністрацыі з асуджэннем рэпрэсій і адмовіўся ад прапановы працягнуць кантракт у знак салідарнасці з тымі, каму раней паведамілі пра непрацягненне працоўных адносін з 1 студзеня 2021 года<ref>''Денис Мартинович''. [https://news.tut.by/culture/709363.html Из Института истории уволены семь сотрудников. Еще пятеро ушли сами в знак солидарности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210123103014/https://news.tut.by/culture/709363.html |date=23 студзеня 2021 }} ''TUT.BY'' (27.11.2020)</ref>. 11 снежня зноў затрыманы ва ўласным доме супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]] і адвезены ў {{нп3|Маскоўская РУУС (Мінск)|Маскоўскае РУУС Мінска|be-x-old|Маскоўская РУУС (Менск)}}. 14 снежня [[Суд Маскоўскага раёна (Мінск)|суд Маскоўскага раёна Мінска]] (суддзя — Таццяна Матыль<ref>{{Cite web|lang=русский|url=https://chinovniki.info/%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA/2nwzpv.html|title=Татьяна Мотыль|author=|website=Чиновники инфо. База данных белорусских госслужащих|date=|publisher=|access-date=26 снежня 2020|archive-date=30 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230143610/https://chinovniki.info/%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA/2nwzpv.html|url-status=dead}} ''Чиновники Инфо. База данных белорусских госслужащих''.</ref><ref>''Валерий Щукин''. {{Cite web|lang=русский|url=https://nash-dom.info/59589|title=Массовое попрание правящим режимом конституционных гарантий гражданам страны нарастает как снежный ком.|author=|website=|date=|publisher=|access-date=26 снежня 2020|archive-date=13 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113073135/https://nash-dom.info/59589|url-status=dead}} ''Наш дом'' (24.01.2020)</ref><ref>{{Cite web|lang=русский|url=https://www.the-village.me/village/city/dezhurniy-po-gorodu/285445-judges|title=«Вопиющие нестыковки»: 15 беларуских судей, которые дают сутки и штрафы по политическим мотивам|author=Александр Лычавко|website=The Village|publisher=|access-date=26 снежня 2020|archive-date=4 снежня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204051801/https://www.the-village.me/village/city/dezhurniy-po-gorodu/285445-judges|url-status=dead}} ''The Willage'' (27.10.2020)</ref><ref>[https://euroradio.fm/1570-sutak-za-chatyry-mesyacy-suddzi-antyrekardsmeny-pa-palitychnyh-spravah 1570 сутак за чатыры месяцы: суддзі-антырэкардсмены па палітычных справах] ''Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM'' (14.12.2020) </ref>) кіруючыся ч. 3 арт. 23.34 КоАП пакарала Мацука 15 днямі адміністрацыйнага арышту за святкаванне 4 снежня з калегамі і суседзямі дня нараджэння ў двары дома, дзе Мацук стала жыў<ref>[https://news.tut.by/society/711394.html После обысков на Железнодорожной трое получили «сутки» за празднование дня рождения во дворе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201218022633/https://news.tut.by/society/711394.html |date=18 снежня 2020 }} ''TUT.BY'' (15.12.2020)</ref><ref name=":0">[https://greenbelarus.info/articles/17-12-2020/troh-zhyharou-grushauki-asudzili-na-15-sodnyau-za-chayavanne-u-dvary-vinavaty Трох жыхароў Грушаўкі асудзілі на 15 содняў за чаяванне ў двары. «Вінаваты» торцікі з Пагоняй] Зялёны партал. Таварыства «Зялёная сетка» (17.12.2020) </ref><ref>''Felix Ackermann (Warschau).'' [https://zeitung.faz.net/faz/feuilleton/2021-01-20/ed3ebe123619bfa56743f5b5c62e7730/ Repression und neuer Aufbruch. In Minsk entlassene Historiker gehen ins Exil nach Polen und Litauen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210128235310/https://zeitung.faz.net/faz/feuilleton/2021-01-20/ed3ebe123619bfa56743f5b5c62e7730/ |date=28 студзеня 2021 }} (нем.) // Frankfurter Allgemeine Zeitung. — 2021. — Mittwoch 20 Januar (Nr. 16). — S. 12</ref><ref>''Felix Ackermann (Warschau).'' [https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/warum-historiker-aus-minsk-nach-polen-und-litauen-gehen-17154587-p2.html Exodus aus Belarus: Unterdrückung und neuer Aufbruch] (нем.). ''FAZ.NET'' (Aktualisiert AM 23.01.2021-22:48).</ref><ref>''Felix Ackermann.'' [https://wyborcza.pl/7,75399,26735559,repre.html Łukaszenka każe Akademii Nauk wyrzucać badaczy za wsparcie protestów] // Gazeta Wyborcza : газета. — 2021. — 29 stycznia.</ref>. Адвакат даводзіў, што доказную базу абвінавачвання нельга будаваць толькі на двух фотаздымках і пытаў: «Чаму мой кліент не мог адзначыць свой дзень нараджэння ў двары свайго дома з суседзямі і сябрамі?». На гэта суддзя Матыль сказала, звяртаючыся да Мацука: «Інтэрнэтам карыстаецеся? Пра палітычную сітуацыю ў краіне ведаеце? Пра тое, што дваровыя чаяванні — гэта форма пратэсту, у курсе?», задавала пытанні: «Які заклік нясе плакат з надпісам „Дзякуй гісторыкам“?», «Хто купляў торты?», «Ці доўга яны стаялі?», «Ці маглі прысутныя на іх глядзець?»<ref name=":0" />. Выйшаў на волю 26 снежня 2020 года.<ref>[https://www.facebook.com/photo?fbid=3755407471172533&set=a.742699799109997 Кацярына Крывічаніна Facebook]</ref> == Навуковая дзейнасць == У сферу навуковых зацікаўленняў уваходзяць: унутрыпалітычнае становішча беларускіх зямель ВКЛ XVIII ст., асаблівасці будовы і функцыянавання парламенцкай сістэмы ВКЛ XVIII ст., заканамернасці і асаблівасці фарміравання і функцыянавання рэгіянальнай павятовай эліты ВКЛ у XVIII ст., гісторыя дзяржавы і права, прававой і палітычнай думкі ВКЛ XVIII ст., дзяржаўныя інстытуты ВКЛ XVIII ст. З 2004 года быў удзельнікам некалькіх міжнародных навукова-даследчых праектаў, якія рэалізаваны і рэалізуюцца пад кіраўніцтвам прафесара [[Генрых Люлевіч|Генрыха Люлевіча]] (1950—2019) і прафесара [[Анджэй Рахуба|Анджэя Рахубы]]. Сярод іх праекты выдання спісаў дэпутатаў [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбунала ВКЛ]], спісаў ураднікаў і саноўнікаў ВКЛ (Віленскае, Троцкае, Полацкае, Мсціслаўскае, Берасцейскае, Новагародскае (Навагрудскае) ваяводствы) (NPRH nr N N108 203536; NPRH nr 12H 11 0016 80; NPRH nr 11H 11 0036 80; NPRH nr 11H 18 0370 86), парламентарыяў ВКЛ на соймах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (NPRH nr 11H 18 0130 87), а таксама навуковы праект па выданні актаў новагародскага (навагрудскага) сойміка (NPRH nr 0057/NPRH2/H11/81/2012). Аўтар больш за 120 навуковых прац. == Сям’я == Жанаты. Мае дачку і сына. == Працы == === Манаграфіі === * Барацьба магнацкіх груповак у ВКЛ (1717—1763 гг.). Мінск: Медысонт, 2010. 640 с. * Полацкае ваяводства ў XVIII ст.: ваявода, шляхецкі эліта, соймікі. Мінск: Беларуская навука, 2014. 230 с. * Грамадска-палітычнае жыццё Вялікага Княства Літоўскага ў часы бескаралеўя 1733—1735 гг. Мінск: Беларуская навука, 2020. 366 с.: іл. * Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Кнаяства Літоўскага (1697—1764 гг.). Вільня: ЕГУ, Логвінаў, 2023. 600 с. === Калектыўныя манаграфіі === * Dzieje rodziny Ciechanowieckich herbu Dąbrowa (XIV—XXI wiek) (в соавторстве: Henryk Lulewicz, Andrzej Rachuba, Jolanta Sikorska-Kulesza, Stanisław Dumin, Andrzej Haratym, Andrej Macuk, Agnieszka Pospiszil) Andrzej Rachuba (red.). — Warszawa: DiG, 2013. — 614 s. * Гісторыя Навагрудка — з глыбінь вякоў да нашых дзён = История Новогрудка — из глубин веков до наших дней / [М. П. Касцюк і інш.], рэд. кал.: М. П. Касцюк (гал. рэд.). 1-е выд. Мінск: Белстан, 2014; 2-е выд. Мінск : Белстан, 2016. * История белорусской государственности: В 5 т. Т. 1 : Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в. / А. А. Коваленя [и др.]; отв. ред. тома О. Н. Левко, В. Ф. Голубев; Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т истории. Минск : Беларуская навука, 2019. === Навукова-даведачныя выданні === * Deputaci Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego (1697—1794): Spis / pod red. Andrzeja Rachuby; oprac. Andrzej Rachuba i Przemysław P. Romaniuk przy współpr. Andreja Macuka i Jewgienija Aniszczenki; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk. Warszawa: DiG, 2004. 448 s. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. Anrzej Rachuba, Henryk Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», Wydawnictwo IH PAN, 2003-<2024>. Tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. / pod red. Andrzeja Rachuby, oprac. Henryk Lulewicz, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk przy współudzialie Uładzimira Jamialjanczyka i Andreja Macuka. Warszawa: DiG, 2004. 764 s. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. Anrzej Rachuba, Henryk Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», Wydawnictwo IH PAN, 2003-<2024>. Tom II: Województwo trockie. XIV—XVIII wiek. / pod red. Andrzeja Rachuby, oprac. Henryk Lulewicz, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk przy współpracy Jaugiena Aniszczanki i Andreja Macuka. Warszawa: DiG, 2009. 687 s. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. Anrzej Rachuba, Henryk Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», Wydawnictwo IH PAN, 2003-<2024>. Tom V: Ziemia połocka i województwo połockie. XIV—XVIII wiek {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210413215107/https://rcin.org.pl/Content/140339/WA303_174085_I8761-5_Lulewicz.pdf |date=13 красавіка 2021 }} / IH PAN; pod red. Henryka Lulewicza, oprac. Henryk Lulewicz, Andrzej Rachuba, Andrzej Haratym, Andrej Macuk, Andrej Radaman przy współpracy Witala Hałubowicza i Przemysława P. Romaniuka. Warszawa: Wydawnictwo IH PAN, 2018. 305, [1] s. ISBN 978-83-65880-49-9 [https://rcin.org.pl/Content/140339] * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. A. Rachuba, H. Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», 2003—2014, Wydawnicto IH PAN, 2018-<2024>. T. VI: Ziemia nowogródzka i województwo nowogródzkie XV—XVIII wiek / IH PAN; red. Andrzej Rachuba, oprac. Henryk Lulewicz, Tomasz Jaszczołt, Andrej Radaman, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk, Andrej Macuk, Adam Danilczyk, Andrzej Haratym. — Warszawa: IH PAN, 2024.524 s. <nowiki>ISBN 978-83-66911-67-3</nowiki> * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. A. Rachuba, H. Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», Wydawnicto IH PAN, 2003-<2024>. Tom VIII: Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek / IH PAN; red. Andrzej Rachuba, oprac. Henryk Lulewicz, Tomasz Jaszczołt, Andrej Radaman, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk, Andrej Macuk, Adam Danilczyk, Andrzej Haratym. Warszawa: IH PAN, 2020. 405 s. ISBN 978-83-65880-89-5 * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. Andrzej Rachuba, Henryk Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», Wydawnictwo IH PAN, 2003-<2024>. Tom IX: Województwo mścisławskie. XVI—XVIII wiek / IH PAN; pod red. Andrzeja Rachuby, oprac. Henryk Lulewicz, Tomasz Jaszczołt, Andrej Radaman, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk, Andrej Macuk, Adam Danilczyk i Andrzej Haratym. Warszawa: Wydawnictwo IH PAN, 2019. 262 s. ISBN 978-83-65880-76-5 === Навуковыя зборнікі === * Ды сваёй гісторыі: Сярэднявечча і Ранні Новы час: зборнік навуковых артыкулаў, прысвечаных памяці Паўла Лойкі / навук. рэд. В. А. Варонін. Смаленск: Інбелкульт, 2013. 156 с. === Выбраныя навуковыя артыкулы === * https://nasb-by.academia.edu/AndreiMacuk == Узнагароды і прэміі == * Лаўрэат [[стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь таленавітым маладым навукоўцам|стыпендыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь таленавітым маладым навукоўцам]] (2010), [[Прэмія Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі|прэміі Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]] (2021){{sfn|Марозаў|2022}}. * Лаўрэат [[Прэмія Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі|Прэміі]] [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага кангрэсу даследчыкаў Беларусі]] за лепшую навуковую публікацыю 2020 года ў намінацыі Гісторыя (манаграфіі) з манаграфіяй «Грамадска-палітычнае жыццё Вялікага Княства Літоўскага ў часы бескаралеўя 1733—1735 гг.» (Мінск: Беларуская навука, 2020).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.icbs.by/premium-2021|title=Прэмія за лепшыя навуковыя публікацыі 2020 года|website=ICBS|access-date=2023-09-26}}</ref> * Лаўрэат Узнагароды «Rocznika Lituanistycznego» за 2022 год.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=327118|title=Беларускі гісторык атрымаў прэстыжную навуковую ўзнагароду ў Польшчы|website=Наша Ніва|access-date=2023-09-27}}</ref> * Лаўрэат Узнагароды «Przeglądu Wschodniego» за 2023 год.<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://studium.uw.edu.pl/uroczyste-wreczenie-nagrody-przegladu-wschodniego-edycja-za-rok-2023/|title=Uroczyste wręczenie Nagrody Przeglądu Wschodniego edycja za rok 2023 - Studium Europy Wschodniej UW|last=Promocja|date=2024-03-23|access-date=2025-07-09}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|МАЦУК Андрэй Уладзіміравіч}} == Спасылкі == * [http://history.by/matsuk/ Профіль на сайце Інстытута гісторыі НАНБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201207140719/http://history.by/matsuk/ |date=7 снежня 2020 }} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мацук Андрэй Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта ПДУ]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Падпісанты звароту беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 5tarrerz0ldwbo59xle8b892amjgt4n Ананасная вада для прыгожай дамы 0 671063 5155758 5012619 2026-06-19T00:46:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155758 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор}} '''«Ананасная вада для прыгожай дамы»''' ({{lang-ru|«Ананасная вода для прекрасной дамы»}}) — зборнік апавяданняў рускага пісьменніка [[Віктар Пялевін|Віктара Пялевіна]], апублікаваны ў 2010 годзе ў выдавецтве «Эксмо». Кніга складаецца з двух няроўных частак: «Багі і механізмы» (вялікая), «Механізмы і Багі» (меншая). Першая частка складаецца з двух аповесцяў: «[[Аперацыя «Burning Bush»]]» і «[[Зенітныя кодэксы Аль-Эфесбі]]». Другая частка складаецца з трох апавяданняў: «[[Сузіральнік цені]]», «[[Тхагі]]» і «[[Гатэль добрых увасабленняў]]». == Змест == '''Багі і механізмы''' * [[Аперацыя «Burning Bush»]] (аповесць) * [[Зенітныя кодэксы Аль-Эфесбі]] (аповесць) '''Механізмы і Багі''' * [[Сузіральнік цені]] (апавяданне) * [[Тхагі]] (апавяданне) * [[Гатэль добрых увасабленняў]] (апавяданне) == Крытыка == Расійскі крытык Галіна Юзэфовіч лічыць зборнік «Ананасная вада для прыгожай дамы» лепшай кнігай Пялевіна апошніх год, адзначыўшы, што ён вяртаецца да шчымлівай і чыстай танальнасці сваіх больш ранніх, па-сапраўднаму вялікіх тэкстаў<ref>Галина Юзефович. Удивительные приключения рыбы-лоцмана: 150 000 слов о литературе. — М. : АСТ, 2016. — С. 30—32. — ISBN 978-5-17-099672-8.</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://actualcomment.ru/shvedskiy_stol_pelevina.html Шведский стол Пелевина] * [https://www.kommersant.ru/doc/1554035 Возвращение главного героя «Ананасная вода для прекрасной дамы» Виктора Пелевина] * [http://os.colta.ru/literature/events/details/19226/ Назову себя Левитан] * [https://argumenti.ru/culture/n268/87548 Не пойти ли Пелевину в политику?] * [https://www.infox.ru/news/89/62199-ananasy-bez-sampanskogo-ot-viktora-pelevina Ананасы без шампанского от Виктора Пелевина] * [https://web.archive.org/web/20101224014542/http://www.izvestia.ru/comment/article3149422/#selection-445.0-452.0 Мысль во плоти] * [http://www.chaskor.ru/article/vnutrennee_delo_22076 Внутреннее дело] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205040024/http://www.chaskor.ru/article/vnutrennee_delo_22076 |date=5 лютага 2011 }} {{Творы Віктара Пялевіна}} [[Катэгорыя:Творы Віктара Пялевіна]] [[Катэгорыя:Кнігі 2010 года]] 4xb3dxfc4b3l3jrafqrzz4hgzammzxa Акадэмія WSB у Варшаве 0 671696 5155710 5141656 2026-06-18T17:22:41Z MocnyDuham 99818 MocnyDuham перанёс старонку [[Akademія WSB у Варшаве]] у [[Акадэмія WSB у Варшаве]] не пакінуўшы перасылкі: Назва з памылкай правапісу 5141656 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Акадэмія ВСБ у Варшаве}}{{Картка ўніверсітэта}} '''Akademія WSB у Варшаве''' — (раней «Wszechnica Polska» Акадэмія Прыкладных Навук, а да гэтага Вышэйшая школа «Wszechnica Polska» у Варшаве) — [[Польшча|польская]] недзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] з сядзібай у [[Варшава|Варшаве]]. == Агульная характарыстыка == Установа заснавана ў 2001 годзе пад назвай «Wszechnica Polska — Вышэйшая школа Таварыства ўсеагульных ведаў у Варшаве з сядзібай у Варшаве». Яна надае адукацыйныя паслугі ў галіне [[Сацыяльныя навукі|сацыяльных]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]] на двух узроўнях вышэйшай адукацыі, прапануе ступень [[бакалаўр]]а і [[інжынер]]а ў стацыянарнай і нестацыянарнай форме навучання, а таксама ступень [[магістр]]а ў нестацыянарнай (завочнай) форме навучання. З 2010 года [[ВНУ]] атрымала права на наданне вышэйшай адукацыі ўзроўню [[магістр]]а па [[Педагогіка|педагогіцы]] і [[Філалогія|філалогіі]], з 2013 года таксама ў галіне бяспекі, [[Фінансы|фінансаў]] і [[Бухгалтарскі ўлік|бухгалтарскага ўліку]]. За час сваёй дзейнасці [[ВНУ]] выпусціла больш 7 тысяч чалавек з [[Вышэйшая адукацыя|вышэйшай адукацыяй]] першай і другой ступені. Установа праводзіць заняткі ў рамках Інстытута кіравання і фінансаў і Інстытута філалогіі і педагогікі. Сядзіба ўстановы знаходзіцца ў [[Палац культуры і навукі|Палацы культуры і навукі]] ў [[Варшава|Варшаве]]. [[ВНУ]] мае ўласную навучальную інфраструктуру ў будынку на вул. Кармеліцкай, 10. Студэнтаў прымаюць без уступных экзаменаў. На працягу ўсяго перыяду навучання праводзіцца паглыбленае вывучэнне замежных моў ([[Англійская мова|англійскай]], [[Іспанская мова|іспанскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Руская мова|рускай]]) і інфарматыкі. Для замежных студэнтаў праводзяцца курсы [[Польская мова|польскай мовы]] і культуры. 1 жніўня 2025 года ўніверсітэт аб’яднаўся з [[Акадэмія WSB|Акадэміяй WSB]]<ref>{{Cite web|lang=PL|url=https://www.pomaturze.pl/szkola/wszechnica+polska+akademia+nauk+stosowanych+w+warszawie/147:222|title=Wszechnica Polska Akademia Nauk Stosowanych w Warszawie - pomaturze.pl|website=Wszechnica Polska Akademia Nauk Stosowanych w Warszawie - pomaturze.pl|access-date=2025-08-01}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|}} * [https://wszechnicapolska.edu.pl/ Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305165012/https://wszechnicapolska.edu.pl/ |date=5 сакавіка 2021 }} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Варшавы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Варшавы]] [[Катэгорыя:Akademія WSB]] bkvxm5770cd2593y0jl52yh26u1ldkq Анатоль Віктаравіч Трафімчык 0 672098 5155778 5062330 2026-06-19T03:08:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155778 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{цёзкі2|Трафімчык}} '''Анатоль Віктаравіч Трафімчык''' ({{ДН|14|2|1976}} в. [[Вялікія Круговічы]], [[Ганцавіцкі раён]]) — беларускі [[гісторык]], [[літаратар]], [[публіцыст]], [[літаратурны крытык]]. Спецыяліст па праблеме адлюстравання вобраза Тадэвуша Касцюшкі ў беларускай літаратуры. [[Кандыдат гістарычных навук]] (2004), [[кандыдат філалагічных навук]] (2014){{sfn|Марозаў|2022}}. == Біяграфія == У 1993 годзе закончыў школу з залатым медалём і паступіў на [[філалагічны факультэт БрДУ|філалагічны факультэт]] [[Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]], які скончыў у 1998 годзе па спецыяльнасці настаўнік беларускай мовы і літаратуры, рускай мовы і літаратуры (дыплом з адзнакай). Працаваў у [[Дзяніскавічы (Ганцавіцкі раён)|Дзяніскавіцкай]] СШ. Вучыўся ў аспірантуры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы|Інстытуту літаратуры імя Янкі Купалы]] [[НАН Беларусі]] ў 1998—2001 гг. У 2003 годзе скончыў аспірантуру [[Інстытут еўрапейскіх даследаванняў НАН Украіны|Інстытута еўрапейскіх даследаванняў]] [[НАН Украіны]]. У 2004 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю ў [[Інстытут гісторыі НАН Украіны|Інстытуце гісторыі НАН Украіны]] на тэму «Станаўленне савецкай сістэмы адукацыі ў заходніх абласцях БССР у 1939—1941 гг.», атрымаў дыплом доктара філасофіі ў галіне гістарычных навук (кандыдата гістарычных навук). З верасня 2004 да снежня 2007 года працаваў на пасадах дацэнта і старэйшага выкладчыка кафедры філасофіі і гісторыі [[Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт|Баранавіцкім дзяржаўным універсітэце]]. У 2008 годзе скончыў паліталагічны курс Студый Усходніх пры [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]. У ліпіне 2009 года атрымаў дыплом Школы летняй Варшаўскага ўніверсітэта. Ад верасня 2009 года працаваў на пасадзе старэйшага навуковага супрацоўніка ў [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеі Якуба Коласа]]. У 2011 годзе працаваў метадыст аддзела міжнароднай і сацыякультурнай дзейнасці ДУА «[[Інстытут культуры Беларусі]]». У тым жа годзе стыпендыят [[Універсітэт Лазарскага|Універсітэта Лазарскага]] ў [[Варшава|Варшаве]]. У студзені — жніўні 2012 года — старэйшы навуковы супрацоўнік [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа]]. Ад верасня 2012 года — навуковы супрацоўнік аддзела тэатральнага мастацтва [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|Цэнтра гуманітарных даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. У 2014 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю ў НАН Беларусі на тэму «Беларуская дзіцячая драматургія». == Творчасць == Займаецца пытаннямі гісторыі асветы заходняга рэгіёна Беларусі сярэдзіны XX ст., даследую праблемы заходнебеларускага памежжа і палітычнай гісторыі першай паловы [[XX стагоддзе|XX ст.]] Мае каля 150 навуковых публікацый у айчынным і замежным друку па разнастайных праблемах гістарычнай навукі, літаратуразнаўства, літаратурнай крытыкі, дыялекталогіі. Аўтар трох паэтычных зборнікаў «Пасведчанне аб нараджэнні» (Мінск, 1999), «Ноты цноты» (Брэст, 2003), «Лірыка Лірыка» (Баранавічы, 2007) і навуковых кніг па гісторыі «Пра нашу і вашу гісторыю» (Баранавічы, 2011), «Якуб Колас — вядомы і невядомы» ([[2012]]), «Беларуская дзіцячая драматургія» ([[2012]]), «Ленін і Сталін думаюць пра Беларусь» ([[2013]]), «Наш Касцюшка слаўны!» (2017). == Узнагароды == * Лаўрэат [[прэмія імя Францішка Багушэвіча (ПЭН-цэнтр)|Прэміі імя Францішка Багушэвіча ад ПЭН-цэнтра]] ў 2014 годзе за кнігу «1939 год і Беларусь: забытая вайна» {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ТРАФІМЧЫК Анатоль Віктаравіч}} == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/Trafimczyk_Anatol.html Кнігі Трафімчыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210226205452/http://kamunikat.org/Trafimczyk_Anatol.html |date=26 лютага 2021 }} на kamunikat.org * [https://knihi.com/Anatol_Trafimcyk/ творы Трафімчыка] на Беларускай палічцы {{лаўрэаты прэміі імя Францішка Багушэвіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трафімчык. Анатоль}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ганцавіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 5uk8h28gx1cgdbjrtn3zp61pvr8ohug Алісія Вікандэр 0 673550 5155928 4699665 2026-06-19T10:48:13Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5155928 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Алісія Аманда Вікандэр''' ({{lang-sv | Alicia Amanda Vikander}}, нар. {{ДН|3|10|1988}}, {{МН|Гётэбарг||}}) — шведская {{актрыса|XXI стагоддзя|XX стагоддзя|Швецыі}} і прадзюсар. Уладальніца прэміі «[[Оскар]]» за лепшую жаночую ролю другога плана і прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ролю мастачкі Герды Вегенер у біяграфічнай драме «Дзяўчына з Даніі»<ref name=":0">[https://www.imdb.com/name/nm2539953/awards Alicia Vikander - Awards - IMDb.]</ref>. == Юнацтва == Нарадзілася ў [[Гётэбарг]]у ў сям’і тэатральнай [[актрыса|актрысы]] і ўрача-[[псіхіятр]]а. Па словах Алісіі, яе дзяцінства было цудоўным: для сваёй маці яна была адзінай, але пры гэтым была акружаная вялікай сям’ёй з боку бацькі, бо кожны другі тыдзень яна наведвала яго. Акцёрская кар’ера Алісіі пачалася, калі ёй было 7 гадоў. Дзяўчынка выступіла на сцэне Гётэбаргскай оперы. У 1997 годзе яна перамагла ў дзіцячым тэлевізійным спеўным шоў. З 9 гадоў Алісія займалася балетам, а, пераехаўшы з [[Гётэбарг]]а ў [[Стакгольм]], паступіла ў Каралеўскую балетную школу, якую скончыла ў 2007 годзе. Таксама будучая актрыса вучылася і ў Амерыканскай акадэміі балета ў Нью-Ёрку<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alicia-Vikander Alicia Vikander | Biography, Movies, & Facts | Britannica.]</ref>. == Кар’ера == Алісія пачынала са здымак у кароткаметражных фільмах і на тэлебачанні. Зняўшыся ў фільме «Да чагоcьці прыгожага», Вікандэр атрымала прэмію «[[Залаты жук (прэмія)|Залаты жук]]» за лепшую жаночую ролю. У 2013 годзе Алісія была намінаваная на прэмію [[BAFTA]] як «Узыходзячая зорка». За ролю робата, які валодае [[Штучны інтэлект|штучным інтэлектам]], у фільме «З машыны», актрыса была намінаваная на «[[Залаты глобус]]» і прэмію [[BAFTA]]<ref name=":0" />. У 2015 годзе актрыса сыграла мастачку Герду Вегенер у фільме «Дзяўчына з Даніі» рэжысёра [[Том Хупер|Тома Хупера]]<ref name=":0" />. Гэтая роля прынесла ёй міжнароднае прызнанне і дзве прэміі, сярод якіх «Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША» і «[[Оскар]]» за лепшую жаночую ролю другога плана ў 2016 годзе. Алісія стала другой шведскай актрысай, ганараванай [[Оскар|гэтай узнагароды]]. Актрыса асуджае гендэрную няроўнасць. У 2017 годзе яна стала адной з 584 жанчын, хто звярнуўся да шведскай кіна- і тэатральнай індустрыі з просьбай звярнуць увагу на культуру сексуальных праступкаў<ref>[https://www.screendaily.com/news/alicia-vikander-signs-letter-exposing-sexual-abuse-in-swedish-industry/5124166.article Warner, Sam (10 November 2017). "Alicia Vikander signs letter exposing sexual abuse in Swedish industry". ''Screen International''. Retrieved 11 November 2017.]</ref>. == Фільмаграфія == * (2017) «[[Эйфарыя (фільм, 2017)|Эйфарыя]]» — ''Інэс'' == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана}} {{DEFAULTSORT:Вікандэр Алісія}} ld8ybbdzlicrcun3dnk5vb18n2qvs8m Аляксандра Свечына 0 681219 5155719 4172860 2026-06-18T18:23:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155719 wikitext text/x-wiki {{шляхціч}} '''Аляксандра Свечына з Біспінгаў''' (каля [[1773]], [[Вярэйкі]] — [[1853]]) — памешчыца [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскага павета]], заснавальніца [[Масальская ардынацыя|Масальскай ардынацыі]] і фундатарка [[Вярэйкаўскі касцёл|касцёла ў Вярэйках]]. == Біяграфія == Паходзіў з нямецкага рода [[род Біспінгаў|Біспінгаў]] уласнага герба (прыдомак ''фон Гален''), прадстаўнікі якога ў канцы [[XVI]] — пачатку [[XVII ст.]] перасяліліся ў [[Вялікае Княства Літоўскае]]. Нарадзілася ў сям’і стольніка [[Юзаф Біспінг|Юзафа Біспінга]] і яго жонкі Тэадоры з [[Сухадольскія|Сухадольскіх]], якія жылі ў [[Вярэйкі|Вярэйках]] [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскага павета]]. Мела старэйшую на два гады сястру Юзэфу, якая нарадзілася 24 ліпеня 1784 г<ref name="Litherland">[[В. Карпыза]]. [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=1215-1.pdf Род Біспінгаў на Ваўкавышчыне ў XVIII—XX ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220217045617/https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=1215-1.pdf |date=17 лютага 2022 }} // [[Герольд Litherland]] № 2 (2). Горадня, 2001</ref>. Бацька хутка памёр, сёстры выхоўваліся пад апекай маці. Апекуном асерацелай сям’і застаўся брат стольніка [[Ян Тадэвуш Біспінг|Ян]], маршалак старадубаўскі, які за пакінутыя братам грошы купіў [[Масаляны]]. Маці заўзята іграла ў карты, аднойчы стальніковую на 30000 рублёй абыграў Аляксандр Толь Свечын, палкоўнік, праваслаўны, з добрага баярскага роду, што аблегчыла яму знаёмства з Біспінжанкамі. У [[1806]] г. Аляксандра выйшла замуж за Свечына. Па просьбе сваёй жонкі апошні атрымаў ад [[Расійскі імператар|расійскага імператара]] дазвол на пабудову касцёла ў [[Вярэйкаўскі касцёл|Вярэйках]]. Анатоль Свечын памёр у 1838 г. і быў пахаваны ў [[Кузьміцкая царква|Кузьміцкай царкве]]<ref name="Litherland"/>. У Вярэйках, за 150 м ад касцёла, пры гасцінцы, ад якога адгаліноўваецца дарога ў Кузьмічы, Аляксандра паставіла помнік мужу, на якім выбіты наступныя словы на польскай мове: ''«Аляксандр Толь Светчын са знакамітага баярскага роду, дзяржаўны дзеяч, кавалер шматлікіх ордэнаў. Яго жыццё пад трыма манархамі была напоўнена сямейнай і грамадскай дабрадзейнасцю. Заўсёды справядлівы, шаноўны сваім родам і грамадзянамі, жыў з верай у Бога і з Богам. Нарадзіўся 27 жніўня 1774 г., памёр 13 снежня 1838 г.»''<ref name="ССГ"/>. Сястра Свечынавай Юзэфа выйшла замуж за Антонія Вайчынскага і атрымала ў пасаг Масаляны. З мужам пражыла 16 гадоў, а пазней развялася, пры гэтым Вайчынскі ажаніўся з яе пакаёўкай Рудавіцкай<ref name="Litherland"/>. Ад Тэадоры Біспінг да Аляксандры перайшоў фальварак у [[Кузьмічы (Ваўкавыскі раён)|Кузьмічах]]<ref name="ССГ">{{крыніцы/Старадаўнія сядзібы Гарадзеншчыны (2014)|с=119-120}}</ref>. Аляксандра Свечынавая, адчуваючы блізкую смерць, разам з сястрой Вайчынскай, будучы бяздзетнымі, фундавалі на сваіх маёнтках [[Масалянская ардынацыя|Масалянскую ардынацыю]]<ref name="Litherland"/>. Дзеля канчатковага вырашэння дадзенага пытання спатрэбіўся непасрэдны ўдзел імператара, які адмысловым імянным указам даў на гэта свой дазвол. У склад Масалянскай ардынацыі ўвайшлі непасрэдна [[Масаляны]], а таксама [[Верцялішкі]], [[Паплаўцы]], [[Сколабава|Скалубава]], [[Трэйглі]] (Гродзенскі павет) і [[Вярэйкі]], [[Кузьмічы (Ваўкавыскі раён)|Кузьмічы]], [[Мацейкаўшчына]] (Ваўкавыскі павет) — разам 1970 мужчынскіх душ. Паводле гэтага дакумента, уладаром усёй гэтай маёмасці пасля смерці фундатарак мусіў стаць меўшы на той час 11 год [[Аляксандр Біспінг]]. Пры гэтым Аляксандр не быў старэйшым. Тым не менш, у абыход маяратнага права менавіта ён стаў адзіным уладаром велізарнай маёмасці сваіх стрыечных бабак. Прычына гэтага, верагодна, крыецца ў тым, што адна з фундатарак ардынацыі, Ю. Вайчынская, была яго [[хросная маці|хроснай маці]] і любіла яго больш за іншых унучатых пляменнікаў. Несумненна, гэты крок спарадзіў унутраны сямейны канфлікт паміж [[Ян Біспінг|Ян]]ам (старэйшым братам) і Аляксандрам. У далейшым гэтая канфрантацыя толькі ўзмацнілася<ref name="Радзюк">[[Аляксандр Радзюк]]. [ПАМІЖ ДВУХ СВЕТАЎ: ГІСТОРЫЯ САМАГУБСТВА ГРАФА АЛЯКСАНДРА БІСПІНГА] Homo Historicus. Гадавік антрапалагічнай гісторыі. 2019. том 5.</ref>. [[Файл:Вялікія Эйсманты. Надмагілле Біспінгаў (01).jpg|міні|злева|Надмагілле сясцёр Аляксандры Свечынай і Юзэфы Вайчынскай з Біспінгаў у [[Вялікія Эйсманты|Вялікіх Эйсмантах]]]] Хутчэй за ўсё Аляксандра, як фундатарка, пасля смерці была пахавана каля касцёла ў Вярэйках, а калі касцёл быў адабраны пад царкву, надмагілле было знішчана. Цяпер пліта з яе надмагілля знаходзіцца перад [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Яна Непамука (Вялікія Эйсманты)|касцёлам]] у [[Вялікія Эйсманты|Вялікіх Эйсмантах]] ([[Бераставіцкі раён]]). {{зноскі}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свечына Аляксандра}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыскім раёне]] h00lirgll7pgwoi2alyvuo912cgscbf Андрэй Багданавіч Ольбрэхт 0 682227 5155834 5056402 2026-06-19T07:26:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155834 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Андрэй Багданавіч Ольбрэхт''' (нар. {{ДН|12|1|1971}}, [[Мінск]]) — беларускі [[Баскетбол|баскетбаліст]], трэнер. Цяжкі форвард. Майстар спорту СССР. == Кар’ера == У 7 гадоў упершыню прыйшоў на трэніроўку ў спартыўную школу Мінска. Першы трэнер — Уладэімір Пятровіч Рассека. Пасля 3 гадоў заняткаў быў залічаны ў спартклас. Скончыў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву]] па спецыялізацыі «трэнер па баскетболе». Гуляў у складзе клубаў [[ЦСКА Масква (баскетбольны клуб)|ЦСКА]] і «Дынама» (Масква). Гуляў ён і за баскетбольны клуб [[Свіслач Асіповічы|АЗАА]], а пазней быў трэнерам каманды. З 2011 года працуе трэнерам-выкладчыкам [[Асіповіцкая раённая ДЮСШ|Асіповіцкай ДзЮСШ]]. Адна з яго вучаніц [[Лізавета Вітальеўна Трашчынская|Лізавета Трашчынская]] выступала на чэмпіянаце Еўропы U-18<ref>{{Cite web |url=https://gzt-akray.by/osipovichi/2021/03/osipovchanin-andrej-olbreht-uzhe-bolee-40-let-v-sporte/ |title=Осиповчанин Андрей Ольбрехт уже более 40 лет в спорте |access-date=8 ліпеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411032514/https://gzt-akray.by/osipovichi/2021/03/osipovchanin-andrej-olbreht-uzhe-bolee-40-let-v-sporte/ |archivedate=11 красавіка 2021 |url-status=dead }}</ref>. У складзе юніёрскай зборнай СССР выступаў на чэмпіянаце Еўропы (U-18)-1990 (2-е месца) і на чэмпіянаце свету (U-19)-1991 (9-е месца)<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//q/Andrei%20OLBREKHT/pid/8706/_//players.html Andrei OLBREKHT]</ref>, у складзе моладзевай зборнай СНД — на чэмпіянаце Еўропы (U-22)-1992 (7-е месца)<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//q/Andrei%20OLBEKHT/pid/500949/_//players.html Andrei OLBEKHT]</ref>. == Кар’ера баскетбаліста == * 1989—1991 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ (Мінск)]] * 1991—1993 — [[ЦСКА Масква (баскетбольны клуб)|ЦСКА (Масква, СССР / Расія)]] * 1993—1995 — Дынама (Масква, Расія) * 1995—1996 — Дынама (Новасібірск, Расія) * 1996—1998 — Дынама (Масква, Расія) * 1998—2000 — Шахцёр (Іркуцк, Расія) * 2000—2002 — Лакаматыў (Новасібірск, Расія) * 2002—2005 — Отрар (Алматы, Казахстан) * 2005 — Барс (Петрапаўлаўск, Казахстан) * 2005—2007 — [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]] * 2010—2011 — Сокал (Ліда) * 2011—2012 — [[Свіслач Асіповічы|СБК Асіповічы]] * 2012—2013 — [[Свіслач Асіповічы|Свіслач (Асіповічы)]] (''гуляючы галоўны трэнер'') == Кар’ера трэнера == * 2007—2009 — [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]] * 2012—2013 — [[Свіслач Асіповічы|Свіслач (Асіповічы)]] (''гуляючы галоўны трэнер'') * 2013—2014 — [[Свіслач Асіповічы|Свіслач (Асіповічы)]] == Дасягненні == === У якасці баскетбаліста === * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе|Чэмпіён Расіі]] (2): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе 1992|1992]], [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе 1994/1995|1994/1995]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|2012]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Eўропы па баскетболе сярод юніёраў U-18|чэмпіянату Eўропы сярод юніёраў (U-18)]] (1): [[Чэмпіянат Eўропы па баскетболе сярод юніёраў U-18 1990|1990]]. === У якасці трэнера === * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|2007/2008]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|2008/2009]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|2012]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/130990 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240318081330/https://russiabasket.ru/players/130990 |date=18 сакавіка 2024 }} * [https://cskabasket.ru/team/player/6818/ Профіль на сайце БК ЦСКА] * [https://basketball.realgm.com/player/Andrei-Olbrecht/Summary/39161 Профіль на сайце basketball.realgm.com] * [https://www.proballers.com/basketball/player/55361/andrei-olbrecht Профіль на сайце proballers.com] * [https://www.sb.by/articles/basketbol-na-polstavki.html Баскетбол на полставки] * [https://pressball.by/blog/pressball/75181/ ВТОРАЯ МОЛОДОСТЬ] * [https://belarus.basketball/novosti/raznoe/5810-veterany-basketbola-razygrali-prizy-turnira-andreya-olbrekhta ВЕТЕРАНЫ БАСКЕТБОЛА РАЗЫГРАЛИ ПРИЗЫ ТУРНИРА АНДРЕЯ ОЛЬБРЕХТА] {{DEFAULTSORT:Ольбрэхт Андрэй Багданавіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі РТІ]] [[Катэгорыя:Ігракі ЦСКА Масква (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Дынама» Масква (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Свіслачы» Асіповічы]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Свіслачы» Асіповічы]] bfr2r1pq0za174la9tkecwuxpj7rfg4 Аляксандр Уладзіміравіч Дуброўскі 0 685041 5155692 4944403 2026-06-18T15:49:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155692 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік|Імя=Алесь Дуброўскі|Арыгінал імя=Аляксандр Уладзіміравіч Дуброўскі|Псеўданімы=Алесь Дуброўскі-Сарочанкаў|Камунікат=https://kamunikat.org/Dubrouski_Alaksandr.html|Дата нараджэння= |Месца нараджэння= |Род дзейнасці= |Жанр= |Дэбют=«Паміж небам і багнаю» (1997)}}{{Цёзкі2|Дуброўскі}} '''Алéсь Дубрóўскі''', у публікацыях паэзіі '''Алéсь Дубрóўскі-Сарóчанкаў'''; сапр. '''Аляксандр Уладзіміравіч Дуброўскі''' (нар. {{ДН|18|11|1976}}, [[Навагрудак]]) — беларускі [[паэт]], [[філолаг]], [[Багаслоўе|тэолаг]], [[прэсвітар]]. Вершы друкаваліся ў газетах і часопісах, у калектыўных зборніках і анталогіі беларускай паэзіі XX стагоддзя «Краса і сіла». Аўтар кніг паэзіі «Паміж небам і багнаю» ([[1997]]), «Эстэтыка маўчання» ([[2011]]), «На тонкай нітачцы» ([[2021]]), манаграфіі «Паэтыка [[Рыгор Барадулін|Рыгора Барадуліна]]: рытмічная арганізацыя верша» ([[2006]]), зборнікаў багаслоўскіх даследаванняў і рэлігійнай публіцыстыкі, укладальнік вучэбных дапаможнікаў. Член рэдкалегіі часопіса «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і навуковага савета зборніка міжканфесійных і міждысцыплінарных даследаванняў «[[Збожжа (зборнік)|Збожжа]]». == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лістапада 1976 г. у [[Навагрудак|Навагрудку]]. З 1981 г. жыве ў [[Мінск]]у.<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Алесь Дуброўскі|год=1997|спасылка=https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18801|месца=Мінск|выдавецтва=Дом прэсы|серыя=Бібліятэка часопіса "Маладосць"|загаловак=Паміж небам i багнаю: Вершы, паэма}}</ref> Закончыў [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ([[1998]]), магістратуру (1999) і аспірантуру (2002) па кафедры тэорыі літаратуры, Тэалагічны інстытут [[Саюз хрысціян веры евангельскай|Саюза хрысціян веры евангельскай]] у Рэспубліцы Беларусь (2003). [[Кандыдат філалагічных навук]], дацэнт. Доктар [[Багаслоўе|тэалогіі]], [[прэсвітар]].<ref name=":1">{{cite web|title=Алесь Дуброўскі-Сарочанкаў|url=https://nov-centr.of.by/personal/dubro%D1%9Eski-sarochanka%D1%9E-ales|author=Інфармацыйна-бібліяграфічны сектара ДУК “Навагрудская раённая бібліятэка”|date=01.02.2019|work=Персаналіі Навагрудскага края|publisher=Навагрудскі раённы цэнтр культуры і народнай творчасці|access-date=19 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819152305/https://nov-centr.of.by/personal/dubro%D1%9Eski-sarochanka%D1%9E-ales/|archive-date=19 жніўня 2021|url-status=dead}}</ref> З 1993 na 1995 год працаваў з перапынкам у рэдакцыі часопіса «[[Першацвет (часопіс)|Першацвет]]» (быў старшынёй літаб’яднання і рэдактарам аддзела прозы),<ref name=":0" /> настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў школе ([[1998]]), выкладчыкам і загадчыкам вячэрняга аддзялення Тэалагічнага інстытута [[Саюз хрысціян веры евангельскай|Саюза хрысціян веры евангельскай]] у Рэспубліцы Беларусь (2000—2004), дацэнтам кафедры журналістыкі [[Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва|Інстытута парламентарызму і прадпрымальніцтва]] (2005—2010), дацэнтам кафедры медыялінгвістыкі і рэдагавання факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2010—2021).<ref name=":1" />. Асноўныя напрамкі навуковых даследаванняў: [[вершазнаўства]], функцыянальная [[стылістыка]], тэорыя рэдагавання.<ref>{{cite web|title=Александр Владимирович Дубровский - Aliaksandr U. Dubrouski|url=http://medialing.spbu.ru/part13/174/177.html|date=2018|work=Медиалингвистика XXI век|publisher=Санкт-Петербургский государственный университет|language=ru}}</ref> Член рэдкалегіі часопіса «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і навуковага савета зборніка міжканфесійных і міждысцыплінарных даследаванняў «[[Збожжа (зборнік)|Збожжа]]»<ref>{{cite web|title=Збожжа: зборнік міжканфесійных і міждысцыплінарных даследванняў. Выпуск 1. Царква, рэформы і Рэфармацыя|url=http://ecumena.by/wp-content/uploads/2020/10/Zbozza1.pdf|date=2019|publisher=Мінск: Медысонт|access-date=19 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819152305/http://ecumena.by/wp-content/uploads/2020/10/Zbozza1.pdf|archive-date=19 жніўня 2021|url-status=dead}}</ref>. == Літаратурная творчасць == Вершы друкаваліся ў газетах і часопісах «[[Чырвоная змена]]» (дэбютная публікацыя ў 1992 годзе), «[[Літаратура і мастацтва]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Нёман (1945)|Нёман]]», «[[Першацвет (часопіс)|Першацвет]]», «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]» і іншых, у калектыўных зборніках і анталогіі беларускай паэзіі XX стагоддзя «Краса і сіла». Першы зборнік — «Паміж небам і багнаю» (1997) — выйшаў у [[Бібліятэка часопіса «Маладосць»|Бібліятэцы часопіса «Маладосць»]]. Падзел кнігі на раздзелы зроблены паводле храналагічнага прынцыпу — згодна з часам напісання вершаў — i паводле канцэпцыі кнігі — згодна з логікай духоўнага развіцця лірычнага героя.<ref>{{cite web|title=Паміж небам i багнаю|url=https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18801|work=Камунікат беларуская інтэрнэт-бібліятэка}}</ref> Другая кніга — «Эстэтыка маўчання» (2011) — адрозніваецца шырынёй дыяпазону інтанацый: ад іроніі (раздзел «Пародыі без арыгіналаў») да філасофска-багаслоўскай сур’ёзнасці (лірычная паэма «Новае неба»). Праз усю кнігу праходзіць матыў Слова і маўчання.<ref name=":1" /> На думку паэткі [[Віка Трэнас|Вікі Трэнас]], «галоўнае ў кнізе — адчуванне няспыннага працэсу мыслення і вельмі датклівага стаўлення да Слова, бо з Яго, як вядома з Бібліі, усё і пачалося.»<ref>{{cite web|title=Калі маўчанне — золата|url=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2011-45.pdf|author=Віка Трэнас|date=11 лістапада 2011|work=Літаратура і мастацтва №45 ([[4640]]), стар. 4.|access-date=19 жніўня 2021|archive-date=19 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819152304/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2011-45.pdf|url-status=dead}}</ref> Кніга паэзіі «На тонкай нітачцы» выйшла ў 2021 годзе ў выдавецтве «[[Галіяфы]]». Яна спалучае ў сабе непасрэднасць светасузірання з глыбінёй філасофскіх абагульненняў.<ref>{{cite web|title=2021-ы ў кнігах. Літаратурны каляндар: люты|url=https://www.svaboda.org/a/31087702.html|publisher=Радыё Свабода|date=06 люты 2021}}</ref> У 2023 годзе выйшаў зборнік «Літургія часу», у якім біблейская сімволіка робіцца мовай для гаворкі пра сучаснасць.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.skarynapress.com/knihi/liturhija-casu|title=Скарына ❖ Skaryna Press - Літургія часу|website=www.skarynapress.com|access-date=2023-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903121615/https://www.skarynapress.com/knihi/liturhija-casu|archive-date=3 верасня 2023|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://taubinpoetry/by/criticism/dubrouski-liturgija-czasu|title=Цуд нязручнасці|author=Міхаліна Мароз|website=Taubin|access-date=2023-09-03}}{{Недаступная спасылка}}</ref> Вершы перакладаліся на рускую і італьянскую<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.writeupbooks.com/wp-content/uploads/2024/11/059-interno-24_ottobre_24.pdf|аўтар=Alessandro Achilli, Giulia De Florio, Maya Halavanava, Massimo Maurizio, Dmitrij Strocev|загаловак=Il mondo è finito e noi invece no. Antologia della poesia bielorussa del XXI secolo|год=2024|месца=Рым|выдавецтва=WriteUp Books|старонкі=121–125|старонак=338|isbn=979-12-5544-059-8}}</ref> мовы. == Багаслоўе == Тэма доктарскай дысертацыі па тэалогіі — «Пратэстанцкі фундаменталізм на постсавецкай прасторы: багаслоўская рэфлексія і перспектывы пераадолення» (2015). Асноўны змест багаслоўскіх тэкстаў А. Дуброўскага — крытыка пратэстанцкага [[фундаменталізм]]у і даследаванні на памежжы [[літаратуразнаўства]] і [[Багаслоўе|тэалогіі]], напрыклад, кніга «Религия, преодолевающая себя». Фундаменталізму, у прыватнасці, прысвечана кніга «Ревность по вере? Два взгляда на фундаментализм», напісаная ў суаўтарстве са святаром Цімафеем Алфёравым. У ёй А. Дуброўскі разглядае праблему пратэстанцкага фундаменталізму, у той час як Ц. Алфёраў піша ў тым ліку і пра фундаменталізм у [[Праваслаўная царква|праваслаўі]]. Найбольшы ўплыў на аўтара зрабілі працы [[Паўль Ціліх|Паўля Ціліха]], [[Ганс Кюнг|Ганса Кюнга]], [[Іяхім Ераміяс|Іяхіма Ераміяса]], [[Джэймс Дан|Джэймса Дана]], [[Дэвід Бош|Дэвіда Боша]], [[Нікалас Томас Райт|Н. Т. Райта]]; у пэўнай ступені — [[Карл Барт|Карла Барта]], [[Дытрых Банхёфер|Дытрыха Банхёфера]], [[Рудольф Бультман|Рудольфа Бультмана]] і інш. Таксама А. Дуброўскі актыўна звяртаецца да [[Казань (жанр)|казані]]. Найбольш публікацый у гэтым жанры — у пецярбургскай газеце «Мирт»,<ref>{{cite web|title=Алесь Дубровский|url=https://gazeta.mirt.ru/avtory/post-177/|publisher=Интернет-газета «Мирт»|language=ru}}</ref> а таксама на старонцы аўтара ў Фейсбуку. == Кнігі == * {{кніга|год=1997|спасылка=https://kamunikat.org/download.php?item=18801-1.pdf&pubref=18801|тыраж=500|series=Бібліятэка часопіса "Маладосць", 3(105)|старонак=32|выдавецтва=Дом прэсы|месца=Мінск|аўтар=Алесь Дуброўскі|загаловак=Паміж небам і багнаю: Вершы, паэма}} * {{кніга|год=2006|месца=Мінск|выдавецтва=Рэйплац|загаловак=Паэтыка Рыгора Барадуліна: рытмічная арганізацыя верша|аўтар=А. У. Дуброўскі|спасылка=https://kamunikat.org/download.php?item=18040-1.pdf&pubref=18040|isbn=985-90065-1-2|тыраж=100|старонак=128}} * {{кніга|аўтар=Дубровский, А. В.|год=2007|выдавецтва=Иппокрена|старонак=75|загаловак=Русская литература. Учебно-методическое пособие|location=Минск}} * {{кніга|аўтар=Алесь Дубровский|загаловак=Религия, преодолевающая себя|выдавецтва=Духовное возрождение|месца=Ирпень|isbn=978-966-438-346-9|старонак=167|year=2011|спасылка=https://equalibra.org/ru/book/religiya-preodolevayuschaya-sebya/}} * {{кніга|год=2011|загаловак=Эстэтыка маўчання: вершы, паэма|аўтар=Алесь Дуброўскі-Сарочанкаў|месца=Мінск|выдавецтва=Кнігазбор|isbn=978-985-7007-02-8|тыраж=300|серыя=Кнігарня пісьменніка ; вып. 14|спасылка=https://kamunikat.org/download.php?item=18774-1.pdf&pubref=18774|старонак=86}} * {{кніга|загаловак=Ревность по вере? Два взгляда на фундаментализм|аўтар=Тимофей Алферов, Алесь Дубровский|год=2013|месца=Киев|выдавецтва=Книгоноша|isbn=978-966-2615-41-8|старонак=168|серыя=Диалог традиций|спасылка=https://equalibra.org/ru/book/revnost-po-vere-dva-vzglyada-na-fundamentalizm/}} * {{кніга|год=2013|isbn=978-985-518-949-8|выдавецтва=БДУ|старонак=100|тыраж=120|аўтар=А.У. Дуброўскі (уклад.), Г.І. Басавай (рэд.)|загаловак=Культура маўлення}} * {{кніга|год=2021|загаловак=На тонкай нітачцы: вершы|аўтар=Алесь Дуброўскі-Сарочанкаў|спасылка=http://halijafy.by/krama/dubrouski-sarochankau-ales-na-tonkaj-nitachtsy|месца=Мінск|выдавецтва=Галіяфы|старонак=86|isbn=978-985-7209-71-2}} * {{Кніга|спасылка=https://skarynapress.com/kniharnia/liturhija-casu/|аўтар=Дуброўскі-Сарочанкаў, Алесь|загаловак=Літургія часу|год=2023|месца=Лондан|выдавецтва=Skaryna Press|старонак=80|isbn=978-1-915601-08-7}} * {{Кніга|спасылка=https://skarynapress.com/kniharnia/9781915601445/|аўтар=Дуброўскі-Сарочанкаў Алесь|загаловак=Пешшу: вершы|год=2025|месца=Лондан|выдавецтва=Skaryna Press|старонак=148|isbn=978-1-915601-44-5}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://nov-centr.of.by/personal/dubroўski-sarochankaў-ales/ Персанальная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201206015254/https://nov-centr.of.by/personal/dubro%D1%9Eski-sarochanka%D1%9E-ales/ |date=6 снежня 2020 }} на сайце «Персаналіі Навагрудскага края» * [https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=826575 Персанальная старонка]{{Недаступная спасылка}} на сайце навуковай электроннай бібліятэкі eLibrary.ru * [https://kamunikat.org/Dubrouski_Alaksandr.html Персанальная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210303062236/http://kamunikat.org/Dubrouski_Alaksandr.html |date=3 сакавіка 2021 }} на сайце «Беларуская інтэрнэт-бібліятэка Камунікат» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дуброўскі Алесь}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Багасловы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] 8ayo0o25hw4u9ospvreeankxtwmk61f Андрэй Уладзіміравіч Нічыпорчык 0 694331 5155915 5137788 2026-06-19T10:19:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155915 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | выява = | званне = {{РБ, Маёр}} | гады службы = [[2010]]—[[2021]] | род войскаў = [[Файл:Belarusian Air Force badge.svg|20пкс]] [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь]] | частка = [[116-я штурмавая авіяцыйная база]] ([[Ліда]]) | узнагароды = }} '''Андрэй Уладзіміравіч Нічыпорчык'''<ref name="bel1"/> ({{ДН|17|10|1987}}, [[Паставы]] — {{ДС|19|5|2021}}, [[Баранавічы]]) — маёр [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС Рэспублікі Беларусь]], ваенны лётчык першага класа. Загінуў, [[Катастрофа Як-130 у Баранавічах|адводзячы некіруемы самалёт Як-130 ад Баранавічаў]]. Пасмяротна ўзнагароджаны званнем [[Герой Беларусі|Героя Беларусі]] (2021)<ref name = "mil.by">[https://www.mil.by/by/news/141941/ Лётчыкам Андрэю Нічыпарчыку і Мікіце Куканенку пасмяротна прысвоена званне «Герой Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211124164813/https://www.mil.by/by/news/141941/ |date=24 лістапада 2021 }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 17 кастрычніка 1987 года ў [[Паставы|Паставах]] у сям’і ваеннага лётчыка-снайпера Уладзіміра Нічыпорчыка<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mil.by/ru/news/113281/|title=Сообщение пресс-службы|website=Министерство обороны Республики Беларусь|date=2021-05-19|access-date=2021-11-24|accessdate=24 лістапада 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211124135649/https://www.mil.by/ru/news/113281/|archivedate=24 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>. Бацька 33 гады прысвяціў палётам. Ён займаўся фарміраваннем пілатажнай групы ВПС і СПА «[[Белая Русь (пілатажная група)|Белая Русь]]». Маці была настаўніцай у пачатковай школе. Андрэй Нічыпорчык з дзяцінства марыў стаць лётчыкам<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/20210520/Svetlyy-paren-dusha-kompanii-druzya-o-pogibshem-v-Baranovichakh-pilote-1047678896.html|title="Светлый парень, душа компании": друзья о погибшем в Барановичах пилоте|author=|website=Sputnik Беларусь|date=2021-05-19|access-date=2021-11-24}}</ref>. У трэцім класе перайшоў у школу № 9 горада [[Ліда|Ліды]]. Прадстаўляў навучальную ўстанову ў розных спартыўных спаборніцтвах, добра ведаў [[англійская мова|англійскую мову]]. У 2005 годзе скончыў школу<ref name=":1" />. Затым паступіў на [[Авіяцыйны факультэт ВАРБ|авіяцыйны факультэт]] [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]], які паспяхова скончыў у 2010 годзе. З 2016 года служыў камандзірам і інструктарам вучэбна-баявога авіяцыйнага звяна вучэбна-баявой авіяцыйнай эскадрыллі [[116-я штурмавая авіяцыйная база|116-й гвардзейскай штурмавой авіяцыйнай базы]]<ref name = "mil.by"/>, рыхтаваў да палётаў на [[Як-130]] маладых пілотаў. З 2017 года браў удзел у паветраных парадах, дэманстрацыйных палётах. Неаднаразова ўдзельнічаў у вучэннях і міжнародных конкурсах у Беларусі і за мяжой. За сваю службу асвоіў [[Як-52]], [[Aero L-39 Albatros|Л-39]], [[Су-25]], Як-130<ref name=":0" />. === Гібель === [[Файл:Его папа погиб, выполняя долг. 6-летний Лёша мечтает стать лётчиком, как и его отец.webm|thumb|Удава пра загінулага мужа.]] {{Main|Катастрофа Як-130 у Баранавічах}} 19 мая 2021 года разам са сваім вучнем лейтэнантам [[Мікіта Барысавіч Куканенка|Мікітам Куканенкам]] выконваў вучэбна-трэніровачны палёт над [[Баранавічы|Баранавічамі]]. Экіпаж Як-130 (борт 74) выявіў тэхнічную няспраўнасць. Ад моманту ўзнікнення аварыйнай сітуацыі да падзення самалёта прайшло крыху больш за хвіліну. У гэтых умовах на вышыні каля 50 м экіпажу ўдалося стабілізаваць кірунак палёту і накіраваць Як-130 у адзіную кропку, якая была па-за жылымі пабудовамі<ref name = "mil.by"/>. А 12:33 самалёт зваліўся каля двухпавярховак у раёне вуліцы Розы Люксембург, пашкодзіўшы тры дамы. Пахаваны ў [[Ліда|Лідзе]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.ctv.by/aleksandr-karev-o-krushenii-samolyota-v-baranovichah-ruka-lyotchika-byla-na-ruchke-do-samogo-udara|title=Александр Карев о крушении самолёта в Барановичах: «Рука лётчика была на ручке до самого удара, до конца»|website=СТВ|date=2021-05-21|access-date=2021-11-24|accessdate=24 лістапада 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210521173423/http://www.ctv.by/aleksandr-karev-o-krushenii-samolyota-v-baranovichah-ruka-lyotchika-byla-na-ruchke-do-samogo-udara|archivedate=21 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. == Сям’я == У загінулага пілота засталася жонка, два маленькія сыны і дачка. На час смерці бацькі старэйшаму сыну шэсць, чатыры дачцэ, самаму малодшаму сыну — паўтара года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27281.5/4416643/|title=«Андрей был счастливым отцом, Никита недавно женился». В Лиде попрощались с погибшими во время крушения военного самолёта летчиками|author=Алеся Добыш|website=Комсомольская правда|date=2021-05-21|access-date=2021-11-24}}</ref>. == Узнагароды == * [[Герой Беларусі]] (24 лістапада 2021, пасмяротна) — ''за мужнасць і гераізм, праяўленыя пры выкананні воінскага абавязку''<ref name="bel1">{{cite web |url = https://president.gov.by/bucket/assets/uploads/documents/2021/457uk.pdf |title = Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 24 лістапада 2021 г. № 457 «Аб узнагароджанні» |lang = be |publisher = Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь |date = 2021-11-24 |accessdate = 2021-11-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20211124163309/https://president.gov.by/bucket/assets/uploads/documents/2021/457uk.pdf |archivedate = 24 лістапада 2021 |url-status = dead }}</ref>; * [[медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|медаль «За бездакорную службу»]] III ступені<ref name=":0" />. == Памяць == * У канцы снежня 2021 года Баранавіцкі гарадскі Савет дэпутатаў прыняў рашэнне «Аб прысваенні найменняў», згодна з якім адной з вуліц у Баранавічах было прысвоена імя Героя Беларусі маёра Андрэя Нічыпорчыка<ref>{{Cite news|title=Новые улицы в Барановичах будут носить имена Героев Беларуси Ничипорчика и Куконенко|url=https://www.belta.by/regions/view/novye-ulitsy-v-baranovichah-budut-nosit-imena-geroev-belarusi-nichiporchika-i-kukonenko-501091-2022/|accessdate=2022-05-12|archivedate=2022-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526031153/https://www.belta.by/regions/view/novye-ulitsy-v-baranovichah-budut-nosit-imena-geroev-belarusi-nichiporchika-i-kukonenko-501091-2022/}}</ref>. * Імя А. У. Нічыпорчыка прысвоена піянерскай дружыне сярэдняй школы № 14 горада [[Ліда|Ліды]]<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/regions/view/imja-geroja-belarusi-andreja-nichiporchika-prisvoeno-pionerskoj-druzhine-v-lide-486834-2022/|title=Имя Героя Беларуси Андрея Ничипорчика присвоено пионерской дружине в Лиде}}</ref>. Там жа яго імя прысвоена сярэдняй школе № 9<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/pamyat-o-pogibshikh-letchikakh-geroyakh-uvekovechivayut-v-lide.html|title=Память о погибших летчиках-героях увековечивают в Лиде}}</ref>. * 20 мая 2022 года ў Баранавічах з нагоды першай гадавіны з дня трагедыі быў адкрыты мемарыял у гонар загінулых лётчыкаў-герояў Андрэя Нічыпорчыка і Мікіты Куканенкі. У цырымоніі адкрыцця прыняў удзел [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|міністр абароны Рэспублікі Беларусь]] [[Віктар Генадзевіч Хрэнін|Віктар Хрэнін]]<ref>{{Cite news|title=В Барановичах открыли мемориал в честь погибших летчиков Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко|url=https://www.belta.by/photonews/view/v-baranovichah-otkryli-memorial-v-chest-pogibshih-letchikov-andreja-nichiporchika-i-nikity-kukonenko-29050/|website=БелТА}}</ref><ref>{{Cite news|title=В Барановичах открыли памятник летчикам-героям Ничипорчику и Куконенко|url=https://sputnik.by/20220520/v-baranovichakh-otkryli-pamyatnik-letchikam-geroyam-nichiporchiku-i-kukonenko-1062838755.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|accessdate=2022-05-20|archivedate=2022-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220520132118/https://sputnik.by/20220520/v-baranovichakh-otkryli-pamyatnik-letchikam-geroyam-nichiporchiku-i-kukonenko-1062838755.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop}}</ref>. * 17 мая 2024 года ў Баранавічах адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар лётчыкаў-герояў. Размешчана на доме, які знаходзіцца на скрыжаванні вуліц, названых імёнамі пілотаў<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-pochtili-pamjat-letchikov-geroev-andreja-nichiporchika-i-nikity-kukonenko-634998-2024/|title=В Барановичах почтили память летчиков-героев Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко|website=БелТА}}</ref>. * м/ф «Адно на дваіх» (2026) (кінастудыя — [[Беларусьфільм]], рэжысёр — Іван Паўлаў)<ref>{{Cite web|url=https://minsk-region.gov.by/2026/04/08/odno-na-dvoih-glavnaya-kinopremera-etoj-vesny-ot-belarusfilma/|title=«Одно на двоих»: главная кинопремьера этой весны от «Беларусьфильма»!|url-status=dead}}</ref> {{зноскі|2}} == Спасылкі == * [https://www.mil.by/ru/news/113281/ Паведамленне прэс-службы Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211124135649/https://www.mil.by/ru/news/113281/ |date=24 лістапада 2021 }} {{ref-ru}} {{Героі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Нічыпарчык Андрэй Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Беларусі]] ji16chsaf2tsf6z4lfl8v9vcsn6cigx Андрэй Казіміравіч Гецэвіч 0 695896 5155868 4516311 2026-06-19T08:40:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155868 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Андрэй Казіміравіч Гецэвіч |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{BLR}} |Навуковая сфера = [[гісторыя]] |Месца працы = [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|кандыдат|гістарычных навук}} |Навуковае званне = [[дацэнт]] |Альма-матэр = [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Андрэй Казіміравіч Гецэвіч''' (нар. у {{ДН|||1981}} годзе ў [[Ліпнішкі|Ліпнішках]] [[Іўеўскі раён|Іўеўскага р-на]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобл.]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[навуковец]], [[Гісторыя|гісторык]], [[Педагогіка|педагог]], [[кандыдат гістарычных навук]], [[дацэнт]]. == Біяграфічныя звесткі == У 1998 годзе скончыў Ліпнішкаўскую сярэднюю школу. У [[2003]] годзе скончыў [[гістарычны факультэт ГрДУ|гістарычны факультэт]] [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] па спецыяльнасці «Гісторыя». Паралельна скончыў Інстытут паслядыпломнай адукацыі [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|ГрДУ]], атрымаўшы кваіфікацыю эканаміста. У [[2006]] годзе скончыў [[Аспірантура|аспірантуру]] гэтай жа ВНУ па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя». Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат навук|кандыдата гістарычных навук]] па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» абараніў у [[2007]] годзе ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]]. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Дзейнасць польскіх палітычных партый і арганізацый у Заходняй Беларусі (1918-1926 гг.)». Дысертацыя выканана пад навуковым кіраўніцтвам прафесара [[Іван Іванавіч Коўкель|Івана Іванавіча Коўкеля]]. У [[2012]] годзе Прэзідыум [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]] прысвоіў яму [[навуковае званне]] [[дацэнт]]а па спецыяльнасці «Гісторыя». У [[2003]] годзе працаваў у сярэдняй школе № 10 у [[Гродна]]. З [[2005]] года пачаў працаваць у аддзеле выхаваўчай працы з моладдзю і ідэалагічнай працы [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]]. З [[2007]] года стаў працаваць на кафедры гісторыі Беларусі (пазней — кафедры гісторыі Беларусі, археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін). У [[2008]] годзе заняў пасаду начальнік аддзела інфармацыйна-метадычнай работы і маладзёжных праектаў Упраўлення выхаваўчай працы з моладдзю. Таксама працаваў пэўны час намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце тэхналагічнага каледжа ўніверсітэта. З [[2021]] года займае пасаду загадчыка кафедры турызма і культурнай спадчыны факультэта гісторыі, камунікацый і турызму. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням грамадска-палітычнага жыцця [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў [[Інтэрбелум|міжваенны перыяд]], дзейнасці [[палякі|польскіх]] палітычных партый і арганізацый у рэгіёне, гісторыі дзейнасці моладзевых арганізацый у 1920-1930-я гады, [[Краязнаўства Беларусі|краязнаўчага]] вывучэння [[Гродзенская вобласць|Гродзеншчыны]] і інш. == Спасылкі == * [https://fh.grsu.by/index.php/sostav-kafedry?id=744 Біяграфія на сайце факультэта гісторыі, камунікацый і турызму ГрДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211214175821/https://fh.grsu.by/index.php/sostav-kafedry?id=744 |date=14 снежня 2021 }} * [https://scholar.google.ru/citations?user=abg-wOkAAAAJ&hl=ru Профіль у Google Scholar] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гецэвіч Андрэй Казіміравіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] 2slbf6fseknhh2lwqpwsgjdseo6ypcf Аляксандр Эдмундавіч Адамковіч 0 696760 5155708 4891875 2026-06-18T17:02:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155708 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Адамковіч}} {{навуковец}} '''Алесь Адамковіч''', поўнае імя '''Аляксандр Эдмундавіч Адамковіч''' (нар. {{ДН|19|08|1977}}, в. [[Зорка (Шаркаўшчынскі раён)|Зорка]], [[Шаркаўшчынскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — беларускі [[журналіст]], [[філолаг]], [[краязнавец]], доктар гуманітарных навук. == Біяграфія == Скончыў у 1994 годзе СШ у в. [[Зорка (Шаркаўшчынскі раён)|Зорка]], у 1999 годзе [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт]], у 2006 годзе факультэт славістыкі [[Віленскі педагагічны ўніверсітэт|Віленскага педагагічнага ўніверсітэта]], у 2008 годзе магістратуру. Тэма магістарскай працы: «Стараверы Шаркаўшчыны: сацыялінгвістычны аспект». Са снежня 2008 года дактарант [[Інстытут літоўскай мовы|Інстытута літоўскай мовы]] (аддзел анамастыкі), у 2013 годзе абараніў доктарскую дысертацыю: «Балта-славянскія анамастычныя кантакты ў Віцебскай вобласці». Працаваў галоўным захавальнікам фондаў, пасля ў 1999—2002 гадах навуковым супрацоўнікам у культурна-асветніцкім цэнтры імя Язэпа Драздовіча і ў [[Германавіцкі музей культуры і побыту|музеі мастацтва і этнаграфіі імя Язэпа Драздовіча]] ў [[Германавічы|Германовічах]], у 2008—2009 гадах намеснікам галоўнага рэдактара літоўскай гістарычнай газеты «[[Voruta]]», у 2009 годзе рэдактарам газеты «[[Trakų žemė]]». Непрацяглы час у 2004 годзе супрацоўнічаў з польскай газетай (4 нумары) «[[Nasz czas]]», дзе быў адказным за беларускую старонку. З 2009 годзе выкладае беларускую літаратуру на філалагічным факультэце [[Літоўскі ўніверсітэт эдукалогіі|Літоўскага ўніверсітэта эдукалогіі]]. З 2023 года — рэдактар газеты «Trakų žemė». Старшыня [[Таварыства беларускай культуры ў Літве]] з красавіка 2015 года. 11 снежня 2024 г. Дэпартаментам нацыянальных меншасцей пры Урадзе Літоўскай Рэспублікі ўзнагароджаны Залатым медалём Годнасці «За заслугі»<ref>{{Cite web|lang=lt|url=https://tmde.lrv.lt/lt/naujienos/zmogaus-teisiu-dienai-skirtame-renginyje-pagerbti-iskiliausi-lietuvos-tautiniu-bendruomeniu-atstovai-ir-tarpkulturini-dialoga-skatinantys-zmones/|title=Žmogaus teisių dienai skirtame renginyje pagerbti iškiliausi Lietuvos tautinių bendruomenių atstovai ir tarpkultūrinį dialogą skatinantys žmonės|website=tmde.lrv.lt|access-date=2024-12-23}}</ref> == Навуковая дзейнасць == Даследуе гісторыю і культуру [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага краю]]. Публікуецца ў мясцовым перыядычным друку. Распрацоўвае пытанні для віктарыны «Ці ведаеш ты свой край?» У вольны час працуе ў архівах [[Вільня|Вільні]], [[Маладзечна]], [[Віцебск]]а, [[Мінск]]а, збірае матэрыялы па гісторыі [[Дзісна|Дзісеншчыны]]. Падрыхтаваў да друку кнігі: «Стараверы Шаркаўшчыны», «Германавіцкая і Сцяпанпольская гміны (гісторыя, падзеі, дакументы)». {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/Adamkovicz_Alaksandr.html Адамковіч Аляксандр Эдмундавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230614042837/https://kamunikat.org/Adamkovicz_Alaksandr.html |date=14 чэрвеня 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адамковіч Аляксандр Эдмундавіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Літве]] [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Літвы]] [[Катэгорыя:Філолагі Літвы]] ldddi4zgwh303ociy5apt33momyvaaw Андрэй Мікалаевіч Сердзюкоў 0 697804 5155885 4972566 2026-06-19T09:14:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155885 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сердзюкоў}} {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |Перыяд жыцця = |выява = |подпіс = |герб = |подпіс герба = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = |гады службы = |званне = {{УС РФ, Генерал-палкоўнік}} [[генерал-палкоўнік]] |род войскаў = |камандаваў = [[138-я асобная гвардзейская мотастралковая брыгада]];<br>[[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія]];<br>[[5-я агульнавайсковая армія]];<br>12-е камандаванне рэзерву [[Паўднёвая ваенная акруга (Расія)|Паўднёвай ваеннай акругі]];<br>[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|Групоўка войскаў ВС РФ у Сірыі]];<br>[[Паветрана-дэсантныя войскі Расіі]] |частка = |бітвы = [[Першая чачэнская вайна]];<br>[[Марш-кідок на Прышціну]];<br>[[Другая чачэнская вайна]];<br>[[Анексія Крыма Расіяй|Крымскі крызіс]];<br>[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]];<br>[[Аперацыя АДКБ у Казахстане]];<br>[[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)]] |узнагароды = |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Андрэй Мікалаевіч Сердзюкоў''' (нар. [[4 сакавіка]] [[1962]], пас. [[Вуглягорскі]], [[Тацынскі раён]], [[Растоўская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — расійскі [[военачальнік]]. Камандуючы [[Паветрана-дэсантныя войскі Расійскай Федэрацыі|Паветрана-дэсантнымі войскамі Расійскай Федэрацыі]] з [[4 кастрычніка]] [[2016]] па [[16 чэрвеня]] [[2022]], [[генерал-палкоўнік]] ([[2015]]), [[Герой Расійскай Федэрацыі]] ([[2020]]). == Біяграфія == У 1983 годзе скончыў [[Разанская гвардзейская вышэйшая паветрана-дэсантная камандная вучэльня|Разанскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча]] імя Ленінскага камсамола (7 рота). Па заканчэнні вучылішча ў 1983—1985 гадах служыў на пасадзе камандзіра ўзвода разведвальнай роты [[104-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|104-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]] ([[Гянджа|Кіравабад]], [[АзССР]]). Паслядоўна прайшоў пасады намесніка камандзіра і камандзіра роты (1985—1986), начальніка штаба і камандзіра батальёна (1986—1990). У 1993 годзе скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]]. У 1993—1995 — намеснік камандзіра, у 1995—1997 — камандзір 237-га гвардзейскага парашутна-дэсантнага Торуньскага палка, у 1997—1999 гады — камандзір 104-га гвардзейскага дэсантна-штурмавага палка [[76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія|76-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай Чарнігаўскай дывізіі]] (г. [[Пскоў]]). У далейшым займаў пасады: камандзіра [[138-я асобная гвардзейская мотастралковая брыгада|138-й асобнай гвардзейскай мотастралковай Краснасельскай брыгады]] ў [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградскай ваеннай акрузе]] (пас. [[Каменка (Выбарскі раён)|Каменка]]) з сакавіка 2002 года па чэрвень 2004 года, камандзіра [[106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія|106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі]] (г. [[Тула]]) з 2004 па 2007 гады. У 2009 годзе скончыў з залатым медалём [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі]]. Назначаны намеснікам камандуючага [[5-я агульнавайсковая армія|5-й агульнавайсковай арміяй]] [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняй ваеннай акругі]] (з 2010 — [[Усходняя ваенная акруга|Усходняй ваеннай акругі]]). Са студзеня 2011 — па люты 2013 года — камандуючы [[5-я агульнавайсковая армія|5-й агульнавайсковай арміяй]] [[Усходняя ваенная акруга|Усходняй ваеннай акругі]] (г. [[Усурыйск]]). З лютага па кастрычнік 2013 года — намеснік камандуючага войскамі [[Паўднёвай ваеннай акругі (Расія)|Паўднёвай ваеннай акругі]]. У 2014 годзе прымаў удзел у [[Анексія Крыма Расіяй|далучэнні Крыма да Расійскай Федэрацыі]]. З кастрычніка 2013 года — начальнік штаба — першы намеснік камандуючага войскамі Паўднёвай ваеннай акругі, са снежня 2015 года па кастрычнік 2016 года — камандуючы 12-м камандаваннем рэзерву [[Паўднёвая ваенная акруга (Расія)|Паўднёвай ваеннай акругі]]. У сувязі з [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|падзеямі на ўсходзе Украіне]] ў маі 2017 года ўключаны ў санкцыйны спіс Украіны<ref>[https://ria.ru/world/20170516/1494412577.html Санкции Украины впервые коснулись командующего ВДВ Сердюкова / РИА «Новости», 16.05.2017]</ref>. 15 верасня 2017 года, вяртаючыся з [[Ваенныя вучэнні|ваенных вучэнняў]], трапіў у ДТЗ у [[Мурманская вобласць|Мурманскай вобласці]]. Сердзюкоў атрымаў цяжкія траўмы галавы і [[пералом пазваночніка]]<ref>[https://lenta.ru/news/2017/09/19/vdv/ Главком ВДВ получил тяжелые травмы в ДТП в Мурманской области]</ref><ref name="novaya22">{{cite web|url=https://www.novayagazeta.ru/articles/2017/09/22/73938-chelovek-pogib-iz-za-derevenskih-pontov|title=«Человек погиб из-за деревенских понтов»|author=Татьяна Брицкая|date=22 сентября 2017|publisher=Новая газета|accessdate=2017-09-29}}</ref>. З-за атрыманых траўм не адбылося яго прызначэнне камандуючым Групоўкай Узброеных Сіл РФ у Сірыі, якое планавалася на канец 2017 года<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3555026 Генерал срочной службы / Коммерсантъ, 20.02.2018]</ref>. З 10 красавіка па верасень 2019 года — камандуючы [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|Групоўкай войск Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі ў Сірыйскай Арабскай Рэспубліцы]]. За час яго камандавання расійскім войскам у Сірыі ўдалося разграміць фарміраванні ісламістаў у паўднёвых раёнах правінцыі Ідліб і ўзяць пад кантроль сірыйскіх войскаў значную частку паўночнага ўсходу краіны<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3940399 Командующего ВДВ десантировали в Сирию / Коммерсантъ]</ref><ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2019/11/13/816172-minoboroni-smenilo-komanduyuschego-rossiiskoi Минобороны сменило командующего российской группировкой в Сирии / vedomosti.ru]</ref>. 7 студзеня 2022 года прызначаны камандуючым [[Аперацыя АДКБ у Казахстане|міратворчымі сіламі АДКБ у Казахстане]]<ref>[https://ria.ru/20220107/mirotvortsy-1766837089.html Командующий ВДВ Сердюков стал руководителем миротворцев ОДКБ в Казахстане / РИА «Новости»]</ref>. У чэрвені таго ж года СМІ паведамілі, што Сердзюкоў вызвалены ад пасады камандуючага паветрана-дэсантнымі войскамі Расіі<ref>{{Cite web |url=https://novgaz-rzn.ru/novosti/18536.html |title=Новым командующим ВДВ стал участник нескольких военных кампаний |access-date=13 студзеня 2023 |archive-date=22 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622090638/https://novgaz-rzn.ru/novosti/18536.html |url-status=dead }}</ref>. У чэрвені 2022 года СМІ паведамілі пра тое, што Сердзюкоў вызвалены ад пасады камандуючага паветрана-дэсантнымі войскамі Расіі<ref>{{Cite web |url=https://novgaz-rzn.ru/novosti/18536.html |title=Новым командующим ВДВ стал участник нескольких военных кампаний |access-date=2022-06-22 |archive-date=2022-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622090638/https://novgaz-rzn.ru/novosti/18536.html |deadlink=no }}</ref>. Станам на сакавік 2023 года — камандуючы групоўкай войскаў Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі ў Сірыйскай Арабскай Рэспубліцы<ref>{{Cite web |url=https://www.orthodoxianewsagency.gr/foreignnews/%d0%bc%d0%b8%d1%82%d1%80%d0%be%d0%bf%d0%be%d0%bb%d0%b8%d1%82-%d0%b2%d0%be%d0%bb%d0%be%d0%ba%d0%be%d0%bb%d0%b0%d0%bc%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d0%b0%d0%bd%d1%82%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b9-%d0%bf%d0%be-4/ |title=Митрополит Волоколамский Антоний посетил российскую базу «Хмеймим» в Сирии |access-date=2023-01-25 |archive-date=2023-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125084706/https://www.orthodoxianewsagency.gr/foreignnews/%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82-%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D0%BE-4/ |deadlink=no }}</ref>, у маі 2023 года працягваў заставацца на гэтай пасадзе<ref>''Томиленко М.'' Их подвиги будут служить для нас примером. // Красная звезда. — 2023. — 12 мая. — С. 11.</ref>. З лістапада 2023 года — начальнік Аб’яднанага штаба АДКБ. Удзельнік [[Першая чачэнская вайна|Першай]] і [[Другая чачэнская вайна|Другой]] чачэнскіх войнаў, [[Марш-кідок на Прышціну|марш-кідка зводнага батальёна ПДВ на Прышціну]] і [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ваеннай аперацыі Расіі ў Сірыі]]. Мае больш за 200 скачкоў з парашутам. [[Заслужаны ваенны спецыяліст Расійскай Федэрацыі]]. Член рэдакцыйнай калегіі [[Ваенная думка|часопіса «Ваенная думка»]]. == Узнагароды == ==== Дзяржаўныя ==== * [[Герой Расійскай Федэрацыі]] (2020)<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/7857223|title=Источник: два генерала получили звания Героев России за операцию в Сирии|website=ТАСС|access-date=2021-06-12}}</ref>; * [[Ордэн «За заслугі перад Айчынай»|Ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] III і IV ступені з мячамі; * [[Ордэн Аляксандра Неўскага (Расія)|Ордэн Аляксандра Неўскага]]; * [[Ордэн Мужнасці]]; * [[Ордэн Пашаны (Расія)|Ордэн Пашаны]]; * [[Ордэн «За ваенныя заслугі» (Расія)|Ордэн «За ваенныя заслугі»]]; * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені; * Медалі СССР і Расійскай Федэрацыі. ==== Рэгіянальныя ==== * [[Ордэн «За вернасць доўгу» (Крым)|Ордэн «За вернасць доўгу»]] (Рэспубліка Крым, 6 кастрычніка 2015 года) — ''за самаадданае служэнне справе забеспячэння бяспекі краіны, грамадзянам Расіі, адказнасць і высокі прафесіяналізм''<ref>[http://crimea.gov.ru/act/13878 Постановление Президиума Государственного Совета Республики Крым от 6 октября 2015 года № п106-1/15 «О награждении работников различных отраслей»]</ref>; * Ганаровы грамадзянін [[Тацінскі раён|Тацінскага раёна]] [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласці]]<ref>[https://muzeitacina.rnd.muzkult.ru/poch_gr_tac_ray Почётные граждане Тацинского района / МБУ «Тацинский историко — краеведческий музей»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210723153005/https://muzeitacina.rnd.muzkult.ru/poch_gr_tac_ray |date=23 ліпеня 2021 }}</ref>; * [[Ордэн «За заслугі перад Рэспублікай Дагестан»]] (2024)<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/document/0500202409190010 Указ Главы Республики Дагестан от 12 сентября 2024 года № 113 «О награждении государственными наградами Республики Дагестан»]</ref>. ==== Канфесійныя ==== * Медаль «За царкоўныя заслугі перад Уладзівастоцкай і Прыморскай епархіяй» 1-й ступені (2012) — ''за асабісты ўклад у развіццё ўзаемадзеяння паміж Рускай Праваслаўнай Царквой і арміяй у аказанні духоўна-маральнай падтрымцы ваеннаслужачых''. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=29743|title=Сердюков Андрей Николаевич|publisher=[[Героі краіны (інтэрнэт-сайт)|Герои страны]]}} * [http://structure.mil.ru/management/types_of_troops/more.htm?id=12098743@SD_Employee Биография на сайте Минобороны России] * [https://web.archive.org/web/20161011140418/http://www.redstar.ru/index.php/kozak/item/3487-na-primorskom-napravlenii На приморском направлении — интервью А. Н. Сердюкова], газета «Красная звезда» * [https://ria.ru/analytics/20160930/1478241892.html Кто такой Андрей Сердюков], РИА Новости * [https://mir24.tv/news/16268368/komanduyushchii-vdv-rossii-popal-v-dtp-pod-murmanskom Командующий ВДВ России попал в ДТП под Мурманском] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сердзюкоў Андрэй Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой чачэнскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі ваеннай аперацыі Расіі ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі (РФ)]] 2eeg49xytdxjtprhm513g4fe3g0nx69 Аляксей Пятровіч Груца 0 699009 5155738 5052598 2026-06-18T21:11:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155738 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Вядомы як = аўтар манаграфіі «Развіццё складаназалежнага сказа ў беларускай мове» |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} {{цёзкі2|Груца}} '''Аляксей Пятровіч Груца''' ([[9 мая]] [[1924]], вёска [[Пішчыкі]], [[Сваташыцкая воласць]], [[Горацкі павет]], [[Смаленская губерня]] — [[27 лютага]] [[2017]], [[Мінск]]) — беларускі [[мовазнавец]]. [[Доктар філалагічных навук]] ([[1969]]), [[прафесар]] (1971). Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1971). == Біяграфія == Пасля заканчэння ў 1941 г. 1-ай [[Дуброўна|Дубров]]енскай сярэдняй школы працаваў па гаспадарцы, а ў лютым 1944 года быў вывезены немцамі на прымусовыя работы ў [[Германія|Германію]], адкуль быў вызвалены англійскімі войскамі ў красавіку 1945 года. З верасня 1945 да красавіка 1947 г. знаходзіўся на службе ў арміі, пасля завяршэння якой вучыўся на [[літаратурны факультэт БДПУ|літаратурным факультэц]]е [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]]. Удзельнічаў у дыялекталагічных экспедыцыях па збіранні матэрыялаў для Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы. Пасля заканчэння інстытута працаваў настаўнікам у г. Мінску і абараніў дысертацыю кандыдата філалагічных навук.<ref>{{кніга|аўтар = Груца, Аляксей.|загаловак = Гісторыя складаных форм будучага часу ў беларускай мове: дысертацыя кандыдата філалагічных навук |адказны = АН БССР. [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа]] |месца =[[Мінск]] |год = 1956 |старонак = 233 }}</ref> У 1957 г. перайшоў на працу ў [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытут мовазнаўства]] ў групу па ўкладанні «Беларуска-рускага слоўніка» (1962) і па стварэнні «Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы». За гэту працу ў ліку іншых суаўтараў у 1971 годзе была прысуджана [[Дзяржаўная прэмія СССР]]. У 1969 годзе Аляксей Груца паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю.<ref>{{кніга|аўтар = Груца, Аляксей.|загаловак = Развіцце складаназалежнага сказа ў беларускай мове: дысертацыя доктара філалагічных навук|адказны = АН БССР. [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа]] |месца =[[Мінск]] |год = 1968 |старонак = 534 }}</ref> З верасня 1969 года Аляксей Груца працаваў у [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце]], спачатку на пасадзе прафесара, пазней — загадчыка кафедры. == Творчасць == Кола цікавасцей Аляксея Груцы — сінтаксіс беларускай мовы, дыялектная лексіка, гісторыя мовы, лексікаграфія, параўнальна-гістарычныя даследаванні, розныя ўзроўні моўнай сістэмы беларускай, рускай і стараславянскай моў, напісаў і апублікаваў каля 150 навуковых і метадычных прац па разнастайных пытаннях беларускага мовазнаўства, у тым ліку ў замежных выданнях «[[Slawia orientalis]]» ([[Варшава|Warszawa]]), «[[Slavia]]» ([[Прага|Praha]]), «[[Slavica Slovaca]]» ([[Браціслава|Bratislava]]). Суаўтар фундаментальнай працы «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» ([[1969]]), шматтомнага «Гістарычнага слоўніка беларускай мовы», пяцітомнага «Лексічнага атласа беларускай мовы» (1993—1997). == Узнагароды == Разам з іншымі супрацоўнікамі Інстытуту мовазнаўства адзначаны ў 1971 годзе Дзяржаўнай прэміяй СССР за шэраг калектыўных прац па беларускай лінгвагеаграфіі: «Хрэстаматыя па беларускай дыялекталогіі» ([[1962]]), «Дыялекталагічны атлас беларускай мовы» ([[1963]]), «Нарысы па беларускай дыялекталогіі» (1964) і «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» (1968—1969). == Сям’я == * Бацька — Пётр Паўлавіч Груца ({{Н}} [[вёска]] [[Пішчыкі]] — 27 красавіка 1961, [[Пішчыкі]]), Застаўшыся на звыштэрміновую службу ў войску, у [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] фельдфебель Пётр Паўлавіч стаў кавалерам Георгіеўскага крыжа IV, III і II ступеняў. Па сканчэнні 10 ліпеня 1916 г. курса 2-й Араніенбаумскай школы прапаршчыкаў даслужыўся да штабс-капітана ў 1917 годзе. * Маці — Матрона Цімафееўна ({{Н}} [[Дабрынь (Віцебская вобласць)|Дабрынь]] — 1957, [[Пішчыкі]].) * Жонка — Юзэфа Станіславаўна Лешка нарадзілася ў Мінску ў 1923 годзе. Скончыла [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[БДУ]], працавала настаўніцай школы № 27 у Мінску. * Сын — [[Сяргей Груца]] ({{Н}}14 ліпеня 1957) — кандыдат фізіка-матэматычных навук.<ref>{{кніга|аўтар = Груца, Сяргей Аляксеевіч.|загаловак = Паўправаднікі монакрышталі. Аптычныя ўласцівасці.|спасылка = http://dep.nlb.by/jspui/handle/nlb/53523|год = 1996|archive-date = 21 студзеня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220121195917/http://dep.nlb.by/jspui/handle/nlb/53523}}</ref> * Сын — [[Ігар Груца]] ({{Н}}7 студзеня 1960 г.) — [[кандыдат гістарычных навук]], выпускнік [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]].<ref>{{артыкул| аўтар = [[Эмануіл Іофе|Иоффе, Э. Г.]] | загаловак = Педогогические династии: династия Груцо. | спасылка = http://elib.bspu.by/handle/doc/12514 | выданне =[[Адукацыя і выхаванне]] | тып = Навукова-тэарэтычны і навукова-метадычны часопіс | год = 2018 | нумар = 5| старонкі = 71—74 }}</ref> == Кнігапіс == * {{кніга|загаловак = Беларуска-рускі слоўнік: каля 90000 слоў |адказны = пад рэдакцыяй [[Кандрат Крапіва|К. К. Крапівы]] |месца =[[Масква]] |выдавецтва = Дзяржаўнае выдавецтва замежных і нацыянальных слоўнікаў |год = 1962 |старонак = 1048 |тыраж = 15000}} * {{кніга|загаловак = Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Карты |адказны =Р. І. Аванесаў і інш.; пад рэдакцыяй Р. І. Аванесава, [[Кандрат Крапіва|К. К. Крапівы]], Ю. Ф. Мацкевіч; рэдактары-картографы: Л. П. Колабава, А. А. Ляўшынаў, М. С. Руткоўская |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год = 1963 |том = 1 |старонак = 338 |тыраж = 1000}} * {{кніга|загаловак = Дыялекталагічны атлас беларускай мовы: уступныя артыкулы, даведачныя матэрыялы і каментарыі да карт |адказны = Р. І. Аванесаў і інш.] ; пад рэдакцыяй Р. І. Аванесава, [[Кандрат Крапіва|К. К. Крапівы]], Ю. Ф. Мацкевіч |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год = 1963 |том = 2 |старонак = 969 |тыраж = 1000}} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Даданыя азначальныя з адноснымі прыслоуямі і злучнікамі ў беларускай мове. | выданне = Slavica Slovaca | тып =часопіс | год = 1968 | нумар = 3 | старонкі = 268—275 }} * {{кніга|аўтар = Груца, Аляксей.|загаловак = Развіцце складаназалежнага сказа ў беларускай мове. (На матэрыяле помнікаў пісьменнасці XIV—XVII ст.ст. і сучасных народных гаворак). |адказны = рэдактар: Аванесаў, Рубен Іванавіч |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Навука і тэхніка]] |год = 1970 |старонак = 270 |тыраж = 1000}} * {{кніга|аўтар = А. П. Груцо/ |загаловак = Старославянский язык: учебное пособие для филологических специальностей высших учебных заведений |месца =[[Мінск]] |выдавецтва =[[БДПУ]] |год = 1999|isbn = 985-435-128-9|тыраж = 300}} * {{кніга|аўтар = А. П. Груцо/ |загаловак = Старославянский язык: учебное пособие для филологических специальностей учреждений, обеспечивающих получение высш. образования |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = ТетраСистемс |год = 2004|старонак = 335|isbn = 985-470-147-6|тыраж = 300}} * {{кніга|аўтар = А. П. Груцо/ |загаловак = Старославянский язык : практический курс |месца =[[Мінск]] |выдавецтва = ТетраСистемс |год = 2005|старонак = 334|isbn = 985-470-352-5|тыраж = 2000}} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Некаторыя асаблівасці развіцця беларускай мовы ў прасторы і часе. | спасылка = https://bspu.by/admin-panel/vendor/kcfinder/upload/files/Vesti%20BDPU/2007/_vesti_2_2007_ser_1.pdf | выданне = Весці БДПУ| тып = Навукова-метадычны часопіс СЕРЫЯ 1. Педагогіка. Псіхалогія. Філалогія| месца =[[Мінск]] | год = 2007 | нумар = 2(52)| старонкі = 66—69 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Надзённыя праблемы беларускага мовазнаўства на пачатку XXI стагоддзя. | адказны = навуковы рэдактар А. А. Лукашанец| выданне = Граматычны лад беларускай мовы. Шляхі гістарычнага развіцця і сучасныя тэндэнцыі | тып = матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, 29―30 кастрычніка 2007 г. | месца =[[Мінск]] | год = 2007 | старонкі = 13—16 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Да пытання пра надзённыя праблемы сучаснага беларускага мовазнаўства. | адказны = редколлегия: Е. И. Абрамова, Г. В. Писарук, О. А. Фелькина| выданне = Славянские языки: системно-описательный и социокультурный аспекты исследования | месца =[[Брэст]] | год = 2008 | старонкі = 85—88 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Некоторые замечания об особенностях взаимодействия языков в истории этнической Беларуси. | выданне = Беларуская мова ў культурнай і моўнай прасторы Славіі| тып = матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Мінск, 24―25 лістапада 2009 г.)| месца =[[Мінск]] | год = 2009 | старонкі = 98—106 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Трансфармацыя структуры і семантыкі назоўніка долъ у беларускай мове. | спасылка = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=24375 | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2010 | нумар = 4 (268) | старонкі = 48, 49 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Некалькі заўваг пра трансфармацыю метатэзы плаўных у беларускай мове. | спасылка = https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=24268 | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2011 | нумар = 4 (280) | старонкі = 52, 53 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Историческая диалектология и предмет ее изучения. | спасылка = http://elib.bspu.by/bitstream/doc/36747/1/%d0%90.%d0%9f.%20%d0%93%d1%80%d1%83%d1%86%d0%be.pdf | адказны = рэдкал. Старычонак В.Д. і інш.; адк. рэд. В.Д. Старычонак| выданне = Беларусь на скрыжаванні стагоддзяў: ад класікі да сучаснасці| тып = матэрыялы Міжнар. навуковай канферэнцыі, г. Мінск, 1–2 лістап. 2012| месца =[[Мінск]] | выдавецтва = БДПУ| год = 2012}} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Адвербіялізацыя і яе трансфармацыя ў беларускай мове. | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2013 | нумар = 1 (301) | старонкі = 43, 44 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Назоўнік «буцян» і вытворчыя ад яго ў гаворцы Дубровеншчыны.| спасылка = http://elib.bspu.by/bitstream/doc/35996/1/%d0%93%d1%80%d1%83%d1%86%d0%be%20%d0%90.%d0%9f..pdf| адказны = рэдкал. В.Д. Старычонак, І.М. Гоўзіч, Н. В. Заяц ; адк. рэд. В.Д. Старычонак | выданне = Дзявятыя Танкаўскія чытанні | тып = (да 100-годдзя ўніверсітэта): матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, г. Мінск, 26 верасня 2014| месца =[[Мінск]] | выдавецтва = БДПУ| год = 2014 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Семантыка субстантыўных прыслоўяў з прыстаўкай въ. | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2014 | нумар = 5 | старонкі = 30, 32 }} * {{артыкул| аўтар = Груца, Аляксей. | загаловак = Яшчэ раз пра гаворкі Дубровеншчыны. | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2014 | нумар = 9 | старонкі = 43, 44 }} * {{cite web | author = Груцо А. П. | date = 2008 | url = https://refdb.ru/look/1280545-pall.html| title = Воспоминания и размышления о прожитом и пережитом. (в назидание потомкам)| language = ru}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Груца Аляксей Пятровіч // Беларуская мова: Энцыклапедыя / Пад рэд. А. Я. Міхневіча. — Мн.: БелЭн, 1994.— 655 с. — С. 165. * {{Крыніцы/БелЭн|5|Груца Аляксей Пятровіч}} — С. 467. * Груца, Аляксей Пятрович. // {{Крыніцы/Памяць/Дубровенскі раён|1}} — С. 513. * {{Крыніцы/ЭКБ|3|Груца Аляксей Пятровіч}} — С. 277. * {{Крыніцы/Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|2|Груца Аляксей Пятровіч}} С. 214. * {{артыкул| аўтар = [[Васіль Старычонак|Старычонак, Васіль.]] | загаловак = Талент і веды — новаму пакаленню : да юбілею Аляксея Груцы. | спасылка = https://elib.bspu.by/bitstream/doc/6051/1/%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D1%96%20%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%8B%20%E2%80%93%20%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BC%D1%83%20%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8E.%20%D0%94%D0%B0%20%D1%8E%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%8E%20%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F%20%D0%93%D1%80%D1%83%D1%86%D1%8B.pdf | выданне = [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і метадычны часопіс | год = 2014 | нумар = 5 | старонкі = 29, 30 }} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/ru/documents/130903 https://bis.nlb.by/ru/documents/130903 Беларусь у асобах і падзеях] {{DEFAULTSORT:Груца, Аляксей Пятровіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка]] mvalgcivnj5vk2256yrqtwa8eshsd42 Аляксей Мікалаевіч Арастовіч 0 702004 5155732 5051390 2026-06-18T20:35:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155732 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Арастовіч}} {{ДД}} '''Аляксей Мікалаевіч Арастовіч''' (нар. {{ДН|3|8|1975}}, [[Грузінская ССР]]) — [[Украіна|украінскі]] палітык, разведчык, блогер, палітычны і ваенны аглядальнік, калумніст інтэрнэт-СМІ, акцёр, арганізатар псіхалагічных семінараў і трэнінгаў і дабрачыннага фонду для псіхалагічнай падтрымкі вайскоўцам у [[Вайна на ўсходзе Украіны|зоне АТА]] (2014—2017)<ref>{{cite web|url=https://www.unian.net/war/avakov-opublikoval-video-gde-arestovich-nazyvaet-ato-kurortom-dlya-malchikov-tot-otreagiroval-novosti-donbassa-11545036.html|title=Аваков опубликовал видео, где Арестович называет АТО "курортом для мальчиков" - тот отреагировал|publisher=[[УНІАН]]|website=unian.net|author=Виталий Саенко|date=2021-09-14|access-date=2021-09-16|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916103841/https://www.unian.net/war/avakov-opublikoval-video-gde-arestovich-nazyvaet-ato-kurortom-dlya-malchikov-tot-otreagiroval-novosti-donbassa-11545036.html|url-status=live}}</ref>. Спікер [[Кантактная група па мірным урэгуляванні сітуацыі на ўсходзе Украіны|ТКГ]] і саветнік па інфармацыйнай палітыцы кіраўніка ўкраінскай дэлегацыі ў Мінскай групе<ref>{{cite web|url=https://www.5.ua/ru/obshchestvo/novoe-naznachenye-v-tkh-kto-takoi-arestovych-y-za-chto-eho-krytykuiut-siuzhet-227934.html|title=Новое назначение в ТКГ: кто такой Арестович и за что его критикуют – сюжет|publisher=[[5 канал (Украіна)|5 канал]]|website=5.ua|author=Петр Швец, Сергей Барбу, Татьяна Триполка|date=2020-10-29|access-date=2021-09-16|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027112913/https://www.5.ua/ru/obshchestvo/novoe-naznachenye-v-tkh-kto-takoi-arestovych-y-za-chto-eho-krytykuiut-siuzhet-227934.html|url-status=live}}</ref>. Пазаштатны саветнік кіраўніка [[Офіс Прэзідэнта Украіны|Офіса Прэзідэнта Украіны]] [[Андрэй Барысавіч Ярмак|Андрэя Ермака]] па пытаннях стратэгічных камунікацый у сферы нацыянальнай бяспекі і абароны<ref>{{cite web|url=https://m.dw.com/uk/kyiv-kazhe-pro-vidsutnist-prohresu-na-perehovorakh-tkh/a-57834877|title=Київ каже про відсутність прогресу на переговорах ТКГ|publisher=[[Deutsche Welle]]|website=dw.com|author=Максим Сидоржевский|date=2021-06-09|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://babel.ua/ru/texts/56728-za-vagnerovcami-odnoznachno-sledili-ukrainskie-specsluzhby-sovetnik-glavy-op-aleksey-arestovich-o-rabote-na-ermaka-maybahe-kolomoyskogo-i-bashnyah-kremlya|title=Алексей Арестович – о Ермаке, Коломойском, ТКГ|publisher=Бабель|website=babel.ua|author=Катерина Коберник, Мария Жартовская|date=2020-12-24|access-date=2021-09-16|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916103840/https://babel.ua/ru/texts/56728-za-vagnerovcami-odnoznachno-sledili-ukrainskie-specsluzhby-sovetnik-glavy-op-aleksey-arestovich-o-rabote-na-ermaka-maybahe-kolomoyskogo-i-bashnyah-kremlya|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://24tv.ua/ru/aleksej-arestovich-biografija-vse-skandaly-kto-jeto_n1570320|title=Я – не патриот: биография и громкие скандалы с участием Алексея Арестовича|publisher=[[24 канал (Украіна)|24 канал]]|website=24tv.ua|date=2021-03-17|access-date=2021-09-16|archive-date=2021-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916103841/https://24tv.ua/ru/aleksej-arestovich-biografija-vse-skandaly-kto-jeto_n1570320|url-status=live}}</ref>. [[Падпалкоўнік]] (2022)<ref>{{Cite web |url=https://tsn.ua/ato/arestovichu-prisvoyili-viyskove-zvannya-pidpolkovnika-foto-2027623.html |title=«За очередную Чернобаевку»: Арестовичу присвоили звание подполковника |access-date=2022-04-03 |archive-date=2022-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403084135/https://tsn.ua/ato/arestovichu-prisvoyili-viyskove-zvannya-pidpolkovnika-foto-2027623.html |url-status=live }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 3 жніўня 1975 года. Бацька — этнічны [[Беларусы|беларус]] са [[Слуцк]]а<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31732273.html|title=«Мы ня хочам страляць у беларусаў», — дарадца кіраўніка Офісу Зяленскага Аляксей Арастовіч|first=Ганна|last=Соўсь|website=Радыё Свабода|date=2022-03-03|access-date=2025-04-01}}</ref>. Частку дзяцінства правёў у Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GQJ2tIyxkWA|title=Арестович: Обращение к беларуским военным|last=Alexey Arestovych|date=2022-03-02|access-date=2025-04-01}}</ref>. Кадравы афіцэр [[Узброеныя Сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]], разведчык, капітан запасу. Службовая дзейнасць была звязана з распрацоўкамі ў галіне аператыўнай псіхалогіі, канфлікталогіі і псіхалогіі экстрэмальных сітуацый. Заснавальнік грамадскай арганізацыі «Народны рэзервіст» па падрыхтоўцы дабравольцаў для войска, ваенны эксперт<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/ukrainski-vaenny-ekspert-razmova-uzho-idze-pra-zahavanne-kieva|title=Украінскі ваенны эксперт: Размова ўжо ідзе пра захаванне Кіева {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2014-08-28|access-date=2025-04-01}}</ref>. Арганізатар псіхалагічных семінараў і трэнінгаў і дабрачыннага фонду для псіхалагічнай падтрымкі ўдзельнікаў [[Антытэрарыстычная аперацыя ва Украіне|АТА]] (2014—2017)<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.5.ua/suspilstvo/zazyrnuty-v-ochi-putinu-zustrich-zelenskoho-z-ahresorom-ta-ii-tsina-dlia-ukrainy-arestovych-204305.html|title=Справа Шеремета та зустріч Зеленського з Путіним – прогнози Арестовича|website=5 канал|date=2019-12-13|access-date=2025-04-01}}</ref>. Дарадца ўкраінскай дэлегацыі ў Трохбаковай кантактнай групе<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7818/Artykul/2778456,%D0%9A%D1%96%D0%B5%D1%9E-%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B0-%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%83-%D1%9E-%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%83|title=Кіеў не згаджаецца на аднаўленне перамоваў па Данбасу ў Мінску - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2025-04-01}}</ref>. Пазаштатны дарадца [[Офіс Прэзідэнта Украіны|Офіса Прэзідэнта Украіны]] з 1 снежня 2020 года<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://prm.ua/arestovycha-pryznachyly-radnykom-delehatsii-u-tkh-z-informatsiynoi-polityky/|title=Арестовича призначили радником делегації у ТКГ з інформаційної політики 28.10.20 Прямий|website=prm.ua|date=2020-10-28|access-date=2025-04-01}}</ref> да 17 студзеня 2023 года. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://novychas.online/zamezza/aliaksiej_arestovic_rasieja_u Аляксей Арэстовіч: Расея ў бліжэйшыя дні ўвядзе войскі на паўднёвы ўсход Украіны (відэа)] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Арастовіч Аляксей Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Украіны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Адэскай ваеннай акадэміі]] mlrssjs3itr4twrraqxstfvapnsnucl Анастасія Яраполкаўна 0 704419 5155767 5045025 2026-06-19T01:47:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155767 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Анастасія Яраполкаўна''' ([[1074]] — [[3 студзеня]] [[1158]]<ref name="Naz2001">{{кніга|аўтар=Назаренко А.В.|загаловак= Древняя Русь на международных путях|месца= М.|год = 2001|старонкі= 526-527}}</ref>) — дачка князя валынскага [[Яраполк Ізяславіч|Яраполка Ізяславіча]] і [[Кунігунда фор Арламюндэ|Кунігунды фон Арламюндэ]], жонка менскага князя [[Глеб Усяславіч|Глеба Усяславіча]]. == Згадкі == [[Файл:Princess Yaropolkovna of Minsk.png|thumb|left|Фрагмент аркуша са згадкай менскай княгіні Яраполкаўны ў [[Кіеўскі летапіс|Кіеўскім летапісе]].]] Раннімі крыніцамі Яраполкаўна згадана толькі аднойчы, [[Кіеўскі летапіс]] паведаміў пра яе смерць пад 1158 годам. Згадка цікавая для гісторыі царквы<ref>{{кніга|аўтар=Макарий (Булгаков)|загаловак= История Русской Церкви|месца= М.|год = 1995|старонкі= 469}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Голубинский Е.Е.|загаловак= История русской церкви|месца= М.|год = 1881|том=1|старонкі= 597}}</ref>. Летапісец адзначыў, што 3 студзеня ва ўзросце 84 гадоў а 2 гадзіне ночы памерла Яраполкаўна, удава князя Глеба, якая перажыла свайго мужа на 40 гадоў, і пахавана 4 студзеня ва Успенскім саборы [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскага манастыра]] побач ракі [[Феадосій Пячэрскі|Феадосія Пячэрскага]] і магілы мужа<ref>{{кніга|загаловак= ПСРЛ|месца= СПб|год = 1908|старонкі= 492-493|том= Том 2. Ипатьевская летопись}}</ref>. Яраполкаўна завяшчала 5 вёсак з чэляддзю і агулам усю сваю маёмасць манастыру. Там сама адзначаны наданні манастыру ад яе бацькі і мужа — Яраполк ахвяраваў некалькі валасцей і ўсю свае асабістую маёмасць, а Глеб пры жыцці ахвяраваў 600 грыўняў срэбра і 50 грыўняў золата, а 100 грыўняў срэбра і 50 грыўняў золата ахвяравала ўдава па яго смерці.{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=377}} Даследчыца Ліза Лін Генрых, якая ў 1977 годзе пераклала Кіеўскі летапіс на англійскую мову, інтэрпрэтавала словы «и все да и до повоӕ» як тое, што Яраполкаўна «дала ўсё да таго, як стала манахіняй». На думку Інэс Гарсія дэ ла Пуэнтэ (2012), Генрых няслушна зразумела фразу, якая літаральна яна значыць «дала ўсё і да галаўнога ўбору», а ў пераносным сэнсе «ахвяравала ўсё, што мела».{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=361}} Імя княгіні Кіеўскі летапіс не называе, яно вядома толькі з позняй крыніцы — Кіеўскага сінопсісу. Можна толькі спадзявацца, што складальнік сінопсісу, які працаваў у [[Кіева-Пячэрскі манастыр|Кіева-Пячэрскім манастыры]], назваў сапраўднае імя. На думку Інэс Гарсія дэ ла Пуэнтэ, «''няма дастаткова пэўных звестак, каб зрабіць выснову, што ўдаву Глеба звалі Анастасія''».{{sfn|Garcia de la Puente|2012|pp=360–361}} Аднак, нішто такому імю княгіні не супярэчыць, таму ў гістарыяграфіі прынята называць яе ім, прынамсі, пакуль не з'явяцца абгрунтаваныя сумненні. У 2012 годзе амерыканская даследчыца іспанскага паходжання Гарсія дэ ла Пуэнтэ, на грунце фрагмента Кіеўскага летапісу «сѣдѣвши по кн҃зи своемъ . вдовою лѣ<sup>т̑</sup> . м҃ .» (''сядзела па князю сваім удавою гадоў 40''), выказала здагадку, што Яраполкаўна 40 гадоў была ўладарнай княгіняй менскай. Даследчыца сама адзначыла, што гэты выпадак не мае аналагаў прынамсі ў гісторыі Русі, а таксама яму няма пераканаўчых доказаў.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://brill.com/view/journals/ruhi/39/3/article-p347_6.xml|аўтар=Ines Garcia de la Puente|загаловак=Gleb of Minsk’s Widow: Neglected Evidence on the Rule of a Woman in Rus’ian History?|год=2012|выданне=Russian History|том=39|выпуск=3|старонкі=347–378|issn=0094-288X|doi=10.1163/18763316-03903006}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.taylorfrancis.com/books/9781351790239/chapters/10.4324/9781315204178-2|аўтар=Inés García de la Puente|загаловак=The Widow Princess of Minsk|год=2017-09-18|адказны=Donald Ostrowski, Christian Raffensperger|мова=en|выданне=Portraits of Medieval Eastern Europe, 900–1400|выдавецтва=Routledge|старонкі=15–22|isbn=978-1-315-20417-8|doi=10.4324/9781315204178-2}}</ref> На думку ўкраінскага даследчыка Сяргея Абукава (2016): «''Цяжка прызнаць пераканаўчым меркаванне пра праўленне ўдавы Глеба да сваёй смерці ў Менскім княстве''».<ref name="Абуков">{{cite journal |title=Первый внутридинастический брак Рюриковичей и его влияние на политические отношения на Руси конца xi - начала XII в |trans-title=Першы ўнутрыдынастычны шлюб Рурыкавічаў і яго ўплыў на палітычныя адносіны на Русі канца xi - пачатку XII у |journal=Via in tempore. История. Политология |url=https://cyberleninka.ru/article/n/pervyy-vnutridinasticheskiy-brak-ryurikovichey-i-ego-vliyanie-na-politicheskie-otnosheniya-na-rusi-kontsa-xi-nachala-xii-v |language=ru |date=2016 |access-date=23 снежня 2024}}</ref> У 2024 годзе здагадку Гарсія дэ ла Пуэнтэ падтрымаў амерыканскі даследчык Крысціян Рафенспергер{{sfn|Raffensperger|2024|pp=69, 94–98|ps="Выснова Гарсія з гэтага агляду, з якой я згодны, заключаецца ў тым, што адсутнасць названага ўладара ў Менску ад часу смерці Глеба Усяславіча ў 1119 г. да прыходу Ізяслава Мсціславіча ў 1132 г. і потым ад ягонага зыходу ў 1135 г. да смерці нашай неназванай княгіні, можна лічыць, што яна кіравала ў той час."}}. Гіпотэза Гарсія дэ ла Пуэнтэ грунтуецца на тым, што як і ранейшая перакладчыца Кіеўскага летапісу Ліза Лін Генрых, фрагмент «сѣдѣвши по кн҃зи своемъ . вдовою лѣ<sup>т̑</sup> . м҃ .» яна перакладае па аналогіі са шматлікі згадкамі летапісу пра «сядзенне» князёў, што значыла іх княжанне. Так, «who had been ruling forty years in the place of her prince as a widow» у перакладзе Генрых (1977) і «having ruled after her husband['s death] as a widow for forty years» у перакладзе Гарсія дэ ла Пуэнтэ (2012). Пры гэтым Гарсія дэ ла Пуэнтэ ведае, што рускія мовазнаўцы даюць сэнс «сядзела па князю сваім ўдавою» іначай і іх меркаванне грунтуецца на ранняй рэдакцыі [[Руская Праўда|Рускай Праўды]] з XII ст., дзе асобны раздзел «А се ѡ женѣ, ѡже върчетьсѧ сѣдѣти по мужи» прысвечаны менавіта правам удоваў усіх станаў, і на масіве пазнейшых ужыванняў «сядзення па мужы» менавіта ў сэнсе ўдоўства<ref>[https://etymolog.ruslang.ru/doc/xi-xvii_24.pdf сидѣние, сѣдѣние (значение 3); сидѣти, сѣдѣти (значение 8)] // Словарь русского языка XI—XVII веков. — Вып. 24 (Се — Скорый). — М.: Наука, 2000. — С. 124, 128.</ref>. Са старажытнарускага права паняцце трапіла ў права Вялікага Княства Літоўскага, дзе «сядзець на ўдовіным стальцы» значыла тое самае — быць, заставацца ўдавой<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/hsbm/sedeti|title=седети (зачэнне 7) - Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)|website=verbum.by|access-date=2025-03-21}}</ref>. Такім чынам, Гарсія дэ ла Пуэнтэ адмаўляе ранейшы навуковых даробак і 700-гадовую прававую традыцыю на карысць сваёй гіпотэзы. У 2024 годзе рускія мовазнаўцы і даследчыкі родавых традыцый Рурыкавічаў Ганна Літвіна і [[Фёдар Барысавіч Успенскі|Фёдар Успенскі]], знаёмыя і з версіяй Гарсія дэ ла Пуэнтэ, зрабілі англійскі пераклад адпаведнага фрагменту Кіеўскага летапісу і падалі яго ў звычайным сэнсе («had been widowed for 40 years»), то-бок як 40 гадовае ўдоўства, а не княжання па смерці мужа<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/123147810/|аўтар=Anna Litvina and Fjodor Uspenskij|загаловак=The Destinies of Varangians in Eleventh- to Twelfth-Century Rus’: Yakun “the Blind,” S(h)imon, and his Son George|год=2024|адказны=Shaun F. D. Hughes, Allyn K. Pearson|месца=Ithaca, New York|выданне=From Rus' to Rímur: Norse history, culture, and literature East and West|выдавецтва=Cornell University Library|том=Islandica Volume LXV An Issue of New Norse Studies|pages=34 (Ref. 33)|isbn=978-0-935995-27-5, 978-0-935995-33-6}}</ref>. == Шлюб і дзеці == Час заключэння шлюбу паміж Анастасіяй і Глебам Усяславічам пэўна невядомы, яго толькі разлічваюць. Вядома, што пасля забойства Яраполка ў 1086 годзе яго ўдвава Кунігунда з’ехала ў Германію, забраўшы з сабой малодшую дачку, дзе тая выйшла замуж<ref name="Naz2001"/>. Анастасія ж засталася на Русі, імаверна, была ўжо ў апецы мужа або, прынамсі, была прасватана. У тыя часы замуж выдавалі з 12 гадоў, што дазваляе вылічыць 1086 год як крайні ранейшы час вяселля<ref name="Naz2007">{{кніга|аўтар=Назаренко А.В.|загаловак= Древняя Русь и Славяне|месца= М.|год = 2007|старонкі= 153-154}}</ref>. Але, часам шлюбу называюць пачатак 1090-х гадоў. [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Леанід Аляксееў]] лічыў, што Анастасія была прасватана за Глеба ў пачатку 1073 года, што было прычынай канфлікту паміж [[Ізяслаў Яраславіч|Ізяславам Яраславічам]] і яго малодшымі братамі, але ў 1073 годзе Анастасія яшчэ не нарадзілася<ref>{{артыкул|аўтар=Литвина А.Ф., Успенский Ф.Б.|загаловак=К уточнению семантики древнерусского «свататися» / «сватитися» и «сват(ь)ство»|выданне=Die Welt der Slaven. Internationale Halbjahresschrift für Slavistik|год=2013|том=LVIII|старонкі=321}}</ref>. Мела прынамсі трох сыноў:{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=362}} * [[Расціслаў Глебавіч|Расціслава]] (пам. пасля 1161{{sfn|Алексеев|2014|p=687}}), імаверна князя менскага да 1151 года,{{sfn|Алексеев|2014|p=687}} князя полацкага 1151—1159,{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=362}} зноў як князь менскі згадваецца пад 1160 годам і імаверна быў ім да сваёй смерці пасля 1161 года.{{sfn|Алексеев|2014|p=687}} * [[Валадар Глебавіч|Валадара]] (пам. пасля 1176/1177<ref name=":1">''Уильям Кентерберийский''. Житие и чудеса святого Фомы // Английские средневековые источники IX—XIII вв.: Тексты, перевод, комментарий. — М., 1979. — С. 41; ''Lind J.'' De russiske ægteskaber: Dynasti- og alliancepolitik i 1130’ernes Danske borgerkrig // Historisk tidsskrift. — København, 1992. B. 92. H. 2. — S. 260. Паводле: ''[[Аляксей Сяргеевіч Кібінь|Кибинь А. С.]]'' От Ятвязи до Литвы: политические и социокультурные трансформации в бассейне верхнего Немана в Х — XIII веках. — Москва: Квадрига, 2012</ref>), імаверна князя менскага з 1151,{{sfn|Алексеев, Котляр|2014|p=148}} але ўпершыню згаданага як князь менскі ў 1159 годзе,{{sfn|Garcia de la Puente|2012|pp=362, 368}} кароткі час быў князем полацкім у 1166 годзе.{{sfn|Алексеев, Котляр|2014|p=148}} * [[Усевалад Глебавіч|Усевалада]] (пам. пасля 1159), згаданага як князь ізяслаўскі ў 1159 годзе, калі адмовіўся ад ізяслаўльскага стальца і атрымаў замест яго стрэжаўскі;<ref>''Штыхаў Г.'' Усевалад Глебавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. Т. 6, кн. 2: Усвея — Яшын. Дадатак — Мн.: БелЭн, 2003. — 612, [1] с. — С. 8. — ISBN 985-11-0276-8.</ref> Гарсія дэ ла Пуэнтэ называе яго проста князем стрэжаўскім пад 1159 годам.{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=362}} Гісторык [[Аляксандр Васілевіч Назарэнка|Аляксандр Назарэнка]] сумняваўся, што Расціслаў быў сынам Глеба і Анастасіі, выказваў здагадку, што ён мог быць сынам з невядомага першага шлюбу Глеба<ref name="Naz2007"/>. Назарэнка спасылаўся на тое, што пазней Расціслаў узяў шлюб з траюраднай сястрой, а гэта забараняе кананічнае царкоўнае права. Аднак, шлюбы з траюраднымі сёстрамі тым часам усё ж вядомы, як выключэнне іх мог дазволіць мітрапаліт<ref>{{артыкул|аўтар=Литвина А.Ф., Успенский Ф.Б.|загаловак=Внутридинастические браки между троюродными братьями и сестрами в домонгольской Руси|выданне=Древняя Русь. Вопросы медиевистики|год=2012|нумар=3(49)|старонкі=66}}</ref>. == Гістарычны кантэкст == Шлюб, імаверна, быў вынікам імкнення полацкага князя [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]] заручыцца падтрымкай вялікага князя кіеўскага [[Ізяслаў Яраславіч|Ізяслава Яраславіча]] (пам. 1078) у барацьбе супраць яго братоў — чарнігаўскага князя [[Святаслаў Яраславіч|Святаслава Яраславіча]] (вялікага князя кіеўскага ў 1073—1077) і пераяслаўскага князя [[Усевалад Яраславіч|Усевалада Яраславіча]] (вялікага князя кіеўскага ў 1078—1093)<ref name=":0">{{Cite book |last=Kumzin |first=A. V. |url=https://www.pravenc.ru/text/165107.html |title=Праваслаўная энцыклапедыя |chapter=Глеб Всеславич |trans-chapter=Глеб Усяславіч |location=Масква |orig-year=2006 |year=2011 |publisher=Расейская праваслаўная царква |volume=11 |pages=568–569 |isbn = |language=ru}}</ref>. Паводле Літвіной і Успенскага (2013), гэта быў першы шлюбны саюз у [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]] паміж членамі княжацкага роду [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]] — Глеб і Яраполкаўна, як прапраўнукі [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра Святаславіча]] па мужчынскай лініі, былі ў сваяцтве восьмай ступені; шлюбы паміж братамі і сёстрамі шасці ступеняў забараняліся царкоўнымі нормамі<ref>{{Cite journal |last1=Litvina |first1=Anna F. |last2=Uspenskij |first2=Fjodor B. |url=https://www.academia.edu/3479739/К_уточнению_семантики_древнерусского_свататися_сватитися_сват_ь_ство_ |title=К уточнению семантики древнерусского «свататися» / «сватитися» / «сват(ь)ство» |trans-title=Да высвятлення семантыкі старажытнарускага ‘свататься’ / ‘сватиться’ / ‘сват(ы)ство’. |journal=Die Welt der Slaven |date=2013 |publisher= |volume=58 |issue= |pages=308–325 |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808104352/https://www.academia.edu/3479739/К_уточнению_семантики_древнерусского_свататися_сватитися_сват_ь_ство_ |archive-date=8 August 2021 |language=ru}}</ref>. [[Файл:Khlebnikov Codex f136v sub anno 1118 & 1119.jpg|300px|thumb|«У 1119 годзе [[Уладзімір Манамах|Уладзімір (Манамах)]] адабраў Менск у [[Глеб Усяславіч|Глеба Усяславіча]], якога прывёў у Кіеў. У тым жа годзе трынаццатага верасня памёр Глеб Усяславіч у Кіеве.»<br />-- [[Кіеўскі летапіс]] (Хлебнікаўскі спіс)]] Калі Усяслаў памёр у 1101 годзе, [[Полацкае княства]] раздзялілася на некалькі удзелаў, з іх пэўна вядомы толькі [[Менскае княства|Менскі]] (для Глеба Усяславіча). Паміж сынамі Усяслава былі міжусобныя канфлікты, таксама ў іх справы ўмешваўся кіеўскі князь і іншыя паўднёварускія князі. [[Уладзімір Манамах]] умяшаўся ў 1115 (6623) і/або 1116 (6624) гадах,{{sfn|Garcia de la Puente|2012|pp=366–367}} потым дзесьці ў 1119—1121 гадах,{{sfn|Garcia de la Puente|2012|pp=361, 363}}, а [[Мсціслаў Уладзіміравіч (вялікі князь кіеўскі)|Мсціслаў Уладзіміравіч]] у 1127 годзе, змяніўшы баланс сіл у Полацкай зямлі агулам{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=363}}. Менавіта падчас другога ўмяшальніцтва Манамах захапіў Менск, а Глеб Усяславіч трапіў у палон у Кіеў, дзе і памёр; такім чынам, яго жонка, менская княгіня Яраполкаўна, аўдавела{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=361}}{{sfn|Raffensperger|Birnbaum|2021}}. Пэўна не вядома, што стала з Менскім княствам пасля гэтага, але Гарсія дэ ла Пуэнтэ (2012) выказала гіпотэзу на грунце на даступных ёй тэкставых, лінгвістычных, гістарычных і археалагічных сведчанняў, што Манамах і наступныя кіеўскія князі ўвесь час пакідалі княгіню Яраполкаўну на княжанне ў Менск пад сваім наглядам, а не ставілі болей канфліктных сыноў або ўнукаў Усяслава, асабліва пасля таго, як большасць з іх была саслана ў 1129—1130 годзе ў Візантыю{{sfn|Garcia de la Puente|2012|pp=373–375}}. Рафенспергер і Бірнбаўм (2021) прынялі тлумачэнне Гарсіі{{sfn|Raffensperger|Birnbaum|2021}}. У 1129 (6637) або 1130 (6638) гадах Мсціслаў адправіў некалькіх полацкіх князёў Усяславічаў у ссылку ў Візантыю. Кіеўскі летапіс тлумачыў гэта рэтраспектыўна пад 1140 (6648) годам тым, што Мсціслаў пакараў полацкіх князёў за адмову дапамагчы яму ў барацьбе з полаўцамі.{{sfn|Garcia de la Puente|2012|pp=362–363}} Невядома, хто з сыноў і ўнукаў Усяслава быў сасланы ў Канстанцінопаль, ці былі сярод іх сыны менскай княгіні Яраполкаўны, а таксама ці быў хто-небудзь з іх сярод тых двух, пра чыё вяртанне ў Кіеўскую Русь згадана ў 1140 годзе{{sfn|Garcia de la Puente|2012|pp=364–366}}. Яе старэйшы сын Расціслаў Глебавіч быў полацкім князем у 1151—1159 гадах, але якую ўладарную ролю ён меў у Менску да 1151 года, на думку Гарсія дэ ла Пуэнта, крыніцы нічога не паведамляюць{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=366}}. Наконт таго, хто мог княжыць у Менску паміж 1119 і 1158 гадамі, Суздальскі летапіс сцвярджае, што, калі [[Яраполк Уладзіміравіч]] сеў на кіеўскім стальцы ў 1132—1133 годзе, то аддаў свайму пляменніку [[Ізяслаў Мсціславіч|Ізяславу Мсціславічу]] Тураў, Пінск і Менск, магчыма, у складзе яго полацкіх уладанняў, а не ўсе чатыры паасобку, хоць гэта і няпэўна{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=367}}. Ізяслаў усё адно добраахвотна пакінуў гэтыя ўладанні і паехаў у Ноўгарадзе ў 1135 годзе, пазней Менск болей не згадваецца ў Суздальскім летапісе, а ў Кіеўскім летапісе толькі раз да смерці Анастасіі ў 1158 годзе, а менавіта ў 1151 годзе, калі паведамляе пра смерць яе нявесткі, жонкі яе сына Расціслава. На думку Гарсія дэ ла Пуэнтэ, ёсць інфармацыйны вакуум і ў гэты час у Менску магла княжыць удава-княгіня.{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=367–368}} Толькі ў 1159 годзе, праз год па смерці княгіні, яе другі сын [[Валадар Глебавіч]] называецца менскім князем{{sfn|Garcia de la Puente|2012|p=368}}. Аднак, Іпацеўскі летапіс над 1151 і 1159 гадамі называе куды і каму палачане выдалі здрадніцкі схопленага князя Рагвалода-Васіля — «ӕша Полотчане Рогъволода . Борисовича кн҃зѧ своего и послаша Мѣньску и ту и держаша оу велицѣ нужи» (1151) і «въıдахом̑ тѧ Глѣбовичем̑ . на великую муку» (1159), то-бок, у 1151 годзе актарамі падзей у Менску былі Глебавічы — сыны Глеба, а не ўдава, якую называлі б Глебавай. == Памяць == [[Файл:1638_Kalnofoisky_Teraturgema_(Hlib_Vseslavich).png|справа|міні|300x300пкс|Урывак з «Тэратургімы» з эпітафіяй Анастасіі і яе мужу.]] У Кіева-Пячэрскай лаўры доўга трымалася памяць пра Глеба і Анастасію. Саборны манах Кіева-Пячэрскага манастыра Афанасій Кальнафойскі ў сваім творы «Тэратургіма», напісаным у 1638 годзе, сярод эпітафій фундатарам Лаўры дае і эпітафію Глебу Усяславічу і яго жонцы з вершаваным прысвячэннем. А аўтар Кіеўскага Сінопсісу, імаверна, нават рабіў расшуканні, каб высветліць імя княгіні, у Афанасія Кальнафойскага яно не згадваецца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Леанід Васілевіч Аляксееў|Алексеев Л. В.]]|загаловак=Полоцкая земля (очерки истории северной Белоруссии) в IX — XIII вв.|адказны=Ответственный редактор академик Б. А. Рыбаков|месца={{М.}}|выдавецтва=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1966|старонак=295}} * {{артыкул|аўтар=Артамонов Ю.А.|загаловак=Князья полоцкие — «великие милосники великой лавры Печерской»|выданне=Ad fontem : сб. ст. в честь Сергея Михайловича Каштанова|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=2005}} * {{кніга|аўтар=|загаловак=Древняя Русь в свете зарубежных источников|месца=М.|выдавецтва=Университет Дмитрия Пожарского|год=2010|адказны=под ред. Т.Н. Джаксон, И.Г. Коноваловой|том=Том IV. Западноевропейские источники./ под ред. А.В. Назаренко}} * {{cite journal |last=Garcia de la Puente |first=Inés |title=Gleb of Minsk's Widow: Neglected Evidence on the Rule of a Woman in Rus'ian History? |trans-title=Удава Глеба Менскага: забытае сведчанне ўладарства жанчыны ў гісторыі Русі? |journal=Russian History |publisher=Brill Deutschland |volume=39 |issue=3 |year=2012 |issn=0094-288X |doi=10.1163/18763316-03903006 |pages=347–378 |language=en}} * {{cite book |last=García de la Puente |first=Inés |url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315204178-2/widow-princess-minsk-in%C3%A9s-garc%C3%ADa-de-la-puente |title=Portraits of Medieval Eastern Europe, 900–1400 |chapter=The Widow Princess of Minsk |trans-chapter=Менская княгіня-ўдава |publisher=Routledge |date=2017 |pages=15–22 |isbn=978-1-315-20417-8 |doi=10.4324/9781315204178-2}} Пад рэдакцыяй Дональда Астроўскага і Крысціяна Рафенспергера. * {{Cite web |title=N. N. Iaropolkovna. b. 1074 – d. 1158 (Н. Н. Яраполкаўна. б. 1074 – пам. 1158) |last=Raffensperger |first=Christian |last2=Birnbaum |first2=David J. |work=Генеалогія Русі ст genealogy.obdurodon.org |date=2021 |access-date=21 ліпеня 2024 г |url=http://genealogy.obdurodon.org/findPerson.php?person=unknown-daughter-iaropolk2 |archive-date=26 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726213603/http://genealogy.obdurodon.org/findPerson.php?person=unknown-daughter-iaropolk2 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Raffensperger |first=Christian |title=Name Unknown: The Life of a Rusian Queen |trans-title=Імя невядома: Жыццё рускай княгіні |publisher=Routledge |date=2024 |pages=232 |isbn=978-1-04-003014-1 |doi=10.4324/9781003325185}} * {{h|Алексеев, Котляр|2014| {{Крыніцы/ДРСМ|Володарь Глебович|аўтар=Алексеев Л. В., Котляр Н. Ф.}} }} * {{h|Алексеев|2014| {{Крыніцы/ДРСМ|Ростислав Глебович|аўтар=Алексеев Л. В.}} }} * {{Праваслаўная энцыклапедыя|165107|Глеб Всеславич|11|568-569|Кузьмин А. В.}}<!--{{sfn|ПЭ|2006|с=568-569}}--> * ''Koshman V.'', ''Plavinski M.'' Small lead seals excavated at medieval Minsk and its hinterland: archaeological finds in context // U Źródeł Europy Środkowo-Wschodniej = Frühzeit Ostmitteleuropas / Leibniz-Institut für Geschichte und Kultur des östlichen Europa. -- Leipzig, 2019 == Спасылкі == * ''Афанасій Кальнафойскі''. [http://www.vostlit.info/Texts/rus15/Kalnofojskij/text.phtml?id=1496 Тэратургіма]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140702124052/http://www.vostlit.info/Texts/rus15/Kalnofojskij/text.phtml?id=1496 |date=2 ліпеня 2014 }} {{продкі}} {{Нашчадкі Ізяслава Яраславіча}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіева-Пячэрскай лаўры]] [[Катэгорыя:Жонкі рускіх князёў]] [[Катэгорыя:Жанчыны XII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Жанчыны XI стагоддзя]] 0gy0mczaw4pvv1tk0tn7ugfaqd3j4zq Анастасія Раманаўна Лаўрынчук 0 709003 5155766 5014733 2026-06-19T01:39:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155766 wikitext text/x-wiki {{Асоба | узнагароды і прэміі = Другая Віцэ-міс Беларусь-2018 | бацька = Раман Лаўрынчук | маці = Алена Лаўрынчук }} '''Анастасія Раманаўна Лаўрынчук''' (нар. [[27 красавіка]] [[2000]], [[Мінск]], [[Беларусь]]) — беларуская мадэль і тэлевядучая. == Біяграфія == Скончыла з адзнакай гімназію № 24 у Мінску. У фінале Нацыянальнага конкурсу прыгажосці, які адбыўся 4 мая 2018 года ў Мінску, атрымала тытул «Другая Віцэ-міс Беларусь-2018»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.belta.by/society/view/marija-vasilevich-iz-minska-zavoevala-titul-miss-belarus-2018-301493-2018/|title=Мария Василевич из Минска завоевала титул "Мисс Беларусь-2018"|website=www.belta.by|date=2018-05-04|access-date=2024-04-06}}</ref>. У снежні 2019 года прадстаўляла Беларусь на міжнародным конкурсе «Міс свету-2019» у [[Лондан]]е і не здолела трапіць у топ. Яе лепшы вынік — рэйтынг з 19 самых інтэлектуальных дзяўчат свету ў межах намінацыі «Head to Head Challenge»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.belta.by/world/view/miss-mira-stala-krasavitsa-iz-jamajki-beloruska-anastasija-lavrinchuk-otmechena-v-dvuh-nominatsijah-372953-2019/|title=Мисс мира стала красавица из Ямайки, белоруска Анастасия Лавринчук отмечена в двух номинациях {{!}} Новости Беларуси{{!}}БелТА 3|website=www.belta.by|date=2019-12-15|access-date=2024-03-17}}</ref>. Таксама яна ўвайшла ў топ-32 самых спартыўных удзельніц конкурсу. У 2021 годзе скончыла Інстытут бізнесу БДУ па спецыяльнасці «Бізнес-адміністраванне» па праграме бакалаўрыяту. З 2023 года працуе тэлевядучай на канале [[СТБ]]<ref>https://ctv.by/novogodniy-bal-dlya-molodyozhi-s-uchastiem-prezidenta-belarusi-sobral-samyh-talantlivyh-posmotrite{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-05-24}} {{DEFAULTSORT:Лаўрынчук Анастасія Раманаўна}} [[Катэгорыя:Выпускнікі БДУ]] tvgzmngquavlaxgtzeuwl8cce5necne Аляксей Ігаравіч Валатоўскі 0 717665 5155722 4648134 2026-06-18T18:58:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155722 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Валатоўскі}} '''Аляксей Ігаравіч Валатоўскі''' (нар. {{ДН|||1966}}, г. [[Мінск]]) — доктар медыцынскіх навук, прафесар. == Біяграфія == Пасля сканчэння школы ў 1983 годзе паступіў на [http://Лячэбны%20факультэт%20БДМУ лячэбны факультэт]{{Недаступная спасылка}} [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут|Мінскага дзяржаўнага медыцынскі інстытута]]. У 1992 годзе паступіў у аспірантуру пры кафедры траўматалогіі і артапедыі Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, якую скончыў у 1995 годзе. З 1997 года працуе на кафедры сумяшчаў з пасадай намесніка дэкана [[Лячэбны факультэт БДМУ|лячэбнага факультэта]]. У 1999 годзе прысвоілі званне дацэнта. З красавіка 2001 па жнівень 2004 года працаваў у пасады дэкана [[Факультэт замежных навучэнцаў БДМУ|факультэце замежных навучэнцаў]]. == Узнагароды == [[Медаль «За працоўныя заслугі»]] (2021)<ref>[https://nagrady.by/persona/92831/ Валатоўскі Аляксей Ігаравіч]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Диагностика и хирургическое лечение внутрисуставных повреждений костей и связок запястья : диссертация … доктора медицинских наук : 14.01.15 : Защищена 19.12.2014, утверждена 28.04.2015 / Волотовский Алексей Игоревич. ― Минск, 2014. * Регенерация костной ткани в норме и при патологии : методические рекомендации / А. И. Волотовский, Е. Р. Макаревич, В. Э. Чирак. ― Минск, 2010. * Медицинский факультет иностранных учащихся УО "БГМУ": 45 лет в пути: в год 100-летия Белорусского государственного медицинского университета: [монография / Е. А. Девина и др. - Минск : Колорград, 2021. - 226 с. * Medical Faculty of Foreign Students ― 45 years on the way: in the year of the 100th anniversary of Belarusian State Medical University / [authors: O. S. Ishutin [et al.]. - Minsk : Kolorgrad, 2023. - 264 с == Спасылкі == * [https://www.bsmu.by/page/11/208/ Волотовский Алексей Игоревич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220825162231/https://www.bsmu.by/page/11/208/ |date=25 жніўня 2022 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Валатоўскі Аляксей Ігаравіч}} [[Катэгорыя:Дэканы медыцынскага факультэта замежных навучэнцаў БДМУ]] [[Катэгорыя:Дэканы лячэбнага факультэта БДМУ]] az1r93dqxqs5yct7r3cvny6gt1xv04q Аляксандр Сцяпанавіч Краўчук 0 719863 5155684 4208880 2026-06-18T15:04:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155684 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Краўчук}} {{Вучоны}} '''Аляксандр Сцяпанавіч Краўчук''' (нар. {{ДН|9|2|1969}}, [[Мінск]]) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] ([[Расія]], 2004; [[Беларусь]], 2005), [[кандыдат тэхнічных навук]] (1994), [[дацэнт]] (2005), [[прафесар]]. == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (спецыяльнасць «Матэматыка», 1991), [[Інстытут надзейнасці машын АН БССР|Інстытут надзейнасці машын АН Беларусі]] (аспірантура, спецыяльнасць «Дынаміка, трываласць машын, прыбораў і апаратуры», 1994), [[Беларуская дзяржаўная політэхнічная акадэмія|Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію]] (дактарантура, 2000). Працаваў у Інстытуце надзейнасці машын АН Беларусі (1991—1997), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1997—2008), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 2008, [[Механіка-матэматычны факультэт БДУ|механіка-матэматычны факультэт]], кафедра бія- і нанамеханікі, прафесар). З 2020 года прафесар кафедры эканамічнай інфарматыкі [[БДЭУ]]<ref>{{Cite web |url=http://bseu.by/personalpages/kravchuk/biography.htm |title=Кравчук Александр Степанович |access-date=17 верасня 2022 |archive-date=20 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171517/http://bseu.by/personalpages/kravchuk/biography.htm |url-status=dead }}</ref>. Навуковыя інтарэсы: механіка; вылічальная матэматыка. {{зноскі}} == Літаратура == * Кравчук Александр Степанович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 261. {{DEFAULTSORT:Краўчук Аляксандр Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Механікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі]] fti25qfp4wisvq7bmrun8v1lxiqdylw Аляксандра Стасяк 0 720478 5155720 4826701 2026-06-18T18:23:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155720 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2018—2019|{{Сцяг|Польшча||20px}} [[Жаночая зборная Польшчы па футболе U-19|Польшча (да 19)]]| }} }} '''Аляксандра Стасяк''' ({{lang-pl|Aleksandra Stasiak}}; нар. {{ДН|7|2|2000}}) — [[Польшча|польская]] [[футбаліст]]ка, [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. == Біяграфія == Выхаванка клуба «[[ЖФК Медык Конін|Медык]]» з [[Конін]]а. У чэрвені 2018 года падпісала кантракт з «Медыкам»<ref>[https://www.lm.pl/sport/litwinka-w-medyku-konin-helinska-i-stasiak-z-kontraktami Litwinka w Medyku Konin, Helińska i Stasiak z kontraktami]</ref>, у чэрвені 2021 года перайшла ў «[[ЖФК Быдгашч|Быдгашч]]»<ref>{{Cite web |url=http://www.polskapilkakobiet.pl/ekstraliga-w-sportis-kkp-zmiany-zmiany-zmiany/ |title=Ekstraliga. W Sportis KKP zmiany, zmiany, zmiany … |access-date=25 верасня 2022 |archive-date=25 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925230341/http://www.polskapilkakobiet.pl/ekstraliga-w-sportis-kkp-zmiany-zmiany-zmiany/ |url-status=dead }}</ref>. У 2018 годзе дэбютавала ў [[Жаночая зборная Польшчы па футболе U-19|жаночай зборнай Польшчы па футболе U-19]]<ref>[https://www.livesport.com/en/player/stasiak-aleksandra/0GqJ8Xlr/ Aleksandra Stasiak]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://kobiecyfutbol.pl/player/aleksandra-stasiak/19 Aleksandra Stasiak] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Стасяк Аляксандра}} [[Катэгорыя:Футбалісткі Польшчы]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Быдгашч]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Медык Конін]] bfvau4wtjty0v712j0qz8pwes6ubd1j Аляксей Цімафеевіч Сідараў 0 720688 5155744 4214869 2026-06-18T21:49:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155744 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сідараў}} {{асоба}} '''Аляксей Цімафеевіч Сідараў''' (нар. 1953) — беларускі будаўнік і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2003)<ref name="АСЛ">[https://bsc.by/ru/story/aleksey-sidorov-lyublyu-svoyu-rabotu Алексей Сидоров: «Люблю свою работу»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220928064503/https://bsc.by/ru/story/aleksey-sidorov-lyublyu-svoyu-rabotu |date=28 верасня 2022 }} {{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся Аляксей Сідараў 7 ліпеня 1953 года ў вёсцы Нованікалаеўка [[Клятнянскі раён|Клятнянскага раёна]] [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]]. У 1968 годзе скончыў восем класаў Клятнянскай сярэдняй школы № 1, пасля чаго вырашыў прадоўжыць вучобу ў Бранску, дзе паступіў у [[Бранскі будаўнічы тэхнікум]]<ref name="АСЛ"/>. У 1972 годзе Аляксей Сідараў быў прызваны ў рады Узброеных Сіл, службу праходзіў у [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акрузе]], у будаўнічых войсках, працуючы нарміроўшчыкам. Дэмабілізаваўшыся, паехаў у госці да сваёй каханай дзяўчыны, якая па размеркаванні працавала ў [[Салігорск]]у, у будтрэсце № 3. Тут яму спадабалася настолькі, што вырашыў застацца, тым больш што праблем з працаўладкаваннем не ўзнікла: маладога спецыяліста прынялі на працу ў будаўнічае ўпраўленне № 122 будтрэста № 3 на пасаду майстра. Маладыя людзі ажаніліся і засталіся жыць у Салігорску<ref name="АСЛ"/>. У 1977 годзе Аляксея Сідарава прызначылі прарабам СУ-230, затым старшым прарабам СУ-95. Без адрыву ад вытворчасці ён скончыў будаўнічы факультэт [[БПІ|Беларускага політэхнічнага інстытута]], атрымаўшы спецыяльнасць «інжынер-будаўнік прамыслова-грамадзянскага будаўніцтва»<ref name="АСЛ"/>. У 1982 годзе назначаны на пасаду галоўнага інжынера СУ-137, у 1986 годзе ўзначаліў яго. На працягу 20 гадоў (1986—2006) кіраваў спецыялізаваным аддзелачным упраўленнем № 137 будтрэста № 3<ref name="АСЛ"/>. З 2006 па 2012 гады Аляксей Цімафеевіч працаваў галоўным інжынерам будтрэста № 3, з 2012 года — першым намеснікам генеральнага дырэктара<ref name="АСЛ"/>. == Аб’екты, будаваныя пад кіраўніцтвам А. Сідарава == Рэспубліканская спелеалячэбніца ў [[Салігорск]]у, зала мастацкай гімнастыкі «Дынама» ў Мінску, [[Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр дзіцячай анкалогіі, гематалогіі і імуналогіі|Рэспубліканскі дзіцячы анкагематалагічны цэнтр]] у в. [[Лясны (Мінскі раён)|Лясны]], [[Дом правасуддзя (Мінск)|Дом правасуддзя]] па вул. [[Вуліца Сямашкі (Мінск)|Сямашкі]] ў Мінску, [[Мінскі міжнародны адукацыйны цэнтр|Міжнародны адукацыйны цэнтр]], рэканструкцыя ІЛК «[[Мінскаўтагаз]]», рэканструкцыя дзяржаўнага мемарыяльнага комплексу «[[Хатынь]]», падрыхтоўка г. [[Слуцк]]а да Рэспубліканскага свята працаўнікоў вёскі «[[Дажынкі-2005]]», будаўніцтва тэхналагічнай лініі па вытворчасці цэменту сухім спосабам магутнасцю 1,8 млн тон у год у раёне радовішча «Каменка» ААТ «[[Крычаўцэментнашыфер]]»<ref name="АСЛ"/>. == Грамадская дзейнасць == Быў дэпутатам Салігорскага гарадскога Савета дэпутатаў 24-га склікання<ref name="АСЛ"/>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сідараў Аляксей Цімафеевіч}} [[Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Будаўнікі СССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Салігорскага гарадскога Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 24-га склікання]] 45yixkostgt7p24jks3o1fgk2btnvvh Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй 0 722298 5155936 5043507 2026-06-19T11:07:18Z 5155936 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |дата=30 верасня 2022 года |статус=не прызнана большасцю дзяржаў — членаў ААН |праціўнік1 = {{Сцяг|Расія}} [[Расія]] |праціўнік2 = {{Сцяг|Украіна}} [[Украіна]] }} '''[[Анексія]] акупаваных тэрыторый Украіны Расіяй''' была абвешчаная 30 верасня 2022 года пасля правядзення ў чатырох акупаваных рэгіёнах Украіны [[Рэферэндумы на акупаваных тэрыторыях Украіны (2022)|фіктыўных рэферэндумаў аб уваходжанні ў склад Расіі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.golosameriki.com/a/russia-putin-referenda-occipied-territories-illegitimacy/6762529.html|title=«Добровольное присоединение» под дулами автоматов|website=Голос Америки}}</ref><ref>{{Cite news|website=BBC News Русская служба|title=На оккупированных территориях Украины пройдут «референдумы» о присоединении к России. Что это значит?|url=https://www.bbc.com/russian/features-62970557}}</ref>. Імітацыя рэферэндумаў была арганізавана акупацыйнымі адміністрацыямі Расіі і не адпавядала заканадаўству Украіны і міжнароднаму праву<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.19fortyfive.com/2022/09/putin-is-using-stalins-playbook-to-rebuild-the-russian-empire-in-ukraine/|title=Putin Is Using Stalin's Playbook to Rebuild the Russian Empire in Ukraine|website=19FortyFive}}</ref>. Сфальсіфікаваныя<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/09/putin-russia-referendum-election-results-domestic-propaganda/671595/|title=Putin Didn’t Think He Would Fool Anyone|website=[[The Atlantic]]}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnbc.com/2022/09/28/fake-referendums-in-ukraine-pave-the-way-for-annexation-and-escalation.html|title=Fake referendums in occupied Ukraine set the stage for annexation — and immense danger for Ukraine|website=CNBC}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.19fortyfive.com/2022/09/putin-lies-russia-celebrates-99-support-in-sham-ukraine-referendums/|title=Putin Lies: Russia Celebrates 99% Support In “Sham” Ukraine Referendums|website=19FortyFive}}</ref> галасаванні праводзіліся па адным сцэнары з адсутнасцю прыватнасці і ў суправаджэнні ўзброеных людзей<ref name=":2">{{Cite news|website=BBC News|title=Ukraine 'referendums': Soldiers go door-to-door for votes in polls|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63013356}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2022/09/23/sham-referundums-held-in-occupied-regions|title=Непризнанные «референдумы» на оккупированных территориях Украины}}</ref>. Расія заявіла аб далучэнні тэрыторый [[Данецкая вобласць|Данецкай]], [[Луганская вобласць|Луганскай]], [[Херсонская вобласць|Херсонскай]] і [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] абласцей Украіны, як кантраляваных [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|УС РФ]] і самаабвешчанымі [[Данецкая Народная Рэспубліка|ДНР]] і [[Луганская Народная Рэспубліка|ЛНР]], так і не кантраляваных (цэнтр Запарожскай вобласці — горад [[Запарожжа]], у Данецкай вобласці — горада [[Славянск]], [[Краматорск]] і інш.). == Гісторыя == У 2014 годзе прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін у звароце ў сувязі з «далучэннем Крыма да Расіі» запэўніваў, што РФ не збіраецца анексаваць іншыя тэрыторыі Украіны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/video/2022/10/01/v-2014-godu-posle-prisoedineniya-kryma-putin-uveryal-chto-rossiya-ne-budet-anneksirovat-novye-territorii-ukrainy-vot-kak-eto-bylo|title=Посмотрите, как в 2014 году Путин обещает, что Россия не будет аннексировать новые территории Украины. Возможно, он про это забыл, но мы нет|website=Meduza}}</ref>. 21 лютага 2022 года Расія [[Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР|прызнала незалежнасць]] ДНР і ЛНР, а раніцай 24 лютага пачалося [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварванне Расіі ва Украіну]]. У звароце да нацыі «аб спецаперацыі» Уладзімір Пуцін запэўніваў, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторый не плануецца<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2022/02/24/my-budem-stremitsia-k-demilitarizatsii-i-denatsifikatsii-ukrainy-putin-obiavil-o-nachale-spetsoperatsii-v-ukraine-news|title=«Мы будем стремиться к демилитаризации и денацификации»: Путин объявил о начале спецоперации в Украине|website=Новая газета}}</ref>. Аднак падчас ўварвання былі захопленыя шырокія тэрыторыі Украіны, у прыватнасці вялікая частка тэрыторыі [[Херсонская вобласць|Херсонскай]], [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і Луганскай абласцей. 23—27 верасня 2022 года на акупаваных тэрыторыях без выканання мінімальных дэмакратычных норм былі спешна праведзеныя так званыя «рэферэндумы аб далучэнні да РФ», якія не былі прызнаныя сусветнай супольнасцю<ref>{{Cite web|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/ukraine-statement-high-representative-josep-borrell-illegal-%E2%80%9Creferenda%E2%80%9D-luhansk-kherson-and_en|title=Ukraine: Statement by High Representative Josep Borrell on the illegal “referenda” in Luhansk, Kherson and Donetsk {{!}} EEAS Website|website=www.eeas.europa.eu}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://republic.ru/posts/105468|title=Изнасилование референдумом. Зачем Путин проводил псевдодемократическую процедуру, если в нее все равно мало кто верит?|website=republic.ru}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2022/09/20/partiya-voyny-pobedila|title=«Партия войны» победила Кремль решил «немедленно» аннексировать украинские территории — и уже всерьез планирует мобилизацию. «Медуза» выяснила, как принималось это решение|website=Meduza}}</ref>. == Афармленне анексіі ўкраінскіх тэрыторый == Далучэнне тэрыторый было аформлена як адначасовае падпісанне Прэзідэнтам РФ [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімірам Пуціным]] дагавораў з кіраўнікамі «ДНР» і «ЛНР» [[Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін|Дзянісам Пушыліным]] і [[Леанід Іванавіч Пасечнік|Леанідам Пасечнікам]], а таксама кіраўнікамі расійскіх акупацыйных адміністрацый Херсонскай і Запарожскай абласцей [[Уладзімір Васільевіч Сальда|Уладзімірам Сальда]] і [[Яўген Вітальевіч Баліцкі|Яўгенам Баліцкім]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/09/30/putin-podpisal-dogovor-o-vstuplenii-v-sostav-rossii-okkupirovannyh-oblastey-ukrainy-i-samoprovozglashennyh-respublik-donbassa|title=Путин подписал договор о «вступлении в состав России» оккупированных областей Украины и самопровозглашенных республик Донбасса|website=[[Meduza]]|date=2022-09-30}}</ref>. Раней, у ноч з 29 на 30 верасня, Пуцін падпісаў указ аб фармальным прызнанні незалежнасці Херсонскай і Запарожскай абласцей<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/news-63084494|title=Путин признал «независимость» Херсонской и Запорожской областей Украины. Это формальность для их аннексии|website=[[BBC News Русская служба]]|date=2022-09-29}}</ref>. 2 кастрычніка Канстытуцыйны суд Расіі прызнаў адпаведнымі Канстытуцыі РФ усе чатыры дамовы аб далучэнні да Расіі тэрыторый Луганскай, Данецкай, Запарожскай і Херсонскай абласцей<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-62949139?pinned_post_locator=urn:asset:f68dbf90-183b-4658-809e-847ab3856107|title=КС признал конституционными договоры о присоединении к РФ оккупированных Россией территорий Луганской, Донецкой, Запорожской и Херсонской областей|website=BBC News Русская служба}}</ref>. 2 кастрычніка кіраўнік камітэта Дзяржаўнай Думы па дзяржбудаўніцтве і заканадаўству Павел Крашаніннікаў зрабіў шэраг заяў аб тым, як з пункту гледжання Расійскай Федэрацыі будзе адбывацца «далучэнне да Расіі» гэтых рэгіёнаў: на іх да канца 2022 года будзе дапускацца зварот грыўны; жыхары дадзеных абласцей будуць атрымліваць грамадзянства Расіі пасля падачы заявы і прынясення прысягі грамадзяніна РФ; мясцовыя ўзброеныя сілы прапануецца ўнесці ў склад Узброеных Сіл РФ і іншых сілавых ведамстваў. Таксама, паводле яго слоў, мясцовыя органы федэральных органаў выканаўчай улады павінны з’явіцца да 1 чэрвеня 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2022/10/02/v-gosdume-zayavili-chto-na-anneksiruemyh-territoriyah-do-kontsa-goda-budet-dopuskatsya-obraschenie-grivny|title=В Госдуме заявили, что на аннексируемых территориях до конца года «будет допускаться обращение гривны»|website=Meduza}}</ref>. 3 кастрычніка спікер Дзярждумы [[Вячаслаў Віктаравіч Валодзін|Вячаслаў Валодзін]] абвясціў, што ніжняя палата парламента «аднагалосна» ухваліла ратыфікацыю дамоваў аб «прыняцці ў склад Расійскай Федэрацыі» самаабвешчаных ДНР і ЛНР і акупаваных Запарожскай і Херсонскай абласцей Украіны. Галасаванне праводзілася чатыры разы — па кожнай анэксаванай тэрыторыі асобна<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/10/03/v-gosdume-za-prisoedinenie-novyh-territoriy-progolosovalo-bolshe-deputatov-chem-bylo-na-zasedanii-vyacheslav-volodin-zayavil-o-tehnicheskom-sboe|title=В Госдуме «за присоединение новых территорий» проголосовало больше депутатов, чем было на заседании. Вячеслав Володин заявил о «техническом сбое»|website=Meduza}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|website=BBC News Русская служба|title=Госдума одобрила присоединение к России четырех оккупированных регионов Украины|url=https://www.bbc.com/russian/news-63115765}}</ref>: {| class="wikitable" |+Вынікі галасавання ў Дзярждуме па «прыняцці ў склад» акупаваных тэрыторый ! ! scope="row" |[[Данецкая Народная Рэспубліка|ДНР]] ! scope="row" |[[Луганская Народная Рэспубліка|ЛНР]] ! scope="row" |[[Расійская акупацыя Запарожскай вобласці|Запарожская<br />вобласць]] ! scope="row" |[[Расійская акупацыя Херсонскай вобласці|Херсонская<br />вобласць]] |- ! scope="col" |«За»<ref name="Сайт Госдумы">{{Cite web |url=http://vote.duma.gov.ru/?from=03.10.2022&to=03.10.2022& |title=Результаты голосования по вопросам, вынесенным для открытого голосования за 03.10.2022. |access-date=12 кастрычніка 2022 |archive-date=5 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005091640/http://vote.duma.gov.ru/?from=03.10.2022&to=03.10.2022& |url-status=dead }}</ref><ref name="Агентство. Новости" /> |413 |412 |409 |411 |- ! scope="col" |«Супраць»<ref name="Сайт Госдумы" /><ref name="Агентство. Новости" /> |0 |0 |0 |0 |- !Устрымалісь<ref name="Сайт Госдумы" /> |0 |0 |0 |0 |- ! scope="col" |Усяго галасавалі<br />(па афіцыйных даных Дзярждумы РФ)<ref name="Сайт Госдумы" /><ref name="Агентство. Новости">{{Cite web|url=https://t.me/agentstvonews/1465|title=За присоединение новых регионов к России проголосовало больше депутатов, чем присутствовало в зале|website=Telegram|publisher=Агентство. Новости}}</ref> |413 |412 |409 |411 |- ! scope="col" |Усяго зарэгістраваных<br />на момант пачатку пасяджэння<ref name="Агентство. Новости" /><ref name=":3">{{Cite news|website=Washington Post|title=In two more staged votes, Russian parliament moves to ratify annexation|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/10/03/russia-duma-ratify-annexation-ukraine/}}</ref> |408 |408 |408 |408 |- ! scope="col" |Працэнт галасоў «За» Па дадзеных Дзярждумы РФ<br />(ад агульнага ліку дэпутатаў)<ref name="Сайт Госдумы" /><ref name="Агентство. Новости" /> |92 % |92 % |91 % |92 % |- !Працэнт галасоў «За» Па дадзеных Дзярждумы РФ<br />(ад колькасці галасаваўшых дэпутатаў)<ref name="Сайт Госдумы" /><ref name="Агентство. Новости" /> |100 % |100 % |100 % |100 % |- ! scope="col" |Працэнт галасоў «За» па падліках СМІ<br />(ад колькасці зарэгістраваных на момант пачатку пасяджэння)<ref name="Агентство. Новости" /><ref name=":3" /> |101,2 % |100,9 % |100,2 % |100,7 % |} Валодзін апраўдаў разыходжанне ў лічбах, якія галасавалі «тэхнічным збоем»<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=https://theins.info/news/255651|title=Госдума одобрила оккупацию четырех областей Украины и признала их частью России|website=The Insider|access-date=12 кастрычніка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221003194047/https://theins.info/news/255651|archivedate=3 кастрычніка 2022|url-status=dead}}</ref> і заклікаў дэпутатаў быць больш уважлівымі<ref name=":1"/><ref>{{Cite news|website=BBC News Русская служба|title="Большой, но суровый праздник". Как Дума обсуждала аннексию украинских территорий|url=https://www.bbc.com/russian/features-63122894}}</ref>. 4 кастрычніка Савет Федэрацыі прагаласаваў за далучэнне да Расіі Данецкай, Луганскай, Херсонскай і Запарожскай абласцей Украіны. Пасля гэтага дакументы вяртаюцца ў Крэмль для канчатковага падпісання Уладзімірам Пуціным<ref>{{Cite news|website=Reuters|title=Russia's Federation Council ratifies annexation of four Ukrainian regions|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-federation-council-ratifies-annexation-four-ukrainian-regions-2022-10-04/}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-62949139?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=633bddf4e5f7325d62a02c92%26%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%20%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8%20%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BB%20%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%8E%20%D1%87%D0%B5%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B5%D1%85%20%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%20%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%20%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D1%8B%262022-10-04T07%3A32%3A19.977Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:4b2b60bf-8041-420b-aaaf-2f4991d6e70b&pinned_post_asset_id=633bddf4e5f7325d62a02c92&pinned_post_type=share|title=Война в Украине: Совет Федерации одобрил аннексию частично оккупированных регионов Украины|website=BBC News Русская служба}}</ref>. Прэс-сакратар прэзідэнта Расіі Дзмітрый Пяскоў 3 кастрычніка на фоне наступаў УСУ не змог адназначна адказаць адносна межаў анексаваных тэрыторый Запарожскай і Херсонскай абласцей і сказаў, што працягнецца абмеркаванне гэтага пытання з іх насельніцтвам<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-10-03/russia-says-annexed-zones-borders-not-set-as-ukraine-army-gains |title=Russia Says Annexed Zones’ Borders Not Set as Ukraine Gains |access-date=3 кастрычніка 2022 |archive-date=5 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205204653/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-10-03/russia-says-annexed-zones-borders-not-set-as-ukraine-army-gains |url-status=dead }}</ref>. 5 кастрычніка Уладзімір Пуцін падпісаў закон аб уключэнні ў склад Расіі чатырох абласцей Украіны<ref>{{Cite news|website=Reuters|title=Putin gives final approval to Ukraine annexation plan despite retreats|url=https://www.reuters.com/world/ukraine-forces-break-through-russian-defences-south-advance-east-2022-10-03/}}</ref>. == Ацэнкі == Прафесар міжнароднага права юрыдычнай школы Універсітэта Джорджыі Дзіяна Мары Аман мяркуе, што прававы пераход статусу тэрыторый ад акупаваных да анэксаваных быў неабходны Расіі для таго, каб юрыдычна адмовіцца ад выканання нормаў міжнароднага права на акупаваных тэрыторыях. Згодна з чацвёртай Жэнеўскай канвенцыі ад 12 жніўня 1949 года, акупаваная тэрыторыя лічыцца суверэннай тэрыторыяй акупаванай краіны — такім чынам, жыхары гэтых тэрыторый захоўваюць ўкраінскае грамадзянства і падпадаюць пад дзеянне ўнутранага заканадаўства Украіны, і абараняюцца Жэнеўскімі канвенцыямі ад замахаў на іх годнасць і правы. Заявай аб тым, што акупаваныя тэрыторыі належаць Расіі, акупант адхіляе выкананне ў адносінах да мясцовага насельніцтва норм міжнароднага гуманітарнага права, замяняючы яго унутраным расійскім заканадаўствам, што, як адзначае Аман, само па сабе супярэчыць міжнароднаму праву<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.golosameriki.com/a/russian-annexion-vs-international-law/6771872.html|title=Юристы по международному праву: аннексия, проведенная Путиным, юридически ничтожна|website=ГОЛОС АМЕРИКИ}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == Прэзідэнт Украіны [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] неўзабаве пасля выступу Пуціна ў Крамлі заявіў, што Украіна неадкладна [[Адносіны Украіны і НАТА|падасць заяўку]] на ўступленне ў [[НАТА]] у паскораным рэжыме. ЗША ўвялі новы пакет санкцый супраць Расіі. Пад іх трапілі сваякі высокапастаўленых расійскіх чыноўнікаў, у тым ліку [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрыя Мядзведзева]], [[Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін|Міхаіла Мішусціна]], [[Сяргей Кужугетавіч Шайгу|Сяргея Шайгу]] і [[Сяргей Сямёнавіч Сабянін|Сяргея Сабяніна]]. Кіраўнік ЦБ [[Эльвіра Сахіпзадаўна Набіуліна|Эльвіра Набіуліна]] была ўключана і ў амерыканскі санкцыйны спіс, і ў брытанскі<ref name="bbc_pris">[https://www.bbc.com/russian/news-63093450 «Путин не с Украиной воюет, он воюет с реальностью». Политологи о церемонии в Кремле], BBC, 30.09.2022</ref>. Прэзідэнт ЗША [[Джо Байдэн]] заявіў<ref name="bbc_pris"/>:<blockquote>ЗША асуджаюць распачатую сёння ашуканскую спробу Расіі анексаваць суверэнную тэрыторыю Украіны. Расія парушае міжнароднае права, парушае статут ААН і дэманструе сваю пагарду да міралюбных народаў па ўсім свеце.</blockquote>30 верасня 2022 года прайшло пасяджэнне [[Савет Бяспекі ААН|СБ ААН]] паводле праекта рэзалюцыі, прадстаўленай ЗША і Албаніяй, аб асуджэнні Расіі за анексію гэтых тэрыторый, завяршылася з 10 галасамі «за», 4 «устрымаліся» (Бразілія, Кітай, Габон, Індыя) і голасам «супраць» ад Расіі. Прадстаўнік РФ [[Васіль Аляксеевіч Нябензя|Васіль Небензя]] абвінаваціў складальнікаў рэзалюцыі ў «нізкасортнай правакацыі» з мэтай прымусіць Расію прымяніць права вета<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1129102|title=Russia vetoes Security Council resolution condemning attempted annexation of Ukraine regions|website=UN News|date=2022-09-30}}</ref>. Намеснік Генеральнага сакратара ААН па пытаннях палітыкі і ўмацавання міру Размары Дзікарла асудзіла рэферэндум і заявіла<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1128161|title=So-called referenda in Russian-controlled Ukraine ‘cannot be regarded as legal’: UN political affairs chief|website=UN News|date=2022-09-27}}</ref>:<blockquote>Аднабаковыя дзеянні, накіраваныя на тое, каб надаць бачнасць легітымнасьці спробе захопу сілай адной дзяржавай тэрыторыі іншай дзяржавы, якія суправаджаюцца заявамі аб прадстаўленні волі людзей, не могуць лічыцца законнымі па міжнароднаму праву.</blockquote>Таксама ўвечары 30 верасня генеральны сакратар НАТА [[Енс Столтэнберг]] у адказ на просьбу Украіны аб «паскораным уступленні» у гэтую арганізацыю ўхіліўся ад прамой падтрымкі заяўкі Украіны і пацвердзіў нязменную пазіцыю альянсу аб тым, што ён адкрыты для новых членаў. Ён заявіў, што рашэнне аб прыёме павінны прыняць усе 30 саюзнікаў на аснове кансенсусу. Разам з тым Столтэнберг паведаміў, што цяпер увага НАТА засяроджана на аказанні неадкладнай падтрымкі Украіне<ref name="автоссылка2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-formal-application-join-nato/|title=Ukraine formally applies for fast-track NATO membership|website=Politico|date=2022-09-30}}</ref>. Па меркаванні выдання Politico, гэты крок Уладзіміра Зяленскага быў закліканы адцягнуць увагу ад старанна зрэжысаванай прамовы Уладзіміра Пуціна<ref name="автоссылка2" />. 4 кастрычніка Міністэрства замежных спраў Паўночнай Карэі заявіла, што КНДР падтрымлівае заяўленую Расіяй анексію ўкраінскіх тэрыторый<ref>{{Cite news|website=Reuters|title=N.Korea backs Russia's proclaimed annexations, criticises U.S. 'double standards'|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nkorea-backs-russias-proclaimed-annexations-criticises-us-double-standards-2022-10-03/}}</ref>; КНДР сталі першай краінай, якая падтрымала вынікі «рэферэндумаў аб далучэнні да Расіі»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/10/04/severnaya-koreya-podderzhala-itogi-referendumov-na-okkupirovannyh-territoriyah-ukrainy|title=Северная Корея поддержала итоги «референдумов» на оккупированных территориях Украины|website=Meduza}}</ref>. == Далейшыя падзеі == Ужо на наступны дзень пасля абвяшчэння далучэння да Расіі чатырох абласцей, 1 кастрычніка горад [[Лыман]] Данецкай вобласці, часткова блакаваны УСУ з 23 верасня, быў узяты пад кантроль Украіны<ref>{{Cite news|title=Russian troops withdrawing from Lyman, a day after annexation claims|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/10/01/ukaine-russia-lyman-donetsk-annexation/}}</ref><ref name="на следующий день">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-63095223|title=Украинская армия вошла в Лиман на следующий день после путинской аннексии|date=2022-10-01|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]}}</ref>. Міністр фінансаў Расіі [[Антон Германавіч Сілуанаў|Антон Сілуанаў]] заявіў, што для падтрымкі абласцей выдзелены сродкі з расійскага бюджэта<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=2022-10-03|website=Reuters|title=Russia has funds to support four regions being annexed - FinMin|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-has-funds-support-four-regions-being-annexed-finmin-2022-10-03/}}</ref>. {{Зноскі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыя Херсонскай вобласці]] [[Катэгорыя:Падзеі 30 верасня]] [[Катэгорыя:Верасень 2022 года]] [[Катэгорыя:Расійская акупацыя Украіны]] [[Катэгорыя:Анексія]] [[Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі ў Еўропе]] [[Катэгорыя:Ірэдэнтызм]] ezdhw370jkspn58krwfy3rl3u3e44de Андрэй Генадзевіч Цурыкаў 0 722526 5155860 4229132 2026-06-19T08:13:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155860 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Андрэй Генадзевіч Цурыкаў''' (нар. {{ДН|19|9|1982}}, [[Гомель]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[эколаг]], ліхенолаг, міколаг. Доктар біялагічных навук (Расія, 2022), дацэнт (2013), [[прафесар]]<ref>[http://biology.gsu.by/index.php/bfr/workersbfr/14-sotrudniki-kafedry-botaniki-i-fiziologii-rastenij/1348-tsurikov-andrej-gennadevich ЦУРИКОВ АНДРЕЙ ГЕННАДЬЕВИЧ]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Біяграфія == Скончыў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны]] (спецыяльнасць «Біялогія», 2005; магістратура, 2006; аспірантура, спецыяльнасць «Батаніка», 2009). Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2005, [[Біялагічны факультэт ГДУ імя Ф. Скарыны|біялагічны факультэт]], кафедра батанікі і фізіялогіі раслін, прафесар). Навуковыя інтарэсы: ліхеналогія; мікалогія; экалогія. == Бібліяграфія == * Лихенобиота Беларуси: анализ разнообразия и перспективы практического использования : диссертация … доктора биологических наук : 03.02.12 : защищена 13.10.2021 : утверждена 15.02.2022 / Цуриков Андрей Геннадьевич. ― Санкт-Петербург, 2021. * Эколого-биологическая оценка биоиндикационных свойств листоватых и кустистых эпифитных лишайников как тест-объектов качества городской среды : автореферат диссертации … кандидата биологических наук : 03.00.16 / Цуриков Андрей Геннадьевич. ― Гомель, 2009. * Лишайники Юго-Востока Беларуси (опыт лихеномониторинга) / А. Г. Цуриков. — Гомель, 2013. * Lichens from Gomel region: a provisional checklist / Tsurykau Andrei, Khramchankova Volha // Botanica Lithuanica. — 2011. — Vol. 17, iss. 4. — P. 157—163. * New or otherwise interesting records of lichens and lichenicolous fungi from Belarus / Andrei Tsurykau, Vladimir Golubkov, Martin Kukwa // Herzogia. — 2014. — Vol. 27, iss. 1. — P. 111—120. * The lichens of the Cladonia pyxidata-chlorophaea complex in Belarus / Andrei Tsurykau, Vladimir Golubkov // Folia Cryptogamica. Estonica. — 2015. — Fasc. 52. — Lk. 63—71. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цурыкаў Андрэй Генадзевіч}} [[Катэгорыя:Міколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ліхенолагі]] [[Катэгорыя:Эколагі Беларусі]] c9z0snuwf4faddm52cilztpybz684ac Аляксандр Яфімавіч Сямак 0 723318 5155713 4871746 2026-06-18T17:31:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155713 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сямак}} {{вучоны}} '''Аляксандр Яфімавіч Сяма́к'''{{sfn|БелЭн|2002}} (нар. 21 кастрычніка 1938) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Неўралогія|неўралогіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1986), [[прафесар]] (1995)<ref name="САЕ">[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-288082&strq=l_siz=20 Семак, Александр Ефимович (доктор медицинских наук; род. 1938)] {{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Пэтрыўка (Карукіўскі раён)|Пэтрыўка]] Шчорскага{{sfn|БелЭн|2002}} (сучаснага [[Карукіўскі раён|Карукіўскага]]) раёна [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Скончыў [[Мінскі медыцынскі інстытут]] ў 1961 годзе. На працягу 5 гадоў служыў у войску ваенным урачом. З’яўляўся [[аспірант]]ам кафедры вочнай формы навучання з 1966 па 1969 год. Пасля заканчэння аспірантуры і абароны кандыдацкай дысертацыі (1969) працаваў [[Старшы навуковы супрацоўнік|старшым навуковым супрацоўнікам]] лабараторыі кібернетычных метадаў дыягностыкі і біякіравання Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1981—1989)<ref name="САЕМ">[https://www.bsmu.by/page/11/2673/ Семак Александр Ефимович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221025104757/https://www.bsmu.by/page/11/2673/ |date=25 кастрычніка 2022 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1986 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Прогнозирование возникновения мозговых инсультов»<ref name="БДМУ">[https://old.bsmu.by/page/11/2673/ Семак Александр Ефимович]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} // Сайт БДМУ</ref>. У 1989—1993 гадах дацэнт кафедры нервовых і нейрахірургічных хвароб, з 1995 года — прафесар<ref name="БДМУ" />. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Аўтар больш за 100 апублікаваных прац, 2 [[манаграфія|манаграфій]], 2 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы, 6 рацыяналізатарскіх прапаноў, 3 метадычных рэкамендацый, 1 [[патэнт]]а<ref name="БДМУ" />. Галіна навуковых інтарэсаў: метады вымярэння ўнутрычарапнога ціску, вострая [[Унутрычарапная гіпертэнзія|ўнутрачарапная гіпертэнзія]], прагназаванне ўзнікнення мазгавых інсультаў і іх прафілактыка<ref name="САЕ"/>. Падрыхтаваў трох [[Кандыдат навук|кандыдатаў навук]]<ref name="БДМУ" />. З 1990 па 2000 год быў членам экспертнай камісіі [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі]]<ref name="БДМУ" />. Прымаў удзел у арганізацыі Мінскага навуковага таварыства неўрапатолагаў і быў яго сакратаром. Выконвае вялікі аб’ём лячэбна-дыягнастычнай працы, у якасці кансультанта розных неўралагічных аддзяленняў УАЗ «9-я гарадская клінічная бальніца г. Мінска» ([[Мінскі навукова-практычны цэнтр хірургіі, транспланталогіі і гематалогіі]]), а таксама па лініі Рэспубліканскага цэнтра экстранай медыцынскай дапамогі<ref name="БДМУ" />. Сярод апублікаванага: * [http://dep.nlb.by/jspui/bitstream/nlb/46763/1/default.html Дурэтензиометрия как метод измерения внутричерепного давления (экспериментальное исследование): атореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата медицинских наук, специальность 762 «Нервные болезни»]{{Недаступная спасылка}} — Мн.: Минский государственный медицинский институт, 1971; * Острая внутричерепная гипертензия / [[Віктар Уладзіміравіч Еўсцігнееў|В. В. Евстигнеев]], А. Е. Семак. — Минск: [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]], 1974. — 208 с.; * Прогнозирование возникновения мозговых инсультов с помощью микро-ЭОМ и таблиц / А. Е Семак. Ю. В. Плотников, В. И. Адамович, Д. О. Хомасуридзе — 1986; * Мозговой инсульт. Прогнозирование и профилактика / [[Мікалай Сямёнавіч Місюк|Мисюк Н. С.]], Семак А. Е., Гришков Е. Г. — М.: Медицина, 1980. — 205 с.: граф.; 20 см; * [https://rep.bsmu.by/bitstream/handle/BSMU/4824/Схема%20написания%20истории%20болезни%20с%20методикой%20обследования.pdf Схема написания истории болезни с методикой обследования неврологического больного: учеб.-метод. пособие] / А. Е. Семак, [[Аляксандр Сяргеевіч Фядулаў|А. С. Федулов]], В. Г. Логинов. — Минск: БГМУ, 2011. — 27 с. — ISBN 978-985-528-391-2. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 6. — Минск, 2008. * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сяма́к Аляксандр Яфімавіч||342}} == Спасылкі == * [https://old.bsmu.by/page/11/2673/ Семак Александр Ефимович]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} // Сайт БДМУ * [http://neuro-online.ru/biblioteka/stati/istorija-kafedry-nervnyh-i-neirohirurgicheskih-boleznei-bgmu.html История кафедры нервных и нейрохирургических болезней БГМУ]{{ref-ru}} * [https://patentdb.ru/author/1031351 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сямак Аляксандр Яфімавіч}} [[Катэгорыя:Неўролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Неўролагі СССР]] [[Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] 2fo1yxc5y8xz46w1tlpwfnhwtf6opng Андрэй Мікалаевіч Казакевіч 0 730833 5155883 5054021 2026-06-19T09:05:07Z 5155883 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казакевіч}} {{Вучоны}} '''Андрэй Мікалаевіч Казакевіч''' ({{Lang-en|Andrei Kazakevich}}; нар. {{ДН|31|01|1980}}, {{МН|Мінск||}}, [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]) — беларускі [[палітолаг]], доктар палітычных навук. Дырэктар Інстытута палітычных даследаванняў «[[Інстытут палітычных даследаванняў «Палітычная сфера»|Палітычная сфера]]»<ref name=":6">{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=29984|title=Прэзентаваны Інстытут палітычных даследаванняў «Палітычная сфера»|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>, заснавальнік і старшыня Арганізацыйнага камітэта [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага кангрэса даследчыкаў Беларусі]]<ref name=":0">[https://thinktanks.by/persons/kazakevich.html Казакевич Андрей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230129112419/https://thinktanks.by/persons/kazakevich.html |date=29 студзеня 2023 }} | ThinkTanks.BY. ''thinktanks.by''. Дата обращения: 29 января 2023.</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=183682|title=Чаму сёлета Кангрэс даследчыкаў Беларусі пройдзе ў Варшаве, а не Каўнасе? Тлумачыць Казакевіч|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>, галоўны рэдактар часопісаў «[[Палітычная сфера (часопіс)|Палітычная сфера]]»<ref name=":2">[http://palityka.org/category/magazin/ Часопіс «Палiтычная сфера» — Інстытут палітычных даследаванняў «Палiтычная сфера».] ''palityka.org''. Дата обращения: 29 января 2023.</ref> і «Belarusian Political Science Review»<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://belinstitute.com/be/author/andrey-kazakevich Андрей Казакевич (белор.). ''Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў''.] Дата обращения: 29 января 2023.</ref>, аўтар Youtube-канала «Казакевіч. Палітыка»<ref name=":3">[https://www.youtube.com/@user-hz3fu1kv3v Казакевич. Политика — YouTube. ''www.youtube.com''. Дата обращения: 29 января 2023.]</ref>. == Біяграфія == === Адукацыя === У 1997—2002 гадах вучыўся на аддзяленні паліталогіі юрыдычнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Юрыст-палітолаг»<ref name=":0"/>. Потым, у 2002—2005 гадах вучыўся ў аспірантуры таго ж факультэта<ref name=":0" />. У 2009 годзе атрымаў ступень доктара палітычных навук (PhD in Political Science) ва [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэце Вітаўта Вялікага]] ў [[Каўнас]]е (Літва)<ref name=":0"/>. Тэма доктарскай дысертацыі: судовая ўлада ў палітычнай сістэме Рэспублікі Беларусь<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.wilsoncenter.org/person/andrei-kazakevich|title=Andrei Kazakevich {{!}} Wilson Center|website=www.wilsoncenter.org}}</ref>. === Прафесійная дзейнасць === У сферы палітычных даследаванняў пачаў працаваць на пачатку 2000-х гадоў. Сярод прафесійных інтарэсаў — знешняя палітыка Беларусі, развіццё палітычных інстытутаў і палітычнай гісторыі Беларусі і краін Усходняй Еўропы, гісторыя палітычных ідэй, судовая ўлада, знешняя палітыка, палітычнае развіццё СССР перыяду позняй [[Перабудова|Перабудовы]] (1988—1991)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nmn.media/authors/41|title=Андрей Казакевич|website=Наше Мнение}}</ref><ref name=":4"/>. Андрэй Казакевіч — адзін з заснавальнікаў часопіса палітычных даследаванняў «[[Палітычная сфера (часопіс)|Палітычная сфера]]»<ref name=":2"/> (Мінск, [[ISSN]] [https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:1819-3625 1819-3625]), з 2003 года займае пасаду галоўнага рэдактара часопіса<ref name=":0"/>. Часопіс публікуе навуковыя даследаванні з розных галін палітычнай навукі і сумежных дысцыплін. Мэтай выдання з’яўляецца задавальненне патрэб шырокай акадэмічнай супольнасці ў публікацыі вынікаў тэарэтычнай і эмпірычнай навуковай дзейнасці. Хоць ніякіх заяву пра закрыццё часопіса не было, фактычна ён не выдаецца з 2016 года<ref name=":2" />. У 2006—2009 гадах займаў пасаду дырэктара бакалаўрскай праграмы «Паліталогія і еўрапейскія даследаванні» [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] (Вільня, Літва)<ref name=":0"/><ref name=":5">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=29950|title=Мельянцоў: «У ЕГУ маюць месца праявы аўтарытарызму»|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>, аднак у 2009 годзе разам з іншымі маладымі выкладчыкамі ўніверсітэта прыняў удзел у страйку<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/1840483.html|title=Выкладчыкі паліталёгіі ЭГУ абвесьцілі страйк|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]}}</ref> і сышоў з універсітэта ў знак пратэсту супраць парушэння кіраўніцтвам універсітэта акадэмічных свабод<ref name=":5" />. Пасля зыходу з [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] Андрэй Казакевіч у 2009 годзе стаў сузаснавальнікам і ўзначаліў [[Інстытут палітычных даследаванняў «Палітычная сфера»]] — беларускую даследчую і экспертную ўстанову, асновай якой стала група маладых даследчыкаў, якую аб’яднаў заснаваны раней часопіс «[[Палітычная сфера (часопіс)|Палітычная сфера]]». Акрамя Казакевіча, заснавальнікамі інстытута таксама былі Андрэй Асадчы, Дзяніс Мельянцоў, [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|Андрэй Ягораў]], [[Аляксей Ластоўскі]] і іншыя. Галоўнымі мэтамі дзейнасці інстытута былі анансаваныя інтэграцыя беларускіх навукоўцаў у міжнародную акадэмічную супольнасць, фарміраванне прафесійнай супольнасці даследчыкаў палітыкі ў Беларусі, мадэрнізацыя выкладання палітычных дысцыплін<ref name=":6" />. Асноўнымі напрамкамі дзейнасці Інстытута з’яўляюцца даследаванні і экспертная дзейнасць, выдавецкая дзейнасць і арганізацыя публічных мерапрыемстваў. У межах інстытута Андрэй Казакевіч як галоўны рэдактар працягнуў выдаваць часопіс «Палітычная сфера», а ў 2010 годзе заснаваў штогоднік «Belarusian Political Science Review» і таксама стаў яго галоўным рэдактарам<ref name=":0" />. У 2010 годзе Казакевіч стаў адным з заснавальнікаў міжнароднага [[Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі|Кангрэса даследчыкаў Беларусі]] — штогадовага акадэмічнага і экспертнага форума даследчыкаў Беларусі, у якім прымаюць удзел больш за 500 даследчыкаў, аналітыкаў, журналістаў і грамадскіх дзеячаў. Ініцыятарамі стварэння Кангрэса таксама выступілі прадстаўнікі беларускай і літоўскай акадэмічных супольнасцяў, у прыватнасці, Інстытут «[[Інстытут палітычных даследаванняў «Палітычная сфера»|Палітычная сфера]]», Інстытут Вялікага Княства Літоўскага<ref name=":7">{{Cite web|lang=be|url=https://www.icbs.by/|title=Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|website=ICBS}}</ref><ref name=":8">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/183635|title=Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі ўпершыню пройдзе ў Варшаве|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. З моманту стварэння Кангрэса Андрэй Казакевіч займае пасаду старшыні арганізацыйнага камітэта<ref name=":0"/>, таксама да аргкамітэта ў залежнасці ад сітуацыі і месца правядзення Кангрэса далучаюцца розныя беларускія, літоўскія, польскія арганізацыі<ref name=":7" />. Як казаў Казакевіч, галоўнымі мэтамі Кангрэса з’яўляюцца стварэнне прасторы для акадэмічнай камунікацыі тых, хто прафесійна займаецца Беларуссю, а таксама імкненне зрабіць беларускую экспертную супольнасць больш згуртаванай<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/%D0%B2-%D0%BA%D0%B0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%81%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81-%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8/a-16270791|title=В Каунасе открылся конгресс исследователей Беларуси|date=28.09.2012|work=[[Deutsche Welle]]}}</ref>. Пасля другога Кангрэсу ў 2012 годзе арганізацыйны камітэт заснаваў штогадовую прэмію за найлепшую навуковую публікацыю пра Беларусь у галіне сацыяльных і гуманітарных навук<ref name=":9">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=102169|title=Кангрэс даследчыкаў Беларусі заснаваў навуковую прэмію|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. «Цяпер гуманітарныя дысцыпліны знаходзяцца ў складаным становішчы. Наша задача павысіць цікавасць да гуманітарных навук, садзейнічаць папулярызацыі і палепшыць якасць публікацый», — тлумачыў неабходнасць заснавання прэміі Андрэй Казакевіч<ref name=":9" />. З 2012 года Казакевіч з’яўляецца старшым навуковым супрацоўнікам (Research Fellow) [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэта Вітаўта Вялікага]]<ref name=":0"/>. Таксама некалькі год выкладаў у [[Лятучы ўніверсітэт (Польшча)|Лятучым ўніверсітэце]], чытаў курс «Уводзіны ў сучасную еўрапейскую палітыку» ў [[Беларускі Калегіюм|Беларускім калегіюме]]<ref>{{Cite web|url=https://belcollegium.com/departments/eurapeistyka/andrej-kazakevich/|title=Андрэй Казакевіч – Беларускі Калегіюм|access-date=29 студзеня 2023|archive-date=29 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129202340/https://belcollegium.com/departments/eurapeistyka/andrej-kazakevich/|url-status=dead}}</ref>. У 2021 годзе стварыў Youtube-канал «Казакевіч. Палітыка»<ref name=":3"/>, дзе ён размяшчае кароткія відэа з тлумачэннем актуальных тэм ва ўнутранай і знешняй палітыцы Беларусі, а таксама публікуе інтэрв’ю з гісторыкамі ў межах рубрыкі «Няпростая гісторыя»<ref name=":3" />. Акрамя таго, Андрэй Казакевіч рэгулярна каментуе падзеі вакол Беларусі, дае інтэрв’ю беларускім і замежнымі медыя па пытаннях беларускай палітыкі. Таксама з’яўляўся пастаянным аўтарам часопісаў «Белорусский ежегодник», «Arche», «Палітычная сфера» і інш. У 2024 годзе завочна асуджаны ў Беларусі да 10 гадоў пазбаўлення волі па справе «аналітыкаў Святланы Ціханоўскай»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/346096/|title=20 «аналітыкам Ціханоўскай» прысудзілі гіганцкія завочныя тэрміны. Больш за ўсіх — Дабравольскаму|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-01}}</ref>. == Бібліяграфія == Андрэй Казакевіч з’яўляецца аўтарам і суаўтарам вялікай колькасці палітычных даследаванняў, навуковых артыкулаў, публікацый і аналітычных распрацовак па тэме палітычнага развіцця Беларусі. Ніжэй прыведзены некаторыя з яго публікацый: * [https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003244608-5/belarusian-soviet-nomenklatura-andrei-kazakevich Kazakevich, A. (2021) The Belarusian Soviet nomenklatura. A political history, 1947—1994]. In Bennich-Björkman, L., & Grybkauskas, S. (Eds.). (2021). Moscow and the Non-Russian Republics in the Soviet Union: Nomenklatura, Intelligentsia and Centre-Periphery Relations (1st ed.). Routledge. <nowiki>https://doi.org/10.4324/9781003244608</nowiki> * [https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/76018/ssoar-2021-dryndova_et_al-Four_scenarios_for_Belarus_by.pdf?sequence=1&isAllowed=y&lnkname=ssoar-2021-dryndova_et_al-Four_scenarios_for_Belarus_by.pdf Dryndova, O., Kazakevich, A., Radniankou, A., Shmatsina, K., Slunkin, P., Reichardt, A., … Wöllenstein, J. (2021). ''Four scenarios for Belarus by the end of 2022.''] (Policy Paper / Arbeitskreis Belarus). Berlin: Deutsch-Russischer Austausch (DRA) e.V.. <nowiki>https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:0168-ssoar-76018-3</nowiki> * [https://sympa-by.eu/sites/default/files/library/think_tanks_situation_and_needs.pdf Казакевіч, а., Мажэйка, в., Рабава, Н., Чуліцкая, т. (2021) стан і актуальныя патрэбы беларускіх даследчых цэнтраў.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230129193855/https://sympa-by.eu/sites/default/files/library/think_tanks_situation_and_needs.pdf |date=29 студзеня 2023 }} * [https://www.kew.org.pl/wp-content/uploads/2020/12/Policy_Brief_Sociology-of-protests-in-Belarus.pdf Shelest, A., & Kazakevich, A. (2021). Sociology of Protest in Belarus and International Assistance.] ''Policy Brief [online] Available at: <nowiki>https://drive</nowiki>. google. com/file/d/1YgamFE0wyAD8utpzHOskgDeQwfB1XWVu/view''. * [https://cyberleninka.ru/article/n/parliament-growing-a-new-political-field/viewer Kazakevich, A. (2020). Parliament: growing a new political field]. ''Беларускі штогоднік'', (1 (eng)), 36-45. * [https://www.laender-analysen.de/belarus-analysen/52/BelarusAnalysen52.pdf Kazakevich, A. (2020). Nationaler Dialog, Vermittlung und belarusische Eliten. ''Belarus-Analysen''], (52), 2-5. * [https://cyberleninka.ru/article/n/parliament-dependence-of-diversity/viewer Kazakevich, A. (2019). Parliament: a period of legislative activism]. ''Беларускі штогоднік'', (1 (eng)), 33-40. * [http://palityka.org/wp-content/uploads/2010/05/01_tendecies.pdf Kazakevich, A. (2008) Tendencies of regional elites development in Belarus] (Local elections results of 1999, 2003 and 2007). In Political Sphere № 11, 2008 ISSN1819-3625. == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * Сайт Інстытута палітычных даследаванняў «Палітычная сфера» http://palityka.org {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200630163717/http://phd.palityka.org/ |date=30 чэрвеня 2020 }} * Сайт Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі https://www.icbs.by/ * Youtube-канал «Казакевіч. Палітыка» https://www.youtube.com/@user-hz3fu1kv3v {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Казакевіч Андрэй Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1980 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 31 студзеня]] [[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары палітычных навук]] 04m2h1ztmxiohlkvhm8obisiq0o1ypq Андрэй Іванавіч Дэньер 0 730870 5155819 5146909 2026-06-19T06:34:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155819 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Андрэй Іванавіч Дэньер''' (Андрэй (Генрых) Деньер; Генрых-Ёган Дэньер; [[1820]], [[Магілёў]], [[Расійская імперыя]]&nbsp;— [[3 сакавіка]] [[1892]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Расійская імперыя]])&nbsp;— [[Расія|расійскі]] [[мастак]], піянер [[Фатаграфія|фатаграфіі]] ў [[Расія|Расіі]]. Фатограф [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Рыгоравіча Шаўчэнкі]] == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і [[Швейцарыя|швейцарскага]] [[Грамадзянін|грамадзяніна]] Іагана Дэнье, пры нараджэнні атрымаў імя&nbsp;— Генрых Дэнье. Пазней змяніў імя на Андрэй Іванавіч Дэньер. Часам выкарыстаў і Андрэй (Генрых) Дэньер. У Магілёве скончыў [[Магілёўская мужчынская гімназія|гімназію]] ([[1842]]), пасля чаго рушыў у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбург]] і стаў {{нп3|Вольны слухач|вольным слухачом|uk|Вільний слухач}} у [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў]] у класе [[Гістарычны жывапіс|гістарычнага жывапісу]] [[Карл Паўлавіч Брулоў|Карла Брулова]]. Вучыўся і адначасова даваў ўрокі [[Малюнак|малявання]] ў розных прыватных навучальных установах. У [[1851]] годзе скончыў навучанне ў Акадэміі, атрымаўшы званне [[Некласны мастак|некласнага мастака]] гістарычнага і [[Партрэт|партрэтнага жывапісу]]. Яшчэ падчас навучання ў Акадэміі, Дэньер захапіўся фатаграфіяй і ў [[1849]] годзе<ref>Аб гэтым ён неаднаразова нагадваў на адваротным баку фармуляра.</ref> на [[Неўскі праспект|Неўскім праспекце]] [[Санкт-Пецярбург|Пецярбурга]] адкрыў [[Мастацкая фатаграфія|фотаатэлье]] [[Дагератыпія|«Дагератыпная]] ўстанова мастака Дэньера». Працаваў спачатку нядоўга ў тэхніцы дагератыпіі, затым у тэхніцы вітрапіі (фатаграфіі на шкле), а пазней адным з першых асвоіў [[Калоідныя сістэмы|калоідны]] (мокракалоідны) працэс. [[Файл:Паспарту_Деньера_2.jpg|злева|міні|250пкс|Паспарту Дэньера]] А.&nbsp;І.&nbsp;Дэньер вынайшаў спосаб атрымання мяккасці [[контур]]аў пры друку («эфект Дэньера»). Для гэтага рабіў два [[Негатыў (фатаграфія)|негатывы]] на пласцінках рознай таўшчыні, а затым друкаваў з абодвух. У атэлье Дэньера здымаліся ўсе пласты насельніцтва, у тым ліку і [[Двор сюзерэна|Царскі двор]]. Папулярнасці Дэньера спрыяла «Мастацкая накіраванасць» створаных ім партрэтаў, выкарыстанне сваіх навыкаў прафесійнага жывапісца. У лепшыя часы ў майстэрні Дэньера працавала да 18 чалавек, у тым ліку [[рэтуш]]орамі былі будучыя вядомыя мастакі [[Іван Мікалаевіч Крамской|І. М. Крамской]], {{нп3|Пётр Фёдаравіч Сакалоў|П. Ф. Сакалоў|ru|Соколов, Пётр Фёдорович}}, {{нп3|Іван Пятровіч Раулаў|І. П. Раулаў|ru|Раулов, Иван Петрович}}, {{нп3|Міхаіл Барысавіч Тулінаў|М. Б. Тулінаў|ru|Тулинов, Михаил Борисович}} і іншыя. [[Файл:Album_of_Photographic_Portraits_of_Their_Majesties_and_The_Russia's_Famous,_1865_vol.2._Title_page.jpg|справа|міні|250пкс|Вокладка альбома]] Дзейнасць Дэньера запомнілася не толькі высакакласным выкананнем бягучых прыватных заказаў, але і выданнем па падпісцы на працягу года (1865) штомесячнага альбома з 12 фотаздымкаў, знятых з натуры вядомых у той час у [[Расія|Расіі]] людзей («Альбома фатаграфічных партрэтаў Найсвятлейшых асоб і асоб, вядомых у Расіі»)<ref>«Выяў членаў імператарскай сям’і, міністраў, членаў Дзяржаўнага савета, чыноў імператарскага двара, асоб, вядомых сваімі дзяржаўнымі і грамадскімі подзвігамі, духавенства, ваенных, грамадзянскіх асоб, вучоных, артыстаў, вядомых артыстаў імператарскіх тэатраў і ў цэлым. людзей, выдатных ў Расіі сваёй грамадскай дзейнасцю». ([https://runivers.ru/doc/d2.php?CENTER_ELEMENT_ID=148093 Бархатова Е. В. «Русская фотография середины XIX&nbsp;— начала XX века, Персоналии».&nbsp;— С. 363—364.]{{Недаступная спасылка}})</ref>. У [[1860]] годзе, адным з першых, Дэньер экспанаваў свае працы на выстаўцы ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]. У тым жа годзе&nbsp;І.&nbsp;Дэньер удастоены звання «фатографа іх імператарскіх Вялікасцей» і права адлюстроўваць дзяржаўны герб на сваёй прадукцыі, увайшоў у склад фатаграфічнага аддзела Імператарскага Расійскага тэхнічнага таварыства становіцца членам Французскага фатаграфічнага таварыства, выступае [[эксперт]] на расійскіх і міжнародных фотавыстаўках. З пачатку [[1880]]-х гг. працаваў у майстэрні разам з сынам Адольфам. Да 1890 г. А.&nbsp;І.&nbsp;Дэньер захоўваў швейцарскае грамадзянства і толькі за два гады да смерці прыняў расійскае [[падданства]]. Памёр Андрэй Іванавіч Дэньер [[5 сакавіка]] [[1892]] года ў Санкт-Пецярбургу, пахаваны на {{нп3|Волкаўскія могілкі|Волкаўскіх лютэранскіх могілках|ru|Волковское кладбище}}. У [[1890]] годзе ўладальнікам фотаатэлье «Г.&nbsp;Дэньер» на Неўскім праспекце стаў Роберт Пель, сын аптэкара {{нп3|Васіль Васілевіч Пель|Васіля Пеля|ru|Пель, Василий Васильевич}}. Асноўныя працы А.&nbsp;І.&nbsp;Дэньера захоўваюцца ў [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Расійскай Нацыянальнай бібліятэцы]] (РНБ, [[Пецярбург]]) і [[Дзяржаўны гістарычны музей (Масква)|Дзяржаўным гістарычным музеі]] (ДГМ, [[Масква]]). == Выставачная дзейнасць, узнагароды == [[Файл:Denier,_Andrej_I._-_Gruppe_russischer_Maler._St._Petersburg_(Zeno_Fotografie).jpg|справа|міні|495x495пкс|Група рускіх мастакоў (фота Дэньера)]] А.&nbsp;І.&nbsp;Деньер быў актыўным удзельнікам міжнародных і расійскіх выставак: * у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] ([[1860]]), [[Імператарская Акадэмія мастацтваў]]; * у [[Берлін]]е (1865, было выстаўлена шэсцьдзесят работ); * у [[Лондан]]е ([[1862]], [[1871]], сярэбраны медаль; [[1873]], сярэбраны медаль); * Усерасійская [[Мануфактура|мануфактурная]] выстаўка ў Пецярбургу ([[1870]], сярэбраны медаль<ref>«… за фотаработы, якія дэманструюць, акрамя выдатнага тэхнічнага выканання, мастацкі кірунак і тэхніку дасведчанага мастака».</ref>); * Політэхнічная выстаўка ў [[Масква|Маскве]] ([[1872]], ганаровая ўзнагарода); * Міжнародная выстаўка ў [[Вена|Вене]] ([[1873]]); * Першая у Расіі фатаграфічнай выстаўка ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] ([[1888]], медаль<ref>«…за мастацкае выкананне і тэхнічную дасканаласць фотапартрэтаў».</ref> ІРТА<ref>Інтэрнацыянальнае турыстычнае абслугоўванне</ref>); * II выставы V аддзела ІРТА ў Пецярбургу ([[1889]]); * Усерасійская выстаўка ТРТВ<ref>ТРТВ — Таварыства распаўсюджвання тэхнічных ведаў, Масква</ref> у Маскве ([[1889]]). == Узаемаадносіны А.&nbsp;І.&nbsp;Дэньера з Тарасам Рыгоравічам Шаўчэнкам == Андрэй Дэньер і Тарас Шаўчэнка былі добра знаёмыя з маладых гадоў: вучыліся ў адзін час у [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў]] у аднаго выкладчыка&nbsp;— [[Карл Паўлавіч Брулоў|Карла Брулова]]. Часта сустракаліся пасля вяртання Шаўчэнкі з ссылкі. Па ўспамінах Благавешчанскага<ref>[http://litopys.org.ua/shevchenko/vosp62.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190315210258/http://litopys.org.ua/shevchenko/vosp62.htm|date=15 березня 2019}}]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190315210258/http://litopys.org.ua/shevchenko/vosp62.htm|date=15 березня 2019}}<span> А.</span>&nbsp;<span>А.</span>&nbsp;<span>Благовещенский. Шевченко в Петербурге (1858—1861)</span>]</ref>"у яго майстэрню, акрамя [[Міхаіл Іосіфавіч Мікешын|Мікешына]] часцей за ўсё хадзілі [[Скульптура|скульптар]] {{нп3|Фёдар Фёдаравіч Каменскі|Ф. Ф. Каменскі|ru|Каменский, Фёдор Фёдорович}}, жывапісец Г.&nbsp;Дэньер і інш…. Дэньер напісаў з Тараса Рыгоравіча [[партрэт]], які … падаваў на выстаўку". У фотаатэлье Дэньера былі зробленыя {{нп3|Фотаздымкі Тараса Шаўчэнкі|4 фатаграфіі Шаўчэнкі|uk|Світлини Тараса Шевченка}}.<gallery perrow="4"> Файл:Taras Shevchenko 1858.jpg| Файл:Taras Shevchenko 1859 (zoom).jpg| Файл:Shevchenko with friends (1859).jpg| Файл:1858. Шевченко Тарас Григорьевич.jpg| </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * ''Бархатова Е.&nbsp;В.'' Русская светопись. Первый век фотоискусства 1839—1914.&nbsp;— Санкт-Петербург : Альянс : Лики России, 2009 * ''Яцюк В.'' Таїна Шевченкових світлин.&nbsp;— К., 1998.&nbsp;— С. 29-32 * ''А.&nbsp;А.&nbsp;Благовещенский''. Шевченко в Петербурге (1858—1861) (Воспоминания о Тарасе Шевченко.&nbsp;— К.: Дніпро, 1988.&nbsp;— С. 337—346; 545—549.) * [http://museumshevchenko.org.ua/element.php?id=249 Музей Тараса Шевченка]{{Недаступная спасылка}} * [https://artchive.ru/artists/18637~Andrej_Ivanovich_Dener Биография и информация]{{Недаступная спасылка}} * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/892627 Словари и и энциклопедии на Академике] * [https://www.photographer.ru/resources/names/photographers/176.htm Фотограф Андрей Иванович Деньер] [Архівовано 20 березня 2018 у Wayback Machine.] * [https://runivers.ru/doc/d2.php?CENTER_ELEMENT_ID=148093&PORTAL_ID=7957&SECTION_ID=6786 Руниверс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230130120749/https://runivers.ru/doc/d2.php?CENTER_ELEMENT_ID=148093&PORTAL_ID=7957&SECTION_ID=6786 |date=30 студзеня 2023 }} * [https://runivers.ru/doc/d2.php?CENTER_ELEMENT_ID=148093 Фотограф Андрей (Генрих) Иванович Деньер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230130122253/https://runivers.ru/doc/d2.php?CENTER_ELEMENT_ID=148093 |date=30 студзеня 2023 }} * [http://fototikon.blogspot.com/2016/09/spravochnik-popova.html Fototikon] [Архівовано 1 квітня 2019 у Wayback Machine.] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дэньер Андрэй Іванавіч}} [[Катэгорыя:Фатографы XIX стагоддзя]] lstlh34s5h5b7dzm8lzs6vax6u326gl Аляксандр Мікалаевіч Каўтуненка 0 730883 5155661 4326849 2026-06-18T12:54:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155661 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Аляксандр Мікалаевіч Каўтуненка''' ({{ДН|8|2|1954}}, [[Іркуцк]], [[Расія]] — {{ДС|20|4|2015}}) — эканаміст. [[Доктар эканамічных навук]] (1994). Старшыня эканамічнага савета Беларускай навукова-прамысловай асацыяцыі (з 1992). == Біяграфія == Скончыў [[Нацыянальны авіяцыйны ўніверсітэт|Кіеўскі інстытут інжынераў грамадзянскай авіяцыі]] (інжынерна-эканамічны факультэт, 1976), [[Расійская акадэмія народнай гаспадаркі і дзяржаўнай службы пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі|Акадэмія народнай гаспадаркі пры Урадзе Расійскай Федэрацыі]] (дактарантура, 1994). Працаваў у Дзяржаўнай планавай камісіі БССР (1979—1986, галоўны спецыяліст), НВА «Спектр» (1986—1988, галоўны эканаміст), Мінскам вытворчам аб’яднанні вылічальнай тэхнікі (1988—1992, намеснік генеральнага дырэктара па эканоміцы), ТАА «Консорциум Наука Экономика Право» (з 1994, генеральны дырэктар), часопіс «Директор» (з 1999, галоўны рэдактар), [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце]] (з 2013, [[прафесар]] кафедры міжнароднага бізнесу). Навуковыя інтарэсы: праблемы эканомікі і функцыянавання прадпрыемстваў ва ўмовах рынку, удасканалення арганізацыйна-эканамічнага механізма інвацыйнага працэсу на мікра- і макраўзроўнях. == Бібліяграфія == * Организационно-экономический механизм инновационного процесса в условиях конверсии : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 08.00.05 / Ковтуненко Александр Николаевич. — Москва, 1994. * Совершенствование оценки напряженности планов использования производственных ресурсов в промышленности керамических стеновых материалов (на примере предприятий Минстройматериалов БССР) : автореферат диcсертации… кандидата экономических наук : 08.00.05 / Ковтуненко Александр Николаевич. — Минск, 1983. {{зноскі}} == Літаратура == * Каўтуненка Аляксандр Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 186. * Ковтуненко Александр Николаевич // Кто есть кто в Республике Беларусь. Люди дела. — Минск, 2013. — С. 106. * Памяти А. Н. Ковтуненко // Директор. — 2015. — № 4. — С. [1]. — Сведения доступны также по Интернету: https://director.by/zhurnal/arkhiv-zhurnala/arkhiv-nomerov-2015/149--2015 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230130154439/https://director.by/zhurnal/arkhiv-zhurnala/arkhiv-nomerov-2015/149--2015 |date=30 студзеня 2023 }} * Ученый, педагог, редактор // Директор. — 2015. — № 5. — С. [1]—3. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каўтуненка Аляксандр Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]] 3hpichg1i6fpbg0a5uvxgcdkhpyadmf Міхаіл Іванавіч Круціхін 0 731651 5155806 4825834 2026-06-19T05:59:20Z Pabojnia 135280 /* Біяграфія */ афармленне 5155806 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} '''Міхаіл Іванавіч Круціхін''' (нар. [[21 снежня]] [[1946]], [[Масква]]) — расійскі эканамічны аналітык, спецыяліст па нафтагазавым рынку, перакладчык, журналіст, [[Гісторыя|гісторык]] і [[Усходазнаўства|усходазнавец]] ({{нп3|Іраністыка|іраніст|ru|Иранистика}}, [[Арабістыка|арабіст]]). Экс-галоўны рэдактар амерыканскага часопіса «Russian Petroleum Investor». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і інжынераў-хімікаў. У 1965 годзе паступіў у {{нп3|Інстытут краін Азіі і Афрыкі|Інстытут усходніх моў|ru|Институт стран Азии и Африки}} пры [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] па спецыяльнасці «персідская мова і літаратура», у 1970 годзе скончыў яго<ref>{{артыкул|аўтар=Волчек Г.|загаловак=ЛУКОЙЛ в глобальном мире|спасылка=http://lukoil-overseas.ru/upload/iblock/1aa/Oil_News_14_287_.pdf|год=2014|нумар=14 (287) от 14 июля|старонкі=6|ref=Волчек Г.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130335/http://lukoil-overseas.ru/upload/iblock/1aa/Oil_News_14_287_.pdf|archive-date=2016-03-04|access-date=2015-08-14}}</ref>. У 1970—1972 гадах-ваенны перакладчык у Іране<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bfm.ru/person/8389|title=Раздел «Персоны на ''BFM''.''ru''»|subtitle=Крутихин Михаил Иванович|publisher=''BFM''.''ru'': деловой портал|website=bfm.ru|archive-date=2021-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228181331/https://www.bfm.ru/person/8389|url-status=live}}</ref>. На працягу 20 гадоў працаваў у [[ТАСС]] — у аддзеле [[Блізкі Усход]] і ў карпунктах ([[Каір]], [[Дамаск]], [[Тэгеран]], [[Бейрут]]), загадваў аддзяленнямі ў [[Ліван]]е і [[Егіпет|Егіпце]]. Скончыў аспірантуру [[Расійская акадэмія дзяржаўнай службы|Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС]], {{Навуковая ступень|кандыдат|гістарычных навук}} (1985)<ref name=":0" />. З 1993 года займаецца аналітыкай нафтагазавых інвестыцый у былых савецкіх рэспубліках. Намеснік генеральнага дырэктара PR-агенцтва ''Alter Ego'' (з 1992), рэдактар, затым галоўны рэдактар амерыканскага часопіса ''Russian Petroleum Investor'' (з 1993). Займацца [[Генеалогія|генеалагічнымі]] даследаваннямі, вёў сайты ''Researching Russian Roots'' і «Поиск пропавших предков». З 2002 года — партнёр інфармацыйна-кансалтынгавага агенцтва ''RusEnergy''. Валодае [[Персідская мова|фарсі]], [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]] і [[Арабская мова|арабскай]] мовамі. Жыве за межамі Расіі. == Выбраныя інтэрв’ю і каментары == * [https://www.youtube.com/watch?v=7IhXtzlP-3w «Хто такі Міхаіл Круціхін?»] — біяграфічнае інтэрв’ю ''Аляксандра Плюшчава'' (04.08.2022) * {{Cite web|url=https://rtvi.com/vy-derzhites/mikhail-krutikhin-nizkie-tseny-na-neft-eto-nadolgo/|title=Михаил Крутихин: «Низкие цены на нефть — это надолго»|date=2020-03-14|publisher=RTVi|access-date=2021-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913205421/https://rtvi.com/vy-derzhites/mikhail-krutikhin-nizkie-tseny-na-neft-eto-nadolgo/|archive-date=13 верасня 2021|url-status=dead}} * {{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/27/88897-severnyy-potok-2-mertv-truby-budut-lezhat-na-dne|title=«Северный поток — 2» мёртв, трубы будут лежать на дне|date=2021-01-27|publisher=Новая газета|access-date=2021-09-11}} * {{Cite web|url=http://www.ukrrudprom.com/digest/Mihail_Krutihin_Trubi_na_dne_Baltiyskogo_morya__pamyatnik_glupos.html|title=«Трубы на дне Балтийского моря — памятник глупости тем, кто принимал решение о „Северном потоке — 2“»|date=2020-07-15|publisher=Укррудпром|access-date=2021-09-13}} * {{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/464770/|title=Михаил Крутихин: «Это смерть нефтяной отрасли. Сотни тысяч людей окажутся без зарплат»|date=2020-04-13|publisher=Бизнес-онлайн|access-date=2021-09-13}} * {{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/2786571|title=«С сырьевой иглы всё-таки придётся слезать»|date=2015-08-11|publisher=Коммерсантъ FM|access-date=2015-08-14}} * {{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-04-10/konflikt_s_saudovskoy_araviey_privedet_ekonomiku_rf_k_krahu_kommentariy_mihaila_krutihina|title=«Российская нефть может исчезнуть с мирового рынка»|date=2020-04-10|publisher=Znak.com|access-date=2021-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120150920/https://www.znak.com/2020-04-10/konflikt_s_saudovskoy_araviey_privedet_ekonomiku_rf_k_krahu_kommentariy_mihaila_krutihina|archive-date=20 лістапада 2021|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://carnegie.ru/2015/06/24/ru-60480/iaz0|title=Как «Газпрому» стало некуда девать газ|date=2015-06-24|publisher=Московский центр Карнеги|access-date=2015-08-14}} * {{Cite web|url=http://www.business-gazeta.ru/article/114490/|title=Михаил Крутихин, ''RusEnergy'': «Китайский газовый рынок никогда не заменит России европейский»|date=2014-09-17|publisher=Бизнес online|access-date=2015-08-14}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Рыбас Е.'' [http://whoiswho.ru/old_site/arhiv.htm Михаил Крутихин — человек, открывший свою генеалогическую Атлантиду] // Российский «Кто есть Кто». — 2000. — № 2 (17). {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-02-08}} {{DEFAULTSORT:Круціхін Міхаіл Іванавіч}} [[Катэгорыя:Усходазнаўцы Расіі]] [[Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] [[Катэгорыя:Журналісты СССР]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нафтавікі Расіі]] kmpdpt7xnp3ld4car9hmigbhzf23j79 Ордэн Мяча 0 733807 5155675 4377133 2026-06-18T14:03:55Z Pryhoža 169928 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */ 5155675 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва=Ордэн Мяча |Статус=уручаецца }} '''Ордэн Мяча''' ({{Lang-sv|Svärdsorden}}) — дзяржаўная ўзнагарода [[Швецыя|Каралеўства Швецыя]]. == Гісторыя == Ордэн быў заснаваны ў 1522 годзе каралём [[Густаў I Ваза|Густавам I Вазам]]<ref name="Викитека ЭСБЕ">{{Крыніцы/БіЭ|Меча орден}}</ref>, адноўлены 23 лютага 1748 года [[Фрэдрык I|Фрэдрыкам I]] і пацверджаны каралём [[Адольф Фрэдрык|Адольфам Фрэдрыкам]]. 26 лістапада 1798 года кароль [[Густаў IV Адольф]] даў ордэну новы статут. Ордэнам мяча ўзнагароджваліся толькі іыя, хто праславіўся ў [[Ваенная справа|ваеннай справе]], і колькасць яго кавалераў ордэнскім статутам не вызначалася. Ордэн мяча спачатку меў дзве ступені. У 1772 годзе кароль [[Густаў III]] усталяваў яшчэ адну, вышэйшую, ступень ордэна — Вялікі крыж. У 1788 годзе Густаў III заснаваў новы знак адрознення ордэна — крыж з замест брошкі ў выглядзе мяча, які ўручаўся толькі тым, хто атрымаў над непрыяцелем знакамітую перамогу. У цяперашні час ордэн мяча падзелены на шэсць ступеняў: пяць з іх прызначаны для ўзнагароджання афіцэраў, а шостая, «Ваенны крыж», уручаецца ніжнім воінскім чынам (заснаваны ў 1850 годзе). Ордэн таксама мае медаль заслуг (заснавана ў 1850 годзе). Вялікім крыжам і крыжам камандора I класа ўзнагароджваюцца толькі генералы і палкоўнікі, крыжамі камандора і рыцара I класа — выключна за ваенныя подзвігі. Ордэн мяча ступені рыцара ўручаецца афіцэрам у мірны час за выслугу 20 гадоў у афіцэрскім чыне, у ваенны час — у скарочаныя тэрміны, параненым гэты знак адрознення ўручаецца без пэўнага тэрміну. Для кавалераў дзвюх вышэйшых ступеняў ордэна існавала асаблівае ордэнскае адзенне, якое яны апраналі ва ўстаноўлены дзень ордэнскага свята, пры ўзвядзенні ў камандорскую годнасць і ў іншых урачыстых выпадках. З 1974 года каб забяспечыць «роўнасць усіх грамадзян Швецыі», падараванне каралеўскіх ордэнаў адбываецца толькі сярод членаў Шведскага Каралеўскага Дома, а таксама замежнікаў за намаганні на карысць Швецыі і яе інтарэсаў. Усе мінулыя дзесяцігоддзі нямала прадстаўнікоў грамадскасці лічылі дадзенае правіла несправядлівым у адносінах да шведскіх грамадзян. Дзякуючы подпісам, сабраным шведскім Фалерыстычным таварыствам, з 2018 года ў міжпарламенцкім камітэце абмяркоўвалася пытанне аб аднаўленні ўзнагароджання грамадзян Швецыі. Ідэя аб узнагароднай рэформе была падтрымана станоўчымі водгукамі ад 81-га ведамства, навучальных устаноў, устаноў навукі і культуры, грамадскіх арганізацый. 19 красавіка 2022 года ўрад Швецыі ўнёс у [[Рыксдаг]] 51-старонкавы законапраект N 2021/22:232, які прадугледжвае рэформу ўзнагароднай сістэмы краіны. Згодна з законапраектам будзе ўстаноўлена ўзнагароджанне ваенных — Каралеўскім ордэнам мяча, дзяржслужачых — Каралеўскім ордэнам Палярнай зоркі і прыватных асоб — Каралеўскім ордэнам Вазы. 15 чэрвеня 2022 года Рыксдаг Швецыі пасля чатырохгадзіннага абмеркавання практычна аднагалосна зацвердзіў закон N 2021/22:232, унесены 19 красавіка 2022 года ўрадам Швецыі аб рэформе ўзнагароднай сістэмы краіны. Кандыдатуры на ўзнагароджанне будуць разглядацца спецыяльнай камісіяй [[Шведская каралеўская акадэмія навук|Шведскай Каралеўскай акадэміі навук]] і зацвярджацца ўрадам. == Ступені == Ордэн мае пяць ступеняў: * [[Файл:SWE_Royal_Order_of_the_Sword_-_Commander_Grand_Cross_BAR.png|60x60пкс]] — Камандор Вялікага Крыжа (Камандор з ланцугом) (KmstkSO) (з 1772) * [[Файл:SWE_Royal_Order_of_the_Sword_-_Commander_1st_Class_BAR.png|60x60пкс]] — Камандор I класа (KSO1kl) * [[Файл:SWE_Royal_Order_of_the_Sword_-_Commander_BAR.png|60x60пкс]] — Камандор (KSO) (з 1873) * [[Файл:SWE_Royal_Order_of_the_Sword_-_Knight_1st_Class_BAR.png|60x60пкс]] — Рыцар I класа (RSO1kl) * [[Файл:SWE_Royal_Order_of_the_Sword_-_Knight_2nd_Class_BAR.png|60x60пкс]] — Рыцар (RSO) (з 1889) Да ордэна таксама адносяцца: * Рыцар Вялікага крыжа I класса (RmstkSO1kl) (з 1788) * Рыцар Вялікага крыжа (RmstkSO) (з 1814) * Ваены крыж (Svm) (з 1850) * Залаты медаль заслуг (SvGM) (з 1875) * Срэбраны медаль заслуг (SvSM) (з 1850) Колькасць кавалераў Вялікага крыжа і камандораў I класа была абмежавана — 24 чалавекі, не лічачы замежнікаў, узведзеных у гэтую годнасць. == Знакі ордэна == ; '''Камандор Вялікага Крыжа''' Залаты, пакрыты з абодвух бакоў белай эмаллю, крыж мальтыйскага тыпу, плечы якога размешчаны па дыяганалі, з шарыкамі на канцах. У цэнтры, пакрыты сіняй эмаллю медальён, на якім вертыкальна стаіць, вастрыём уверх, меч, акружаны трыма шведскімі каронамі. З адваротнага боку крыжа такі ж медальён, на якім вертыкальна, вастрыём уверх, шпага, якая пранізвае лаўровы вянок, над якім па дузе надпіс PRO PATRIA («за Айчыну»). Усе выявы на медальёнах — залатыя. Паміж бакамі крыжа — залатыя шведскія кароны і залатыя ж, пакрытыя сіняй эмаллю, мячы (па два зверху і знізу і па адным па баках), перавітыя залатой стужкай. Крыж падвешаны да залатой каралеўскай кароны. Зорка Вялікага крыжа — вялікі, срэбны, мальтыйскага тыпу крыж з шарыкамі на канцах. Паміж бакамі крыжа срэбраныя прамяні (ромбы), па-над якімі залатыя шведскія кароны. У цэнтры зоркі — залаты, пакрыты сіняй эмаллю медальён з мячом і трыма каронамі. Ланцуг Вялікага крыжа складаецца з 18 звёнаў: 9 перавітых стужкай мячоў і 9 картушаў. Стужка — жоўтая з вузкімі блакітнымі палоскамі па краях. Кавалеры Вялікага крыжа носяць знак на шырокай стужцы праз правае плячо і зорку на левым баку грудзей. У асабліва ўрачыстых выпадках знак носіцца на ланцугу. ; '''Камандор I класа''' Такі ж крыж, некалькі меншага памеру, носіцца на вузкай стужцы на шыі. Зорка — такая ж, як у ступені Вялікага крыжа, але без карон і прамянёў (ромбаў). ; '''Камандор''' Такі ж, як у камандора I класа, крыж, носіцца на вузкай стужцы на шыі. ; '''Рыцар I класа''' Такі ж крыж, але яшчэ больш меншага памеру і без мячоў па баках і знізу крыжа і без стужкі, якая іх абвівае. Носіцца на вузкай стужцы на грудзях (у пятліцы). ; '''Рыцар''' Такі ж, як у рыцара I класа, крыж, але не залаты, а срэбраны. Носіцца на вузкай стужцы на грудзях (у пятліцы). ; '''Рыцар Вялікага Крыжа''' (у двух ступенях) Такі ж, як у рыцара I класа, носіцца на вузкай стужцы на шыі. Да крыжа старэйшай ступені (I класа) належыць брошка ў выглядзе мініяцюрнага мяча, носіцца на левым баку грудзей (яе можна ўбачыць на парадных партрэтах [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]], [[Міхаіл Багданавіч Барклай дэ Толі|М. Б. Барклая дэ Толі]] і інш.); да крыжа малодшай ступені — брошка ў выглядзе двух перакрыжаваных мячоў, гэтак жа носіцца на левым баку грудзей. Вялікім рыцарскім крыжам маглі ўзнагародзіць толькі ў ваенны час (войны з Расіяй) [[Руска-шведская вайна (1788—1790)|1788—1790]] і [[Руска-шведская вайна 1808—1809 гадоў|1808—1809]]), [[Першая французская імперыя|Напалеонаўскай Францыяй]] ([[Франка-шведская вайна 1805—1810 гадоў|1805—1810]] і [[Вайна шостай кааліцыі|1813—1814]]), Даніяй ([[Дацка-шведская вайна 1808—1809 гадоў|1808—1809]]). Выключэннем былі ўзнагароджанні [[Яўген Багарнэ|Эжэна дэ Багарнэ]] (1823), [[Напалеон III|Напалеона III]] (1861) і [[Карл Густаў Эміль Манэргейм|Карла Густава Манэргейма]] (1942). Вялікім рыцарскім крыжам I класа ўзнагароджвалі вышэйшых афіцэраў пачынаючы з камандзіра дывізіі, Вялікім рыцарскім крыжам — палкавых афіцэраў, пачынаючы з камандзіра батальёна. ; '''Ваенны крыж''' Срэбраны крыж, ідэнтычны рыцарскаму, але без эмалі (эмаллю пакрыты толькі медальён з асабовага боку). Носіцца на вузкай стужцы на грудзях (у пятліцы). ; '''Медалі ордэна''' Залаты або срэбраны, увянчаны каралеўскай каронай, дыск. З добрага боку: па вонкаваму боку па акружнасці надпіс KONUNG OCH FÄDERNESLAND («Кароль і Айчына»), а ў цэнтры меч і тры кароны (як на асабовым медальёне ордэна). З адваротнага боку: прамы надпіс у тры рады FÖR / KRIGSMANNA / FÖRTJENSTER. Носіцца гэтак жа на вузкай стужцы на грудзях. == Ілюстрацыі == <gallery> Файл:PGRS 1 007 Barclay de Tolly - crop.jpg|Міхаіл Багданавіч Барклай дэ Толі з брошкай ордэна Мяча на грудзях Файл:Keten en ster van de Orde van het Zwaard, Zweden 1522.jpg|Знак, зорка і ланцуг ордэна Мяча Вялікага Крыжа. Файл:Order of the Sword grand cross badge sash (Sweden) - Tallinn Museum of Orders.jpg|Знак ордэна Мяча Вялікага крыжа на стужцы. Файл:Svardsorden.jpg|Знак і зорка ордэна Мяча ступені камандора I класа. Файл:Kors Rmstk Svärdsorden - Livrustkammaren - 56086.tif|Знак ордэна Мяча ступені камандора, рэверс. Пачатак XIX стагоддзя. </gallery> {{Зноскі}} == Літаратура == * Per Nordenvall. Kungliga Serafimerorden: 1748—1998. — Kungl. Maj:ts orden. — Stockholm, 1998. — P. 45—55. — 654 p. — <nowiki>ISBN 91-630-6744-7</nowiki>. * Гаврилова Л. М., Левин С. С. Европейские ордена в России. Конец XVII — начало XX века. — М.: АРТ-РОДНИК, 2007. — С. 224—225. — 232 с., прил. 64 с. — <nowiki>ISBN 978-5-9794-0029-7</nowiki>. * Спасский И. Г. Иностранные и русские ордена до 1917 года / Ил. художник В. Трофимов. — СПб.: Издательство «Дорваль» ТОО «Бриз» совместно с АО «Лига», 1993. — 196 с. — <nowiki>ISBN 5-8308-0042-x</nowiki>. * Maximilian Gritzner. Handbuch der Ritter- und Verdienstorden aller Kulturstaaten der Welt. — Leipzig, 1893. — 618 с. == Спасылкі == * [http://www.kungahuset.se/royalcourt/monarchy/orders/theorderofthesword.4.396160511584257f2180005299.html Ордэн Мяча на сайце шведскага каралеўскага дома]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140221114343/http://www.kungahuset.se/royalcourt/monarchy/orders/theorderofthesword.4.396160511584257f2180005299.html |date=21 лютага 2014 }} * [https://web.archive.org/web/20160913210705/http://zasluga.net/Europe/Sweden/Sword/Sword.htm Ордэн Мяча] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1748 годзе]] [[Катэгорыя:Ордэны Швецыі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] j8srko79k09hdx3bx2fhk2uetm0cr0a Аляксандр Уладзіміравіч Рэйслер 0 734018 5155700 4730763 2026-06-18T16:07:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155700 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Аляксандр Уладзіміравіч Рэйслер | род дзейнасці = [[інжынер]], [[пісьменнік]] | дата нараджэння = 30.08.1896 | месца нараджэння = [[Вільнюс|Вільня]] | дата смерці = 1937 | маці = Юлія Сцяпанаўна Рэйслер | дзеці = Арэст | Месца працы = «''{{нп5|Чырвоная Зара (завод)|Чырвоная Зара|ru|Красная Заря (завод)}}''» }} '''Аляксандр Уладзіміравіч Рэйслер''' ({{ДН|30|08|1896}}, [[Вільнюс|Вільня]] — {{ДС|||1937}}) — [[інжынер]], [[пісьменнік]], удзельнік кружка «''Бадлераўская акадэмія''». Расстраляны ў [[1937]] годзе. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[1896]] годзе ў [[Вільнюс|Вільні]]. Яго бацька, [[Уладзімір Паўлавіч Рэйслер]], быў [[Дваранства|дваранінам]], [[Правадзейны стацкі саветнік|правадзейным стацкім саветнікам]], начальнікам [[Чыгуначны транспарт|чыгункі]] (памёр у 1930 годзе). Маці, Юлія Сцяпанаўна Рэйслер, была хатняй гаспадыняй<ref name="Заклейменные властью" /><ref name="Сахаровский центр" />. Атрымаў сярэднюю адукацыю. У пачатку [[1920-я|1920-х]] гадоў пражываў у [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе-Ленінградзе]], працаваў загадчыкам аддзела збыту тэлефоннага завода «''{{нп5|Чырвоная Зара (завод)|Чырвоная Зара|ru|Красная Заря (завод)}}''». На заводзе Рэйслер пазнаёміўся з {{нп5|Міхаіл Дзмітрыевіч Броннікаў|Міхаілам Броннікавым|ru|Бронников, Михаил Дмитриевич}}, які арганізаваў кружок пад назвай «''Бадлераўская акадэмія''». Удзельнікамі гэтага кружка з’яўляліся чатыры прадстаўнікі тэхнічнай інтэлігенцыі: Міхаіл Дзмітрыевіч Броннікаў, Павел Пятровіч Азбелеў, Барыс Фёдаравіч Ласкееў і Аляксандр Уладзіміравіч Рэйслер. Збіраліся ў Броннікава ў доме № 25 па 10-й лініі Васільеўскага вострава. Мяркуецца, што ніхто з іх, апрача самога кіраўніка аб’яднання — Міхаіла Броннікава, не быў знаёмы з працай іншых кружкоў<ref name="ВикиЧтение" />. Пазней на допыце Міхаіл Броннікаў апісаў дзейнасць кружка наступным чынам: «''З гэтых асоб пад сваім кіраўніцтвам я арганізаваў групу, якая носіць назву „Бадлераўская акадэмія“, па імені буржуазна-дваранскага паэта-упадачніка [[Шарль Бадлер|Бадлера]]… Усе названыя асобы пішуць вершы, якія як па форме, так і па змесце не могуць быць надрукаваны ў савецкіх умовах. Некаторы працэнт іх твораў прысвечаны палітычным пытанням, якія трактуюцца з антысавецкага пункту гледжання. Палітычныя і сацыяльныя ўстаноўкі іх творчасці варожыя сучаснасці''»<ref name="ВикиЧтение" />. 20 сакавіка 1932 года Аляксандр Рэйслер быў арыштаваны як «''удзельнік фашысцкага гуртка „Бадлераўская акадэмія“ контррэвалюцыйнай арганізацыі фашысцкіх моладзевых гурткоў і антысавецкіх літаратурных салонаў''»<ref name="Заклейменные властью" />. Абвінавачваўся таксама ў тым, што «''вёў манархісцкую і паражэнскую антысавецкую агітацыю шляхам распаўсюджвання ўласных контррэвалюцыйных літаратурных твораў і вусных выступленняў''»<ref name="Заклейменные властью" />. 17 чэрвеня 1932 года быў прыгавораны да 3 гадоў абмежавання пражывання ў 12 буйных гарадах. Аднак пасля вызвалення з турмы не выехаў з Ленінграда і застаўся працаваць на заводзе «''Чырвоная Зара''»<ref name="Сахаровский центр" />. У 1937 годзе тэрмінова пераехаў у горад Арол з-за выяўлення адміністрацыяй завода прысуду ад 1932 года. У Арле ўладкаваўся на працу дыспетчарам аднаго з заводаў. У тым жа годзе арыштаваны, прыгавораны да вышэйшай меры пакарання і расстраляны<ref name="Сахаровский центр" />. == Творы == Рукапіс аповесці Рэйслера «''Галодны вечар''», канфіскаванай у яго пры арышце, захаваўся ў архіве [[Федэральная служба бяспекі Расіі|ФСБ]]. Іншыя яго творы — аповесць «''Чырвоны гром''», апавяданне «''У зімовую ноч''» — страчаныя<ref name="ВикиЧтение" />. == Асабістае жыццё == У 1919 годзе ажаніўся з Марыяй Фёдараўнай Ваячак (1900 — ?), дачкой украінскага кампазітара [[Багуміл Ваячак|Фёдара Іванавіча Ваячака]]. 21 жніўня 1920 года ў іх нарадзіўся сын Арэст<ref name="Сахаровский центр" />. Сястра, Людміла Уладзіміраўна Рэйслер (? — 1985), з 1930 па 1936 год была жонкай савецкага пісьменніка, драматурга і кінасцэнарыста {{нп5|Юрый Паўлавіч Герман|Юрыя Германа|ru|Герман, Юрий Павлович}}. У 1933 годзе ў іх нарадзіўся сын [[Міхаіл Юр’евіч Герман|Міхаіл]], які пазней стаў вядомым мастацтвазнаўцам і літаратарам. Іншыя сёстры — Вольга, Юлія, Марыя — загінулі ў [[Блакада Ленінграда|блакаду]], брат Глеб загінуў на [[Вялікая Айчынная вайна|вайне]], брат Юрый памёр у 1965 годзе ў [[Нью-Ёрк]]у<ref name="ВикиЧтение" />. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="ВикиЧтение">{{cite web|url=https://document.wikireading.ru/h9pWKldLD1|title=Рейслер Александр Владимирович «…В душе была ожесточенная ясность, надорванность и пустота…»|author=|date=|publisher=Сайт «''ВикиЧтение''»|lang=ru|accessdate=2023-03-05}}</ref> <ref name="Заклейменные властью">{{cite web|url=http://pkk.memo.ru/page%202/KNIGA/Re.html#re.8a|title=ДВОРЯНЕ: КНИГА ПАМЯТИ {{!}} РЕЙСЛЕР Александр Владимирович|author=|date=|publisher=Сайт «''Заклейменные властью''»|lang=ru|accessdate=2023-03-05|archive-date=6 красавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406055438/http://pkk.memo.ru/page%202/KNIGA/Re.html#re.8a|url-status=dead}}</ref> <ref name="Сахаровский центр">{{cite web|url=https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=author&i=2944|title=Рейслер Александр Владимирович|author=|date=|publisher=Сайт «''Сахаровский центр''»|lang=ru|accessdate=2023-03-05}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга|ref=Вахтина, Громова, Позднякова|аўтар=Полина Вахтина, Наталья Громова, Татьяна Позднякова|частка=Рейслер Александр Владимирович|загаловак=Дело Бронникова|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Москва|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонкі=111—118|старонак=384|серыя=Литературные биографии|isbn=978-5-17-112559-2}} * {{кніга|ref=Герман|аўтар=[[Міхаіл Юр’евіч Герман|Михаил Герман]]|загаловак=Воспоминание о ХХ веке: Книга первая: Давно прошедшее : Plus-que-parfait|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=СПб.|выдавецтва=Азбука, Азбука-Аттикус|год=2018|старонкі=30—34|старонак=560|серыя=|isbn=978-5-389-10725-0}} == Спасылкі == * [http://pkk.memo.ru/page%202/KNIGA/Re.html#re.8a Аляксандр Уладзіміравіч Рэйслер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230406055438/http://pkk.memo.ru/page%202/KNIGA/Re.html#re.8a |date=6 красавіка 2023 }} на сайце «''Заклейменные властью''» * [https://www.sakharov-center.ru/asfcd/auth/?t=author&i=2944 Аляксандр Уладзіміравіч Рэйслер] на сайце «''Сахаровский центр''» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рэйслер Аляксандр Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільнюсе]] [[Катэгорыя:Інжынеры СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] rimcdjfamtje5r7t07bt8lynrcjgid6 Аляксандр Рыгоравіч Фурманаў 0 734721 5155678 4495445 2026-06-18T14:50:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155678 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Фурманаў}} '''Аляксандр Рыгоравіч Фурманаў''' (нар. {{ДН|5|6|1934}}, [[Сакы]], [[Украіна]]) — [[Беларусь|беларускі]] педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры. [[Доктар педагагічных навук]] (1992), [[прафесар]] (1989). Акадэмік [[Беларуская інжынерная акадэмія|Беларускай інжынернай акадэміі]] (2002). == Біяграфія == Скончыў [[Таўрычаскі нацыянальны ўніверсітэт імя У. І. Вярнадскага|Крымскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. В. Фрунзэ]] (спецыяльнасць «Фізічнае выхаванне, анатомія і фізіялогія чалавека», 1958). [[Запарожскі нацыянальны ўніверсітэт|Запарожскім педагагічным інстытуце]] (1958—1971, загадчык кафедры), [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка]] (1998—2002, прафесар кафедры аздараўленчай фізічнай культуры), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры]] (з 1971, прафесар кафедры спартыўных гульняў, у 1971—1976 — загадчык кафедры, 2008—2014 — намеснік дырэктар Інстытута турызму, 1986—1995 і 2014 — загадчык кафедры аздараўленчай фізічнай культуры). Навуковыя інтарэсы: аздараўленчая фізічная культура; спартыўная трэніроўка; турысцкая дзейнасць; здаровы лад жыцця; фізічная рэкрэацыя. == Узнагароды == Званне «Заслужаны трэнер Беларускай ССР» (1988), нагрудны знак «Выдатнік фізічнай культуры і спорту» (1989), [[Медаль «Ветэран працы»|медаль «Ветэран працы»]] (1991), граматы Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (1994, 2001, 2007), сярэбраныя медалі ВДНГ СССР і інш. {{зноскі}} == Літаратура == * Фурманов Александр Григорьевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 400—401. * Вехи жизни и признание заслуг / Акулич Л. И., Бойко И. И. // Мир спорта. — 2019. — № 2. — С. 111—115. == Спасылкі == * [https://www.sportedu.by/furmanov-aleksandr-grigor-evich/ Фурманов Александр Григорьевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230312093418/https://www.sportedu.by/furmanov-aleksandr-grigor-evich/ |date=12 сакавіка 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фурманаў Аляксандр Рыгоравіч}} [[Катэгорыя:Дэканы факультэта аздараўленчай фізічнай культуры БДУФК]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Запарожскага нацыянальнага ўніверсітэта]] lp1v4vr64ytfzlwdczwq7ewohdk06ix Аліна Іванаўна Паш 0 735499 5155748 5146763 2026-06-18T22:34:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155748 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Паш}} {{Музыкант}} '''Аліна Іванаўна Паш''' ({{lang-uk|Алі́на Іва́нівна Па́ш}}, таксама вядома як '''Alina Pash'''; {{Н|ж}} {{Датанараджэння|6|5|1993}}, [[Буштына]], [[Закарпацкая вобласць]], [[Украіна]]) — украінская спявачка, рэпер, фіналістка шостага сезона шоу «X-Фактар». Пераможца Нацыянальнага адбору на «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2022|Еўрабачанне-2022»]] з песняй «Shadows of Forgotten Ancestors»<ref>{{Cite web|title=Аліна Паш стала переможницею Нацвідбору на Євробачення-2022|url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/4756|website=corp.suspilne.media|access-date=2022-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ukraine: Alina Pash wins ‘Vidbir’ national final 🇺🇦|url=https://eurovision.tv/story/alina-pash-wins-vidbir-in-ukraine|website=eurovision.tv|access-date=2022-02-13}}</ref>, у дачыненні да якой 16 лютага 2022 года аргкамітэт Нацадбору прыняў рашэнне аб адмове ва ўдзеле ў адборы [[Конкурс песні Еўрабачанне 2022|Еўрабачанне-2022]]. == Жыццё і творчасць == === Раннія гады === Нарадзілася 6 мая 1993 года ў вёсцы Буштына Закарпацкай вобласці. Вучылася ў Буштынскай сярэдняй школе і ў школе мастацтваў, мела прыватныя ўрокі вакалу ў [[Ужгарад]]зе<ref name=":1">{{Cite web|title=Співачка Аліна Паш у програмі "Z-Muse". (18.11.2017)|url=http://tysa1.tv/?p=35629|website=Телеканал «Тиса-1»|access-date=2019-03-29|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329154550/http://tysa1.tv/?p=35629%2F|archive-date=29.03.2019|url-status=dead}}</ref>. З 13 гадоў удзельнічала ў вакальных фестывалях:"Молода Галичина", «Різдвяна зірочка», «Буковинська зірочка», «Children’s Eurostar», «Веселка над Тисою», «Кришталеві Грона», «Кримські Хвилі» і інш. У 11 класе школы прыняла ўдзел у перадачы «Караоке на Майдане»<ref>{{Cite web|title=От спасателя до финалистки "Х-фактор" : Алина Паш рассказала о своем жизненном пути|url=https://zak-kor.net/13933-ot-spasatelya-do-finalistki-h-faktor-alina-pash-rasskazala-o-svoem-zhiznennom-puti.html|website=Новини Закарпаття та Ужгорода {{!}}{{!}} Закарпатський кореспондент {{!}}{{!}} ZAK-KOR.NET|access-date=2019-03-29}}</ref>. === 2012—2017: «Х-Фактар» === 2012 праходзіла кастынг у дзявочы гурт «Real O», пазней працавала з гуртом «Гарачы шакалад», на бэк-вакале гурта «[[СКАЙ|СКАЙ»]] і спявачкі [[Ірына Мікалаеўна Білык|Ірыны Білык]]. Была ў складзе гурта «Delicious Ladies». 2013 працавала з кавер-гуртом «Чылаўт», пазней з DJ Natalie Lorient і «Elton Clapto»<ref name=":2">{{Cite web|title=Аліна Паш: "Х-фактор" – це можливість зробити ковток свіжого повітря/Люди/«VAROSH» - у ритмі твого міста|url=http://www.varosh.com.ua/all/post/ludyshow/alina-pash-hfaktor--ce-mozhlivist-kovtnuti-svizhogo-povitrya|website=www.varosh.com.ua|access-date=2019-03-29|archive-date=29 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329172613/http://www.varosh.com.ua/all/post/ludyshow/alina-pash-hfaktor--ce-mozhlivist-kovtnuti-svizhogo-povitrya|url-status=dead}}</ref>. Першай аўтарскай песняй, якую напісалі для спявачкі, стала «Колискова», кліп на якую зняў Уладзімір Цвердахлеб<ref>{{Cite web|title=Аліна Паш: У музиці має бути душа – механіки замало /Люди/«VAROSH» - у ритмі твого міста|url=http://www.varosh.com.ua/all/post/ludyshow/alina-pash-u-muzici-ma-buti-dusha--mehaniki-zamalo-#.VkXE_GThC2w|website=www.varosh.com.ua|access-date=2019-03-29|archive-date=30 сакавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330131904/http://www.varosh.com.ua/all/post/ludyshow/alina-pash-u-muzici-ma-buti-dusha--mehaniki-zamalo-#.VkXE_GThC2w|url-status=dead}}</ref>. 2015 заняла № 3 у музычным шоў «Х-Фактар»<ref>{{Cite web|url=http://ivona.bigmir.net/showbiz/424491-X-faktor-6-sezon-online-Kto-proshel-v-final|title=Х-фактор 6 сезон онлайн: Кто покинул финал|website=ivona.bigmir.net|access-date=2019-11-16}}</ref>. У жніўні 2015 года Аліна наведвала часова акупаваны РФ Крым праз тэрыторыю РФ. 11 жніўня 2015 года яна пакінула Украіну авіярэйсам «Кіеў-Масква», а вярнулася рэйсам «Дамадзедава (Масква)-Кіеў» 14 жніўня<ref>{{Cite web|title=Суспільне просить ДПСУ сказати, чи підробила Аліна Паш довідку про поїздку до Криму|url=https://imi.org.ua/news/suspilne-prosyt-dpsu-skazaty-chy-pidrobyla-alina-pash-dovidku-pro-poyizdku-v-krym-i43813|website=imi.org.ua|access-date=2022-02-21|language=uk-UA}}</ref><ref>{{Cite web|title="Звертатимусь до правоохоронців": Стерненко заявив, що Alina Pash могла підробити довідку від ДПСУ про відвідини окупованого Криму|url=https://espreso.tv/zvertatimus-do-pravookhorontsiv-sternenko-zayaviv-shcho-alina-pash-mogla-pidrobiti-dovidku-vid-dpsu-pro-vidvidini-okupovanogo-krimu|website=espreso.tv|access-date=2022-02-21|language=uk}}</ref>. Скарыстаўшыся расійскімі авіялініямі, спявачка трапіла ў акупаваны Крым, парушыўшы правілы перасячэння дзяржаўнай мяжы Украіны<ref>{{Cite web|title=Аліна Паш відмовилась від участі в «Євробаченні»|url=https://zaxid.net/alina_pash_vidmovilas_vid_uchasti_v_yevrobachenni_n1536104|website=ZAXID.NET|access-date=2022-02-21|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=«Візит до окупованого Криму через Москву». Сергій Стерненко опублікував інформацію про закордонні поїздки Alina Pash у 2015−2016 роках|url=https://life.nv.ua/ukr/evrovision/alina-pash-litala-do-okupovanogo-krimu-cherez-moskvu-sternenko-opublikuvav-dati-novini-ukrajini-50217587.html|website=life.nv.ua|access-date=2022-02-21|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Активіст Стерненко показав, як Alina Pash летіла з Москви до Криму 2015 року|url=https://tsn.ua/glamur/aktivist-sternenko-pokazav-yak-alina-pash-letila-z-moskvi-do-krimu-2015-roku-1979548.html|website=ТСН.ua|access-date=2022-02-21|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Аліну Паш звинуватили у підробці довідки про поїздку в Крим: "Суспільне" вже відреагувало|url=https://www.unian.ua/society/alinu-pash-zvinuvatili-u-pidrobci-dovidki-pro-pojizdku-v-krim-suspilne-vzhe-vidreaguvalo-novini-ukrajini-11703664.html|website=www.unian.ua|access-date=2022-02-21|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Хронологія подій навколо Аліни Паш на Нацвідборі "Євробачення": що відбувалося|url=https://suspilne.media/207742-hronologia-podij-navkolo-alini-pas-na-nacvidbori-evrobacenna-so-same-i-ak-vidbuvalosa/?|website=Суспільне {{!}} Новини|access-date=2022-02-21|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Аліну Паш підозрюють у підробленні документів щодо в'їзду в Крим – "Суспільне" надіслало запит у ДПСУ|url=https://www.5.ua/suspilstvo/alinu-pash-pidozriuiut-u-pidroblenni-dokumentiv-shchodo-vizdu-v-krym-suspilne-nadislalo-zapyt-v-dpsu-268167.html|website=5 канал|access-date=2022-02-21|language=uk}}</ref>. 2017 скончыла [[Кіеўская муніцыпальная акадэмія эстраднага і цыркавога мастацтва|Кіеўскую акадэмію эстраднага і цыркавога мастацтваў,]] атрымала ступень [[магістр]]а<ref name=":1"/>. === 2018—2021: «Pintea» === [[Файл:Alina_Pash_at_Atlas_Weekend_2019.jpg|міні|198x198пкс|Выступ на Atlas Weekend, 2019 год.]] 15 красавіка 2018 года прэзентавала дэбютны сінгл «Bitanga» і [[відэакліп]] да яго<ref name=":0">{{Cite web|url=https://espreso.tv/news/2018/04/17/nova_ukrayinska_spivachka_alina_pash_debyutuvala_iz_pisneyu_bitanga_iz_zakarpatskoyu_govirkoyu|title=Нова українська співачка. Alina Pash дебютувала із піснею BITANGA із закарпатською говіркою|website=espreso.tv|access-date=2018-04-22}}</ref>. У песні спалучаюцца хіп-хоп, элементы [[Поп-музыка|папмузыкі]] і этнаматывы<ref>{{Cite web|title=Закарпатка Аліна Паш презентувала свою першу пісню BITANGA і кліп до неї (ВІДЕО) @ Закарпаття онлайн|url=https://zakarpattya.net.ua/News/180699-Zakarpatka-Alina-Pash-prezentuvala-svoiu-pershu-pisniu-BITANGA|website=Закарпаття онлайн|access-date=2019-03-29}}</ref>; кліп запісаны з удзелам французскага рэпера Jaw з гурта «DOP», голас якога гучыць у канцы<ref>{{Cite web|title=Альтернативное Закарпатье в клипе Alina Pash "Bitanga"|url=https://karabas.live/alina-pash-bitanga/|website=Karabas Live|access-date=2019-03-29|language=ru-RU|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903095410/https://karabas.live/alina-pash-bitanga/|archive-date=3 верасня 2021|url-status=dead}}</ref>. У жніўні Паш стала тварам калекцыі адзення дызайнера [[Лілія Валер’еўна Літкоўская|Ліліі Літкоўскай]]<ref>{{Cite web|title=Аліна Паш стала обличчям нової колекції LL by LITKOVSKAYA/Мода/«VAROSH» - у ритмі твого міста|url=http://varosh.com.ua/all/post/modashow/alina-pash-stala-oblichchyam-novoi-kolekcii-ll-by-litkovskaya|website=varosh.com.ua|access-date=2019-03-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Певица Алина Паш стала лицом LL by Litkovskaya|url=http://sostav.ua/publication/pevitsa-alina-pash-stala-litsom-ll-by-litkovskaya-79407.html|website=Информационно-аналитический портал Sostav.ua|access-date=2019-03-29|url-status=dead|archive-date=20 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230320084012/https://sostav.ua/publication/pevitsa-alina-pash-stala-litsom-ll-by-litkovskaya-79407.html}}</ref>, супрацоўнічала з буцікам-Атэлье казацкага адзення «Отаман» і дызайнерам Лілей Братусь<ref name=":2"/>. 18 верасня выпусціла свой другі сінгл пад назвай «Oinagori» і кліп да яго. Відэа на трэк знялі ў [[Марсель|Марселі]] (Францыя) з мясцовай камандай — рэжысёр Лу Эскабар і Натан Дайс)<ref>{{Cite web|title=Прем'єра: співачка Alina Pash про новий кліп Oinagori {{!}} Vogue Ukraine|url=https://vogue.ua/ua/article/culture/muzyka/premera-pevica-alina-pash-o-novom-klipe-oinagori.html|website=Vogue UA|access-date=2019-03-29}}</ref>. У лістападзе спявачка далучылася да працы над песняй «Робот» гурта «ТНМК», якая ўвайшла ў альбом «7»<ref>{{Cite web|title=7 фактів про новий альбом «ТНМК» «7»|url=http://open.ua/music/article/7-faktiv-pro-noviy-albom-TNMK-7/|website=web.archive.org|date=2018-12-08|access-date=2019-03-29|archive-date=2018-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208172800/http://open.ua/music/article/7-faktiv-pro-noviy-albom-TNMK-7/}}</ref>, у тым жа месяцы выйшаў альбом «Повний абзац» Джоні Дзіўнага, дзе Паш таксама прыняла ўдзел у запісе трэка «Гра в слова»<ref>{{Cite web|title=rap.ua {{!}} Джонні Дивний з Ціни Ритму випустив сольний альбом|url=https://rap.ua/albums/dzhonni-divniy-z-cini-ritmu-vipustiv-solniy-albom|website=web.archive.org|date=2018-12-08|access-date=2019-03-29|archive-date=2018-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208173037/https://rap.ua/albums/dzhonni-divniy-z-cini-ritmu-vipustiv-solniy-albom}}</ref>. 13 студзеня 2019 — выйшла хіп-хоп калядка «Добрий вечір» з удзелам Аліны. Аўтарам ідэі быў рэпер [[Yarmak|Ярмак]], на здымку былі запрошаны [[Джамала]], Laud, Mr. Makoundi і ўдзельнікі гурта «кАчевники» Den Da Funk і Fame<ref>{{cite web|url=http://slukh.media/new-music/zirkova-kolyadka/|title=Зіркова солянка: Джамала, Ярмак, Alina Pash та інші заспівали реп-колядку|ref=slukh.media|date=2019-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119014749/http://slukh.media/new-music/zirkova-kolyadka/|archive-date=2019-01-19|access-date=2019-11-16}}</ref>. У тым жа месяцы Паш выступіла на [[Сусветны эканамічны форум|Сусветным эканамічным форуме]] ў [[Давос]]е, [[Швейцарыя]]<ref>{{Cite web|title=Закарпатка Аліна Паш "запалила" на бізнес-форумі в Давосі (ФОТО, ВІДЕО). Новини Закарпаття на Depo.ua|url=https://zak.depo.ua/ukr/zak/zakarpatka-alina-pash-zapalila-na-biznes-forumi-v-davosi-foto-video-20190126906024|website=www.depo.ua|access-date=2019-03-29|language=uk}}</ref>. [[Файл:Pianoboy_and_Alina_Pash_music_video_default_image.jpg|міні|[[Дзмітрый Ігаравіч Шураў|Дзмітрый Шураў]] і Аліна Паш.]] 24 мая 2019 года выйшаў новы альбом «Pintea: Gory», запісаны ў этнастылі<ref>{{Cite web|title=Аліна Паш нарешті випустила дебютний альбом. Але тільки частину|url=http://slukh.media/new-music/alina-pash-pintea-album/|website=СЛУХ {{!}} Онлайн-журнал про музику|access-date=2019-08-04|url-status=dead}}</ref>. 14 чэрвеня свет убачыў другую частку альбома пад назвай «Pintea: Misto»'','' запісана ў электронным стылі і стылі хіп-хоп<ref>{{Cite web|title=Музика. Слухайте другу частину дебютного альбому Alina Pash – Pintea:Misto|url=https://www.the-village.com.ua/village/culture/culture-news/286145-sluhayte-drugu-chastinu-debyutnogo-albomu-alina-pash-pintea-misto|website=The Village Україна|access-date=2019-08-04}}</ref>. Як адзначала сама спявачка, першую частку альбома яна прысвяціла сваёй роднай карпацкай вёсцы, а другую — Кіеву<ref>{{Cite web|title=Alina Pash «Pintea: Misto»: історії сьогоднішнього дня та власний всесвіт|url=http://open.ua/music/digest/Alina-Pash-Pintea-Misto-istorii-sogodnishnogo-dnya-ta-vlasniy-vsesvit/|website=open.ua|access-date=2019-08-04|language=en}}</ref>. У ліпені выступіла на фестывалі Atlas Weekend<ref>{{Cite web|title=Що українські артисти покажуть на Atlas Weekend|url=https://vogue.ua/ua/article/culture/muzyka/chto-ukrainskie-artisty-pokazhut-na-atlas-weekend.html|website=Vogue UA|access-date=2019-08-05}}</ref>. 24 жніўня таго ж года выступіла на парадзе ў гонар Дня Незалежнасці Украіны, спяваючы рэп падчас выканання гімна<ref>{{Cite web|title=День Незалежності на Майдані: гімн України під реп підірвав соцмережі|url=https://www.rbc.ua/ukr/styler/den-nezavisimosti-maydane-gimn-ukrainy-rep-1566653715.html|website=РБК-Украина|access-date=2019-08-25|language=ru}}</ref>. На [[Дзень незалежнасці Украіны|Дзень Незалежнасці]] 24 жніўня 2019 года на «Шэсці годнасці» на [[Плошча Незалежнасці (Кіеў)|Майдане Незалежнасці]] у Кіеве, Аліна Паш выканала гімн Украіны ў стылі рэп. Музыка сыграў на раялі музыку да «Ще не вмерла Україна». Падобнае выкананне выклікала абурэнне сярод украінцаў, пасля чаго Аліна заявіла, што куплет у яе выкананні не быў часткай гімна<ref>{{Cite web|title=Alina Pash отримала безліч погроз на свою адресу після виступу на "Ходу Гідності" на Майдані|url=https://tsn.ua/glamur/alina-pash-otrimala-bezlich-pogroz-na-svoyu-adresu-pislya-vistupu-na-hodu-gidnosti-na-maydani-1401777.html|website=ТСН.ua|date=2019-08-28|access-date=2022-06-10|language=uk}}</ref>. 10 верасня 2019 адбылася прэм’ера музычнага відэа на песню «Перша леді», запісаную разам з [[Pianoбой]]<ref>{{cite web|date=10 вересня 2019 |url=https://radiotrek.rv.ua/video/pianoboy_z_alinoyu_pash_zaspivaly_pro_pershu_ledi_240095.html |title=Pianoбой з Аліною Паш заспівали про Першу леді|ref=radiotrek.rv.ua |access-date=12 вересня 2019 |archive-url=https://archive.today/20190912203718/https://radiotrek.rv.ua/video/pianoboy_z_alinoyu_pash_zaspivaly_pro_pershu_ledi_240095.html|archive-date=12 вересня 2019}}</ref>. Вясной 2021 года выходзіць альбом, які ствараўся падчас фальклорных экспедыцый Гуцульшчынай, у якія Аліна Паш разам з камандай ездзілі ў 2020 годзе<ref>{{Cite web|title=Прем’єра: «розМова» — новий альбом Аліни Паш, створений у фольклорних експедиціях|url=https://slukh.media/new-music/alina-pash-rozmova/|website=СЛУХ — онлайн-медіа про музику та все, що навколо неї|date=2021-04-02|access-date=2021-12-13|archive-date=13 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213101512/https://slukh.media/new-music/alina-pash-rozmova/|url-status=dead}}</ref>. У снежні 2021 выйшаў мініальбом «Норов», дзе этніка ўплятаецца ў біты і атмасферу R&B. Мініальбом запісаны з дыджэем і саўндпрадзюсарам Pahatam (Яўген Яраменка). Ён працаваў над першымі двума альбомамі [[Іван Аляксандравіч Дорн|Івана Дорна]] і стварыў музыку да галоўных хітоў гурта «Грибы» («Тает лёд», «Интро», «Велик»)<ref>{{Cite web|title=«Норов»: слухайте новий спільний альбом Аліни Паш та Pahatam|url=https://slukh.media/new-music/alina-pash-pahatam-norov/|website=СЛУХ — онлайн-медіа про музику та все, що навколо неї|date=2021-12-10|access-date=2021-12-13|archive-date=13 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213101509/https://slukh.media/new-music/alina-pash-pahatam-norov/|url-status=dead}}</ref>. «Норов» стаў першым рэлізам лэйбла РИТМ, заснаванага Pahatam. === 2022: «Еўрабачанне» === 12 лютага 2022 года стала пераможцай Украінскага нацыянальнага адбору на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2022|«Еўрабачанне-2022»]], апярэдзіўшы гурт [[Kalush|«Kalush Orchestra»]] і спевака Wellboy<ref>[https://novynarnia.com/2022/02/12/na-yevrobachennya-2022-vid-ukrayiny-poyide-alina-pash-rezultaty-naczvidboru/ На Євробачення-2022 від України поїде Аліна Паш, яка виступала в Криму: результати нацвідбору]</ref>. 14 лютага 2022 года [[Сяргей Вячаслававіч Старненка|Сяргей Старненка]] апублікаваў дадзеныя аб падробцы прадстаўленай тэлекампаніі інфармацыі ад імя Паш пра ўезд у Крым. Па дадзеных Старненкі, Паш трапіла ў Крым рэйсам з Масквы, парушыўшы правілы нацыянальнага адбору «Еўрабачання-2022»<ref>{{Cite web|title=Аліна Паш підробила довідку про поїздку в Крим – Стерненко|url=https://suspilne.media/206826-alina-pas-pidrobila-dovidku-pro-poizdku-v-krim-sternenko/|website=suspilne.media|date=2022-02-14|access-date=2022-02-16}}</ref>. 15 лютага прэс-сакратар [[Дзяржаўная памежная служба Украіны|ДПСУ]] Андрэй Дземчанка пацвердзіў, што даведка Паш не выдавалася ДПСУ<ref>{{Cite web|title=ДПСУ не створювала документ про перетин Аліною Паш адмінмежі з Кримом, оприлюдений Суспільним — ДПСУ|url=https://suspilne.media/207284-dpsu-ne-stvoruvala-dokument-pro-peretin-alinou-pas-adminmezi-z-krimom-opriludenij-suspilnim-dpsu/|website=suspilne.media|date=2022-02-15|access-date=2022-02-16}}</ref>. Па словах самой Паш, даведку атрымліваў член яе каманды. На заяву, пададзеную спявачкай, атрымалі адказ, што Дзяржпамежслужба не можа даць даведку аб уездзе Паш у Крым 2015 года, паколькі такую інфармацыю захоўваюць на працягу пяці гадоў<ref>{{Cite web|title=Держприкордонслужба не може надати Аліні Паш довідку про її вʼїзд до Криму|url=https://suspilne.media/207621-alina-pas-zaavila-so-peredala-dovidku-pro-peretin-kordonu-suspilnomu/|website=suspilne.media|date=2022-02-16|access-date=2022-02-16}}</ref>. [[Нацыянальная грамадская тэлекампанія Украіны|НГТУ]] абвясціла пра правядзенне пазачарговага пасяджэння назіральнага савета 18 лютага 2022 года<ref>{{Cite web|title=Наглядова рада Суспільного проведе засідання|url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/4771|website=corp.suspilne.media|date=2022-02-16|access-date=2022-02-16}}</ref>. 16 лютага 2022 года на пазачарговым пасяджэнні Арганізацыйны Камітэт нацыянальнага адбору на ўдзел у Еўрабачанні-2022 прыняў рашэнне аб спыненні ўдзелу ў адборы Аліны Паш. Спявачка не будзе прадстаўляць Украіну на Еўрабачанні-2022. Пункт 3.4. Правілаў нацыянальнага адбору на ўдзел у песенным конкурсе Еўрабачанне-2022 прадугледжвае, што ў выпадку ўстанаўлення «Суспільним» факту прадстаўлення удзельнікам недакладнай інфармацыі або ўтойвання інфармацыі або іншых істотных абставінаў адносна ўдзельніка, НГТУ мае права спыніць удзел у адборы ўдзельніка ў любы час. Падставай для прыняцця такога рашэння аргкамітэтам стаў афіцыйны адказ Дзяржаўнай памежнай службы ад 16 лютага 2022 года адносна недакладнасці інфармацыі, якую падалі грамадскаму вяшчальніку. Пасля гэтага Аліна Паш абвясціла пра зняццё сваёй кандыдатуры з удзелу ў Еўрабачанні-2022<ref>{{Cite web|title=Аліна Паш відмовилась від участі в Євробаченні|url=https://suspilne.media/207651-alina-pas-vidmovilas-vid-ucasti-v-evrobacenni/|website=suspilne.media|date=2022-02-16|access-date=2022-02-16}}</ref>. Яшчэ да заявы Аліны Паш аб адмове ўдзельнічаць у конкурсе, Арганізацыйны Камітэт нацыянальнага адбору дыскваліфікаваў яе<ref>{{Cite web|title=Україна на Євробаченні: комітет дискваліфікував Аліну Паш ще до її відмови|url=https://www.slovoidilo.ua/2022/02/16/novyna/kultura/ukrayina-yevrobachenni-komitet-dyskvalifikuvav-alinu-pash-shhe-yiyi-vidmovy|website=Слово і Діло|access-date=2022-02-16}}</ref>. == Дыскаграфія == === Альбомы === * ''Pintea: Gory'' (2019) * ''Pintea: Misto'' (2019) * ''розМова'' (2021) === EP === * ''Amerikraine Dream'' (2020) * ''НОРОВ'' (2021) === Сінглы === * ''«Bitanga»'' (2018) * ''«Oinagori»'' (2018) * «''Oboloka»'' (2019) * ''«Не впасти»'' (2020 * ''«N.U.M.»'' (2020) * ''«Молитва»'' (2021) * ''«Мотанка»'' (2021) * ''«Чекаю ночі»'' ''— з к/ф «Я, „Перамога“ і Берлін»'' (2022) * ''«Shadows of Forgotten Ancestors»'' (2022) == Кліпы == [[Файл:PIANOБОЙ_feat._ALINA_PASH_-_Перша_Леді.webm|міні|Кліп «Перша леді».]] * «Bitanga» (2018) * «Oinagori» (2018) * «Падло» feat. [[Alyona Alyona|alyona alyona]] (2019) * «Good Evening x Ego Gra» (2019) * «Slukhay» (2019) * «Перша Леді» feat. [[Pianoбой]] (2019) * «Не пили» feat. Freel (2019) * «Bosorkanya» (2019) * «Pintea» (2019) * «N.U.M. (Nobody Understands Me)» (2020) * «Vysokomirni» feat. XXV кадр (2020) * «Corruption» feat. Otoy, Den Da Funk, DJ Pone (2020) * «Dengi» (2020) * «Среди лесов, унылых и заброшенных…» (2021) * «Питання» (ft. Krechet) (2021) * «Ocean» (2021) == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable" !Год !Прэмія !Намінацыя !Вынік !Заўвага !Дж. |- | rowspan="2" |2018 | rowspan="2" |Jäger Music Awards |Сінгл года |{{Намінацыя}} | rowspan="3" |'''«'''Bitanga'''»''' |<ref>{{Cite web|title=Аліна Паш, Зе Джозерс, Іван Дорн та інші стали переможцями премії Jäger Music Awards {{!}} LiRoom|url=https://liroom.com.ua/news/jma2018_win/|website=web.archive.org|date=2019-03-29|access-date=2020-08-15}}</ref> |- |Відэа года |{{Намінацыя}} | |- | rowspan="3" |2019 |YUNA |Лепшы хіп-хоп хіт |{{Перамога}} | |- |«Elle Style Award» |Спявачка года |{{Намінацыя}} | |<ref>{{Cite web|title=Церемонія ELLE Style Awards 2019 - JetSetter|url=https://jetsetter.ua/event/tseremoniya-elle-style-awards-2019/|website=web.archive.org|date=2019-11-16|access-date=2020-08-15}}</ref> |- |Jäger Music Awards |Хіп-хоп артыст года |{{Намінацыя}} | |<ref>{{Cite web|title=Хто переміг на премії Jager Music Awards 2019: список переможців|url=http://slukh.media/news/jager-music-awards-2019-winners/|website=web.archive.org|date=2019-11-15|access-date=2020-08-15|archive-date=15 лістапада 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115211608/http://slukh.media/news/jager-music-awards-2019-winners/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 | rowspan="2" |YUNA |Лепшы дуэт |{{Перамога}} | rowspan="2" |alyona alyona і Alina Pash ('''«'''Падло'''»''') | |- |Лепшы хіп-хоп хіт |{{Перамога}} | |} == Грамадзянская пазіцыя == У жніўні 2015 года выступіла ў [[Ялта|Ялце]] ў [[Расійская акупацыя Аўтаномнай Рэспублікі Крым і Севастопаля|акупаваным]] Расіяй Крыме, пасля чаго трапіла ў базу звестак [[Міратворца (вэб-сайт)|цэнтра «Міратворац»]] за «ўдзел у спробах легалізацыі акупацыі АР Крым расійскімі захопнікамі»<ref>{{Cite web|url=https://myrotvorets.center/criminal/pash-alina-ivanovna/|title=Паш Алина Ивановна / Паш Аліна Іванівна / Pash Alina Ivanovna|website=myrotvorets.center|access-date=2022-02-13}}</ref>. Па словах Паш, у Крым яна трапіла аўтобусам з боку Украіны<ref name="detector media">{{Cite web|url=https://stv.detector.media/spilnota/read/7134/2022-02-05-krym-tse-ukraina-ya-izdyla-v-ukrainu-alina-pash-rozpovila-pro-svoyu-poizdku-v-okupovanyy-krym/|title=«Крим – це Україна, я їздила в Україну» Аліна Паш розповіла про свою поїздку в окупований Крим|website=stv.detector.media|access-date=2022-02-06}}</ref>. Нягледзячы на расійска-ўкраінскую вайну, на 11 чэрвеня 2018 года анансавалі выступ выканаўцы на фестывалі «Bosco Fresh Fest», які павінен быў адбыцца ў [[Масква|Маскве]] ў цэнтры «Сколкава»<ref>{{Cite web|url=http://prozak.info/Kul-tura/Muzika/Vid-zahoplennya-do-nenavisti-Zakarpats-ka-spivachka-Alina-Pash-vistupit-u-centri-rosijs-koyi-IT-propagandi|title=Від захоплення до ненависті: Закарпатська співачка Аліна Паш виступить у центрі російської IT-пропаганди / Музика / Культура - Прозак|website=Prozak.info|access-date=2018-05-27}}</ref>. У звароце Аліна апавядала, што спявае [[Украінская мова|ўкраінскай]], [[Русінская мова|русінскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Англійская мова|англійскай]] мовамі, і што лічыць сябе касмапаліткай<ref>{{Cite web|url=https://espreso.tv/news/2019/08/25/quotya_kosmopolitquot_reperka_alina_pash_yaka_spivala_na_urochystostyakh_zelenskogo_do_dnya_nezalezhnosti_pid_chas_viyny_vystupala_v_rosiyi|website=espreso.tv|title="Я - космополіт". Реперка Аліна Паш, яка співала на урочистостях Зеленського до Дня Незалежності, під час війни публікувала свої фото з Москви та Ялти}}</ref>. Арганізоўвала фестываль расійская кампанія «Bosco di Ciliegi», якая належыць Міхаілу Кусніровічу, даверанай асобе [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў Расіі (2018)|выбарах прэзідэнта РФ]] 2018 года<ref>{{Cite web|url=http://ua.telekritika.ua/dusia/ne-prihodya-v-soznanie-soshla-s-uma-ukraintsi-massovo-razocharovalis-v-molodoi-artistke-iz-zakarpatya-688341|title=«Збожеволіла, не приходячи до тями»: українці масово розчарувалися в молодій артистці із Закарпаття|website=ua.telekritika.ua|access-date=2018-05-27}}</ref>. Пасля агалоскі, Паш адмяніла выступленні на фестывалях «Bosco Fresh Fest» і «Дикая мята». Паш заявіла, што «музыцы і любові няма месца там, дзе пачынаецца шум, нянавісць і неразуменне»<ref>{{Cite web|url=https://zakarpattya.net.ua/News/181970-Zakarpatka-Alina-Pash-skasuvala-vystup-na-kontserti-v-Moskvi|title=Закарпатка Аліна Паш скасувала виступ на концерті в Москві @ Закарпаття онлайн|website=zakarpattya.net.ua|access-date=2018-05-27}}</ref>. 5 лютага 2022 года, падчас праграмы «Грымёрка Еўрабачання» на [[Перший|Першым]], у адказ на пытанні аб яе грамадзянскай пазіцыі і наведванні [[Анексія Крыма Расіяй|часова акупаванага Расіяй]] Крыма, заявіла: «у нас 8 гадоў ідзе вайна, Расія — агрэсар. Крым — гэта Украіна. І я ездзіла ва Украіну»<ref name="detector media"/><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/suspilne.eurovision/posts/2154611454714726|title=«Моя позиція чітка – у нас 8 років йде війна, Росія – агресор. Крим – це Україна. Незмінно. І я їздила в Україну», – Аліна Паш про поїздку в Крим в інтерв'ю Тімуру Мірошниченку в програмі «Гримерка Євробачення».|website=facebook.com|access-date=2022-02-06}}</ref>. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Паш Аліна Іванаўна}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] s1rg5vmvutbrak5t3h04btoomqz4jyd Анастасія Васілеўна Сушчык 0 744023 5155762 5117722 2026-06-19T01:19:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155762 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Анастасія Васільеўна Сушчык''' (нар. {{ДН|13|2|1997}}, [[Столін]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]<ref>{{Cite web |url=https://chevakatabasket.ru/team/04 |title=Анастасия Сущик |access-date=19 чэрвеня 2025 |archive-date=14 мая 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514182235/https://chevakatabasket.ru/team/04 |url-status=dead }}</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Пачынала займацца баскетболам у Століне. Першы трэнер — Галіна Мікалаеўна Мышапуд. Навучалася ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Бялевіч|Віктара Іванавіча Бялевіча]] і [[Алена Баляславаўна Іваноўская|Алены Баляславаўны Іваноўскай]]. Першым прафесійным клубам сталі «[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі]]», куды трапіла ў 2016 годзе адразу ж па сканчэнню навучання ў [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РДВАР]]. У 2019 годзе адправілася ў літоўскі «Шаўляй». У жніўні 2022 года падпісала кантракт з расійскай «Волагда-Чэвакатай»<ref>[https://vologda.bezformata.com/listnews/chevakatu-prishla-miniatyurnaya-zashitnitca/108249834/ В «Чевакату» пришла миниатюрная защитница Анастасия Сущик]</ref>, дзе правяла адзін сезон. У жніўні 2023 года перайшла ў маскоўскую «Руну»<ref>[https://vk.com/wall-158809728_31381 Анастасия Сущик будет выступать за московскую «Руну»!]</ref>. У снежні 2024 года вярнулася ў «Волагду-Чэвакату»<ref>[https://xn--35-dlcmp7ch.xn--p1ai/news/2024/12/03/anastasiya_sushchik_vernulas_v_vologodskuyu_chevakatu_ Анастасия Сущик вернулась в вологодскую «Чевакату»]</ref>. Прызнана лепшай баскетбалісткай Расійскай Суперлігі-2024/25<ref>[https://xn--35-dlcmp7ch.xn--p1ai/news/2025/05/07/igrok_vologodskoy_chevakaty_anastasiya_sushchik_priznana_mvp_superligi_ Игрок вологодской «Чевакаты» Анастасия Сущик признана MVP Суперлиги]</ref><ref>[https://russiabasket.tv/news/43375/anastasiya-sushhik-mvp-plej-off-i-luchshaya-po-dvum-pokazatelyam Анастасия Сущик – MVP плей-офф и лучшая по двум показателям!]</ref>. У ліпені 2025 года перайшла ў клуб «Ніка-Лузалес» (Сыктыўкар)<ref>[https://xn--80adde7arb.xn--p1ai/news/sport/156563/ Экс-игрок вологодской «Чевакаты» Анастасия Сущик продолжит карьеру в Премьер-лиге]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|зборную U-16]] (2012—2013), [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2013—2015) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2016—2017)<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D1%81%D1%83%D1%89%D0%B8%D0%BA-%D0%B0/ |title=Анастасия Сущик |access-date=19 ліпеня 2023 |archive-date=19 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719022836/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D1%81%D1%83%D1%89%D0%B8%D0%BA-%D0%B0/ |url-status=dead }}</ref>. У складзе юніёрскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 стала сярэбранай прызёркай чэмпіянату Еўропы (U-18)-2015 у Мінску<ref>{{Cite web |url=https://minsknews.by/belorusskie-basketbolistki-stali-serebryanyimi-prizerami-molodezhnogo-chempionata-evropyi-3h3/ |title=Белорусские баскетболистки стали серебряными призерами молодежного чемпионата Европы 3х3 |access-date=19 кастрычніка 2023 |archive-date=25 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125020009/https://minsknews.by/belorusskie-basketbolistki-stali-serebryanyimi-prizerami-molodezhnogo-chempionata-evropyi-3h3/ |url-status=dead }}</ref>, у складзе жаночай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 — бронзавай прызёркай [[Еўрапейскія гульні 2019|Еўрапейскіх гульняў-2019]] у Мінску<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/4907-evropejskie-igry-v-minsporta-sostoyalos-chestvovanie-igrokov-i-trenerov-sbornykh-belarusi-po-basketbolu-3kh3 ЕВРОПЕЙСКИЕ ИГРЫ. В МИНСПОРТА СОСТОЯЛОСЬ ЧЕСТВОВАНИЕ ИГРОКОВ И ТРЕНЕРОВ СБОРНЫХ БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3]</ref>. == Кар’ера == * 2013—2016 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2016—2019 — [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2019—2020 — [[Шаўляй (жаночы баскетбольны клуб)|Шаўляй (Літва)]] * 2020—2021 — БДУ-Цмокі (Мінск) * 2021—2022 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * 2022—2023 — Волагда-Чэваката (Волагда, Расія) * 2023—2024 — Руна (Масква, Расія)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7980-igroki-natskomandy-chempiony-zhenskoj-superligi-rossii ИГРОКИ НАЦКОМАНДЫ – ЧЕМПИОНЫ ЖЕНСКОЙ СУПЕРЛИГИ РОССИИ]</ref> * 2024—2025 — Волагда-Чэваката (Волагда, Расія) * з 2025 — Ніка-Лузалес (Сыктыўкар, Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Расійскай Суперлігі]] (2): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]], [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын|Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейскай лігі]] (1): [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://russiabasket.ru/players/158117 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250125015924/https://russiabasket.ru/players/158117 |date=25 студзеня 2025 }} * [https://belarus.basketball/novosti/sbornye/5384-anastasiya-sushchik-mysl-o-tom-chto-nasha-sbornaya-mozhet-poekhat-na-olimpiadu-stala-bolshim-tolchkom АНАСТАСИЯ СУЩИК: «МЫСЛЬ О ТОМ, ЧТО НАША СБОРНАЯ МОЖЕТ ПОЕХАТЬ НА ОЛИМПИАДУ, СТАЛА БОЛЬШИМ ТОЛЧКОМ»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сушчык Анастасія Васілеўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «БДУ-Цмокі» Мінск]] m4cdh69t2bli5s0oaw8almey3dre40u Аляксандра Ігараўна Шаўчэнка 0 744333 5155715 5048628 2026-06-18T17:49:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155715 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шаўчэнка}} {{Баскетбаліст}} '''Аляксандра Ігараўна Шаўчэнка''' (нар. {{ДН|1|6|1999}}, [[Бяроза (горад)|Бяроза]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Цэнтравая. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Пачынала займацца баскетболам у Бярозе. Першы трэнер — Валерый Віктаравіч Трухан. Навучалася ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Бялевіч|Віктара Іванавіча Бялевіча]] і [[Алена Баляславаўна Іваноўская|Алены Баляславаўны Іваноўскай]]<ref>{{Cite web |url=https://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |title=СПИСОЧНЫЙ СОСТАВ национальной и сборной команд РБ по баскетболу (женщины) на 2018 год. Сборная команда - стажёрский состав (постоянный) |access-date=13 лістапада 2023 |archive-date=16 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616163534/http://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |url-status=dead }}</ref>. У 2016 годзе перайшла ў мінскія «Цмокі», дзе правяла 4 гульнявых года<ref>[https://sportnaviny.com/shevchenko-pokidaet-cmoki-minsk/ Шевченко покидает «Цмоки-Минск»]</ref>. У ліпені 2020 года папоўніла склад «Растоў-Дона-ПФУ»<ref>[https://championat-rostov.ru/news/view/11051/ «Ростов-Дон-ЮФУ» подписал соглашение с игроком из Беларуси]</ref>. У жніўні 2024 года перайшла ў клуб «ЧДУ-Атланта» (Чэбаксары)<ref>[https://vk.com/wall-146749567_11393 Александра Шевченко в «ЧГУ-Атланте»]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|зборную U-20]] (2017—2019)<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D1%88%D0%B5%D0%B2%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B0/ |title=Александра Шевченко |access-date=22 ліпеня 2023 |archive-date=22 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722094809/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D1%88%D0%B5%D0%B2%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B0/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2014—2016 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2016—2020 — [[Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2020—2021 — Растоў-Дон-ПФУ (Растоў-на-Доне, Расія) * 2021—2024 — Перасвет-ПФУ (Растоў-на-Доне, Расія) * з 2024 — ЧДУ-Атланта (Чэбаксары, Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (4): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (4): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|2019]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейскай лігі]] (1): [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/308036 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231113080100/https://russiabasket.ru/players/308036 |date=13 лістапада 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Alexandra-Shevchenko/640985?Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шаўчэнка Аляксандра Ігараўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] c5wj4dqwsv9bla6a5x39094ps6wwd4t Анжэла Андрэеўна Дубойская 0 745425 5155940 5045019 2026-06-19T11:25:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155940 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Анжэла Андрэеўна Дубойская''' ({{ДН|20|3|1973}}, [[Мінск]], [[БССР]], [[СССР]] — {{ДС|19|12|2018}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Цяжкі форвард. Майстар спорту СССР. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B4%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B0/ |title=Анжела Дубойская |access-date=4 жніўня 2023 |archive-date=4 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804193439/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%B4%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B0/ |url-status=dead }}</ref>. Сястра баскетбалісткі [[Аксана Даўгарукава|Аксаны Даўгарукавай]]. == Біяграфія == Выхаванка СзДЮШАР «Гарызонт». Першы трэнер — [[Марыя Іванаўна Сялюніна]]. Пачынала гуляць у [[мінск]]ім «[[Гарызонт Мінск|Гарызонце]]»<ref>[https://goths.ru/old_news.php?id=23270 Анжела Дубойская: «В Польше теплее, но в Самаре — интереснее!..» Баскетбол.]</ref>. Гуляла ў польскіх і расійскіх клубах, скончыла спартыўную кар’еру ў [[Барысаў|барысаўскай]] «[[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіне]]». У 1992 годзе стала чэмпіёнкай Еўропы сярод юніёрак (U-18) у складзе зборнай СНД<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/player/p/pid/12418/pid2//sid/2363/tid/2806/tid2//_/1992_European_Championship_for_Junior_Women_Final_Round/index.html Anzhela Duboiskaya]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|жаночую зборную Беларусі]] ў 1993—2005 гадах. Пасля завяршэння кар’еры баскетбалісткі працавала трэнерам у СзДЮШАР «Гарызонт», таксама асіставала [[Вольга Віктараўна Падабед|Вользе Падабед]] у [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]]<ref>[https://sputnik.by/20181220/Umerla-izvestnaya-basketbolistka-Anzhela-Duboyskaya-1039231437.html Умерла известная баскетболистка Анжела Дубойская]</ref>. == Кар’ера == * 1992—1996 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * 1996—1998 — СКА (Самара, Расія) * 1998—1999 — Гданьск (Польшча) * 1999—2000 — [[Катажынкі Торунь|АЗС (Торунь, Польшча)]] * 2000—2001 — [[АЗС Люблін (жаночы баскетбольны клуб)|Меблатап (Люблін, Польшча)]] * 2001—2003 — ВБМ-СГАУ (Самара, Расія)<ref>[https://www.sport-express.ru/basketball/russia/news/25286/ СГАУ взял реванш и вновь вышел в лидеры]</ref> * 2003—2005 — [[Дынама Новасібірск (жаночы баскетбольны клуб)|Дынама-Энергія (Новасібірск, Расія)]]<ref>[https://utro.ru/news/2004/01/16/268860.shtml Анжела Дубойская принесла победу "Динамо-Энергии"]</ref><ref>[https://bcummc.narod.ru/fan66.html Баскетбол. Суперлига «А». Новосибирск: попытка номер пять]</ref> * 2006 — Одра (Бжэг, Польшча) * 2006—2007 — [[Казаначка Казань|Нур (Казань, Расія)]]<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/basketbolistki-nura-zavershili-vystuplenie-v-kubke-rossii Баскетболистки «Нура» завершили выступление в Кубке России]</ref> * 2007—2009 — [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]] * 2009 — [[ЦАР Вікторыя Брэст|БрДУ ЦАР Вікторыя (Брэст)]] * 2009—2010 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] * 2010—2011 — [[Магіляўчанка (жаночы баскетбольны клуб)|Барысфен (Магілёў)]] * 2011—2012 — [[Бярэзіна Барысаў|Бярэзіна-РЦАР (Барысаў)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (5): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Расіі]] (2): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|2008]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (2): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1995/1996|1995/1996]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод юніёрак (U-18)|Чэмпіёнка Еўропы сярод юніёрак (U-18)]] (1): [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод юніёрак (U-18) 1992|1992]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/131607 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231121092901/https://russiabasket.ru/players/131607 |date=21 лістапада 2023 }} * [https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//q/DUBOISKAYA/pid//_//players.html Профіль на сайце fiba.com] * [https://basketligakobiet.pl/zawodniczki/p/33054/anzhela-duboiskaya.html Anzhela Duboiskaya] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Anzela-Duboiyskaja/79729?Women=1 Duboiskaya Anzhela] * [https://lublin.wyborcza.pl/lublin/7,35644,990586.html KOSZYKÓWKA. Z pięcioma zawodniczkami zza wschodniej granicy przystąpią do rozgrywek koszykarki Meblotapu AZS Chełm] * [https://nowosci.com.pl/beda-wzorowac-sie-na-grze-polfy/ar/11296971 Już w najbliższą sobotę zawodniczki Nova Trading Toruń rozegrają drugi mecz w rozgrywkach Ford Germaz Ekstraklasy.] * [https://sputnik.by/20181220/Umerla-izvestnaya-basketbolistka-Anzhela-Duboyskaya-1039231437.html Умерла известная баскетболистка Анжела Дубойская] * [https://www.sovsport.ru/basketball/articles/161948-basketbol-panorama-novosibirskij-lokomotiv-zavershil-pervyj-etap-podgotovki-k-sezonu-zhenskoe-dinamo-zakljuchilo-kontrakt-s-zaschitnicej-ekaterinoj-demaginoj Баскетбол. Панорама. Новосибирский «Локомотив» завершил первый этап подготовки к сезону. Женское «Динамо» заключило контракт с защитницей Екатериной Демагиной] {{Бібліяінфармацыя}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1997}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2003}} {{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2005}} {{DEFAULTSORT:Дубойская Анжэла Андрэеўна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] lbhjb51ukrtczjvctfe68ixylwvg9f4 Аляксей Пятровіч Пынцікаў 0 745776 5155739 5012597 2026-06-18T21:13:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155739 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Аляксей Пятровіч Пынцікаў''' (нар. {{ДН|4|2|1975}}, [[Мінск]], [[БССР]], [[СССР]]) — прафесійны беларускі [[баскетбол|баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://bc-horizont.com/komandy/trenerskiy-sostav-komandy-gorizont/aleksey-pyntikov.html БК «Горизонт». Алексей Петрович ПЫНТИКОВ]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]<ref>[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:eNklOAjTt3kJ:https://www.pressball.by/articles/basketball/others/10580&cd=20&hl=be&ct=clnk&gl=pl МАТЧ ЗВЕЗД. РЕКОРДСМЕН. Алексей Пынтиков: нужны баскетбольные шоумены]</ref>. == Біяграфія == Выхаванец мінскай СДзЮШАР №10. Першы трэнер — Вадзім Мікалаевіч Алексін. Навучаўся ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам Міхаіла Аляксеевіча Тайца. Чэмпіён Еўропы сярод моладзевых камандаў. Шматразовы чэмпіён Рэспублікі Беларусь<ref>[https://belarus.basketball/federatsiya/shkoly/minsk/gufkis-sdyushor-bk-minsk-2006-1-g-minsk СДЮШОР БК «МИНСК-2006» (Г. МИНСК)]</ref>. Стаў аўтарам унікальнага дасягнення — быў чэмпіёнам Беларусі ў складзе пяці розных клубаў: [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РТІ-2-РВАР]], [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]], «[[Гродна-93]]», «[[Віталюр-РДВАР|Віталюр]]» і «[[Мінск-2006]]». Лепшы баскетбаліст чэмпіянатаў Беларусі сезонаў 1995/96 і 1998/99. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскую зборную Беларусі]] ў 1993—2007 гадах. У 2000 годзе скончыў [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|ГрДУ ім. Янкі Купалы]]. Пасля заканчэння гульнявой кар’еры перайшоў на трэнерскую працу. Таксама працуе спартыўным каментатарам на тэлеканале «[[Беларусь 5]]». == Кар’ера баскетбаліста == * 1992—1994 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РТІ-2-РВАР (Мінск)]] * 1994—1995 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ (Мінск)]] * 1995—1996 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РШВСМ (Мінск)]] * 1996—1997 — СКА-Урал (Екацярынбург, Расія) * 1997 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РШВСМ (Мінск)]] (''у Кубку Беларусі'') * 1997—1998 — Акварыус (Валгаград, Расія) * 1998 — [[Свіслач Асіповічы|РТІ-АЗАА (Асіповічы)]] (''у Кубку Беларусі'') * 1998—2004 — [[Гродна-93]] * 2004—2007 — [[Віталюр-РДВАР|Віталюр (Мінск)]] * 2007—2009 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] == Кар’ера трэнера == * 2009—2010 — [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-2006-2]] * 2009—2010 — [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16]] (''другі трэнер'') * 2010—2012 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Мінск-2006 (жаночая каманда)]] (''другі трэнер'') * 2012—2016 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (жаночая каманда)]] (''другі трэнер'') * 2016—2019 — [[Цмокі-Мінск-2]] (''другі трэнер'') * 2016—2017 — [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18]] (''другі трэнер'') * з 2017 — [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе]] (''другі трэнер'') * 2019—2020 — [[Цмокі-Мінск-2|Цмокі-Мінск (моладзевая каманда)]] (''другі трэнер'') * 2020—2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] (''другі трэнер'') * з 2022 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] (''другі трэнер'') == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (12): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|2008/2009]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1995/1996|1995/1996]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (6): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2002|2002]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|2003]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2006|2006]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|1998]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод моладзевых камандаў|Чэмпіён Еўропы сярод моладзевых камандаў]] (1): [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод моладзевых камандаў 1994|1994]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/1008?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=165&lang=ru Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230821093958/https://russiabasket.ru/players/1008?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=165&lang=ru |date=21 жніўня 2023 }} * [https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//q/Aliaksei%20PYNTSIKAU/pid//_//players.html Профіль на сайце fiba.com] * [https://bbw-g2n.jimdofree.com/тренеры-1/персоналии/пынтиков-а/ Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230810230128/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8/%D0%BF%D1%8B%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%B0/ |date=10 жніўня 2023 }} * [https://www.tvr.by/televidenie/belarus-5/sportivnye-kommentatory/aleksey-pyntikov/ Профіль на сайце tvr.by] * [https://belarus.basketball/novosti/raznoe/6638-bfb-pozdravlyaet-s-dnjom-rozhdeniya-alekseya-pyntikova БФБ ПОЗДРАВЛЯЕТ С ДНЁМ РОЖДЕНИЯ АЛЕКСЕЯ ПЫНТИКОВА] * [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-muzhchiny/komandy-3 ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ МУЖСКОГО ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ИГРОКИ)] * [https://pressball.by/blog/pressball/3740/ ЮБИЛЯР. АЛЕКСЕЙ ПЫНТИКОВ: ХАЛТУРИТЬ НЕ УМЕЮ…] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 1994}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1995}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 1996}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1997}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1999}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2001}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2003}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2005}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2007}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пынцікаў Аляксей Пятровіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Цмокі-Мінск-2»]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Гарызонта» Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі «Урала» Екацярынбург (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] dguzqe1mqtilt9xyndwh3h8xysp7owm Андрэй Андрэевіч Піянткоўскі 0 746218 5155832 5114633 2026-06-19T07:20:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155832 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Піянткоўскі}} {{Асоба}} '''Андрэ́й Андрэ́евіч Піянтко́ўскі''' ({{lang-ru|Андрей Андреевич Пионтковский}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Расія|расійскі]] палітолаг, [[публіцыст]]; [[матэматык]], кандыдат фізіка-матэматычных навук, вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута сістэмнага аналізу [[Расійская акадэмія навук|РАН]], член [[Амерыканскае матэматычнае таварыства|Амерыканскага матэматычнага таварыства]], [[блог]]ер. Актыўны крытык [[У. Пуцін]]а і палітыкі Расіі, даследчык уладнага бандытызму, [[пуцінізм]]у і [[рашызм]]у, апублікаваў шмат артыкулаў і [[Манаграфія|манаграфій]] на гэтую тэму<ref>{{cite web|url=https://www.livelib.ru/author/121836/top-andrej-piontkovskij|website=livelib.ru|language=ru|title=Лучшие книги Андрей Пионтковский}}</ref>. З 2019 года дае інтэрв’ю ўкраінскім СМІ, дэманструючы глыбокае разуменне сусветнай і ўнутранай палітыкі Расіі. З 2021 года на рэгулярнай аснове з’яўляецца на канале [[Еспресо TV|Эспрэса]] ў праграме «„Студыя Захад“ з Антонам Баркоўскім». З пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ў 2022 годзе]] выступае запрошаным экспертам на штодзённай аснове ў многіх СМІ і на анлайн-пляцоўках асобных блогераў: выступае крытыкам, каментуе і аналізуе міжнародную палітыку і палітыку Расіі, указваючы на памылкі і робіць здагадкі, дзеліцца назіраннямі. Асобныя штодзённыя відэа з інтэрв’ю становяцца рэйтынгавымі. Праз пераслед у Расіі пражывае ў [[Вашынгтон]]е (ЗША). 18 жніўня 2023 года Міністэрствам юстыцыі Расіі ўнесены ў спіс фізічных асоб «замежных агентаў»<ref>[https://www.bbc.com/russian/articles/cw4gpm0p28go Минюст РФ объявил «иноагентами» писательницу Линор Горалик, экономиста Андрея Илларионова и политолога Андрея Пионтковского]</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 30 чэрвеня 1940 года ў Маскве. У 1962 годзе скончыў механіка-матэматычны факультэт [[МДУ імя М. В. Ламаносава]]. Аўтар больш за 100 артыкулаў і некалькіх манаграфій па [[Тэорыя кіравання|тэорыі кіравання]], глабальным мадэляванні, ядзернай стратэгіі. У [[1970-я|1970-я гады]] вывучаў [[Лічбавае мадэляванне|камп’ютарныя мадэлі]] свету. З 1998 года займаецца палітычнай журналістыкай, апублікаваў некалькі соцень артыкулаў у расійскіх і замежных выданнях. Лаўрэат прэміі «Залаты гонг-2001» у галіне [[Міжнародная журналістыка|міжнароднай журналістыкі]]. Публікуецца на сайце «Грани.ру». Член міжнароднага «<nowiki/>[[ПЭН-клуб|Пэн-клуба]]<nowiki/>». У 2004 годзе ўступіў у [[Яблака|Расійскую аб’яднаную дэмакратычную партыю «Яблака»]], з’яўляўся членам яе бюро, у 2010 годзе выйшаў з партыі. Знаходзіцца ў радыкальнай апазіцыі да палітычнага рэжыму [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]. Быў членам ініцыятыўнай групы па вылучэнні [[Уладзімір Канстанцінавіч Букоўскі|Уладзіміра Букоўскага]] кандыдатам у [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|прэзідэнты Расійскай Федэрацыі]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў Расіі 2008|выбарах 2008 года]]. == Судовы пераслед == У верасні 2007 года маскоўскі [[Басманны раённы суд Масквы|Басманны суд]] распачаў крымінальную справу супраць Андрэя Піянткоўскага па абвінавачанні ў [[экстрэмізм]]е, але ў снежні 2008 года закрыў гэтую справу. == Пазіцыя падчас расійска-ўкраінскай вайны (з 2014) == Амаль за месяц да правядзення гэтак званага [[Рэферэндум аб статусе Крыма 2014|крымскага рэферэндума]] — 21 лютага 2014 года — у інтэрв’ю інтэрнэт-парталу [[Літоўскае нацыянальнае радыё і тэлебачанне|літоўскага нацыянальнага радыё і тэлебачання]] Піянткоўскі заявіў, што ''«Крэмль імкнецца раздзяліць Украіну і анексаваць Крым, а Захад не можа стрымаць Расію, паколькі палітыка прэзідэнта ЗША [[Барак Абама|Барака Абамы]] такая ж безхрыбетная, як і палітыка [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскага Саюза]]…»''<ref name="svoboda_01">{{cite web|url=http://ru.delfi.lt/news/live/piontkovskij-posle-gruzii-ukraina-posle-ukrainy-strany-baltii.d?id=64088266|title=Пионтковский: после Грузии – Украина, после Украины – страны Балтии|publisher=ru.delfi.lt|author=Владимирас Лаучюс|date=2014-02-21|accessdate=2014-08-10|language=ru}}</ref>. 14 сакавіка 2014 года заявіў, што ''«тэхналогія і прапагандысцкае забеспячэнне пуцінскай анексіі Крыма настолькі па-вучнёўску спісаны з гітлераўскіх [[Акупацыя Судэтаў|судэцкіх пропісаў]], што параўнанне двух дзяржаўных дзеячаў, якое было яшчэ зусім нядаўна лёсам „адмарозка і адступніка“ [[Віктар Анатолевіч Шандаровіч|Шандаровіча]], стала сёння мейнстрымам сусветнага палітычнага дыскурсу…»''<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.svoboda.org/content/article/25294282.html|title=Последняя стадия|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2014-03-14|accessdate=2014-08-10|language=ru}}</ref>. У верасні 2014 года падпісаў заяву з патрабаваннем ''«спыніць агрэсіўную авантуру: вывесці з тэрыторыі Украіны расійскія войскі і спыніць прапагандысцкую, матэрыяльную і вайсковую падтрымку сепаратыстам на паўднёвым усходзе Украіны»''<ref>[http://www.echo.msk.ru/blog/echomsk/1400978-echo/ Заявление «Круглого стола 12 декабря» к Маршу Мира 21-го сентября]{{ref-ru}}</ref>. 21 лютага 2022 года падпісаў адкрыты калектыўны ліст расійскага Кангрэса інтэлігенцыі «Вы будзеце пракляты! Распальвальнікам вайны», у якім ідзе гаворка пра гістарычную адказнасць улады [[Расія|РФ]] за распальванне «вялікай вайны з Украінай»<ref>[https://www.ukrinform.ua/rubric-world/3408356-vi-budete-proklati-kongres-inteligencii-rf-opublikuvav-vidkritogo-lista-rozpaluvacam-vijni.html «Ви будете прокляті!»: Конгрес інтелігенції РФ опублікував відкритого листа розпалювачам війни. 21.02.2022, 12:57] {{ref-uk}}</ref><ref>[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf_LfbjEKDkAUPNj6t9Jxl-5fWAJFYoOXsN-zo_FL31unvMMA/viewform Адкрыты калектыўны ліст «Вы будете прокляты!»] {{ref-ru}}</ref>. == Вымушаная эміграцыя == У лютым 2016 года пасля артыкула «Бомба, якая гатова выбухнуць» атрымаў абвінавачанні ў экстрэмізме, шматлікія запужванні з боку [[пуцінізм|рэжыму Пуціна]], вобшукі жытла, пагрозы арыштам, судом і зняволеннем, а таксама намёкі, што пасля [[забойства Барыса Нямцова]] ён будзе наступнай «рытуальнай ахвярай» [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]], Піянткоўскі заявіў, што вымушаны на нейкі час пакінуць [[Расія|Расію]]<ref>[[Бі-бі-сі]]: [http://www.bbc.com/russian/news/2016/02/160219_piontkovsky_feigin_abroad Андрей Пионтковский покинул Россию, опасаясь преследования]. — 19 лютага 2016 {{ref-ru}}</ref><ref>{{cite web|url=https://graniru.org/Society/Law/m.248815.html| website=grani.ru|title=Пионтковский покинул Россию после обнаружения в его статье «признаков экстремизма»|date=19.02.2016|language=ru}}</ref>. == Аўтар прац == * Решение одной задачи управления для глобальной динамической модели Форрестера. — Препринт ИПМ АН СССР. 1974, № 56 (в соавт.). {{Ref-ru}} * О задаче управления в глобальной модели WORLD-3. — М. 1975 (в соавт.). {{Ref-ru}} * Математические модели глобального развития. Л., 1980 (в соавт.). {{Ref-ru}} * Исследование стратегической стабильности методами математического моделирования. М., 1988 (в соавт.). {{Ref-ru}} * Эволюция концепций стратегической стабильности (Ядерное оружие в XX и XXI веке). М., 1997 (в соавт.). {{Ref-ru}} * [http://www.yabloko.ru/Publ/Book/Fire/dow/fire.pdf За Родину! За Абрамовича! Огонь!] М., ЭПИцентр, 2005. ISBN 5-89069-099-X {{Ref-ru}} * Нелюбимая страна. М., 2006. ISBN 5-85691-061-3 {{Ref-ru}} * [http://www.yabloko.ru/files/A_Piontkovskiy-Third_Road.pdf Третий путь …к рабству]. М., 2010. ISBN 978-1-934881-42-2. Издание 2014 года, дополненное {{Ref-ru}} * [http://www1.kasparov.ru/material.php?id=554DE8E276C0Cар Визионер Захар Прилепин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220110043335/http://www1.kasparov.ru/material.php?id=554DE8E276C0C%D0%B0%D1%80 |date=10 студзеня 2022 }} {{Ref-ru}} * Чёртова дюжина Путина: Хроники последних лет. — М.: Алгоритм, 2014. — 240 с. — (Власть в тротиловом эквиваленте). 2000 экз., ISBN 978-5-4438-0639-6 {{Ref-ru}} * Искушение Владимира Путина. — М.: Алгоритм, 2013. — 240 с. — (Проект «Путин»). 2000 экз., ISBN 978-5-4438-0329-6 {{Ref-ru}} == Узнагароды == * [[Ордэн «За інтэлектуальную адвагу»]] (2021)<ref>{{cite web|url=https://zbruc.eu/node/109434|website=zbruc.eu|title=Кавалери ордену «За інтелектуальну відвагу»: Ю.Щербак, А.Піонтковський, П.Рихло, Т.Компаніченко.|date=19.12.2021|language=uk}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік}} {{Commons}} * {{cite web|url=https://echo.msk.ru/blog/piontkovsky_a/1699370-echo/|website=echo.msk.ru|title=Бомба, готовая взорваться|author=Андрей Пионтковский|language=ru}} * [http://www.kasparov.ru/author.php?id=4B693228DEBEC Біяграфія і спіс публікацый на сайце Каспаров.ру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230924234401/https://www32.kasparov.ru/author.php?id=4B693228DEBEC |date=24 верасня 2023 }}{{ref-ru}} * [http://www.peoples.ru/science/political_scientist/andrey_piontkovskiy/ Андрэй Піянткоўскі — біяграфія на peoples.ru] {{ref-ru}} * [http://tyzhden.ua/Politics/33491 Третій шлях до рабства: Російський політичний діяч і політолог, професор Гудзонівського університету у Вашингтоні Андрій Піонтковскій про вирок Юлії Тимошенко та диктатуру в Росії] {{ref-uk}} * [http://www.gogetnews.info/news/politics/100523-piontkovskiy-rossiya-ispolnyaet-rol-nasilnika-impotenta.html Пионтковский: Россия исполняет роль насильника-импотента]{{ref-ru}} * [http://obozrevatel.com/politics/86432-piontkovskij-nazval-vozmozhnogo-preemnika-putina.htm Пионтковский назвал возможного преемника Путина]{{ref-ru}} * [http://obozrevatel.com/abroad/61720-v-kremle-nastroeniya-blizkie-k-panicheskim-piontkovskij-o-sanktsiyah-i-kontrsanktsiyah-rossii.htm В Кремле настроения, близкие к паническим: Пионтковский о санкциях и контрсанкциях России]{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Піянткоўскі Андрэй Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Члены партыі «Яблака»]] [[Катэгорыя:Палітолагі Расіі]] [[Катэгорыя:Матэматыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Падпісанты супраць расійскага ўварвання ва Украіну]] [[Катэгорыя:Расійская эміграцыя 2010-х гадоў]] [[Катэгорыя:Палітычныя бежанцы]] 1vq6e98o5x6guyiw3dd7m5buaslfv69 Андрэй Васілевіч Бурсаў 0 747649 5155836 5072875 2026-06-19T07:42:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155836 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бурсаў}} {{Пісьменнік}} '''Андрэй Васілевіч Бурсаў''' (нар. 21 жніўня 1976, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусы|беларускі]] [[паэт]], [[мастак]]<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/karcina-dnya-baracbit-andreya-bursava.html|title=Будзьма беларусамі! » Карціна дня: “Барацьбіт” Андрэя Бурсава|website=budzma.org|access-date=2023-09-04}}</ref>, [[Фатаграфія|фатограф]] і [[перакладчык]]. == Біяграфія == Дзед і бацька Андрэя Бурсава з [[Клімавічы|Клімавічаў]]. Далёкі сваяк паэта [[Іван Цярэнцьевіч Бурсаў|Івана Бурсава]]. У 1986—1990 гадах вучыўся ў Мінскай дзіцячай мастацкай школе (два гады ў МДМШ № 2, потым два гады ў МДМШ № 3). У 1994—1999 гадах на [[перакладчыцкі факультэт Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта|перакладчыцкім факультэце]] [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта]]. У 1997—1999 гадах друкаваўся ў газеце «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», часопісах «[[Першацвет (часопіс)|Першацвет]]» і «[[ARCHE Пачатак|ARCHE]]». Брытанскі філолаг-славіст [[Арнольд Мак-Мілін]] называў [[Арцём Мікалаевіч Кавалеўскі|Арцёма Кавалеўскага]] і Андрэя Бурсава як два прыклады постмадэрнай беларускай паэзіі, даследчык адзначаў: «''Бурсаў — паэт не просты і не лёгкі, асабліва праз яго вакабуляр, які злучае ў сабе розныя слоўцы: архаізмы і дыялектызмы, жаргон і слэнг, а таксама вульгарызмы. Да таго ж і правапіс аўтара падаецца даволі мудрагелістым, калі не сказаць эксцэнтрычным. Нават у тым, як самі вершы выглядаюць на паперы, адчуваецца яскравы індывідуальны стыль''»{{Sfn|McMillin|2007|}}{{Sfn|McMillin|2010|}}. У 2015 годзе Андрэя Бурсава не прынялі ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]]<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-25017578_752|title=Учора адбылося пасяджэньне Прыёмнай камісіі Саюзу беларускіх пісьменьнікаў {{!}} ВКонтакте|website=БУМ-БАМ-ЛІТ|access-date=2023-09-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-25017578_709|title=БАЗЫЛІШАК {{!}} ВКонтакте|author=Андрэй Бурсаў|website=БУМ-БАМ-ЛІТ|access-date=2023-09-05}}</ref>. Паводле літаратуразнаўца [[Віктар Жыбуль|Віктара Жыбуля]]: «''А ўвогуле, у нас моўных эксперыментатараў не вельмі любяць. Скажам, цікавага паэта Андрэя Бурсава не прынялі ў Саюз беларускіх пісьменнікаў галоўным чынам таму, што ён напаўняе свае вершы рэдкімі дыялектызмамі і аўтарскімі неалагізмамі і, мала таго, абедзве свае кнігі выдаў у аўтарскай арфаграфіі. Дый ягонага славутага папярэдніка [[Янка Юхнавец|Янку Юхнаўца]] прызнавалі далёка не ўсе''»{{Sfn|Скарапанава|2018|}}. Аўтар трох зборнікаў паэзіі, прозы і перакладаў «Дзівін»<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/burrandt4t/posts/pfbid02enx1QH2GehkxQMiwYPseEay8k5jSUWt4FJGMVU7pPN5KpLpXCkzhr6WeXUC9ZEu1l|title=Дзівін / Dzivin (2002) {{!}} Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br403587|title=Дзівін: Граняслоўі, 1995-2002 / Андрэй Бурсаў. - Мн. : СПб. : ООО "Нев. простор", 2002. - 151 с.|first=А.|last=Бурсаў|website=e-catalog.nlb.by|date=2002|access-date=2023-09-05}}</ref> (2002), «Празнеб’е»<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/burrandt4t/posts/pfbid0EdM7xTesPSFB62BqBboXmAN1qxaaM6caVBCrfbqRgsrBwGQJkNUnbWAMXYk8H5vyl|title=Празнеб’е / Praźniebïe (2009) {{!}} Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0000431284|title=Празнеб'е: (граняслоўі, 1997―2009): [зборнік] / Андрэï Бурсаў. - Менск [Мінск] : Вялікае Князтва, 2009. - 98, [1] с.|first=А.|last=Бурсаў|website=e-catalog.nlb.by|date=2009|access-date=2023-09-05}}</ref> (2009) і «Сонм-Трава»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://skarynapress.com/kniharnia/9781915601629/|title=Сонм-Трава: Граняслоўі, 1995-2025 / Андрэй Бурсаў. - London : UK : Skaryna Press, 2025. - 180 с.|first=А.|last=Бурсаў|website=https://skarynapress.com/|date=2025|access-date=2025-04-11}}</ref> (2025). Бурсаў называе свае вершы «граняслоўямі», у слоўніку старабеларускай мовы «Сіноніма славенароская» XVII ст. слова даецца як сінонім да «верш»<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/burrandt4t/posts/pfbid02YJcRh7r1LCBe5XNncCruPSDFP2DddtxvfCzfc359PBWdcECfsvTZbrKtyKqgP4Dnl|title=Скан фрагмента "Сінонімы славенароскай" {{!}} Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://izbornyk.org.ua/zyzlex/zyz70.htm|title=Частина 1. Букви А-З. Синоніма славеноросская.|website=izbornyk.org.ua|access-date=2023-09-04}}</ref>. Некаторыя вершы паэта сталі песнямі беларускага рок-гурта [[P.L.A.N.]] (кіраўнік — [[Андрэй Плясанаў]]) у альбоме «Blues у канцы тунэля» (2003). Перакладае мастацкую і навукова-даследчыцкую літаратуру з і на беларускую і англійскую мовы. Кніга «Сонм-Трава» трапіла ў спіс «150 найлепшых кніг 2025 года» па версіі [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]].<ref>{{Cite web|url=https://bellit.info/roznaje/150-najljepshykh-knih-2025-hodu-vybar-bellit-info.html|title=«150 найлепшых кніг 2025 года»|website=https://bellit.info/|access-date=2025-12-26}}</ref> == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі «[[Дэбют (Саюз беларускіх пісьменнікаў)|Дэбют]]» [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (2000). == Выставы == * 10.05.2002 — Прэзентацыя-1 кнігі «Дзівін» (вершы, фатаграфіі, хэпенінг). Галерэя [[ЕГУ]] (Мінск)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/burrandt4t/posts/pfbid0RK1HzQ26xUYg8TJcdBTozy1oajMANV5ZvcPdMhTQu9dnLzR4SZPdPy6ngM2iUvYfl|title=Прєзєнтацыя-1 кнігі «Дзівін» (вершы, здымкі, хэпенінг). Галерэя EГУ (Мінск) {{!}} Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-04}}</ref>, * 26.06.2002 — Фота-варажба (прэзентацыя-2 кнігі «Дзівін» (вершы, фатаграфіі, хэпенінг)). Галерэя ЕГУ (Мінск)<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/burrandt4t/posts/pfbid0RK1HzQ26xUYg8TJcdBTozy1oajMANV5ZvcPdMhTQu9dnLzR4SZPdPy6ngM2iUvYfl|title=Прєзєнтацыя-2 кнігі «Дзівін» (вершы, здымкі, хэпенінг). Галерэя EГУ (Мінск) {{!}} Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-04}}</ref>, * 2007 — Персанальная выстаўка «Першаклад» (жывапіс, вершы, пазлы). Галерэя «Падземка» (Мінск)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.nastaunik.info/news/10819|title=Выстава Андрэя Бурсава «Першаклад» {{!}} Інфармацыйна-метадычны партал для настаўнікаў|website=www.nastaunik.info|access-date=2023-09-04|archive-date=1 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901072502/https://www.nastaunik.info/news/10819|url-status=dead}}</ref>, * 2009 — Персанальная выстаўка «Златадзён» (жывапіс, вершы). [[Музей гісторыі беларускай літаратуры]] (Мінск)<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/adkryccyo-vystavy-andreya-bursava-zlatadzyon.html|title=Будзьма беларусамі! » Адкрыццё выставы Андрэя Бурсава “Златадзён”|website=budzma.org|access-date=2023-09-04}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|ref=McMillin|аўтар=Arnold McMillin (London)|загаловак=Two examples of postmodern Belarusian poetry: Arciom Kavaleŭski and Andrej Bursaŭ|год=2007|адказны=Пад рэдакцыяй Сяргея Запрудскага, Аляксандра Фядуты, Захара Шыбекі|месца=Мінск|выданне=Беларусь і беларусы ў прасторы і часе. Зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса|выдавецтва=Лімарыус|старонкі=389-399|isbn=978-985-6740-78-0}} — ([https://www.facebook.com/photo/?fbid=108858845466058&set=pcb.108863472132262 неаўтарызаваны пераклад артыкула на беларускую]). * {{Артыкул|спасылка=https://www.facebook.com/burrandt4t/posts/pfbid02Mo7HPZPcRMUbsx6uKn6qie4bpBZZcSPB4qUvc5Qy7t3n9BpQS3Z27Z8BPhiaZdmNl|ref=McMillin|аўтар=Arnold Barrett McMillin|загаловак=Two examples of postmodern Belarusian poetry: Arciom Kavaleŭski and Andrej Bursaŭ|выданне=Writing in a cold climate: Belarusian literature from the 1970s to the present day|год=2010|месца=London|выдавецтва=Maney|том=18|серыя=Modern humanities research association publications|isbn=978-1-906540-68-5}} * {{Кніга|ref=Скарапанава|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/257013|аўтар=Скарапанава І. С.|загаловак=Поставангардызм Віктара Жыбуля|год=2018|месца=Мінск|выдавецтва=ІВЦ Мінфіна|старонак=97|isbn=978-985-7205-03-5}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бурсаў Андрэй Васілевіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] rd52lkst8ow6t4hpjelrtykzco4it09 Аляксандр Сяргеевіч Семянюк 0 749810 5155689 5016345 2026-06-18T15:28:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155689 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} {{цёзкі2|Семянюк}} '''Аляксандр Сяргеевіч Семянюк''' (нар. {{ДН|14|9|1993}}, [[Гомель]], [[Беларусь]]) — беларускі [[баскетбаліст]]. Цэнтравы. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступае за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец гомельскага ГАЦАР па гульнявых відах спорту. Першы трэнер — Анатоль Пятровіч Рагазенка. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Аляксандравіч Барысаў (трэнер)|Аляксандра Аляксандравіча Барысава]] і [[Валерый Пятровіч Ваўлеў|Валерыя Пятровіча Ваўлева]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Национальная команда (основной состав) |access-date=3 лістапада 2023 |archive-date=30 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030084136/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. Пачынаў кар’еру ў клубе «[[Віталюр-РДВАР]]» у 2009 годзе і выступаў за яго да расфармавання ў 2011 годзе. Сезон 2011/2012 распачаў ў клубе «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск-2006]]», стаў уладальнікам Кубка Беларусі, выступаў ў Адзінай лізе ВТБ. У лютым 2012 года пераведзены ў фарм-клуб «[[Цмокі-Мінск-2|Мінск-2006-2]]», стаў з ім бронзавым прызёрам чэмпіянату Беларусі. Сезон 2013/2014 правёў у Гродне, выступаў за клубы «[[Гродна-93-ГрДУ|Прынёманне]]» (да снежня 2013 г.) і «[[Гродна-93]]». У 2014 годзе вярнуўся ў «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]» і пяць разоў выйграваў з клубам чэмпіянат Беларусі і Кубак Беларусі. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую U-16]] (2009), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую U-18]] (2010—2011), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую U-20]] (2011—2012) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2014) зборную Беларусі<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/3428-aleksandr-semenyuk-vykhodya-na-match-v-majke-natsionalnoj-sbornoj-kazhdyj-basketbolist-igraet-ne-tolko-dlya-sebya Александр Семенюк: «Выходя на матч в майке национальной сборной, каждый баскетболист играет не только за себя»]</ref>. == Кар’ера == * 2009—2011 — [[Віталюр-РДВАР|Віталюр-РДВАР (Мінск)]] * 2011—2012 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск-2006]] * 2012 — [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-2006-2]] * 2012—2013 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2013 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] (''у Адзінай Лізе ВТБ'') * 2013 — [[Гродна-93-ГрДУ|Прынёманне (Гродна)]] * 2014 — [[Гродна-93]] * 2014—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2019 — Урал (Екацярынбург, Расія) * 2019—2021 — Васток-65 (Южна-Сахалінск, Расія) * 2021—2022 — Самара (Расія) * 2022 — Новасібірск (Расія) * 2022—2023 — Дынама (Уладзівасток, Расія) * 2023—2024 — Тэмп-СУМЗ (Рэўда, Расія) * з 2024 — Новасібірск (Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (5): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|2013/2014]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|2011/2012]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе|Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (5): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Кубак Расіі па баскетболе|Кубка Расіі]] (1): [[Кубак Расіі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Кубак Расіі па баскетболе|Кубка Расіі]] (1): [[Кубак Расіі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/150692 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231103082704/https://russiabasket.ru/players/150692 |date=3 лістапада 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Alexandr-Semenyuk/181220 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2010}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2011}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2012}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Семянюк Аляксандр}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Урала» Екацярынбург (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі ТЭМП-СУМЗ Рэўда]] [[Катэгорыя:Ігракі «Вастока-65» Южна-Сахалінск]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] 6bn55exfzecwmt6ud828a24n1kznr6w Аляксандр Яўгенавіч Пустагвар 0 750670 5155714 5022493 2026-06-18T17:40:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155714 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Аляксандр Яўгенавіч Пустагвар''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Беларусь|беларускі]] баскетбаліст. Атакуючы абаронца / лёгкі форвард. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі па баскетболе]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 3 красавіка 1985 года ў Мінску ў спартыўнай сям’і. Бацька — [[Яўген Дзмітрыевіч Пустагвар|Яўген Пустагвар]], беларускі баскетбаліст і трэнер, гуляў за студэнцкую зборную СССР па баскетболе і мінскі баскетбольны клуб «[[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]]». Маці гуляла за зборную СССР па валейболе, чэмпіёнка СССР у складзе валейбольнага клуба «Уралачка» ([[Свярдлоўская вобласць]])<ref name="prav">[https://pravda-nn.ru/news/aleksandr-pustogvar-basketbolistom-menya-sdelal-otets/ Александр Пустогвар: баскетболистом меня сделал отец]</ref>. Да 17 гадоў жыў у [[Мінск]]у<ref name="prav"/>, праходзіў навучанне ў мінскай ДзЮСШ «Аўтазаводзец» пад кіраўніцтвам Святланы Міхайлаўны Злобіч, потым — у [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандра Леанідавіча Папкова]]<ref>{{Cite web |url=https://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |title=СПИСОЧНЫЙ СОСТАВ национальной и сборной команд РБ по баскетболу (мужчины) на 2018 год. Национальная команда (переменный состав) |access-date=18 студзеня 2024 |archive-date=16 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616163534/http://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |url-status=dead }}</ref>. Выступаў за беларускія, расійскія, украінскія, румынскія і венгерскія клубы, заваёўваў медалі нацыянальных чэмпіянатаў. З 2008 па 2021 год — гулец зборнай Беларусі па баскетболе, у 2019 годзе — капітан зборнай. У кастрычніку 2023 года абвясціў аб завяршэнні гульнявой кар’еры<ref>[https://betnews.by/izvestnyj-basketbolist-zavershil-kareru-i-pogruzilsya-v-it Известный баскетболист завершил карьеру и погрузился в IT. Многогранный Александр Пустогвар]</ref>. == Кар’ера == * 2000—2001 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]] * 2001—2002 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ (Мінск)]] * 2002—2004 — Альянс-Аўтадор (Саратаў, Расія) * 2002—2005 — [[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадор (Саратаў, Расія)]] * 2005 — Дынама (Санкт-Пецярбург, Расія) * 2005—2006 — Буравеснік (Кіраў, Расія)<ref>[https://magnitka-sport.ru/blog/basketball/4543-%C2%ABburevestniku%C2%BB-podrezali-kryilya «Буревестнику» подрезали крылья]</ref> * 2006 — Сібіртэлекам-Лакаматыў (Новасібірск, Расія)<ref>[https://www.sport.ru/basketball/Autsaydery_Superligi_zashevelilis/article47090/ Аутсайдеры Суперлиги зашевелились]</ref> * 2006—2008 — Саюз (Зарэчны, Расія)<ref>[https://www.penzainform.ru/news/sport/2007/10/12/bk_soyuz_dva_raza_viigral_i_dva_raza_proigral.html БК «Союз» два раза выиграл и два раза проиграл]</ref> * 2008—2009 — Палітэхніка-Галічына (Львоў, Украіна) * 2009—2012 — Ніжні Ноўгарад (Расія) * 2012—2013 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2013—2014 — Дынама (Масква, Расія) * 2014—2016 — Газ Метан (Медыяш, Румынія) * 2016 — Тыргу-Мурэш (Румынія) * 2016—2019 — Фалка (Сомбатхей, Венгрыя) * 2019 — Капашвары (Капашвар, Венгрыя) * 2019—2021 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2021—2022 — Факшані (Румынія) * 2022—2023 — [[Гродна-93]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе|Чэмпіён Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга Б чэмпіянату Расіі па баскетболе 2009/2010|2009/2010]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе|Расійскай Суперлігі]] (2): [[Суперліга Б чэмпіянату Расіі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]], [[Суперліга Б чэмпіянату Расіі па баскетболе 2007/2008|2007/2008]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Румыніі па баскетболе|чэмпіянату Румыніі]] (1): [[Чэмпіянат Румыніі па баскетболе 2015/2016|2015/2016]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Венгрыі па баскетболе|чэмпіянату Венгрыі]] (2): [[Чэмпіянат Венгрыі па баскетболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Венгрыі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Украінская баскетбольная ліга|Украінскай баскетбольнай лігі]] (1): [[Украінская баскетбольная ліга 2008/2009|2008/2009]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Расіі па баскетболе|Кубка Расіі]] (1): [[Кубак Расіі па баскетболе 2010/2011|2010/2011]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/7729 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231216004006/https://russiabasket.ru/players/7729 |date=16 снежня 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Aliaksandr-Pustahvar/54553 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2004}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2005}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2009}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2011}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2013}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Пустагвар Аляксандр Яўгенавіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Буравесніка» Кіраў]] [[Катэгорыя:Ігракі «Саюза» Зарэчны]] [[Катэгорыя:Ігракі «Факшані» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Капашвара» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Фалка» Сомбатхей]] [[Катэгорыя:Ігракі «Тыргу-Мурэша» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] tdy0iikexeep6i3ztvddc3uz71xut1u Андрэй Анатолевіч Рагазенка 0 750961 5155831 5049148 2026-06-19T07:12:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155831 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Андрэй Анатолевіч Рагазенка''' (нар. {{ДН|13|7|1997}}, [[Кахул]], [[Малдова]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец гомельскага ГАЦАР па гульнявых відах спорту. Першы трэнер — Анатоль Пятровіч Рагазенка (бацька Андрэя)<ref>[https://newsgomel.by/archive_news/vedomosti-sport/glavnyy-v-gomelskom-basketbole-anatoliy-rogozenko-o-detskom-sporte-slavyanke-i-mnogom-drugom_63910.html Главный в гомельском баскетболе: Анатолий Рогозенко о детском спорте, «славянке», жизни в Молдове и многом другом]</ref>. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|РДВАР]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандра Леанідавіча Папкова]] і ў [[Баскетбольны клуб Мешчаракова|БКМ]] пад кіраўніцтвам Cяргея Сяргеевіча Варыводава. У складзе каманды БКМ-РДВАР стаў пераможцам Першай лігі чэмпіянату Беларусі ў сезоне 2013/14<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/4849-bk-meshcheryakova-10-let БК «МЕЩЕРЯКОВА» — 10 ЛЕТ]</ref>. У 2015—2021 гадах быў у сістэме мінскіх «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокаў]]», выступаў за [[Цмокі-Мінск-2|моладзевую]] (2015—2017), рэзервовую (2017—2019) і асноўную каманду, тройчы станавіўся чэмпіёнам Беларусі. У сезоне 2021/22 выступаў за казахскі клуб «Барсы-Атырау», з якім стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату Казахстана<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/113038/ АНДРЕЙ РОГОЗЕНКО. КОГДА ОТЕЦ ТРЕНЕР, РАЗМИНУТЬСЯ С БАСКЕТБОЛОМ НЕТ ВОЗМОЖНОСТИ]</ref>, а ў сезоне 2022/23 — за расійскі клуб «Дынама» (Уладзівасток)<ref>[https://vk.com/wall-201136849_3751 Баскетбольное «Динамо» усилилось — Андрей Рогозенко пополнил дружину Голяхова]</ref>. У жніўні 2023 года перайшоў у магілёўскі «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[https://betnews.by/odin-belorusskij-basketbolist-pereshel-v-astanu-drugoj-vernulsya-iz-rossii-v-chempionat-strany/ ОДИН БЕЛОРУССКИЙ БАСКЕТБОЛИСТ ПЕРЕШЕЛ В «АСТАНУ», ДРУГОЙ — ВЕРНУЛСЯ В ЧЕМПИОНАТ СТРАНЫ]</ref><ref>[http://bcborisfen.by/?p=8185 ДОБРО ПОЖАЛОВАТЬ! ВСТРЕЧАЙТЕ! Новичок рыцарей, но далеко не новичок в белорусском баскетболе — атакующий защитник Андрей РОГОЗЕНКО!]</ref>. Разам з камандай стаў уладальнікам [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|Кубка Беларусі-2023]], быў прызнаны самым каштоўным гульцом турніру<ref>[https://www.sb.by/articles/mogilevskiy-borisfen-vpervye-v-istorii-zavoeval-kubok-belarusi-po-basketbolu.html Могилевский «Борисфен» впервые в истории завоевал Кубок Беларуси по баскетболу]</ref><ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/7814-borisfen-obladatel-xxvii-betera-kubka-belarusi «БОРИСФЕН» – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVII BETERA-КУБКА БЕЛАРУСИ]</ref>. У студзені 2024 года перайшоў у клуб «Тэмп-СУМЗ» з [[Рэўда (горад)|Рэўды]], з якім стаў бронзавым прызёрам расійскай Суперлігі<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7997-aleksandr-semenyuk-i-andrej-rogozenko-bronzovye-prizery-chempionata-rossii-superliga АЛЕКСАНДР СЕМЕНЮК И АНДРЕЙ РОГОЗЕНКО – БРОНЗОВЫЕ ПРИЗЕРЫ ЧЕМПИОНАТА РОССИИ-СУПЕРЛИГА]</ref>. У жніўні 2024 года вярнуўся ў «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[http://bcborisfen.by/?p=10416 С ВОЗВРАЩЕНИЕМ!]</ref>, у снежні перайшоў у клуб «Тамбоў»<ref>[https://tambov.mk.ru/sport/2024/12/06/sostav-bk-tambov-popolnil-belorusskiy-zashhitnik.html Состав БК «Тамбов» пополнил белорусский защитник]</ref>. У чэрвені 2025 года перайшоў у клуб «Універсітэт-Югра» (Сургут)<ref>[https://vk.com/wall-62318653_20295 Андрей Рогозенко пополнит «Университет-Югра»]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2013), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2015), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2016—2017) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2018) зборную Беларусі. У складзе студэнцкай зборнай Беларусі стаў сярэбраным прызёрам Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка-2018, у складзе мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 — бронзавым прызёрам [[Еўрапейскія гульні 2019|Еўрапейскіх гульняў-2019]] у Мінску<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/4907-evropejskie-igry-v-minsporta-sostoyalos-chestvovanie-igrokov-i-trenerov-sbornykh-belarusi-po-basketbolu-3kh3 ЕВРОПЕЙСКИЕ ИГРЫ. В МИНСПОРТА СОСТОЯЛОСЬ ЧЕСТВОВАНИЕ ИГРОКОВ И ТРЕНЕРОВ СБОРНЫХ БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3]</ref>. == Кар’ера == * 2012—2013 — БКМ (Мінск) * 2013—2014 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|БКМ-РДВАР (Мінск)]] * 2014—2015 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАР (Мінск)]] * 2015—2017 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2017—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2017—2021 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2021—2022 — Барсы-Атырау ([[Атырау]], Казахстан) * 2022—2023 — Дынама ([[Уладзівасток]], Расія) * 2023—2024 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2024 — Тэмп-СУМЗ ([[Рэўда (горад)|Рэўда]], Расія) * 2024 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2024—2025 — Тамбоў ([[Тамбоў]], Расія) * з 2025 — Югра ([[Сургут]], Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Казахстана па баскетболе|чэмпіянату Казахстана]] (1): [[Чэмпіянат Казахстана па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе|Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/276780 Профіль на сайце РФБ]{{Недаступная спасылка}} * [https://belarus.basketball/novosti/raznoe/5447-andrej-rogozenko-chuvstvuyu-azart АНДРЕЙ РОГОЗЕНКО: ЧУВСТВУЮ АЗАРТ!] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Andrey-Rogozenko/273173 Andrey Rogozenko] * [https://sport25.pro/post/primorskoe-dinamo-ukrepilos-k-nachalu-novogo-sezona-eks-razygryvayushim-belorusskogo-cmoki-minsk-iz-edinoj-ligi-vtb Приморское «Динамо» укрепилось к началу нового сезона экс-разыгрывающим белорусского «Цмоки-Минск» из Единой лиги ВТБ] * [https://basket-2.livejournal.com/928635.html Защитник Андрей Рогозенко перешел из «Барсов» в «Динамо»] * [https://minskbasket.by/ru/news/news-base/andrej-rogozenko-igrat-v-osnovnoj-komande-eto-bolshoj-shag Андрей Рогозенко: играть в основной команде — это большой шаг!] * [https://basketball.realgm.com/player/Andrei-Rogozenko/Summary/53807 Andrei Rogozenko] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2016}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Рагазенка Андрэй Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Барсаў» Атырау]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі «Універсітэт-Югра» Сургут (баскетбол)]] 78j16sl5lhpqca4gd2y65u78eae5urh Now and Then (песня The Beatles) 0 752078 5155691 4869027 2026-06-18T15:47:47Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:The Beatles]]; дададзена [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155691 wikitext text/x-wiki {{Песня|Вокладка=Now and Then (вокладка).jpeg}} «'''Now and Then'''» ({{Tr|Цяпер і тады}}) — песня «[[The Beatles]]», створаная ў 2023 годзе пры дапамозе [[штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] на аснове архіўнага запісу [[Джон Ленан|Джона Ленана]]. Першапачаткова песня была запісаная [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] у якасці сольнага фартэпіянна-вакальнага [[дэма]] ў канцы 1970-х гадоў. Пасля {{Не перакладзена 5|Забойства Джона Ленана|смерці Ленана|ru|Убийство Джона Леннона}} яна разглядалася як магчымы трэці [[сінгл]] уз’яднання «The Beatles» для іх аўтабіяграфічнага дакументальнага праекта «{{Не перакладзена 5|Анталогія The Beatles|The Beatles Anthology|ru|Антология The Beatles}}» 1995 года, які ідзе за «{{Не перакладзена 5|Free as a Bird|Free as a Bird|ru|Free as a Bird}}» і «{{Не перакладзена 5|Real Love|Real Love|ru|Real Love}}», але была адкладзеная да 2022 года. Рэліз песні адбыўся 2 лістапада 2023 года.<ref name="variety1026">{{Cite web|url=https://variety.com/2023/music/news/beatles-now-then-final-song-release-red-blue-hits-albums-expanded-editions-1235768825/|title=The Beatles' 'Last Song,' 'Now and Then,' Is Set for Release, Along With Expanded, Remix-Filled 'Red' and 'Blue' Hits Collections|website=[[Variety]]|publisher=2023-10-26|accessdate=2023-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rockfm.ru/news/finalnaya-pesnya-the-beatles-now-and-then-vyydet-2-noyabrya|title=«Финальная» песня The Beatles «Now and Then» выйдет 2 ноября — ROCK FM|lang=ru|website=www.rockfm.ru|accessdate=2023-10-26}}</ref> У ім прадстаўлены новыя запісы [[Пол Мак-Картні|Пола Макартні]] і [[Рынга Стар]]а, гітарныя трэкі [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]] з закінутых сесій 1995 года і голас Ленана, «''выняты''» з арыгінальнага дэма з дапамогай тэхналогіі дэміксавання, раней выкарыстанай рэжысёрам [[Пітэр Джэксан|Пітэрам Джэксанам]] для дакументальнага фільма 2021 года «{{Не перакладзена 5|The Beatles: Get Back|The Beatles: Get Back|ru|The Beatles: Get Back}}».<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2023/06/paul-mccartney-john-lennon-beatles-now-and-then-new-record-1235422760/|title=Paul McCartney On Upcoming AI-Assisted Beatles Record: "It's All Real And We All Play On It"|author=Evans|first=Greg|date=2023-06-22}}</ref> Песня заняла першае месца ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], стаўшы 18-м [[Хіт-парад|чартапперам]] гурта ў «{{Не перакладзена 5|UK Singles Chart|UK Singles Chart|en|UK Singles Chart}}», праз рэкордныя 54 гады пасля «{{Не перакладзена 5|The Ballad of John and Yoko|The Ballad of John and Yoko|en|The Ballad of John and Yoko}}» (1969)<ref name="theguardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2023/nov/10/the-beatles-54-years-no-1-singles-now-and-then-uk-chart|title=The Beatles set record 54-year gap between No 1 singles as Now and Then tops UK chart|first=Ben|last=Beaumont-Thomas|date=10 лістапада 2023|work=The Guardian|access-date=11 лістапада 2023|archive-date=11 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111080219/https://www.theguardian.com/music/2023/nov/10/the-beatles-54-years-no-1-singles-now-and-then-uk-chart|url-status=live}}</ref>. ==Гл. таксама== *{{Не перакладзена 5|Бутлегі «The Beatles»|Бутлегі «The Beatles»|en|The_Beatles_bootlegs}} ==Зноскі== {{Reflist}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} *{{Cite web |url=http://www.therockradio.com/2006/12/paul-mccartney-regrets-not-finishing.html |title=The Rock Radio: Paul McCartney regrets not finishing third Beatles reunion song |lang=en |website=therockradio.com |date=2006-12-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409215513/http://www.therockradio.com/2006/12/paul-mccartney-regrets-not-finishing.html |archivedate=2008-04-09 |accessdate=2023-11-02 |url-status=dead}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Сінглы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сінглы 2023 года]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] klwuqdyhnp5qf9j0fedng4xtadcblcr Анет Інсдарф 0 752627 5155937 4793537 2026-06-19T11:10:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155937 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Анет Інсдарф''' ({{lang-en|Annette Insdorf}}; нар. каля [[1950]]) — амерыканскі {{нп5|Гісторыя кінематографа|гісторык кіно|en|History of film}}, аўтарка і інтэрв’юэр, якая ў цяперашні час з’яўляецца вядучай «Reel Pieces»<ref>{{cite news|url=https://nypost.com/2017/02/23/the-biggest-movie-stars-cant-shake-this-interview-legend/|title=The biggest movie stars can't shake this interview legend|work=New York Post|author=Barbara Hoffman|date=2017-02-23}}</ref>. == Кар’ера == Інсдарф нарадзілася ў [[Парыж]]ы ў сям’і польскіх яўрэяў, якія перажылі [[Халакост]]<ref>{{cite magazine|author=Harry Ottensosser|date=Spring 2020|title=A Conversation With Anette Insdorf on Holocaust Cinema|url=http://www.columbia-current.org/anette-insdorf-on-holocaust-cinema.html|magazine=The Current|accessdate=2023-11-15}}</ref>. Яе сям’я пераехала ў [[Нью-Ёрк]], калі ёй было тры гады. Першапачаткова, жадаючы быць выканаўцам, Інсдарф наведвала праграму спеваў [[Джульярдская школа|Джульярдскай школы]], аднак па заахвочванні бацькоў яна пайшла ў {{нп5|Куінс-каледж||en|Queens College, City University of New York}}, дзе атрымала ступень {{нп5|Бакалаўр мастацтваў|бакалаўра мастацтваў|en|Bachelor of Arts}} у 1972 годзе, а таксама ступень [[Доктар філасофіі|доктара філасофіі]] ў [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]] ў 1975 годзе. Інсдарф з’яўляецца частым удзельнікам дыскусіі на розных кінафестывалях, часцей за ўсё на штогадовым {{нп5|Кінафестываль у Тэльюрайдзе|кінафестывалі ў Тэльюрайдзе|en|Telluride Film Festival}}, і часта вяла разам з [[Роджэр Эберт|Роджэрам Эбертам]] штогадовае асвятленне [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]<ref name="Jewish Virtual Library">{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/insdorf-annette|title=Insdorf, Annette|website=Jewish Virtual Library}}</ref><ref>{{cite web|url=https://harriman.columbia.edu/person/annette-insdorf/|title=Annette Insdorf|website=Columbia University|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.college.columbia.edu/cct/archive/spring14/around_the_quads5|title=Five Minutes with ... Annette Insdorf|author=Alexis Tonti|work=Columbia College Today|date=Spring 2014|access-date=16 лістапада 2023|archive-date=26 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326210647/https://www.college.columbia.edu/cct/archive/spring14/around_the_quads5|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://www.college.columbia.edu/cct/archive/spring14/around_the_quads5 |title=Архіўная копія |access-date=16 лістапада 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326210647/https://www.college.columbia.edu/cct/archive/spring14/around_the_quads5 |archivedate=26 сакавіка 2023 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ebertpresents.com/critics/annette-insdorf|title=Annette Insdorf|website=Ebert Presents At the Movies|access-date=16 лістапада 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925032050/https://www.ebertpresents.com/critics/annette-insdorf|archivedate=25 верасня 2021|url-status=dead}}</ref>. Інсдарф напісала мноства кніг на розныя тэмы, звязаныя з кіно, у тым ліку пра рэжысёраў [[Франсуа Труфо]] і {{нп5|Філіп Каўфман|Філіпа Каўфмана|en|Philip Kaufman}}<ref>{{cite book|author=Annette Insdorf|title=François Truffaut|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521478083|url-access=registration|url=https://archive.org/details/francoistruffaut0000insd}}</ref>. У 2018 годзе яна атрымала прэмію Мэла Новікава на {{нп5|Кінафестываль у Сан-Францыска|Міжнародным кінафестывалі ў Сан-Францыска|en|San Francisco International Film Festival}}<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jerylbrunner/2018/03/31/cinema-superstar-annette-insdorf-on-turning-your-passion-into-a-career/#5cef0eae53f0|title=Cinema Superstar Annette Insdorf On Turning Your Passion Into A Career|website=[[Forbes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180807190848/https://www.forbes.com/sites/jerylbrunner/2018/03/31/cinema-superstar-annette-insdorf-on-turning-your-passion-into-a-career/|archivedate=2018-08-07|url-status=live}}</ref>. Тэльюрайд узнагародзіў Інсдарф Спецыяльным медалём у 2021 годзе<ref>[https://arts.columbia.edu/news/professor-annette-insdorf-honored-special-medallion-telluride-film-festival Professor Annette Insdorf Honored with the Special Medallion at Telluride Film Festival]</ref>. == Кнігі == * ''Francois Truffaut'' (1978) * ''Indelible Shadows: Film and the Holocaust'' (1983)<ref name="Jewish Virtual Library" /> * ''Double Lives, Second Chances: The Cinema of Krzystzof Kieslowski'' (1999) * ''Philip Kaufman'' (2012) * ''Cinematic Overtures: How to Read Opening Scenes'' (2017) * ''Intimations: The Cinema of Wojciech Has'' (2017) == Крыніцы == {{Reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Інсдарф Анет}} [[Катэгорыя:Кіназнаўцы]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы ЗША]] [[Катэгорыя:Гісторыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Джульярдскай школы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]] ihg9s5vwq5t3fz6k2wty2w4kwgwjvlu Партал:Навука/Ці ведаеце вы 100 752864 5155673 5147524 2026-06-18T13:53:43Z JerzyKundrat 174 5155673 wikitext text/x-wiki * Вынікам [[рассейванне святла|рассейвання святла]] на завіслых часціцах і [[малекула]]х [[паветра]] з’яўляецца '''[[смуга (надвор’е)|смуга]]'''. * [[Вавілон]]яне перанялі ў [[шумер]]аў '''[[Шасцідзесятковая сістэма злічэння|сістэму злічэння]]''' з асновай 60 і паклалі яе ў аснову сваёй [[Вавілонская астраномія|астраноміі]]. * Пераламляльную здольнасць [[аптычная сістэма|аптычнай сістэмы]] характарызуе '''[[аптычная сіла]]'''. * Асновай '''[[кейнсіянства]]''' з'яўляецца ідэя, што рынкі не заўсёды здольныя самастойна забяспечыць [[Поўная занятасць|поўную занятасць]] і стабільны эканамічны рост. * '''[[Чыкагская школа эканомікі]]''' вядома сваёй падтрымкай [[рынкавы лібералізм|рынкавага лібералізму]] і [[манетарызм]]у. * '''[[Тэарэма Паскаля]]''' ўстанаўлівае важныя праектыўныя ўласцівасці [[канічнае сячэнне|канічных сячэнняў]]. abmxm2kdzep58i87nrf5n8iuensg01n Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5155695 5155356 2026-06-18T15:51:12Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5155695 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Мельбурн (Фларыда)|2026-06-18T12:48:27Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уобаш (рака)|2026-06-18T11:08:22Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ашленд (Агая)|2026-06-18T11:02:15Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Саёта|2026-06-18T10:51:29Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Апер-Арлінгтан (Агая)|2026-06-18T10:47:15Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Лайма (Агая)|2026-06-18T10:40:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Юклід|2026-06-17T09:42:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уорэн (Агая)|2026-06-17T07:45:17Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Айрантан (Агая)|2026-06-17T07:40:31Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Браян (Агая)|2026-06-17T07:36:41Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гамільтан (Агая)|2026-06-17T07:31:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ларэйн|2026-06-17T07:26:14Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> cjr8ttrak8fy4ge247m8ljtbbaj36zt Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5155693 5155354 2026-06-18T15:50:42Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5155693 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аляксандр Уладзіміравіч Федаровіч|2026-06-17T16:34:04Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Міхаіл Яўнутавіч|2026-06-16T21:24:07Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Алесь Дзянісаў|2026-06-16T21:05:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Рота ганаровай варты (Беларусь)|2026-06-16T11:32:23Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Гета ў Песках|2026-06-16T08:52:47Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Глыбоцкае мясцовае радыёвяшчанне|2026-06-15T14:00:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Дар’я Мікалаеўна Гіргель|2026-06-15T12:41:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Сечанава (Мінск)|2026-06-15T12:04:41Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)|2026-06-15T09:45:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Абибок|2026-06-15T07:01:27Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Руская нацыянальная народная армія|2026-06-14T20:53:05Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)|2026-06-14T10:04:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Фёдаравіч Чарнышоў (мастак)|2026-06-14T09:24:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Паўлавіч Скараходаў|2026-06-14T08:50:20Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9eiar4uvgsxa0iomledxk6bfjeaa86o Андрэй Васільевіч Клемезь 0 755206 5155838 5146929 2026-06-19T07:51:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155838 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |трэнерскія клубы = {{спартыўная кар’ера |2007—2008|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[БНТУ (баскетбольны клуб)|БНТУ]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2015—2020|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |з 2023|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]]| }}}} '''Андрэй Васільевіч Клемезь''' (нар. {{ДН|16|3|1969}}, [[Волжскі (горад)|Волжскі]], [[Валгаградская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — беларускі [[Баскетбол|баскетбаліст]], трэнер. Атакуючы абаронца. Майстар спорту СССР, член моладзевай зборнай СССР<ref>{{Cite web |url=http://svetlogorsk.by/ru/pages/social/sport/luchshie-sportsmeny/ |title=Лучшие спортсмены |access-date=28 снежня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231228125858/http://svetlogorsk.by/ru/pages/social/sport/luchshie-sportsmeny/ |archivedate=28 снежня 2023 |url-status=dead }}</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Баскетболам пачаў займацца ў 1980 годзе ў г. [[Светлагорск]]у. Выхаванец светлагорскай СДзЮШАР № 1<ref>[https://belarus.basketball/federatsiya/shkoly/gomelskaya-obl/sdyushor-1-g-svetlogorsk ГУ «ДЕТСКО-ЮНОШЕСКАЯ СПОРТИВНАЯ ШКОЛА № 1 СВЕТЛОГОРСКОГО РАЙОНА»]</ref>. Першы трэнер — Мікалай Іванавіч Зарубаў<ref>[https://www.instagram.com/p/Ci16gDlMhgn/ Легенды рядом! Представляем Вам нашего тренера: Клемезь Андрей Васильевич]</ref>. У 14 гадоў быў залічаны ў Рэспубліканскую школу-інтэрнат спартыўнага профілю г. [[Мінск]]а, дзе фармавалася юнацкая зборная каманда БССР па баскетболе. Прафесійная спартыўная кар’ера пачалася з 1984 года ў камандзе [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]]<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/90018/ АНДРЕЙ КЛЕМЕЗЬ. ВСТРЕТИЛСЯ С СЫНОМ ЧЕРЕЗ ВОСЕМНАДЦАТЬ ЛЕТ]</ref>. У 2007—2008 гадах быў асістэнтам галоўнага трэнера мужчынскай баскетбольнай каманды «[[БНТУ (баскетбольны клуб)|БНТУ-Мінская вобласць]]». З 2015 па 2020 год працаваў трэнерам жаночай каманды «Гарызонт». У 2023 годзе стаў галоўным трэнерам мужчынскай зборнай U-14<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/7676-andrej-klemez-glavnyj-trener-muzhskoj-sbornoj-u-14 АНДРЕЙ КЛЕМЕЗЬ — ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР МУЖСКОЙ СБОРНОЙ U-14]</ref>. У жніўні 2025 года прызначаны галоўным трэнерам [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскай зборнай Беларусі (U-18)]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/8548-ispolkom-bfb-shablon-na-budushchee ИСПОЛКОМ БФБ. ОПРЕДЕЛЕНЫ ДАТЫ ПРОВЕДЕНИЯ ТУРНИРОВ СЕЗОНА 2025/2026 И ТРЕНЕРСКИЕ ШТАБЫ НАЦКОМАНД]</ref>. Пад яго кіраўніцтвам зборная юнакоў 2009 года нараджэння перамагла ў Кубку Фенікса-2023/24<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7909-sbornaya-yunoshej-u-14-chempion-kubka-feniksa-sezona-2023-2024 СБОРНАЯ ЮНОШЕЙ U-14 – ЧЕМПИОН КУБКА ФЕНИКСА СЕЗОНА 2023-2024]</ref>, у Кубку Перамогі-2024<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7982-kubok-pobedy-sbornaya-yunoshej-belarusi-u-15-pobeditel-mezhdunarodnogo-turnira КУБОК ПОБЕДЫ. СБОРНАЯ ЮНОШЕЙ БЕЛАРУСИ U-15 – ПОБЕДИТЕЛЬ МЕЖДУНАРОДНОГО ТУРНИРА]</ref> і 2025<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/8443-muzhskaya-sbornaya-belarusi-u-16-pobeditel-mezhdunarodnogo-turnira-kubok-pobedy-2025 МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ U-16 - ПОБЕДИТЕЛЬ МЕЖДУНАРОДНОГО ТУРНИРА «КУБОК ПОБЕДЫ–2025»]</ref>, стала пераможцам (2024, 2025)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/8231-u-belorusskikh-sbornykh-zoloto-i-serebro-xxvii-mezhdunarodnogo-turnira-pamyati-vladimira-ryzhenkova У БЕЛОРУССКИХ СБОРНЫХ – ЗОЛОТО И СЕРЕБРО XXVII МЕЖДУНАРОДНОГО ТУРНИРА ПАМЯТИ ВЛАДИМИРА РЫЖЕНКОВА]</ref><ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/8674-u-belorusskikh-sbornykh-zoloto-i-serebro-xxvii-mezhdunarodnogo-turnira-pamyati-vladimira-ryzhenkova-2 У БЕЛОРУССКИХ СБОРНЫХ – ЗОЛОТО И БРОНЗА XXVIII МЕЖДУНАРОДНЫХ СОРЕВНОВАНИЙ ПАМЯТИ ВЛАДИМИРА РЫЖЕНКОВА]</ref> і сярэбраным прызёрам (2023)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7765-belorusskie-sbornye-serebryanye-prizery-xxvi-mezhdunarodnogo-turnira-pamyati-vladimira-ryzhenkova БЕЛОРУССКИЕ СБОРНЫЕ – СЕРЕБРЯНЫЕ ПРИЗЕРЫ XXVI МЕЖДУНАРОДНОГО ТУРНИРА ПАМЯТИ ВЛАДИМИРА РЫЖЕНКОВА]</ref> Міжнароднага турніру памяці Уладзіміра Рыжанкова. У перыяд з 1993 па 2001 год уваходзіў у склад нацыянальнай зборнай каманды Рэспублікі Беларусь па баскетболе. 7 красавіка 1996 года ў гульні [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]] — [[Рубон (баскетбольны клуб)|«Шыком-Лакаматыў» (Віцебск)]] усталяваў рэкорд выніковасці ў чэмпіянатах Беларусі — 66 ачкоў (рэкорд не адноўлены да цяперашняга часу)<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/94435/ КОРОТКО О ГЛАВНОМ. КЛЕМЕЗЯ НЕ ОБОШЛИ]</ref>. == Кар’ера == * 1984—1988 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ (Мінск)]] * 1988—1989 — СКА (Кіеў) * 1989—1994 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ (Мінск)]] * 1994—1995 — Шахцёр (Чарамхова, Расія)<ref>[https://www.sports.ru/basketball/blogs/1529254.html 1994-95 «Шахтер»: через тернии — к ЦСКА]</ref> * 1995 — [[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадарожнік (Саратаў, Расія)]] * 1995—1996 — ЦСК ВПС (Самара, Расія) * 1996 — [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]] * 1996 — Вахастаў (Жыліна, Славакія) * 1996—1997 — [[Асторыя Быдгашч|Асторыя (Быдгашч, Польшча)]] * 1997 — Аўтазаводзец-РВАР (Мінск) (''у Кубку Беларусі'') * 1997—1998 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Лакаматыў (Віцебск)]] * 1999 — [[Хімкі (баскетбольны клуб)|Хімкі (Маскоўская вобласць, Расія)]]<ref>[https://russiabasket.ru/games/717391?apiUrl=https://org.infobasket.su&lang=ru#protocol 25.09.1999 Арсенал (Тула) — Химки (Московская область)]{{Недаступная спасылка}}</ref> * 1999—2000 — Самара (Расія) * 2000—2001 — [[Гродна-93]] * 2002—2003 — [[БДУ (баскетбольны клуб)|БДУ (Мінск)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|2000/2001]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|1997]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|2000]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/131064 Профіль на сайце РФБ]{{Недаступная спасылка}} * [https://belarus.basketball/novosti/raznoe/7676-andrej-klemez-glavnyj-trener-muzhskoj-sbornoj-u-14 АНДРЕЙ КЛЕМЕЗЬ — ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР МУЖСКОЙ СБОРНОЙ U-14] * [https://www.sb.by/articles/v-odnu-korzinu-mozhno-popast-dvazhdy.html Андрей Клемезь: я бы с радостью пошел детским тренером, но никто не звал] * [https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/2786725/ 27 лет назад мужская сборная Беларуси не пустила Литву на Евробаскет. Вы знали об этом?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230810232034/https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/2786725/ |date=10 жніўня 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1997}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1999}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2001}} {{DEFAULTSORT:Клемезь Андрэй Васільевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Хімкаў» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Самары» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Гарызонта» Мінск]] [[Катэгорыя:Трэнеры РДВАР]] 4pm9cbzxjpizugmvwng0p5btmetiinp Аляксандр Мікалаевіч Казека 0 755643 5155660 5126169 2026-06-18T12:53:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155660 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Казека}}'''Аляксандр Мікалаевіч Казека''' ({{ДН|4|08|1958}}, в. [[Новы Юзін]], [[Кіраўскі раён]], [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 4 жніўня 1958 г. у вёсцы [[Новы Юзін]] [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] ў сям’і лесніка. У 1970 г. сям’я пераехала ў вёску [[Чачэвічы]] [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]]. Пасля заканчэння Чачэвіцкай сельскай школы паступіў у [[Арлоўскае вышэйшае ваеннае вучылішча сувязі]]. Служыў у [[Арол (горад)|Арле]], [[Уладзівасток]]у, [[Бранск]]у, [[Магілёў|Магілёве]]<ref name=":0">{{Cite web |url=https://lib-bykhov.by/virtual-exhibition/kazeka-alyaksandr-mikalaevich |title=Казека Аляксандр Мікалаевіч (04.08.1958) |access-date=3 студзеня 2024 |archive-date=3 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240103224454/https://lib-bykhov.by/virtual-exhibition/kazeka-alyaksandr-mikalaevich |url-status=dead }}</ref>. Пасля выхаду ў запас працаваў настаўнікам у вёсцы Чачэвічы, потым — у [[Магілёўская абласная філармонія|Магілёўскай абласной філармоніі]]. Пасля закрыцця філармоніі працаваў намеснікам кіраўніка [[Магілёўскі абласны Цэнтр культуры і мастацтва|Магілёўскага абласнога Цэнтра культуры і мастацтва]]<ref name=":0" />. Член праўладнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], член яго Праўлення і Прэзідыума, старшыня Магілёўскага абласнога аддзялення<ref name=":1">{{Cite web|url=http://catalog.library.mogilev.by/writers/search_result.php?id=95|title=Таленты ад роднай зямлi|website=catalog.library.mogilev.by|access-date=2024-01-03}}</ref>. Член Каардынацыйнага савета грамадскіх аб’яднанняў і палітычных партый Магілёўскай вобласці<ref name=":1" />. Член грамадскага аб’яднання «[[Рускае культурна-асветніцкае таварыства]]», член Магілёўскага абласнога гісторыка-патрыятычнага пошукавага клуба «[[Віккру]]»<ref name=":0" />. Член рэдакцыйнага савета часопіса «Белая вежа» [[Саюз пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы|Саюза пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы]]<ref name=":1" />. == Творчасць == Піша на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Аўтар кніг паэзіі «Души моей родник» (2005 г.), «Мелодия надежды» (2008 г.), «Час сяўбы» (2009 г.), [[Паэма|паэм]] «Медуніца» (2012 г.), «Марыйка» (2013 г.). Акрамя таго яго вершы змешчаны ў калектыўных зборніках «Мы дзеці твае, Беларусь», «Прыдняпроўе — маё натхненне»<ref name=":0" />. == Узнагароды == Узнагароджаны медалямі «[[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|За бездакорную службу]]» ІІІ і ІІ ступеняў, «[[70 гадоў Узброеных Сіл СССР]]», «[[90 год органам дзяржаўнай бяспекі Беларусі]]»<ref name=":0" />, [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] і інш., знакамі, шматлікімі ганаровымі граматамі і лістамі падзякі СССР, Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі<ref name=":1" />. Лаўрэат спецыяльнай прэміі Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта «Дасягненне» 2018 г. у намінацыі «Літаратурная дзейнасць»<ref name=":1" />. За шматгадовую плённую дзейнасць і прапаганду духоўных каштоўнасцей у літаратурнай творчасці імя Аляксандра Мікалаевіча Казекі ўнесена ў Кнігу славы Магілёўшчыны па выніках 2020 года<ref name=":1" />. == Бібліяграфія == * «Души моей родник» (Магілёў, 2005) * «Мелодия надежды» (Магілёў, 2008) * «Единственный друг» (зборнік песень М. Яцкова на словы А. Казекі) (2008) * «Час сяўбы» (Магілёў, 2009) * «Медуніца» (Магілёў, 2012) * «Перекрестки судеб» (Мінск, 2014) * «Марыйка» ([[Магілёў]], 2017) * «Маё сэрца навек застаецца з табой» (2019) * «Песня роднай зямлі» ([[Мінск]], 2020) * «Марыйка» ([[Магілёў]], 2020)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/belta_telegramm/330809|title=Поэт Алесь Казеко прочел отрывок из своей поэмы "Марыйка". Ко Дню белорусской письменности-2025|website=[[БелТА]]}}</ref> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казека Аляксандр Мікалаевіч}} il6ew067hauaanla861zu0btgy2tapc Panhard AML 0 761595 5155639 4713707 2026-06-18T12:24:49Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:1960 год у Францыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155639 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''«Панар»''' (''«Panhard» AML<ref>'''AML''' = ''Automitrailleusse Legere'', «лёгкі бронеўтамабіль»</ref> 245'') — французскі [[бронеаўтамабіль]], распрацаваны і прыняты на ўзбраенне ў 1960 годзе. Выпускаўся ў некалькіх мадыфікацыях, пастаўляўся на экспарт. Экіпаж складаецца з камандзіра, механіка-кіроўцы і наводчыка. == Гісторыя стварэння і вытворчасці == [[Файл:AML_counterguerrilla_vehicle.png|злева|міні|Зыходная мадэль (чэрвень 1963)]] Машына распрацоўвалася для прымянення ў заморскіх дэпартаментах Францыі для падаўлення выступленняў мясцовага насельніцтва, правядзення ваенна-паліцэйскіх і контрпартызанскіх мерапрыемстваў, суправаджэння канвояў і мотамехкалонаў у раёнах партызанскай актыўнасці. На момант пачатку паставак у войскі поўная баявая маса машыны складала крыху больш за пяць тон. Бранявік развіваў хуткасць па шашы 90 км/г і меў запас ходу 650 км. Экіпаж складаўся з трох чалавек, узбраенне было прадстаўлена 60-мм мінамётам і 7,5-мм спараным кулямётам, сувязь забяспечвалася двума радыёстанцыямі. Машына магла прымяняцца для выканання разведвальных задач і дэсантавання парашутным або пасадачным спосабам. У 1963 годзе на ўзбраенне быў прыняты мадыфікаваны варыянт — самаходная [[штурмавая гармата]] з 90-мм гаўбіцай у вежы<ref name="MR43:6">[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112106756205;view=1up;seq=107 France: Guerrilla Warfare Vehicle]. // ''Military Review''. — June 1963. — Vol. 43 — No. 6. — P. 105.</ref>. === Варыянты і мадыфікацыі === * '''AML 245 HE60-7 (стандартны)''' — першапачатковы варыянт, распрацаваны ў 1960 годзе для [[Узброеныя сілы Францыі|французскай арміі]]. У вежы HE60-7 устаноўлены два спараных 7,5-мм кулямёта [[AA-52]] (з боекамплектам 3800 патронаў) і 60-мм мінамёт Brandt Mle CM60A1 (з боекамплектам 53 стрэлу). * '''AML 245 HE60-7 (камандны)''' — варыянт, распрацаваны ў 1960 годзе для французскай арміі. У вежы HE60-7 устаноўлены два спараных 7,5-мм кулямёта (з боекамплектам 3200 патронаў), 60-мм мінамёт (з боекамплектам 35 стрэлаў) і другая радыёстанцыя. * '''AML 60''' — экспартны варыянт. У вежы HE60-7 устаноўлены 7,62-мм кулямёт і 60-мм мінамёт. * '''AML 245 HE60-12''' — у вежы HE60-12 устаноўлены адзін 12,7-мм кулямёт і 60-мм мінамёт. * '''AML 245 HE60-20''' — у вежы HE60-20 устаноўлены 20-мм гармата і 60-мм мінамёт. * '''AML 60 S530''' — экспартны варыянт для [[Венесуэла|Венесуэлы]], у вежы ўстаноўлены дзве спараныя 20-мм аўтаматычныя зенітныя гарматы (з боекамплектам 600 снарадаў). * '''AML 90 HE90-7''' — варыянт, распрацаваны для французскай арміі і прыняты на ўзбраенне ў 1965 годзе. У вежы HE90-7 устаноўлены 90-мм танкавая гармата DEFA D921 (з боекамплектам 20 снарадаў) і 7,5-мм зенітны кулямёт AA-52 (з боекамплектам 2000 патронаў). * '''AML 90 Lynx''' — варыянт з 90-мм гарматай GIAT F1 у новай вежы ад фірмы «[[Hispano-Suiza]]», усталяваным прыборам начнога бачання і лазерным далямерам. * '''Eland Mk.1''' — ліцэнзійны [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|паўднёваафрыканскі]] варыянт AML 90, вытворчасць якога была пачата ў 1962 годзе кампаніяй «Reumech Sandock»<ref name="autogenerated1">О. Иванов. Зарубежные колёсные боевые машины с тяжелым вооружением // «Зарубежное военное обозрение», № 7 (640), 2000. стр.20-29</ref>. * '''Eland Mk.2''' — мадэрнізаваны Eland Mk.1, выпуск пачаты ў 1963 годзе<ref name="autogenerated1" />. * '''Eland Mk.3''' — мадэрнізаваны Eland Mk.2 з новымі тармазамі<ref name="autogenerated1" />. * '''Eland Mk.4''' — мадэрнізаваны Eland Mk.3 з новай паліўнай сістэмай<ref name="autogenerated1" />. * '''Eland Mk.5''' — мадэрнізаваны Eland Mk.4 з новым карбюратарным рухавіком на 2,5 л., усяго ў 1972—1973 выпушчана 356 машын<ref name="autogenerated1" />. * '''Eland Mk.6''' — мадэрнізаваны Eland Mk.5, выпускаўся ў 1974—1975<ref name="autogenerated1" />. * '''Eland 60''' — ліцэнзійны паўднёваафрыканскі варыянт AML 60 з дызельным рухавіком, новымі тармазамі і ўзмоцненым шасі, вытворчасць была пачата ў 1979 годзе. У вежы HE60-7 былі ўсталяваныя два 7,62-мм кулямёта і 60-мм мінамёт<ref name="autogenerated1" />. * '''Eland 90''' — ліцэнзійны паўднёваафрыканскі варыянт AML 90 з дызельным рухавіком, новымі тармазамі і ўзмоцненым шасі, вытворчасць якога была пачата ў 1979 годзе. Усяго выпушчана да 500 машын Eland Mk.7 і Mk.9<ref name="autogenerated1" />. * '''AML 20 ''' — мадэрнізаваны варыянт для [[Узброеныя сілы Ірландыі|арміі Ірландыі]]: у 1990-я гады былі ўсталяваныя новы дызельны рухавік ''Peugeot XD3T'' і 20-мм гармата G12. У Саудаўскай Аравіі завод «Armored vehicles and heavy equipment factory» (г. [[Дамам]]) ажыццяўляе тэхнічнае абслугоўванне і рамонт, а таксама прапануе мадэрнізацыю французскіх бронеаўтамабіляў «Панар» AML-60 і AML-90<ref>полковник А. Воробьёв. Военная промышленность Саудовской Аравии // "Зарубежное военное обозрение", № 1, 2023. стр.39-45</ref>. Акрамя таго, у 2000-я гады два AML 90 арміі Сальвадора прайшлі рамонт з заменай зыходнага бензінавага рухавіка на камерцыйны дызельны аўтамабільны рухавік Nissan diesel QD<ref>Julio A. Montes. El Salvador – No Longer a Rag-Tag Army // "Small Arms Review", August 2012</ref>. == Канструкцыя == === Бранявы корпус === Корпус і вежа звараныя з катаных сталёвых бранявых лістоў таўшчынёй 10 мм. Таўшчыня броні вежы некалькі адрозніваецца ў залежнасці ад мадыфікацыі (таўшчыня броні вежы HE60-7 складае 12 мм; таўшчыня броні вежы HE90-7 — 15 мм). === Сродкі назірання і сувязі === Прыборы назірання ўключаюць: тры перыскопа ў вечку люка механіка-кіроўцы, а таксама шэсць перыскапічных прыбораў, устаноўленых на турэлі. Пазней, у ходзе мадэрнізацыі большасць выпушчаных машын былі абсталяваныя прыборам начнога бачання<ref name="autogenerated2">В. Соколов. Бронированная разведывательная машина AML 90 // «Зарубежное военное обозрение», № 5 (614), 1998. стр.20</ref>, фільтравентыляцыйнай устаноўкай і кандыцыянерам<ref name="autogenerated1">О. Иванов. Зарубежные колёсные боевые машины с тяжелым вооружением // «Зарубежное военное обозрение», № 7 (640), 2000. стр.20-29</ref>. Бронеаўтамабіль абсталяваны радыёстанцыяй (у камандным варыянце — двума радыёстанцыямі) і ўнутранаперамоўнай прыладай. === Рухавік і трансмісія === Сілавая ўстаноўка — карбюратарны чатырохцыліндравы рухавік 4HD Panhard паветранага астуджэння з гарызантальным размяшчэннем цыліндраў. Сілавая перадача ўключае счапленне цэнтрабежнага тыпу з аўтаматычным прывадам і механічную шматступенную каробку перадач. На паўднёваафрыканскіх бронемашынах Eland Mk.7 і Mk.9 выкарыстоўваецца дызельны рухавік магутнасцю 103 [[Конская сіла|к. с.]], усталяваны на рухомых санках (што палягчае рамонт і тэхнічнае абслугоўванне)<ref>«Зарубежное военное обозрение», № 7 (640), 2000 (цветная вклейка)</ref>. === Хадавая частка === Падвеска незалежная, выканана на вітых рысорах з гідраўлічнымі амартызатарамі. Пярэднія і заднія колы з’яўляюцца вядучымі і маюць сістэму рэгулявання ціску ў шынах. === Дадатковае абсталяванне === На бронемашыну можа быць устаноўлена плаўсродка, якая дазваляе фарсіраваць водныя перашкоды з хуткасцю 6—7 км/г<ref name="autogenerated2">В. Соколов. Бронированная разведывательная машина AML 90 // «Зарубежное военное обозрение», № 5 (614), 1998. стр.20</ref>. == Краіны-эксплуатанты == [[Файл:Noddymain.png|справа|міні|Паўднёваафрыканскі варыянт AML (''Eland'')]] * {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} * {{Сцягафікацыя|Бенін}} — 3, атрыманы ад ПАР у 2010—2011 гадах * {{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}} — 41, былі атрыманы ад [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|ААЭ]] ў 1996—1997 гадах * {{Сцягафікацыя|Бурундзі}} — 12, атрыманы ад Францыі ў 1966 годзе * {{Сцягафікацыя|Венесуэла}} — 10, атрыманы ад Францыі ў 1975 годзе * {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} — да пачатку [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]] 1967 года ў складзе 10-й брыгады ЦАХАЛ мелася рота з 9 машын<ref>Nachum Baruchy. The Hare’l (10th) Armoured Brigade In The Six Day War. Ariel Publishing, Jerusalem. 2010 (In Hebrew)</ref>. * {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} — 16 AML-60 і 4 AML-90, атрыманы ў 1970 годзе * {{Сцягафікацыя|Кенія}} — 72 AML-60/AML-90 станам на 2021 год<ref>The Military Balance 2021. — P. 472.</ref> * {{Сцягафікацыя|Ліван}} — 74, атрыманы ад Францыі ў 1973—1974 гадах * {{Сцягафікацыя|Малаві}} — 13, атрыманы ад ПАР у 1994—1995 гадах * {{Сцягафікацыя|Сальвадор}} — у 1976 годзе закуплена 12<ref>David Spencer. Armored Fighting Vehicles of El Salvador. Museum Ordnance Special Number 7. 1995. p.2-24</ref>, 2 з іх знішчаны паўстанцамі ФНВФМ у 1979—1989 гадах, да пачатку 2022 года на ўзбраенні засталося 5 машын<ref>Вооруженные силы зарубежных стран // "Зарубежное военное обозрение", № 2, 2022. стр.98</ref> * {{Сцягафікацыя|Судан}}<ref>полковник С. Антонов. Вооружённые силы Судана // журнал «Зарубежное военное обозрение», № 3 (840), март 2017. стр.27-32</ref> * {{Сцягафікацыя|Чад}} — 132 AML-60/AML-90 станам на 2018 год<ref>The Military Balance 2018. — P. 455.</ref> * {{Сцягафікацыя|ПАР}} — 100 AML-60 былі закуплены ў Францыі для [[Сухапутныя войскі ПАР|сухапутных войск]], з 1962 года пачалася вытворчасць машын «Eland»<ref name="autogenerated1">О. Иванов. Зарубежные колёсные боевые машины с тяжелым вооружением // «Зарубежное военное обозрение», № 7 (640), 2000. стр.20-29</ref> === Былыя === * {{Сцягафікацыя|Францыя}} — былі прыняты на ўзбраенні [[Сухапутныя войскі Францыі|сухапутных войск]], усяго закуплена 425 AML 245 HE60-7 і 210 AML-90<ref name="autogenerated1">О. Иванов. Зарубежные колёсные боевые машины с тяжелым вооружением // «Зарубежное военное обозрение», № 7 (640), 2000. стр.20-29</ref>, заменены на [[ERC Sagaie]]. == Баявое прымяненне == [[Файл:Polisario_Eland_Collusion2.jpg|міні|250x250пкс|Трафейныя мараканскія Panhard-90, захопленыя [[Палісарыё]].]] * [[Радэзійская вайна ў бушы|Вайна ў Паўднёвай Радэзіі]] (1965—1980) — выкарыстоўваліся [[Радэзійскія сілы бяспекі|арміяй Радэзіі]]. * [[Грамадзянская вайна ў Ліване]] (1975—1990) — актыўна выкарыстоўваліся [[Узброеныя сілы Лівана|ліванскай арміі]]; * [[Вайна ў Заходняй Сахары]] (1975—1991) — ужываліся мараканцамі. * [[Грамадзянская вайна ў Анголе]] (1975—2002) — ужываліся ФНЛА і партугальцамі. * [[Грамадзянская вайна ў Сальвадоры]] (1979—1992) — ужываліся [[Узброеныя сілы Сальвадора|ўрадавай арміяй]] супраць паўстанцаў [[Фронт нацыянальнага вызвалення імя Фарабунда Марці|ФНВФМ]]; * [[Фалклендская вайна]] (1982) — армія Аргенціны. == Заўвагі == {{Reflist}} == Літаратура == * Броневая защита французской БРМ AML-245S // "Вестник бронетанковой техники", № 4, 1979 * Бронеавтомобиль "Панар" AML (Франция) // Вооружение и техника. Справочник / колл. авт., под общ. ред. А. В. Громова. 2-е изд. М., Воениздат, 1984. стр.162 * Peter Gerard Locke & Peter David Farquharson Cooke, Fighting Vehicles and Weapons of Rhodesia 1965-80, P&P Publishing, Wellington 1995. ISSN 0-473-02413-6 * Christopher F. Foss, Jane’s Tank and Combat Vehicle Recognition Guide, HarperCollins Publishers, London 2002. ISBN 0-00-712759-6 == Спасылкі == * [http://www.army-guide.com/eng/product937.html AML (сайт «Army Guide»)] * [http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php Stockholm International Peace Research Institute (звесткі аб пастаўках узбраення і ваеннай тэхнікі)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110513073842/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |date=13 мая 2011 }} {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Бранятэхніка Францыі]] [[Катэгорыя:1960 год у Францыі]] f19ruc1oft0l0pm4jsrpuhqn7xs8aez Анастасія Канановіч 0 762890 5155764 5146791 2026-06-19T01:25:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155764 wikitext text/x-wiki {{Валейбаліст}} '''Анастасія Канановіч''' (нар. {{ДН|1|5|1993}}) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]]. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь|Майстар спорту Беларусь]]. Выступала за зборную Беларусі. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. == Біяграфія == У 2014 годзе перайшла ў «[[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанку]]» з [[Гродна|гродзенскага]] «[[Камунальнік-ГрДУ|Нёмана]]»<ref>{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/be/blogs/vsporteby/1609005/ |title=Красавицы-волейболистки, которые вывели «Минчанку» в финал Кубка ЕКВ |access-date=9 красавіка 2024 |archive-date=9 красавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409145845/https://by.tribuna.com/be/blogs/vsporteby/1609005/ |url-status=dead }}</ref>. Сезон 2018—2019 правяла ў арэндзе ў каманды «ПЗДУ-Атам» і была ўдзельніцай Вышэйшага дывізіёна А расійскага чэмпіянату. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://bvf.by/player/kononovich-anastasiya/ Кононович Анастасия] * [https://vcminsk.com/blog/2019/05/15/anastasiya-kononovich-priehav-v-sbornuyu-ya-nakonets-vzdohnula-zdes-ya-budu-igrat-v-privychnyj-volejbol/ АНАСТАСИЯ КОНОНОВИЧ: «ПРИЕХАВ В СБОРНУЮ, Я, НАКОНЕЦ, ВЗДОХНУЛА — ЗДЕСЬ Я БУДУ ИГРАТЬ В ПРИВЫЧНЫЙ ВОЛЕЙБОЛ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230608055056/https://vcminsk.com/blog/2019/05/15/anastasiya-kononovich-priehav-v-sbornuyu-ya-nakonets-vzdohnula-zdes-ya-budu-igrat-v-privychnyj-volejbol/ |date=8 чэрвеня 2023 }} * [https://ffc.grsu.by/index.php?option=com_content&view=article&id=379:komanda-lneman-grgur-oderzhala-pobedu-vo-ii-mezhdunarodnom-turnire-po-volejbolu-sredi-zhenskix-komand-pamyati-zasluzhennogo-trenera-respubliki-belarus-vm-karchevskogo&catid=3&Itemid=285 Команда «Неман ГрГУ» одержала победу во II Международном турнире по волейболу среди женских команд памяти заслуженного тренера Республики Беларусь В. М. Карчевского] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240409134545/https://ffc.grsu.by/index.php?option=com_content&view=article&id=379:komanda-lneman-grgur-oderzhala-pobedu-vo-ii-mezhdunarodnom-turnire-po-volejbolu-sredi-zhenskix-komand-pamyati-zasluzhennogo-trenera-respubliki-belarus-vm-karchevskogo&catid=3&Itemid=285 |date=9 красавіка 2024 }} * [https://women.volleybox.net/pl/anastasiya-kananovich-p6334/clubs Anastasiya Kananovich]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Жаночая валейбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Жаночая валейбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{DEFAULTSORT:Канановіч Анастасія}} [[Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Атам-Курск»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Макабі» Ашдод (жаночы валейбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе]] 795c17io80o8idxe1ua6rn5cdoyskji Партал:Спорт/Новыя артыкулы 100 763680 5155697 5154683 2026-06-18T15:51:47Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5155697 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аляксандр Уладзіміравіч Федаровіч|2026-06-17T16:34:04Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|El Sol Rojo|2026-06-14T16:57:44Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Лакаматыў (стадыён, Брэст)|2026-06-13T07:09:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Папернік (стадыён, Светлагорск)|2026-06-12T17:00:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Клецк)|2026-06-12T16:45:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юнацтва (стадыён, Асіповічы)|2026-06-12T16:30:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> oujzoylkamiunha4kmn3i0baf3aqzds Анатоль Панцялеевіч Ткачэнка 0 769792 5155786 4959691 2026-06-19T04:20:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155786 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ткачэнка}} {{Вучоны}} '''Анатоль Панцялеевіч Ткачэ́нка'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|5|10|1938}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Тэлебачанне|тэлекамунікацый]] і тэлевізійных сістэм, [[кандыдат тэхнічных навук]] (1969), [[дацэнт]] (1974). == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Кіраўск (Луганская вобласць)|Кіраўск]] ([[Луганская вобласць]] [[УССР]]). У 1960 годзе скончыў Ваенна-марское інжынернае вучылішча сувязі імя А. С. Папова, у 1962 годзе [[Ленінградскі электратэхнічны інстытут сувязі імя М. А. Бонч-Бруевіча]], у 1969 годзе [[Аспірантура|аспірантуру]]<ref name="ВБ">[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar746462&strq=l_siz=20 Ткачэнка, Анатолій Панцялеевіч (кандыдат тэхнічных навук; нар. 1938) // Вучоныя Беларусі]</ref>. У 1960—1965 гадах працаваў інжынерам-кансруктрам у Цэнтральным канструктарскім бюро электроннага машынабудавання ў [[Луганск]]у<ref name="ВБ" />. Працаваў [[Малодшы навуковы супрацоўнік|малодшым навуковым супрацоўнікам]] у Мінскім філіяле Усесаюзнага завочнага электратэхнічнага інстытута сувязі<ref name="ВБ" />. З 1970 года А. П. Ткачэнка ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце (сучасны [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]]) — дацэнт кафедры сістэм тэлекамунікацый, у 1992—1997{{sfn|БелЭн|2002}} гадах [[прафесар]]. == Навуковая дзейнасць == Аўтар больш за 350 навуковых прац, [[падручнік]]аў, аўтарскіх пасведчанняў і [[патэнт]]аў на [[Вынаходства|вынаходствы]] па пытаннях кабельнага тэлебачання і лічбавага радыёвяшчання і тэлевяшчання, [[Валаконна-аптычная сувязь|валаконна-аптычных лініях]] сувязі для рэпартажных комплексаў каляровага і кабельнага тэлебачання; па стварэнні дыягнастычных прылад для каляровых тэлевізійных прыёмнікаў. Адзін з аўтараў і навуковы рэдактар энцыклапедычнага даведніка «Бытавая радыёэлектронная тэхніка» (1995). Сярод апублікаванага: * Техника телевизионных измерений: Учеб. Пособие для вузов / Ткаченко А. П., [[Уладзімір Іванавіч Кірылаў|Кириллов В. И.]] — Мн.: [[Вышэйшая школа (выдавецтва)|Вышэйшая школа]], 1976. — 224 с.; * Цветное телевидение. — МН..: Беларусь, 1981. — 254 с.; * Телевидение и передача изображений : Учеб. пособие для вузов по спец. 0708 «Многоканал. электросвязь» / В. И. Кириллов, А. П. Ткаченко. — Минск : Вышэйшая школа, 1988. — 319 с. : ил. * Цифровое телевидение : в 2 ч. Ч. 1 : Кодирование источника сообщений в системах цифрового телевизионного вещания : учебно-метод. пособие / А. П. Ткаченко, А. Л. Хоминич. — Минск : БГУИР, 2015. — 163 с. : ил.; * Дипломное проектирование. Требования к расчетно-аналитической части дипломных работ и проектов : Пособие / Н. В. Тарченко, А. П. Ткаченко, А. Л. Хоминич. — Минск : БГУИР, 2015. — 103 с.: ил. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Ткачэ́нка Анатоль Панцялеевіч||475}} == Спасылкі == * [http://rntbcat.org.by/opac/pls/dict.prn_ref?a001=BY-SEK-202858&name_view=va_all&strq=l_siz=20&tq=v0&tu=r Ткаченко, Анатолий Пантелеевич (кандидат технических наук)]{{ref-ru}} // Электронны каталог [[Рэспубліканская навукова-тэхнічная бібліятэка|Рэспубліканскай навукова-тэхнічнай бібліятэкі]] * [http://bsuir-helper.ru/lectors/tkachenko-0?page=1 Ткаченко Анатолий Пантелеевич // Помощник студента БГУИР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240723145844/http://bsuir-helper.ru/lectors/tkachenko-0?page=1 |date=23 ліпеня 2024 }}{{ref-ru}} * [https://patentdb.ru/author/1012948 Ткаченко Анатолий Пантелеевич // Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} * [https://bypatents.com/patents/tkachenko-anatolijj-panteleevich Ткаченко Анатолий Пантелеевич // База патентов Беларуси]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} * [https://library.bsuir.by/ru/yubilei-arkhiv-2018 Архив юбилеев учёных БГУИР]{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Ткачэнка Анатоль Панцялеевіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-марскога інстытута радыёэлектронікі імя А. С. Папова]] [[Катэгорыя:Тэхналогіі тэлебачання]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] 0aq8qa372aj83e6mv42dxhzm0qircy2 67-я цырымонія «Грэмі» 0 774534 5155805 4935512 2026-06-19T05:57:11Z Pabojnia 135280 афармленне 5155805 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|2025 выпуск цырымоніі ўзнагароджання}} {{Картка ўзнагароды|Статус=уручаецца}} '''67-я штогадовая цырымонія ўручэння прэміі «[[Грэмі]]»''' адбылася 2 лютага 2025 года ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. На ёй былі адзначаны найлепшыя запісы, кампазіцыі і выканаўцаў за год, які дае права на атрыманне прэміі — з 16 верасня 2023 года па 30 жніўня 2024 года — па вызначэнні членаў {{Не перакладзена 5|Нацыянальная акадэмія мастацтва і навукі гуказапісу|Нацыянальнай акадэміі гуказапісваючых мастацтваў і навук|ru|Национальная академия искусства и науки звукозаписи}}. У 22-і раз цырымонія прайшла ў «{{Не перакладзена 5|Crypto.com-арэна|Crypto.com Arena|ru|Crypto.com-арена}}» у Лос-Анджэлесе і транслявалася на канале [[CBS]] і на канале «{{Не перакладзена 5|Paramount+|Paramount+|en|Paramount+}}»<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/grammy-awards-date-2025-1235904989/|date=2024-05-21|title=Grammy Awards to Air Live in February 2025|last=Fekadu|first=Mesfin|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2024-10-04|archive-date=2024-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007193602/https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/grammy-awards-date-2025-1235904989/|url-status=live}}</ref>. Песня [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]] «{{Не перакладзена 5|Not Like Us|Not Like Us|ru|Not Like Us}}» перамагла ва ўсіх пяці намінацыях, уключаючы «{{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за найлепшы запіс года|Запіс года|ru|Премия «Грэмми» за лучшую запись года}}» і «{{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за найлепшую песню года|Песня года|ru|Премия «Грэмми» за лучшую песню года}}», стаўшы самай узнагароджанай рэп-песняй у гісторыі «Грэмі». Ён стаў другім рэп-выканаўцам, які атрымаў абедзве ўзнагароды, пасля {{Не перакладзена 5|Дональд Гловер|Чайлдыша Гамбіна|ru|Гловер, Дональд}} ў {{Не перакладзена 5|61-я цырымонія «Грэмі»|2019 годзе|ru|61-я церемония «Грэмми»}}<ref>{{Cite news|last=Coscarelli|first=Joe|date=2025-02-03|title=Kendrick Lamar’s ‘Not Like Us’ Wins Record and Song of the Year|url=https://www.nytimes.com/2025/02/02/arts/music/kendrick-lamar-not-like-us-record-of-the-year.html|access-date=2025-02-03|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref>. [[Беёнсэ]] атрымала найбольшую колькасць намінацый — адзінаццаць — і заваявала тры ўзнагароды, уключаючы «{{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за найлепшы альбом года|Альбом года|ru|Премия «Грэмми» за лучший альбом года}}» і «{{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за найлепшы кантры-альбом|Найлепшы кантры-альбом|ru|Премия «Грэмми» за лучший кантри-альбом}}» за «{{Не перакладзена 5|Cowboy Carter|Cowboy Carter|ru|Cowboy Carter}}». Яна стала першай чарнаскурай выканаўцай, якая перамагла ў намінацыі «Найлепшы кантры-альбом», і першай чарнаскурай жанчынай, якая выйграла «Альбом года» з часоў {{Не перакладзена 5|Ларын Хіл|Ларын Хіл|ru|Хилл, Лорин}} у {{Не перакладзена 5|41-я цырымонія «Грэмі»|1999 годзе|ru|41-я церемония «Грэмми»}}<ref>{{Cite web|date=2025-02-02|title=Beyoncé wins album of the year at the 2025 Grammys for 'Cowboy Carter'|url=https://apnews.com/article/grammy-awards-2025-a0e1a23256cd903a913c811ff75f10f8|access-date=2025-02-03|website=AP News|language=en}}</ref>. ==Фон== Для цырымоніі 2025 года Акадэмія гуказапісу абвясціла аб некалькіх зменах для розных катэгорый і абнаўленнях правілаў прыдатнасці<ref>{{Cite web |last=Frazier |first=Nina |date=June 14, 2024 |title=GRAMMY Awards Updates For The 2025 GRAMMYs: Here's Everything You Need To Know About GRAMMY Awards Categories Changes & Eligibility Guidelines |url=https://grammy.com/news/2025-grammys-awards-updates-changes-amendments-rules-guidelines |access-date=2024-06-14 |website=[[Грэмі]]}}</ref>. Упершыню за чатыры гады новыя катэгорыі не былі ўведзены<ref>{{Cite web |last=Grein |first=Paul |date=June 14, 2024 |title=Grammys 2025: No New Categories, But 10 Rule Tweaks |url=https://www.billboard.com/lists/grammys-2025-rule-changes-amendments-no-new-categories/ |access-date=2024-06-14 |website=[[Billboard]] |language=en-US}}</ref>. У тэрміновым лісце да {{Num|12000|членаў}} Акадэміі гуказапісу з правам голасу [[CEO|галоўны выканаўчы дырэктар]] {{Не перакладзена 5|Харві Мэйсан (малодшы)|Харві Мэйсан-малодшы|en|Harvey Mason Jr.}} заклікаў іх аддаваць свае галасы з «мэтанакіраванасцю, {{Не перакладзена 5|Інтэнцыя|намерам|en|Intention}} і {{Не перакладзена 5|Цэласнасць|сумленнасцю|en|Integrity}}» і без «[[Прадузятасць|прадузятасці]], [[Крыўда|крыўды]] або {{Не перакладзена 5|Неасцярожнасць|нядбайнага галасавання|en|Carelessness}}».<ref>{{Cite web |last=Garcia |first=Thania |date=July 26, 2024 |title=Grammys CEO Harvey Mason Jr. Implores Academy Members to Vote With ‘Intention and Integrity’ |url=https://variety.com/2024/music/news/harvey-mason-jr-academy-grammys-members-letter-vote-with-purpose-1236087075/ |access-date=2024-07-28 |website=[[Variety]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grein |first=Paul |date=July 26, 2024 |title=In a Letter to Recording Academy Members, CEO Harvey Mason Jr. Urges Them to ‘Vote with Purpose’ |url=https://www.billboard.com/pro/recording-academy-ceo-letter-urges-members-vote-with-purpose/ |url-access=subscription |access-date=2024-07-28 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} ==Спасылкі== {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Узнагароды «Грэмі» паводле гадоў}} {{DEFAULTSORT:Грэмі}} [[Катэгорыя:Цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі»]] riy59lx69w9xnfkq69bjiygffrir8i2 Ева Грэн 0 776651 5155929 5125106 2026-06-19T10:49:05Z Autumndancer 168015 5155929 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Грэн}} {{Кінематаграфіст}} '''Ева Грэн''', таксама вядомая як '''Эва Грэн''' ({{Lang-fr|Eva Green}}, {{ВД-Прэамбула}}) — французская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання, мадэль. Маці — [[Марлен Жабер]]. Акцёрскую кар’еру Ева Грэн пачынала ў тэатры, потым адбыўся яе кінадэбют у драме [[Бернарда Берталучы]] «''The Dreamers''» (Летуценнікі), 2003. Сусветную вядомасць атрымала, згуляўшы ролю Сібілы, каралевы Іерусаліма ў гістарычным эпасе [[Рыдлі Скот]]а «''Kingdom of Heaven''» (Царства Нябеснае) і дзяўчыну Джэймса Бонда Веспер Лінд у баявіку «Casino Royale» (Казіно «Раяль») (2006). З 2006 года Грэн здымаецца ў незалежным кіно: «''Cracks''» (Трэшчыны), 2009, «Womb» (Улонне"), 2010 і «''Perfect Sense''», 2011 г. Яна з’явілася ў тэлесерыяле «Камелот» (2011), а таксама ў шырокаэкраннай адаптацыі [[Цім Бёртан|Ціма Бёртана]] «''Dark Shadows''» (Змрочныя цені), 2012. У 2014 годзе яна выканала ролі Артэмісіі ў «''300: Rise of an Empire''» (300 спартанцаў: Росквіт імперыі) і Эвы Лорд у сіквеле [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]] і [[Роберт Радрыгес|Роберта Радрыгеса]] «''Sin City: A Dame to Kill For''» (Горад грахоў 2). Таксама знялася ў фільме «''Miss Peregrine’s Home for Peculiar Children''» (Дом дзіўных дзяцей міс Пярэгрын), 2016 г. рэжысёра Ціма Бёртана. Згуляная ёю роля Ванэсы Айвз у драматычным серыяле канала ''Showtime'' «''Penny Dreadful''» (Страшныя казкі, 2014—2016) прынесла ёй намінацыю на прэмію «Залаты Глобус» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле на [[Залаты глобус (прэмія, 2016)|73-й цырымоніі ўручэння прэміі]]. У 2007 годзе Ева Грэн была ўдастоена спецыяльнай узнагароды [[BAFTA]] ў намінацыі «Узыходзячая зорка». Увесну 2018 года Грэн стала кавалерам [[ордэн Мастацтваў і літаратуры|ордэна Мастацтваў і літаратуры]], які яна атрымала ад міністэрства культуры Францыі. == Фільмаграфія * (2017) «[[Эйфарыя (фільм, 2017)|Эйфарыя]]» — ''Эмілі'' == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Грэн Ева}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] 9pad44uearsmoj07gxz97ihi9fucgxn 5155930 5155929 2026-06-19T10:49:21Z Autumndancer 168015 5155930 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Грэн}} {{Кінематаграфіст}} '''Ева Грэн''', таксама вядомая як '''Эва Грэн''' ({{Lang-fr|Eva Green}}, {{ВД-Прэамбула}}) — французская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання, мадэль. Маці — [[Марлен Жабер]]. Акцёрскую кар’еру Ева Грэн пачынала ў тэатры, потым адбыўся яе кінадэбют у драме [[Бернарда Берталучы]] «''The Dreamers''» (Летуценнікі), 2003. Сусветную вядомасць атрымала, згуляўшы ролю Сібілы, каралевы Іерусаліма ў гістарычным эпасе [[Рыдлі Скот]]а «''Kingdom of Heaven''» (Царства Нябеснае) і дзяўчыну Джэймса Бонда Веспер Лінд у баявіку «Casino Royale» (Казіно «Раяль») (2006). З 2006 года Грэн здымаецца ў незалежным кіно: «''Cracks''» (Трэшчыны), 2009, «Womb» (Улонне"), 2010 і «''Perfect Sense''», 2011 г. Яна з’явілася ў тэлесерыяле «Камелот» (2011), а таксама ў шырокаэкраннай адаптацыі [[Цім Бёртан|Ціма Бёртана]] «''Dark Shadows''» (Змрочныя цені), 2012. У 2014 годзе яна выканала ролі Артэмісіі ў «''300: Rise of an Empire''» (300 спартанцаў: Росквіт імперыі) і Эвы Лорд у сіквеле [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]] і [[Роберт Радрыгес|Роберта Радрыгеса]] «''Sin City: A Dame to Kill For''» (Горад грахоў 2). Таксама знялася ў фільме «''Miss Peregrine’s Home for Peculiar Children''» (Дом дзіўных дзяцей міс Пярэгрын), 2016 г. рэжысёра Ціма Бёртана. Згуляная ёю роля Ванэсы Айвз у драматычным серыяле канала ''Showtime'' «''Penny Dreadful''» (Страшныя казкі, 2014—2016) прынесла ёй намінацыю на прэмію «Залаты Глобус» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле на [[Залаты глобус (прэмія, 2016)|73-й цырымоніі ўручэння прэміі]]. У 2007 годзе Ева Грэн была ўдастоена спецыяльнай узнагароды [[BAFTA]] ў намінацыі «Узыходзячая зорка». Увесну 2018 года Грэн стала кавалерам [[ордэн Мастацтваў і літаратуры|ордэна Мастацтваў і літаратуры]], які яна атрымала ад міністэрства культуры Францыі. == Фільмаграфія == * (2017) «[[Эйфарыя (фільм, 2017)|Эйфарыя]]» — ''Эмілі'' == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Грэн Ева}} [[Катэгорыя:Актрысы Францыі]] gk73sxxdbwbq5ujlrzqfb4y9vugytdi Аляксей Уладзіміравіч Качан 0 778940 5155743 4907204 2026-06-18T21:41:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155743 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Качан}} {{Баскетбаліст |імя = Аляксей Уладзіміравіч Качан |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |грамадзянства = {{BLR}} |дата нараджэння = 1.2.1991 |месца нараджэння = {{МН|Віцебск}}, [[БССР]], [[СССР]] |рост = 185 см |вага = 81 кг |пазіцыя = [[атакуючы абаронца]] |драфт = не задрафтаваны |год драфта = 2013 |каманда драфта = |клуб = |нумар = |клубы = {{спартыўная кар’ера |2006—2009|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]]| |2009—2011|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталюр-РДВАР]]| |2011—2022|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]| }} |узнагароды = |медалі = }} '''Аляксей Уладзіміравіч Качан''' (нар. {{ДН|1|2|1991}}, {{МН|Віцебск}}, [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Баскетбол|баскетбаліст]] і трэнер. Атакуючы абаронца. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР №4 г. Віцебска. Першы трэнер — Алег Дзмітрыевіч Марозаў. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Аляксандравіч Барысаў (трэнер)|Аляксандра Аляксандравіча Барысава]] і [[Валерый Пятровіч Ваўлеў|Валерыя Пятровіча Ваўлева]]. У 2011—2022 гадах выступаў за [[віцебск]]і «[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]». Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2007), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2008—2009) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2010—2011) зборную Беларусі. З 2022 года — галоўны трэнер моладзевай каманды «[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]». Таксама працуе дырэктарам віцебскай СДзЮШАР ППАР ВДУ імя П. М. Машэрава<ref>[https://sportfpb.by/clubs/vitebsk/schools/Masherova/management/ Учреждение «Специализированная детско-юношеская школа олимпийского резерва первичной профсоюзной организации работников Витебского государственного университета имени П.М.Машерова»]</ref>. == Кар’ера == * 2006—2007 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР-РЦАР (Мінск)]] * 2007—2009 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2009—2011 — [[Віталюр-РДВАР|Віталюр-РДВАР (Мінск)]] * 2011—2022 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] * 2014—2015 — Рубон-2 (Віцебск) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/140828 Профіль на сайце РФБ]{{Недаступная спасылка}} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Aleksey-Kachan/131143 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://basketball.realgm.com/player/Aliaksei-Kachan/Summary/39135 Профіль на сайце basketball.realgm.com] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2008}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2009}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2010}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2011}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Качан Аляксей Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі РДВАР]] [[Катэгорыя:Ігракі «Віталюр-РДВАР» Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі «Рубона» Віцебск]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] tw2j0iseirub8iv7k9flhq7prcojxwj Раман Аркадзьевіч Забела 0 780123 5155728 5097812 2026-06-18T19:57:47Z 5155728 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Забела}} {{Навуковец | імя = Раман Аркадзьевіч Забела | імя пры нараджэнні = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | нацыянальнасць = [[беларус]] | грамадзянства = [[Беларусь]] | Род дзейнасці = [[архітэктура]], [[рэстаўрацыя]] | Навуковая сфера = [[Ахова гісторыка-культурнай спадчыны|ахова спадчыны]], [[Гісторыя архітэктуры Беларусі|гісторыя архітэктуры]] | Месца працы = | Альма-матар = | жанр = }} '''Раман Аркадзьевіч Забела''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[архітэктар-рэстаўратар]], [[грамадскі дзеяч]]. == Біяграфія == Скончыў у 2011 годзе [[Архітэктурны факультэт БНТУ|архітэктурны факультэт]], у 2012 годзе — [[магістратура|магістратуру]] [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта]]. Атрымаў у 2012—2013 гадах паслядыпломную адукацыю па сацыялізацыі «Кансервацыя помнікаў архітэктары і горадабудаўніцтва» ў [[Кракаўскі політэхнічны ўніверсітэт імя Тадэвуша Касцюшкі|Кракаўскім політэхнічным універсітэце імя Тадэвуша Касцюшкі]] ([[Польшча]]). Выкладаў у 2014—2020 гадах архітэктурнае праектаванне, [[Архітэктурная кампазіцыя|архітэктурную кампазіцыю]], [[Рэстаўрацыя помнікаў архітэктуры|рэстаўрацыю помнікаў архітэктуры]] на [[Архітэктурны факультэт БНТУ|архітэктурным факультэце БНТУ]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.bntu.by/af-tiia.html|title=Теория и история архитектуры|website=[[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]]|date=2019-07-09|access-date=2025-01-08|archive-date=9 ліпеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709054746/http://www.bntu.by/af-tiia.html|url-status=bot: unknown}}</ref>. У жніўні 2020 года звольніўся па ўласным жаданні. У лютым 2024 года затрыманы па [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычна матываваным абвінавачванні]] за ўдзел у [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах 2020 г.]]. Быў асуджаны да 3 гадоў «хатняй хіміі». Праваабарончыя арганізацыі прызналі Рамана Забелу палітычным зняволеным<ref>{{Cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/raman-zabela|title=Раман Забела — Палітычныя вязні ў Беларусі|website=[[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Вясна]]|access-date=2025-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=by|url=https://dissidentby.com/by/prisoners/roman-arkadevich-zabello|title=Раман Аркадзьевіч Забела — Dissidentby|website=dissidentby.com|access-date=2025-01-08}}</ref> == Дзейнасць == Практычную рэстаўрацыйную дзейнасць ажыццяўляе з 2011 года. Спецыялізуецца на правядзенні комплексных перадпраектных даследаванняў помнікаў, распрацоўцы праектных рашэнняў па рэстаўрацыі, навукова-метадычным кіраўніцтве на стадыі распрацоўкі праектнай дакументацыі і правядзення работ, распрацоўцы праектаў комплекснай рэгенерацыі гістарычных тэрыторый. Даследуе сістэму вартасцяў помнікаў архітэктуры і ўрбаністыкі, методыкі іх захавання і рэваларызацыі ў культурным ландшафце Беларусі<ref name=":0" /><ref>{{Артыкул|аўтар=Р.А. Забела|загаловак=Аб’ёмна-планіровачная структура Любчы як гістарычны помнік|год=2014|выданне=ARCHE-Пачатак|тып=Навуковы, навукова-папулярны, грамадзка-палітычны і літаратурна-мастацкі часопіс|нумар=04 (125)|старонкі=291-304|issn=1392-9682}}</ref>. === Асноўныя працы === {{кал}} * Мінск. [[Мінская фабрыка-кухня|Будынак былой Фабрыкі-кухні]] (2017—2019)<ref>{{Cite web|url=https://m.21.by/other-news/2019/09/24/1889417.html|title=«Сначала здание просто спасали». Посмотрели, как выглядит изнутри фабрика-кухня после реконструкции. 21.by|website=m.21.by|access-date=2025-01-08}}</ref> * Мінск. Будынак [[Комплекс будынкаў 1-й клінічнай бальніцы (Мінск)|клінічнага гарадка]] па вул. Броўкі, 1 (2020—2024) * Мінск. [[Гідраметэаралагічная абсерваторыя (Мінск)|Будынак гідраметэрэалагічнай абсерваторыі]] (2020—2025) * Мінск. [[Дом губернатара (Мінск)|Былая езуіцкая школа]] (2019—2020)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=234579|title=Як будзе выглядаць рэканструяваны Дом губернатара на плошчы Свабоды|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2019-07-29|access-date=2025-01-08}}</ref> * Мінск. [[Касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінцаў (Мінск)|Касцёл Св. Язэпа]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://telegra.ph/Koler-baroka-11-11|title=Колер барока|last=Spadczyna|website=Telegraph|date=2022-11-11|access-date=2025-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://d3kcf2pe5t7rrb.cloudfront.net/302721|title=Які колер пасуе касцёлу Святога Язэпа — белы ці жоўты? Эстэтычная спрэчка з-за перафарбоўкі святыні|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-11-09|access-date=2025-01-08}}</ref> * Ліда. [[Комплекс будынкаў піваварнага завода «Лідскае піва»|Комплекс будынкаў Бровара Пупкі]] (2011—2022) * Гродна. [[Гродзенскі піўзавод|Комплекс будынкаў Бровара Кунца (былы палац Сапегаў)]] (з 2020)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://grodno24.com/2022/05/na-meste-obgorevshego-pivzavoda-v-grodno-otkroyut-mini-pivovarnyu-muzej-i-gostinicu.html|title=На месте обгоревшего пивзавода в Гродно откроют мини-пивоварню, музей и гостиницу|website=Grodno24.com|date=2022-05-11|access-date=2025-07-21}}</ref> * Мінск. Рэгенерацыя тэрыторыі і рэстаўрацыя будынкаў былога Хлебзавода у Ракаўскім прадмесці (2016—2022)<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2023/02/28/shpacyr-pa-pradmesci|title=Вялікі шпацыр па Ракаўскім прадмесці. Што паспелі пабудаваць каля хлебазавода і якія артэфакты знайшлі - Недвижимость Onlíner|last=Надзея Конан, Вiкторыя Голубева. Фота: Аляксандр Ружачка|website=[[Onliner]]|date=2023-02-28|access-date=2025-08-08}}</ref> * Мінск. [[Перамога (кінатэатр, Мінск)|Кінатэатр «Перамога»]] (2022—2024)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/329375|title=Якім будзе знутры кінатэатр «Перамога» ў Мінску|website==[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-11-01|access-date=2025-08-08}}</ref> * Мінск. [[Мінскі паштамт|Будынак галоўпаштамта]] (2022—2024) * Мінск. Комплекс будынкаў па вул. Камуністычная 3, 5, 7 (2018)<ref>{{Артыкул|спасылка=https://rep.bntu.by/handle/data/55159|аўтар=Р. А. Забелло|загаловак=Воссоздание исторического облика зданий по ул. Коммунистической в г. Минске (1952-1954 гг.): цветовое решение и особенности декоративной отделки фасадов|год=2019|мова=ru}}</ref> * Мінск. Кварталы «[[Асмалоўка|Асмалоўкі]]». Аднаўленне каляровага рашэння (2018—2019) * Валожын. [[Валожынскі ешыбот|Ешыбот]] (2022—2024)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/spadczyna/11765|title=Спадчына|website=Telegram|access-date=2025-08-08}}</ref> * Хатынь. [[Хатынь (вёска)|Царква Раства Багародзіцы]] (2022—2023)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://kultura-info.by/view/613|title=Сціплае хараство народнай архітэктуры|author=СВІРЫН Ілья|last=|website=kultura-info.by|date=02 мая 2023|publisher=Культура і мастацтва - Мiнск, Беларусь|access-date=2025-03-02|archive-date=14 сакавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240314101547/https://kultura-info.by/view/613|url-status=dead}}</ref> * Мінск. [[Дом Чэрчыса]] (дом габрэйскіх шлюбных урачыстасцей) па вул. Ракаўская, 17 (2018—2021)<ref name=":1" /> * Мінск. Даходны [[дом Гурвіча]] па вул. Рэвалюцыйная, 6 (2016—2023) * Мінск. [[Дом Фогеля — Залкінда|Даходны дом Фогеля-Залкінда]] па вул. Рэвалюцыйная, 24 (2017—2018) * Мінск. Даходны [[дом Фрыдмана]] па вул. Рэвалюцыйная, 26 (2016—2017) * Мінск. Даходны [[Дом Гальперына — Івенскага|дом Гальперына-Івенскага]] па вул. Рэвалюцыйная, 32 (2016—2017) * Полацк. Будынкі «Гранд атэля» па вул. Скарыны, 3 (2018—2024) * [[Цэнтральны дом афіцэраў (Мінск)]]. Інтэр’еры (2014—2019) * [[Дом афіцэраў (Полацк)]] (2022—2024) * [[Дом афіцэраў (Гродна)]] (з 2023) * Беразіно. [[Бярэзінская сядзіба|Сядзіба Патоцкіх]] (з 2024) * Юравічы. [[Касцёл і калегіум езуітаў (Юравічы)|Езуіцкі калегіум]] (з 2024) * Гродна. [[Дом рыбака (Гродна)|Рэгенерацыя забудовы па вул. Замкавая]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/articles/dom-rybaka-mierkavanni/?_gl=1*kx3tz0*_ga*MTk1MDA2MzYwNS4xNzMyODI0MDA2*_ga_GW9L7MWQDC*MTczNjQ2MTUwNS4xMC4xLjE3MzY0NjE1MTMuNTIuMC4w|title=Адкрыецца без рыбкі. Ці патрэбны гораду “гістарычны” Дом рыбака|website=[[Hrodna.life]]|date=2022-06-03|access-date=2025-01-09}}</ref> {{канец кал}} === Грамадская дзейнасць === У 2008—2011 гадах выконваў абавязкі старшыні праўлення Моладзевага грамадскага аб’яднання «[[Беларуская асацыяцыя студэнтаў-архітэктараў]]», якое аб’ядноўвала студэнтаў беларускіх ВНУ, займалася нефармальнай адукацыяй і абменам досведам. Падчас навучання, а пасля выкладання ў БНТУ з’яўляўся ўдзельнікам і арганізатарам валанцёрскіх студэнцкіх летнікаў па даследаванні, інвентарызацыі і аднаўленні аб’ектаў культурнай спадчыны і летніх архітэктурных школ у [[Любчанскі замак|Любчы]] і [[Лынтупы|Лынтупах]]<ref>{{Cite web|url=https://times.bntu.by/news/5812-na-letnikah|title=Студенты архитектурного факультета на летниках|date=16 кастрычніка 2019|publisher=БНТУ Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aif.by/press-centr/articlpress/pamyatniki_dostoyanie_naroda_ili_sposob_zarabotka_|title=Памятники: достояние народа или способ заработка?|first=Дарья|last=Егорченко|website=aif.by|date=2010-01-30|access-date=2025-01-08}}</ref>. У 2013—2017 гадах браў удзел у распрацоўцы гісторыка-архітэктурнага апорнага плана<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/240114|title=Курапаты: на сёння вядома амаль усё|website==[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-10-29|access-date=2025-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2016/6/9/208371/|title=Стала вядомая траса «Дарогі смерці» — ад «Амерыканкі» да ямаў у Курапатах|website=[[Хартыя'97]]|access-date=2025-01-08}}</ref> урочышча [[Курапаты]] і канцэпцыі мемарыялізацыі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/jakim-baczac-memaryjal-u-kurapatah-polskija-i-bela|title=Якім бачаць мемарыял у Курапатах польскія і беларускія архітэктары?|first=Марат|last=Гаравы|website=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2017-04-27|access-date=2025-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28455743.html|title=У Менску падвялі вынікі першага этапу конкурсу «Курапаты — народны мэмарыял»|first=Іна|last=Студзінская|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2017-04-27|access-date=2025-01-08}}</ref>. У 2016—2018 гадах браў актыўны ўдзел у грамадзянскай кампаніі па абароне ад зносу гістарычных кварталаў [[Старажоўка|Старажоўкі]] ў цэнтры Мінска, вядомых як [[Асмалоўка]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://citydog.io/post/zaden-cvet-osmolovka/|title=Смотрите, какого цвета будут дома в Осмоловке|website=citydog.io|access-date=2025-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://citydog.io/post/zaden-zatrymanni-palitviazni/|title=СМИ: в Минске задержали около 40 архитекторов. Четверых признали политзаключенными|website=citydog.io|access-date=2025-01-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/kultura/jak-zahavac-histarycznyja-kvartaly-minska|title=Як захаваць гістарычныя кварталы Мінска?|website=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2018-11-29|access-date=2025-01-08}}</ref>. Рэгулярна выступаў з публічнымі лекцыямі і браў удзел у дыскусіях з мэтай адукацыі, папулярызацыі гісторыка-культурнай спадчыны і прыцягнення ўвагі да праблем яе аховы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zviazda.by/be/news/20210614/1623675773-vazhna-zahavac-ne-tolki-staryya-fasady-ale-taksama-i-interery|title=Важна захаваць не толькі старыя фасады, але таксама і інтэр'еры|website=zviazda.by|date=2021-06-14|access-date=2025-01-08|archive-date=9 кастрычніка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009012503/https://www.zviazda.by/be/news/20210614/1623675773-vazhna-zahavac-ne-tolki-staryya-fasady-ale-taksama-i-interery|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17830|title=Культура - Мінімум — проста захаваць|website=web.archive.org|date=2022-10-19|access-date=2025-01-08|archive-date=19 кастрычніка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019115814/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=17830|url-status=bot: unknown}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=EFQgo-2lq7g Архітэктурны Лекторый. Менскі канструктывізм: фабрыка-кухня. Лекцыя Рамана Забелы і Катажыны Шаўрук] * [https://www.youtube.com/watch?v=iEAmkwQbIrM Архітэктурны лекторый. Савецкі неакласіцызм: праспект Незалежнасці. Лекцыя Рамана Забелы] {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Забела Раман Аркадзьевіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэстаўратары Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] jbc86bwbahc2bqa8qj0p35osl3so0j8 Ашраф Хакімі 0 783180 5155946 4994091 2026-06-19T11:29:18Z S-O-iMi-O-S 101593 /* Дасягненні */ 5155946 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ашра́ф Хакі́мі''' ({{lang-ar|أشرف حكيمي}}; нар. {{ДН|4|11|1998}}) — мараканскі футбаліст, абаронца французскага клуба «[[Пары Сен-Жэрмен Парыж|Пары Сен-Жэрмен]]» і нацыянальнай [[зборная Марока па футболе|зборнай Марока]]. Звычайна гуляе як правы абаронца, але час ад часу далучаецца да атакуючых дзеяў. Вылучаецца хуткасцю, выніковымі забегамі на флангу і галавымі здольнасцямі, дзякуючы чаму лічыцца адным з найлепшых правых абаронцаў у сусветным футболе. == Кар’ера == Хакімі прайшоў праз моладзевую акадэмію мадрыдскага «[[Рэал Мадрыд|Рэал]]» з роднага горада. У 2016 годзе пачаў прыцягвацца да рэзервовай каманды мадрыдцаў, а наступным годам быў пераведзены ў асноўны склад. Ты не менш, замацавацца ў складзе «сметанковых» у футбаліста не атрымалася. На гады ён перабраўся ў Германію, дзе гуляў за дортмундскую «[[Барусія Дортмунд|Барусію]]», з якой здабыў [[Суперкубак Германіі па футболе 2019 года|Суперкубак Германіі 2019 года]]. Па вяртанні з арэны за 40 млн еўра быў набыты італьянскім «[[Інтэрнацыянале Мілан|Інтэрнацыянале]]». Хакімі правёў шыкоўны сезон, з'явіўшыся амаль ва ўсіх матчах клуба, прапусціўшы толькі хатнюю гульню з «[[Джэноа Генуя|Джэноа]]» праз дыскваліфікацыю. Ігрок зарабіў 7 галоў і 10 асістэнцкіх пунктаў, а клуб упершыню за адзінаццаць сезонаў здабыў [[скудэта]]. Яго выступы выклікалі цікавасць некалькіх еўрапейскіх клубаў, але іграка перахапіў «[[Пары Сен-Жэрмен Парыж|Пары Сен-Жэрмен]]», які выклаў за мараканца 60 млн еўра. == Дасягненні == '''«Рэал»''': * Уладальнік [[Суперкубак Іспаніі па футболе|Суперкубка Іспаніі]]: 2017 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2018 * Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка Еўропы]]: 2017 * Пераможца [[Клубны чэмпіянат свету па футболе|клубнага чэмпіянату свету]]: 2017 '''«Барусія»''': * Уладальнік [[Суперкубак Германіі па футболе|Суперкубка Германіі]]: 2019 '''«Інтэрнацыянале»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2021 '''«Пары Сен-Жэрмен»''': * [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]] ('''5'''): 2022, 2023, 2024, 2025, 2026 * Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]] ('''2'''): 2024, 2025 * Уладальнік [[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубка Францыі]] ('''3'''): 2022, 2023, 2024 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]] ('''2'''): 2025, 2026 * Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка Еўропы]]: 2025 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК ПСЖ Парыж}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хакімі Ашраф}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Футбалісты Марока]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Марока па футболе]] [[Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд Кастылья]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Барусія Дортмунд]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен]] ldmx9zc2bxmcz38mwei01snb6795ca0 Анатоль Аляксеевіч Крыварот 0 785232 5155640 5040947 2026-06-18T12:25:09Z JerzyKundrat 174 5155640 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Крыварот}} '''Анатоль Аляксеевіч Крыварот''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]], [[дацэнт]], падпалкоўнік у адстаўцы. == Біяграфія == Бацька, Аляксей Цітавіч Крыварот, малодшы з сямі братоў, удзельнічаў у партызанскім руху падчас Вялікай Айчыннай вайны. У другой палове лістапада 1942 года, ва ўзросце 14 гадоў, уступіў разам з братамі Іванам і Гаўрылам у [[130-ы партызанскі атрад «Помста»]], затым ваяваў у [[340-ы партызанскі атрад|340-м партызанскім атрадзе]]. У пасляваенны час вучыўся на камбайнера, працаваў у сельскай гаспадарцы, затым — на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]]. У пачатку 1950-х гадоў праходзіў службу на [[Паўночны флот ВМФ СССР|Паўночным флоце]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://history.by/braty_kryvaroty_z_vioski_dzmitravicy_-_frantaviki_i_partyzany/|title=Братья Криварот из села Дмитровичи – фронтовики и партизаны {{!}} ИИ НАНБ|access-date=2025-03-22|archive-date=22 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322112930/https://history.by/braty_kryvaroty_z_vioski_dzmitravicy_-_frantaviki_i_partyzany/|url-status=dead}}</ref>. Анатоль Аляксеевіч Крыварот нарадзіўся ў вёсцы [[Дзмітравічы]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Скончыў сярэднюю школу № 15 у [[Мінск]]у<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-BE|url=https://history.by/be/kryvarot/|title=Крыварот Анатоль Аляксеевіч {{!}} IГ НАНБ|access-date=2025-03-22|url-status=dead}}</ref>. У 1975 годзе з адзнакай скончыў [[Даўгаўпілскае ваенна-тэхнічнае вучылішча]]. Да 1991 года служыў у [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных сілах СССР]], а з 1991 па жнівень 1994 года — ва [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Мае званне [[падпалкоўнік]]а ў адстаўцы<ref name=":0" />. У 1983 годзе скончыў [[Запарожскі педагагічны інстытут]], а ў 1988 — [[Ваенна-палітычная акадэмія (Масква)|ваенна-палітычную акадэмію]] ў [[Масква|Маскве]]<ref name=":0" />. З 2001 па 2014 год выкладаў у вышэйшых навучальных установах Мінска, дзе чытаў курсы па [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Беларусазнаўства|беларусазнаўстве]], [[Рэлігіязнаўства|рэлігіязнаўстве]], [[Паліталогія|паліталогіі]], а таксама асновах [[Ідэалогія беларускай дзяржавы|ідэалогіі беларускай дзяржавы]]<ref name=":0" />. У лютым 2011 года абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму: «Узаемадзеянне беларускіх і расійскіх партызанскіх фарміраванняў у гады Вялікай Айчыннай вайны (1941—1944 гг.)» (навуковы кіраўнік доктар гістарычных навук, прафесар [[А. М. Літвін]])<ref name=":0" />. З ліпеня 2014 года працуе ў [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]]: спачатку на пасадзе старшага, а з 1 ліпеня 2017 года — вядучага навуковага супрацоўніка аддзела (цэнтра) ваеннай гісторыі Беларусі<ref name=":0" />. == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў уключае [[Ваенная гісторыя Беларусі|ваенную гісторыю Беларусі]], гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху ў Беларусі]] і суседніх краінах (1941—1944), гісторыю [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]], ваеннае будаўніцтва ў краінах [[СНД]]<ref name=":0" />. == Узнагароды == Узнагароджаны шасцю медалямі, у тым ліку медалём «[[За баявыя заслугі]]» (1986), а таксама ганаровымі граматамі і памятнымі знакамі<ref name=":0" />. == Навуковая дзейнасць == Аўтар больш за 60 публікацый, у тым ліку дзвюх [[Манаграфія|манаграфій]] (адна ў сааўтарстве), пяці вучэбных і вучэбна-метадычных [[Дапаможнік|дапаможнікаў]] (чатыры ў сааўтарстве) у тым ліку: === Манаграфія === * «Узаемадзеянне партызанскіх фарміраванняў Беларусі і Расіі ў гады Вялікай Айчыннай вайны». – Мінск: Беларуская навука, 2015. – 239 с. * Криворот А.А. Взаимодействие партизанских формирований Беларуси и Росии в тылу немецкой группы армий «Центр»/А.А. Криворот. – М., Историческая память, 2017 г. – 334 с. === '''Раздзелы ў калектыўных манаграфіях''' === * Криворот А.А., Литвин А.М. Взаимодействие партизан Беларуси с Красной Армией, российскими и белорускими партизанами //Страна в огне : в 3 т. Т. 2. Коренной перелом. 1942–1943: В 2 кн. Кн. 1. Очерки /отв. ред. Литвин А.М., Никифоров Ю.А. – М.: “Абрис”, 2017. – 734 с. С. 583–642. * Криворот А.А. Белорусы и уроженцы Беларуси в крупнейших сражениях завершающего периода Великой Отечественной войны. //Страна в огне : в 3 т. Т. 3. Освобождение. 1943–1944: В 2 нк. Кн. 1. Очерки /отв. ред. Литвин А.М., Мягков М.Ю.; ред. сост. Суржик Д.В. — М.: “Абрис”, 2017. – 717 с. С. 389–450. * Криворот А.А. Освобождение Правобережной Украины и стран Юго-Восточной Европы //Страна в огне : в 3 т. Т. 3. Освобождение. 1943–1944: В 2 кн. Кн. 1. Очерки /отв. ред. Литвин А.М., Мягков М.Ю.; ред. сост. Суржик Д.В. — М.: “Абрис”, 2017. – 717 с. С. 535–502. * Криворот А.А. Белорусы и уроженцы Беларуси в крупнейших фронтовых сражениях завершающего периода Великой Отечественной войны Страна в огне : в 3 т. Т. 3. Освобождение. 1943–1944: В 2 кн. Документы и материалы /отв. ред. Литвин А.М., Мягков М.Ю.; ред. сост. Суржик Д.В. — М.: “Абрис”, 2017. – 510 с. С. 292–308. * Криворот А.А. Литвин А.М. Белорусы и уроженцы Беларуси в крупнейших фронтовых сражениях завершающего периода Великой Отечественной войны Страна в огне : в 3 т. Т. 3. Освобождение. 1943–1944: В 2 кн. Документы и материалы /отв. ред. Литвин А.М., Мягков М.Ю.; ред. сост. Суржик Д.В. — М.: “Абрис”, 2017. – 510 с. С. 309–345. === '''Зборнікі навуковых артыкулаў''' === * Крыварот А.А. Праблемы даследавання ўзаемадзеяння партызанскіх фарміраванняў Беларусі і суседніх краін у гады Вялікай Айчыннай вайны: тэрміналагічны аспект //Метадалогія даследавання гісторыі Беларусі: праблемы, дасягненні, перспектывы: зборнік навуковых артыкулаў/Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад.: В.В. Яноўская; рэдкал.: В.В. Даніловіч (гал. рэд.) [і інш.]. – Мінск : беларуская навука, 2018. – 262. С. 238–247 == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крыварот Анатоль Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Ваенныя гісторыкі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] 3ilx1sc9l8g9svwboqt9ukajgghe08p 5155641 5155640 2026-06-18T12:25:55Z JerzyKundrat 174 5155641 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Крыварот}} '''Анатоль Аляксеевіч Крыварот''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]], [[дацэнт]], падпалкоўнік у адстаўцы. == Біяграфія == Бацька, Аляксей Цітавіч Крыварот, малодшы з сямі братоў, удзельнічаў у партызанскім руху падчас Вялікай Айчыннай вайны. У другой палове лістапада 1942 года, ва ўзросце 14 гадоў, уступіў разам з братамі Іванам і Гаўрылам у [[130-ы партызанскі атрад «Помста»]], затым ваяваў у [[340-ы партызанскі атрад|340-м партызанскім атрадзе]]. У пасляваенны час вучыўся на камбайнера, працаваў у сельскай гаспадарцы, затым — на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]]. У пачатку 1950-х гадоў праходзіў службу на [[Паўночны флот ВМФ СССР|Паўночным флоце]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://history.by/braty_kryvaroty_z_vioski_dzmitravicy_-_frantaviki_i_partyzany/|title=Братья Криварот из села Дмитровичи – фронтовики и партизаны {{!}} ИИ НАНБ|access-date=2025-03-22|archive-date=22 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322112930/https://history.by/braty_kryvaroty_z_vioski_dzmitravicy_-_frantaviki_i_partyzany/|url-status=dead}}</ref>. Анатоль Аляксеевіч Крыварот нарадзіўся ў вёсцы [[Дзмітравічы]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Скончыў сярэднюю школу № 15 у [[Мінск]]у<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-BE|url=https://history.by/be/kryvarot/|title=Крыварот Анатоль Аляксеевіч {{!}} IГ НАНБ|access-date=2025-03-22|url-status=dead}}</ref>. У 1975 годзе з адзнакай скончыў [[Даўгаўпілскае ваенна-тэхнічнае вучылішча]]. Да 1991 года служыў у [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных сілах СССР]], а з 1991 па жнівень 1994 года — ва [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Мае званне [[падпалкоўнік]]а ў адстаўцы<ref name=":0" />. У 1983 годзе скончыў [[Запарожскі педагагічны інстытут]], а ў 1988 — [[Ваенна-палітычная акадэмія (Масква)|ваенна-палітычную акадэмію]] ў [[Масква|Маскве]]<ref name=":0" />. З 2001 па 2014 год выкладаў у вышэйшых навучальных установах Мінска, дзе чытаў курсы па [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Беларусазнаўства|беларусазнаўстве]], [[Рэлігіязнаўства|рэлігіязнаўстве]], [[Паліталогія|паліталогіі]], а таксама асновах [[Ідэалогія беларускай дзяржавы|ідэалогіі беларускай дзяржавы]]<ref name=":0" />. У лютым 2011 года абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму: «Узаемадзеянне беларускіх і расійскіх партызанскіх фарміраванняў у гады Вялікай Айчыннай вайны (1941—1944 гг.)» (навуковы кіраўнік доктар гістарычных навук, прафесар [[А. М. Літвін]])<ref name=":0" />. З ліпеня 2014 года працуе ў [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытуце гісторыі НАН Беларусі]]: спачатку на пасадзе старшага, а з 1 ліпеня 2017 года — вядучага навуковага супрацоўніка аддзела (цэнтра) ваеннай гісторыі Беларусі<ref name=":0" />. == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў уключае [[Ваенная гісторыя Беларусі|ваенную гісторыю Беларусі]], гісторыю [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху ў Беларусі]] і суседніх краінах (1941—1944), гісторыю [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]], ваеннае будаўніцтва ў краінах [[СНД]]<ref name=":0" />. Аўтар больш за 60 публікацый, у тым ліку дзвюх [[Манаграфія|манаграфій]] (адна ў сааўтарстве), пяці вучэбных і вучэбна-метадычных [[Дапаможнік|дапаможнікаў]] (чатыры ў сааўтарстве) у тым ліку: === Манаграфія === * «Узаемадзеянне партызанскіх фарміраванняў Беларусі і Расіі ў гады Вялікай Айчыннай вайны». – Мінск: Беларуская навука, 2015. – 239 с. * Криворот А.А. Взаимодействие партизанских формирований Беларуси и Росии в тылу немецкой группы армий «Центр»/А.А. Криворот. – М., Историческая память, 2017 г. – 334 с. === '''Раздзелы ў калектыўных манаграфіях''' === * Криворот А.А., Литвин А.М. Взаимодействие партизан Беларуси с Красной Армией, российскими и белорускими партизанами //Страна в огне : в 3 т. Т. 2. Коренной перелом. 1942–1943: В 2 кн. Кн. 1. Очерки /отв. ред. Литвин А.М., Никифоров Ю.А. – М.: “Абрис”, 2017. – 734 с. С. 583–642. * Криворот А.А. Белорусы и уроженцы Беларуси в крупнейших сражениях завершающего периода Великой Отечественной войны. //Страна в огне : в 3 т. Т. 3. Освобождение. 1943–1944: В 2 нк. Кн. 1. Очерки /отв. ред. Литвин А.М., Мягков М.Ю.; ред. сост. Суржик Д.В. — М.: “Абрис”, 2017. – 717 с. С. 389–450. * Криворот А.А. Освобождение Правобережной Украины и стран Юго-Восточной Европы //Страна в огне : в 3 т. Т. 3. Освобождение. 1943–1944: В 2 кн. Кн. 1. Очерки /отв. ред. Литвин А.М., Мягков М.Ю.; ред. сост. Суржик Д.В. — М.: “Абрис”, 2017. – 717 с. С. 535–502. * Криворот А.А. Белорусы и уроженцы Беларуси в крупнейших фронтовых сражениях завершающего периода Великой Отечественной войны Страна в огне : в 3 т. Т. 3. Освобождение. 1943–1944: В 2 кн. Документы и материалы /отв. ред. Литвин А.М., Мягков М.Ю.; ред. сост. Суржик Д.В. — М.: “Абрис”, 2017. – 510 с. С. 292–308. * Криворот А.А. Литвин А.М. Белорусы и уроженцы Беларуси в крупнейших фронтовых сражениях завершающего периода Великой Отечественной войны Страна в огне : в 3 т. Т. 3. Освобождение. 1943–1944: В 2 кн. Документы и материалы /отв. ред. Литвин А.М., Мягков М.Ю.; ред. сост. Суржик Д.В. — М.: “Абрис”, 2017. – 510 с. С. 309–345. === '''Зборнікі навуковых артыкулаў''' === * Крыварот А.А. Праблемы даследавання ўзаемадзеяння партызанскіх фарміраванняў Беларусі і суседніх краін у гады Вялікай Айчыннай вайны: тэрміналагічны аспект //Метадалогія даследавання гісторыі Беларусі: праблемы, дасягненні, перспектывы: зборнік навуковых артыкулаў/Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад.: В.В. Яноўская; рэдкал.: В.В. Даніловіч (гал. рэд.) [і інш.]. – Мінск : беларуская навука, 2018. – 262. С. 238–247 == Узнагароды == Узнагароджаны шасцю медалямі, у тым ліку медалём «[[За баявыя заслугі]]» (1986), а таксама ганаровымі граматамі і памятнымі знакамі<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крыварот Анатоль Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Ваенныя гісторыкі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] nahz5q84qmul66dtr8501mad1naft9f Blackbriar (гурт) 0 792530 5155793 5153007 2026-06-19T05:17:11Z DzBar 156353 /* Дыскаграфія */ абнаўленне звестак 5155793 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Blackbriar | Фота = Blackbriar_(13)_(54122267365).jpg | Апісанне_фота = Blackbriar на канцэрце ў 2022 годзе | Гады = 2012—цяпер | Адкуль = [[Асэн]], [[Нідэрланды]] | Сайт = blackbriarmusic.com | Лэйбл = [[Nuclear Blast]] | Жанры = [[Готык-метал|готык-метал]], [[Сімфонік-метал|cімфонік-метал]], [[Альтэрнатыўны метал|альтэрнатыўны метал]] | Удзельнікі = Zora Cock<br/>René Boxem<br/>Bart Winters<br/>Robin Koezen<br/>Ruben Wijga<br/>Siebe Sol Sijpkens | Былыя_ўдзельнікі = René Sempel<br/>Frank Akkerman }}'''Blackbriar''' — [[готык-метал]] гурт з [[Асен|Асэна]] (Нідэрланды). Яны выпусцілі тры альбомы і тры міні-альбомы. У кастрычніку 2019 года Blackbriar далучыліся да [[Epica (гурт)|Epica]] ў якасці афіцыйнага разагрэву падчас іх юбілейнага тура Design Your Universe, прысвечанага 10-годдзю гурта. У лістападзе 2019 года гурт Blackbriar быў запрошаны выступіць на aftershow для [[Halestorm (гурт)|Halestorm]] і [[In This Moment (гурт)|In This Moment]] на AFAS Live у Амстэрдаме.<ref>{{Cite web|url=http://www.metalfan.nl/concertreviews.php?id=1161|title=Epica, MaYaN en Blackbriar in Zwolle - Metalfan.nl Concert Review|website=Metalfan.nl|access-date=15 January 2019}}</ref> Гурт падпісаў кантракт з лэйблам Nuclear Blast у лістападзе 2022 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.nuclearblast.com/eu/band/news/blackbriar-sign-to-nuclear-blast-records-31905|title=BLACKBRIAR - sign to Nuclear Blast Records!|website=[[Nuclear Blast|Nuclear Blast Records]]|date=17 November 2022|access-date=21 November 2022}}</ref> Гурт зняў кліп на першы сольны сінгл Дыяны ван Гірсберген «After the Storm», які выйшаў 14 лютага 2023 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/diannevangiersbergenofficial/posts/pfbid02Jqs9yGujLWtzbJpETBM5RcYskuicv38xpSCuWjFvZizDDwW3H8E4tkGHUBvWpJwBl|title=OUT NOW ✧ "After the Storm" ✧ by 𝐃𝐈𝐀𝐍𝐍𝐄|website=Facebook|access-date=28 March 2023}}</ref> == Прыём == Дэбютны альбом гурта ''The Cause of Shipwreck'' выйшаў у красавіку 2021 года і атрымаў станоўчыя водгукі. ''Metal Hammer'' ''Germany'' параўнаў стыль спявачкі Зоры Кок са стылем [[Кейт Буш]] у «Wuthering Heights» і [[Эмі Лі]] ў «My Immortal».<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.metal-hammer.de/reviews/blackbriar-the-cause-of-shipwreck/|title=Blackbriar: The Cause of Shipwreck|author=Mineur|first=Matthias|website=[[Metal Hammer]]|date=23 April 2021|access-date=12 September 2021}}</ref> Фінскі часопіс ''Tuonela Magazine'' напісаў, што гурт вызначыўся тым, што дадаў «здаровую дозу гатычных вобразаў да свайго сімфанічнага металу», і назваў ''The Cause of Shipwreck'' «альбомам, які не толькі значна пашырае іх гучанне, але і ўмацоўвае яго».<ref>{{Cite web|url=https://tuonelamagazine.com/review-blackbriar-the-cause-of-shipwreck/|title=Review: Blackbriar – The Cause of Shipwreck|author=Crow|first=Andrea|website=Tuonela Magazine|date=29 April 2021|access-date=12 September 2021}}</ref> Таксама рок-музыкант Лізелот Хегт напісала, што «Зора амаль як сірэна, якая заваблівае вас у цёмныя рамантычныя сцэнарыі, выкручаныя казкі і прывідныя пейзажы», і адзначыла, што аркестравыя элементы на альбоме прысутнічалі, але не былі пераважнымі.<ref>{{Cite web|url=https://www.headbangerslifestyle.com/music/reviews/blackbriar-the-cause-of-shipwreck/|title=Blackbriar - The Cause Of Shipwreck|author=Hegt|first=Liselotte|website=HeadBangers LifeStyle|date=23 April 2021|access-date=11 March 2022}}</ref> == Удзельнікі == ; '''Дзеючыя''' [[Файл:Blackbriar_(10)_(54122089688).jpg|міні|Зора Кок, 2024]] * Зора Кок — вакал (2012—цяперашні час) * Рэнэ Боксэм — барабаны (2012—цяпер) * Барт Вінтэрс — сола-гітара (2012—цяпер) * Робін Козэн — рытм-гітара (2016—цяпер) * Рубен Війга — клавішныя (2019—цяпер) * Сібэ Сол Сіпкэнс — бас (2022 г.—цяпер, канцэрты ў 2021 г.) ; '''Былыя''' * Рэнэ Сэмпель — рытм-гітара (2012—2016) * Фрэнк Акерман — бас (2012—2022) === Храналогія === {{#tag:timeline|ImageSize=width:800 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:110 bottom:100 top:10 right:0 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/2012 till:{{#time:m/d/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:1 ScaleMajor = increment:2 start:2012 ScaleMinor = increment:1 start:2013 Colors = id:vox value:red legend:Вакал id:lead value:teal legend:Сола-гітара id:rhythm value:brightgreen legend:Рытм-гітара id:bass value:blue legend:Бас id:drums value:orange legend:Барабаны id:keys value:purple legend:Клавішныя id:studio value:black legend:Студыйны_альбом id:other value:gray(0.73) legend:Іншыя_рэлізы BarData = bar:Zora text:"Зора Кок" bar:Bart text:"Барт Вінтэрс" bar:René text:"Рэнэ Сэмпель" bar:Robin text:"Робін Козэн" bar:Frank text:"Фрэнк Акерман" bar:Siebe text:"Сібэ Сол Сіпкэнс" bar:René2 text:"Рэнэ Боксэм" bar:Ruben text:"Рубен Війга" LineData = at:05/19/2017 color:other layer:back at:10/20/2018 color:other layer:back at:12/18/2019 color:other layer:back at:04/23/2021 color:studio layer:back at:09/29/2023 color:studio layer:back at:08/22/2025 color:studio layer:back PlotData = width:11 bar:Zora from:01/01/2012 till:end color:vox bar:Bart from:01/01/2012 till:end color:lead bar:René from:01/01/2012 till:06/30/2016 color:rhythm bar:Robin from:06/30/2016 till:end color:rhythm bar:Frank from:01/01/2012 till:04/25/2022 color:bass bar:Siebe from:04/25/2022 till:end color:bass bar:René2 from:01/01/2012 till:end color:drums bar:Ruben from:10/24/2019 till:end color:keys}} == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''The Cause of Shipwreck (2021)'' * ''A Dark Euphony (2023)'' * ''A Thousand Little Deaths (2025)'' '''Міні-альбомы''' * ''Fractured Fairytales (2017)'' * ''We'd Rather Burn (2018)'' * ''Our Mortal Remains (2019)'' * ''Our Long Cursed Sleep'' (2026) '''Сінглы''' * Ready to Kill (2014) * Until Eternity (2015) * Preserved Roses (2017) * Snow White and Rose Red (2019) * Mortal Remains (2019) * The Séance (2021) * Deadly Diminuendo (2021) * Selkie (2021) * Walking Over My Grave (2021) * Fairy of the Bog (2021) * Crimson Faces (2022) * My Soul's Demise (2023) * Cicada (2023) * Forever and a Day (2023) * Spirit of Forgetfulness (2023) * Moonflower (2024)<ref name="moonflower20242">{{cite web|url=https://ghostcultmag.com/blackbriar-drop-new-single-and-video-for-moonflower-featuring-marjana-semin-ka-iamthemorning-maer/|title=Blackbriar drop new single and video for Moonflower featuring Marjana Seminka (Iamthemorning, Maer)|website=Ghost Cult Magazine|date=21 March 2024|access-date=9 January 2025|url-status=dead}}</ref> * Harpy (2025)<ref>{{cite web|language=en-AU|url=https://metal-roos.com.au/blackbriar-release-new-single-harpy/|title=Blackbriar Release New Single 'Harpy'|website=Metal-Roos|date=13 June 2025|access-date=9 July 2025|last1=Lueders|first1=Michael}}</ref> * A Thousand Anemones (2026) * A Long Cursed Sleep (2026) == Відэаграфія == * Ready to Kill<ref>{{YouTube|id=sB_31ehzCVk|title=Ready to Kill (Official Music Video)}}</ref> * Until Eternity<ref>{{YouTube|id=kuvST3wGCG8|title=Until Eternity (Official Music Video)}}</ref> * I'd Rather Burn<ref>{{YouTube|id=YJp8W7FQ6FQ|title=I'd Rather Burn (Official Music Video)}}</ref> * Arms of the Ocean<ref>{{YouTube|id=VflZGJU0igw|title=Arms of the Ocean (Official Music Video)}}</ref> * Snow White and Rose Red<ref>{{YouTube|id=n9iAU3Vsz9Y|title=Snow White and Rose Red (feat. Ulli Perhonen)}}</ref> * Mortal Remains<ref>{{YouTube|id=hZUoiQIi1cs|title=Mortal Remains (Official Music Video)}}</ref> * Beautiful Delirium<ref>{{YouTube|id=Za1htsAjp2Q|title=Beautiful Delirium (Official Music Video)}}</ref> * The Séance<ref>{{YouTube|id=eP6xn8kZTeg|title=The Séance (Official Music Video)}}</ref> * Selkie<ref>{{YouTube|id=-kZct3JyG1o|title=Selkie (Official Animated Video)}}</ref> * Walking Over My Grave<ref>{{YouTube|id=-1fYyMbLYuY4|title=Walking Over My Grave (Official Music Video)}}</ref> * Weakness and Lust<ref>{{YouTube|id=dcNCIewWhBs|title=Weakness and Lust (Official Music Video)}}</ref> * You're Haunting Me<ref>{{YouTube|id=23BlU6tYG3o|title=You're Haunting Me (Official Music Video)}}</ref> * Fairy of the Bog<ref>{{YouTube|id=23BlU6tYG3o|title=Fairy of the Bog (Official Music Video)}}</ref> * Crimson Faces<ref>{{YouTube|id=9zOVTkAMY9A|title=Crimson Faces (Official Music Video)}}</ref> * My Soul's Demise<ref>{{YouTube|id=QvPS2Cf2VNw|title=My Soul's Demise (Official Music Video)}}</ref> * Cicada<ref>{{YouTube|id=cKYTrDM2mpw|title=Cicada (Official Music Video)}}</ref> * Spirit of Forgetfulness<ref>{{YouTube|id=W8lAGpklYjw|title=Spirit of Forgetfulness (Official Music Video)}}</ref> * Moonflower<ref name="moonflower20242" /> * Floriography<ref name="blackbriarflorio2">{{cite web|language=en|url=https://bravewords.com/news/blackbriar-release-new-single-and-music-video-floriography|title=Blackbriar Release New Single And Music Video "Floriography"|website=Brave Words & Bloody Knuckles|date=20 November 2024|access-date=9 January 2025}}</ref> * I Buried Us<ref name="blackbriarflorio2" /> == Зноскі == <references /> == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.blackbriarmusic.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=f}} * [https://instagram.com/blackbriarmusic Blackbriar's Instagram] * {{YouTube|u=blackbriarmusic|title=Blackbriar}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Гурты готык-метала]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:Гурты сімфонік-метала]] jcr53p58l232h6y2uymm7u7scinh0q5 5155821 5155793 2026-06-19T06:43:48Z DzBar 156353 5155821 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Blackbriar | Фота = Blackbriar_(13)_(54122267365).jpg | Апісанне_фота = Blackbriar на канцэрце ў 2022 годзе | Гады = 2012—цяпер | Адкуль = [[Асэн]], [[Нідэрланды]] | Сайт = blackbriarmusic.com | Лэйбл = [[Nuclear Blast]] | Жанры = [[Готык-метал|готык-метал]], [[Сімфонік-метал|cімфонік-метал]], [[Альтэрнатыўны метал|альтэрнатыўны метал]] | Удзельнікі = Zora Cock<br/>René Boxem<br/>Bart Winters<br/>Robin Koezen<br/>Ruben Wijga<br/>Siebe Sol Sijpkens | Былыя_ўдзельнікі = René Sempel<br/>Frank Akkerman }}'''Blackbriar''' — [[готык-метал]] гурт з [[Асен|Асэна]] (Нідэрланды). Яны выпусцілі тры альбомы і тры міні-альбомы. У кастрычніку 2019 года Blackbriar далучыліся да [[Epica (гурт)|Epica]] ў якасці афіцыйнага разагрэву падчас іх юбілейнага тура Design Your Universe, прысвечанага 10-годдзю гурта. У лістападзе 2019 года гурт Blackbriar быў запрошаны выступіць на aftershow для [[Halestorm (гурт)|Halestorm]] і [[In This Moment]] на AFAS Live у Амстэрдаме.<ref>{{Cite web|url=http://www.metalfan.nl/concertreviews.php?id=1161|title=Epica, MaYaN en Blackbriar in Zwolle - Metalfan.nl Concert Review|website=Metalfan.nl|access-date=15 January 2019}}</ref> Гурт падпісаў кантракт з лэйблам Nuclear Blast у лістападзе 2022 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.nuclearblast.com/eu/band/news/blackbriar-sign-to-nuclear-blast-records-31905|title=BLACKBRIAR - sign to Nuclear Blast Records!|website=[[Nuclear Blast|Nuclear Blast Records]]|date=17 November 2022|access-date=21 November 2022}}</ref> Гурт зняў кліп на першы сольны сінгл Дыяны ван Гірсберген «After the Storm», які выйшаў 14 лютага 2023 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/diannevangiersbergenofficial/posts/pfbid02Jqs9yGujLWtzbJpETBM5RcYskuicv38xpSCuWjFvZizDDwW3H8E4tkGHUBvWpJwBl|title=OUT NOW ✧ "After the Storm" ✧ by 𝐃𝐈𝐀𝐍𝐍𝐄|website=Facebook|access-date=28 March 2023}}</ref> == Прыём == Дэбютны альбом гурта ''The Cause of Shipwreck'' выйшаў у красавіку 2021 года і атрымаў станоўчыя водгукі. ''Metal Hammer'' ''Germany'' параўнаў стыль спявачкі Зоры Кок са стылем [[Кейт Буш]] у «Wuthering Heights» і [[Эмі Лі]] ў «My Immortal».<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.metal-hammer.de/reviews/blackbriar-the-cause-of-shipwreck/|title=Blackbriar: The Cause of Shipwreck|author=Mineur|first=Matthias|website=[[Metal Hammer]]|date=23 April 2021|access-date=12 September 2021}}</ref> Фінскі часопіс ''Tuonela Magazine'' напісаў, што гурт вызначыўся тым, што дадаў «здаровую дозу гатычных вобразаў да свайго сімфанічнага металу», і назваў ''The Cause of Shipwreck'' «альбомам, які не толькі значна пашырае іх гучанне, але і ўмацоўвае яго».<ref>{{Cite web|url=https://tuonelamagazine.com/review-blackbriar-the-cause-of-shipwreck/|title=Review: Blackbriar – The Cause of Shipwreck|author=Crow|first=Andrea|website=Tuonela Magazine|date=29 April 2021|access-date=12 September 2021}}</ref> Таксама рок-музыкант Лізелот Хегт напісала, што «Зора амаль як сірэна, якая заваблівае вас у цёмныя рамантычныя сцэнарыі, выкручаныя казкі і прывідныя пейзажы», і адзначыла, што аркестравыя элементы на альбоме прысутнічалі, але не былі пераважнымі.<ref>{{Cite web|url=https://www.headbangerslifestyle.com/music/reviews/blackbriar-the-cause-of-shipwreck/|title=Blackbriar - The Cause Of Shipwreck|author=Hegt|first=Liselotte|website=HeadBangers LifeStyle|date=23 April 2021|access-date=11 March 2022}}</ref> == Удзельнікі == ; '''Дзеючыя''' [[Файл:Blackbriar_(10)_(54122089688).jpg|міні|Зора Кок, 2024]] * Зора Кок — вакал (2012—цяперашні час) * Рэнэ Боксэм — барабаны (2012—цяпер) * Барт Вінтэрс — сола-гітара (2012—цяпер) * Робін Козэн — рытм-гітара (2016—цяпер) * Рубен Війга — клавішныя (2019—цяпер) * Сібэ Сол Сіпкэнс — бас (2022 г.—цяпер, канцэрты ў 2021 г.) ; '''Былыя''' * Рэнэ Сэмпель — рытм-гітара (2012—2016) * Фрэнк Акерман — бас (2012—2022) === Храналогія === {{#tag:timeline|ImageSize=width:800 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:110 bottom:100 top:10 right:0 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/2012 till:{{#time:m/d/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:1 ScaleMajor = increment:2 start:2012 ScaleMinor = increment:1 start:2013 Colors = id:vox value:red legend:Вакал id:lead value:teal legend:Сола-гітара id:rhythm value:brightgreen legend:Рытм-гітара id:bass value:blue legend:Бас id:drums value:orange legend:Барабаны id:keys value:purple legend:Клавішныя id:studio value:black legend:Студыйны_альбом id:other value:gray(0.73) legend:Іншыя_рэлізы BarData = bar:Zora text:"Зора Кок" bar:Bart text:"Барт Вінтэрс" bar:René text:"Рэнэ Сэмпель" bar:Robin text:"Робін Козэн" bar:Frank text:"Фрэнк Акерман" bar:Siebe text:"Сібэ Сол Сіпкэнс" bar:René2 text:"Рэнэ Боксэм" bar:Ruben text:"Рубен Війга" LineData = at:05/19/2017 color:other layer:back at:10/20/2018 color:other layer:back at:12/18/2019 color:other layer:back at:04/23/2021 color:studio layer:back at:09/29/2023 color:studio layer:back at:08/22/2025 color:studio layer:back PlotData = width:11 bar:Zora from:01/01/2012 till:end color:vox bar:Bart from:01/01/2012 till:end color:lead bar:René from:01/01/2012 till:06/30/2016 color:rhythm bar:Robin from:06/30/2016 till:end color:rhythm bar:Frank from:01/01/2012 till:04/25/2022 color:bass bar:Siebe from:04/25/2022 till:end color:bass bar:René2 from:01/01/2012 till:end color:drums bar:Ruben from:10/24/2019 till:end color:keys}} == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''The Cause of Shipwreck (2021)'' * ''A Dark Euphony (2023)'' * ''A Thousand Little Deaths (2025)'' '''Міні-альбомы''' * ''Fractured Fairytales (2017)'' * ''We'd Rather Burn (2018)'' * ''Our Mortal Remains (2019)'' * ''Our Long Cursed Sleep'' (2026) '''Сінглы''' * Ready to Kill (2014) * Until Eternity (2015) * Preserved Roses (2017) * Snow White and Rose Red (2019) * Mortal Remains (2019) * The Séance (2021) * Deadly Diminuendo (2021) * Selkie (2021) * Walking Over My Grave (2021) * Fairy of the Bog (2021) * Crimson Faces (2022) * My Soul's Demise (2023) * Cicada (2023) * Forever and a Day (2023) * Spirit of Forgetfulness (2023) * Moonflower (2024)<ref name="moonflower20242">{{cite web|url=https://ghostcultmag.com/blackbriar-drop-new-single-and-video-for-moonflower-featuring-marjana-semin-ka-iamthemorning-maer/|title=Blackbriar drop new single and video for Moonflower featuring Marjana Seminka (Iamthemorning, Maer)|website=Ghost Cult Magazine|date=21 March 2024|access-date=9 January 2025|url-status=dead}}</ref> * Harpy (2025)<ref>{{cite web|language=en-AU|url=https://metal-roos.com.au/blackbriar-release-new-single-harpy/|title=Blackbriar Release New Single 'Harpy'|website=Metal-Roos|date=13 June 2025|access-date=9 July 2025|last1=Lueders|first1=Michael}}</ref> * A Thousand Anemones (2026) * A Long Cursed Sleep (2026) == Відэаграфія == * Ready to Kill<ref>{{YouTube|id=sB_31ehzCVk|title=Ready to Kill (Official Music Video)}}</ref> * Until Eternity<ref>{{YouTube|id=kuvST3wGCG8|title=Until Eternity (Official Music Video)}}</ref> * I'd Rather Burn<ref>{{YouTube|id=YJp8W7FQ6FQ|title=I'd Rather Burn (Official Music Video)}}</ref> * Arms of the Ocean<ref>{{YouTube|id=VflZGJU0igw|title=Arms of the Ocean (Official Music Video)}}</ref> * Snow White and Rose Red<ref>{{YouTube|id=n9iAU3Vsz9Y|title=Snow White and Rose Red (feat. Ulli Perhonen)}}</ref> * Mortal Remains<ref>{{YouTube|id=hZUoiQIi1cs|title=Mortal Remains (Official Music Video)}}</ref> * Beautiful Delirium<ref>{{YouTube|id=Za1htsAjp2Q|title=Beautiful Delirium (Official Music Video)}}</ref> * The Séance<ref>{{YouTube|id=eP6xn8kZTeg|title=The Séance (Official Music Video)}}</ref> * Selkie<ref>{{YouTube|id=-kZct3JyG1o|title=Selkie (Official Animated Video)}}</ref> * Walking Over My Grave<ref>{{YouTube|id=-1fYyMbLYuY4|title=Walking Over My Grave (Official Music Video)}}</ref> * Weakness and Lust<ref>{{YouTube|id=dcNCIewWhBs|title=Weakness and Lust (Official Music Video)}}</ref> * You're Haunting Me<ref>{{YouTube|id=23BlU6tYG3o|title=You're Haunting Me (Official Music Video)}}</ref> * Fairy of the Bog<ref>{{YouTube|id=23BlU6tYG3o|title=Fairy of the Bog (Official Music Video)}}</ref> * Crimson Faces<ref>{{YouTube|id=9zOVTkAMY9A|title=Crimson Faces (Official Music Video)}}</ref> * My Soul's Demise<ref>{{YouTube|id=QvPS2Cf2VNw|title=My Soul's Demise (Official Music Video)}}</ref> * Cicada<ref>{{YouTube|id=cKYTrDM2mpw|title=Cicada (Official Music Video)}}</ref> * Spirit of Forgetfulness<ref>{{YouTube|id=W8lAGpklYjw|title=Spirit of Forgetfulness (Official Music Video)}}</ref> * Moonflower<ref name="moonflower20242" /> * Floriography<ref name="blackbriarflorio2">{{cite web|language=en|url=https://bravewords.com/news/blackbriar-release-new-single-and-music-video-floriography|title=Blackbriar Release New Single And Music Video "Floriography"|website=Brave Words & Bloody Knuckles|date=20 November 2024|access-date=9 January 2025}}</ref> * I Buried Us<ref name="blackbriarflorio2" /> == Зноскі == <references /> == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.blackbriarmusic.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=f}} * [https://instagram.com/blackbriarmusic Blackbriar's Instagram] * {{YouTube|u=blackbriarmusic|title=Blackbriar}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Гурты готык-метала]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:Гурты сімфонік-метала]] 5nsgf5atxerwgtvjj3ltk0vt91yz5gz Аляксандр Фёдаравіч Худалееў 0 793268 5155706 5042977 2026-06-18T16:44:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155706 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Худалееў}} {{ДД}} '''Аляксандр Фёдаравіч Худалееў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|Міністра па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]] (з 2018). Генерал-маёр унутранай службы. == Біяграфія == Нарадзіўся 10 снежня 1971 года ў [[Бабруйск]]у. Скончыў сярэднюю школу № 20 г. Бабруйска. З адзнакай скончыў бабруйскае ПТВ-226 і быў прызваны на тэрміновую службу, служыў ў закрытым горадзе-паштовай скрыні стратэгічнага прызначэння Чалябінск-115. Пасля арміі паступіў у [[Універсітэт грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь|мінскае Вышэйшае пажарна-тэхнічнае вучылішча]], якое скончыў ў 1997 годзе па спецыяльнасці «Пажарная тэхніка і бяспека»<ref>{{Cite web |url=https://ucp.by/galleries/luchshie-vypuskniki/khudoleev-aleksandr-fedorovich/ |title=Худолеев Александр Федорович |access-date=9 кастрычніка 2025 |archive-date=8 кастрычніка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008153452/https://ucp.by/galleries/luchshie-vypuskniki/khudoleev-aleksandr-fedorovich/ |url-status=dead }}</ref> і атрымаў накіраванне ў [[Слаўгарадскі раён]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Працаваў начальнікам Бабруйскага гаррайаддзела па надзвычайных сітуацыях. 1 лютага 2013 года прызначаны намеснікам [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|Міністра па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31300051&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 1 февраля 2013 года № 51 «О назначении А. Ф. Худолеева»]</ref>. 19 лютага 2018 года прызначаны першым намеснікам Міністра па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Худалееў Аляксандр Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Намеснікі міністраў Рэспублікі Беларусь]] ar7qenrov6nqcqatefoqn4eivvpah2f Размовы з удзельнікам:Nadia123123A 3 793336 5155756 5043637 2026-06-19T00:29:25Z Nadia123123A 158397 чао какао я пыталась адрбить комэнт у пользу Сайго любазауства и не змагла 5155756 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:24, 10 кастрычніка 2025 (+03)чао n94eicxgyyc1dptyidayq3jpl98qwxc Анатоль Аркадзевіч Лазарэвіч 0 793540 5155776 5045281 2026-06-19T02:50:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155776 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лазарэвіч}} {{Навуковец}} '''Анатоль Аркадзевіч Лазарэвіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі вучоны. Дырэктар [[Інстытут філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Інстытута філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (з 2009). Кандыдат філасофскіх навук (1988), дацэнт (2001). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 сакавіка 1958 года<ref>[https://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/25.03.13.pdf От имени Президиума Национальной академии наук Беларуси и от себя лично поздравляю с днем рождения: // Веды. № 13 (2429) 25 сакавіка 2013 г. — С. 6.]</ref> ў [[Сенненскі раён|Сенненскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1980 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт [[Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]], у 1988 годзе — аспірантуру Інстытута філасофіі і права Акадэміі навук БССР. З 1988 па 1997 год працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам, навуковым супрацоўнікам, старшым навуковым супрацоўнікам, вучоным сакратаром Інстытута філасофіі і права, з 1997 года — намеснікам дырэктара па навуковай рабоце [[Інстытут філасофіі НАН Беларусі|Інстытута філасофіі НАН Беларусі]]. З 2009 года — дырэктар Інстытута філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Намеснік старшыні [[Беларускае філасофскае таварыства|Беларускага філасофскага таварыства]]<ref>[https://innosfera.by/node/5084 Белорусское философское общество в интеллектуальной жизни Беларуси]</ref>. == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў: [[эпістэмалогія]], сучасныя праблемы тэхнагеннай цывілізацыі, філасофія [[постіндустрыяльнае грамадства|постіндустрыяльнага]] і інфармацыйнага грамадства. Аўтар больш за 300 навуковых прац, у тым ліку тры індывідуальныя і шэраг калектыўных манаграфій<ref>{{Cite web |url=https://philosophy.by/ru/news/event-2023-03-07/ |title=Коллектив Института философии поздравляет директора Анатолия Аркадьевича Лазаревича с 65-летием! |access-date=14 кастрычніка 2025 |archive-date=10 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610071528/http://philosophy.by/ru/news/event-2023-03-07/ |url-status=dead }}</ref>. == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны]] (2016)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31600110 Указ Президента Республики Беларусь от 25 марта 2016 года № 110 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Лазарэвіч Анатоль Аркадзьевіч}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута філасофіі НАНБ]] 57qpxs4wnvats4mjnn0un10s64tjedj Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў 0 794365 5155913 5085457 2026-06-19T10:13:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155913 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мачалаў}} {{Гандбаліст2}} '''Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў''' (нар. {{ДН|25|1|1977}}) — [[Расія|расійскі]] гандбаліст і трэнер. Выхаванец СДЮШАР горада [[Кальчугіна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]]. Першым трэнерам быў Вячаслаў Васілевіч Кочнеў. Скончыў Варонежскі дзяржаўны інстытут фізкультуры ў 2005 годзе. Выступаў за каманды: МАІ ([[Масква]]), «Самара-Агра» ([[Самарская вобласць]]), «Энергія» ([[Варонеж]]), «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК ім. А. П. Мяшкова]]» ([[Брэст]]). З 2010 года працаваў другім трэнерам у жаночым гандбольным клубе «[[Вікторыя-Бярэсце]]» (Брэст). З 2012 па 2020 гады трэніраваў другі склад гандбольнага клуба «БГК ім. А. П. Мяшкова». З 2020 года галоўны трэнер ГК «[[ГК Гомель|Гомель]]». == Спасылкі == * [http://hc-gomel.by/player/mochalov-andrej/ Мочалов Андрей]{{Недаступная спасылка}} * [https://hand-ball.ru/novosti/handball-russia/andrej-mochalov-gandbolom-ya-nachal-zanimatsya-v-svojom-rodnom-kolchugine Андрей Мочалов: «Гандболом я начал заниматься в своём родном Кольчугине»] * [https://www.eurohandball.com/en/player/QkNfdclBxeIbLV6O1YmR1Q/Andrey-Mochalov/ Mochalov, ANDREY] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мачалаў Андрэй Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Расіі]] [[Катэгорыя:Трэнеры ГК Вікторыя-Бярэсце]] [[Катэгорыя:Трэнеры ГК Гомель]] [[Катэгорыя:Гандбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Трэнеры БГК імя Мяшкова-2]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Энергія Варонеж]] tfq99yw09udd0viklnvouzfo5ii4qi8 Анатоль Васілевіч Кузняцоў (мастак) 0 795194 5155777 5146820 2026-06-19T03:01:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155777 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кузняцоў}} {{Мастак}} '''Анатоль Васілевіч Кузняцоў''' ({{lang-ru|Анато́лий Васильевич Кузнецо́в}}; {{ВДП}}) — [[Беларусь|беларускі мастак]], прадстаўнік сучаснага [[Абстракцыянізм|нефігуратыўнага жывапісу]]. Удзельнічае ў нацыянальнай і міжнароднай мастацкай дзейнасці з канца 1970-х гадоў, найбольш вядомы як сябра творчага аб’яднання «Няміга-17»<ref name="Nemiga17">{{Cite web|url=https://russianartarchive.net/en/catalogue/person/PGSJR|title=Nemiga-17|website=Russian Art Archive Network|access-date=2025-11-20}}</ref>. Творы Кузняцова даследуюць філасофскія, музычныя і паэтычныя тэмы праз структураваныя кампазіцыі колеру, святла і рытму. Жанаты з [[Ірына Іванаўна Кузняцова|Ірынай Кузняцовай]]. Дачка — Вольга Кузняцова. У сям’і Кузняцова 5 пакаленняў мастакоў (гл. праект ''ourdynasty.art''<ref name="ourdynasty" />). == Ранняе жыццё == Нарадзіўся ў 1947 годзе ва [[Усць-Камчацк]]у ([[Хабараўскі край]], [[Далёкі Усход Расіі]]). У 1976 годзе скончыў [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]] па спецыяльнасці «станковы жывапіс». Сярод яго выкладчыкаў былі [[Анатоль Васілевіч Бараноўскі|А. Бараноўскі]], [[Хаім Майсеевіч Ліўшыц|Х. Ліўшыц]], [[В. Цюрын]]<ref>{{Cite web|url=https://tramvaiiskusstv.ru/plakat/spisok-khudozhnikov/item/6253-tyurin-v-s.html|title=Тюрин Виктор Степанович (1917–2008)|website=Трамвай искусств}}</ref>, [[Май Вольфавіч Данцыг|М. Данцыг]], [[П. Крохалеў]]<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/en/documents/128955|title=Krokhaleu, Piotr (painter ; 1919—1997)|website=bis.nlb.by}}</ref> і [[Віктар Васілевіч Вараб’ёў (мастак)|В. Вараб’ёў]]. == Дзейнасць і творчасць == У 1979 годзе разам з [[Мікола Бушчык|М. Бушчыкам]] і [[Міхаіл Фёдаравіч Барздыка|М. Барздыкай]] заснаваў творчую суполку «БУКУБ». З 1983 года член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]<ref name="union">{{Cite web|url=https://www.belartunion.by|title=Belarusian Union of Artists|website=belartunion.by|access-date=2025-04-05}}</ref>. У 1988 годзе стаў адным з заснавальнікаў [[авангард]]нага калектыву «Няміга-17»<ref name="Nemiga17" />, які адыграў значную ролю ў фарміраванні [[Постсавецкая прастора|постсавецкага]] [[Мастацтва Беларусі|беларускага мастацтва]]. З 1985 года Кузняцоў распрацаваў адметны калярова-пластычны стыль, падкрэсліваючы храматычную гармонію і структурную кампазіцыю. Да 1994 года ён цалкам перайшоў да [[Абстракцыянізм|нефігуратыўнага жывапісу]], выкарыстоўваючы рытм, [[Тон (колер)|адценне]] і яркасць як асноўныя сродкі выражэння. Практыка Кузняцова сканцэнтравана на форме як экспрэсіўным і канструктыўным элеменце, часта выклікае музычныя кадэнцыі і [[Метафізіка|метафізічнае сузіранне]]. Член Міжнароднага саюза мастакоў «Сонечная плошча» з 2000 года і быў абраны членам Новага Еўрапейскага культурнага парламента<ref>{{Cite web|url=http://www.kulturparlament.com|title=European Cultural Parliament}}</ref> ў 2003 годзе, быў на яго другой сесіі ў [[Грац]]ы ([[Аўстрыя]])<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.kulturparlament.com/sessions/2003-graz/3127/|title=2003 - Graz|website=European Cultural Parliament|access-date=2025-11-20}}</ref>. == Выставы == === Персанальныя выставы === Анатоль Кузняцоў правёў персанальныя выставы па ўсёй Еўропе і Азіі, у тым ліку: * 1999 — Галерэя «Гінза Каракан» ([[Токіа]], Японія). * 2000 — [[Цэнтральны дом мастака]] ([[Масква]], Расія). * 2001 — «Арчайка». [[Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва]] ([[Мінск]], Беларусь). * 2004 — Выставачная зала Міністэрства замежных спраў Беларусі (Мінск, Беларусь). * 2006 — Галерэя «Glas Ost» ([[Вена]], Аўстрыя). * 2007 — «Каларыстычныя прасторы». Новы Манеж<ref>{{Cite web|url=https://newmanege.ru/|title=Новый Манеж}}</ref> (Масква, Расія). * 2010 — «Без прадмета». Музей сучаснага выяўленчага мастацтва на Дзмітраўскай<ref>{{Cite web|url=http://msiid.ru/|title=Музей современного изобразительного искусства на Дмитровской}}</ref> ([[Растоў-на-Доне]], Расія)<ref>{{Cite web|url=http://msiid.ru/events/show/5a01a2ffa3cd2544352feaba|title=: МСИИД|website=msiid.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. * 2012 — Юбілейная выстаўка «Пут» («Сцежка») у [[Палац мастацтва (Мінск)|Рэспубліканскай мастацкай галерэі]] (Мінск, Беларусь). * 2013 — Выставачная зала Міністэрства замежных спраў Беларусі (Мінск, Беларусь). * 2014 — «Каларыстычныя прасторы» падчас [[Міжнародны фестываль сучаснай харэаграфіі|Міжнароднага фестывалю сучаснай харэаграфіі]] ([[Віцебск]], Беларусь). * 2015 — «Святло. Колер. Форма». [[Ялагін палац]] ([[Санкт-Пецярбург]], Расія). * 2016 — «Даліна фараонаў». Дом Карцін (Мінск, Беларусь). * 2017 — Юбілейная выстаўка «Пра зямлю і неба» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>{{Cite web|url=https://ctv.by/news/kultura/v-nacionalnom-hudozhestvennom-muzee-otkrylas-vystavka-belorusskogo-hudozhnika-anatoliya-kuznecova|title=В Национальном художественном музее открылась выставка белорусского художника Анатолия Кузнецова|website=ctv.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://artmuseum.by/en|title=National Art Museum of the Republic of Belarus}}</ref> (Мінск). * 2018 — «Пратуберанцы» ў рамках галерэі «АртХаос»<ref>{{Cite web|url=https://arthaos.com/index.php?q=page/gallery.html|title=Галерея АртХаос}}</ref> (Мінск, Беларусь)<ref>{{Cite web|url=https://arthaos.com/index.php?q=page/news/2018/s-4-po-20-maya-v-galeree-salone-%C2%ABart-xaos%C2%BB-budet-rabotat-vyistavka-anatoliya-kuzneczova-%C2%ABprotuberanczyi%C2%BB.html|title=С 4 по 20 мая в галерее-салоне «АртХаос» будет работать выставка Анатолия Кузнецова «Протуберанцы» - АртХаос|website=arthaos.com|access-date=2025-11-20}}</ref>. * 2021 — «Адлюстраванне рэальнасці». Галерэя ДК<ref>{{Cite web|url=https://artdk.by/painter/kuznecov-anatoli/|title=Художник Кузнецов Анатолий|website=artdk.by|access-date=2025-11-20}}</ref> (Мінск, Беларусь). * [[2022 год у гісторыі выяўленчага мастацтва|2022]] — «Паміж чорным і белым». [[Палац мастацтва (Мінск)|Рэспубліканская мастацкая галерэя]] (Мінск, Беларусь)<ref>{{Cite web|url=https://artpalace.by/exhibition/124|title=Выстава Анатоля Кузняцова “Паміж белым і чорным”|date=30 July 2022|url-status=live}}</ref>. === Групавыя і міжнародныя выставы === Кузняцоў штогод удзельнічае ў рэспубліканскіх выставах з 1977 года і выстаўляецца на міжнародным узроўні, у тым ліку: * 1978 — Усесаюзная моладзевая выстаўка. [[Цэнтральны дом мастака]] (ЦДМ) (Масква, Расія). * 1989 — Лаўрэат Усесаюзнай выставы-конкурсу жывапісу. [[Цэнтральны дом мастака]] (ЦДМ) (Масква, Расія)<ref>{{Cite web|url=http://msiid.ru/artists/show/5a01b127a3cd2544352fead1|title=: МСИИД|website=msiid.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. * 1991 — Выстаўка «Няміга-17»<ref name="Nemiga17" /> у Салоне мастацтваў Марселя Пуўрые ([[Фантэнбло]], Францыя). * 1991 — Выстаўка беларускіх мастакоў ([[Рыпатрансонэ]], Італія). * 1994 — Першы міжнародны пленэр Марка Шагала<ref>{{Cite web|url=https://aviv.by/creative/vosem-maloizvestnykh-faktov-o-pervom/|title=Восемь малоизвестных фактов о Первом международном пленэре Марка Шагала|website=aviv.by}}</ref> (Віцебск, Беларусь). * 1995 — Пасольства Беларусі ў Бельгіі<ref>{{Cite web|url=https://belgium.mfa.gov.by/en/|title=Embassy of the Republic of Belarus in the Kingdom of Belgium|access-date=24 лістапада 2025|archive-date=18 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218093618/https://belgium.mfa.gov.by/en/|url-status=dead}}</ref> ([[Брусель]]); Галерэя Каваленка ([[Эйндхавен]], [[Нідэрланды]]). * 1997 — Салоннае мастацтва<ref>{{Cite web|url=https://www.thesalonny.com/|title=Salon Art}}</ref> ([[Нью-Ёрк]], ЗША). * 2002 — Выстаўка беларускіх мастакоў. Зала Кардэн ([[Парыж]], [[Францыя]]). * 2002 — Выстаўка «Няміга-17»<ref name="Nemiga17" /> у [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі]] (Масква, Расія)<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20021121/267969.html|title=Творческое объединение из Республики Беларусь - "Немига-17" гостит в Третьяковской галерее|date=21 November 2002|url-status=live}}</ref>. * 2003 — 9-я Міжнародная біенале<ref>{{Cite web|url=https://biennale.com/cairo.html|title=Cairo Biennale}}</ref> ([[Каір]], Егіпет). * 2003 — «Мастацтва народаў». 10-годдзе СНД, [[Цэнтральны дом мастака]] (ЦДМ) (Масква, Расія)<ref>{{Cite web|url=http://ftp.museum.ru/N11223|title=Юбилейная выставка "Искусство наций (1992 - 2002 гг.)"|website=ftp.museum.ru|access-date=2025-11-20|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210131248/http://ftp.museum.ru/N11223|url-status=dead}}</ref>. * 2005 — Выстаўка мастацтваў Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://mfa.gov.by/en/press/news_mfa/aca8b3ece58cafa7.html|title=Days of Culture of the Republic of Belarus in the Swiss Confederation|access-date=24 лістапада 2025|archive-date=12 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212033902/https://mfa.gov.by/en/press/news_mfa/aca8b3ece58cafa7.html|url-status=dead}}</ref> ([[Жэнева]], Швейцарыя)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://universes.art/en/nafas/articles/2004/cairo-biennial|title=The 9th International Cairo Biennial:|website=universes.art|access-date=2025-11-20}}</ref>. * 2007 — «Магістр і студэнты». [[Дом навукоўцаў (Масква)|Маскоўскі Дом навукоўцаў]] (Масква, Расія). * 2007 — «Музыка і колер». Маскоўскі Дом нацыянальнасцей<ref>{{Cite web|url=https://mdn.ru/o-nas/moskovskij-dom-natsionalnostej|title=Московский дом национальностей}}</ref> (Масква, Расія). * 2010 — «Тэрыторыя абстракцыі». KollerArtHouse<ref>{{Cite web|url=https://www.kollerarthouse.ru/gallery-n.html|title=KollerArtHouse}}</ref> і галерэя «Нагорная» (Масква, Расія). * 2014 — «Літарт» ([[Вільнюс]], Літва); «Ад плошчы да аб’екта» (Мінск, Беларусь). * 2015 — «Паланэз». [[Палац мастацтва (Мінск)|Рэспубліканская мастацкая галерэя]]<ref>{{Cite web|url=https://artpalace.by/about|title=Рэспубліканская мастацкая галерэя}}</ref> (Мінск, Беларусь); «Прывет Пікаса». [[Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва]]<ref>{{Cite web|url=http://ncsm.by/eng|title=National Centre for Contemporary Arts|access-date=24 лістапада 2025|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210073650/http://ncsm.by/eng|url-status=dead}}</ref> ([[Мінск]], Беларусь). * 2016 — «Ад Рэмбранта да Апеля»<ref>{{Cite web|url=http://kultprosvet.by/events/most-ot-rembrandta-do-appelya/|title=Ад Рэмбранта да Апеля}}</ref> ў рамках культурнай праграмы ЕС «Мост»<ref>{{Cite web|url=https://www.mostbelarus.eu/en/about-en/|title=MOST Programme}}</ref>. [[Галерэя Савіцкага]]<ref>{{Cite web|url=https://savitsky.museum.by/|title=Художественная галерея Михаила Савицкого|access-date=24 лістапада 2025|archive-date=25 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251125205856/https://savitsky.museum.by/|url-status=dead}}</ref> (Мінск, Беларусь). * 2019—2020 — Міжнародны фестываль «Арт-Мінск»<ref>{{Cite web|url=https://artbelarus.by/ru/projects/29.html|title=Международный фестиваль искусства «Арт-Минск»}}</ref>. [[Палац мастацтва (Мінск)|Рэспубліканская мастацкая галерэя]]<ref>{{Cite web|url=https://artpalace.by/about|title=Рэспубліканская мастацкая галерэя}}</ref> (Мінск, Беларусь). * 2020 — Увайшоў у шорт-ліст Нацыянальнай прэміі Рэспублікі Беларусь. [[Палац мастацтва (Мінск)|Рэспубліканская мастацкая галерэя]]<ref>{{Cite web|url=https://artpalace.by/about|title=Рэспубліканская мастацкая галерэя}}</ref> (Мінск, Беларусь). == Калекцыі == Працы Анатоля захоўваюцца ў буйных дзяржаўных установах, у тым ліку: * [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] (Мінск, Беларусь) — адна праца ў пастаяннай экспазіцыі. * [[Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва]]<ref>{{Cite web|url=https://artmuseum.by/en|title=National Art Museum}}</ref> (Мінск, Беларусь). * [[Мастацкая галерэя (Полацк)|Полацкая карцінная галерэя]] ([[Полацк]], Беларусь). * [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя П. В. Масленікава]] ([[Магілёў]], Беларусь). * [[Музей Марка Шагала (Віцебск)|Музей Марка Шагала]] ([[Віцебск]], Беларусь). * [[Карцінная галерэя Г. Х. Вашчанкі]] ([[Гомель]], Беларусь). * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] (Масква, Расія). * Екацярынбургскі музей выяўленчых мастацтваў ([[Екацярынбург]], Расія). * [[Сочынскі мастацкі музей|Сочынская мастацкая галерэя]] ([[Сочы]], Расія). * Музей сучаснага выяўленчага мастацтва на Дзмітраўскай ([[Растоў-на-Доне]], Расія) — заснаваны ў 2009 годзе на аснове калекцыі твораў Кузняцова. * Музей «Арсенал» ([[Рыга]], [[Латвія]]). * Музей Нью-Брансуіка (Нью-Брансуік, [[Канада]]). * Галерэя Каваленка ([[Эйндхавен]], [[Нідэрланды]]). * [[Музей Арсэ]] ([[Арсэ]], [[Францыя]]). * Культурны цэнтр Пушкіна ([[Люксембург]]). * Галерэя [[Рыпатрансонэ]] ([[Італія]]). Творы Анатоля Кузняцова таксама ёсць у прыватных калекцыях [[Фінляндыя|Фінляндыі]], [[Нарвегія|Нарвегіі]], [[Швецыя|Швецыі]], [[Германія|Германіі]], [[Францыя|Францыі]], [[Італія|Італіі]], [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Тайланд]]а, [[Японія|Японіі]], [[Ізраіль|Ізраіля]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Расія|Расіі]] і [[Беларусь|Беларусі]]. == Прызнанне і ўзнагароды == * 1989 — лаўрэат Усесаюзнай выставы-конкурсу жывапісу (Масква, Расія). * 2013 — [[Медаль Францыска Скарыны]] за ўклад у духоўную і інтэлектуальную спадчыну беларускага народа. * 2015 — [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва|Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] за шматгадовую мастацкую дзейнасць і стварэнне высакаякасных карцін. * 2019 — [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/culture/view/avangardnye-ritmy-vystavka-anatolija-kuznetsova-mezhdu-belym-i-chernym-projdet-v-minske-510597-2022/|title=Авангардные ритмы: выставка Анатолия Кузнецова "Между белым и черным" пройдет в Минске|website=belta.by|date=2022-06-28|access-date=2025-11-26}}</ref>. == Традыцыя і лічбавая прысутнасць == Як частка мастацкай дынастыі пяці пакаленняў, у якую ўваходзяць архітэктар [[Іван Васілевіч Мядзведзеў|Іван Мядзведзеў]], мастачка па шкле [[Ірына Іванаўна Кузняцова|Ірына Кузняцова]], мастачка Вольга Кузняцова і яе дзеці, Мацвей Ігумнаў і Ульяна Ігумнава, спадчына Анатоля Кузняцова працягваецца праз маладзейшыя пакаленні, якія займаюцца [[мастацтва]]м у новых формах. Творчая гісторыя сям’і задакументавана ў праекце ''ourdynasty.art'' — курыраванай лічбавай галерэі, якая захоўвае больш за стагоддзе мастацкай творчасці. Сайт змяшчае кантэнт, звязаны з укладам сям’і ў беларускае і міжнароднае мастацтва<ref name="ourdynasty">{{Cite web|url=https://ourdynasty.art|title=Our Dynasty: Five Generations of Artists|website=ourdynasty.art|access-date=2025-04-05}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі (1986). * Энцыклапедыя Беларускага саюза мастакоў, 1998. — С. 281. * Беларуская энцыклапедыя ў 18 т. — 1989 (ілюстрацыя «Памяць душы»); Т. 8, 1999 (артыкул Н. Паграноўскага, С. 561—562). * Альбом-каталог «Беларускае мастацтва ХХ стагоддзя» (С. 172, ілюстрацыя «Малінавае лета», 2001). * Каталог выставы «Няміга-17» у Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі (Масква, Расія, 2002). * [https://biennialfoundation.org/biennials/cairo-biennale-egypt/ Каталог 9-й Міжнароднай біенале], Каір (С. 278, 2003). * Каталог Міжнароднай канфедэрацыі саюзаў мастакоў (Масква, Расія, 2007). * Каталог Беларускага саюза мастакоў «Мастацтва Беларусі XXI стагоддзя» (Мінск, Беларусь, 2010). * Каталогі персанальных выстаў да 50-годдзя Анатоля Кузняцова (1997), 60-годдзя (2007), 65-годдзя (2012), 70-годдзя (2017) і 75-годдзя (2022). == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://ourdynasty.art|title=Афіцыйны сайт дынастыі мастакоў (ourdynasty.art)}} [[Катэгорыя:Мастакі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] sh4uxwj3tii535ioehdsx9dpwtt8xfq Аляксандр Міхайлавіч Беленчык 0 795275 5155666 5062516 2026-06-18T13:28:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155666 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Аляксандр Міхайлавіч Беленчык }} '''Аляксандр Міхайлавіч Беленчык''' ({{Lang-ru|Александр Михайлович Беленчик}}; [[23 студзеня]] [[1907]], [[Жыткавічы]], [[Гомельская вобласць]] — [[1945]]) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Аляксандр Беленчык нарадзіўся 23 студзеня 1907 года ў г. п. [[Жыткавічы]]<ref>{{Cite web|url=https://partizany.by/partisans/41508|title=Беленчик Александр Михайлович}}</ref>. З лютага 1943 года і да злучэння з часцямі Чырвонай Арміі (чэрвень 1944 года) — намеснік камандзіра Палескага злучэння партызанскіх атрадаў па партрабоце і з чэрвеня 1943 года кіруе баявымі дзеяннямі партызанскіх брыгад і атрадаў у паўднёвай частцы [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mazyr.by/2025/01/imena-geroev-bessmertny-partizanskij-komandir-aleksandr-belenchik-osvobozhdal-mozyrshhinu-ot-nemecko-fashistskix-zaxvatchikov|title=Партизанский командир Александр Беленчик освобождал Мозырщину от немецко-фашистских захватчиков|website=Жыццё Палесся|url-status=dead}}</ref>.<blockquote>У розных узнагародных дакументах паказваюцца званні [[палітрук]], [[старшы палітрук]], пасады — першы сакратар Нараўлянскага райкама КП(б)Б [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], адказны арганізатар Палескага абкама КП(б)Б, прадстаўнік штаба злучэння па Паўднёва-Прыпяцкай зоне.</blockquote>Памёр у 1945 годзе. Па іншых дадзеных памёр 14 сакавіка 1944 года<ref>{{Cite web|url=https://memory.mil.by/poisk-pogibshikh/781484|title=Беленчик Александр Михайлович|url-status=dead}}</ref> або 12 мая 1945 года. Пахаваны ў [[Мазыр|Мазыры]] на [[Курган Славы (Мазыр)|Кургане Славы]]<ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_zahoronenie261776714|title=Беленчик Александр Михайлович}}</ref>. == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Леніна]] * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]] * [[Ордэн Айчыннай вайны]] == Памяць == * На [[Курган Славы (Мазыр)|Кургане Славы]] ў [[Мазыр|Мазыры]] ў памяць пра Героя ўстаноўлена мемарыяльная пліта<ref>{{Cite web|url=https://savehistory.by/karta/memorialnyy-kompleks-kurgan-slavy-mozyr|title=Мемориальный комплекс «Курган Славы», г. Мозырь, Гомельская область}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Курган Славы (Мазыр)]] == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == * [https://www.mazyr.by/2025/01/imena-geroev-bessmertny-partizanskij-komandir-aleksandr-belenchik-osvobozhdal-mozyrshhinu-ot-nemecko-fashistskix-zaxvatchikov Партизанский командир Александр Беленчик освобождал Мозырщину от немецко-фашистских захватчиков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250320135301/https://www.mazyr.by/2025/01/imena-geroev-bessmertny-partizanskij-komandir-aleksandr-belenchik-osvobozhdal-mozyrshhinu-ot-nemecko-fashistskix-zaxvatchikov/ |date=20 сакавіка 2025 }}. ''Жыццё Палесся''. {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Партызаны_Вялікай_Айчыннай_вайны]] [[Катэгорыя:Камандзіры_партызанскіх_злучэнняў,_брыгад_і_атрадаў_у_гады_Вялікай_Айчыннай_вайны]] [[Катэгорыя:Першыя_сакратары_Палескага_абкама_КП_Беларусі]] tcn5gnjfpt110pnm6krfkx0mbiqc0dr Алі Кушайб 0 796301 5155746 5067733 2026-06-18T22:13:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155746 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Алі Мухамад Алі Абд-аль-Рахман'''<ref>{{Cite web|ur МУС вынес первый обвинительный вердикт по делу о межэтническом конфликте в Дарфуре|lang=ru|last=r19|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-10-07|access-date=2025-10-09}}</ref> ({{lang-ar|علي محمد علي عبد الرحمن}}; нар. [[1949]]<ref name=":3">{{Cite news|title=ICC convicts former Sudan militia leader for war crimes in Darfur|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/06/icc-convicts-former-sudan-militia-leader-ali-kushayb-war-crimes-in-darfur-janjaweed|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-10-06|access-date=2025-10-09|lang=en-GB}}</ref>), больш вядомы як '''Алі Кушайб''', — старэйшы камандзір [[судан]]скага апалчэння «[[Джанджавід]]», удзельнічаў у [[Дарфурскі канфлікт|вайне ў Дарфуры]] на баку прэзідэнта [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]]. Абвінавачаны [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнародным крымінальным судом]] у [[Ваеннае злачынства|ваенных злачынствах]] і [[Злачынствы супраць чалавечнасці|злачынствах супраць чалавечнасці]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-office-prosecutor-conviction-mr-abd-al-rahman|title=Statement of the ICC Office of the Prosecutor on the conviction of Mr Abd-Al-Rahman {{!}} International Criminal Court|lang=en|website=www.icc-cpi.int|access-date=2025-10-09}}</ref>. Дзейнічаў у г. [[Вадзі-Саліх]], [[Заходні Дарфур]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aba-icc.org/accused/ali-muhammad-ali-abd-al-rahman/|title=Ali Muhammad Ali Abd-Al-Rahman|website=International Criminal Court Project|date=2024-02-15|access-date=2025-10-09|archive-date=14 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240814191536/https://www.aba-icc.org/accused/ali-muhammad-ali-abd-al-rahman/|url-status=dead}}</ref>. 27 лютага 2007 года галоўны пракурор Міжнароднага крымінальнага суда [[Луіс Марэна Акампа]] прад’явіў Алі Кушайбу абвінавачванні ў злачынствах супраць грамадзянскага насельніцтва ў Дарфуры ў 2003—2004 гадах, а менавіта ў загадах аб забойствах, згвалтаваннях і рабаваннях<ref>{{Cite news|title=Sudanese minister named as war-crimes suspect (Published 2007)|url=https://www.nytimes.com/2007/02/27/world/europe/27iht-web.0227sudan.4738037.html|date=2007-02-27|access-date=2025-10-09|lang=en}}</ref>. 27 красавіка на яго, а таксама на [[Ахмед Харун|Ахмеда Харуна]] выдадзены ордар<ref>{{Cite web|url=http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/facts/ali_kushayb_622.html?AN=1|title=Trial Watch : Ali Kushayb (Ali Mohammed Ali Abd-Al-Rahman)|lang=en|website=www.trial-ch.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004243/http://www.trial-ch.org/en/trial-watch/profile/db/facts/ali_kushayb_622.html?AN=1|archive-date=2007-09-27|access-date=2025-10-09}}</ref>. У красавіку 2008 года Кушайб вызвалены з-пад варты ў Судане, але ў кастрычніку зноў арыштаваны<ref>{{Cite news|title=Sudan Arrests Militia Chief Facing Trial (Published 2008)|url=https://www.nytimes.com/2008/10/14/world/africa/14darfur.html|date=2008-10-13|access-date=2025-10-09|lang=en}}</ref>. У пачатку 2013 года стаў камандзірам [[Цэнтральныя рэзервовыя сілы|Цэнтральных рэзервовых сіл]] у Паўночным Дарфуры<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.icc-cpi.int/darfur/abd-al-rahman|title=Abd-Al-Rahman {{!}} International Criminal Court|lang=en|website=www.icc-cpi.int|access-date=2025-10-09}}</ref>. У лютым 2020 года пераехаў у [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральна-Афрыканскую Рэспубліку]], асцерагаючыся пераследу з боку [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|новых суданскіх уладаў]]<ref name=":2">{{Cite news|title=Notorious Sudanese militia chief in Darfur conflict arrested in CAR|first=Peter|last=Beaumont|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/notorious-sudanese-militia-chief-in-darfur-conflict-arrested-in-car|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2020-06-09|access-date=2025-10-09|lang=en-GB}}</ref>. 9 чэрвеня быў перададзены міжнароднаму правасуддзю пасля добраахвотнай здачы ўладам ЦАР<ref name=":0" />. У кастрычніку 2025 года прызнаны вінаватым па 27 пунктах абвінавачвання ў забойстве, злачынствах супраць чалавечнасці і ваенных злачынствах<ref>{{Cite web|url=https://www.trtrussian.com/article/de88fc452e0a|title=TRT на русском - МУС осудил бывшего лидера суданского ополчения|lang=ru|website=www.trtrussian.com|access-date=2025-10-09}}</ref>. Абвінавачванне будавалася на паказаннях 81 сведкі і 1521 доказе, былі прадстаўлены дакументы ААН і ўрада Судана, спадарожнікавыя здымкі, фота, відэа, пасты ў сацыяльных сетках<ref name=":1" />. 9 снежня прысуджаны да 20 гадоў пазбаўлення волі<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/icc-sentences-darfur-janjaweed-militia-leader-20-years-2025-12-09/|title=ICC sentences Darfur Janjaweed militia leader to 20 years|lang=en|author=Stephanie van den Berg|website=Reuters|date=2025-12-09}}</ref>. Гэта быў першы прысуд па справе вайны ў Дарфуры, а таксама першы прысуд, які [[Савет Бяспекі ААН]] перадаў у Міжнародны крымінальны суд. Таксама прызнаны вінаватым у дыскрымінацыі народа [[Фор (народ)|фор]]<ref name=":1" />. == Крыніцы== {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Ваенныя злачынцы]] [[Катэгорыя:Дарфурскі канфлікт]] 6o9cw91apzk1wj24cisr9izqbmnvedz Андрэй Валер’евіч Алешчанка 0 796842 5155835 5071077 2026-06-19T07:29:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155835 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алешчанка}} {{ДД}} '''Андрэ́й Вале́р'евіч Але́шчанка''' — беларускі [[юрыст]], [[суддзя]]. Намеснік Старшыні [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]] (2024—2025). == Біяграфія == [[3 чэрвеня]] [[2008]] года прызначаны суддзёй [[Суд Маскоўскага раёна г. Брэста|суда Маскоўскага раёна г.&nbsp;Брэста]]<ref name="zubr">{{cite web|url=https://zubr.cc/judge/1369/|title=Алещенко Андрей Валерьевич|publisher=ZUBR.cc|lang=ru|accessdate=19 снежня 2025}}</ref>. [[15 лістапада]] [[2016]] года ўказам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь прызначаны суддзёй [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]] бестэрмінова<ref name="zubr" />. [[18 красавіка]] [[2024]] года прызначаны намеснікам Старшыні Вярхоўнага Суда<ref name="grodnolen">{{cite web|url=https://grodnolen.gov.by/andrej-aleshhenko-naznachen-zamestitelem-predsedatelya-verhovnogo-suda/|title=Андрей Алещенко назначен заместителем председателя Верховного Суда|publisher=grodnolen.gov.by|date=2024-04-18|lang=ru|accessdate=19 снежня 2025|archive-date=6 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106174058/https://grodnolen.gov.by/andrej-aleshhenko-naznachen-zamestitelem-predsedatelya-verhovnogo-suda/|url-status=dead}}</ref>. У снежні [[2025]] года вызвалены ад пасады суддзі Вярхоўнага Суда ў сувязі з выхадам у [[адстаўка|адстаўку]]<ref name="nashaniva">{{cite web|url=https://nashaniva.com/383998|title=Два суддзі Вярхоўнага суда звольніліся па ўласным жаданні|publisher=Наша Ніва|date=2025-12-20|accessdate=19 снежня 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-12-20}} {{DEFAULTSORT:Алешчанка Андрэй Валер'евіч}} [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Суддзі Беларусі]] 0kzzmkq2k9nnlrvoou37du2tb8xtnl2 Андрэй Яўгенавіч Крывашэеў 0 796866 5155935 5076943 2026-06-19T10:56:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155935 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Крывашэеў}} {{ДД}} '''Андрэ́й Яўге́навіч Крывашэ́еў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[журналіст]], [[тэлевядучы]], палітычны аглядальнік, [[грамадскі дзеяч]]. Генеральны дырэктар інфармацыйнага агенцтва «[[Мінск-Навіны]]» (з 2021). Старшыня Праўлення [[Беларускі саюз журналістаў|Беларускага саюза журналістаў]] (з 2020). Дэпутат [[Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў]] 29-га склікання (з 2024). == Біяграфія == Нарадзіўся [[2 снежня]] [[1981]] года ў [[Валгаград]]зе (РСФСР, СССР)<ref name="bsj">{{cite web|url=https://bsj.by/2021/12/andrej-krivosheev-gendirektor-agentstva-minsk-novosti/|title=Андрей Кривошеев — гендиректор агентства «Минск-Новости»|publisher=Белорусский союз журналистов|date=2021-12-21|lang=ru|accessdate=19 снежня 2025}}</ref>. Скончыў [[Факультэт гуманітарнай адукацыі і кіравання БНТУ|факультэт гуманітарнай адукацыі і кіравання]] [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта]]<ref name="journ.bsu">{{cite web|url=https://journ.bsu.by/vse-novosti/1642-andrej-krivosheev-vstretilsya-so-studentami-zhurfaka.html|title=Председатель правления Белорусского союза журналистов Андрей Кривошеев встретился со студентами журфака БГУ|publisher=Факультэт журналістыкі БДУ|lang=ru|accessdate=19 снежня 2025}}</ref>. Скончыў магістратуру [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Электронны ўрад», тэма дысертацыі: «Выкарыстанне лічбавых інструментаў камунікацыі „Грамадства — СМІ — Улада“» (2025). У 2002—2007 гадах працаваў карэспандэнтам і спецыяльным карэспандэнтам [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]]. З 2007 года — палітычны аглядальнік, стваральнік і вядучы аўтарскіх праектаў Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь. Аўтар тэлепраектаў «Дыялогі пра цывілізацыю», «Праект І», «24 пытанні», «Спецыяльны рэпартаж», аналітычных праграм «Галоўны эфір», «У цэнтры ўвагі», «Панарама», «Дзелавое жыццё», «Навіны» і іншых, якія выходзілі ў эфіры тэлеканала «[[Беларусь 1]]»<ref name="bsj" />. У 2004—2015 гадах працаваў спецыяльным карэспандэнтам Белтэлерадыёкампаніі ва Украіне і Польшчы. У 2008—2020 гадах — член пула журналістаў, якія асвятляюць дзейнасць Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. У лютым 2020 года выбраны старшынёй Праўлення [[Беларускі саюз журналістаў|Беларускага саюза журналістаў]]<ref name="bsj" />. 21 снежня 2021 года распараджэннем старшыні [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Мінгарвыканкама]] прызначаны генеральным дырэктарам УП «Агенцтва „Мінск-Навіны“»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://minsk.gov.by/ru/news/new/2021/12/20/2615/|title=Генеральным директором УП «Агентство «Минск-Новости» назначен Андрей Кривошеев.|author=Минский городской исполнительный комитет|website=minsk.gov.by|date=20 декабря 2021|publisher=Минский городской исполнительный комитет|url-status=dead}}</ref>. У 2024 годзе абраны дэпутатам [[Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў]] [[Спіс дэпутатаў Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання|29-га склікання]] па Малінаўскай выбарчай акрузе<ref>{{Cite web|lang=Рус|url=https://minsk.gov.by/gorsovet/struktura-i-sostav/deputatskij-korpus?view=item&id=91|title=Депутатский корпус|author=Минский городской Совет депутатов|website=minsk.gov.by/gorsovet/|url-status=dead}}</ref>. Член Прэзідыума Вышэйшага палітычнага савета партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://www.partiya.by/litsa/vysshij-politicheskij-sovet|title=Высший политический совет|last=it-minsk.by|website=Белорусская партия|access-date=2025-12-29}}</ref>. Суарганізатар супольнасці журналістаў і блогераў Беларусі і Расіі «Друзья — Сябры»<ref name="bsj" />, заснавальнік Асацыяцыі рэгіянальнай прэсы Беларусі і Расіі<ref>{{Cite web|url=http://mininform.gov.by/news/all/assotsiatsiya-regionalnoy-pressy-usilit-osveshchenie-integratsii-belarusi-i-rossii-krivosheev/|title=Ассоциация региональной прессы усилит освещение интеграции Беларуси и России — Кривошеев|website=mininform.gov.by|access-date=2025-12-29}}</ref>, Клуба беларуска-кітайскай журналістыкі «Бяньчжун»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/belarus-kitay-zheleznoe-bratstvo.html|title=Беларусь — Китай: «железное братство»|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-12-06|access-date=2025-12-29}}</ref>. З 2016 года суарганізатар і выканаўчы дырэктар Міжнароднага Фестывалю дакументальнага кіно краін СНД «Еўразія. DOC» і Маладзёжнага конкурсу кароткаметражных дакументальных фільмаў «Еўразія. DOC 4 хвіліны»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://eurasia.film/|title=Евразия.doc - Фестиваль документального кино стран СНГ|website=Евразия.doc|access-date=2026-01-06}}</ref>. У 2025 годзе Крывашэеву нададзена званне «Ганаровы выпускнік» Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта за важкі ўклад у развіццё медыя-сферы краіны, умацаванне сувязей паміж універсітэтам і прафесійнай супольнасцю журналістаў і садзейнічанне інтэграцыі камунікатыўных навыкаў у тэхнічную адукацыю.<ref>{{Cite web|lang=by|url=https://bntu.by/be/person/krivosheev-andrey|title=Ганаровы выпускнік|author=Рада БНТУ|website=bntu.by|date=28.11.2025|publisher=Рада БНТУ}}</ref> У ліпені 2025 года ўвайшоў у склад Прэзідыума (да 2031 года), а таксама абраны Старшынёй Прэзідыума<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://bsj.by/2025/07/bszh-voshyol-v-sostav-prezidiuma-pravleniya-mediaplatformy-odin-poyas-odin-put/|title=БСЖ вошёл в состав Президиума Правления Медиаплатформы «Один пояс — один путь» — Белорусский союз журналистов|website=bsj.by|access-date=2025-12-29}}</ref> (2025—2026) Праўлення Глабальнай медыяплатформы журналісцкіх арганізацый Ініцыятывы «Адзін пояс — адзін шлях» (BRJN<ref>{{Cite web|url=https://www.pressbridge.net/|title=Belt&Road Journalists Network|website=www.pressbridge.net|access-date=2026-01-06}}</ref>). Медыяплатформа гэта найбуйнейшае ў гісторыі журналістыкі аб’яднанне работнікаў СМІ і індывідуальных вытворцаў кантэнту, аб’ядноўвае больш за 2 мільёны 400 тысяч прафесійных журналістаў і блогераў з больш чым 100 краін і рэгіёнаў свету. 27 лістапада 2025 года на чарговым XV З’ездзе Беларускага саюза журналістаў пераабраны на пасаду Старшыні Праўлення<ref>https://bsj.by/2025/11/podveli-itogi-za-proshedshie-pyat-let-v-minske-proshel-masshtabnyj-sezd-belorusskogo-soyuza-zhurnalistov/</ref> грамадскага аб’яднання да 2030 года. Уключаны ў санкцыйныя спісы Злучаных Штатаў Амерыкі (з 2008 года) як «асоба, якая прадстаўляе пагрозу інтарэсам нацыянальнай бяспекі ЗША», Вялікабрытаніі (з 2021 года)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.opensanctions.org/entities/NK-PBbKBUK8LLPZsrbd7ZJbxj/|title=Andrey Evgenievich KRIVOSHEYEV|website=OpenSanctions.org|date=1981-12-02|access-date=2025-12-29}}</ref> і Польшчы (з 2023 года)<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.gov.pl/web/mswia/lista-osob-i-podmiotow-objetych-sankcjami|title=Lista osób i podmiotów objętych sankcjami - Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji - Portal Gov.pl|website=Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji|access-date=2025-12-29}}</ref> за «актыўную падтрымку рэжыму А. Лукашэнкі» (аktywnie wspiera reżim A. Łukaszenki). == Узнагароды == * Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «[[За духоўнае адраджэнне]]» (2005) — за цыкл дакументальных фільмаў «Была вайна…» да 60-годдзя Перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]<ref name="journ.bsu" />; * [[Медаль «За працоўныя заслугі»]]<ref name="journ.bsu" />; * Нагрудны знак [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] «Выдатнік тэлебачання і радыё»<ref>{{Cite web|url=http://mininform.gov.by/news/all/uchrezhden-nagrudnyy-znak-otlichiya-ministerstva-informacii-vydatn-k-telebachannya-radye_2/|title=Учрежден нагрудный знак отличия Министерства информации "Выдатнік тэлебачання і радыё"|website=mininform.gov.by|access-date=2026-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mininform.gov.by/news/all/supratso-niki-atn-adznachany-znagarodami/|title=Супрацоўнікі АТН адзначаны ўзнагародамі|website=mininform.gov.by|access-date=2026-01-06}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крывашэеў Андрэй Яўгенавіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Белтэлерадыёкампаніі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За працоўныя заслугі»]] [[Катэгорыя:Выдатнікі тэлебачання і радыё]] [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] sap3aa82pqn782xic5stg3p67xjih2e Анатоль Мікалаевіч Дулаў 0 797199 5155782 5073549 2026-06-19T03:45:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155782 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дулаў}} {{Навуковец}} '''Анатоль Мікалаевіч Дулаў''' (нар. {{ДН|27|1|1978}}, [[Віцебск]])&nbsp;— беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]] (2006), [[дацэнт]] (2010). Загадчык кафедры гісторыі і культурнай спадчыны [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П.&nbsp;М.&nbsp;Машэрава]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[27 студзеня]] [[1978]] года ў [[Віцебск|Віцебску]]. У 2000 годзе скончыў [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава]] па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура і гісторыя» з кваліфікацыяй настаўніка беларускай мовы і літаратуры і гісторыі. З таго ж года пачаў выкладчыцкую дзейнасць на кафедры гісторыі Беларусі ВДУ імя П.&nbsp;М.&nbsp;Машэрава, прайшоўшы шлях ад выкладчыка да дацэнта. У 2003 годзе скончыў [[аспірантура|аспірантуру]] па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя»<ref name="vsu">{{cite web|url=https://www.vsu.by/persons/977-66.html|title=Дулов Анатолий Николаевич|website=ВГУ имени П.М. Машерова|accessdate=29 снежня 2025|lang=ru|archive-date=6 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106201614/https://www.vsu.by/persons/977-66.html|url-status=dead}}</ref>. У 2006 годзе яму была прысвоена вучоная ступень [[кандыдат гістарычных навук|кандыдата гістарычных навук]], а ў 2010 годзе&nbsp;— вучонае званне [[дацэнт]]а. З 2012 года займаў пасаду загадчыка кафедры гісторыі Беларусі [[Гістарычны факультэт ВДУ|гістарычнага факультэта]]. У 2014 годзе прайшоў перападрыхтоўку ў [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы|Рэспубліканскім інстытуце вышэйшай школы]] па спецыяльнасці «Менеджмент устаноў прафесійнай адукацыі», атрымаўшы кваліфікацыю менеджара ў сферы адукацыі. У 2018 годзе атрымаў кваліфікацыю юрыста пасля перападрыхтоўкі ў [[Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў ВДУ|Інстытуце павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў ВДУ імя П.&nbsp;М.&nbsp;Машэрава]]<ref name="vsu" />. З 2020 года з’яўляецца загадчыкам кафедры гісторыі і культурнай спадчыны [[Факультэт гуманітарыстыкі і моўных камунікацый ВДУ імя П. М. Машэрава|факультэта гуманітарыстыкі і моўных камунікацый ВДУ імя П.&nbsp;М.&nbsp;Машэрава]]<ref name="vsu" />. З’яўляецца членам Каардынацыйнага савета пры [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве адукацыі Рэспублікі Беларусь]] па развіцці гістарычнай навукі і гістарычнай адукацыі, а таксама членам [[Рэспубліканскі навукова-метадычны савет па гістарычных навуках і тэалогіі|Рэспубліканскага навукова-метадычнага савета па гістарычных навуках і тэалогіі]]. Узначальвае Віцебскую абласную камісію па рэалізацыі гістарычнай палітыкі і абласны савет па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны<ref name="vsu" />. == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў уключае гісторыю жанчын і [[гендарная гісторыя|гендарную гісторыю]] [[Беларусь|Беларусі]], сацыяльную гісторыю, гісторыю [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]], [[крыніцазнаўства]] і [[гістарыяграфія]] гісторыі Беларусі<ref name="nlb">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar503444&strq=l_siz=40|title=Дулаў, Анатоль Мікалаевіч (кандыдат гістарычных навук ; нар. 1978)|website=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|accessdate=29 снежня 2025}}</ref>. З’яўляецца арганізатарам міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі «Актуальныя праблемы крыніцазнаўства», якая праводзіцца з 2011 года. Уваходзіць у склад рэдакцыйнай калегіі зборніка навуковых прац «Вучоныя запіскі УА "ВДУ імя П.&nbsp;М.&nbsp;Машэрава"» і электроннага навуковага часопіса «Метамарфозы гісторыі»<ref name="vsu" />. Актыўна займаецца [[Папулярызацыя навукі|папулярызацыяй]] гісторыі: з 2016 года з’яўляецца арганізатарам і лектарам курсаў «Віцебск: гісторыя рэальная і папулярная», а з 2018 года&nbsp;— іх тэлеверсіі на [[Віцебск (тэлеканал)|тэлеканале «Віцебск»]]<ref name="vsu" />. == Узнагароды == * Дыплом [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (2010). * Ганаровая грамата аддзела адукацыі адміністрацыі Першамайскага раёна г. Віцебска (2010). * Дыплом за перамогу ў конкурсе на лепшыя навукова-даследчыя работы маладых вучоных ВДУ імя П.&nbsp;М.&nbsp;Машэрава ў намінацыі «Лепшая манаграфія» (2012). * [[Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (2014). * Падзяка [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2015). * Ганаровая грамата ВДУ імя П.&nbsp;М.&nbsp;Машэрава (2015). * Падзяка кафедры крыніцазнаўства гістарычнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (2017). * Спецыяльны прыз універсітэта «Docendo Discimus» у намінацыі «Лепшы выкладчык ВДУ — 2017». * Падзяка Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2018). * [[Ганаровая грамата Віцебскага гарадскога выканаўчага камітэта]] (2020). * Грамата Інстытута гісторыі НАН Беларусі (2021, 2025). * Падзяка [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь]] (2022). * Грамата Віцебскай абласной арганізацыйнай структуры РДГА «[[Беларускае таварыства «Веды»|Беларускае таварыства "Веды"]]» (2022). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.vsu.by/persons/977-66.html Профіль на сайце ВДУ імя П. М. Машэрава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260106201614/https://www.vsu.by/persons/977-66.html |date=6 студзеня 2026 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дулаў Анатоль Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 27 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1978 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] r2xq7l4udsa3fsf3gykt03kwikh94bj Анатоль Аляксандравіч Концуб 0 798046 5155771 5097721 2026-06-19T02:21:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155771 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Анатоль Аляксандравіч Концуб''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Мастак|мастак]] [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] ([[Кераміка|кераміка]]), [[Жывапіс|жывапісец]], [[Педагогіка|педагог]], заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі (1991). == Біяграфія == Нарадзіўся 13 ліпеня 1949 года ў вёсцы Колкі [[Столінскі раён|Столінскага раёна]]. Дзіцячыя і школьныя гады прайшлі на [[Палессе|Палессі]], у [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадку]]. У 1966—1971 гадах вучыўся ў [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце]] на аддзяленні керамікі і шкла. У 1971—2000 гады выкладаў у [[Бабруйскае мастацкае прафесійна-тэхнічнае вучылішча|Бабруйскім мастацкім прафесійна-тэхнічным вучылішчы]], дзе арганізаваў падрыхтоўку спецыялістаў па мастацкай кераміцы. Працаваў у бабруйскіх мастацка-творчых майстэрнях. Працуе ў кераміцы і жывапісе. Тонкім адчуваннем, выкарыстаннем выразных магчымасцей матэрыялу, арыгінальнасцю кампазіцый вызначаюцца дэкаратыўныя пласты «Максім Багдановіч» і «Каляды» (1976), «У гасцях у Вівальдзі» (1982), «Тэмы аднаго вечара» (1985), дэкаратыўныя скульптуры «Вясна і восень» (1980), «Папараць-кветка» (1985), «Дыяген» (1988), «Дзяўчынка з кубкам» (1998), «Профілі» (1999), «Завязаў» (2005), «Лістапад», «Двое», «Стайка» (усе 2006), «Язычніцтва», «Гарадскі раман» (абедзве 2007), «Птушыны рынак» (2009), «Ваяж» (2010), кампазіцыя «Куфэркі і скрыначкі» (1981), вазы «Спадчына» (1978), «Горад» (1980), «Зімовыя» (1990) і інш. Жывапісным творам уласцівы выразнасць малюнка і колеру, філасофскае асэнсаванне быцця: «Вершы, вершы дарагія…» (1981), «Шчодрасць» і «Азірніся!» (абодва 1982), «Вясельнае падарожжа» (1987), «Дыяген. Зона» (1988), «Францыск Скарына» (1989), «Вясновыя клопаты» (1992), «Сляды цывілізацыі» (1995), «Наведванні» і «Пілігрымы» (абодва 1997), «Стары млын» і «Пабудова піраміды» (абодва 1998), «Флора» (2000), «Памяці пакінутых вёсак» (2003), «Аўтапартрэт» (2004), «Лодка майго дзяцінства», «Час Вітаўта» (абедзве 2009), «Адзінокі рыбалоў», «Стары і рыба» (абедзве 2011), «Макі» (2012). З 1976 года пастаянна ўдзельнічае ў шматлікіх выстаўках. У 2009 годзе Концуб быў запрошаны ў беларуска-аўстрыйскі праект «Гарызонты» з выстаўкамі ў Бранце і [[Брэгенц]]ы. З 2013 года ўдзельнік міжнародных выставак кітайскай арганізацыі «Падарожжы мастакоў у імя міру» ў [[Кітай|Кітаі]], [[Кыргызстан]]е, [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]]. У 2014 годзе на выстаўцы «Гармонія-Азія» ў [[Шанхай|Шанхаі]] ўзнагароджаны залатым медалём «Залаты пэндзаль». У перыяд з 2014 да 2019 гадоў узяў удзел у выстаўках у [[Еўрапейскі парламент|Еўрапарламенце]], у [[Астана|Астане]], [[Душанбэ]], [[Бішкек]]у, [[Пекін]]е. Шмат гадоў удзельнічае ў міжнародных пленэрах па кераміцы «АРТ-Жыжаль» у [[Бабруйск]]у і міжнародных пленэрах па жывапісе «Вобраз Радзімы ў выяўленчым мастацтве» ў [[Магілёў|Магілёве]]. Творы Анатоля Концуба захоўваюцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]], зборы [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава|Магілёўскім мастацкім музеі імя П. Масленікава]], [[Бабруйскі мастацкі музей імя Георгія Паплаўскага|Бабруйскім мастацкім музеі]], музеях і прыватных зборах [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Балгарыя|Балгарыі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|8|Концуб}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130990}} * [https://bobruisk.gov.by/vydayuschiesya-deyateli-kultury-i-iskusstv-gbobruyska/koncub-anatoliy-aleksandrovich Концуб Анатолий Александрович | Бобруйский городской исполнительный комитет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260216021539/https://bobruisk.gov.by/vydayuschiesya-deyateli-kultury-i-iskusstv-gbobruyska/koncub-anatoliy-aleksandrovich |date=16 лютага 2026 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Концуб Анатоль Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] lr2wxoon34qy26tv15u7ik93dme6b61 Андрэй Масквін 0 798503 5155882 5080812 2026-06-19T08:57:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155882 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Масквін}} {{Вучоны |Арыгінал імя = Andriej Moskwin }} '''Андрэй Масквін''' ({{ВДП}}) — беларускі літаратуразнаўца, культуролаг і тэатразнаўца, перакладчык і даследчык славянскіх культур; супрацоўнік [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], кіраўнік [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедры беларусістыкі]] (з 1 кастрычніка 2024).<ref name="kb.uw.edu.pl">{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/moskwin-andriej/|title=Dr hab. Moskwin Andriej, prof. ucz. – Katedra Białorutenistyki|publisher=Uniwersytet Warszawski|language=pl|access-date=2026-01-13}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1963 годзе ў [[Нясвіж]]ы (Беларусь).<ref name="teatrologia.info">{{Cite web|url=https://teatrologia.pl/category/autorzy/andriej-moskwin/|title=Andriej Moskwin|publisher=Teatrologia.info|language=pl|access-date=2026-01-13}}</ref><ref name="studia">{{Cite web|url=https://wuw.pl/data/include/cms/Studia_Interkulturowe_Europy_Srodkowo_Wschodniej_10_2017.pdf|title=Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej 10/2017 (Noty o autorach)|publisher=Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|access-date=2026-01-13}}</ref> Скончыў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт]] (кафедра славянскай філалогіі) у 1986 годзе.<ref name="esw.uw.edu.pl">{{Cite web|url=https://esw.uw.edu.pl/en/node/577|title=Andriej Moskwin – European Studies, University of Warsaw (profile)|publisher=University of Warsaw|language=en|access-date=2026-01-13|url-status=dead}}</ref><ref name="teatrologia.info"/> Працаваў і выкладаў у шэрагу ўніверсітэтаў Расіі (у тым ліку [[Краснаярск]] і [[Санкт-Пецярбург]]), Чэхіі ([[Пльзень]]), Італіі ([[Бергама]]) і Сербіі ([[Бялград]]).<ref name="teatrologia.info"/><ref name="esw.uw.edu.pl"/> З 1 кастрычніка 2002 года працуе ў Варшаве (структуры, звязаныя з міжкультурнымі даследаваннямі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы).<ref name="teatrologia.info"/> У 2014 годзе абараніў габілітацыю (''doktor habilitowany'') у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]].<ref name="esw.uw.edu.pl"/> == Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць == Прафесійныя інтарэсы Андрэя Масквіна ўключаюць гісторыю і сучасны стан беларускай культуры, літаратуры і мастацтва, а таксама драматургію і тэатр краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.<ref name="kb.uw.edu.pl"/><ref name="studia"/> У [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] вядзе заняткі, у тым ліку, па гісторыі беларускай літаратуры, культуры і мастацтва, па беларускай мове, а таксама па гісторыі ўсходнеславянскай драматургіі і тэатра.<ref name="studia"/> З’яўляецца кіраўніком Лабараторыі (працоўні) даследаванняў тэатра і драмы ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе пры [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]].<ref name="kb.uw.edu.pl"/> Аўтар і каардынатар праекта «Transfer kulturowy: dramaturgia» («Культурны трансфер: драматургія»), у межах якога на польскую мову перакладзены больш як 130 сцэнічных твораў аўтараў з Цэнтральнай і Усходняй Еўропы; таксама пад рэдакцыяй Масквіна выходзілі анталогіі драматургіі (у прыватнасці расійскай, беларускай, украінскай, славацкай, славенскай, армянскай).<ref name="teatrologia.info"/> == Узнагароды і прызнанне == Беларускамоўнае выданне кнігі «Беларускі тэатр 1920-1930-х: адабраная памяць» (2016) было адзначана Прэміяй імя [[Зоя Кіпель|Зоры Кіпель]] Прэміі [[Прэмія Міжнароднага кангрэса даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага кангрэса даследчыкаў Беларусі]] (за 2016 год, у гуманітарных навуках).<ref>{{Cite web|url=https://icbs.palityka.org/naviny/vyiniki-premii-kangresa-2017/|title=Вынікі Прэміі Кангрэса — 2017|publisher=Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|language=be|access-date=2026-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170921023449/https://icbs.palityka.org/naviny/vyiniki-premii-kangresa-2017/|archivedate=2017-09-21|url-status=live}}</ref> == Выбраныя працы == * ''Stanisław Przybyszewski w kulturze rosyjskiej końca XIX — początku XX wieku''. Warszawa: Wydawnictwo UW, 2007.<ref name="teatrologia.info"/> * ''Współczesny teatr rosyjski''. Warszawa: KSI UW, 2010.<ref name="teatrologia.info"/> * ''Teatr białoruski: 1920—1930. Odrodzenie i zagłada''. Warszawa: BEL Studio, 2013.<ref name="teatrologia.info"/> * ''Беларускі тэатр 1920-1930-х: адабраная памяць''. Мінск: «Логвінаў», 2016.<ref name="kamunikat">{{Cite web|url=https://kamunikat.org/maskvin-andrej|title=Масквін Андрэй|publisher=Kamunikat.org|language=be|access-date=2026-01-13}}</ref> * ''Bratysława: miasto na skrzyżowaniu kultur''. Warszawa: KSI UW, 2016.<ref name="studia"/> * ''Białoruskie czasopiśmiennictwo emigracyjne: «Пагоня», «Сакавік», «Наперад!»''. Warszawa: KSI UW, 2018.<ref name="teatrologia.info"/><ref name="kamunikat"/> * ''Literatury białoruskiej rodowody niepokorne''. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2019.<ref name="kamunikat"/> == Спасылкі == * [https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/moskwin-andriej/ Профіль на сайце Кафедры беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта] * [https://esw.uw.edu.pl/en/node/577 Профіль у European Studies (UW)]{{Недаступная спасылка}} * [https://kamunikat.org/maskvin-andrej Старонка аўтара на Kamunikat.org] * [https://teatrologia.pl/category/autorzy/andriej-moskwin/ Профіль на Teatrologia.info] * [http://andriej-moskwin.pl/ Афіцыйны сайт] == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Масквін Андрэй}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатразнаўцы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] n32h7szre5sg29u7kiqdt6rhgt87jk2 Аляксандра Карпаўна Дзямідчык 0 798608 5155718 5146744 2026-06-18T18:15:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155718 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандра Карпаўна Дзямідчык''' ({{lang-ru|Александра Карповна Демидчик}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларуская падпольшчыца, партызанка-разведчыца з савецкага партызанскага злучэння Сідара Каўпака, школьная настаўніца хіміі, дырэктар сярэдняй школы г. Нароўлі. == Біяграфія == Нарадзілася 28 верасня 1911 года ў вёсцы [[Забашавічы]]<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/isp-chelovek_spisok10689074/ Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref> Барысаўскага павета Мінскай губерні (Расійская імперыя) у сялянскай сям’і. Бацька быў раскулачаны савецкай уладай і высланы з Беларусі ў адміністрацыйным парадку<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Працаваць пачала настаўніцай пачатковых класаў у [[Крычын]]е<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Пасля працавала школьнай настаўніцай у вёсцы [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Махаеды]] Нараўлянскага раёна [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] [[БССР]]<ref>''Кухараў, С.'' Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. партрэты / С. Кухараў. — Мінск : Маст.літ., 1986. — С. 154.</ref>. З 1933 г. — дырэктар Махаедаўскай сярэдняй школы<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны яе муж у 1941 г. быў мабілізаваны ў Чырвоную Армію, а Аляксандра Дзямідчык па заданні Палескага абкама кампартыі засталася ў Нараўлянскім раёне для правядзення падпольнай работы ў тыле ворага — стала савецкай падпольшчыцай<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. У красавіку 1942 г. Аляксандра Дзямідчык у Нароўлі сядзела ў адзіночнай камеры, куды была кінута нямецкай паліцыяй<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/bez-prava-na-pomilovanie-proekt-ne-zabyty-ne-proshheny/ |title=Без права на памілаванне. Праект «Не забытыя. Не дараваны» |access-date=14 студзеня 2026 |archive-date=11 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711060921/https://narovlya.by/novosti/bez-prava-na-pomilovanie-proekt-ne-zabyty-ne-proshheny/ |url-status=dead }}</ref>. Калі ўзнікла небяспека арышту падпольшчыцы (бо ў мясцовай нямецкай паліцыі на яе была заведзена крымінальная справа) і калі ў сакавіку 1943 г. у Нараўлянскім раёне з’явіліся партызаны Сідара Каўпака, яна добраахотна пайшла ў савецкае сумское партызанскае злучэнне Сідара Арцёмавіча Каўпака і па ўласнай ініцыятыве была залічана ў разведвальную роту партызанскага злучэння<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Сваю адзіную дачку Аляксандра Дзямідчык перадала на апеку яе бабулі<ref>''Бережной, И. И.'' Записки разведчика. — Горький, 1962. — С. 71.</ref>. Неўзабаве, па заданні партызан-каўпакоўцаў Аляксандра Дзямідчык пайшла ў [[Хойнікі]], за 30 км, дзе стаяла частка славакаў-фашыстаў на чале з афіцэрам Іозефам Гусарам, якія былі накіраваны ў Беларусь для барацьбы супраць мясцовых савецкіх партызан<ref>''Кухараў, С.'' Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. партрэты / С. Кухараў. — Мінск : Маст.літ., 1986. — С. 154.</ref>. Савецкая разведка напярэдадні высветліла, што камандзір палка Іозеф Гусар недалюблівае фашысцкія парадкі, таму партызаны і вырашылі накіраваць у Хойнікі свайго агітатара<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Рызыкуючы сваім жыццём, Аляксандра Дзямідчык паспяхова правяла з камандзірам славацкага палка Іозефам Гусарам прапагандысцкую размову. І хоць перайсці на бок савецкіх партызан Гусар не адважыўся, бо фашысты заўсёды па-зверску знішчалі сям’і перабежчыкаў, але дапамагчы савецкім партызанам згадзіўся. Ён распавёў аб размяшчэнні немцаў, іх колькасці і ўзбраенні. Нават паабяцаў, што яго салдаты пры прарыве савецкіх патрызан з акружэння (з «мокрага мяшка» — міжрэчча [[Прыпяць|Прыпяці]] і [[Дняпро|Дняпра]] каля [[Брагін]]а і Хойнік) будуць страляць у паветра<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bragin.by/2025/07/sila-pamyati-o-chyom-rasskazyvayut-pisma-i-dokumenty-partizana-kovpakovca-vladimira-dylenka/ |title=Сила памяти. О чём рассказывают письма и документы партизана-ковпаковца Владимира Дыленка |access-date=14 студзеня 2026 |archive-date=10 верасня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910011129/https://www.bragin.by/2025/07/sila-pamyati-o-chyom-rasskazyvayut-pisma-i-dokumenty-partizana-kovpakovca-vladimira-dylenka/ |url-status=dead }}</ref>. У час Другой сусветнай вайны вайны стала добрай патрызанскай разведчыцай (камандзірам групы агентурнай разведкі партызанскага атрада С. Каўпака), медыцынскай сястрой, сувязной, парторгам разведроты, зампалітам камандзіра партызанскага атрада злучэння С. Каўпака, выконвала адказныя баявыя заданні<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Удзельнічала ў 40 баях, разам з партызанскім злучэннем Сідара Каўпака прайшла ўвесь шлях баявых рэйдаў каўпакоўцаў да [[Карпаты|Карпат]]<ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref>. Яе здольнасць пераконваць і знаходзіць агульную мову з людзьмі выратавала жыццё не аднаму дзясятку партызан<ref>[https://www.sb.by/articles/khrupkost-v-sile.html Хрупкость в силе]</ref>. Апошняя яе партызанская пасада — намеснік начальніка галоўнай разведкі па палітчастцы сумскога партызанскага злучэння (перайменаванага ў снежні 1943 г. у 1-й украінскую партызанскую дывізію імя двойчы героя Савецкага Саюза С. А. Каўпака)<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. 12 лістапада 1944 г. дэмабілізавалася з партызанскай дывізіі<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/isp-chelovek_spisok10689074/ Александра Карповна Демидчик]</ref> і асела ў [[Нароўля|Нароўлі]]. У 1945 г. стала членам КПСС<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. У [[Нароўля|Нароўлі]] з лістапада 1944 па 1977 г. працавала настаўніцай [[хімія|хіміі]] ў сярэдняй школе, у 1945—1947 і 1950—1966 гг. паралельна працавала дырэктарам у той жа школе (цяпер гэта гімназія горада Нароўлі)<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/m/pages/istoricheskaja-spravka Александра Карповна Демидчик]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Аляксандра Дзямідчык пасля вайны скончыла педінстытут<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. У сваіх мемуарных нататках літаратар [[Давід Рыгоравіч Сімановіч]] (1932—2014) упамінае, што Аляксандра Дзямідчык у 1947 г. была яго класным кіраўніком і любіла разказваць нараўлянскім школьнікам пра партызан-каўпакоўцаў<ref>''Симанович, Д. Г.'' [https://coollib.cc/b/591451-david-grigorevich-simanovich-vitebskiy-vokzal-ili-vechernie-progulki-cherez-godyi/readp Витебский вокзал, или Вечерние прогулки через годы] / Д. Г. Симанович. — Минск : Асобны, 2006. — 423 с.</ref>. Унесла значны ўклад у развіццё народнай адукацыі [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]]<ref>[https://sad5narovlia.schools.by/pages/3624192434022783 Аллея Славы]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Цалкам звыш 40 год прысвяціла выхванню і адукацыі дзяцей у школах<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Выгадавала трох дачок, якія таксама сталі [[хімія|хімікамі]]<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Была членам Савета ветэранаў вайны і працы і ініцыятарам паваенных партызанскіх сустрэч у Нароўлі<ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. Пасля Другой сусветнай вайны Аляксандры Дзямідчык давялося яшчэ раз сустрэцца са славакам Іозефам Гусарам, палкоўнікам у адстаўцы. У чарговую гадавіну перамогі ў Другой сусветнай вайне з СССР у Чэхаславакію быў адпраўлены савецкі «цягнік сяброўства», у склад дэлегацыі якога была запрошана і Аляксандра Дзямідчык. Падчас параду ў [[Браціслава|Браціславе]] Аляксандра Дзямідчык на трыбуне спытала ў міністра абароны [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] пра Іозефа Гусара, які зрабіў добрую справу для савецкіх партызан у 1943 г., дапамогшы каўпакоўцам вырвацца з «мокрага мяшка». Чэхаславацкія ўлады хутка знайшлі Гусара і арганізавалі яго сустрэчу з Аляксандрай Дзямідчык у гасцініцы, дзе адпачывала ветэранка. Жыла ў Нароўлі па вуліцы Камуністычнай, дом 21<ref>''Кухараў, С.'' Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. Партрэты / С. Кухараў. — Мінск: Маст.літ., 1986. — 319 с. — С. 154.</ref>. Памерла 28 лютага 1990 г. у Нароўлі<ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>, пахавана на другіх нараўлянскіх могілках у 3 км ад горада<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=puFlpM3fbHE Наровля.2020год./Кладбище.] — месца пахавання Аляксандры Дзямідчык на 1 хвіліне 2 сякундзе.</ref><ref>[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/volontery-narovli-vnesli-svoj-vklad-v-ramkah-oblastnogo-subbotnika/ Валанцёры Нароўлі ўнеслі свой уклад у рамках абласнога суботніка]{{Недаступная спасылка}}.</ref>. Нараўлянская раённая газета «[[Прыпяцкая праўда]]» [[1 сакавіка]] [[1990]] г. размясціла вялікі [[некралог]] з [[фатаграфія]]й<ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>. === Узнагароды === Узнагароджана 14 медалямі (у тым ліку, юбілейнымі), 5 ордэнамі (з якіх 4 — баявыя), дзвюма ганаровымі граматамі Міністэрства асветы БССР і граматамі Вярхоўнага Савета БССР<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/m/pages/istoricheskaja-spravka Александра Карповна Демидчик]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://sad5narovlia.schools.by/pages/3624192434022783 Аллея Славы]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>: * ордэн Чырвонай Зоркі, * ордэн Знак Пашаны, * ордэн «Крыж Грунвальда» 2-й ступені Польскай Народнай Рэспублікі, * чэхаславацкі ордэн Чырвонай Зоркі<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — С. 4.</ref>, * ордэн Айчыннай вайны II ступені — атрымала 6 красавіка 1985 г. <ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1514692652/ Александра Карповна Демидчик]</ref><ref>[https://poisk.re/awards/anniversaries/1514692652 Александра Карповна Демидчик]</ref> * медаль «Партызану Айчыннай вайны» 2-й ступені, * медаль «За працоўнае адрозненне», * медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», * юбілейныя медалі. Аляксандра Дзямідчык таксама была прадстаўлена да звання Героя Савецкага Саюза, але звання не атрымала, бо савецкія ўлады не хацелі даваць такое званне дачцэ раскулачанага і высланага з Беларусі селяніна<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. Тым не менш, Аляксандра Дзямідчык засталася ў доўгай і светлай памяці народаў [[СССР]]<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. === Ушанаванне памяці === Аб легендарнай беларускай партызанцы пісалася ў многіх савецкіх мастацкіх і мемуарных кнігах і апавяданнях: [[Сідар Арцёмавіч Каўпак]] у сваёй кнізе «Ад Пуціўля да Карпат» (1945), [[Пётр Пятровіч Вяршыгара]] ў сваёй кнізе «Людзі з чыстым сумленнем» (1946), Іван Іванавіч Беражны ў сваёй кнізе «Запіскі разведчыка» (1962), Сямён Ілліч Стральцоў у сваёй кнізе «Белыя прывіды» (1975) і інш. Опера «[[Арлінае племя Каўпака]]» прысвечана Аляксандры Карпаўне Дзямідчык<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/m/pages/istoricheskaja-spravka Александра Карповна Демидчик]{{Недаступная спасылка}}</ref>, а паэма «Аляксандра Дзямідчык» пакладзена на музыку<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/m/pages/istoricheskaja-spravka Александра Карповна Демидчик]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У вядомай савецкай гістарычнай кінатрылогіі «Дума пра Каўпака» Аляксандру Карпаўну Дзямідчык (у фільме «Тоня») гуляе [[Наталля Фёдараўна Гвоздікава]]<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. А ваенны эпізод біяграфіі Аляксандры Дзямідчык з Іозефам Гусарам (у фільме [[латышы|латышскі]] акцёр [[Олгертс Шалконіс]] (1931—2018)) адлюстраваны ў другім фільме кінатрылогіі — «Буран»<ref>[https://vk.com/wall155569117_7925 Александра Карповна Демидчик]</ref>. У [[Нароўля|Нароўлі]] імя і фатаграфія Аляксандры Дзямідчык былі размешчаны на пастаменце з таблічкай у [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы Нараўлянскага раёна]] (адкрытай 6 лістапада 2010 г.)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya/ |title=Аллея Славы |access-date=14 студзеня 2026 |archive-date=23 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623170518/http://narovlya.gov.by/ru/alleya/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://sad5narovlia.schools.by/pages/3624192434022783 Аллея Славы]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Бережной, И. И.'' Записки разведчика / И. И. Бережной. — Горький: Горьковское книжное издательство, 1962. — 508 с. * ''Брайко, П. Е.'' Внимание, Ковпак! / П. Е. Брайко, О. С. Калиненко. — М.: Изд-во ДОСААФ, 1975. — 2-е изд. — 482 с. * ''Кухараў, С.'' Сцішанае поле: апавяданні, нарысы, эсэ, літ. партрэты / С. Кухараў. — Мінск : Маст.літ., 1986. — 319 с. * Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна / В. С. Новак [і інш.]. — Гомель : Рэдакцыя газеты «Гомельская праўда», 2023. — 243 с. * ''Симанович, Д. Г.'' Витебский вокзал, или Вечерние прогулки через годы / Д. Г. Симанович. — Минск : Асобны, 2006. — 423 с. * А. К. Дзямідчык : [некралог] // Прыпяцкая праўда. — 1990. — № 26. — 1 сакавіка. — С. 4. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзямідчык Аляксандра Карпаўна}} [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] 9jx1299t0g9houdcdb5lzh1hk0s1q2k Андрэй Дзмітрыевіч Строцаў 0 802799 5155865 5102773 2026-06-19T08:27:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155865 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Строцаў}} {{асоба}} '''Андрэй Дзмітрыевіч Строцаў''' ({{ВДП}}) — беларускі антраполаг, рэлігіязнавец, перакладчык і мастак-графік{{r|litr}}. Даследчык творчасці [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Рональда Руэла Толкіна]]{{r|strad}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 кастрычніка 1994 года. Продкі па лініі бабуль і дзядоў паходзяць з Латвіі, Украіны, Паўднёвай Расіі і Мінска{{r|lukashuk}}. У дзяцінстве слухаў чытанні бацькоў{{r|litr}}, калі пяцігадовым згубіўся ў мінскім ЦУМе, назваўся супрацоўнікам «хобітам», бо захапляўся творам Толкіна з ілюстрацыямі [[Мікалай Байрачны|Міколы Байрачнага]] (выданне 1994 года){{r|lukashuk}}. Скончыў [[Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Ліцэй]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]{{r|lim}}. Скончыў магістратуру антрапалогіі ў {{Не перакладзена 5|Вышэйшая школа сацыяльных навук|Вышэйшай школе сацыяльных навук|en|School for Advanced Studies in the Social Sciences}} (EHESS) у Парыжы{{r|litr}}. Выкладае ў літаратурных майстэрнях Creative Writing School, дзе курыруе кірункі, звязаныя з літаратурнай творчасцю{{r|cws}}. Выступае лектарам адукацыйнай платформы «Страдарыум» (праект «Страдающее Средневековье»), вядзе курс «Толкін як традыцыя»{{r|strad}}. Станам на 2024 год жыве ў Вільні{{r|lukashuk}}. Актыўны прыхаджанін [[Беларускі праваслаўны прыход у Вільні|беларускай праваслаўнай парафіі]] [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага патрыярхату]] ў Вільні{{r|lukashuk}}. == Творчасць == У 2015 годзе напісаў прадмову да ўкладзенага Касяй Глухоўскай пасмяротнага зборніка вершаў свайго таварыша па ліцэі Сяргея Маціна «Мары хмар»{{r|lim}}. Учынак быў асэнсаваннем гібелі сябра{{r|lim}} праз вядомы Андрэю літаратурны міф{{r|accent}}. Цяпер Строцаў бачыць у гэтым прамую паралель з біяграфіяй Толкіна{{r|accent}}, які ў 1918 годзе выдаў зборнік вершаў ''A Spring Harvest'' свайго сябра Джэфры Сміта, загінулага на [[Першая сусветная вайна|вайне]]{{r|accent}}. На думку Строцава, прадмова была актам міфатворчасці{{r|lukashuk}}, які дазваляе захаваць памяць пра «страчанае пакаленне»{{r|accent}}, знайсці мову асэнсавання трагічнай рэчаіснасці{{r|lukashuk}} і прыняць адказнасць за працяг культурнай традыцыі{{r|litr}}. === Рэлігіязнаўства === Навуковая спецыялізацыя ахоплівае рэлігіязнаўства і даследаванне рэлігійных рухаў у асяроддзі рускай эміграцыі{{r|cws}}. Гэтая тэматыка была прадметам яго магістарскага даследавання ў Вышэйшай школе сацыяльных навук (EHESS) у Парыжы{{r|litr}}. Значная частка дзейнасці Строцава звязана з даследаваннем тэалагічнага падмурка легендарыўма Толкіна{{r|accent}}. Ён аналізуе ўплыў каталіцкай веры пісьменніка на этычную структуру свету [[Серадзем’е|Сярэдзем’я]]{{r|accent}}. Даследчык разглядае творчасць Толкіна як рэлігійна-тэалагічную гісторыю, у якой выдуманыя народы ўзаемадзейнічаюць з вышэйшымі сіламі і божаствамі{{r|lukashuk}}. У лекцыях і інтэрв’ю асвятляе пытанні прысутнасці Бога (Эру Ілуватара) у творах пісьменніка{{r|shul}}. У кнізе, над якой працуе ў 2023—2024 гадах, Строцаў сярод іншага даследуе паняцце смерці ў міфалогіі Толкіна, праводзячы паралелі з хрысціянскімі догматамі пра Дар Божы і Узнясенне{{r|shul}}. === Толкіназнаўства === Асноўны кірунак дзейнасці Андрэя Строцава — [[толкіназнаўства]] — даследаванне жыцця і творчасці Толкіна. Распрацаваў аўтарскі метад аналізу свету Сярэдзем’я, які называе антрапалагічнай гульнёй. Падыход прадугледжвае вывучэнне выдуманых народаў і іх культур як рэальных этнаграфічных аб’ектаў.{{r|litr}} Як антраполаг Строцаў бачыць паралелі паміж творчасцю Джона Толкіна і [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], на яго думку, гэтыя аўтары адначасова стваралі новыя нацыянальныя міфалогіі для сваіх народаў у крызісны перыяд пачатку XX стагоддзя{{r|litr}}{{r|lukashuk}}. Прапанаваў гульнявую тэорыю падзелу гісторыі вывучэння Толкіна на эпохі, вызначае сучасны этап як трэцюю эпоху толкінаўскай традыцыі{{r|shul}}. Аўтар і лектар курса «Толкін як традыцыя» на адукацыйнай платформе «Страдарыум», у курсе разглядае спадчыну пісьменніка ў шырокім гістарычным і інтэлектуальным кантэксце {{r|strad}}. Таксама Строцаў выступае экспертам у медыйных праектах, прысвечаных праблемам экранізацыі і інтэрпрэтацыі фэнтэзі{{r|shul}}. Важная частка дзейнасці — калекцыянаванне, да ліпеня 2024 года Строцаў сабраў 45 выданняў аповесці «Хобіт» на 34 чатырох мовах, у тым ліку два розныя выданні беларускай{{r|reddit_books}}. Актыўна камунікуе з міжнароднай супольнасцю толкіністаў на платформе Reddit пад псеўданімам strocau{{r|reddit_books}}. Папулярызуе міфапаэтычную літаратуру і толкіназнаўства праз сацыяльныя сеткі Reddit{{r|reddit_books}}{{r|reddit_hobbit}}, Instagram і Facebook{{r|niva}}, удзел у медыя-праектах і відэа-блогах{{r|shul}}{{r|lukashuk}}{{r|litr}}, адукацыйныя платформы{{r|strad}}{{r|cws}}. Станам на 2023—2024 гады працуе над манаграфіяй пра свет Толкіна на рускай мове, якая будзе грунтавацца на яго антрапалагічных даследаваннях{{r|litr}}. === Пераклады === У 2018 годзе пераклаў на беларускую аповесць [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]] «[[Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян]]» («Пазітыў-цэнтр», 2022){{r|niva}}. У перакладзе выкарыстоўвае розныя моўныя пласты: для афіцыйных лістоў у творы ўжываў [[Старабеларуская мова|старабеларускую]] лексіку XVI стагоддзя, стылізаваў тэкст пад мову тагачасных рыцарскіх раманаў (сярод іх «[[Аповесць пра Трышчана]]»){{r|litr}}. За гэты пераклад намінаваны на [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|прэмію імя Карласа Шэрмана]] (2022) і ўвайшоў у шорт-ліст у катэгорыі «Пераклад дзіцячай кнігі»{{r|niva_sherman}}. === Ілюстраванне === Працуе як мастак-графік{{r|cws}}. Стварае ілюстрацыі па матывах легендарыума Толкіна {{r|cws}}. У 2023 годзе як майстар-каліграф аформіў карты да беларускага выдання аповесці «Хобіт» (пераклад [[Францішак Корзун|Францішка Корзуна]]), выпушчанага ініцыятывай «Кніжны рысь» {{r|reddit_hobbit}}. == Прызнанне == * У 2022 годзе трапіў у шорт-ліст [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] ў намінацыі «Пераклад дзіцячай кнігі» з беларускім выданнем твора «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян»{{r|niva_sherman}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="accent">{{Cite web|url=https://www.akcent.uk/articles/interview-o-tolkiene-strotsev-vlastelin-kolets|title=«Властелин колец» не инструкция, а парадоксальная история»: гид по Толкину в вопросах и ответах от антрополога-религиоведа Андрея Строцева|website=www.akcent.uk|access-date=2026-02-16}}</ref> <ref name="litr">{{Cite web|lang=en|url=https://castbox.fm/episode/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8F-%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.-%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8D%D0%B9-%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B0%D1%9E-id5322381-id646568652|title=Каля літаратуры. Андрэй Строцаў|website=Castbox|access-date=2026-02-16}} </ref> <ref name="strad">{{Cite web|lang=ru|url=https://course.stradarium.ru/tolkienastradition|title=Толкин как традиция|website=course.stradarium.ru|access-date=2026-02-16}} </ref> <ref name="cws">{{Cite web|lang=en|url=https://litschool.pro/masters/andrej-strocev/|title=Андрей Строцев|website=Литературные мастерские Creative Writing School|access-date=2026-02-16}} </ref> <ref name="lukashuk">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=K_l44o1YK1E|title=Беларусь пасля змены ўлады — просты трыбунал не дапаможа. Агульнае з хобітамі. Раскол нацыі / Строцаў|last=|date=2025-01-02|access-date=2026-02-16}}</ref> <ref name="lim">''Андрэй Жбан''. Жыццё насуперак "бы" [Інфармацыйнае паведамленне пра выхад кнігі Сяргея Маціна «Мары хмар»] // Літаратура і мастацтва. — 2015. — 24 снежня. — № [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2015-51.pdf 51] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240316104707/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2015-51.pdf |date=16 сакавіка 2024 }}.</ref> <ref name="shul">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z-lZ1F-y8c4|title=Вторая Эпоха. Время Людей. Дискуссия о Толкине и его интерпретаторах|last=Екатерина Шульман|date=2022-12-10|access-date=2026-02-16}} </ref> <ref name="niva">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/307990|title=«Нічога не паўтараецца аднолькава, немагчыма проста вярнуць мінулае». Выйшла трэцяя частка беларускамоўных «Хронік Нарніі»|website=Наша Ніва|date=2023-01-19|access-date=2026-02-16}} </ref> <ref name="niva_sherman">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/329791|title=Агучаны кароткі спіс намінантаў прэміі імя Карласа Шэрмана для перакладчыкаў|website=Наша Ніва|date=2023-11-06|access-date=2026-02-16}} </ref> <ref name="reddit_books">{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/tolkienbooks/comments/1qbpize/my_45_hobbits_in_34_languages/|title=My 45 Hobbits in 34 languages|website=www.reddit.com|access-date=2026-02-16}} </ref> <ref name="reddit_hobbit">{{Cite web|url=https://www.reddit.com/r/tolkienbooks/comments/1ko0lw3/new_belarusian_hobbit/|title=New Belarusian Hobbit|website=www.reddit.com|access-date=2026-02-16}} </ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Строцаў Андрэй}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Толкіназнаўцы]] 3wl8kb28wk5u4ixm7eflmzy34pvm008 Аляксей Міхайлавіч Саладухін 0 802808 5155736 5117541 2026-06-18T20:59:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155736 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Саладухін}} {{навуковец}} '''Аляксей Міхайлавіч Саладухін''' (нар. [[Віцебск]]) — беларускі [[музыказнаўца]], выкладчык. Дырэктар [[Гродзенскі дзяржаўны музычны каледж|Гродзенскага дзяржаўнага музычнага каледжа]] ў 1998—2021 гадах. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Віцебск|Віцебску]]. Музыкай зацікавіўся з дзяцінства, на што паўплывала маці-музыкант. Скончыў музычную школу, а затым тэарэтыка-кампазітарскае аддзяленне [[Віцебскае музычнае вучылішча|Віцебскага музычнага вучылішча]]<ref name="NastGaz">{{cite web|url=https://yandexwebcache.net/yandbtm?fmode=inject&tm=1771271162&tld=by&lang=be&la=1768871040&text=%D0%A3+%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D0%B9+%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B6%D1%86%D1%8B+%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F+%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0+%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%83%D1%85%D1%96%D0%BD%D0%B0+%D1%9E%D1%81%D1%8F%D0%B3%D0%BE+%D0%B4%D0%B2%D0%B0+%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B+%D0%B0%D0%B1+%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D1%9E%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%96%3A+%D1%83+1987+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5+%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8F%D1%82%D1%8B+%D1%9E+%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5+%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D0%B5+%D0%B2%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BB%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0&url=https%3A//nastgaz.by/garmoniya-yak-lad-zhytstsya/&l10n=be&mime=html&sign=673ab0c16c1945c35b5955eb76d01633&keyno=0|title=Гармонія як лад жыцця|publisher=[[Настаўніцкая газета]]|date=2014|accessdate=2026-02-15|lang=be|archive-date=5 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905141011/https://yandexwebcache.net/yandbtm?fmode=inject&tm=1771271162&tld=by&lang=be&la=1768871040&text=%D0%A3+%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D0%B9+%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B6%D1%86%D1%8B+%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%8F+%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0+%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%83%D1%85%D1%96%D0%BD%D0%B0+%D1%9E%D1%81%D1%8F%D0%B3%D0%BE+%D0%B4%D0%B2%D0%B0+%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B+%D0%B0%D0%B1+%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0%D1%9E%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%96%3A+%D1%83+1987+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5+%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8F%D1%82%D1%8B+%D1%9E+%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5+%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D0%B5+%D0%B2%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BB%D1%96%D1%88%D1%87%D0%B0&url=https%3A//nastgaz.by/garmoniya-yak-lad-zhytstsya/&l10n=be&mime=html&sign=673ab0c16c1945c35b5955eb76d01633&keyno=0|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="VGKM_history">{{cite web|url=https://vgmk.by/cik-07-muzikoved.html|title=Гісторыя цыклавой камісіі "Музыказнаўства"|publisher=Віцебскі дзяржаўны музычны каледж імя І.І. Салерцінскага|accessdate=2026-02-15|lang=be|archive-date=16 лютага 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260216201152/https://vgmk.by/cik-07-muzikoved.html|url-status=dead}}</ref>. Пасля паступіў у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускую дзяржаўную кансерваторыю]], якую скончыў па спецыяльнасці «музыказнаўца, выкладчык, музычны крытык». Пазней навучаўся ў аспірантуры. Як музыказнаўца з’яўляецца аўтарам больш за 100 музычна-крытычных і навуковых артыкулаў, даследуе музычную культуру Беларусі XVI стагоддзя<ref name="NastGaz" />. У 1987 годзе пераехаў у [[Гродна]] і пачаў працаваць выкладчыкам музычнай літаратуры ў [[Гродзенскае музычнае вучылішча|Гродзенскім музычным вучылішчы]]. На працягу двух гадоў узначальваў [[Гродзенская капэла|Гродзенскую капэлу]]. У 1998 годзе быў прызначаны дырэктарам Гродзенскага дзяржаўнага музычнага вучылішча, з 2008 года — каледжа<ref name="NastGaz" />. За час яго кіраўніцтва каледж пераехаў у новы будынак, быў пабудаваны інтэрнат, а канцэртная зала стала адной з лепшых у горадзе<ref name="NastGaz" />. === Звальненне === У пачатку лютага 2021 года Аляксей Саладухін быў звольнены з пасады дырэктара Гродзенскага музычнага каледжа па пагадненні бакоў. Звальненне адбылося праз паўгода пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]], падчас якіх ён узначальваў участковую выбарчую камісію № 37, што размяшчалася ў будынку каледжа. На гэтым участку, паводле афіцыйнага пратакола, перамогу атрымала [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]]. Пасля выбараў на будынку каледжа з'явіўся плакат з надпісам «Тут палічылі сумленна»<ref name="HrodnaLife">{{cite web|url=https://hrodna.life/2021/02/08/uvolen-direktor-muzykalnogo-kolledzha/|title=Уволен директор музыкального колледжа в Гродно. На его участке победила Тихановская|publisher=Hrodna.life|date=2021-02-08|accessdate=2026-02-15|lang=ru}}</ref>. Калегі і студэнты звязвалі звальненне менавіта з прынцыповай грамадзянскай пазіцыяй дырэктара. Паводле ананімных крыніц, ён не фальсіфікаваў вынікі выбараў і адмаўляўся звальняць студэнтаў і выкладчыкаў за ўдзел у [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах]]. Пасля звальнення быў пазбаўлены права працаваць па спецыяльнасці<ref name="HrodnaLife" />. Сам Аляксей Саладухін пацвердзіў факт звальнення, але ад каментароў адмовіўся. == Узнагароды == У 2013 годзе быў удастоены прэміі Гродзенскага аблвыканкама «[[Чалавек года Гродзеншчыны]]»<ref name="NastGaz" />. == Сям'я == Жанаты з [[Ларыса Саладухіна|Ларысай Саладухінай]], выкладчыцай па класе скрыпкі, якая працуе ў [[Гродзенская гарадская гімназія|Гродзенскай гарадской гімназіі]] і грае ў [[Гродзенская капэла|Гродзенскай капэле]]<ref name="GrodnoNews">{{cite web|url=https://grodnonews.by/news/glavnoe/21409-istoriya-lyubvi-direktora-grodnenskogo-muzkolledzha-alekseya-soloduhina-i-ego-zheny-larisy.html|title=История любви директора Гродненского музколледжа Алексея Солодухина и его жены Ларисы|publisher=Гродзенская праўда|date=2015-01-07|accessdate=2026-02-15|lang=ru}}</ref>. Мае дзвюх дачок, абедзве — прафесійныя скрыпачкі. Старэйшая дачка Любоў — выпускніца [[Маскоўская дзяржаўная кансерваторыя імя П. І. Чайкоўскага|Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі]], лаўрэатка шматлікіх міжнародных конкурсаў і тройчы стыпендыятка [[Спецыяльны фонд Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі|Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі]]<ref name="SB_by">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/devushka-i-skripka.html|title=Девушка и скрипка|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=2007-06-23|accessdate=2026-02-15|lang=ru}}</ref>. Малодшая дачка Надзея — таксама лаўрэатка міжнародных конкурсаў і двойчы стыпендыятка прэзідэнцкага фонду<ref name="GrodnoNews" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага музычнага каледжа]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] q4fcg3x28xzps4fqerrts6xl6hmqgwn Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026) 0 803244 5155751 5114284 2026-06-18T23:36:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155751 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Вайна на Блізкім Усходзе}} '''Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране''' — ваенная аперацыя [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Ізраіль|Ізраіля]] супраць [[Іран]]а, якая пачалася [[28 лютага]] [[2026]] года. == Перадумовы == [[Амерыкана-іранскія адносіны]] і [[ізраільска-іранскія адносіны]] доўгі час заставаліся напружанымі. Сярод прычын узброенага канфлікту называюцца нявырашаныя супярэчнасці паміж бакамі<ref>[https://tochka.by/articles/policy/sovmestnaya_ataka_irana_voennyy_ekspert_napominaet_prichiny_konflikta/ Атака на Иран: военный эксперт назвал, что послужило спусковым крючком] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260309003542/https://tochka.by/articles/policy/sovmestnaya_ataka_irana_voennyy_ekspert_napominaet_prichiny_konflikta/ |date=9 сакавіка 2026 }}{{ref-ru}}</ref>. Іран не згаджаўся згарнуць узбагачэнне [[Уран (хімічны элемент)|ўрану]], гэта магло прывесці да стварэння [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]], пры тым, што ўлады Ірана заяўлялі пра развіццё мірнай ядзернай праграмы. Ракетная праграма Ірана выклікала асцярогі ЗША і Ізраіля па пытаннях гіпергукавых, балістычных тэхналогій. Іран падтрымліваў сваіх проксі, у т. л. [[Хезбала|Хезбалу]], [[Хусіты|хусітаў]], [[Вось супраціву|іракскую шыіцкую міліцыю]]. [[Ірана-ізраільскі канфлікт (з 2024)|Ірана-ізраільскі канфлікт]] разгортваецца з 2024 года на фоне [[Вайна Ізраіля з ХАМАС|вайны ў Газе]]. Удары былі нанесеныя падчас працяглых ірана-амерыканскіх перамоў. == Ход падзей == 28 лютага 2026 года [[Ваенна-паветраныя сілы Ізраіля|ізраільскія ВПС]], у рамках аперацыі «Ільвіны рык»<ref>[https://www.newsru.co.il/israel/28feb2026/magen_yehuda_103.html «Щит Иегуды», «Рычание льва» и «Эпическая ярость»&#58; Израиль и США атаковали Иран &#45; NEWSru.co.il]</ref><ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-names-its-operation-against-iran-lions-roar/ Israel names its operation against Iran «Lion’s Roar» — The Times of Israel]</ref><ref>[https://www.iranintl.com/en/202602288170 Israel names operation against Iran ‘Lion’s Roar’ — Iran International]</ref>, нанеслі ўдары па [[Іран]]е пры падтрымцы [[ЗША]]. У паведамленні прэс-службы ізраільскага Міністэрства замежных спраў было сказана, што Дзяржава Ізраіль нанесла прэвентыўны ўдар<ref>[https://blr.belta.by/world/view/izrail-nanes-preventyuny-udar-pa-irane-u-tegerane-grymjats-uzryvy-155174-2026/ Ізраіль нанёс прэвентыўны ўдар па Іране, у Тэгеране грымяць узрывы — belta.by]</ref> для прадухілення пагрозы. [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] назваў мэтамі пачатай аперацыі абарону «амерыканскага народа і ліквідацыю пагроз з боку рэжыму Ірана»<ref>{{Cite web|url=https://t.me/bbcrussian/91856|title=BBC News {{!}} Русская служба|website=Telegram|access-date=2026-02-28}}</ref>, ён заявіў пра недапушчэнне атрымання Іранам [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]]<ref>[https://blr.belta.by/world/view/tramp-zsha-pachali-vaennuju-aperatsyju-suprats-irana-155175-2026/ Трамп: ЗША пачалі ваенную аперацыю супраць Ірана — belta.by]</ref>. Амерыканская аперацыя атрымала назву «Эпічная лютасць»<ref>{{Cite web|url=https://x.com/DeptofWar/status/2027662002219302929?s=20|title=Department of War on X|website=x.com|date=28/02/2026}}</ref>. Пад удары трапілі буйнейшыя іранскія гарады, у тым ліку [[Тэгеран]]<ref name="belta2">{{cite web |author = |url = https://blr.belta.by/world/view/mzs-irana-patsverdzila-gibel-kiraunikou-minabarony-kvir-genshtaba-i-saveta-pa-abarone-155219-2026/ |title = МЗС Ірана пацвердзіла гібель кіраўнікоў Мінабароны, КВІР, Генштаба і Савета па абароне |lang = be |website = belta.by |date = 2026-03-02|access-date = 2026-03-02 | archive-url = |archive-date =}}</ref>. У выніку авіяўдару па яго рэзідэнцыі быў забіты духоўны лідар і фактычны правіцель Ірана [[Алі Хаменеі]]. У выніку ўдараў ЗША і Ізраіля таксама загінулі галоўнакамандуючы Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі [[Махамад Пакпур]], начальнік Генеральнага штаба УС Ірана [[Абдольрахім Мусаві]]. Агенцтва IRNA паведаміла аб гібелі сакратара Савета па абароне Ірана [[Алі Шамхані]] і кіраўніка Мінабароны [[Азіз Насірзадэ|Азіза Насірзадэ]]<ref name="belta1">{{cite web |author = |url = https://blr.belta.by/world/view/kanflikt-na-blizkim-ushodze-razvitstse-situatsyi-na-1-sakavika-155202-2026/ |title = Канфлікт на Блізкім Усходзе. Развіццё сітуацыі на 1 сакавіка |lang = be |website = belta.by |date = 2026-03-01|access-date = 2026-03-01 | archive-url = |archive-date =}}</ref>. У Іране паведамлена аб гібелі не менш за 787 чалавек (у тым ліку 180 — пры [[Удар па школе ў Мінабе|ўдары па школе ў Мінабе]])<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-us-war-day-3-american-deaths-israel-gulf-allies-hit-missile-strikes/|title=U.S. death toll in Iran war rises to 6 as Trump says campaign could last 5 weeks|lang=en|author=Tucker Reals|website=[[CBS News]]|date=2026-03-03|url-status=live}}</ref>. [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] заявіў аб [[Аперацыя «Праўдзівае абяцанне 4»|маштабнай аперацыі ў адказ]]. Паведамлялася аб атаках па Ізраілі, а таксама па ваенных базах ЗША ў [[Бахрэйн]]е, [[Іарданія|Іарданіі]], [[Катар]]ы, [[Кувейт|Кувейце]], [[ААЭ]] і Саудаўскай Аравіі<ref name="belta1"/>. [[Ізраіль]] увёў у краіне надзвычайнае становішча і закрыў сваю паветраную прастору для грамадзянскіх самалётаў<ref name="cnn1">{{cite web |author = |url = https://edition.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |title = Israel launches strike against Iran, declares state of emergency across country |lang = en |website = edition.cnn.com |date = |access-date = 2026-02-28 | archive-url = |archive-date = }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Амерыкана-іранскі канфлікт}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2026 года]] [[Катэгорыя:Ірана-ізраільскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Падзеі 28 лютага]] [[Катэгорыя:Люты 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Іране]] e3ficib3faf5l33b8wuommc5sh7a4do Анастасія Мікалаеўна Каласоўская 0 803384 5155765 5106957 2026-06-19T01:33:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155765 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Каласоўская}} '''Анастасі́я Мікала́еўна Каласо́ўская''' (нар. {{ДН|25|2|1975}}, [[Мінск]]) — беларускі [[архітэктар]] і [[педагог]]. [[Кандыдат архітэктуры]] (2005), [[дацэнт]] (2009)<ref name="nlb">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-BNTU-ar78544&strq=l_siz=20|title=Колосовская, Анастасия Николаевна (кандидат архитектуры ; род. 1975)|publisher=Нацыянальная бібліятэка Беларусі|lang=ru|accessdate=1 сакавіка 2026}}</ref>. Рэктарка [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] (з 2026)<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/anastasija-kolosovskaja-vozglavit-belorusskuju-gosudarstvennuju-akademiju-iskusstv-767359-2026/|title=Анастасія Каласоўская ўзначаліць Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў|publisher=БЕЛТА|date=3 сакавіка 2026|lang=be|accessdate=1 сакавіка 2026}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзілася {{ДН|25|2|1975}} года ў [[Мінск]]у<ref name="nlb" />. У 1998 годзе скончыла [[архітэктурны факультэт Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі]] па спецыяльнасці «Архітэктура», атрымаўшы кваліфікацыю «Архітэктар». У 2001 годзе скончыла [[аспірантура|аспірантуру]] па спецыяльнасці «Тэорыя і гісторыя архітэктуры, рэстаўрацыя і рэканструкцыя гісторыка-архітэктурнай спадчыны»<ref name="nlb" />. У 2005 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю<ref>{{cite web|author =Колосовская Анастасия Николаевна|authorlink = |date =|url =https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br779412?sid=94919248|title =Архитектурно-пространственная структура орденских монастырей Беларуси XVII―XVIII веков: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. архитектуры |publisher = |access-date =|language = ru}}</ref>. У 2009 годзе атрымала вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці «Архітэктура»<ref name="nlb" />. У 2023 годзе скончыла [[дактарантура|дактарантуру]] па спецыяльнасці «Архітэктура будынкаў і збудаванняў, гарадскіх і сельскіх паселішчаў, міжсяленных тэрыторый»<ref name="bdam">{{cite web|url=https://bdam.by/structure/rectorate/?cn-reloaded=1|title=Каласоўская Анастасія Мікалаеўна|publisher=Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|lang=ru|accessdate=1 сакавіка 2026|url-status=dead}}</ref>. Працавала ў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце]] (БНТУ) асістэнтам, старшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры «Тэорыя і гісторыя архітэктуры». З 2010 года займала пасаду намесніка дэкана [[Архітэктурны факультэт БНТУ|архітэктурнага факультэта БНТУ]]<ref name="bdam" />. У 2024 годзе перайшла на працу ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў]] на пасаду прарэктаркі па вучэбнай рабоце<ref name="belta" />. {{Дата|3|3|2026|1}} года была прызначана рэктаркай акадэміі<ref name="belta" />. == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў — [[Тэорыя архітэктуры|тэорыя]] і [[гісторыя архітэктуры]], [[Гісторыка-культурная спадчына|гісторыка-архітэктурная спадчына]], [[Архітэктурны стыль|мастацка-стылявыя напрамкі ў архітэктуры]]<ref name="bdam" /><ref name="nlb" />. Аўтар 225 работ, апублікаваных у айчынных і замежных навуковых часопісах, зборніках, энцыклапедычных і перыядычных выданнях. Сярод іх 5 навучальных і даведачных выданняў. Вынікі сваіх даследаванняў прадстаўляла на 36 навуковых канферэнцыях, у тым ліку 32 міжнародных<ref name="bdam" />. Удзельнічала ў распрацоўцы 4 навуковых тэм, у тым ліку ў рамках Дзяржаўных комплексных праграм навуковых даследаванняў «Гісторыя беларускай нацыі, дзяржаўнасці і культуры» і «Гісторыя, культура, грамадства, дзяржава»<ref name="bdam" />. З'яўляецца каардынатарам міжнародных праграм і праектаў з вышэйшымі навучальнымі ўстановамі [[Расія|Расіі]], [[Кітай|Кітая]], [[Азербайджан|Азербайджана]], [[Туркменістан|Туркменістана]], [[Узбекістан|Узбекістана]] і [[Таджыкістан|Таджыкістана]]. Арганізатар і член журы міжнародных выставак і аглядаў-конкурсаў выпускных кваліфікацыйных работ па архітэктуры і дызайне<ref name="bdam" />. == Узнагароды == * Грамата [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] — ''«за сумленную плённую працу і падрыхтоўку высокакваліфікаваных кадраў»''<ref name="bdam" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Рэктары Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў}} {{DEFAULTSORT:Каласоўская Анастасія Мікалаеўна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1975 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты архітэктуры]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Гісторыкі архітэктуры Беларусі]] 3penvdx43fv0jr349sltdqxgkzygrhf Аляксей Валянцінавіч Труханаў 0 803538 5155727 5108547 2026-06-18T19:48:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155727 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Труханаў}} {{Вучоны}} '''Аляксей Валянцінавіч Труханаў'''<ref>[https://vak.gov.by/sites/default/files/2020-11/%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%20%D0%A2%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%20%D0%90%D0%92_0.pdf Труханаў Аляксей Валянцінавіч — Структура, мультыфероідныя ўласцівасці і мікрахвалевае паглынанне ў жалеза-замяшчоных гексаферытах барыю]{{Недаступная спасылка}}</ref> ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі даследчык, спецыяліст у галіне фізікі кандэнсаванага стану і [[матэрыялазнаўства]]. Доктар фізіка-матэматычных навук (2020, кандыдат навук з 2011), дацэнт. == Біяграфія == Скончыў біялагічны факультэт [[ВДУ імя П. М. Машэрава]] (2008) па спецыяльнасці «Хімія». Працуе ў [[НПЦ НАН Беларусі па матэрыялазнаўстве]] (вядучы навуковы супрацоўнік<ref>[https://nasb.gov.by/bel/news/7359/ Уручаны дыпломы лаўрэатам прэміі РАН і НАН Беларусі 2015 года]</ref>, намеснік генеральнага дырэктара па навуковай і інавацыйнай рабоце<ref>[https://physics.by/2022/08/08/uchenye-oftn-udostoeny-nagrad-nan-belarusi/ Ученые ОФТН удостоены наград НАН Беларуси]</ref>). З 2023 — акадэмік-сакратар [[Аддзяленне хіміі і навук аб Зямлі НАН Беларусі|Аддзялення хіміі і навук аб Зямлі НАН Беларусі]]. У 2026 прызначаны на пасаду намесніка Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600076 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ от 3 марта 2026 г. № 76 Об А. В. Труханове]</ref><ref>[https://nasb.gov.by/rus/news/15523/ Владимир Караник представил коллективу новых заместителей Председателя Президиума НАН Беларуси]</ref> Адначасова — загадчык лабараторыі «Інтэлектуальныя сэнсарныя сістэмы» Нацыянальнага даследчага тэхналагічнага ўніверсітэта «[[Нацыянальны даследчы тэхналагічны ўніверсітэт «МІСіС»|МІСіС]]»<ref>[https://misis.ru/university/struktura-universiteta/lab/113/ Лаборатория «Интеллектуальные сенсорные системы»]</ref><ref>[https://misis.ru/science/community/scientists/3616/ Труханов Алексей Валентинович Д.ф.-м.н., заведующий лабораторией «Интеллектуальные сенсорные системы»]</ref> і галоўны рэдактар часопіса «Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя хімічных навук».<ref>[https://vestichem.belnauka.by/jour/pages/view/EditorialC Редакционная коллегия]</ref> == Найбольш вядомыя працы == * Crystal structure and magnetic properties of the BaFe12-xAlxO19 (x=0.1-1.2) solid solutions / A. V. Trukhanov, S. V. Trukhanov, I. S. Kazakevich [et al.] // Journal of Magnetism and Magnetic Materials. — 2015. — Vol. 393. — P. 253—259. — DOI 10.1016/j.jmmm.2015.05.076. — EDN UGFONV. * Polarization origin and iron positions in indium doped barium hexaferrites / S. V. Trukhanov, A. V. Trukhanov, E. L. Trukhanova [et al.] // Ceramics International. — 2018. — Vol. 44, No. 1. — P. 290—300. — DOI 10.1016/j.ceramint.2017.09.172. — EDN PRVRFJ. * Control of electromagnetic properties in substituted M-type hexagonal ferrites / A. V. Trukhanov, E. L. Trukhanova, S. V. Trukhanov [et al.] // Journal of Alloys and Compounds. — 2018. — Vol. 754. — P. 247—256. — DOI 10.1016/j.jallcom.2018.04.150. — EDN XXWBSP. * Correlation between composition and electrodynamics properties in nanocomposites based on hard/soft ferrimagnetics with strong exchange coupling / M. A. Almessiere, A. Baykal, A. V. Trukhanov [et al.] // Nanomaterials. — 2019. — Vol. 9, No. 2. — P. 202. — DOI 10.3390/nano9020202. — EDN TCGKZF. * Магнитное состояние структурно-расслоенного анион-дефицитного манганита La0.70Sr0.30MnО2.85 / С. В. Труханов, А. В. Труханов, А. Н. Васильев [и др.] // Журнал экспериментальной и теоретической физики. — 2011. — Т. 140, № 5. — С. 942—950. — EDN OGYVFT. * Investigation into the structural features and microwave absorption of doped barium hexaferrites / S. V. Trukhanov, A. V. Trukhanov, V. G. Kostishyn [et al.] // Dalton Transactions. — 2017. — Vol. 46, No. 28. — P. 9010-9021. — DOI 10.1039/c7dt01708a. — EDN SHYPSW. * Preparation and investigation of structure, magnetic and dielectric properties of (BaFe 11.9 Al 0.1 O 19) 1-x — (BaTiO 3) x bicomponent ceramics / S. V. Trukhanov, A. V. Trukhanov, M. M. Salem [et al.] // Ceramics International. — 2018. — Vol. 44, No. 17. — P. 21295-21302. — DOI 10.1016/j.ceramint.2018.08.180. — EDN PZRWHO. * Impact of In3+ cations on structure and electromagnetic state of M−type hexaferrites / V. A. Turchenko, S. V. Trukhanov, D. S. Klygach [et al.] // Journal of Energy Chemistry. — 2022. — Vol. 69. — P. 667—676. — DOI 10.1016/j.jechem.2021.12.027. — EDN UBGUYH. * Влияние размерного фактора на магнитные свойства манганита La0.50Ba0.50MnO3 / С. В. Труханов, А. В. Труханов, С. Г. Степин // Физика твердого тела. — 2008. — Т. 50, № 5. — С. 849—856. — EDN RCRIMN. * Crystal structure and magnetic properties of the BaFe12-xInxO19 (x=0.1-1.2) solid solutions / S. V. Trukhanov, A. V. Trukhanov, I. S. Kazakevich [et al.] // Journal of Magnetism and Magnetic Materials. — 2016. — Vol. 417. — P. 130—136. — DOI 10.1016/j.jmmm.2016.05.052. — EDN WTXUCD. * Influence of electrodeposition parameters on structure and micromechanical properties of thin Ni-Fe FILMS / V. M. Fedosyuk, T. I. Zubar, A. V. Trukhanov // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя фізіка-тэхнічных навук. — 2020. ― Т. 65, № 2. ― С. 135—144. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://rntbcat.rlst.org.by/izobr/Truhanov.html Профіль у базе даных «Вынаходнікі Беларусі» Рэспубліканскай навукова-тэхнічнай бібліятэкі] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Труханаў Аляксей Валянцінавіч}} [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Прэзідыума НАНБ]] ev8zmkzu1ies6zhhs49pvnn9nttejwk Анатоль Мікалаевіч Сініла 0 803866 5155784 5120331 2026-06-19T03:58:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155784 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сініла (значэнні)}} {{Навуковец}} '''Анато́ль Мікала́евіч Сіні́ла''' ({{ВДП}}) — беларускі [[біёлаг]], [[археолаг]], [[музеязнавец]] і педагог. == Біяграфія == У 2001 годзе скончыў [[Біялагічны факультэт ГДУ імя Ф. Скарыны|біялагічны факультэт]] [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. З 2002 па 2005 год вучыўся ў аспірантуры [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытута гісторыі НАН Беларусі]]<ref name="spadchyna">{{cite web|url=http://spadchyna.basnet.by:8080/clbel/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=w005&name_view=wa_all&strq=l_siz=10&a001=BY-CBCLL-011221|title=Сініла, Анатоль Мікалаевіч (н. 25.08.1979)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|lang=be|accessdate=11 сакавіка 2026}}</ref>. Пазней з’яўляўся аспірантам аддзела архітэктуры [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]<ref name="artmuseum">{{cite web|url=https://folk.artmuseum.by/events-news/lektciia-a-n-sinilo-zbory-belaruskaga-ikanapisu-ad-bdm-da-dkg-bssr|title=Лекцыя А. М. Сінілы «Зборы беларускага іканапісу: ад БДМ да ДКГ БССР»|publisher=Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|lang=be|accessdate=11 сакавіка 2026|url-status=dead}}</ref>. Працуе настаўнікам біялогіі і хіміі ў [[Багушэвічы (Бярэзінскі раён)|Багушэвіцкай]] сярэдняй школе [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]]<ref name="spadchyna"/><ref name="artmuseum"/>. == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў даследчыка ўключае вывучэнне [[Каменны век|каменнага]] і [[Бронзавы век|бронзавага]] вякоў, гісторыю міжваенных музейных збораў, а таксама пытанні [[Рэстытуцыя культурных каштоўнасцей|рэстытуцыі культурных каштоўнасцей]]<ref name="spadchyna"/><ref name="muzeaved">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar14090376&strq=l_siz=20|title=Синило, Анатолий Николаевич (музеевед)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|lang=ru|accessdate=11 сакавіка 2026}}</ref>. Мае вопыт экспедыцыйнай дзейнасці: праводзіў [[археалагічныя раскопкі]] і [[Археалагічная разведка|разведкі]] на тэрыторыі [[Усходняе Палессе|Усходняга Палесся]], а ў 2003 годзе ажыццяўляў самастойныя разведкі ў [[Лоеўскі раён|Лоеўскім раёне]]<ref name="spadchyna"/>. Выступаў у якасці навуковага кансультанта выставы «Страты і вяртанні. Лёс мастацкіх каштоўнасцей Дзяржаўнай Карціннай галерэі. 1939—1957»<ref name="artmuseum"/>. З’яўляецца аўтарам звыш 20 навуковых публікацый па [[Археалогія|археалогіі]] і [[Музеязнаўства|музеязнаўстве]]<ref name="spadchyna"/>. == Бібліяграфія == * Археалагічныя разведкі ў Лоеўскім раёне (2004). * Лоеўскі строй (2007). * Портреты Энгельгардтов из собрания Белорусского государственного музея. История и атрибуция / Анатолий Синило // Край Смоленский. — 2020. — № 10. — С. 21—26. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сініла Анатоль Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Біёлагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Музеязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Настаўнікі Беларусі]] 4k6yhw36zkib47bbnvgo6wvcgoxzw2h Анатоль Леанідавіч Адамішын 0 807462 5155781 5150640 2026-06-19T03:30:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155781 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Анатоль Леанідавіч Адамішын''' ({{lang-ru|Анатолий Леонидович Адамишин}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і расійскі [[дыпламат]], дзяржаўны дзеяч. [[Дыпламатычныя рангі|Надзвычайны і паўнамоцны пасол]] (1982). == Біяграфія == Дзяцінства прайшло ў камунальнай кватэры на [[Орлікаў завулак|Орлікавым завулку]] ў [[Масква|Маскве]]. Маці, супрацоўніца савецкага ведамства, выхоўвала адзінага сына сама, без бацькі; для нагляду за дзіцем у дзённы час наймала няню. У 1957 годзе з адзнакай скончыў эканамічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]]. [[Кандыдат навук|Кандыдат гістарычных навук]] (тэма [[дысертацыя|дысертацыі]]: «Еўрапейская палітыка СССР 1967—1975 гг. на прыкладзе агульнаеўрапейскай нарады»). Распачаў дыпламатычную кар’еру: * У 1957—1959 гадах — рэферэнт першага еўрапейскага аддзела МЗС СССР. * У 1959—1965 гадах працаваў у [[пасольства|пасольстве]] СССР у [[Італія|Італьянскай Рэспубліцы]]: 1959—1961 — стажор, 1961-1962 — [[аташэ]], 1962—1964 — трэці сакратар, 1964—1965 — другі сакратар. * У 1965—1971 гадах працаваў у першым еўрапейскім аддзеле МЗС СССР: 1965—1966 — другі сакратар, 1966—1968 — першы сакратар, 1968—1970 — саветнік, 1970—1971 — эксперт-кансультант. * У 1971—1973 гадах — супрацоўнік, галоўны саветнік упраўлення па планаванні знешнепалітычных мерапрыемстваў (УПЗМ) МЗС СССР. * У 1973—1978 гадах — начальнік упраўлення па агульных міжнародных праблемах МЗС СССР. * У 1978—1986 гадах — загадчык першага еўрапейскага аддзела, член калегіі МЗС СССР. * У 1986—1990 гадах — намеснік міністра замежных спраў СССР. У яго вядзенне ўваходзілі гуманітарныя і культурныя сувязі, уключаючы [[ЮНЕСКА]], а таксама [[Афрыка]], дзе галоўным быў удзел ва ўрэгуляванні канфлікту на поўдні Афрыкі і прадастаўленні незалежнасці [[Намібія|Намібіі]]. * У 1987—1990 гадах, адначасова, старшыня камісіі СССР па справах [[ЮНЕСКА]]. * З 3 мая 1990 па 24 снежня 1992 года — надзвычайны і паўнамоцны пасол СССР, затым Расіі ў Італьянскай Рэспубліцы<ref>[https://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_16522.htm Указ Президента СССР от 3 мая 1990 г. N 96 «О назначении тов. Адамишина А. Л. Чрезвычайным и Полномочным Послом СССР в Итальянской Республике»]</ref>. * З кастрычніка 1992 па 14 лістапада 1994 года — першы намеснік міністра замежных спраў Расіі<ref>[http://government.ru/docs/all/12911/ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 14.11.1994 г. № 1776-р]</ref>, у тым ліку курыраваў адносіны з краінамі СНД. * 12 снежня 1993 года быў абраны дэпутатам [[Дзяржаўная дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўнай думы]] па спісе блока «[[Яблака (партыя)|Яблака]]». Застаўся на пасадзе намесніка міністра і ў сувязі з гэтым склаў дэпутацкія паўнамоцтвы 11 мая 1994 года. Удзелу ў працы Думы не прымаў, намінальна з’яўляўся членам Камітэта па справах СНД і сувязях з суайчыннікамі. * З 5 верасня 1994 па 6 чэрвеня 1997 года — надзвычайны і паўнамоцны пасол Расіі ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/acts/bank/6936|title=Указ Президента Российской Федерации от 05.09.1994 г. № 1842|lang=ru|website=Президент России|access-date=2023-10-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kremlin.ru/acts/bank/11028|title=Указ Президента Российской Федерации от 06.06.1997 г. № 556|lang=ru|website=Президент России|access-date=2023-10-18}}</ref>. * У 1997—1998 гадах — міністр Расійскай Федэрацыі па супрацоўніцтве з дзяржавамі СНД. * У 1998—2005 гадах — віцэ-прэзідэнт, саветнік старшыні савета дырэктараў [[АФК «Сістэма»|акцыянернай фінансавай карпарацыі (АФК) «Сістэма»]]. * У 1999 годзе — загадчык кафедры знешняй палітыкі Расійскай акадэміі дзяржаўнай службы пры прэзідэнце Расіі. У кастрычніку 2000 года стаў адным з заснавальнікаў фонду міласэрнасці імя Ганны Паўлавай. З 2004 года прэзідэнт Асацыяцыі еўраатлантычнага супрацоўніцтва. Адначасна ўступіў у [[Яблака (партыя)|партыю «Яблака»]]. Старшы навуковы супрацоўнік [[Інстытут Еўропы РАН|Інстытута Еўропы РАН]]. [[Дыпламатычныя рангі|Надзвычайны і паўнамоцны пасол]] (12 ліпеня 1982). Член савета па знешняй і абароннай палітыцы. Валодаў [[Італьянская мова|італьянскай]], [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]], [[Украінская мова|украінскай]] мовамі. Сканаў 13 жніўня 2025 года<ref>{{Cite web |url= https://ria.ru/20250813/adamishin-2034964651.html|title= Умер бывший посол в Италии и Британии Адамишин|website= [[РИА Новости]]|date=2025-08-13|access-date=2025-08-13}}</ref><ref>{{Cite web |url= https://www.vesti.ru/article/4640189|title= Ушел из жизни бывший посол РФ в Италии и Великобритании Анатолий Адамишин|website= Vesti.ru|date=2025-08-13|access-date=2025-08-13}}</ref>. Пахаваны на [[траякураўскія могілкі|Траякураўскіх могілках]]<ref>{{Cite web |url= https://moscow-tombs.ru/by-years/adamishin_al/|title= АДАМИШИН Анатолий Леонидович (1934 – 2025)|website= moscow-tombs.ru|access-date=2025-09-06}}</ref>. == Узнагароды == Мае дзяржаўныя ўзнагароды, у тым ліку два [[Ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1981, 1984), [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Дружбы народаў]] (1975), «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Знак Пашаны]]» (1971). [[Заслужаны работнік дыпламатычнай службы Расійскай Федэрацыі]] (18 красавіка 2005)<ref>{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/22268 |title=Указ Президента Российской Федерации от 18.04.2005 г. № 439 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник дипломатической службы Российской Федерации“» |access-date=2024-12-03 |archive-date=2016-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916101047/http://www.kremlin.ru/acts/bank/22268 |url-status=live }}</ref>. Кавалер Вялікага Крыжа [[ордэн «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»|ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»]] (1993)<ref>[http://www.quirinale.it/qrnw/statico/onorificenze/decorato.asp?id=10609&ono=11 Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana S.E. l’Amb. Anatoli Leonidovich Adamishin]{{ref|it}}</ref>. Узнагароджаны [[Ганаровай граматай Урада Расійскай Федэрацыі|Ганаровай граматай Урада Расійскай Федэрацыі]] (2004 год)<ref>{{Cite web |url=http://government.ru/docs/all/41342/ |title=О награждении Почётной грамотой Правительства Российской Федерации Рогачёва И.А. |access-date=2023-06-13 |archive-date=2023-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613184121/http://government.ru/docs/all/41342/ |url-status=live }}</ref> == Публікацыя == Мае навуковыя і публіцыстычныя Друкаваныя працы па шырокаму колу міжнародных праблем, а таксама мемуарныя замалёўкі. Аўтар кнігі «Заход і адраджэнне вялікай дзяржавы» (1993, на італьянскай мове), мемуараў «Белае сонца Анголы» (2001) і у «Розныя гады. Знешнепалітычныя нарысы» (2016). Поўны спіс: * Политика КПСС — марксизм-ленинизм в действии : Учеб. пособие для школ основ марксизма-ленинизма / [А. Л. Адамишин, Ю. А. Белик, В. И. Бровиков и др.]. — Москва : [[Политиздат]], 1976. — 416 с.; 20 см. — (В помощь изучающим материалы XXV съезда КПСС). * История внешней политики СССР. 1917—1976 : В 2 т. / Под ред. А. А. Громыко, Б. Н. Пономарева ; АН СССР. Ин-т истории СССР. — 2-е изд., доп. и перераб. — Москва : Наука, 1976-. — 22 см. Т. 2: 1945—1976 гг. Т. 2 / А. Л. Адамишин, А. М. Александров, А. И. Блатов [и др.]. — 1976-. — 670 с.; 22 см. * История внешней политики СССР. 1917—1976 : В 2 т. / Под ред. А. А. Громыко, Б. Н. Пономарева ; АН СССР. Ин-т истории СССР. — 3-е изд., доп. — Москва : Наука, 1976-. — 22 см. Т. 2: 1945—1976 гг. Т. 2 / Авт.: А. Л. Адамишин, А. М. Александров, А. И. Блатов [и др.]. — 1977. — 677 с. * От Хельсинки до Белграда : Сов. Союз и осуществление Заключит. акта общеевропейского совещ. : Документы и материалы : [Сборник] / [Сост. А. Л. Адамишин, Ю. М. Воронцов, Ю. В. Дубинин и др.]. — Москва : Политиздат, 1977. — 287 с.; 20 см. * По пути, проложенному в Хельсинки : Сов. Союз и осуществление Заключ. акта общеевроп. совещ. Документы и материалы / [Сост. Адамишин А. Л. и др.]. — Москва : Политиздат, 1980. — 511 с.; 22 см. * История внешней политики СССР, 1917—1980 / Под ред. А. А. Громыко, Б. Н. Пономарева. — М. : Прогресс, 1981. — 20 см. Т. 2. 1945—1980 / А. Л. Адамишин, А. М. Александров, А. И. Блатов и др. — Москва : Прогресс, 1981. — 726 с. * История внешней политики СССР, 1917—1980 : в 2-х т. / Под ред. А. А. Громыко, Б. Н. Пономарева ; АН СССР, Институт истории СССР. — 4-е изд., перераб. и доп. — Москва : Наука, 1980. Т. 2: 1945—1980 гг. Т. 2. — 1981. — 758 с. * Справочник пропагандиста-международника / [Адамишин А. Л., Адибеков Г. М., Алексеев Р. Ф. и др.; Под ред. В. В. Загладина, Н. В. Шишлина]. — Москва : Политиздат, 1981. — 206 с.; 17 см. * Советско-французские отношения во время Великой Отечественной войны 1941—1945: документы и материалы. / М-во иностр. дел СССР ; ред. А. Л. Адамишин. — Москва : Политиздат, 1983. * За мир и безопасность народов: документы внешней политики СССР, 1970 г. : в 2 кн. / М-во иностранных дел СССР ; редкол.: А. Л. Адамишин [и др.]. — Москва : Политиздат, 1988. — 22 см; ISBN 5-250-00180-7 * СССР и международное сотрудничество в области прав человека : Документы и материалы / М-во иностр. дел СССР; [Редкол.: А. Л. Адамишин (отв. ред.) и др.]. — Москва : Междунар. отношения, 1989. — 708,[1] с.; 22 см; ISBN 5-7133-0141-9 : 2 р. 40 к. * Международное сотрудничество в области прав человека: Документы и материалы / М-во иностр. дел РФ ; [Редкол.: А. Л. Адамишин (отв. ред.) и др.]. — М. : Междунар. отношения, 1993-. — 22 см. Вып. 2. — Москва : Междунар. отношения, 1993. — 698,[1] с.; ISBN 5-7133-0621-6 : Б. ц. * Tramonto e rinascita di una grande potenza : diario polit. dell’ultimo ambasciatore dell’Urss e del primo ambasciatore della Federazione Russa a Roma / Anatilij Adamishin; a cura di Aleksej Hazov; pref. di Francesco Cossiga; [trad. dal russo di Aleksej Hazov]. — Milano : Spirali/Vel, 1995. — 294, [1] с. ISBN 88-7770-421-7 * Белое солнце Анголы / Анатолий Адамишин. — Москва : [[Вагриус]], 2001. — 213, [1] с., [16] л. ил.; 20 см; ISBN 5-264-00686-5 * Стратегия для России: 10 лет СВОП / Ред. колл. СВОП: В. П. Аверченко, А. Л. Адамишин и др. — Вагриус, 2002. — 813 с. — (Совет по внешней и оборонной политике). * В разные годы. Внешнеполитические очерки / Анатолий Адамишин. — Москва : Весь Мир, 2016. — 447 с., [8] л. ил., портр., факс. : портр., факс.; 24 см; ISBN 978-5-7777-0651-5 : 1000 экз. * Английский дивертисмент: заметки (с комментариями) посла России в Лондоне, 1994—1997 гг. / Анатолий Адамишин. — Москва : Художественная лит., 2018. — 443, [2] с., [16] л. цв. ил., портр. : ил.; 21 см; ISBN 978-5-280-03804-2 : 1000 экз. * Как стать послом / Анатолий Адамишин; под редакцией доктора исторических наук Ю. А. Райкова ; Федеральное государственное автономное образовательное учреждение высшего образования «Московский государственный институт международных отношений (университет) Министерства иностранных дел Российской Федерации», Кафедра дипломатии. — Москва : МГИМО-университет, 2019. — 137, [2] с.; 20 см. — (Воспоминания дипломата).; ISBN 978-5-9228-2077-6 : 100 экз. * В разные годы. Внешнеполитические очерки / Анатолий Адамишин. — 2-е изд., испр. и доп. — Москва : Весь мир, 2024 (Чехов, Московская область). — 459 с., [8] л. ил., портр. : ил., портр.; 25 см; ISBN 978-5-7777-0941-7 : 1000 экз. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://svop.ru/эксперты/адамишин-анатолий-леонидович/ Биография] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241104021531/https://www.svop.ru/%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%8B/%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%B8%D0%BD-%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ |date=4 лістапада 2024 }} * [http://persona.rin.ru/cgi-bin/rus/view.pl?id=15865&a=f&idr=6 Биография] * [http://www.echo.msk.ru/programs/korzun/606301-echo/ Интервью Анатолия Адамишина на радио «Эхо Москвы»] (21.07.2009) * {{cite web|url= https://aif.ru/politics/world/anatoliy_adamishin_london_i_vashington_vozrozhdayut_obraz_imperii_zla|title= Анатолий Адамишин: Лондон и Вашингтон возрождают образ «империи зла»|publisher= «[[Аргументы и факты]]»|date=2018-04-04}} * {{cite web|url= https://lenta.ru/articles/2020/02/19/adamishin/|title= «Ситуацию усугубила наша неуклюжая ложь» Что помешало вождям СССР победить в холодной войне?|publisher= [[Lenta.ru]]|date=2020-02-19}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Эканамісты паводле алфавіта]][[Катэгорыя:Члены партыі «Яблака»]][[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]][[Катэгорыя:Эканамісты СССР]][[Катэгорыя:Эканамісты Расіі]][[Катэгорыя:Эканамісты XX стагоддзя]][[Катэгорыя:Паслы СССР]][[Катэгорыя:Паслы Расіі]][[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I склікання]][[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] t3samb7lcdbj6kknpcbw88ridc2rfmb Аляксей Андрэевіч Паборцаў 0 807834 5155725 5141667 2026-06-18T19:34:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155725 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксей Андрэевіч Паборцаў''' ({{lang-ru|Алексей Андреевич Поборцев}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі тэлежурналіст, спецыяльны карэспандэнт тэлекампаніі [[НТВ]], начальнік аддзела спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання ААТ (з 2015 — АТ) «Тэлекампанія НТВ» з 2004 года<ref>{{cite web|url=http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|title=ПОБОРЦЕВ Алексей Андреевич|publisher=Лабиринт|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208165845/http://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=61026|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Масква|Маскве]]. У [[1988]] годзе скончыў партугальскае аддзяленне [[Маскоўскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт|Маскоўскага дзяржаўнага інстытута замежных моў]] імя [[Марыс Тарэз|Марыса Тарэза]] па спецыяльнасці «Перакладчык з партугальскай і англійскай моў». Па заканчэнні ВНУ праходзіў тэрміновую вайсковую службу, у ходзе якой прымаў удзел у [[Грамадзянская вайна ў Анголе|грамадзянскай вайне ў Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://eurasian-defence.ru/node/11118|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Центр военно-политических исследований|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601005050/http://eurasian-defence.ru/node/11118|url-status=live}}</ref>. Першая камандзіроўка ў [[Ангола|Анголу]] адбылася ў 1985—1986 гадах, пасля трэцяга курса інстытута. У 1988—1990 гадах, як вайсковец, працаваў ваенным перакладчыкам у складзе [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|групы савецкіх спецыялістаў у Анголе]]<ref>{{cite web|url=http://tulainfo71.ru/news/society/8208/?sphrase_id=253878|title=Фильм с участием тульского губернатора покажут на федеральном канале|publisher=Тульское информагентство|date=2015-02-14|url-status=dead}}</ref>. У пачатку 1990-х гадоў працаваў у рэдакцыі [[ТАСС]], а таксама дыктарам і карэспандэнтам на «Иновещание» ([[Цэнтральнае тэлебачанне Дзяржтэлерадыё СССР]])<ref name=ntv>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|title=Сегодня. Корреспонденты программы. Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|access-date=2016-08-03|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806153606/http://www.ntv.ru/peredacha/segodnya/team/38781/7945/|url-status=live}}</ref>. === Тэлебачанне === Пачынаючы з [[1994]] года супрацоўнічаў з маскоўскім тэлеканалам [[2х2]], у [[1995]] — карэспандэнт у навінах гэтага ж тэлеканала. Са снежня 1995 — карэспандэнт у інфармацыйных праграмах тэлеканала [[НТВ]]. Пачынаючы з канца 1995 — пачатку 1996 года вёў рэпартажы з [[Чачня|Чачні]]: як з пазіцый федэральных сіл, так і з пазіцый чачэнскіх сепаратыстаў<ref>{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|title=Война в Чечне глазами журналистов - 10 лет|publisher=[[Эхо Москвы]]|date=2004-12-19|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010749/http://www.echo.msk.ru/programs/tv/33584/|url-status=live}}</ref>. Працаваў падчас [[першая чачэнская вайна|першай]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|title=Как начиналась "первая чеченская"|author=|website=[[Кавказский узел]]|date=2004-12-17|publisher=|access-date=2018-08-29|archive-date=2018-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830005346/http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/66623/|url-status=live}}</ref> і [[другая чачэнская вайна|другой]] чачэнскіх кампаній<ref>{{cite web|url=http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|title=Расстрел в прямом эфире|publisher=[[Полит.ру]]|date=2005-02-25|access-date=2014-10-18|archive-date=2017-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209205950/http://polit.ru/article/2005/02/25/rasstrel/|url-status=live}}</ref>, [[Дагестанская вайна|Дагестанскай вайны]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/672699/|title=Моё НТВ. Откровения Татьяны Митковой|publisher=[[НТВ]]|date=2013-10-10|access-date=2019-07-18|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528222724/https://www.ntv.ru/novosti/672699/|url-status=live}}</ref>, таксама здымаў рэпартажы пра войны, катастрофы і перавароты, якія адбываліся ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Афганістан]]е, [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|title=ЮГОСЛАВИЯ — ГЛАВНАЯ ТЕМА ЭКРАНА|author=|website=Антенна-Телесемь|date=1999-04-07|publisher=|access-date=2019-08-16|archive-date=2001-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20010222031721/http://www.kp.vrn.ru/ant/n14/an_news.html|url-status=dead}}</ref> і [[Албанія|Албаніі]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|title=Алексей Поборцев|publisher=[[НТВ]]|date=2001-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20010417065048/http://www.ntv.ru/corr/pobortsev.html|archive-date=2001-04-17}}</ref>, здымаў наступствы [[Ураган у Маскве (1998)|ўрагану ў Маскве 1998 года]]. Да чэрвеня 2014 года ў розны час працаваў карэспандэнтам у інфармацыйных праграмах НТВ — «Сегодня»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/636642|title=Китайцы варят из пениса тигра супы для импотентов|publisher=[[НТВ]]|date=2013-07-29|access-date=2017-01-04|archive-date=2017-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105083702/http://www.ntv.ru/novosti/636642|url-status=live}}</ref>, «Итоги»<ref>{{cite web|url=http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|title=Эвакуации из сектора Газа нет. Пока|publisher=[[NEWSru.com]]|date=2000-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208142119/http://newsru.com/itogi/05nov2000/poborcev_live.html|archive-date=2015-12-08}}</ref>, «Намедни»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|title=Команды «Газы!» не было. Газпром|publisher=[[НТВ]]|date=2001-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20040830034525/http://www.ntv.ru/programs/news/namedni/index.jsp?iid=869|archive-date=2004-08-30}}</ref>, «Сегодня: итоговая программа»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/video/837120/|title=Саботаж или системная ошибка: ракету «Протон» погубила сломанная деталь|publisher=[[НТВ]]|date=2014-06-01|access-date=2016-08-12|archive-date=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821093247/http://www.ntv.ru/video/837120/|url-status=live}}</ref>, а таксама з’яўляўся адным з пастаянных аўтараў рубрыкі «Профессия — репортёр»<ref>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/381942/|title=«Максимум» уходит, «Своя игра» остается: программа НТВ на 2013-й. НТВ.Ru публикует интервью с программным директором телеканала НТВ. Заместитель гендиректора телекомпании Александр Нечаев рассказал об эфирных планах на 2013 год|publisher=[[НТВ]]|date=2012-12-09|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531025733/http://www.ntv.ru/novosti/381942/|url-status=live}}</ref>. З 2000 па 2004 год — пастаянны аўтар праекта «Найноўшая гісторыя». У дні [[Справа НТВ|змены ўласніка]] НТВ у красавіку 2001 года працаваў дзяжурным карэспандэнтам у рэдакцыі<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/252890|title=Ночью на НТВ убивали монстров|publisher=[[Коммерсантъ]]|date=2001-04-06|access-date=2014-10-18|archive-date=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022181146/http://www.kommersant.ru/doc/252890|url-status=live}}</ref>. З верасня [[2002]] па красавік [[2004]] — аўтар, кіраўнік і вядучы штотыднёвай тэлевізійнай праграмы пад назвай «Национальная безопасность. Расследование НТВ»<ref>{{cite web|url=http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|title=Национальная безопасность|publisher=[[НТВ]]|access-date=2019-06-11|archive-date=2018-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530044103/http://4sale.ntv.ru/ru/item/4131|url-status=unfit}}</ref>. Разам з ім гэтую праграму таксама вялі Алена Саркісян<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|title=НТВ меняет сетку вещания: новости будут выходить каждый час|publisher=[[Lenta.ru]]|date=2002-09-03|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601020513/http://lenta.ru/most/2002/09/03/ntv|url-status=live}}</ref> і Антон Грішын. З пачатку мая 2004 года працаваў пераважна як аўтар [[Дакументальны фільм|дакументальных фільмаў]] на НТВ, у адной групе з рэжысёрам Наталляй Васьковай і карэспандэнтам, прадзюсарам Канстанцінам Мыльнікавым<ref>{{cite web|url=http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|title=Чеченской войне – 10 лет|publisher=[[Еженедельный журнал]]|date=2004-11-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041209183459/http://ej.ru/146/life/media/02/index.html|archive-date=2004-12-09}}</ref>. З верасня — кіраўнік спецыяльных праектаў дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання НТВ<ref name=ntv/>. == Узнагароды і прэміі == * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] I ступені (27 лістапада 2006 года) — «з''а вялікі ўклад у развіццё айчыннага тэлерадыёвяшчання і шматгадовую плённую дзейнасць''»<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoteka.ru/pst/1058/528634.html |title=Указ Президента Российской Федерации от 27 ноября 2006 года № 1316 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |access-date=6 верасня 2012 |archive-date=12 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112213658/http://www.pravoteka.ru/pst/1058/528634.html |url-status=dead }}</ref>. * [[Медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай»]] II ступені (8 снежня 2000 года) — «''за мужнасць, адвагу і самаадданасць, праяўленыя пры выкананні прафесійнага абавязку, і аб’ектыўнае асвятленне падзей у Паўночна-Каўказскім рэгіёне''»<ref>{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|title=Указ Президента Российской Федерации от 8 декабря 2000 г. № 1982 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников средств массовой информации»|date=2000-12-08|publisher=Президент России, официальный сайт|description=Документы|access-date=2017-08-20|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044126/http://www.kremlin.ru/acts/bank/16343|url-status=live}}</ref>. * Прэмія «Крыштальная пляшка» за фільм «Першамайская калона» (2002)<ref>{{cite web|url=http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|title=Кто хлебнет из «Хрустальной фляжки»?|publisher=[[Красная звезда]]|date=2003-01-15|access-date=2014-05-31|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926075831/http://old.redstar.ru/2003/01/15_01/n.html|url-status=live}}</ref>. * Прэмія Саюза журналістаў Расіі за лепшае журналісцкае расследаванне — за фільм «Закладнікі чорнага неба» (2003)<ref name=poborcev>{{cite web|url=http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|title=Поборцев Алексей Андреевич|publisher=Министерство культуры Чувашии|access-date=2014-05-31|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601010734/http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=12&id=283899|url-status=live}}</ref>. * Кінафестываль дакументальных фільмаў «Закон і грамадства» (2003) — адзначаны фільм «Прысуджаныя жыць» у намінацыі «Злачынства і пакаранне»<ref>{{cite web|url=http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|title=Объявлены победители фестиваля "ЗАКОН и ОБЩЕСТВО"|publisher=[[ВГТРК]]|date=2003-04-28|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208152525/http://old.vgtrk.com/cnews.html?id=1024&date=01-4-2003|url-status=live}}</ref>. * Лаўрэат міжнароднай прэміі Арцёма Баравіка «Гонар. Мужнасць. Майстэрства» (2003)<ref name=poborcev/> і тая ж прэмія — за фільмы «Па той бок вайны» (2005) і «Атамныя людзі» (2006)<ref name=nagrada>{{cite web|url=http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|title=Награды|publisher=[[НТВ]]|date=2006|access-date=2014-05-31|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208135249/http://www.ntv.ru/kompania/nagrady|url-status=live}}</ref>. *Дзясяты міжнародны фестываль і тэлефільмаў «Залаты бубен» (2006). Дыпломам у намінацыі «Дакументальны фільм» быў адзначаны фільм Аляксея Поборцева «Атамныя людзі»<ref name=nagrada/>. == Сям’я == Жанаты, мае дваіх дзяцей. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі з партугальскай мовы]][[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты]] ghg1r4dfk74lsgiqk6u5cpa09nvdt6i Аляксандр Сяргеевіч Клачко 0 809119 5155687 5152060 2026-06-18T15:17:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5155687 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | імя = Аляксандр Сяргеевіч Клачко | арыгінал імя = | фота = | шырыня = | подпіс = | дата нараджэння = 19.8.1984 | месца нараджэння = [[Баранавічы]], [[Брэсцкая вобласць]], [[БССР]] | дата смерці = | месца смерці = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Украіна}} | від войскаў = [[Узброеныя сілы Украіны]] | гады службы = 2022—2023 | званне = | камандаваў = | часці = [[Полк імя Кастуся Каліноўскага]] | бітвы = [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|Уварванне Расіі ва Украіну]]<br>[[Бітва за Бахмут]] | узнагароды = | сувязі = [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] | альма-матэр = [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] (2006) | прафесія = [[эканаміст]] | пазыўны = Кусь }} '''Алякса́ндр Сярге́евіч Клачко́''' (нар. {{ДН|19|8|1984}}, [[Баранавічы]], [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі грамадскі актывіст, палітычны эмігрант, былы добраахвотнік [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палка імя Кастуся Каліноўскага]] (пазыўны «Кусь»). Удзельнік [[Расійска-ўкраінская вайна|абароны Украіны ад расійскага ўварвання]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 жніўня 1984 года ў [[Баранавічы|Баранавічах]]. Вучыўся ў мясцовай сярэдняй школе №&nbsp;19. У 2006 годзе скончыў [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]], атрымаўшы спецыяльнасць эканаміста. У розныя гады працаваў эколагам на [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгунцы]], экспедытарам у інтэрнэт-краме «Гіпермол», а таксама кіраўніком баранавіцкага падраздзялення службы таксі «7220»<ref name="nemezida">{{cite web|url=https://foreigncombatants.ru/index.php?title=Александр_Клочко|title=Александр Сергеевич Клочко|publisher=Foreign Combatants|date=15 лютага 2024|lang=ru|accessdate=7 чэрвеня 2026}}</ref>. Быў у шлюбе, разведзены. Мае сына 2009 года нараджэння<ref name="nemezida"/>. === Палітычны пераслед у Беларусі === Паводле слоў самога Клачко, цікавасць да гісторыі Беларусі і палітыкі пачалася ў 2019 годзе пасля вывучэння каранёў сваёй сям'і з вёскі [[Дамашэвічы]]. Канчатковае расчараванне ў дзеяннях дзяржавы адбылося падчас пандэміі [[COVID-19]], калі ўлады хавалі рэальную статыстыку захворванняў. Каранавірусам тады цяжка перахварэў ягоны дзед, а самому Клачко адмаўлялі ў тэставанні<ref name="salidarnast">{{cite web|url=https://charter97.org/ru/news/2021/2/10/410862/|title=«Ложь со стороны властей мне надоела»|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]|date=10 лютага 2021|lang=ru|accessdate=7 чэрвеня 2026}}</ref>. З пачаткам [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў у жніўні 2020 года]] Клачко пачаў актыўна ўдзельнічаць у нядзельных маршах у [[Мінск]]у і Баранавічах, здымаў відэаролікі, маляваў графіці, удзельнічаў у дваровых сустрэчах. З'яўляўся дэлегатам грамадзянскай ініцыятывы «[[Сход (платформа)|Сход]]»<ref name="nemezida"/>. На той момант ён выступаў выключна за мірны шлях вырашэння палітычнага крызісу і быў супраць сілавога сцэнарыя<ref name="belsat_video">{{cite web|url=https://belsat.eu/ru/programs/15-04-2022-ya-byl-protiv-silovogo-resheniya-istoriya-belorusa-iz-batalona-kalinovskogo/|title=«Я был против силового решения». История белоруса из батальона Калиновского|publisher=[[Белсат]]|date=15 красавіка 2022|lang=ru|accessdate=7 чэрвеня 2026|archive-date=15 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415175402/https://belsat.eu/ru/programs/15-04-2022-ya-byl-protiv-silovogo-resheniya-istoriya-belorusa-iz-batalona-kalinovskogo/|url-status=bot: unknown}}</ref>. 8 лістапада 2020 года Аляксандр Клачко быў затрыманы [[АМАП (Беларусь)|АМАПам]] падчас дваровага чаявання ў баранавіцкім мікрараёне [[Бараўкі (Баранавічы)|Бараўкі]]. Ён быў аштрафаваны на 10 [[Базавая велічыня|базавых велічынь]] за непадпарадкаванне міліцыі. Акрамя таго, пасля затрымання актывіст заявіў, што міліцыянеры скралі ў яго каля 320 рублёў (каля 100 еўра), сярод якіх былі і грошы фірмы таксі. З гэтай нагоды ён пісаў заяву ў [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт]], аднак улады не знайшлі складу злачынства ў дзеяннях сілавікоў<ref name="salidarnast"/><ref name="belsat_video"/>. Пасля таго як 18 снежня 2020 года сілавікі паспрабавалі правесці вобшук у ягонай кватэры, Клачко ў тую ж ноч пакінуў Беларусь і выехаў у Літву па гуманітарным калідоры. Знаходзячыся ў эміграцыі ў [[Вільня|Вільні]], пэўны час перабіваўся некваліфікаванай працай: мыў вокны, сек дровы, пазней знайшоў афіцыйную працу<ref name="salidarnast"/><ref name="novaya_gazeta">{{cite web|url=https://novayagazeta.ee/articles/2024/05/22/nikomu-ne-nuzhnye-belaruskie-eks-dobrovoltsy-voevavshie-na-storone-ukrainy-ne-mogut-naladit-mirnuiu-zhizn-v-litve|title=Никому не нужные. Беларуские экс-добровольцы, воевавшие на стороне Украины, не могут наладить мирную жизнь в Литве|publisher=Новая газета. Балтия|author=Алёна Дубовик|date=22 мая 2024|lang=ru|accessdate=7 чэрвеня 2026}}</ref>. === Удзел у вайне ва Украіне === З пачаткам поўнамаштабнага [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] ў лютым 2022 года Аляксандр Клачко перагледзеў свае пазіцыі наконт мірнага пратэсту і прыняў рашэнне адправіцца на фронт. Ён далучыўся да беларускага [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|батальёна імя Кастуся Каліноўскага]] (які пазней быў разгорнуты ў полк), падпісаўшы кантракт з [[Узброеныя сілы Украіны|Узброенымі сіламі Украіны]]. Свой пазыўны «Кусь» добраахвотнік узяў ад уласнага ніка ў [[Telegram]], які гучаў як «Кусь за Беларусь»<ref name="belsat_video"/><ref name="nn_brand">{{cite web|url=https://nashaniva.com/351322|title=Былы каліновец запусціў уласны брэнд. Сродкі пойдуць на дапамогу|publisher=[[Наша Ніва]]|date=14 верасня 2024|lang=be|accessdate=7 чэрвеня 2026}}</ref>. Пасля пачатку службы ва Украіне супраць Аляксандра Клачко ў Беларусі былі распачаты крымінальныя справы, паводле слоў самога актывіста, іх колькасць дасягае сямі. У прыватнасці, у сакавіку 2022 года [[Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй]] узбудзіла справу па артыкуле 361-3 КК РБ («Удзел ва ўзброеным канфлікце на тэрыторыі замежнай дзяржавы»)<ref name="nv_online">{{cite web|url=https://www.nv-online.info/2022/03/27/protiv-bojcov-belorusskogo-batalona-vojujushhego-v-ukraine-vozbudili-ugolovnoe-delo.html|title=Против бойцов белорусского батальона, воюющего в Украине, возбудили уголовное дело|publisher=Народная Воля|date=27 сакавіка 2022|lang=ru|accessdate=7 чэрвеня 2026|archive-date=27 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327062847/https://www.nv-online.info/2022/03/27/protiv-bojcov-belorusskogo-batalona-vojujushhego-v-ukraine-vozbudili-ugolovnoe-delo.html|url-status=dead}}</ref><ref name="nn_picket">{{cite web|url=https://nashaniva.com/357657|title=«Прыміце рашэнне, хто я для вас». Каліновец амаль год не можа легалізавацца ў Літве|publisher=[[Наша Ніва]]|date=18 снежня 2024|lang=be|accessdate=7 чэрвеня 2026}}</ref>. Браў удзел у [[Абарона Бахмута|абароне Бахмута]]. У снежні 2022 года падчас знаходжання ў зімовых акопах на лініі абароны горада атрымаў абмаражэнне пальцаў і моцнае запаленне нырак. З-за наступстваў хваробы і незваротных пашкоджанняў арганізма ўкраінская ваенна-ўрачэбная камісія камісавала беларуса з УСУ, прызначыўшы яму 2-ю групу інваліднасці<ref name="novaya_gazeta"/>. === Дзейнасць пасля фронту === У снежні 2023 года Аляксандр Клачко вярнуўся ў Літву з мэтай атрымання пастаяннага віду на жыхарства і праходжання медыцынскай рэабілітацыі. Аднак працэс легалізацыі зацягнуўся: згодна з літоўскім заканадаўствам, падчас разгляду прашэння аб [[Палітычны прытулак|палітычным прытулку]], якое ён падаў 18 студзеня 2024 года, эмігрант не меў права на афіцыйнае працаўладкаванне і бясплатнае лячэнне. Разгляд справы цягнуўся 11 месяцаў, на працягу якіх былы ваяр заставаўся без сродкаў да існавання і выжываў дзякуючы дапамозе неабыякавых беларусаў<ref name="novaya_gazeta" /><ref name="nn_picket" />. 18 снежня 2024 года, на гадавіну свайго выезду з Беларусі, Клачко правёў адзіночны пікет пад сценамі [[Дэпартамент міграцыі Літвы|Дэпартамента міграцыі Літвы]] ў Вільні, патрабуючы ад улад хоць нейкага (станоўчага або адмоўнага) рашэння па ягонай справе, каб спыніць падвешаны стан<ref name="nn_picket" />. Праз месяц, у сярэдзіне студзеня 2025 года, Літва задаволіла прашэнне і выдала яму статус [[Бежанец|бежанца]] з відам на жыхарства на 5 гадоў. Дадатковай дапамогай у атрыманні статусу сталі паручальніцтвы ад прадстаўніцы [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб'яднанага пераходнага кабінета]] [[Вольга Зазулінская|Вольгі Зазулінскай]] і [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабарончага цэнтра «Вясна»]]<ref name="strana">{{cite web|url=https://www.stranafund.org/ru/blog/belaruski-dobraahvotnik-z-palka-kalinouskaga-alyaksandr-klachko-atrymau-status-ucekacha-u-litve|title=Беларусский доброволец из Полка Калиновского Александр Клачко получил статус беженца в Литве|publisher=Фонд «Страна для жизни»|date=14 студзеня 2025|lang=ru|accessdate=7 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="nn_status">{{cite web|url=https://nashaniva.com/364342|title=Каліновец Аляксандр Клачко атрымаў статус уцекача ў Літве|publisher=[[Наша Ніва]]|date=13 студзеня 2025|lang=be|accessdate=7 чэрвеня 2026}}</ref>. У эміграцыі актывіст увайшоў у [[Удзельнікі Каардынацыйнай рады 3-га склікання|склад 3-га склікання]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]]. Разам з іншай былой палітзняволенай Алесяй Буневіч ён адкрыў брэнд адзення і сувеніраў «Кусь», частка сродкаў ад якога накіроўваецца на дапамогу беларускім валанцёрам і добраахвотнікам. Акрамя таго, Клачко неаднаразова публічна крытыкаваў пасіўнасць [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] і памяншэнне ўвагі грамадства да вайны і патрэб ваяроў<ref name="nn_brand" /><ref name="nn_support">{{cite web|url=https://nashaniva.com/335664|title=«Беларусы забыліся пра вайну. Нашых добраахвотнікаў называюць наймітамі» — былы каліновец Клачко|publisher=[[Наша Ніва]]|author=Вера Белацаркоўская|date=7 лютага 2024|lang=be|accessdate=7 чэрвеня 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клачко Аляксандр Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 19 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах]] [[Катэгорыя:Выпускнікі ГрДУ імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі пратэстаў у Беларусі (2020—2021)]] [[Катэгорыя:Беларусы ў расійска-ўкраінскай вайне]] [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады]] bcxon1ie7l8o4mib4ctscp51pbghi6f Сямён Яўнутавіч 0 809612 5155667 5155134 2026-06-18T13:30:25Z StachLysy 62453 шаблон 5155667 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Сямён Яўнутавіч''' (XIV — пачатак XV ст.) — удзельны князь з дынастыі Гедзімінавічаў. Сын [[Яўнут]]а Гедзімінавіча. У гістарычных крыніцах згадваецца як князь [[Свіслацкае княства|свіслацкі]] (кіраваў прыблізна з 1390-х да 1411 года). Звесткі пра яго жыццё фрагментарныя і захаваліся пераважна ў летапісах і дыпламатычных дакументах таго часу. Яго бацька — Яўнут (у хрышчэнні Іван) пэўны час займаў віленскі сталец, а пасля звяржэння атрымаў [[Заслаўскае княства]]. Брат Сямёна, [[Міхаіл Яўнутавіч]], стаў родапачынальнікам князёў Заслаўскіх. Падчас міжусобнай вайны ў [[ВКЛ]] паміж [[Вітаўт]]ам і [[Ягайла]]м прыняў бок апошняга. Вітаўт у 1390 годзе захапіў [[Свіслач (Асіповіцкі раён)|Свіслач]] і ўзяў Сямёна Яўнутавіча ў палон. Каб заручыцца падтрымкай [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]], Вітаўт аддаў Сямёна (разам з іншымі сваякамі і баярамі) крыжакам у якасці палітычнага заложніка. Пасля вызвалення Сямён вярнуўся на радзіму і прызнаў уладу Вітаўта. У 1411 годзе яго імя фігуруе сярод удзельных князёў, якія падпісалі [[першы Тарунскі мір|Тарунскі мір]] паміж Вялікім Княствам Літоўскім, Польшчай і Тэўтонскім ордэнам пасля [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітвы]]. Сямён запісаны ў знакамітым Кіева-Пячэрскім памянніку. Цікава, што там ён згадваецца з тытулам «вялікі князь» — гісторыкі звязваюць гэта з сямейнай памяццю пра тое, што яго бацька калісьці быў вялікім князем літоўскім.Дакладная дата смерці і звесткі пра наяўнасць у яго нашчадкаў у гістарычных крыніцах адсутнічаюць, пасля 1411 года звесткі пра яго абрываюцца. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] 5wu8xnpme2wmmaq51micttcmsrls0mr Уобаш (рака) 0 809653 5155644 5155616 2026-06-18T12:37:45Z JerzyKundrat 174 5155644 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Уобаш''' — рака ва ўсходняй частцы [[ЗША]]. Самы буйны правы прыток [[Агая (рака)|ракі Агая]]. Даўжыня — 765 км, плошча басейна — 85340 км². Сярэдні расход вады 840 м³/с. Суднаходная да горада Ковінгтан. Бярэ пачатак у паўночна-заходнім Агая, цячэ на паўднёвы захад з Агая праз паўночную Індыяну, паварочвае на поўдзень і падыходзіць да мяжы з Ілінойсам. Далей па рацэ праходзіць мяжа паміж штатамі Ілінойс і Індыяна да самага яе ўпадзення ў раку Агая. Каля горада Хантынгтана пабудавана дамба. Асноўныя прытокі: [[Уайт-Рывер (прыток Уобаша)|Уайт-Рывер]]. == Зноскі == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Басейн Місісіпі]] [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] n8lr8toluhnkc7hsptsl5d74zqx1zme 5155647 5155644 2026-06-18T12:40:18Z JerzyKundrat 174 5155647 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Уобаш''' ({{lang-en|Wabash River}}) — рака ва ўсходняй частцы [[ЗША]]. Самы буйны правы прыток [[Агая (рака)|ракі Агая]]. Даўжыня — 765 км, плошча басейна — 85340 км². Сярэдні расход вады 840 м³/с. Суднаходная да горада Ковінгтан. Бярэ пачатак у паўночна-заходнім Агая, цячэ на паўднёвы захад з Агая праз паўночную Індыяну, паварочвае на поўдзень і падыходзіць да мяжы з Ілінойсам. Далей па рацэ праходзіць мяжа паміж штатамі Ілінойс і Індыяна да самага яе ўпадзення ў раку Агая. Каля горада Хантынгтана пабудавана дамба. Асноўныя прытокі: [[Уайт-Рывер (прыток Уобаша)|Уайт-Рывер]]. == Зноскі == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Басейн Місісіпі]] [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] gb04we0wvla72mfujktkde8f07gnh0w Катэгорыя:Рэкі Агая 14 809654 5155645 2026-06-18T12:38:22Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Геаграфія Агая]] [[Катэгорыя:Рэкі ЗША|Агая]]» 5155645 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Геаграфія Агая]] [[Катэгорыя:Рэкі ЗША|Агая]] nl3tc35btdkeaezm38qmxl1yda8xqhz 5155646 5155645 2026-06-18T12:39:42Z JerzyKundrat 174 5155646 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|}} [[Катэгорыя:Геаграфія Агая]] [[Катэгорыя:Рэкі ЗША|Агая]] fxlu512xefdizgzgsp9f2aw8mijx9b8 Мельбурн (Фларыда) 0 809655 5155651 2026-06-18T12:48:27Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Мельбурн''' ({{lang-en|Melbourne}}) — горад у [[Брэвард (акруга)|акрузе Брэвард]] штата [[Фларыда]], [[ЗША]]. Размешчаны прыкладна за 97 км на паўднёвы ўсход ад [[Арланда]], прыкладна на роўнай адлегласці паміж Маямі і Джэксанвілам. Плошча — 91,9 км ². == Вядомыя ўрадж...» 5155651 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мельбурн''' ({{lang-en|Melbourne}}) — горад у [[Брэвард (акруга)|акрузе Брэвард]] штата [[Фларыда]], [[ЗША]]. Размешчаны прыкладна за 97 км на паўднёвы ўсход ад [[Арланда]], прыкладна на роўнай адлегласці паміж Маямі і Джэксанвілам. Плошча — 91,9 км ². == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Катэгорыя:Гарады Фларыды]] qnogp25er2o6vc1zj0tg14253sy0bfp 5155652 5155651 2026-06-18T12:50:03Z Autumndancer 168015 5155652 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мельбурн''' ({{lang-en|Melbourne}}) — горад у [[Брэвард (акруга)|акрузе Брэвард]] штата [[Фларыда]], [[ЗША]]. Размешчаны прыкладна за 97 км на паўднёвы ўсход ад [[Арланда]], прыкладна на роўнай адлегласці паміж Маямі і Джэксанвілам. Плошча — 91,9 км ². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Фларыды]] goyrdyzj4zv1nhqwdjv8ent8zyy2h5j 5155653 5155652 2026-06-18T12:50:31Z Autumndancer 168015 5155653 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мельбурн''' ({{lang-en|Melbourne}}) — горад у [[Брэвард (акруга)|акрузе Брэвард]] штата [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]]. Размешчаны прыкладна за 97 км на паўднёвы ўсход ад [[Арланда]], прыкладна на роўнай адлегласці паміж Маямі і Джэксанвілам. Плошча — 91,9 км ². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Фларыды]] mck9xilhlpwtur1fwn85cvugaurnopu 5155655 5155653 2026-06-18T12:51:02Z Autumndancer 168015 5155655 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мельбурн''' ({{lang-en|Melbourne}}) — горад у [[Брэвард (акруга)|акрузе Брэвард]] штата [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]]. Размешчаны прыкладна за 97 км на паўднёвы ўсход ад [[Арланда (Фларыда)|Арланда]], прыкладна на роўнай адлегласці паміж Маямі і Джэксанвілам. Плошча — 91,9 км ². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Фларыды]] g0zokv3fvb5dnyiippiogxqdqrybvj3 5155659 5155655 2026-06-18T12:52:52Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя ўраджэнцы і жыхары */ 5155659 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мельбурн''' ({{lang-en|Melbourne}}) — горад у [[Брэвард (акруга)|акрузе Брэвард]] штата [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]]. Размешчаны прыкладна за 97 км на паўднёвы ўсход ад [[Арланда (Фларыда)|Арланда]], прыкладна на роўнай адлегласці паміж Маямі і Джэксанвілам. Плошча — 91,9 км ². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Джым Морысан]], рок-музыкант {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Фларыды]] csylb90xm7hvm266utcdisb0w5sb7dg 5155916 5155659 2026-06-19T10:26:16Z Autumndancer 168015 5155916 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мельбурн (значэнні)}} {{НП}} '''Мельбурн''' ({{lang-en|Melbourne}}) — горад у [[Брэвард (акруга)|акрузе Брэвард]] штата [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]]. Размешчаны прыкладна за 97 км на паўднёвы ўсход ад [[Арланда (Фларыда)|Арланда]], прыкладна на роўнай адлегласці паміж Маямі і Джэксанвілам. Плошча — 91,9 км ². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Джым Морысан]], рок-музыкант {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Фларыды]] nq0pftxwxdo43cx127x3d1rzk7501vg Катэгорыя:Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс 14 809656 5155683 2026-06-18T15:01:43Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Катэгорыі навукоўцаў|Ван]]» 5155683 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Катэгорыі навукоўцаў|Ван]] q2gabieb8m70b66z7g6x58qxizrx8vy Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1904 годзе 14 809657 5155686 2026-06-18T15:13:19Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Апісаныя жывёлы паводле гадоў|1904}}» 5155686 wikitext text/x-wiki {{Апісаныя жывёлы паводле гадоў|1904}} mnzkxe507nhpsseb4uh3n599i3e4oc2 Катэгорыя:Творы пра серыйных забойцаў 14 809658 5155704 2026-06-18T16:42:13Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Серыйныя забойцы]] [[Катэгорыя:Творы пра забойства]]» 5155704 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Серыйныя забойцы]] [[Катэгорыя:Творы пра забойства]] r87f52z72xlz7wui994hewvlrvzainq Катэгорыя:Серыйныя забойцы 14 809659 5155705 2026-06-18T16:44:19Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Забойцы]]» 5155705 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Забойцы]] otemljg9ooyrid5kv3sntcj96s3g0y8 Сяргей Чырык 0 809660 5155716 2026-06-18T18:13:38Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «'''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Нарадзіўся ў 1959 годзе {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расто...» 5155716 wikitext text/x-wiki '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Нарадзіўся ў 1959 годзе {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на Мінскім аўтамабільным заводзе (МАЗ) {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На пачатку 1980-х пры ДК МАЗа ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра Курапаты — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў Зянон Пазняк, на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «Талакі»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў Палачанцы ён здымаў першы Вальны сойм беларускіх суполак, арганізаваным камсамолам, дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі {{sfn|Карней|2019a|p=}}. На другім сойме ў Вільні (1989) была абвешчана Канфедэрацыя беларускіх суполак {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}, куды ўвайшлі: «Талака», «Тутэйшыя», «Світанак», «Агмень», «Нашчадкі», «Паходня», «Крыніцы», «Сакавік», «Узгор’е», «Край», «Повязь», «Рунь», «Маладзік»{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі. У жніўні 1991 года прывёў сваю суполку на плошчу патрабаваць Незалежнасці{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на Дзяды і Чарнобыльскі шлях {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На яго фота засталіся: Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля рэферэндуму 1995 года кіраўнік відэастудыі газеты «Беларуская маладзёжная» Алесь Дайнэка выкупіў у Змітра Завадскага кадры са знішчэннем 16 мая Іванам Ціценковым дзяржаўнага бел-чырвона-белага сцяга, гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй, а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная» {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі, зачыніўшы за сабой дзверы {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» у Купалаўскім скверы Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік і дарогой, 20 хвілін трымалі яго за шыю{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}}. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}}. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў Купалаўскі сквер, але міліцыянты вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход» {{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}}. Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру ў вочы, што той «звычайны злодзей», маёр нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}}. У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да прэзідэнцкіх выбараў 2006 года, уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна Плошчы і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Працаваў у «Відэацэнтры» і быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных у гэтай установе. Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўленьня незалежнасьці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда Андрэя Мельнікава, з якім сябраваў 25 гадоў {{sfn|Салаўёў|2019|p=НЯМА ЗВЕСТАК}}. Лічыў сябе наследнікам Уладзіміра Кармілкіна. У архіве Чырыка былі сотні касет з «кіламэтрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} d6hpaznf7skz8injbzp5wn5vtsdfpop 5155717 5155716 2026-06-18T18:14:32Z M.L.Bot 261 5155717 wikitext text/x-wiki '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Нарадзіўся ў 1959 годзе {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на Мінскім аўтамабільным заводзе (МАЗ) {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На пачатку 1980-х пры ДК МАЗа ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра Курапаты — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў Зянон Пазняк, на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «Талакі»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў Палачанцы ён здымаў першы Вальны сойм беларускіх суполак, арганізаваным камсамолам, дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі {{sfn|Карней|2019a|p=}}. На другім сойме ў Вільні (1989) была абвешчана Канфедэрацыя беларускіх суполак {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}, куды ўвайшлі: «Талака», «Тутэйшыя», «Світанак», «Агмень», «Нашчадкі», «Паходня», «Крыніцы», «Сакавік», «Узгор’е», «Край», «Повязь», «Рунь», «Маладзік»{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі. У жніўні 1991 года прывёў сваю суполку на плошчу патрабаваць Незалежнасці{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на Дзяды і Чарнобыльскі шлях {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На яго фота засталіся: Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля рэферэндуму 1995 года кіраўнік відэастудыі газеты «Беларуская маладзёжная» Алесь Дайнэка выкупіў у Змітра Завадскага кадры са знішчэннем 16 мая Іванам Ціценковым дзяржаўнага бел-чырвона-белага сцяга, гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй, а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная» {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі, зачыніўшы за сабой дзверы {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» у Купалаўскім скверы Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік і дарогой, 20 хвілін трымалі яго за шыю{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}}. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}}. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў Купалаўскі сквер, але міліцыянты вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход» {{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}}. Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру ў вочы, што той «звычайны злодзей», маёр нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}}. У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да прэзідэнцкіх выбараў 2006 года, уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна Плошчы і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Працаваў у «Відэацэнтры» і быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных у гэтай установе. Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўленьня незалежнасьці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда Андрэя Мельнікава, з якім сябраваў 25 гадоў {{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам Уладзіміра Кармілкіна. У архіве Чырыка былі сотні касет з «кіламэтрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} ihcqokuylq1875sevt18tp3cotx6h8r 5155721 5155717 2026-06-18T18:50:39Z M.L.Bot 261 5155721 wikitext text/x-wiki '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Нарадзіўся ў 1959 годзе {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ) {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ|ДК МАЗа]] ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра Курапаты — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]] Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на Дзяды і Чарнобыльскі шлях {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага бел-чырвона-белага сцяга, гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй, а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» у Купалаўскім скверы Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў Купалаўскі сквер, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру ў вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Працаваў у «Відэацэнтры» і быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных там. Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} nln9v84fk9lu29nmbzo0nzngjoc09x3 5155723 5155721 2026-06-18T18:58:35Z M.L.Bot 261 5155723 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў. «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра Курапаты — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]] Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на Дзяды і Чарнобыльскі шлях {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага бел-чырвона-белага сцяга, гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй, а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» у Купалаўскім скверы Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў Купалаўскі сквер, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру ў вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Працаваў у «Відэацэнтры» і быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных там. Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} p64lxj13uhmmj17eg6kj1s14e1yj8kx 5155724 5155723 2026-06-18T18:59:50Z M.L.Bot 261 5155724 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў. «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра Курапаты — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]] Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на Дзяды і Чарнобыльскі шлях {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй, а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» у Купалаўскім скверы Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў Купалаўскі сквер, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру ў вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Працаваў у «Відэацэнтры» і быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных там. Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} 6s8lzfpzdsuxzcviqbw1xdtcypuf0gr 5155829 5155724 2026-06-19T07:04:41Z Autumndancer 168015 5155829 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў. «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра Курапаты — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]] Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на Дзяды і Чарнобыльскі шлях {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй, а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» у Купалаўскім скверы Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў Купалаўскі сквер, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру ў вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Працаваў у «Відэацэнтры» і быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных там. Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} dt7eneheulb4sl9ch8e6b6xrnlqo1oy 5155878 5155829 2026-06-19T08:50:16Z DobryBrat 5701 афармленне 5155878 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў. «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра Курапаты — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]] Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на Дзяды і Чарнобыльскі шлях {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй, а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» у Купалаўскім скверы Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў Купалаўскі сквер, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру ў вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Працаваў у «Відэацэнтры» і быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных там. Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} nzjlsujwcbxjk5kdvq9rw09gsjcesfw 5155919 5155878 2026-06-19T10:30:11Z M.L.Bot 261 удакладненні 5155919 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў. «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра [[Курапаты]] — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года, калі пачаў дзейнасць Аргкамітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ», Сяргей заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі ў канцы 1990-х гадоў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці, таксама фіксаваў гэтыя падзеі{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на першых Дзядях і Чарнобыльскіх шляхах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй у [[Цэнтральны сквер, Мінск|Цэнтральным скверы]], а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» да ўгодкаў бітвы пад Оршай 1514 года ў [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]] Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў парк, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру ў вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Працаваў у «Відэацэнтры» і быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных там. Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} 7ha83sritgl19u27kdmcayb3q7ld2xc 5155922 5155919 2026-06-19T10:42:36Z M.L.Bot 261 5155922 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў. «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра [[Курапаты]] — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года, калі пачаў дзейнасць Аргкамітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ», Сяргей заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі ў канцы 1990-х гадоў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці, таксама фіксаваў гэтыя падзеі{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на першых Дзядях і Чарнобыльскіх шляхах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй у [[Цэнтральны сквер, Мінск|Цэнтральным скверы]], а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» да ўгодкаў бітвы пад Оршай 1514 года ў [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]] Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў парк, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру, які зрабіў падмену, вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных у «Відэацэнтры». Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} fo4hjdwv8efhmnhod6plx7iqsccd49k 5155923 5155922 2026-06-19T10:44:34Z M.L.Bot 261 5155923 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў, -- «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра [[Курапаты]] — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года, калі пачаў дзейнасць Аргкамітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ», Сяргей заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі ў канцы 1990-х гадоў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці, таксама фіксаваў гэтыя падзеі{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на першых Дзядях і Чарнобыльскіх шляхах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй у [[Цэнтральны сквер, Мінск|Цэнтральным скверы]], а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» да ўгодкаў бітвы пад Оршай 1514 года ў [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]] Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў парк, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру, які зрабіў падмену, вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных у «Відэацэнтры». Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} b0oeqedlrrs2d1suyaw2pwazf57tguq 5155924 5155923 2026-06-19T10:45:26Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5155924 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра Беларускага саюзу кінематаграфістаў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў, -- «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра [[Курапаты]] — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года, калі пачаў дзейнасць Аргкамітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ», Сяргей заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі ў канцы 1990-х гадоў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці, таксама фіксаваў гэтыя падзеі{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на першых Дзядях і Чарнобыльскіх шляхах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй у [[Цэнтральны сквер, Мінск|Цэнтральным скверы]], а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» да ўгодкаў бітвы пад Оршай 1514 года ў [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]] Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў парк, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру, які зрабіў падмену, вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных у «Відэацэнтры». Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * https://www.youtube.com/watch?v=kl_RrZruGHA * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} gt28r9j8dv19c5zx5f83p4muermua4p 5155926 5155924 2026-06-19T10:46:18Z M.L.Bot 261 5155926 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюзу кінематаграфістаў]]{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў, -- «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра [[Курапаты]] — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года, калі пачаў дзейнасць Аргкамітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ», Сяргей заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі ў канцы 1990-х гадоў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці, таксама фіксаваў гэтыя падзеі{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на першых Дзядях і Чарнобыльскіх шляхах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над прыбіральняй у [[Цэнтральны сквер, Мінск|Цэнтральным скверы]], а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» да ўгодкаў бітвы пад Оршай 1514 года ў [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]] Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў парк, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру, які зрабіў падмену, вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных у «Відэацэнтры». Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * https://www.youtube.com/watch?v=kl_RrZruGHA * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} 0u3vitx9zgpuczpulu311gmla3v1zer 5155934 5155926 2026-06-19T10:53:36Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5155934 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюзу кінематаграфістаў]]{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў, -- «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра [[Курапаты]] — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года, калі пачаў дзейнасць Аргкамітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ», Сяргей заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі ў канцы 1990-х гадоў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці, таксама фіксаваў гэтыя падзеі{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на першых Дзядях і Чарнобыльскіх шляхах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над грамадскай прыбіральняй у [[Цэнтральны сквер, Мінск|Цэнтральным скверы]], а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» да ўгодкаў бітвы пад Оршай 1514 года ў [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]] Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў парк, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру, які зрабіў падмену, вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр Сяргей Патаранскі і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных у «Відэацэнтры». Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * https://www.youtube.com/watch?v=kl_RrZruGHA * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} sb9mxm9ext05v3erf2w0s5nzy9yowsr 5155947 5155934 2026-06-19T11:30:45Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5155947 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чырык}} {{Кінематаграфіст}} '''Сяргей Чырык''' ({{ВДП}}) — беларускі фатограф і відэааператар. Сябра [[Беларускі саюз кінематаграфістаў|Беларускага саюзу кінематаграфістаў]]{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1959 годзе. На пачатку 1980-х працаваў «каардынатчыкам» (токарам-расточнікам) на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтамабільным заводзе]] (МАЗ). Спецыялістам такога класу, якія працавалі з допускам у некалькі мікрон, тады добра плацілі — каля 420 рублёў на месяц, што ўдвая вышэй за сярэдні тагачасны заробак. Калі ў сям’і нарадзілася дачка, а праз год сын, Сяргей купіў кінакамеру, каб здымаць малых.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} На пачатку 1980-х пры [[ДК МАЗ]]а ўтвараўся клуб аматараў даўніны «Менск», удзельнікі распрацоўвалі маршруты па гістарычных мясцінах. Сярод сяброў былі Сяргей Вечар, Зміцер Яцкевіч, Алег Дзярновіч, а Чырык, як адзіны супрацоўнік МАЗа ў клубе, быў кіраўніком. У гэтым статусе яго запрасілі на фестываль кінааматараў, -- «''Паглядзеў, пасмяяўся, сказаў, што зраблю лепш''», — згадваў Чырык{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Яго памкненне падтрымаў кіраўнік студыі «МАЗфільм» Аляксандр Шчарбінін{{sfn|Карней|2019a|p=}}, неўзабаве сумесны фільм Чырыка і Шчарбініна пра [[Курапаты]] — «Агмень» — заняў 2-е месца на ўсесаюзным фестывалі «Срэбная зорка», які ў Мінску ладзілі прафсаюзы, даваць 1-ю прэмію пачаткоўцу палічылі няправільным.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Сябры клуба «Менск» валанцёрылі на раскопках, якімі кіраваў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]], на Замчышчы, на месцы ратушы, у Траецкім і Ракаўскім прадмесцях{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Побач працавалі сябры «[[Талака (таварыства)|Талакі]]»{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Чырык фіксаваў усё на 8-міліметровую стужку{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У снежні 1987 году ў [[Палачанка|Палачанцы]] здымаў [[I вальны сойм беларускіх суполак|1-ы Вальны сойм беларускіх суполак]], арганізаваны пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], дзе пачалася «палітычная кар’ера» Пазняк, які ў сваім выступе патрабаваў ад чыноўнікаў вызваліць месца для моладзі{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У кастрычніку 1988 года, калі пачаў дзейнасць Аргкамітэт [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]], Чырыку, як ужо дасведчанаму актывісту, даручылі фармаванне Рады БНФ Фрунзенскага раёна Мінска{{sfn|Карней|2019a|p=}}. З 1990 года, калі БНФ купіў прафесійную камеру, Сяргей Чырык і Кастусь Лойка сталі «аператарамі БНФ», Сяргей заставаўся «аператарам БНФ» да самага расколу арганізацыі ў канцы 1990-х гадоў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У жніўні 1991 года прывёў Раду БНФ Фрунзенскага раёна на плошчу перад Домам урада патрабаваць незалежнасці, таксама фіксаваў гэтыя падзеі{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Сяргей Чырык здымаў абсалютна ўсё: ад утварэння БНФ да шэсцяў на першых Дзядях і Чарнобыльскіх шляхах{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Фіксаваў страйкі рабочых 1991 года{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. У 1992 годзе здымаў ролікі для Акадэміі навук{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У студзені 1994 года працаваў у групе відэасуправаджэння візіту Біла Клінтана, у тым ліку здымаў адкрыццё «лавы Клінтана» у Курапатах {{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. На фота і стужках Чырыка ўвасоблены Сяржук Вітушка, Уладзімір Ягоўдзік, Мікола Касцюкевіч, Ігар Бабкоў, Ігар Марачкін, Алесь Суша, Віталь Сямашка, Андрусь Абламейка і многія іншыя дзеячы{{sfn|Карней|2019a|p=}}. Чырык расказваў, як пасля [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]] кіраўнік відэастудыі газеты «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]» Алесь Дайнэка выкупіў у [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі|Змітра Завадскага]] кадры знішчэння 16 мая Іванам Ціцянковым дзяржаўнага [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белага сцяга]], гэта каштавала 600 долараў, тым часам як месячныя заробкі вымяраліся некалькімі дзясяткамі долараў. Ужо 17 мая 1995 года, каля будынка Адміністрацыі Лукашэнкі на вуліцы Карла Маркса, Сяргей Чырык з Вольгай Акуліч здымалі для «Кроку» акцыю актывістаў у адказ, калі чырвона-зялёны сцяг узнялі над грамадскай прыбіральняй у [[Цэнтральны сквер, Мінск|Цэнтральным скверы]], а потым спалілі. Журналістаў затрымалі, Сяргея адпусцілі (нават адвезлі назад), бо ён быў кандыдатам у дэпутаты гарсавета, а Вольга схавала касету і матэрыял захаваўся.{{sfn|Карней|2019b|p=}} Быў акрэдытаваны ў Вярхоўным Савеце ад газеты «Беларуская маладзёжная». Праца ў парламенце скончылася, пасля збіцця дэпутатаў і фактычна разгону Вярхоўнага Савета, Чырык разам з дэпутатамі Сяргеем Калякіным і Мечыславам Гіруцем апошнімі выйшлі з Авальнай залі і зачынілі за сабой дзверы.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} 8 верасня 1999 года пасля працы на акцыі «Мы разбілі маскалёў!» да ўгодкаў бітвы пад Оршай 1514 года ў [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]] Чырыка скруцілі тры міліцыянеры і кінулі ва УАЗік, дарогай 20 хвілін трымалі за шыю. Разам з ім затрымалі Славаміра Адамовіча і Яўгена Пятрова. Пасля праверкі дакументаў Чырыка вярнулі ў парк, але вынялі з яго камеры касету SuperVHS з кадрамі спалення расійскага сцяга, узамен паклалі звычайную VHS з фільмам Спілберга «Апошні крыжовы паход». Чырык вярнуўся да міліцыянераў і сказаў маёру, які зрабіў падмену, вочы, што ён «звычайны злодзей», той нічога не адказаў, міліцыянеры проста з’ехалі.{{sfn|Грузьдзіловіч|1999|p=}} У 2006 годзе ў межах праекту «Беларускі Гальфстрым» рэжысёр [[Сяргей Патаранскі]] і аператар Сяргей Чырык знялі фільм «У снягах драмае вясна», прысвечаны перыяду да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]], уключаючы эмацыйныя фрагменты выступаў кандыдатаў{{sfn|Студзінская|2006|p=}}. У 2007 годзе выйшла другая частка — «У снягах драмала вясна» (107 хвілін), прысвечаная непасрэдна [[Плошча-2006|Плошчы]] і студэнтам-каліноўцам, таксама сярод герояз стужкі былі пастар Эрнст Сабіла, Уладзімір Колас, Вячаслаў Сіўчык{{sfn|Квяткоўскі|2007|p=}}. Быў аператарам-пастаноўшчыкам шэрагу дакументальных фільмаў, створаных у «Відэацэнтры». Таксама вылучаў у асобны масіў матэрыялаў кадры канца 1980-х — пачатку 1990-х пад назвай «Хроніка аднаўлення незалежнасці». Аўтар відэа ў памяць актывіста Алега Казлоўскага.{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}} Здымаў канцэрты барда [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэя Мельнікава]], з якім сябраваў 25 гадоў{{sfn|Салаўёў|2019|p=}}. Лічыў сябе наследнікам [[Уладзімір Кармілкін|Уладзіміра Кармілкіна]] і перажываў за гібель яго архіва{{sfn|Карней|2019a|p=}}. У архіве самога Чырыка былі сотні касет з «кіламетрамі нацыянальнай памяці», ён асцерагаўся вобыску і магчымай страты гэтых матэрыялаў, які называў сваім «адзіным здабыткам»{{sfn|Карней|2019a|p=}} і ў апошнія гады жыцця паступова алічбоўваў{{sfn|Карней|2019a|p=}}{{sfn|Свабода|2023|p=}}. Памёр 15 снежня 2023 года{{sfn|Свабода|2023|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * https://www.youtube.com/watch?v=kl_RrZruGHA * {{h|Карней|2019b|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/29939067.html |title = «Хай Пазьняк задушыцца». Як апэратар Лукашэнкі выпадкова зьняў зьнішчэньне бел-чырвона-белага сьцяга |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 14 мая 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Студзінская|2006|{{cite web|ref = Студзінская | url = https://www.svaboda.org/a/775296.html |title = Беларуская вясна ў фільме Сяргея Патаранскага |first = Іна |last = Студзінская |authorlink = |date = 31 кастрычніка 2006 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Салаўёў|2019|{{cite web|ref = Салаўёў | url = https://novychas.online/kultura/dzen-narodzinau-razam-z-pryhilnikami |title = Дзень народзінаў разам з прыхільнікамі |first = Павел |last = Салаўёў |authorlink = |date = 25 лістапада 2019 |work = Новы Час |publisher = Прыватнае культурна-асветніцкае ўстанова «Новы час плюс» |location = Мінск |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Карней|2019a|{{cite web|ref = Карней | url = https://www.svaboda.org/a/siarhiej-cyryk/29790273.html |title = Зьнятае застанецца. Як заводзкі токар ствараў відэахроніку беларускай незалежнасьці. ФОТА і ВІДЭА |first = Ігар |last = Карней |authorlink = |date = 26 лютага 2019 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Грузьдзіловіч|1999|{{cite web|ref = Грузьдзіловіч | url = https://www.svaboda.org/a/24830458.html |title = Навіны 08 верасьня 1999 г. |first = Алег |last = Грузьдзіловіч |authorlink = |date = 08 верасня 1999 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Свабода|2023|{{cite web|ref = Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32748869.html |title = Памёр апэратар Сяргей Чырык. Ён зьняў і адлічбаваў відэа найважнейшых грамадзка-палітычных падзеяў Беларусі 80-х і 90-х |first = |last = |authorlink = |date = 27 снежня 2023 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Квяткоўскі|2007|{{cite web|ref = Квяткоўскі | url = https://www.svaboda.org/a/760578.html |title = Створаны яшчэ адзін фільм пра падзеі вясны 2006 году ў Менску |first = Севярын |last = Квяткоўскі |authorlink = |date = 03 жніўня 2007 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |location = Прага |page = |language = bel |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 18 чэрвеня 2026 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чырык Сяргей}} 1a4lmphv9wg9msvnr4xil6h9fzwa20t Апер-Сандаскі 0 809661 5155795 2026-06-19T05:31:27Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Апер-Сандаскі''' ({{lang-en|Upper Sandusky}}) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр акругі Уайандат у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). [[Катэгорыя:Гарады Агая]]» 5155795 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Апер-Сандаскі''' ({{lang-en|Upper Sandusky}}) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр акругі Уайандат у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). [[Катэгорыя:Гарады Агая]] ioel79q1bd0jrbx1rvx53f5h5kyhe30 5155796 5155795 2026-06-19T05:32:28Z Autumndancer 168015 5155796 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Апер-Сандаскі''' ({{lang-en|Upper Sandusky}}) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр акругі Уайандат у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] dair6shy8w0f58gnyxgmslaai79i0di Момі (рака) 0 809662 5155797 2026-06-19T05:37:55Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Рака}} '''Момі''' ({{lang-en|Maumee River}}) — рака ў [[ЗША]]. Даўжыня - 220 км, плошча вадазборнага басейна - 16458 км². Утвараецца на тэрыторыі [[Форт-Уэйн]]а ў Індыяне пасля зліцця рэк Сент-Джозеф і Сент-Мерыс. Далей рака ў паўночна-ўсходнім напрамку працякае па тэрыторыі шт...» 5155797 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Момі''' ({{lang-en|Maumee River}}) — рака ў [[ЗША]]. Даўжыня - 220 км, плошча вадазборнага басейна - 16458 км². Утвараецца на тэрыторыі [[Форт-Уэйн]]а ў Індыяне пасля зліцця рэк Сент-Джозеф і Сент-Мерыс. Далей рака ў паўночна-ўсходнім напрамку працякае па тэрыторыі штата [[Агая]], упадае ў заліў Момі возера Эры на тэрыторыі горада [[Таліда]]. [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] jp8p9h4hy3ih8lvfs3wozxla11zjc3l 5155798 5155797 2026-06-19T05:38:51Z Autumndancer 168015 5155798 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Момі''' ({{lang-en|Maumee River}}) — рака ў [[ЗША]]. Даўжыня - 220 км, плошча вадазборнага басейна - 16458 км². Утвараецца на тэрыторыі [[Форт-Уэйн]]а ў Індыяне пасля зліцця рэк Сент-Джозеф і Сент-Мерыс. Далей рака ў паўночна-ўсходнім напрамку працякае па тэрыторыі штата [[Агая]], упадае ў заліў Момі возера Эры на тэрыторыі горада [[Таліда]]. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] sarnwgsf2i62crg35u04vz61sqdfqnn Фішэрс 0 809663 5155802 2026-06-19T05:45:17Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Фішэрс''' ({{lang-en|Fishers}}) — горад у [[ЗША]], у штаце [[Індыяна]]. Паўночны прыгарад [[Індыянапаліс]]а. Першыя пабудовы на месцы сучаснага Фішэрса з’явіліся ў 1802 годзе. У 1872 годзе землеўладальнік Салатыэль Фішэр пазначыў адзін з участкаў на цяперашняй тэр...» 5155802 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Фішэрс''' ({{lang-en|Fishers}}) — горад у [[ЗША]], у штаце [[Індыяна]]. Паўночны прыгарад [[Індыянапаліс]]а. Першыя пабудовы на месцы сучаснага Фішэрса з’явіліся ў 1802 годзе. У 1872 годзе землеўладальнік Салатыэль Фішэр пазначыў адзін з участкаў на цяперашняй тэрыторыі горада як Фішэрс-Свіч. У 1908 годзе мястэчка перайменавана ў Фішэрс. [[Катэгорыя:Гарады Індыяны]] g5fzws0rht1wbnin3en788v1nhp0kfd 5155803 5155802 2026-06-19T05:46:30Z Autumndancer 168015 5155803 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Фішэрс''' ({{lang-en|Fishers}}) — горад у [[ЗША]], у штаце [[Індыяна]]. Паўночны прыгарад [[Індыянапаліс]]а. Першыя пабудовы на месцы сучаснага Фішэрса з’явіліся ў 1802 годзе. У 1872 годзе землеўладальнік Салатыэль Фішэр пазначыў адзін з участкаў на цяперашняй тэрыторыі горада як Фішэрс-Свіч. У 1908 годзе мястэчка перайменавана ў Фішэрс. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Індыяны]] oj0hn9zx16win0z8urdyemswe890g9i Бекслі (Агая) 0 809664 5155813 2026-06-19T06:23:39Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Бекслі}} {{НП}} '''Бе́кслі''' ({{lang-en|Bexley}}) — горад у [[Франклін (акруга, Агая)|акрузе Франклін]], штат [[Агая]] ([[ЗША]]). Прыгарад [[Калумбус]]а. [[Катэгорыя:Гарады Агая]]» 5155813 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Бекслі}} {{НП}} '''Бе́кслі''' ({{lang-en|Bexley}}) — горад у [[Франклін (акруга, Агая)|акрузе Франклін]], штат [[Агая]] ([[ЗША]]). Прыгарад [[Калумбус]]а. [[Катэгорыя:Гарады Агая]] o8otf2loeubkrhgaqznkgzkn5ujkxn6 5155814 5155813 2026-06-19T06:24:54Z Autumndancer 168015 5155814 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Бекслі}} {{НП}} '''Бе́кслі''' ({{lang-en|Bexley}}) — горад у [[Франклін (акруга, Агая)|акрузе Франклін]], штат [[Агая]] ([[ЗША]]). Прыгарад [[Калумбус (Агая)|Калумбуса]]. [[Катэгорыя:Гарады Агая]] rueck9pt09u6i44danxohoj5bpog8av 5155815 5155814 2026-06-19T06:25:24Z Autumndancer 168015 5155815 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Бекслі}} {{НП}} '''Бе́кслі''' ({{lang-en|Bexley}}) — горад у [[Франклін (акруга, Агая)|акрузе Франклін]], штат [[Агая]] ([[ЗША]]). Прыгарад [[Калумбус (Агая)|Калумбуса]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] ei6gkhg4ap0k6gm1uhhq1lqesm8talo Бекслі 0 809665 5155816 2026-06-19T06:26:59Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Бекслі''': * [[Бекслі (раён)]] * [[Бекслі (Агая)]] * [[Бекслі (мыс)]] {{неадназначнасць}}» 5155816 wikitext text/x-wiki '''Бекслі''': * [[Бекслі (раён)]] * [[Бекслі (Агая)]] * [[Бекслі (мыс)]] {{неадназначнасць}} pb1s9dyz6sdnr2vex1m9m05i13p8cyb Біверкрык (Агая) 0 809666 5155817 2026-06-19T06:31:41Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Біверкрык''' ({{lang-en|Beavercreek}}) — горад у [[ЗША]] ў [[Грын (акруга, Агая)|акрузе Грын]] штата [[Агая]]. Найбуйнейшы горад акругі і другі па велічыні прыгарад [[Дэйтан]]а. [[Катэгорыя:Гарады Агая]]» 5155817 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Біверкрык''' ({{lang-en|Beavercreek}}) — горад у [[ЗША]] ў [[Грын (акруга, Агая)|акрузе Грын]] штата [[Агая]]. Найбуйнейшы горад акругі і другі па велічыні прыгарад [[Дэйтан]]а. [[Катэгорыя:Гарады Агая]] tbdvvyspsd0n3rzmt6kwuzb25o1k7wa 5155818 5155817 2026-06-19T06:32:45Z Autumndancer 168015 5155818 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Біверкрык''' ({{lang-en|Beavercreek}}) — горад у [[ЗША]] ў [[Грын (акруга, Агая)|акрузе Грын]] штата [[Агая]]. Найбуйнейшы горад акругі і другі па велічыні прыгарад [[Дэйтан]]а. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] 75kt1cb7dhshzcbic4cfx4mxqlp1whn Брансуік (Агая) 0 809667 5155822 2026-06-19T06:51:38Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Брансуік}} {{НП}} '''Брансуік''' {{lang-en|(Brunswick}}) — найбуйнейшы горад у [[Медайна (акруга)|акрузе Медайна]] ў штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Размешчаны ў паўночнай частцы акругі. [[Катэгорыя:Гарады Агая]]» 5155822 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брансуік}} {{НП}} '''Брансуік''' {{lang-en|(Brunswick}}) — найбуйнейшы горад у [[Медайна (акруга)|акрузе Медайна]] ў штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Размешчаны ў паўночнай частцы акругі. [[Катэгорыя:Гарады Агая]] 5d6hl4pek6qaqr7uynwt789h8jt4clq 5155823 5155822 2026-06-19T06:52:43Z Autumndancer 168015 5155823 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брансуік}} {{НП}} '''Брансуік''' {{lang-en|(Brunswick}}) — найбуйнейшы горад у [[Медайна (акруга)|акрузе Медайна]] ў штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Размешчаны ў паўночнай частцы акругі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] 8w6mujxnmt3hjwuwpvzlkg1c78x9q71 Брансуік (Джорджыя) 0 809668 5155824 2026-06-19T06:55:28Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Брансуік}} {{НП}} '''Брансуік''' ({{lang-en|Brunswick}}) — горад у [[ЗША]], адміністрацыйны цэнтр (1777) [[Глін (акруга)|акругі Глін]] штата [[Джорджыя]]. Важны глыбакаводны порт. [[Катэгорыя:Гарады Джорджыі]]» 5155824 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брансуік}} {{НП}} '''Брансуік''' ({{lang-en|Brunswick}}) — горад у [[ЗША]], адміністрацыйны цэнтр (1777) [[Глін (акруга)|акругі Глін]] штата [[Джорджыя]]. Важны глыбакаводны порт. [[Катэгорыя:Гарады Джорджыі]] b0l7xnyvleinad31gcq6vy8iig6vma8 5155825 5155824 2026-06-19T06:56:29Z Autumndancer 168015 5155825 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Брансуік}} {{НП}} '''Брансуік''' ({{lang-en|Brunswick}}) — горад у [[ЗША]], адміністрацыйны цэнтр (1777) [[Глін (акруга)|акругі Глін]] штата [[Джорджыя]]. Важны глыбакаводны порт. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Джорджыі]] jihubqorm7ckalvvx6w0bsmajbq6v59 Брансуік 0 809669 5155826 2026-06-19T06:57:58Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Брансуік''': * [[Брансуік (Агая)]] * [[Брансуік (Джорджыя)]] * [[Брансуік (Місуры)]] * [[Брансуік (Мэн)]] {{неадназначнасць}}» 5155826 wikitext text/x-wiki '''Брансуік''': * [[Брансуік (Агая)]] * [[Брансуік (Джорджыя)]] * [[Брансуік (Місуры)]] * [[Брансуік (Мэн)]] {{неадназначнасць}} htq43nccgzbhoqfsiraqykojt9qhdwo Чырык 0 809670 5155827 2026-06-19T07:01:45Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Чырык''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Мікалай Максімавіч Чырык]] - * [[Сяргей Чырык]] — беларускі фатограф, кінааператар {{неадназначнасць}}» 5155827 wikitext text/x-wiki '''Чырык''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Мікалай Максімавіч Чырык]] - * [[Сяргей Чырык]] — беларускі фатограф, кінааператар {{неадназначнасць}} ohxnn8wu0q3t31jfcqqp2u3n4d1j30j 5155828 5155827 2026-06-19T07:02:13Z Autumndancer 168015 5155828 wikitext text/x-wiki '''Чырык''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Мікалай Максімавіч Чырык]] — дыктар Беларускага Радыё * [[Сяргей Чырык]] — беларускі фатограф, кінааператар {{неадназначнасць}} ql9r84n92j28lepqgouiapq73hmyiia 5155876 5155828 2026-06-19T08:49:34Z DobryBrat 5701 дапаўненне, пунктуацыя, арфаграфія 5155876 wikitext text/x-wiki '''Чырык''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Мікалай Максімавіч Чырык]] (1936—2005) — дыктар Беларускага радыё. * [[Сяргей Чырык]] (1959—2023) — беларускі фатограф, кінааператар. {{неадназначнасць}} kvli8s9gqusva4l0fc53z0b8spt2tiv Стадыён «Юнацтва» (Асіповічы) 0 809671 5155837 2026-06-19T07:49:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Юнацтва (стадыён, Асіповічы)]] 5155837 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Юнацтва (стадыён, Асіповічы)]] brpn5ew5ljhrrxl0caix0xkq554pv89 Стадыён «Спартак», Полацк 0 809672 5155840 2026-06-19T07:55:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Спартак (стадыён, Полацк)]] 5155840 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Спартак (стадыён, Полацк)]] 9ammoukpm6cvcvgi163684e43am3haw Спартак (стадыён, Полацк) 0 809673 5155844 2026-06-19T07:58:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Стадыён |назва = Спартак |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Спартак}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, ...» 5155844 wikitext text/x-wiki {{Стадыён |назва = Спартак |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Спартак}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Полацк]], вул. Стралецкая, 10а |закладзены = |пабудаваны = |адкрыты = верасень 1969 |рэканструяваны = 2024 |закрыты = |разбураны = |кошт пабудовы = |кошт рэканструкцыі = |архітэктар = |уладальнік = |кіравальная кампанія = Полацкая СДЮШАР № 2 |забудоўшчык = |каманда = «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (раней — «Полацкгаз») |умяшчальнасць = каля 5000 |габарыты = |пакрыццё = штучнае |даўжыня = |матэрыял = |сайт = |вікісховішча = }} '''«Спарта́к»''' ({{lang-ru|Спартак}}) — спартыўны [[стадыён]] у горадзе [[Полацк|Полацку]] ([[Віцебская вобласць]], [[Беларусь]]), размешчаны па [[Вуліца Стралецкая (Полацк)|вуліцы Стралецкай]], 10а. З'яўляецца асноўнай інфраструктурнай базай [[СДЮШАР № 2 (Полацк)|Полацкай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы алімпійскага рэзерву (СДЮШАР) № 2]]. == Гісторыя == Стадыён быў уладкаваны ў чашы былога землянога вала гістарычнага [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга замка]]. У 1925 годзе гэтыя валы былі ўключаны ў спіс дзяржаўных помнікаў, а таксама дзейнічала забарона на высечку дрэў і разбіўку агародаў. Аднак пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] тэрыторыя пачала актыўна забудоўвацца<ref name="wikimapia">{{cite web|url=https://wikimapia.org/8348926/ru/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%C2%AB%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA%C2%BB|title=Стадион «Спартак» (Полоцк)|publisher=Wikimapia|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У 1960-х гадах было прынята рашэнне стварыць на гэтым месцы спартыўны аб'ект, форма і зялёныя насаджэнні якога арганічна ўпісаліся ў гарадскі ландшафт. Урачыстае адкрыццё стадыёна, які атрымаў назву «Спартак», адбылося ў верасні 1969 года. Падчас першага матча ў рамках першынства БССР мясцовая футбольная каманда перамагла сапернікаў з [[Мазыр]]а (адзіны пераможны гол забіў [[Уладзімір Гурчонак]])<ref name="pvestnik">{{cite web|url=https://www.pvestnik.by/vladimir-gurchjonok-horosho-pomnit-kak-otkryvalsya-gorodskoj-stadion-v-polocke-55-let-nazad/|title=Владимир Гурчёнок хорошо помнит, как открывался городской стадион в Полоцке 55 лет назад|publisher=Полацкі веснік|date=27 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="museum">{{cite web|url=https://polotsk.museum.by/node/47630|title=Полоцкому стадиону «Спартак» — 50!|publisher=Национальный Полоцкий историко-культурный музей-заповедник|date=3 верасня 2019|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У савецкі перыяд стадыён з'яўляўся цэнтрам спартыўнага жыцця Полацка, аднак пасля стварэння суседняга маладога і прамысловага [[Наваполацк|Наваполацка]] ў 1970-я гады вялікі футбол паступова перамясціўся туды. З 2004 года на «Спартаку» выступаў ФК «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (расфарміраваны ў 2013 годзе). Пазней арэна стала хатняй для мясцовай аматарскай каманды «Полацкгаз»<ref name="russianteam">{{cite web|url=https://russianteam2.wordpress.com/2016/09/19/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-2016/|title=Стадион «Спартак» (Полоцк, Беларусь) ‘2016|publisher=Russian Team|date=19 верасня 2016|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. Унікальнасць размяшчэння стадыёна пацвердзілася падчас далейшых археалагічных даследаванняў гэтай гістарычнай тэрыторыі. Так, у красавіку 1984 года на тэрыторыі былога Ніжняга замка выпадкова знайшлі найбуйнейшы ў Полацку [[Полацкі скарб|скарб залатых ювелірных вырабаў]], які датуецца X стагоддзем<ref name="russianteam"/>. === Рэканструкцыя 2024 года === Вясной 2024 года ў рамках Комплексу мер па развіцці Полацкага раёна пачалася маштабная рэканструкцыя стадыёна. Паколькі аб'ект знаходзіцца на тэрыторыі старажытнага паселішча, перад пачаткам будаўнічых прац прайшлі археалагічныя раскопкі, падчас якіх навукоўцы зрабілі сенсацыйнае адкрыццё — знайшлі «квартал ювеліраў», дзе ў XI стагоддзі размяшчалася буйная ювелірная вытворчасць<ref name="gorod214">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20240521081201/https://gorod214.by/new/10991|title=В Полоцке начинают укладывать искусственный газон на стадионе «Спартак». Когда завершат реконструкцию?|publisher=Gorod214.by|date=20 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У ходзе мадэрнізацыі на футбольным полі быў укладзены новы [[газон|штучны газон]] (набыты пры фінансаванні [[Беларуская федэрацыя футбола|Беларускай федэрацыі футбола]]), на [[Бегавая дарожка (спорт)|бегавых дарожках]] з'явілася спецыяльнае гумовае пакрыццё, а прылеглая тэрыторыя была заасфальтавана. Будаўнікі адрамантавалі і пафарбавалі трыбуны і лесвіцы, абнавілі ўваходную браму, адрэгулявалі асвятляльныя апоры і ўсталявалі пяцімятровыя флагштокі<ref name="gorod214"/><ref name="bel_football">{{cite web|url=https://bel.football/news/rekonstruktsiya_stadiona_spartak_v_polotske_budet_zavershena_do_10_iyunya|title=Реконструкция стадиона «Спартак» в Полоцке будет завершена до 10 июня|publisher=Bel.football|date=21 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. Урачыстае адкрыццё абноўленага стадыёна і спартыўнага комплексу адбылося 4 ліпеня 2024 года пры ўдзеле старшыні Асацыяцыі «БФФ» [[Мікалай Мікалаевіч Шарснёў|Мікалая Шарснёва]] і мясцовага кіраўніцтва. У гэты ж дзень на новым полі прайшоў адкрыты раённы турнір па [[футбол]]е<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20240704213733/https://gorod214.by/new/11168|title=В Полоцке приглашают на открытие стадиона «Спартак»|publisher=Gorod214.by|date=1 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/ru/novosti/novosti-regiona/item/13424-4-iyulya-otkrylsya-posle-rekonstruktsii-stadion-polotskoj-sdyushor-2-spartak|title=4 июля открылся после реконструкции стадион Полоцкой СДЮШОР № 2 («Спартак»)|publisher=Полоцкий районный исполнительный комитет|date=5 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. == Характарыстыка == «Спартак» з'яўляецца цэнтральным спартыўным аб'ектам горада. Пасля рэканструкцыі 2024 года асноўнае футбольнае поле мае якаснае штучнае пакрыццё. Вакол газона размешчана лёгкаатлетычнае ядро з бегавымі дарожкамі з гумовым пакрыццём. Глядацкія [[Трыбуна (архітэктура)|трыбуны]] ўмяшчаюць каля 5000 чалавек, на якіх усталяваны індывідуальныя пластыкавыя сядзенні<ref name="russianteam"/><ref name="gorod214"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Полацку]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1969 годзе]] nysw2twbuqjytpglbbgsot06k7by3ei 5155846 5155844 2026-06-19T07:59:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1969 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155846 wikitext text/x-wiki {{Стадыён |назва = Спартак |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Спартак}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Полацк]], вул. Стралецкая, 10а |закладзены = |пабудаваны = |адкрыты = верасень 1969 |рэканструяваны = 2024 |закрыты = |разбураны = |кошт пабудовы = |кошт рэканструкцыі = |архітэктар = |уладальнік = |кіравальная кампанія = Полацкая СДЮШАР № 2 |забудоўшчык = |каманда = «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (раней — «Полацкгаз») |умяшчальнасць = каля 5000 |габарыты = |пакрыццё = штучнае |даўжыня = |матэрыял = |сайт = |вікісховішча = }} '''«Спарта́к»''' ({{lang-ru|Спартак}}) — спартыўны [[стадыён]] у горадзе [[Полацк|Полацку]] ([[Віцебская вобласць]], [[Беларусь]]), размешчаны па [[Вуліца Стралецкая (Полацк)|вуліцы Стралецкай]], 10а. З'яўляецца асноўнай інфраструктурнай базай [[СДЮШАР № 2 (Полацк)|Полацкай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы алімпійскага рэзерву (СДЮШАР) № 2]]. == Гісторыя == Стадыён быў уладкаваны ў чашы былога землянога вала гістарычнага [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга замка]]. У 1925 годзе гэтыя валы былі ўключаны ў спіс дзяржаўных помнікаў, а таксама дзейнічала забарона на высечку дрэў і разбіўку агародаў. Аднак пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] тэрыторыя пачала актыўна забудоўвацца<ref name="wikimapia">{{cite web|url=https://wikimapia.org/8348926/ru/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%C2%AB%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA%C2%BB|title=Стадион «Спартак» (Полоцк)|publisher=Wikimapia|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У 1960-х гадах было прынята рашэнне стварыць на гэтым месцы спартыўны аб'ект, форма і зялёныя насаджэнні якога арганічна ўпісаліся ў гарадскі ландшафт. Урачыстае адкрыццё стадыёна, які атрымаў назву «Спартак», адбылося ў верасні 1969 года. Падчас першага матча ў рамках першынства БССР мясцовая футбольная каманда перамагла сапернікаў з [[Мазыр]]а (адзіны пераможны гол забіў [[Уладзімір Гурчонак]])<ref name="pvestnik">{{cite web|url=https://www.pvestnik.by/vladimir-gurchjonok-horosho-pomnit-kak-otkryvalsya-gorodskoj-stadion-v-polocke-55-let-nazad/|title=Владимир Гурчёнок хорошо помнит, как открывался городской стадион в Полоцке 55 лет назад|publisher=Полацкі веснік|date=27 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="museum">{{cite web|url=https://polotsk.museum.by/node/47630|title=Полоцкому стадиону «Спартак» — 50!|publisher=Национальный Полоцкий историко-культурный музей-заповедник|date=3 верасня 2019|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У савецкі перыяд стадыён з'яўляўся цэнтрам спартыўнага жыцця Полацка, аднак пасля стварэння суседняга маладога і прамысловага [[Наваполацк|Наваполацка]] ў 1970-я гады вялікі футбол паступова перамясціўся туды. З 2004 года на «Спартаку» выступаў ФК «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (расфарміраваны ў 2013 годзе). Пазней арэна стала хатняй для мясцовай аматарскай каманды «Полацкгаз»<ref name="russianteam">{{cite web|url=https://russianteam2.wordpress.com/2016/09/19/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-2016/|title=Стадион «Спартак» (Полоцк, Беларусь) ‘2016|publisher=Russian Team|date=19 верасня 2016|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. Унікальнасць размяшчэння стадыёна пацвердзілася падчас далейшых археалагічных даследаванняў гэтай гістарычнай тэрыторыі. Так, у красавіку 1984 года на тэрыторыі былога Ніжняга замка выпадкова знайшлі найбуйнейшы ў Полацку [[Полацкі скарб|скарб залатых ювелірных вырабаў]], які датуецца X стагоддзем<ref name="russianteam"/>. === Рэканструкцыя 2024 года === Вясной 2024 года ў рамках Комплексу мер па развіцці Полацкага раёна пачалася маштабная рэканструкцыя стадыёна. Паколькі аб'ект знаходзіцца на тэрыторыі старажытнага паселішча, перад пачаткам будаўнічых прац прайшлі археалагічныя раскопкі, падчас якіх навукоўцы зрабілі сенсацыйнае адкрыццё — знайшлі «квартал ювеліраў», дзе ў XI стагоддзі размяшчалася буйная ювелірная вытворчасць<ref name="gorod214">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20240521081201/https://gorod214.by/new/10991|title=В Полоцке начинают укладывать искусственный газон на стадионе «Спартак». Когда завершат реконструкцию?|publisher=Gorod214.by|date=20 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У ходзе мадэрнізацыі на футбольным полі быў укладзены новы [[газон|штучны газон]] (набыты пры фінансаванні [[Беларуская федэрацыя футбола|Беларускай федэрацыі футбола]]), на [[Бегавая дарожка (спорт)|бегавых дарожках]] з'явілася спецыяльнае гумовае пакрыццё, а прылеглая тэрыторыя была заасфальтавана. Будаўнікі адрамантавалі і пафарбавалі трыбуны і лесвіцы, абнавілі ўваходную браму, адрэгулявалі асвятляльныя апоры і ўсталявалі пяцімятровыя флагштокі<ref name="gorod214"/><ref name="bel_football">{{cite web|url=https://bel.football/news/rekonstruktsiya_stadiona_spartak_v_polotske_budet_zavershena_do_10_iyunya|title=Реконструкция стадиона «Спартак» в Полоцке будет завершена до 10 июня|publisher=Bel.football|date=21 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. Урачыстае адкрыццё абноўленага стадыёна і спартыўнага комплексу адбылося 4 ліпеня 2024 года пры ўдзеле старшыні Асацыяцыі «БФФ» [[Мікалай Мікалаевіч Шарснёў|Мікалая Шарснёва]] і мясцовага кіраўніцтва. У гэты ж дзень на новым полі прайшоў адкрыты раённы турнір па [[футбол]]е<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20240704213733/https://gorod214.by/new/11168|title=В Полоцке приглашают на открытие стадиона «Спартак»|publisher=Gorod214.by|date=1 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/ru/novosti/novosti-regiona/item/13424-4-iyulya-otkrylsya-posle-rekonstruktsii-stadion-polotskoj-sdyushor-2-spartak|title=4 июля открылся после реконструкции стадион Полоцкой СДЮШОР № 2 («Спартак»)|publisher=Полоцкий районный исполнительный комитет|date=5 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. == Характарыстыка == «Спартак» з'яўляецца цэнтральным спартыўным аб'ектам горада. Пасля рэканструкцыі 2024 года асноўнае футбольнае поле мае якаснае штучнае пакрыццё. Вакол газона размешчана лёгкаатлетычнае ядро з бегавымі дарожкамі з гумовым пакрыццём. Глядацкія [[Трыбуна (архітэктура)|трыбуны]] ўмяшчаюць каля 5000 чалавек, на якіх усталяваны індывідуальныя пластыкавыя сядзенні<ref name="russianteam"/><ref name="gorod214"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Полацку]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] bdtuiprede0xjwnkae7goz6u2j8z11a 5155847 5155846 2026-06-19T08:00:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Стадыёны Беларусі]]; дададзена [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155847 wikitext text/x-wiki {{Стадыён |назва = Спартак |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Спартак}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Полацк]], вул. Стралецкая, 10а |закладзены = |пабудаваны = |адкрыты = верасень 1969 |рэканструяваны = 2024 |закрыты = |разбураны = |кошт пабудовы = |кошт рэканструкцыі = |архітэктар = |уладальнік = |кіравальная кампанія = Полацкая СДЮШАР № 2 |забудоўшчык = |каманда = «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (раней — «Полацкгаз») |умяшчальнасць = каля 5000 |габарыты = |пакрыццё = штучнае |даўжыня = |матэрыял = |сайт = |вікісховішча = }} '''«Спарта́к»''' ({{lang-ru|Спартак}}) — спартыўны [[стадыён]] у горадзе [[Полацк|Полацку]] ([[Віцебская вобласць]], [[Беларусь]]), размешчаны па [[Вуліца Стралецкая (Полацк)|вуліцы Стралецкай]], 10а. З'яўляецца асноўнай інфраструктурнай базай [[СДЮШАР № 2 (Полацк)|Полацкай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы алімпійскага рэзерву (СДЮШАР) № 2]]. == Гісторыя == Стадыён быў уладкаваны ў чашы былога землянога вала гістарычнага [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга замка]]. У 1925 годзе гэтыя валы былі ўключаны ў спіс дзяржаўных помнікаў, а таксама дзейнічала забарона на высечку дрэў і разбіўку агародаў. Аднак пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] тэрыторыя пачала актыўна забудоўвацца<ref name="wikimapia">{{cite web|url=https://wikimapia.org/8348926/ru/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%C2%AB%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA%C2%BB|title=Стадион «Спартак» (Полоцк)|publisher=Wikimapia|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У 1960-х гадах было прынята рашэнне стварыць на гэтым месцы спартыўны аб'ект, форма і зялёныя насаджэнні якога арганічна ўпісаліся ў гарадскі ландшафт. Урачыстае адкрыццё стадыёна, які атрымаў назву «Спартак», адбылося ў верасні 1969 года. Падчас першага матча ў рамках першынства БССР мясцовая футбольная каманда перамагла сапернікаў з [[Мазыр]]а (адзіны пераможны гол забіў [[Уладзімір Гурчонак]])<ref name="pvestnik">{{cite web|url=https://www.pvestnik.by/vladimir-gurchjonok-horosho-pomnit-kak-otkryvalsya-gorodskoj-stadion-v-polocke-55-let-nazad/|title=Владимир Гурчёнок хорошо помнит, как открывался городской стадион в Полоцке 55 лет назад|publisher=Полацкі веснік|date=27 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="museum">{{cite web|url=https://polotsk.museum.by/node/47630|title=Полоцкому стадиону «Спартак» — 50!|publisher=Национальный Полоцкий историко-культурный музей-заповедник|date=3 верасня 2019|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У савецкі перыяд стадыён з'яўляўся цэнтрам спартыўнага жыцця Полацка, аднак пасля стварэння суседняга маладога і прамысловага [[Наваполацк|Наваполацка]] ў 1970-я гады вялікі футбол паступова перамясціўся туды. З 2004 года на «Спартаку» выступаў ФК «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (расфарміраваны ў 2013 годзе). Пазней арэна стала хатняй для мясцовай аматарскай каманды «Полацкгаз»<ref name="russianteam">{{cite web|url=https://russianteam2.wordpress.com/2016/09/19/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-2016/|title=Стадион «Спартак» (Полоцк, Беларусь) ‘2016|publisher=Russian Team|date=19 верасня 2016|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. Унікальнасць размяшчэння стадыёна пацвердзілася падчас далейшых археалагічных даследаванняў гэтай гістарычнай тэрыторыі. Так, у красавіку 1984 года на тэрыторыі былога Ніжняга замка выпадкова знайшлі найбуйнейшы ў Полацку [[Полацкі скарб|скарб залатых ювелірных вырабаў]], які датуецца X стагоддзем<ref name="russianteam"/>. === Рэканструкцыя 2024 года === Вясной 2024 года ў рамках Комплексу мер па развіцці Полацкага раёна пачалася маштабная рэканструкцыя стадыёна. Паколькі аб'ект знаходзіцца на тэрыторыі старажытнага паселішча, перад пачаткам будаўнічых прац прайшлі археалагічныя раскопкі, падчас якіх навукоўцы зрабілі сенсацыйнае адкрыццё — знайшлі «квартал ювеліраў», дзе ў XI стагоддзі размяшчалася буйная ювелірная вытворчасць<ref name="gorod214">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20240521081201/https://gorod214.by/new/10991|title=В Полоцке начинают укладывать искусственный газон на стадионе «Спартак». Когда завершат реконструкцию?|publisher=Gorod214.by|date=20 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У ходзе мадэрнізацыі на футбольным полі быў укладзены новы [[газон|штучны газон]] (набыты пры фінансаванні [[Беларуская федэрацыя футбола|Беларускай федэрацыі футбола]]), на [[Бегавая дарожка (спорт)|бегавых дарожках]] з'явілася спецыяльнае гумовае пакрыццё, а прылеглая тэрыторыя была заасфальтавана. Будаўнікі адрамантавалі і пафарбавалі трыбуны і лесвіцы, абнавілі ўваходную браму, адрэгулявалі асвятляльныя апоры і ўсталявалі пяцімятровыя флагштокі<ref name="gorod214"/><ref name="bel_football">{{cite web|url=https://bel.football/news/rekonstruktsiya_stadiona_spartak_v_polotske_budet_zavershena_do_10_iyunya|title=Реконструкция стадиона «Спартак» в Полоцке будет завершена до 10 июня|publisher=Bel.football|date=21 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. Урачыстае адкрыццё абноўленага стадыёна і спартыўнага комплексу адбылося 4 ліпеня 2024 года пры ўдзеле старшыні Асацыяцыі «БФФ» [[Мікалай Мікалаевіч Шарснёў|Мікалая Шарснёва]] і мясцовага кіраўніцтва. У гэты ж дзень на новым полі прайшоў адкрыты раённы турнір па [[футбол]]е<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20240704213733/https://gorod214.by/new/11168|title=В Полоцке приглашают на открытие стадиона «Спартак»|publisher=Gorod214.by|date=1 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/ru/novosti/novosti-regiona/item/13424-4-iyulya-otkrylsya-posle-rekonstruktsii-stadion-polotskoj-sdyushor-2-spartak|title=4 июля открылся после реконструкции стадион Полоцкой СДЮШОР № 2 («Спартак»)|publisher=Полоцкий районный исполнительный комитет|date=5 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. == Характарыстыка == «Спартак» з'яўляецца цэнтральным спартыўным аб'ектам горада. Пасля рэканструкцыі 2024 года асноўнае футбольнае поле мае якаснае штучнае пакрыццё. Вакол газона размешчана лёгкаатлетычнае ядро з бегавымі дарожкамі з гумовым пакрыццём. Глядацкія [[Трыбуна (архітэктура)|трыбуны]] ўмяшчаюць каля 5000 чалавек, на якіх усталяваны індывідуальныя пластыкавыя сядзенні<ref name="russianteam"/><ref name="gorod214"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Полацку]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] 7y0xn4niwcaic1lqckymnxwnm02tyrt 5155849 5155847 2026-06-19T08:00:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5155849 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спартак (значэнні)}} {{Стадыён |назва = Спартак |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Спартак}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Полацк]], вул. Стралецкая, 10а |закладзены = |пабудаваны = |адкрыты = верасень 1969 |рэканструяваны = 2024 |закрыты = |разбураны = |кошт пабудовы = |кошт рэканструкцыі = |архітэктар = |уладальнік = |кіравальная кампанія = Полацкая СДЮШАР № 2 |забудоўшчык = |каманда = «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (раней — «Полацкгаз») |умяшчальнасць = каля 5000 |габарыты = |пакрыццё = штучнае |даўжыня = |матэрыял = |сайт = |вікісховішча = }} '''«Спарта́к»''' ({{lang-ru|Спартак}}) — спартыўны [[стадыён]] у горадзе [[Полацк|Полацку]] ([[Віцебская вобласць]], [[Беларусь]]), размешчаны па [[Вуліца Стралецкая (Полацк)|вуліцы Стралецкай]], 10а. З'яўляецца асноўнай інфраструктурнай базай [[СДЮШАР № 2 (Полацк)|Полацкай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы алімпійскага рэзерву (СДЮШАР) № 2]]. == Гісторыя == Стадыён быў уладкаваны ў чашы былога землянога вала гістарычнага [[Ніжні замак (Полацк)|Ніжняга замка]]. У 1925 годзе гэтыя валы былі ўключаны ў спіс дзяржаўных помнікаў, а таксама дзейнічала забарона на высечку дрэў і разбіўку агародаў. Аднак пасля заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] тэрыторыя пачала актыўна забудоўвацца<ref name="wikimapia">{{cite web|url=https://wikimapia.org/8348926/ru/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%C2%AB%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA%C2%BB|title=Стадион «Спартак» (Полоцк)|publisher=Wikimapia|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У 1960-х гадах было прынята рашэнне стварыць на гэтым месцы спартыўны аб'ект, форма і зялёныя насаджэнні якога арганічна ўпісаліся ў гарадскі ландшафт. Урачыстае адкрыццё стадыёна, які атрымаў назву «Спартак», адбылося ў верасні 1969 года. Падчас першага матча ў рамках першынства БССР мясцовая футбольная каманда перамагла сапернікаў з [[Мазыр]]а (адзіны пераможны гол забіў [[Уладзімір Гурчонак]])<ref name="pvestnik">{{cite web|url=https://www.pvestnik.by/vladimir-gurchjonok-horosho-pomnit-kak-otkryvalsya-gorodskoj-stadion-v-polocke-55-let-nazad/|title=Владимир Гурчёнок хорошо помнит, как открывался городской стадион в Полоцке 55 лет назад|publisher=Полацкі веснік|date=27 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="museum">{{cite web|url=https://polotsk.museum.by/node/47630|title=Полоцкому стадиону «Спартак» — 50!|publisher=Национальный Полоцкий историко-культурный музей-заповедник|date=3 верасня 2019|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У савецкі перыяд стадыён з'яўляўся цэнтрам спартыўнага жыцця Полацка, аднак пасля стварэння суседняга маладога і прамысловага [[Наваполацк|Наваполацка]] ў 1970-я гады вялікі футбол паступова перамясціўся туды. З 2004 года на «Спартаку» выступаў ФК «[[Полацк (футбольны клуб)|Полацк]]» (расфарміраваны ў 2013 годзе). Пазней арэна стала хатняй для мясцовай аматарскай каманды «Полацкгаз»<ref name="russianteam">{{cite web|url=https://russianteam2.wordpress.com/2016/09/19/%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-2016/|title=Стадион «Спартак» (Полоцк, Беларусь) ‘2016|publisher=Russian Team|date=19 верасня 2016|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. Унікальнасць размяшчэння стадыёна пацвердзілася падчас далейшых археалагічных даследаванняў гэтай гістарычнай тэрыторыі. Так, у красавіку 1984 года на тэрыторыі былога Ніжняга замка выпадкова знайшлі найбуйнейшы ў Полацку [[Полацкі скарб|скарб залатых ювелірных вырабаў]], які датуецца X стагоддзем<ref name="russianteam"/>. === Рэканструкцыя 2024 года === Вясной 2024 года ў рамках Комплексу мер па развіцці Полацкага раёна пачалася маштабная рэканструкцыя стадыёна. Паколькі аб'ект знаходзіцца на тэрыторыі старажытнага паселішча, перад пачаткам будаўнічых прац прайшлі археалагічныя раскопкі, падчас якіх навукоўцы зрабілі сенсацыйнае адкрыццё — знайшлі «квартал ювеліраў», дзе ў XI стагоддзі размяшчалася буйная ювелірная вытворчасць<ref name="gorod214">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20240521081201/https://gorod214.by/new/10991|title=В Полоцке начинают укладывать искусственный газон на стадионе «Спартак». Когда завершат реконструкцию?|publisher=Gorod214.by|date=20 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. У ходзе мадэрнізацыі на футбольным полі быў укладзены новы [[газон|штучны газон]] (набыты пры фінансаванні [[Беларуская федэрацыя футбола|Беларускай федэрацыі футбола]]), на [[Бегавая дарожка (спорт)|бегавых дарожках]] з'явілася спецыяльнае гумовае пакрыццё, а прылеглая тэрыторыя была заасфальтавана. Будаўнікі адрамантавалі і пафарбавалі трыбуны і лесвіцы, абнавілі ўваходную браму, адрэгулявалі асвятляльныя апоры і ўсталявалі пяцімятровыя флагштокі<ref name="gorod214"/><ref name="bel_football">{{cite web|url=https://bel.football/news/rekonstruktsiya_stadiona_spartak_v_polotske_budet_zavershena_do_10_iyunya|title=Реконструкция стадиона «Спартак» в Полоцке будет завершена до 10 июня|publisher=Bel.football|date=21 мая 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. Урачыстае адкрыццё абноўленага стадыёна і спартыўнага комплексу адбылося 4 ліпеня 2024 года пры ўдзеле старшыні Асацыяцыі «БФФ» [[Мікалай Мікалаевіч Шарснёў|Мікалая Шарснёва]] і мясцовага кіраўніцтва. У гэты ж дзень на новым полі прайшоў адкрыты раённы турнір па [[футбол]]е<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20240704213733/https://gorod214.by/new/11168|title=В Полоцке приглашают на открытие стадиона «Спартак»|publisher=Gorod214.by|date=1 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/ru/novosti/novosti-regiona/item/13424-4-iyulya-otkrylsya-posle-rekonstruktsii-stadion-polotskoj-sdyushor-2-spartak|title=4 июля открылся после реконструкции стадион Полоцкой СДЮШОР № 2 («Спартак»)|publisher=Полоцкий районный исполнительный комитет|date=5 ліпеня 2024|lang=ru|accessdate=15 чэрвеня 2026}}</ref>. == Характарыстыка == «Спартак» з'яўляецца цэнтральным спартыўным аб'ектам горада. Пасля рэканструкцыі 2024 года асноўнае футбольнае поле мае якаснае штучнае пакрыццё. Вакол газона размешчана лёгкаатлетычнае ядро з бегавымі дарожкамі з гумовым пакрыццём. Глядацкія [[Трыбуна (архітэктура)|трыбуны]] ўмяшчаюць каля 5000 чалавек, на якіх усталяваны індывідуальныя пластыкавыя сядзенні<ref name="russianteam"/><ref name="gorod214"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Полацку]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Полацка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] 2xbgvw3s3ryv5max12c7qz1ce02azih Полацк (футбольны клуб) 0 809674 5155845 2026-06-19T07:58:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[ФК Полацк]] 5155845 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ФК Полацк ]] aut42x34kohyg6pw1whqv068puoz425 Стадыён «Цэнтральны», Рэчыца 0 809675 5155851 2026-06-19T08:02:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Цэнтральны (стадыён, Рэчыца)]] 5155851 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Цэнтральны (стадыён, Рэчыца)]] 9lgaus6ul6oakafb3ix1g345fbjr81k Стадыён «Хваля», Пінск 0 809676 5155853 2026-06-19T08:02:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Хваля (стадыён, Пінск)]] 5155853 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Хваля (стадыён, Пінск)]] lhcpphdvcwhfo73rmwl7mhxs385ggqe Стадыён «Хваля» (Пінск) 0 809677 5155854 2026-06-19T08:03:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Хваля (стадыён, Пінск)]] 5155854 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Хваля (стадыён, Пінск)]] lhcpphdvcwhfo73rmwl7mhxs385ggqe Стадыён «Ураджай», Нясвіж 0 809678 5155856 2026-06-19T08:06:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Ураджай (стадыён, Нясвіж)]] 5155856 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ураджай (стадыён, Нясвіж)]] 8gz1ej8pwp29m7bm098bv5m3tulmxfp Ураджай (стадыён, Нясвіж) 0 809679 5155857 2026-06-19T08:08:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Стадыён |назва = Ураджай |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Урожай}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, Н...» 5155857 wikitext text/x-wiki {{Стадыён |назва = Ураджай |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Урожай}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Нясвіж]], вул. Карла Маркса, 36а |закладзены = |пабудаваны = |адкрыты = 1979 |рэканструяваны = 1998, 2020 |закрыты = |разбураны = |кошт пабудовы = |кошт рэканструкцыі = |архітэктар = |уладальнік = |кіравальная кампанія = ДУ «Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр Нясвіжскага раёна» (ФАК «Нясвіж») |забудоўшчык = |каманда = «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]» (у мінулым — дубль ФК «[[Гарадзея (футбольны клуб)|Гарадзея]]») |умяшчальнасць = 1963 |габарыты = 105 × 68 м |пакрыццё = [[Штучнае пакрыццё|штучнае]] |даўжыня = |матэрыял = |сайт = |вікісховішча = }} '''«Ураджа́й»''' ({{lang-ru|Урожай}}) — спартыўны [[стадыён]] у горадзе [[Нясвіж]]ы ([[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]), размешчаны ў цэнтры горада па [[Вуліца Карла Маркса (Нясвіж)|вуліцы Карла Маркса]], 36а. З'яўляецца структурным падраздзяленнем [[Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр Нясвіжскага раёна|Фізкультурна-аздараўленчага цэнтра Нясвіжскага раёна]]. Выкарыстоўваецца ў якасці хатняй арэны для мясцовага футбольнага клуба «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]». == Гісторыя == Стадыён быў уведзены ў эксплуатацыю ў 1979 годзе. Першая маштабная рэканструкцыя спартыўнага аб'екта адбылася ў 1998 годзе падчас падрыхтоўкі Нясвіжа да правядзення рэспубліканскага фестывалю-кірмашу працаўнікоў сяла «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]». За наступныя два дзесяцігоддзі натуральны [[газон]] і інфраструктура арэны значна знасіліся<ref name="mlyn">{{cite web|url=https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/1660-stadion-staryy-pokrytie-novoe-futbolnuyu-polyanu-s-sintetikoy-otkryli-v-nesvizhe|title=Стадион старый, покрытие новое. Футбольную поляну с «синтетикой» открыли в Несвиже|author=Станислав Лобатый|publisher=Минская правда (МЛЫН.BY)|date=10 верасня 2020|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="nesvizh_gov">{{cite web|url=https://nesvizh.gov.by/soczialnaya-sfera/fizkultura-i-sport/gu-fizkulturno-ozdorovitelnyj-czentr-nesvizhskogo-rajona/|title=ГУ «Физкультурно-оздоровительный центр Несвижского района»|publisher=Несвижский районный исполнительный комитет|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. Увесну 2020 года на стадыёне пачаліся новыя будаўнічыя працы. Мадэрнізацыя ажыццяўлялася ў рамках праграмы «ФІФА Форвард 2.0» («FIFA Forward 2.0»), дзякуючы якой [[Беларуская федэрацыя футбола|Асацыяцыя «Беларуская федэрацыя футбола»]] (АБФФ) на бязвыплатнай аснове перадала гораду сучаснае сінтэтычнае пакрыццё апошняга пакалення<ref name="abff">{{cite web|url=https://abff.by/news/id/1138|title=АБФФ обновила поле на стадионе «Урожай» в Несвиже|publisher=АБФФ|date=10 верасня 2020|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. Будаўнічы працэс быў арганізаваны па максімальна бюджэтным варыянце за кошт мясцовых улад: працоўныя знялі ўвесь чарназём, панізілі ўзровень грунту на 50 сантыметраў, пасля чаго завезлі шчэбневую і пясчана-гравійную аснову, а таксама гранітны адсеў, якія былі ўшчыльнены грэйдарамі. Вакол поля ўманціравалі ліўневую каналізацыю, уклалі [[Штучнае пакрыццё|штучнае пакрыццё]] і засыпалі яго гумовай крошкай<ref name="mlyn"/>. Урачыстае адкрыццё абноўленай футбольнай пляцоўкі адбылося 10 верасня 2020 года пры ўдзеле намесніка міністра спорту і турызму Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Баравуля|Аляксандра Баравулі]] і старшыні АБФФ [[Уладзімір Базанаў|Уладзіміра Базанава]]<ref name="mlyn"/><ref name="abff"/>. == Характарыстыка і інфраструктура == Спартыўны комплекс размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. З яго тэрыторыі адкрываецца від на мясцовы [[Касцёл Цела Гасподняга (Нясвіж)|касцёл]] і [[Бернардзінская сажалка (Нясвіж)|Бернардзінскую сажалку]]. Стадыён знаходзіцца на балансе і ўваходзіць у склад фізкультурна-аздараўленчага комплексу «Нясвіж» (ФАК «Нясвіж»)<ref name="mlyn"/><ref name="nesvizh_gov"/>. Глядацкія [[Трыбуна (архітэктура)|трыбуны]] стадыёна здольныя ўмясціць 1963 чалавекі (паводле іншых гістарычных дадзеных — да 2500 гледачоў). Асноўнае [[футбольнае поле]] мае стандартныя памеры 105 × 68 метраў. Штучны газон не абсталяваны сістэмай падагравання, аднак дзякуючы ўладкаванаму дрэнажу ён хутка высыхае ад вільгаці, што дазваляе праводзіць трэніроўкі круглы год. Вакол футбольнага поля пракладзены шэсць [[Бегавая дарожка (спорт)|бегавых дарожак]]. У адміністрацыйных будынках ФАК «Нясвіж», якія прылягаюць да арэны, функцыянуюць дзве [[распранальня|распранальні]], [[Спартыўная зала|спартыўная]] і [[Трэнажорная зала|трэнажорная залы]], а таксама стралковы цір<ref name="mlyn"/><ref name="nesvizh_gov"/><ref>{{cite web|url=https://soccer365.ru/stadiums/2796/|title=Стадион Урожай|publisher=Soccer365.ru|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. == Выкарыстанне == Да расфарміравання на стадыёне свае хатнія матчы праводзіў дублюючы склад футбольнага клуба «[[Гарадзея (футбольны клуб)|Гарадзея]]»<ref name="abff"/>. Сёння арэна з'яўляецца хатняй для мясцовай аматарскай каманды «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]», якая выступае ў чэмпіянаце Мінскай вобласці<ref name="mlyn"/>. Таксама аб'ект актыўна выкарыстоўваецца для штодзённых трэніровак дзіцячых груп і выхаванцаў мясцовай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы (ДЮСШ). Адкрыццё штучнага поля ў 2020 годзе вырашыла значную лагістычную праблему для дзяцей, якія раней (да рэканструкцыі цэнтральнага стадыёна) былі вымушаны ездзіць на трэніроўкі па [[футбол]]е ў суседнюю вёску [[Рудаўка (Нясвіжскі раён)|Рудаўка]], размешчаную за два кіламетры ад Нясвіжа<ref name="mlyn"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Нясвіжы]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нясвіжа]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1979 годзе]] e3flwxavrsjszo28gz746yijtww3zfh 5155861 5155857 2026-06-19T08:19:08Z Autumndancer 168015 5155861 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ураджай (значэнні)}} {{Стадыён |назва = Ураджай |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Урожай}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Нясвіж]], вул. Карла Маркса, 36а |закладзены = |пабудаваны = |адкрыты = 1979 |рэканструяваны = 1998, 2020 |закрыты = |разбураны = |кошт пабудовы = |кошт рэканструкцыі = |архітэктар = |уладальнік = |кіравальная кампанія = ДУ «Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр Нясвіжскага раёна» (ФАК «Нясвіж») |забудоўшчык = |каманда = «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]» (у мінулым — дубль ФК «[[Гарадзея (футбольны клуб)|Гарадзея]]») |умяшчальнасць = 1963 |габарыты = 105 × 68 м |пакрыццё = [[Штучнае пакрыццё|штучнае]] |даўжыня = |матэрыял = |сайт = |вікісховішча = }} '''«Ураджа́й»''' ({{lang-ru|Урожай}}) — спартыўны [[стадыён]] у горадзе [[Нясвіж]]ы ([[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]), размешчаны ў цэнтры горада па [[Вуліца Карла Маркса (Нясвіж)|вуліцы Карла Маркса]], 36а. З'яўляецца структурным падраздзяленнем [[Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр Нясвіжскага раёна|Фізкультурна-аздараўленчага цэнтра Нясвіжскага раёна]]. Выкарыстоўваецца ў якасці хатняй арэны для мясцовага футбольнага клуба «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]». == Гісторыя == Стадыён быў уведзены ў эксплуатацыю ў 1979 годзе. Першая маштабная рэканструкцыя спартыўнага аб'екта адбылася ў 1998 годзе падчас падрыхтоўкі Нясвіжа да правядзення рэспубліканскага фестывалю-кірмашу працаўнікоў сяла «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]». За наступныя два дзесяцігоддзі натуральны [[газон]] і інфраструктура арэны значна знасіліся<ref name="mlyn">{{cite web|url=https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/1660-stadion-staryy-pokrytie-novoe-futbolnuyu-polyanu-s-sintetikoy-otkryli-v-nesvizhe|title=Стадион старый, покрытие новое. Футбольную поляну с «синтетикой» открыли в Несвиже|author=Станислав Лобатый|publisher=Минская правда (МЛЫН.BY)|date=10 верасня 2020|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="nesvizh_gov">{{cite web|url=https://nesvizh.gov.by/soczialnaya-sfera/fizkultura-i-sport/gu-fizkulturno-ozdorovitelnyj-czentr-nesvizhskogo-rajona/|title=ГУ «Физкультурно-оздоровительный центр Несвижского района»|publisher=Несвижский районный исполнительный комитет|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. Увесну 2020 года на стадыёне пачаліся новыя будаўнічыя працы. Мадэрнізацыя ажыццяўлялася ў рамках праграмы «ФІФА Форвард 2.0» («FIFA Forward 2.0»), дзякуючы якой [[Беларуская федэрацыя футбола|Асацыяцыя «Беларуская федэрацыя футбола»]] (АБФФ) на бязвыплатнай аснове перадала гораду сучаснае сінтэтычнае пакрыццё апошняга пакалення<ref name="abff">{{cite web|url=https://abff.by/news/id/1138|title=АБФФ обновила поле на стадионе «Урожай» в Несвиже|publisher=АБФФ|date=10 верасня 2020|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. Будаўнічы працэс быў арганізаваны па максімальна бюджэтным варыянце за кошт мясцовых улад: працоўныя знялі ўвесь чарназём, панізілі ўзровень грунту на 50 сантыметраў, пасля чаго завезлі шчэбневую і пясчана-гравійную аснову, а таксама гранітны адсеў, якія былі ўшчыльнены грэйдарамі. Вакол поля ўманціравалі ліўневую каналізацыю, уклалі [[Штучнае пакрыццё|штучнае пакрыццё]] і засыпалі яго гумовай крошкай<ref name="mlyn"/>. Урачыстае адкрыццё абноўленай футбольнай пляцоўкі адбылося 10 верасня 2020 года пры ўдзеле намесніка міністра спорту і турызму Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Баравуля|Аляксандра Баравулі]] і старшыні АБФФ [[Уладзімір Базанаў|Уладзіміра Базанава]]<ref name="mlyn"/><ref name="abff"/>. == Характарыстыка і інфраструктура == Спартыўны комплекс размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. З яго тэрыторыі адкрываецца від на мясцовы [[Касцёл Цела Гасподняга (Нясвіж)|касцёл]] і [[Бернардзінская сажалка (Нясвіж)|Бернардзінскую сажалку]]. Стадыён знаходзіцца на балансе і ўваходзіць у склад фізкультурна-аздараўленчага комплексу «Нясвіж» (ФАК «Нясвіж»)<ref name="mlyn"/><ref name="nesvizh_gov"/>. Глядацкія [[Трыбуна (архітэктура)|трыбуны]] стадыёна здольныя ўмясціць 1963 чалавекі (паводле іншых гістарычных дадзеных — да 2500 гледачоў). Асноўнае [[футбольнае поле]] мае стандартныя памеры 105 × 68 метраў. Штучны газон не абсталяваны сістэмай падагравання, аднак дзякуючы ўладкаванаму дрэнажу ён хутка высыхае ад вільгаці, што дазваляе праводзіць трэніроўкі круглы год. Вакол футбольнага поля пракладзены шэсць [[Бегавая дарожка (спорт)|бегавых дарожак]]. У адміністрацыйных будынках ФАК «Нясвіж», якія прылягаюць да арэны, функцыянуюць дзве [[распранальня|распранальні]], [[Спартыўная зала|спартыўная]] і [[Трэнажорная зала|трэнажорная залы]], а таксама стралковы цір<ref name="mlyn"/><ref name="nesvizh_gov"/><ref>{{cite web|url=https://soccer365.ru/stadiums/2796/|title=Стадион Урожай|publisher=Soccer365.ru|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. == Выкарыстанне == Да расфарміравання на стадыёне свае хатнія матчы праводзіў дублюючы склад футбольнага клуба «[[Гарадзея (футбольны клуб)|Гарадзея]]»<ref name="abff"/>. Сёння арэна з'яўляецца хатняй для мясцовай аматарскай каманды «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]», якая выступае ў чэмпіянаце Мінскай вобласці<ref name="mlyn"/>. Таксама аб'ект актыўна выкарыстоўваецца для штодзённых трэніровак дзіцячых груп і выхаванцаў мясцовай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы (ДЮСШ). Адкрыццё штучнага поля ў 2020 годзе вырашыла значную лагістычную праблему для дзяцей, якія раней (да рэканструкцыі цэнтральнага стадыёна) былі вымушаны ездзіць на трэніроўкі па [[футбол]]е ў суседнюю вёску [[Рудаўка (Нясвіжскі раён)|Рудаўка]], размешчаную за два кіламетры ад Нясвіжа<ref name="mlyn"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Нясвіжы]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нясвіжа]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1979 годзе]] 803ry3sy5fyga6vrk5o770v92n6lhxh 5155867 5155861 2026-06-19T08:33:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1979 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155867 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ураджай (значэнні)}} {{Стадыён |назва = Ураджай |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Урожай}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Нясвіж]], вул. Карла Маркса, 36а |закладзены = |пабудаваны = |адкрыты = 1979 |рэканструяваны = 1998, 2020 |закрыты = |разбураны = |кошт пабудовы = |кошт рэканструкцыі = |архітэктар = |уладальнік = |кіравальная кампанія = ДУ «Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр Нясвіжскага раёна» (ФАК «Нясвіж») |забудоўшчык = |каманда = «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]» (у мінулым — дубль ФК «[[Гарадзея (футбольны клуб)|Гарадзея]]») |умяшчальнасць = 1963 |габарыты = 105 × 68 м |пакрыццё = [[Штучнае пакрыццё|штучнае]] |даўжыня = |матэрыял = |сайт = |вікісховішча = }} '''«Ураджа́й»''' ({{lang-ru|Урожай}}) — спартыўны [[стадыён]] у горадзе [[Нясвіж]]ы ([[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]), размешчаны ў цэнтры горада па [[Вуліца Карла Маркса (Нясвіж)|вуліцы Карла Маркса]], 36а. З'яўляецца структурным падраздзяленнем [[Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр Нясвіжскага раёна|Фізкультурна-аздараўленчага цэнтра Нясвіжскага раёна]]. Выкарыстоўваецца ў якасці хатняй арэны для мясцовага футбольнага клуба «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]». == Гісторыя == Стадыён быў уведзены ў эксплуатацыю ў 1979 годзе. Першая маштабная рэканструкцыя спартыўнага аб'екта адбылася ў 1998 годзе падчас падрыхтоўкі Нясвіжа да правядзення рэспубліканскага фестывалю-кірмашу працаўнікоў сяла «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]». За наступныя два дзесяцігоддзі натуральны [[газон]] і інфраструктура арэны значна знасіліся<ref name="mlyn">{{cite web|url=https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/1660-stadion-staryy-pokrytie-novoe-futbolnuyu-polyanu-s-sintetikoy-otkryli-v-nesvizhe|title=Стадион старый, покрытие новое. Футбольную поляну с «синтетикой» открыли в Несвиже|author=Станислав Лобатый|publisher=Минская правда (МЛЫН.BY)|date=10 верасня 2020|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="nesvizh_gov">{{cite web|url=https://nesvizh.gov.by/soczialnaya-sfera/fizkultura-i-sport/gu-fizkulturno-ozdorovitelnyj-czentr-nesvizhskogo-rajona/|title=ГУ «Физкультурно-оздоровительный центр Несвижского района»|publisher=Несвижский районный исполнительный комитет|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. Увесну 2020 года на стадыёне пачаліся новыя будаўнічыя працы. Мадэрнізацыя ажыццяўлялася ў рамках праграмы «ФІФА Форвард 2.0» («FIFA Forward 2.0»), дзякуючы якой [[Беларуская федэрацыя футбола|Асацыяцыя «Беларуская федэрацыя футбола»]] (АБФФ) на бязвыплатнай аснове перадала гораду сучаснае сінтэтычнае пакрыццё апошняга пакалення<ref name="abff">{{cite web|url=https://abff.by/news/id/1138|title=АБФФ обновила поле на стадионе «Урожай» в Несвиже|publisher=АБФФ|date=10 верасня 2020|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. Будаўнічы працэс быў арганізаваны па максімальна бюджэтным варыянце за кошт мясцовых улад: працоўныя знялі ўвесь чарназём, панізілі ўзровень грунту на 50 сантыметраў, пасля чаго завезлі шчэбневую і пясчана-гравійную аснову, а таксама гранітны адсеў, якія былі ўшчыльнены грэйдарамі. Вакол поля ўманціравалі ліўневую каналізацыю, уклалі [[Штучнае пакрыццё|штучнае пакрыццё]] і засыпалі яго гумовай крошкай<ref name="mlyn"/>. Урачыстае адкрыццё абноўленай футбольнай пляцоўкі адбылося 10 верасня 2020 года пры ўдзеле намесніка міністра спорту і турызму Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Баравуля|Аляксандра Баравулі]] і старшыні АБФФ [[Уладзімір Базанаў|Уладзіміра Базанава]]<ref name="mlyn"/><ref name="abff"/>. == Характарыстыка і інфраструктура == Спартыўны комплекс размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. З яго тэрыторыі адкрываецца від на мясцовы [[Касцёл Цела Гасподняга (Нясвіж)|касцёл]] і [[Бернардзінская сажалка (Нясвіж)|Бернардзінскую сажалку]]. Стадыён знаходзіцца на балансе і ўваходзіць у склад фізкультурна-аздараўленчага комплексу «Нясвіж» (ФАК «Нясвіж»)<ref name="mlyn"/><ref name="nesvizh_gov"/>. Глядацкія [[Трыбуна (архітэктура)|трыбуны]] стадыёна здольныя ўмясціць 1963 чалавекі (паводле іншых гістарычных дадзеных — да 2500 гледачоў). Асноўнае [[футбольнае поле]] мае стандартныя памеры 105 × 68 метраў. Штучны газон не абсталяваны сістэмай падагравання, аднак дзякуючы ўладкаванаму дрэнажу ён хутка высыхае ад вільгаці, што дазваляе праводзіць трэніроўкі круглы год. Вакол футбольнага поля пракладзены шэсць [[Бегавая дарожка (спорт)|бегавых дарожак]]. У адміністрацыйных будынках ФАК «Нясвіж», якія прылягаюць да арэны, функцыянуюць дзве [[распранальня|распранальні]], [[Спартыўная зала|спартыўная]] і [[Трэнажорная зала|трэнажорная залы]], а таксама стралковы цір<ref name="mlyn"/><ref name="nesvizh_gov"/><ref>{{cite web|url=https://soccer365.ru/stadiums/2796/|title=Стадион Урожай|publisher=Soccer365.ru|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. == Выкарыстанне == Да расфарміравання на стадыёне свае хатнія матчы праводзіў дублюючы склад футбольнага клуба «[[Гарадзея (футбольны клуб)|Гарадзея]]»<ref name="abff"/>. Сёння арэна з'яўляецца хатняй для мясцовай аматарскай каманды «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]», якая выступае ў чэмпіянаце Мінскай вобласці<ref name="mlyn"/>. Таксама аб'ект актыўна выкарыстоўваецца для штодзённых трэніровак дзіцячых груп і выхаванцаў мясцовай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы (ДЮСШ). Адкрыццё штучнага поля ў 2020 годзе вырашыла значную лагістычную праблему для дзяцей, якія раней (да рэканструкцыі цэнтральнага стадыёна) былі вымушаны ездзіць на трэніроўкі па [[футбол]]е ў суседнюю вёску [[Рудаўка (Нясвіжскі раён)|Рудаўка]], размешчаную за два кіламетры ад Нясвіжа<ref name="mlyn"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Нясвіжы]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нясвіжа]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе]] rzi7c3kgjfibcuelkefgsmd6vsxlwvs 5155886 5155867 2026-06-19T09:14:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Стадыёны Беларусі]]; дададзена [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5155886 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ураджай (значэнні)}} {{Стадыён |назва = Ураджай |лагатып = |выява = |каментарый = |катэгорыя = |поўная назва = |арыгінальная назва = {{lang-ru|Урожай}} |былыя назвы = |неафіцыйная назва = |месцазнаходжанне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Нясвіж]], вул. Карла Маркса, 36а |закладзены = |пабудаваны = |адкрыты = 1979 |рэканструяваны = 1998, 2020 |закрыты = |разбураны = |кошт пабудовы = |кошт рэканструкцыі = |архітэктар = |уладальнік = |кіравальная кампанія = ДУ «Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр Нясвіжскага раёна» (ФАК «Нясвіж») |забудоўшчык = |каманда = «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]» (у мінулым — дубль ФК «[[Гарадзея (футбольны клуб)|Гарадзея]]») |умяшчальнасць = 1963 |габарыты = 105 × 68 м |пакрыццё = [[Штучнае пакрыццё|штучнае]] |даўжыня = |матэрыял = |сайт = |вікісховішча = }} '''«Ураджа́й»''' ({{lang-ru|Урожай}}) — спартыўны [[стадыён]] у горадзе [[Нясвіж]]ы ([[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]), размешчаны ў цэнтры горада па [[Вуліца Карла Маркса (Нясвіж)|вуліцы Карла Маркса]], 36а. З'яўляецца структурным падраздзяленнем [[Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр Нясвіжскага раёна|Фізкультурна-аздараўленчага цэнтра Нясвіжскага раёна]]. Выкарыстоўваецца ў якасці хатняй арэны для мясцовага футбольнага клуба «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]». == Гісторыя == Стадыён быў уведзены ў эксплуатацыю ў 1979 годзе. Першая маштабная рэканструкцыя спартыўнага аб'екта адбылася ў 1998 годзе падчас падрыхтоўкі Нясвіжа да правядзення рэспубліканскага фестывалю-кірмашу працаўнікоў сяла «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]». За наступныя два дзесяцігоддзі натуральны [[газон]] і інфраструктура арэны значна знасіліся<ref name="mlyn">{{cite web|url=https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/1660-stadion-staryy-pokrytie-novoe-futbolnuyu-polyanu-s-sintetikoy-otkryli-v-nesvizhe|title=Стадион старый, покрытие новое. Футбольную поляну с «синтетикой» открыли в Несвиже|author=Станислав Лобатый|publisher=Минская правда (МЛЫН.BY)|date=10 верасня 2020|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="nesvizh_gov">{{cite web|url=https://nesvizh.gov.by/soczialnaya-sfera/fizkultura-i-sport/gu-fizkulturno-ozdorovitelnyj-czentr-nesvizhskogo-rajona/|title=ГУ «Физкультурно-оздоровительный центр Несвижского района»|publisher=Несвижский районный исполнительный комитет|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. Увесну 2020 года на стадыёне пачаліся новыя будаўнічыя працы. Мадэрнізацыя ажыццяўлялася ў рамках праграмы «ФІФА Форвард 2.0» («FIFA Forward 2.0»), дзякуючы якой [[Беларуская федэрацыя футбола|Асацыяцыя «Беларуская федэрацыя футбола»]] (АБФФ) на бязвыплатнай аснове перадала гораду сучаснае сінтэтычнае пакрыццё апошняга пакалення<ref name="abff">{{cite web|url=https://abff.by/news/id/1138|title=АБФФ обновила поле на стадионе «Урожай» в Несвиже|publisher=АБФФ|date=10 верасня 2020|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. Будаўнічы працэс быў арганізаваны па максімальна бюджэтным варыянце за кошт мясцовых улад: працоўныя знялі ўвесь чарназём, панізілі ўзровень грунту на 50 сантыметраў, пасля чаго завезлі шчэбневую і пясчана-гравійную аснову, а таксама гранітны адсеў, якія былі ўшчыльнены грэйдарамі. Вакол поля ўманціравалі ліўневую каналізацыю, уклалі [[Штучнае пакрыццё|штучнае пакрыццё]] і засыпалі яго гумовай крошкай<ref name="mlyn"/>. Урачыстае адкрыццё абноўленай футбольнай пляцоўкі адбылося 10 верасня 2020 года пры ўдзеле намесніка міністра спорту і турызму Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Баравуля|Аляксандра Баравулі]] і старшыні АБФФ [[Уладзімір Базанаў|Уладзіміра Базанава]]<ref name="mlyn"/><ref name="abff"/>. == Характарыстыка і інфраструктура == Спартыўны комплекс размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. З яго тэрыторыі адкрываецца від на мясцовы [[Касцёл Цела Гасподняга (Нясвіж)|касцёл]] і [[Бернардзінская сажалка (Нясвіж)|Бернардзінскую сажалку]]. Стадыён знаходзіцца на балансе і ўваходзіць у склад фізкультурна-аздараўленчага комплексу «Нясвіж» (ФАК «Нясвіж»)<ref name="mlyn"/><ref name="nesvizh_gov"/>. Глядацкія [[Трыбуна (архітэктура)|трыбуны]] стадыёна здольныя ўмясціць 1963 чалавекі (паводле іншых гістарычных дадзеных — да 2500 гледачоў). Асноўнае [[футбольнае поле]] мае стандартныя памеры 105 × 68 метраў. Штучны газон не абсталяваны сістэмай падагравання, аднак дзякуючы ўладкаванаму дрэнажу ён хутка высыхае ад вільгаці, што дазваляе праводзіць трэніроўкі круглы год. Вакол футбольнага поля пракладзены шэсць [[Бегавая дарожка (спорт)|бегавых дарожак]]. У адміністрацыйных будынках ФАК «Нясвіж», якія прылягаюць да арэны, функцыянуюць дзве [[распранальня|распранальні]], [[Спартыўная зала|спартыўная]] і [[Трэнажорная зала|трэнажорная залы]], а таксама стралковы цір<ref name="mlyn"/><ref name="nesvizh_gov"/><ref>{{cite web|url=https://soccer365.ru/stadiums/2796/|title=Стадион Урожай|publisher=Soccer365.ru|lang=ru|accessdate=19 чэрвеня 2026}}</ref>. == Выкарыстанне == Да расфарміравання на стадыёне свае хатнія матчы праводзіў дублюючы склад футбольнага клуба «[[Гарадзея (футбольны клуб)|Гарадзея]]»<ref name="abff"/>. Сёння арэна з'яўляецца хатняй для мясцовай аматарскай каманды «[[Нясвіж (футбольны клуб)|Нясвіж]]», якая выступае ў чэмпіянаце Мінскай вобласці<ref name="mlyn"/>. Таксама аб'ект актыўна выкарыстоўваецца для штодзённых трэніровак дзіцячых груп і выхаванцаў мясцовай дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы (ДЮСШ). Адкрыццё штучнага поля ў 2020 годзе вырашыла значную лагістычную праблему для дзяцей, якія раней (да рэканструкцыі цэнтральнага стадыёна) былі вымушаны ездзіць на трэніроўкі па [[футбол]]е ў суседнюю вёску [[Рудаўка (Нясвіжскі раён)|Рудаўка]], размешчаную за два кіламетры ад Нясвіжа<ref name="mlyn"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спорт у Нясвіжы]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нясвіжа]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе]] 5ncg1v943ngr6afpl3zajmd1w4oq03b Гарадзея (футбольны клуб) 0 809680 5155859 2026-06-19T08:10:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[ФК Гарадзея]] 5155859 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ФК Гарадзея ]] jk5k7ndv36326cg0hcnksfh9gy3akqd Таскаровас 0 809681 5155864 2026-06-19T08:24:47Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Рака}} '''Таскаровас''' ({{lang-en|Tuscarawas River}}) — [[рака]] ў [[ЗША]], ва ўсходняй частцы штата [[Агая]]. Адзін з двух складальнікаў ракі [[Маскінгум]], якая з’яўляецца прытокам ракі [[Агая (рака)|Агая]]. Даўжыня — каля 209 км; плошча басейна — 6700 км². Бярэ пачатак на паўд...» 5155864 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Таскаровас''' ({{lang-en|Tuscarawas River}}) — [[рака]] ў [[ЗША]], ва ўсходняй частцы штата [[Агая]]. Адзін з двух складальнікаў ракі [[Маскінгум]], якая з’яўляецца прытокам ракі [[Агая (рака)|Агая]]. Даўжыня — каля 209 км; плошча басейна — 6700 км². Бярэ пачатак на паўднёвы захад ад вёскі Хартвіл, на поўначы акругі Старк. Першапачаткова цячэ ў заходнім напрамку, працякаючы праз Юніянтаўн, і ўцякае на тэрыторыю акругі Саміт. Каля горада Барбертан рака паварочвае на поўдзень, працякаючы праз акругі Старк і Таскаровас, а таксама цераз такія населеныя пункты як Клінтан, Канал-Фултан, Масілон, Навар, Балівар, Зоар, Давер і Нью-Філадэлфія. На поўдзень ад Нью-Філадэлфіі рака паварочвае на паўднёвы захад. Зліваецца з ракой Уалхондзінг у горадзе Кашактан, фармуючы пры гэтым раку [[Маскінгум]]. [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] qjuj4rs61gyte71br1rxmnkr9tvv661 5155875 5155864 2026-06-19T08:48:45Z Autumndancer 168015 5155875 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Таскаровас''' ({{lang-en|Tuscarawas River}}) — [[рака]] ў [[ЗША]], ва ўсходняй частцы штата [[Агая]]. Адзін з двух складальнікаў ракі [[Маскінгум (рака)|Маскінгум]], якая з’яўляецца прытокам ракі [[Агая (рака)|Агая]]. Даўжыня — каля 209 км; плошча басейна — 6700 км². Бярэ пачатак на паўднёвы захад ад вёскі Хартвіл, на поўначы акругі Старк. Першапачаткова цячэ ў заходнім напрамку, працякаючы праз Юніянтаўн, і ўцякае на тэрыторыю акругі Саміт. Каля горада Барбертан рака паварочвае на поўдзень, працякаючы праз акругі Старк і Таскаровас, а таксама цераз такія населеныя пункты як Клінтан, Канал-Фултан, Масілон, Навар, Балівар, Зоар, Давер і Нью-Філадэлфія. На поўдзень ад Нью-Філадэлфіі рака паварочвае на паўднёвы захад. Зліваецца з ракой Уалхондзінг у горадзе Кашактан, фармуючы пры гэтым раку [[Маскінгум (рака)|Маскінгум]]. [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] 79401uv15wxqm9qo815ugh8f8wgmvlp Маскінгум (рака) 0 809682 5155870 2026-06-19T08:45:13Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Рака}} '''Маскінгум''' ({{lang-en|Muskingum River}}) — рака на паўднёвым усходзе штата [[Агая]], [[ЗША]]; прыток [[Агая (рака)|ракі Агая]]. Даўжыня - каля 179 км; плошча басейна - 20 852 км². Бярэ пачатак пры зліцці рэк [[Уалхондзінг]] і [[Таскаровас]], каля горада Кошактан, на ўсходзе...» 5155870 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Маскінгум''' ({{lang-en|Muskingum River}}) — рака на паўднёвым усходзе штата [[Агая]], [[ЗША]]; прыток [[Агая (рака)|ракі Агая]]. Даўжыня - каля 179 км; плошча басейна - 20 852 км². Бярэ пачатак пры зліцці рэк [[Уалхондзінг]] і [[Таскаровас]], каля горада Кошактан, на ўсходзе цэнтральнай часткі штата Агая. [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] s6k67lmvd6qchn5a5rsjouh8lczpqrb 5155871 5155870 2026-06-19T08:46:04Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Маскінгум]] у [[Маскінгум (рака)]]: ёсць акруга 5155870 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Маскінгум''' ({{lang-en|Muskingum River}}) — рака на паўднёвым усходзе штата [[Агая]], [[ЗША]]; прыток [[Агая (рака)|ракі Агая]]. Даўжыня - каля 179 км; плошча басейна - 20 852 км². Бярэ пачатак пры зліцці рэк [[Уалхондзінг]] і [[Таскаровас]], каля горада Кошактан, на ўсходзе цэнтральнай часткі штата Агая. [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] s6k67lmvd6qchn5a5rsjouh8lczpqrb 5155874 5155871 2026-06-19T08:47:28Z Autumndancer 168015 5155874 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Маскінгум}} {{Рака}} '''Маскінгум''' ({{lang-en|Muskingum River}}) — рака на паўднёвым усходзе штата [[Агая]], [[ЗША]]; прыток [[Агая (рака)|ракі Агая]]. Даўжыня - каля 179 км; плошча басейна - 20 852 км². Бярэ пачатак пры зліцці рэк [[Уалхондзінг]] і [[Таскаровас]], каля горада Кошактан, на ўсходзе цэнтральнай часткі штата Агая. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Рэкі Агая]] 9os6xq315nkmlrfkxftu33neyackdjb Маскінгум 0 809683 5155872 2026-06-19T08:46:04Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Маскінгум]] у [[Маскінгум (рака)]]: ёсць акруга 5155872 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Маскінгум (рака)]] ifavjfp2wrxncx354csquxzictid8jz 5155877 5155872 2026-06-19T08:49:56Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Маскінгум (рака)]] 5155877 wikitext text/x-wiki '''Маскінгум''': * [[Маскінгум (акруга)]] * [[Маскінгум (рака)]] {{неадназначнасць}} hxvrzvqlwko5zyrtm5ikcs8thifaspf Лукаш Свірскі 0 809684 5155881 2026-06-19T08:53:24Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Лукаш Баляслававіч Свірскі]] 5155881 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лукаш Баляслававіч Свірскі]] mge4kpgxvserrh82zzkovzm0xt1p7od Лукаш Баляслававіч Свірскі 0 809685 5155884 2026-06-19T09:05:35Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{ДД}} '''Лукаш Баляслававіч Свірскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[маршалак гаспадарскі]] (1565—1593). == Біяграфія == Належаў да княжацкага роду Свірскіх герба «Ліс». Сын Баляслава Міхайлавіча...» 5155884 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Лукаш Баляслававіч Свірскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[маршалак гаспадарскі]] (1565—1593). == Біяграфія == Належаў да княжацкага роду Свірскіх герба «Ліс». Сын Баляслава Міхайлавіча Свірскага. Меў брата [[Ян Баляслававіч Свірскі|Яна]], які таксама займаў пасаду маршалка гаспадарскага. Пачынаў службу як дваранін гаспадарскі і пісар віленскага ваяводы [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Радзівіла Чорнага]]. З 1565 года атрымаў чын маршалка гаспадарскага. З 1568 года з'яўляўся дзяржаўцам (старастам) крэўскім. У 1570–1571 гадах змяніў Крэўскае староства на пасаду цівуна біржанскага. Як прадстаўнік ВКЛ падпісаў акт [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] 1569 года. Актыўна набываў землі. У 1555 годзе купіў маёнтак [[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаеўшчына]] ў [[Юрый Осцік|Юрыя Осціка]]. Веў судовыя спрэчкі за маёмасць з родным братам Янам і іншымі шляхцічамі. Быў каталіком, але пазней прыняў [[кальвінізм]] (як і большасць тагачаснай магнатэрыі ВКЛ). Жонкай Лукаша Свірскага была Марына Мікалаеўна. У шлюбе нарадзілася сыны Лукаш, Крыштаф, Станіслаў, Міхаіл і дачка Ядвіга. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свірскі Лукаш Баляслававіч}} [[Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія]] [[Катэгорыя:Свірскія|Лукаш Баляслававіч]] 3c7ucopjmlo9vo900y5okszjcmx764f 5155887 5155884 2026-06-19T09:18:21Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5155887 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Лукаш Баляслававіч Свірскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[маршалак гаспадарскі]] (1565—1593). == Біяграфія == Належаў да княжацкага роду Свірскіх герба «Ліс». Сын Баляслава Міхайлавіча Свірскага. Меў брата [[Ян Баляслававіч Свірскі|Яна]], які таксама займаў пасаду маршалка гаспадарскага. Пачынаў службу як дваранін гаспадарскі і пісар віленскага ваяводы [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Радзівіла Чорнага]]. З 1565 года атрымаў чын маршалка гаспадарскага. З 1568 года з'яўляўся дзяржаўцам (старастам) крэўскім. У 1570–1571 гадах змяніў Крэўскае староства на пасаду цівуна біржанскага. Як прадстаўнік ВКЛ падпісаў акт [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] 1569 года. Актыўна набываў землі. У 1555 годзе купіў маёнтак [[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаеўшчына]] ў [[Юрый Юр’евіч Осцік|Юрыя Осціка]]. Веў судовыя спрэчкі за маёмасць з родным братам Янам і іншымі шляхцічамі. Быў каталіком, але пазней прыняў [[кальвінізм]] (як і большасць тагачаснай магнатэрыі ВКЛ). Жонкай Лукаша Свірскага была Марына Мікалаеўна. У шлюбе нарадзілася сыны Лукаш, Крыштаф, Станіслаў, Міхаіл і дачка Ядвіга. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свірскі Лукаш Баляслававіч}} [[Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія]] [[Катэгорыя:Свірскія|Лукаш Баляслававіч]] 5odo4zzuvzft375km93m9d3mwl20n7e 5155889 5155887 2026-06-19T09:20:34Z JerzyKundrat 174 5155889 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Лукаш Баляслававіч Свірскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[маршалак гаспадарскі]] (1565—1593). == Біяграфія == Належаў да княжацкага роду Свірскіх герба «Ліс». Сын Баляслава Міхайлавіча Свірскага. Меў брата [[Ян Баляслававіч Свірскі|Яна]], які таксама займаў пасаду маршалка гаспадарскага. Пачынаў службу як дваранін гаспадарскі і пісар віленскага ваяводы [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Радзівіла Чорнага]]. З 1565 года атрымаў чын маршалка гаспадарскага. З 1568 года з'яўляўся дзяржаўцам (старастам) крэўскім. У 1570–1571 гадах змяніў Крэўскае староства на пасаду цівуна біржанскага. Як прадстаўнік ВКЛ падпісаў акт [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] 1569 года. Актыўна набываў землі. У 1555 годзе купіў маёнтак [[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаеўшчына]] ў [[Юрый Юр’евіч Осцік|Юрыя Осціка]]. Веў судовыя спрэчкі за маёмасць з родным братам Янам і іншымі шляхцічамі. Быў каталіком, але пазней прыняў [[кальвінізм]] (як і большасць тагачаснай магнатэрыі ВКЛ). Жонкай Лукаша Свірскага была Марына Мікалаеўна. У шлюбе нарадзілася сыны Лукаш, Крыштаф, Станіслаў, Міхаіл і дачка Ядвіга. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свірскі Лукаш Баляслававіч}} [[Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія]] [[Катэгорыя:Свірскія|Лукаш Баляслававіч]] rfzi9krcmbeu3feaegdpqugcg8rkfcu 5155890 5155889 2026-06-19T09:21:35Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ ё 5155890 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Лукаш Баляслававіч Свірскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[маршалак гаспадарскі]] (1565—1593). == Біяграфія == Належаў да княжацкага роду Свірскіх герба «Ліс». Сын Баляслава Міхайлавіча Свірскага. Меў брата [[Ян Баляслававіч Свірскі|Яна]], які таксама займаў пасаду маршалка гаспадарскага. Пачынаў службу як дваранін гаспадарскі і пісар віленскага ваяводы [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Радзівіла Чорнага]]. З 1565 года атрымаў чын маршалка гаспадарскага. З 1568 года з'яўляўся дзяржаўцам (старастам) крэўскім. У 1570–1571 гадах змяніў Крэўскае староства на пасаду цівуна біржанскага. Як прадстаўнік ВКЛ падпісаў акт [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] 1569 года. Актыўна набываў землі. У 1555 годзе купіў маёнтак [[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаеўшчына]] ў [[Юрый Юр’евіч Осцік|Юрыя Осціка]]. Вёў судовыя спрэчкі за маёмасць з родным братам Янам і іншымі шляхцічамі. Быў каталіком, але пазней прыняў [[кальвінізм]] (як і большасць тагачаснай магнатэрыі ВКЛ). Жонкай Лукаша Свірскага была Марына Мікалаеўна. У шлюбе нарадзілася сыны Лукаш, Крыштаф, Станіслаў, Міхаіл і дачка Ядвіга. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свірскі Лукаш Баляслававіч}} [[Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія]] [[Катэгорыя:Свірскія|Лукаш Баляслававіч]] nck6mzadtpvkhvbr4e7b2grra645qbt 5155900 5155890 2026-06-19T09:44:43Z Autumndancer 168015 5155900 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Свірскі}} {{ДД}} '''Лукаш Баляслававіч Свірскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[маршалак гаспадарскі]] (1565—1593). == Біяграфія == Належаў да княжацкага роду Свірскіх герба «Ліс». Сын Баляслава Міхайлавіча Свірскага. Меў брата [[Ян Баляслававіч Свірскі|Яна]], які таксама займаў пасаду маршалка гаспадарскага. Пачынаў службу як дваранін гаспадарскі і пісар віленскага ваяводы [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Радзівіла Чорнага]]. З 1565 года атрымаў чын маршалка гаспадарскага. З 1568 года з'яўляўся дзяржаўцам (старастам) крэўскім. У 1570–1571 гадах змяніў Крэўскае староства на пасаду цівуна біржанскага. Як прадстаўнік ВКЛ падпісаў акт [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] 1569 года. Актыўна набываў землі. У 1555 годзе купіў маёнтак [[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаеўшчына]] ў [[Юрый Юр’евіч Осцік|Юрыя Осціка]]. Вёў судовыя спрэчкі за маёмасць з родным братам Янам і іншымі шляхцічамі. Быў каталіком, але пазней прыняў [[кальвінізм]] (як і большасць тагачаснай магнатэрыі ВКЛ). Жонкай Лукаша Свірскага была Марына Мікалаеўна. У шлюбе нарадзілася сыны Лукаш, Крыштаф, Станіслаў, Міхаіл і дачка Ядвіга. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свірскі Лукаш Баляслававіч}} [[Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія]] [[Катэгорыя:Свірскія|Лукаш Баляслававіч]] o4aa3yv51xy7441w3c8uo8gkivcodap Свірскі 0 809686 5155896 2026-06-19T09:43:01Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Свірскі]] у [[Свірскі (ручай)]] 5155896 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Свірскі (ручай)]] 665xzg3ne455vht0a4ldg8kzx21jo9c 5155898 5155896 2026-06-19T09:43:59Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Свірскі (ручай)]] 5155898 wikitext text/x-wiki '''Свірскі''': == Прозвішча == * [[Лукаш Баляслававіч Свірскі]] — дзержаўны дзеяч ВКЛ == Тапонім == * [[Свірскі (ручай)]] {{неадназначнасць}} kug2wvb227dvj2e59ljm3426cr0hpxk 5155899 5155898 2026-06-19T09:44:14Z Autumndancer 168015 /* Прозвішча */ 5155899 wikitext text/x-wiki '''Свірскі''': == Прозвішча == * [[Лукаш Баляслававіч Свірскі]] — дзяржаўны дзеяч ВКЛ == Тапонім == * [[Свірскі (ручай)]] {{неадназначнасць}} 2c3vgnjpt5ugex9s4xgvtskmp76kb6a Катэгорыя:Фільмы пра Халодную вайну 14 809687 5155897 2026-06-19T09:43:53Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Творы пра Халодную вайну]] [[Катэгорыя:Фільмы пра войны]] [[Катэгорыя:Палітычныя фільмы]]» 5155897 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Творы пра Халодную вайну]] [[Катэгорыя:Фільмы пра войны]] [[Катэгорыя:Палітычныя фільмы]] ph6o1sz2ngvfe2k6tcwf8qo1ivnfe8a Катэгорыя:Творы пра Халодную вайну 14 809688 5155902 2026-06-19T09:47:37Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Халодная вайна]] [[Катэгорыя:Творы пра войны|Х]] [[Катэгорыя:Творы пра геапалітыку|Х]]» 5155902 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Халодная вайна]] [[Катэгорыя:Творы пра войны|Х]] [[Катэгорыя:Творы пра геапалітыку|Х]] rzflh3vppw452b0ldfw1bmzimm9vxvr Ван-Уэрт (Агая) 0 809689 5155906 2026-06-19T09:52:09Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Ван-Уэрт}} {{НП}} '''Ван-Уэрт''' ({{lang-en|Van Wert}}) — горад і адміністрацыйны цэнтр [[Ван-Уэрт (акруга, Агая)|акругі Ван-Уэрт]] у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Размешчаны ў цэнтральнай частцы акругі Ван-Уэрт. [[Катэгорыя:Гарады Агая]]» 5155906 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ван-Уэрт}} {{НП}} '''Ван-Уэрт''' ({{lang-en|Van Wert}}) — горад і адміністрацыйны цэнтр [[Ван-Уэрт (акруга, Агая)|акругі Ван-Уэрт]] у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Размешчаны ў цэнтральнай частцы акругі Ван-Уэрт. [[Катэгорыя:Гарады Агая]] 38rw71yvxv5g1lno6nb2w00xm3lsruu 5155907 5155906 2026-06-19T09:53:14Z Autumndancer 168015 5155907 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ван-Уэрт}} {{НП}} '''Ван-Уэрт''' ({{lang-en|Van Wert}}) — горад і адміністрацыйны цэнтр [[Ван-Уэрт (акруга, Агая)|акругі Ван-Уэрт]] у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Размешчаны ў цэнтральнай частцы акругі Ван-Уэрт. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] p4lokwkmkjdnlxg5xjfh1goaag1pb17 Катэгорыя:ФК Нагоя Грампус 14 809690 5155908 2026-06-19T09:55:44Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Японіі|Нагоя]] [[Катэгорыя:Нагоя]] {{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}}» 5155908 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Японіі|Нагоя]] [[Катэгорыя:Нагоя]] {{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} h375nyq9uxq6i55ruhy5wn5mcopgj5b Вустэр (Агая) 0 809691 5155910 2026-06-19T10:01:06Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Вустэр''' ({{lang-en|Wooster}}) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр [[Уэйн (акруга, Агая)|акругі Уэйн]] у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Паселішча заснавана ў 1808 годзе Джонам Беверам, Уільямам Генры і Джозефам Ларвілам і названы ў гонар Дэвіда Вустэра, генерала...» 5155910 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Вустэр''' ({{lang-en|Wooster}}) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр [[Уэйн (акруга, Агая)|акругі Уэйн]] у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Паселішча заснавана ў 1808 годзе Джонам Беверам, Уільямам Генры і Джозефам Ларвілам і названы ў гонар Дэвіда Вустэра, генерала часоў Вайны за незалежнасць ЗША. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] 5jh8d8temgvxd95np6nss89uoyxl4l7 5155911 5155910 2026-06-19T10:03:03Z Autumndancer 168015 5155911 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Вустэр (значэнні)}} {{НП}} '''Вустэр''' ({{lang-en|Wooster}}) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр [[Уэйн (акруга, Агая)|акругі Уэйн]] у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Паселішча заснавана ў 1808 годзе Джонам Беверам, Уільямам Генры і Джозефам Ларвілам і названы ў гонар Дэвіда Вустэра, генерала часоў Вайны за незалежнасць ЗША. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] 6iumhnmmb4xwunc60ar8tfui8afotwu 5155914 5155911 2026-06-19T10:17:51Z JerzyKundrat 174 5155914 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Вустэр (значэнні)}} {{НП}} '''Вустэр''' ({{lang-en|Wooster}}) — найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр [[Уэйн (акруга, Агая)|акругі Уэйн]] у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). Паселішча заснавана ў 1808 годзе Джонам Беверам, Уільямам Генры і Джозефам Ларвілам і названы ў гонар Дэвіда Вустэра, генерала часоў Вайны за незалежнасць ЗША. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] l25wbbb7ildlgmpjjnf5n4vq8ty69lv Мельбурн (значэнні) 0 809692 5155917 2026-06-19T10:27:29Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Мельбурн''': * [[Мельбурн]] * [[Мельбурн (вулкан)]] == ЗША == * [[Мельбурн (Арканзас)]] * [[Мельбурн (Фларыда)]] {{неадназначнасць}}» 5155917 wikitext text/x-wiki '''Мельбурн''': * [[Мельбурн]] * [[Мельбурн (вулкан)]] == ЗША == * [[Мельбурн (Арканзас)]] * [[Мельбурн (Фларыда)]] {{неадназначнасць}} 662chok0rjy4zzkswb0th2iezb0okbb Эйфарыя (фільм, 2017) 0 809693 5155925 2026-06-19T10:45:41Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Эйфарыя»''' ({{lang-en|Euphoria}}) — мастацкі фільм шведскага рэжысёра [[Ліза Лангсет|Лізы Лангсет]]. У галоўных ролях зняліся [[Ева Грын]], [[Алісія Вікандэр]] і [[Шарлота Рэмплінг]]. Міжнародны рэліз фільма адбыўся 10 чэрвеня 2017 года, прэм’ера ў Швецыі — 6 к...» 5155925 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Эйфарыя»''' ({{lang-en|Euphoria}}) — мастацкі фільм шведскага рэжысёра [[Ліза Лангсет|Лізы Лангсет]]. У галоўных ролях зняліся [[Ева Грын]], [[Алісія Вікандэр]] і [[Шарлота Рэмплінг]]. Міжнародны рэліз фільма адбыўся 10 чэрвеня 2017 года, прэм’ера ў Швецыі — 6 кастрычніка 2017 года. == Сюжэт == Сёстры Інэс і Эмілія не бачыліся шмат гадоў. У мінулым паміж імі была спрэчка, і зараз яны вырашылі памірыцца. Інэс — паспяховая мастачка, але ў апошні час у творчым крызісе. Эмілія запрасіла сястру ў падарожжа ў загадкавае месца ў глушы, куды можна дабрацца толькі на верталёце. Па прыбыцці высвятляецца, што Эмілія невылечна хворая, і гэтае месца — свайго роду хоспіс для вельмі забяспечаных кліентаў. Тут з першакласным абслугоўваннем арганізуюць догляд з жыцця, і ў Эміліі застаецца толькі шэсць дзён. Перад смерцю Эмілія хоча пагаварыць з сястрой, але тая не прымае яе выбару. == У ролях == * [[Алісія Вікандэр]] — Інэс * [[Ева Грын]] — Эмілі * [[Чарльз Дэнс]] — Дарэн * [[Шарлота Рэмплінг]] — Марына * Марк Стэнлі * Эдрыян Лестэр * Каця Брэнэр — медсястра [[Катэгорыя:Фільмы 2017 года]] e570nwiw0ausvodwexs0bfq70l11wqz 5155927 5155925 2026-06-19T10:46:35Z Autumndancer 168015 5155927 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Эйфарыя»''' ({{lang-en|Euphoria}}) — мастацкі фільм шведскага рэжысёра [[Ліза Лангсет|Лізы Лангсет]]. У галоўных ролях зняліся [[Ева Грын]], [[Алісія Вікандэр]] і [[Шарлота Рэмплінг]]. Міжнародны рэліз фільма адбыўся 10 чэрвеня 2017 года, прэм’ера ў Швецыі — 6 кастрычніка 2017 года. == Сюжэт == Сёстры Інэс і Эмілія не бачыліся шмат гадоў. У мінулым паміж імі была спрэчка, і зараз яны вырашылі памірыцца. Інэс — паспяховая мастачка, але ў апошні час у творчым крызісе. Эмілія запрасіла сястру ў падарожжа ў загадкавае месца ў глушы, куды можна дабрацца толькі на верталёце. Па прыбыцці высвятляецца, што Эмілія невылечна хворая, і гэтае месца — свайго роду хоспіс для вельмі забяспечаных кліентаў. Тут з першакласным абслугоўваннем арганізуюць догляд з жыцця, і ў Эміліі застаецца толькі шэсць дзён. Перад смерцю Эмілія хоча пагаварыць з сястрой, але тая не прымае яе выбару. == У ролях == * [[Алісія Вікандэр]] — Інэс * [[Ева Грын]] — Эмілі * [[Чарльз Дэнс]] — Дарэн * [[Шарлота Рэмплінг]] — Марына * Марк Стэнлі * Эдрыян Лестэр * Каця Брэнэр — медсястра {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 2017 года]] 7fhsn6o3n0mpyqf7j0yielhirzn17hf Сяргей Сяргеевіч Патаранскі 0 809694 5155941 2026-06-19T11:26:05Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Сяргей Сяргеевіч Патаранскі''' (нар. {{ДН|6|12|1976}}, [[Мінск]]) — беларускі [[пісьменнік]], рэжысёр, акцёр. == Біяграфія == Скончыў Нацыянальны гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Беларускай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці «Ма...» 5155941 wikitext text/x-wiki '''Сяргей Сяргеевіч Патаранскі''' (нар. {{ДН|6|12|1976}}, [[Мінск]]) — беларускі [[пісьменнік]], рэжысёр, акцёр. == Біяграфія == Скончыў Нацыянальны гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Беларускай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці «Майстэрства акцёра тэатр і кіно» і «Рэжысура драмы». Аўтар зборнікаў «Залаты вецер» (1998, бібліятэчка часопіса «Маладосць»), «Сэрца Бога — Беларусь» (2006), «Аблічча кахання» (2014). У 2026 годзе вышлі «Выбраныя творы».мЗняў 4 дакументальныя фільмы. З’яўляўся сябрам Беларускага саюза пісьменнікаў. Пасля трагічнага здарэння, якое значна падарвала яго здароўе, практычна вядзе замкнёны лад жыцця. {{DEFAULTSORT:Патаранскі}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] 4wts9xaeu2n1sa8r7uxt1n1cugim3lp 5155943 5155941 2026-06-19T11:26:46Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5155943 wikitext text/x-wiki '''Сяргей Сяргеевіч Патаранскі''' (нар. {{ДН|6|12|1976}}, [[Мінск]]) — беларускі [[пісьменнік]], рэжысёр, акцёр. == Біяграфія == Скончыў Нацыянальны гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Беларускай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці «Майстэрства акцёра тэатр і кіно» і «Рэжысура драмы». Аўтар зборнікаў «Залаты вецер» (1998, бібліятэчка часопіса «Маладосць»), «Сэрца Бога — Беларусь» (2006), «Аблічча кахання» (2014). У 2026 годзе вышлі «Выбраныя творы». Зняў 4 дакументальныя фільмы. З’яўляўся сябрам Беларускага саюза пісьменнікаў. Пасля трагічнага здарэння, якое значна падарвала яго здароўе, практычна вядзе замкнёны лад жыцця. {{DEFAULTSORT:Патаранскі}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] i6dpn7kfbze8w661vcl5ut1pxhzqmq9 5155944 5155943 2026-06-19T11:27:35Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5155944 wikitext text/x-wiki '''Сяргей Сяргеевіч Патаранскі''' (нар. {{ДН|6|12|1976}}, [[Мінск]]) — беларускі [[пісьменнік]], рэжысёр, акцёр. == Біяграфія == Скончыў Нацыянальны гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа. Вышэйшую адукацыю атрымаў у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]] па спецыяльнасці «Майстэрства акцёра тэатр і кіно» і «Рэжысура драмы». Аўтар зборнікаў «Залаты вецер» (1998, бібліятэчка часопіса «Маладосць»), «Сэрца Бога — Беларусь» (2006), «Аблічча кахання» (2014). У 2026 годзе вышлі «Выбраныя творы». Зняў 4 дакументальныя фільмы. З’яўляўся сябрам Беларускага саюза пісьменнікаў. Пасля трагічнага здарэння, якое значна падарвала яго здароўе, практычна вядзе замкнёны лад жыцця. {{DEFAULTSORT:Патаранскі}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] k2h9nke2dqeu4yl8modz55rggf2e7h8 5155945 5155944 2026-06-19T11:28:19Z Autumndancer 168015 5155945 wikitext text/x-wiki '''Сяргей Сяргеевіч Патаранскі''' (нар. {{ДН|6|12|1976}}, [[Мінск]]) — беларускі [[пісьменнік]], рэжысёр, акцёр. == Біяграфія == Скончыў Нацыянальны гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа. Вышэйшую адукацыю атрымаў у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]] па спецыяльнасці «Майстэрства акцёра тэатр і кіно» і «Рэжысура драмы». Аўтар зборнікаў «Залаты вецер» (1998, бібліятэчка часопіса «Маладосць»), «Сэрца Бога — Беларусь» (2006), «Аблічча кахання» (2014). У 2026 годзе вышлі «Выбраныя творы». Зняў 4 дакументальныя фільмы. З’яўляўся сябрам Беларускага саюза пісьменнікаў. Пасля трагічнага здарэння, якое значна падарвала яго здароўе, практычна вядзе замкнёны лад жыцця. {{DEFAULTSORT:Патаранскі}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў]] rmkl41itd1u26e5ilr6r8f4iwrsosyk Сяргей Патаранскі 0 809695 5155942 2026-06-19T11:26:29Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Сяргей Сяргеевіч Патаранскі]] 5155942 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сяргей Сяргеевіч Патаранскі]] o2tvuanky0ukce89lyl2qab7rrrz2wv Мікалай Міхайлавіч Лукін 0 809696 5155952 2026-06-19T11:42:49Z StarDeg 16311 Новая старонка: «'''Мікалай Міхайлавіч Лукін''' (8 (20) ліпеня 1885, в. Кускава Спаскай воласці Маскоўскай губерні (цяпер у межах горада Масквы) — 19 ліпеня 1940) — савецкі гісторык-марксіст, публіцыст. З’яўляўся лідэрам сярод савецкіх гісторыкаў у 1930-я г., пасля смерці М. М. Пакр...» 5155952 wikitext text/x-wiki '''Мікалай Міхайлавіч Лукін''' (8 (20) ліпеня 1885, в. Кускава Спаскай воласці Маскоўскай губерні (цяпер у межах горада Масквы) — 19 ліпеня 1940) — савецкі гісторык-марксіст, публіцыст. З’яўляўся лідэрам сярод савецкіх гісторыкаў у 1930-я г., пасля смерці М. М. Пакроўскага. Член РСДРП(б) з 1904 года. Акадэмік АН СССР (13 лютага 1929 года[5][6], выключаны 5 верасня 1938 года, адноўлены 26 красавіка 1957 года). {{Бібліяінфармацыя}} c8j7nws6qtkohup1wyh70g2493w3yd1 5155953 5155952 2026-06-19T11:43:32Z StarDeg 16311 5155953 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Мікалай Міхайлавіч Лукін''' (8 (20) ліпеня 1885, в. Кускава Спаскай воласці Маскоўскай губерні (цяпер у межах горада Масквы) — 19 ліпеня 1940) — савецкі гісторык-марксіст, публіцыст. З’яўляўся лідэрам сярод савецкіх гісторыкаў у 1930-я г., пасля смерці М. М. Пакроўскага. Член РСДРП(б) з 1904 года. Акадэмік АН СССР (13 лютага 1929 года[5][6], выключаны 5 верасня 1938 года, адноўлены 26 красавіка 1957 года). {{Бібліяінфармацыя}} td9yadls84vyj7fd8960o4oix2kr6y0 5155954 5155953 2026-06-19T11:44:02Z StarDeg 16311 5155954 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Мікалай Міхайлавіч Лукін''' (8 (20) ліпеня 1885, в. Кускава Спаскай воласці Маскоўскай губерні (цяпер у межах горада Масквы) — 19 ліпеня 1940) — савецкі гісторык-марксіст, публіцыст. З’яўляўся лідэрам сярод савецкіх гісторыкаў у 1930-я г., пасля смерці М. М. Пакроўскага. Член РСДРП(б) з 1904 года. Акадэмік АН СССР (13 лютага 1929 года, выключаны 5 верасня 1938 года, адноўлены 26 красавіка 1957 года). {{Бібліяінфармацыя}} kalk165n6v3nxjhru389b4v11gp0jwc 5155956 5155954 2026-06-19T11:56:05Z StarDeg 16311 5155956 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Мікалай Міхайлавіч Лукін''' (8 (20) ліпеня 1885, в. Кускава Спаскай воласці Маскоўскай губерні (цяпер у межах горада Масквы) — 19 ліпеня 1940) — савецкі гісторык-марксіст, публіцыст. З’яўляўся лідэрам сярод савецкіх гісторыкаў у 1930-я г., пасля смерці М. М. Пакроўскага. Член РСДРП(б) з 1904 года. Акадэмік АН СССР (13 лютага 1929 года, выключаны 5 верасня 1938 года, адноўлены 26 красавіка 1957 года). {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лукін Мікалай Міхайлавіч}} fona77p0eskvnhbud1oy41y5fejthyc